Allergiya

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="uz">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikipediya</sitename>
    <dbname>uzwiki</dbname>
    <base>https://uz.wikipedia.org/wiki/Bosh_Sahifa</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Maxsus</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Munozara</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Foydalanuvchi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Foydalanuvchi munozarasi</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vikipediya</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Vikipediya munozarasi</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fayl munozarasi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki munozarasi</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Andoza</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Andoza munozarasi</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Yordam</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Yordam munozarasi</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Turkum</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Turkum munozarasi</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portal munozarasi</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Loyiha</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Loyiha munozarasi</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul munozarasi</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Allergiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2188</id>
    <revision>
      <id>6269821</id>
      <parentid>6103295</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4241" sha1="lf3q7i0gbbgcade7s0werh87yd24gvr" xml:space="preserve">'''Allergiya''' ([[yunon tili|yunoncha]]: αλλεργία — begonaga taʼsir) — [[organizm]]ning spetsifik holati, [[allergen]] taʼsirida yuzaga keladi. Bunda shu organizm shu allergenga sezgir boʻladi. [[Gipersezgirlik]]ning tez yoki sekin rivojlanuvchi turlari koʻrinadi. [[Idiosinkraziya]]dan [[antitelo]]lar paydo boʻlishi bilan farqlanadi.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Allergiya''' (yunoncha, allos — gʻayrioddiy, boshqa, oʻzga, begona va ergon — taʼsir) — odam organizmida tashqaridan taʼsir qiluvchi allergenlik xususiyatiga ega boʻlgan har xil yot moddalarga nisbatan paydo boʻladigan oʻziga xos organizmning reaksiyasi hisoblanadi. Allergenga nisbatan javob raksiyasi darhol yoki asta-sekin oʻta sezuvchanlik koʻrsatish orqali sodir boʻladi. Allergen organizmga tushganida unga javoban haqiqiy va soxta (psevdoallergik) allergik reaksiyalar paydo boʻlishi mumkin. Haqiqiy allergik reaksiya boshlanishidan oldin maʼlum bir davr oʻtib, bunda organizmning unga birinchi bor tushgan moddaga sezgirligi ortib boradi, bu sensibilizatsiya deb ataladi. Sensibilizatsiya yuzaga kelishi organizmda unga birinchi bor tushgan allergenga javoban alohida oqsil moddalar — antitelolar yoki oʻsha allergen bilan oʻzaro taʼsir qila oladigan limfotsitlar paydo boʻlishiga bogʻliq. Shungacha allergen organizmdan chiqarib yuborilgan boʻlsa, hech qanday kasallik alomati koʻzga tashlanmaydi. Agar allergen chiqib ketmagan boʻlsa yoki chiqib ketganidan keyin organizmga takror tushsa, bunda u yuqoridagi antitelolar yoki limfotsitlar bilan oʻzaro taʼsirlashib, allergiyaga sabab boʻladi. Natijada bir qancha biokimyoviy jarayonlar boshlanib, gistamin, serotonin kabi talaygina moddalar ishlanib chiqib, hujayralar, toʻqimalar va aʼzolarni zararlantiradi, shu tariqa maxsus, yaʼni ilgari organizmga taʼsir qilgan allergenga javoban reaksiya roʻy berib, allergik kasallik paydo boʻladi. Soxta reaksiyalar organizm allergenga birinchi bor duch kelganida boshlanaveradi. Bunda sensibilizatsiya davri boʻlmaydi. Organizmga tushgan allergenning oʻzi hujayra, toʻqima va aʼzolarni zararlantiradigan moddalarni paydo qiladi. Soxta reaksiyalar koʻpincha dori-darmonlar va oziq-ovqatlarga nisbatan roʻy beradi. Organizm allergenga duch kelganida hamisha ham allergiya paydo boʻlavermaydi. Bunda irsiyat, nerv va endokrin tizimlar ahvoli muhim ahamiyatga ega, chunki kasallikka asosan bu tizimlar funksiyasining buzilishi, ogʻir ruhiy kechinmalar sabab boʻladi. Allergiyaning oldini olish sensibillovchi taʼsirga ega boʻlgan moddalarning organizmga takror kirishiga va organizm himoya reaksiyalarining buzilishiga yoʻl qoʻymaslik choralarini koʻrishdan iborat&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;. Antigenler: a) oʻz hujayralari membranalarining tarkibiy qismlari (turli omillar taʼsirida oʻzgarmagan va oʻzgargan); b) hujayra membranalarida ikkilamchi fiksatsiyalangan (adsorbsiyalangan) antijenler, masalan, dorilar; v) toʻqimalarning hujayra boʻlmagan komponentlari (kollagen, miyelin).
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

== Allergiya davrlari ==
Allergiyani uch davrga boʻlish mumkin. Boshlangʻich davri mart oyining boshidan may oyi oʻrtasigacha, yaʼni daraxtlar gullashi paytiga toʻgʻri keladi. Ikkinchi davri may oyidan iyulning oxiri, avgust boshigacha davom etadi. Bu vaqtda dala oʻtlarining gullashi yuz beradi. Uchinchi davri esa boshoqli oʻsimliklar gullashi bilan bogʻliq boʻlib, avgust oyidan noyabrgacha choʻziladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi
|url=https://bugun.uz/2021/03/08/nega_bahorda_allergiya_kuchayadi_mutaxassis_djavob_berdi
|title=Нега баҳорда аллергия кучаяди? Мутахассис жавоб берди
|author=
|website=Bugun.uz
|accessdate=2021 йил 8 март
|archivedate=2021-07-15
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210715133810/https://bugun.uz/2021/03/08/nega_bahorda_allergiya_kuchayadi_mutaxassis_djavob_berdi
}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210715133810/https://bugun.uz/2021/03/08/nega_bahorda_allergiya_kuchayadi_mutaxassis_djavob_berdi |date=2021-07-15 }}&lt;/ref&gt;.

[[Turkum:Immunologiya]]
[[Turkum:Tibbiyot]]
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}</text>
      <sha1>lf3q7i0gbbgcade7s0werh87yd24gvr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269822</id>
      <parentid>6269821</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4245" sha1="i6ct3b4gngul25do77fq23p0n4a0byn" xml:space="preserve">'''Allergiya''' ([[yunon tili|yunoncha]]: αλλεργία — ''begonaga taʼsir'') — [[organizm]]ning spetsifik holati, [[allergen]] taʼsirida yuzaga keladi. Bunda shu organizm shu allergenga sezgir boʻladi. [[Gipersezgirlik]]ning tez yoki sekin rivojlanuvchi turlari koʻrinadi. [[Idiosinkraziya]]dan [[antitelo]]lar paydo boʻlishi bilan farqlanadi.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Allergiya''' (yunoncha, allos — gʻayrioddiy, boshqa, oʻzga, begona va ergon — taʼsir) — odam organizmida tashqaridan taʼsir qiluvchi allergenlik xususiyatiga ega boʻlgan har xil yot moddalarga nisbatan paydo boʻladigan oʻziga xos organizmning reaksiyasi hisoblanadi. Allergenga nisbatan javob raksiyasi darhol yoki asta-sekin oʻta sezuvchanlik koʻrsatish orqali sodir boʻladi. Allergen organizmga tushganida unga javoban haqiqiy va soxta (psevdoallergik) allergik reaksiyalar paydo boʻlishi mumkin. Haqiqiy allergik reaksiya boshlanishidan oldin maʼlum bir davr oʻtib, bunda organizmning unga birinchi bor tushgan moddaga sezgirligi ortib boradi, bu sensibilizatsiya deb ataladi. Sensibilizatsiya yuzaga kelishi organizmda unga birinchi bor tushgan allergenga javoban alohida oqsil moddalar — antitelolar yoki oʻsha allergen bilan oʻzaro taʼsir qila oladigan limfotsitlar paydo boʻlishiga bogʻliq. Shungacha allergen organizmdan chiqarib yuborilgan boʻlsa, hech qanday kasallik alomati koʻzga tashlanmaydi. Agar allergen chiqib ketmagan boʻlsa yoki chiqib ketganidan keyin organizmga takror tushsa, bunda u yuqoridagi antitelolar yoki limfotsitlar bilan oʻzaro taʼsirlashib, allergiyaga sabab boʻladi. Natijada bir qancha biokimyoviy jarayonlar boshlanib, gistamin, serotonin kabi talaygina moddalar ishlanib chiqib, hujayralar, toʻqimalar va aʼzolarni zararlantiradi, shu tariqa maxsus, yaʼni ilgari organizmga taʼsir qilgan allergenga javoban reaksiya roʻy berib, allergik kasallik paydo boʻladi. Soxta reaksiyalar organizm allergenga birinchi bor duch kelganida boshlanaveradi. Bunda sensibilizatsiya davri boʻlmaydi. Organizmga tushgan allergenning oʻzi hujayra, toʻqima va aʼzolarni zararlantiradigan moddalarni paydo qiladi. Soxta reaksiyalar koʻpincha dori-darmonlar va oziq-ovqatlarga nisbatan roʻy beradi. Organizm allergenga duch kelganida hamisha ham allergiya paydo boʻlavermaydi. Bunda irsiyat, nerv va endokrin tizimlar ahvoli muhim ahamiyatga ega, chunki kasallikka asosan bu tizimlar funksiyasining buzilishi, ogʻir ruhiy kechinmalar sabab boʻladi. Allergiyaning oldini olish sensibillovchi taʼsirga ega boʻlgan moddalarning organizmga takror kirishiga va organizm himoya reaksiyalarining buzilishiga yoʻl qoʻymaslik choralarini koʻrishdan iborat&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;. Antigenler: a) oʻz hujayralari membranalarining tarkibiy qismlari (turli omillar taʼsirida oʻzgarmagan va oʻzgargan); b) hujayra membranalarida ikkilamchi fiksatsiyalangan (adsorbsiyalangan) antijenler, masalan, dorilar; v) toʻqimalarning hujayra boʻlmagan komponentlari (kollagen, miyelin).
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

== Allergiya davrlari ==
Allergiyani uch davrga boʻlish mumkin. Boshlangʻich davri mart oyining boshidan may oyi oʻrtasigacha, yaʼni daraxtlar gullashi paytiga toʻgʻri keladi. Ikkinchi davri may oyidan iyulning oxiri, avgust boshigacha davom etadi. Bu vaqtda dala oʻtlarining gullashi yuz beradi. Uchinchi davri esa boshoqli oʻsimliklar gullashi bilan bogʻliq boʻlib, avgust oyidan noyabrgacha choʻziladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi
|url=https://bugun.uz/2021/03/08/nega_bahorda_allergiya_kuchayadi_mutaxassis_djavob_berdi
|title=Нега баҳорда аллергия кучаяди? Мутахассис жавоб берди
|author=
|website=Bugun.uz
|accessdate=2021 йил 8 март
|archivedate=2021-07-15
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210715133810/https://bugun.uz/2021/03/08/nega_bahorda_allergiya_kuchayadi_mutaxassis_djavob_berdi
}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210715133810/https://bugun.uz/2021/03/08/nega_bahorda_allergiya_kuchayadi_mutaxassis_djavob_berdi |date=2021-07-15 }}&lt;/ref&gt;.

[[Turkum:Immunologiya]]
[[Turkum:Tibbiyot]]
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}</text>
      <sha1>i6ct3b4gngul25do77fq23p0n4a0byn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269823</id>
      <parentid>6269822</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4253" sha1="r029uizx2i5bz0k8e8a6gcqpe8z25f1" xml:space="preserve">'''Allergiya''' ([[yunon tili|yunoncha]]: αλλεργία — ''begonaga taʼsir'') — [[organizm]]ning spetsifik holati, [[allergen]] taʼsirida yuzaga keladi. Bunda shu organizm shu allergenga sezgir boʻladi. [[Gipersezgirlik]]ning tez yoki sekin rivojlanuvchi turlari koʻrinadi. [[Idiosinkraziya]]dan [[antitelo]]lar paydo boʻlishi bilan farqlanadi.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Allergiya''' ([[yunoncha]], allos — ''gʻayrioddiy, boshqa, oʻzga, begona va ergon — taʼsir'') — odam organizmida tashqaridan taʼsir qiluvchi allergenlik xususiyatiga ega boʻlgan har xil yot moddalarga nisbatan paydo boʻladigan oʻziga xos organizmning reaksiyasi hisoblanadi. Allergenga nisbatan javob raksiyasi darhol yoki asta-sekin oʻta sezuvchanlik koʻrsatish orqali sodir boʻladi. Allergen organizmga tushganida unga javoban haqiqiy va soxta (psevdoallergik) allergik reaksiyalar paydo boʻlishi mumkin. Haqiqiy allergik reaksiya boshlanishidan oldin maʼlum bir davr oʻtib, bunda organizmning unga birinchi bor tushgan moddaga sezgirligi ortib boradi, bu sensibilizatsiya deb ataladi. Sensibilizatsiya yuzaga kelishi organizmda unga birinchi bor tushgan allergenga javoban alohida oqsil moddalar — antitelolar yoki oʻsha allergen bilan oʻzaro taʼsir qila oladigan limfotsitlar paydo boʻlishiga bogʻliq. Shungacha allergen organizmdan chiqarib yuborilgan boʻlsa, hech qanday kasallik alomati koʻzga tashlanmaydi. Agar allergen chiqib ketmagan boʻlsa yoki chiqib ketganidan keyin organizmga takror tushsa, bunda u yuqoridagi antitelolar yoki limfotsitlar bilan oʻzaro taʼsirlashib, allergiyaga sabab boʻladi. Natijada bir qancha biokimyoviy jarayonlar boshlanib, gistamin, serotonin kabi talaygina moddalar ishlanib chiqib, hujayralar, toʻqimalar va aʼzolarni zararlantiradi, shu tariqa maxsus, yaʼni ilgari organizmga taʼsir qilgan allergenga javoban reaksiya roʻy berib, allergik kasallik paydo boʻladi. Soxta reaksiyalar organizm allergenga birinchi bor duch kelganida boshlanaveradi. Bunda sensibilizatsiya davri boʻlmaydi. Organizmga tushgan allergenning oʻzi hujayra, toʻqima va aʼzolarni zararlantiradigan moddalarni paydo qiladi. Soxta reaksiyalar koʻpincha dori-darmonlar va oziq-ovqatlarga nisbatan roʻy beradi. Organizm allergenga duch kelganida hamisha ham allergiya paydo boʻlavermaydi. Bunda irsiyat, nerv va endokrin tizimlar ahvoli muhim ahamiyatga ega, chunki kasallikka asosan bu tizimlar funksiyasining buzilishi, ogʻir ruhiy kechinmalar sabab boʻladi. Allergiyaning oldini olish sensibillovchi taʼsirga ega boʻlgan moddalarning organizmga takror kirishiga va organizm himoya reaksiyalarining buzilishiga yoʻl qoʻymaslik choralarini koʻrishdan iborat&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;. Antigenler: a) oʻz hujayralari membranalarining tarkibiy qismlari (turli omillar taʼsirida oʻzgarmagan va oʻzgargan); b) hujayra membranalarida ikkilamchi fiksatsiyalangan (adsorbsiyalangan) antijenler, masalan, dorilar; v) toʻqimalarning hujayra boʻlmagan komponentlari (kollagen, miyelin).
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

== Allergiya davrlari ==
Allergiyani uch davrga boʻlish mumkin. Boshlangʻich davri mart oyining boshidan may oyi oʻrtasigacha, yaʼni daraxtlar gullashi paytiga toʻgʻri keladi. Ikkinchi davri may oyidan iyulning oxiri, avgust boshigacha davom etadi. Bu vaqtda dala oʻtlarining gullashi yuz beradi. Uchinchi davri esa boshoqli oʻsimliklar gullashi bilan bogʻliq boʻlib, avgust oyidan noyabrgacha choʻziladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi
|url=https://bugun.uz/2021/03/08/nega_bahorda_allergiya_kuchayadi_mutaxassis_djavob_berdi
|title=Нега баҳорда аллергия кучаяди? Мутахассис жавоб берди
|author=
|website=Bugun.uz
|accessdate=2021 йил 8 март
|archivedate=2021-07-15
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210715133810/https://bugun.uz/2021/03/08/nega_bahorda_allergiya_kuchayadi_mutaxassis_djavob_berdi
}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210715133810/https://bugun.uz/2021/03/08/nega_bahorda_allergiya_kuchayadi_mutaxassis_djavob_berdi |date=2021-07-15 }}&lt;/ref&gt;.

[[Turkum:Immunologiya]]
[[Turkum:Tibbiyot]]
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}</text>
      <sha1>r029uizx2i5bz0k8e8a6gcqpe8z25f1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269824</id>
      <parentid>6269823</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4253" sha1="pxri17nrowuxomxfjchkwfkmluydcsx" xml:space="preserve">'''Allergiya''' ([[yunon tili|yunoncha]]: αλλεργία — ''begonaga taʼsir'') — [[organizm]]ning spetsifik holati, [[allergen]] taʼsirida yuzaga keladi. Bunda shu organizm shu allergenga sezgir boʻladi. [[Gipersezgirlik]]ning tez yoki sekin rivojlanuvchi turlari koʻrinadi. [[Idiosinkraziya]]dan [[antitelo]]lar paydo boʻlishi bilan farqlanadi.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Allergiya''' ([[yunoncha]]: allos — ''gʻayrioddiy, boshqa, oʻzga, begona va ergon — taʼsir'') — odam organizmida tashqaridan taʼsir qiluvchi allergenlik xususiyatiga ega boʻlgan har xil yot moddalarga nisbatan paydo boʻladigan oʻziga xos organizmning reaksiyasi hisoblanadi. Allergenga nisbatan javob raksiyasi darhol yoki asta-sekin oʻta sezuvchanlik koʻrsatish orqali sodir boʻladi. Allergen organizmga tushganida unga javoban haqiqiy va soxta (psevdoallergik) allergik reaksiyalar paydo boʻlishi mumkin. Haqiqiy allergik reaksiya boshlanishidan oldin maʼlum bir davr oʻtib, bunda organizmning unga birinchi bor tushgan moddaga sezgirligi ortib boradi, bu sensibilizatsiya deb ataladi. Sensibilizatsiya yuzaga kelishi organizmda unga birinchi bor tushgan allergenga javoban alohida oqsil moddalar — antitelolar yoki oʻsha allergen bilan oʻzaro taʼsir qila oladigan limfotsitlar paydo boʻlishiga bogʻliq. Shungacha allergen organizmdan chiqarib yuborilgan boʻlsa, hech qanday kasallik alomati koʻzga tashlanmaydi. Agar allergen chiqib ketmagan boʻlsa yoki chiqib ketganidan keyin organizmga takror tushsa, bunda u yuqoridagi antitelolar yoki limfotsitlar bilan oʻzaro taʼsirlashib, allergiyaga sabab boʻladi. Natijada bir qancha biokimyoviy jarayonlar boshlanib, gistamin, serotonin kabi talaygina moddalar ishlanib chiqib, hujayralar, toʻqimalar va aʼzolarni zararlantiradi, shu tariqa maxsus, yaʼni ilgari organizmga taʼsir qilgan allergenga javoban reaksiya roʻy berib, allergik kasallik paydo boʻladi. Soxta reaksiyalar organizm allergenga birinchi bor duch kelganida boshlanaveradi. Bunda sensibilizatsiya davri boʻlmaydi. Organizmga tushgan allergenning oʻzi hujayra, toʻqima va aʼzolarni zararlantiradigan moddalarni paydo qiladi. Soxta reaksiyalar koʻpincha dori-darmonlar va oziq-ovqatlarga nisbatan roʻy beradi. Organizm allergenga duch kelganida hamisha ham allergiya paydo boʻlavermaydi. Bunda irsiyat, nerv va endokrin tizimlar ahvoli muhim ahamiyatga ega, chunki kasallikka asosan bu tizimlar funksiyasining buzilishi, ogʻir ruhiy kechinmalar sabab boʻladi. Allergiyaning oldini olish sensibillovchi taʼsirga ega boʻlgan moddalarning organizmga takror kirishiga va organizm himoya reaksiyalarining buzilishiga yoʻl qoʻymaslik choralarini koʻrishdan iborat&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;. Antigenler: a) oʻz hujayralari membranalarining tarkibiy qismlari (turli omillar taʼsirida oʻzgarmagan va oʻzgargan); b) hujayra membranalarida ikkilamchi fiksatsiyalangan (adsorbsiyalangan) antijenler, masalan, dorilar; v) toʻqimalarning hujayra boʻlmagan komponentlari (kollagen, miyelin).
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

== Allergiya davrlari ==
Allergiyani uch davrga boʻlish mumkin. Boshlangʻich davri mart oyining boshidan may oyi oʻrtasigacha, yaʼni daraxtlar gullashi paytiga toʻgʻri keladi. Ikkinchi davri may oyidan iyulning oxiri, avgust boshigacha davom etadi. Bu vaqtda dala oʻtlarining gullashi yuz beradi. Uchinchi davri esa boshoqli oʻsimliklar gullashi bilan bogʻliq boʻlib, avgust oyidan noyabrgacha choʻziladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi
|url=https://bugun.uz/2021/03/08/nega_bahorda_allergiya_kuchayadi_mutaxassis_djavob_berdi
|title=Нега баҳорда аллергия кучаяди? Мутахассис жавоб берди
|author=
|website=Bugun.uz
|accessdate=2021 йил 8 март
|archivedate=2021-07-15
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210715133810/https://bugun.uz/2021/03/08/nega_bahorda_allergiya_kuchayadi_mutaxassis_djavob_berdi
}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210715133810/https://bugun.uz/2021/03/08/nega_bahorda_allergiya_kuchayadi_mutaxassis_djavob_berdi |date=2021-07-15 }}&lt;/ref&gt;.

[[Turkum:Immunologiya]]
[[Turkum:Tibbiyot]]
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}</text>
      <sha1>pxri17nrowuxomxfjchkwfkmluydcsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Tahrirlar soniga koʻra vikipediyachilar roʻyxati</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2552</id>
    <revision>
      <id>6269383</id>
      <parentid>6268695</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>17813</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maʼlumotlar yangilandi</comment>
      <origin>6269383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28294" sha1="soiocearjz9gq6zxv5rsdixqmzfe1fx" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] || [[Special:Contributions/Abdufattohov Ibrohimjon|{{formatnum:208345}}]] || {{Permissions|Abdufattohov Ibrohimjon}}
|-
| 2 || [[User:ShohjahonSobirov|ShohjahonSobirov]] || [[Special:Contributions/ShohjahonSobirov|{{formatnum:201174}}]] || {{Permissions|ShohjahonSobirov}}
|-
| 3 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:166852}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 4 || [[User:AnvarxonM|AnvarxonM]] || [[Special:Contributions/AnvarxonM|{{formatnum:79516}}]] || {{Permissions|AnvarxonM}}
|-
| 5 || [[User:Malikxan|Malikxan]] || [[Special:Contributions/Malikxan|{{formatnum:69981}}]] || {{Permissions|Malikxan}}
|-
| 6 || [[User:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:66045}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 7 || [[User:Kagansky|Kagansky]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:53601}}]] || {{Permissions|Kagansky}}
|-
| 8 || [[User:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] || [[Special:Contributions/Janob Mirzaolim|{{formatnum:50047}}]] || {{Permissions|Janob Mirzaolim}}
|-
| 9 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:40728}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 10 || [[User:Bekipediya|Bekipediya]] || [[Special:Contributions/Bekipediya|{{formatnum:38059}}]] || {{Permissions|Bekipediya}}
|-
| 11 || [[User:Nataev|Nataev]] || [[Special:Contributions/Nataev|{{formatnum:33789}}]] || {{Permissions|Nataev}}
|-
| 12 || [[User:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] || [[Special:Contributions/Ahror Akramovich|{{formatnum:32996}}]] || {{Permissions|Ahror Akramovich}}
|-
| 13 || [[User:Panpanchik|Panpanchik]] || [[Special:Contributions/Panpanchik|{{formatnum:32018}}]] || {{Permissions|Panpanchik}}
|-
| 14 || [[User:Muzaffar Murodovich|Muzaffar Murodovich]] || [[Special:Contributions/Muzaffar Murodovich|{{formatnum:25517}}]] || {{Permissions|Muzaffar Murodovich}}
|-
| 15 || [[User:Albatros777|Albatros777]] || [[Special:Contributions/Albatros777|{{formatnum:22562}}]] || {{Permissions|Albatros777}}
|-
| 16 || [[User:Salazarov|Salazarov]] || [[Special:Contributions/Salazarov|{{formatnum:22201}}]] || {{Permissions|Salazarov}}
|-
| 17 || [[User:Diwikiped|Diwikiped]] || [[Special:Contributions/Diwikiped|{{formatnum:20041}}]] || {{Permissions|Diwikiped}}
|-
| 18 || [[User:Laziz Baxtiyorov|Laziz Baxtiyorov]] || [[Special:Contributions/Laziz Baxtiyorov|{{formatnum:19886}}]] || {{Permissions|Laziz Baxtiyorov}}
|-
| 19 || [[User:Mrshaxas|Mrshaxas]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:19859}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}}
|-
| 20 || [[User:Humoyun Qodirov|Humoyun Qodirov]] || [[Special:Contributions/Humoyun Qodirov|{{formatnum:19077}}]] || {{Permissions|Humoyun Qodirov}}
|-
| 21 || [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] || [[Special:Contributions/Artemev Nikolay|{{formatnum:19047}}]] || {{Permissions|Artemev Nikolay}}
|-
| 22 || [[User:Abdulla|Abdulla]] || [[Special:Contributions/Abdulla|{{formatnum:19014}}]] || {{Permissions|Abdulla}}
|-
| 23 || [[User:Alpasli|Alpasli]] || [[Special:Contributions/Alpasli|{{formatnum:18820}}]] || {{Permissions|Alpasli}}
|-
| 24 || [[User:Vikichizar|Vikichizar]] || [[Special:Contributions/Vikichizar|{{formatnum:18062}}]] || {{Permissions|Vikichizar}}
|-
| 25 || [[User:Oblakulova|Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Oblakulova|{{formatnum:16655}}]] || {{Permissions|Oblakulova}}
|-
| 26 || [[User:Shahriyorxon|Shahriyorxon]] || [[Special:Contributions/Shahriyorxon|{{formatnum:16640}}]] || {{Permissions|Shahriyorxon}}
|-
| 27 || [[User:Husniddin Rasulov|Husniddin Rasulov]] || [[Special:Contributions/Husniddin Rasulov|{{formatnum:15775}}]] || {{Permissions|Husniddin Rasulov}}
|-
| 28 || [[User:Muxriddin Azimov|Muxriddin Azimov]] || [[Special:Contributions/Muxriddin Azimov|{{formatnum:14708}}]] || {{Permissions|Muxriddin Azimov}}
|-
| 29 || [[User:Ikromova Guli|Ikromova Guli]] || [[Special:Contributions/Ikromova Guli|{{formatnum:14521}}]] || {{Permissions|Ikromova Guli}}
|-
| 30 || [[User:Tewayev|Tewayev]] || [[Special:Contributions/Tewayev|{{formatnum:13943}}]] || {{Permissions|Tewayev}}
|-
| 31 || [[User:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] || [[Special:Contributions/Mirishkorlik|{{formatnum:12624}}]] || {{Permissions|Mirishkorlik}}
|-
| 32 || [[User:Jamshid Nurkulov|Jamshid Nurkulov]] || [[Special:Contributions/Jamshid Nurkulov|{{formatnum:12540}}]] || {{Permissions|Jamshid Nurkulov}}
|-
| 33 || [[User:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] || [[Special:Contributions/Xumoshox Ismoilova|{{formatnum:12334}}]] || {{Permissions|Xumoshox Ismoilova}}
|-
| 34 || [[User:Amir.Temur|Amir.Temur]] || [[Special:Contributions/Amir.Temur|{{formatnum:12062}}]] || {{Permissions|Amir.Temur}}
|-
| 35 || [[User:ShHamrayev|ShHamrayev]] || [[Special:Contributions/ShHamrayev|{{formatnum:11755}}]] || {{Permissions|ShHamrayev}}
|-
| 36 || [[User:7Devona|7Devona]] || [[Special:Contributions/7Devona|{{formatnum:11191}}]] || {{Permissions|7Devona}}
|-
| 37 || [[User:SemWikipediya|SemWikipediya]] || [[Special:Contributions/SemWikipediya|{{formatnum:11008}}]] || {{Permissions|SemWikipediya}}
|-
| 38 || [[User:Komilkhuja|Komilkhuja]] || [[Special:Contributions/Komilkhuja|{{formatnum:10477}}]] || {{Permissions|Komilkhuja}}
|-
| 39 || [[User:Usmonov Gayrat|Usmonov Gayrat]] || [[Special:Contributions/Usmonov Gayrat|{{formatnum:10331}}]] || {{Permissions|Usmonov Gayrat}}
|-
| 40 || [[User:Finikchik|Finikchik]] || [[Special:Contributions/Finikchik|{{formatnum:10292}}]] || {{Permissions|Finikchik}}
|-
| 41 || [[User:Uzgen|Uzgen]] || [[Special:Contributions/Uzgen|{{formatnum:9648}}]] || {{Permissions|Uzgen}}
|-
| 42 || [[User:Axadjon1|Axadjon1]] || [[Special:Contributions/Axadjon1|{{formatnum:9559}}]] || {{Permissions|Axadjon1}}
|-
| 43 || [[User:Murodovazizmurod|Murodovazizmurod]] || [[Special:Contributions/Murodovazizmurod|{{formatnum:9320}}]] || {{Permissions|Murodovazizmurod}}
|-
| 44 || [[User:Casual|Casual]] || [[Special:Contributions/Casual|{{formatnum:9048}}]] || {{Permissions|Casual}}
|-
| 45 || [[User:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Sitora Oblakulova|{{formatnum:9024}}]] || {{Permissions|Sitora Oblakulova}}
|-
| 46 || [[User:Javoxir Yorqulov|Javoxir Yorqulov]] || [[Special:Contributions/Javoxir Yorqulov|{{formatnum:8958}}]] || {{Permissions|Javoxir Yorqulov}}
|-
| 47 || [[User:MirfayzbekAbdullayev|MirfayzbekAbdullayev]] || [[Special:Contributions/MirfayzbekAbdullayev|{{formatnum:8878}}]] || {{Permissions|MirfayzbekAbdullayev}}
|-
| 48 || [[User:Creobek|Creobek]] || [[Special:Contributions/Creobek|{{formatnum:8866}}]] || {{Permissions|Creobek}}
|-
| 49 || [[User:Rtfroot|Rtfroot]] || [[Special:Contributions/Rtfroot|{{formatnum:8817}}]] || {{Permissions|Rtfroot}}
|-
| 50 || [[User:Visola Tangirova|Visola Tangirova]] || [[Special:Contributions/Visola Tangirova|{{formatnum:8774}}]] || {{Permissions|Visola Tangirova}}
|-
| 51 || [[User:FreetimeeditorII|FreetimeeditorII]] || [[Special:Contributions/FreetimeeditorII|{{formatnum:8512}}]] || {{Permissions|FreetimeeditorII}}
|-
| 52 || [[User:Xusinboy Bekchanov|Xusinboy Bekchanov]] || [[Special:Contributions/Xusinboy Bekchanov|{{formatnum:8322}}]] || {{Permissions|Xusinboy Bekchanov}}
|-
| 53 || [[User:Azizxon Muzaffarov|Azizxon Muzaffarov]] || [[Special:Contributions/Azizxon Muzaffarov|{{formatnum:8130}}]] || {{Permissions|Azizxon Muzaffarov}}
|-
| 54 || [[User:Hasan Xamidovich|Hasan Xamidovich]] || [[Special:Contributions/Hasan Xamidovich|{{formatnum:8083}}]] || {{Permissions|Hasan Xamidovich}}
|-
| 55 || [[User:KWiki78|KWiki78]] || [[Special:Contributions/KWiki78|{{formatnum:8059}}]] || {{Permissions|KWiki78}}
|-
| 56 || [[User:MrKrasav4ik|MrKrasav4ik]] || [[Special:Contributions/MrKrasav4ik|{{formatnum:8048}}]] || {{Permissions|MrKrasav4ik}}
|-
| 57 || [[User:OneAzimov|OneAzimov]] || [[Special:Contributions/OneAzimov|{{formatnum:7837}}]] || {{Permissions|OneAzimov}}
|-
| 58 || [[User:Anjaniy|Anjaniy]] || [[Special:Contributions/Anjaniy|{{formatnum:7763}}]] || {{Permissions|Anjaniy}}
|-
| 59 || [[User:Boboyev1996|Boboyev1996]] || [[Special:Contributions/Boboyev1996|{{formatnum:7737}}]] || {{Permissions|Boboyev1996}}
|-
| 60 || [[User:Nataeva|Nataeva]] || [[Special:Contributions/Nataeva|{{formatnum:7673}}]] || {{Permissions|Nataeva}}
|-
| 61 || [[User:Boburjon Xidirov|Boburjon Xidirov]] || [[Special:Contributions/Boburjon Xidirov|{{formatnum:7548}}]] || {{Permissions|Boburjon Xidirov}}
|-
| 62 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:7432}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 63 || [[User:Akobir abdimuminov|Akobir abdimuminov]] || [[Special:Contributions/Akobir abdimuminov|{{formatnum:7295}}]] || {{Permissions|Akobir abdimuminov}}
|-
| 64 || [[User:Sherzod11W|Sherzod11W]] || [[Special:Contributions/Sherzod11W|{{formatnum:7258}}]] || {{Permissions|Sherzod11W}}
|-
| 65 || [[User:Olimidono|Olimidono]] || [[Special:Contributions/Olimidono|{{formatnum:7176}}]] || {{Permissions|Olimidono}}
|-
| 66 || [[User:Olaf Studt|Olaf Studt]] || [[Special:Contributions/Olaf Studt|{{formatnum:7027}}]] || {{Permissions|Olaf Studt}}
|-
| 67 || [[User:FarhodShaymanov|FarhodShaymanov]] || [[Special:Contributions/FarhodShaymanov|{{formatnum:6586}}]] || {{Permissions|FarhodShaymanov}}
|-
| 68 || [[User:FaridShavkatullayev|FaridShavkatullayev]] || [[Special:Contributions/FaridShavkatullayev|{{formatnum:6532}}]] || {{Permissions|FaridShavkatullayev}}
|-
| 69 || [[User:Wikivikipediya|Wikivikipediya]] || [[Special:Contributions/Wikivikipediya|{{formatnum:6519}}]] || {{Permissions|Wikivikipediya}}
|-
| 70 || [[User:AnnaDelvey|AnnaDelvey]] || [[Special:Contributions/AnnaDelvey|{{formatnum:6514}}]] || {{Permissions|AnnaDelvey}}
|-
| 71 || [[User:Odilbek Irisqulov|Odilbek Irisqulov]] || [[Special:Contributions/Odilbek Irisqulov|{{formatnum:6505}}]] || {{Permissions|Odilbek Irisqulov}}
|-
| 72 || [[User:Khronos13|Khronos13]] || [[Special:Contributions/Khronos13|{{formatnum:6451}}]] || {{Permissions|Khronos13}}
|-
| 73 || [[User:TimmyvikipediyWiki|TimmyvikipediyWiki]] || [[Special:Contributions/TimmyvikipediyWiki|{{formatnum:6360}}]] || {{Permissions|TimmyvikipediyWiki}}
|-
| 74 || [[User:MrshaxasBot|MrshaxasBot]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:6288}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}}
|-
| 75 || [[User:Miss Kamola|Miss Kamola]] || [[Special:Contributions/Miss Kamola|{{formatnum:6283}}]] || {{Permissions|Miss Kamola}}
|-
| 76 || [[User:Omensweans|Omensweans]] || [[Special:Contributions/Omensweans|{{formatnum:6243}}]] || {{Permissions|Omensweans}}
|-
| 77 || [[User:Khasan azim1|Khasan azim1]] || [[Special:Contributions/Khasan azim1|{{formatnum:6138}}]] || {{Permissions|Khasan azim1}}
|-
| 78 || [[User:Muhammadjon1510|Muhammadjon1510]] || [[Special:Contributions/Muhammadjon1510|{{formatnum:6119}}]] || {{Permissions|Muhammadjon1510}}
|-
| 79 || [[User:Farrukh Askaraliev|Farrukh Askaraliev]] || [[Special:Contributions/Farrukh Askaraliev|{{formatnum:6009}}]] || {{Permissions|Farrukh Askaraliev}}
|-
| 80 || [[User:Xoqoni Said|Xoqoni Said]] || [[Special:Contributions/Xoqoni Said|{{formatnum:5962}}]] || {{Permissions|Xoqoni Said}}
|-
| 81 || [[User:Wikisurgery94|Wikisurgery94]] || [[Special:Contributions/Wikisurgery94|{{formatnum:5813}}]] || {{Permissions|Wikisurgery94}}
|-
| 82 || [[User:Tilkobles|Tilkobles]] || [[Special:Contributions/Tilkobles|{{formatnum:5772}}]] || {{Permissions|Tilkobles}}
|-
| 83 || [[User:Umid1108|Umid1108]] || [[Special:Contributions/Umid1108|{{formatnum:5723}}]] || {{Permissions|Umid1108}}
|-
| 84 || [[User:Lazizbek95|Lazizbek95]] || [[Special:Contributions/Lazizbek95|{{formatnum:5627}}]] || {{Permissions|Lazizbek95}}
|-
| 85 || [[User:Xolnazarov Sarvar|Xolnazarov Sarvar]] || [[Special:Contributions/Xolnazarov Sarvar|{{formatnum:5416}}]] || {{Permissions|Xolnazarov Sarvar}}
|-
| 86 || [[User:Dieri007|Dieri007]] || [[Special:Contributions/Dieri007|{{formatnum:5184}}]] || {{Permissions|Dieri007}}
|-
| 87 || [[User:Masofa321|Masofa321]] || [[Special:Contributions/Masofa321|{{formatnum:5113}}]] || {{Permissions|Masofa321}}
|-
| 88 || [[User:Lutfulloh7|Lutfulloh7]] || [[Special:Contributions/Lutfulloh7|{{formatnum:5102}}]] || {{Permissions|Lutfulloh7}}
|-
| 89 || [[User:Yangilik 3|Yangilik 3]] || [[Special:Contributions/Yangilik 3|{{formatnum:5053}}]] || {{Permissions|Yangilik 3}}
|-
| 90 || [[User:MinaUktamova|MinaUktamova]] || [[Special:Contributions/MinaUktamova|{{formatnum:5042}}]] || {{Permissions|MinaUktamova}}
|-
| 91 || [[User:Mahirema|Mahirema]] || [[Special:Contributions/Mahirema|{{formatnum:4959}}]] || {{Permissions|Mahirema}}
|-
| 92 || [[User:Nafosatxon Otabekovna|Nafosatxon Otabekovna]] || [[Special:Contributions/Nafosatxon Otabekovna|{{formatnum:4792}}]] || {{Permissions|Nafosatxon Otabekovna}}
|-
| 93 || [[User:Sakinabonu|Sakinabonu]] || [[Special:Contributions/Sakinabonu|{{formatnum:4747}}]] || {{Permissions|Sakinabonu}}
|-
| 94 || [[User:Gaffarov737|Gaffarov737]] || [[Special:Contributions/Gaffarov737|{{formatnum:4742}}]] || {{Permissions|Gaffarov737}}
|-
| 95 || [[User:Ravshanbek Tohirov|Ravshanbek Tohirov]] || [[Special:Contributions/Ravshanbek Tohirov|{{formatnum:4678}}]] || {{Permissions|Ravshanbek Tohirov}}
|-
| 96 || [[User:Brainbox 8|Brainbox 8]] || [[Special:Contributions/Brainbox 8|{{formatnum:4660}}]] || {{Permissions|Brainbox 8}}
|-
| 97 || [[User:Optima D|Optima D]] || [[Special:Contributions/Optima D|{{formatnum:4659}}]] || {{Permissions|Optima D}}
|-
| 98 || [[User:Bakhrieva 03|Bakhrieva 03]] || [[Special:Contributions/Bakhrieva 03|{{formatnum:4543}}]] || {{Permissions|Bakhrieva 03}}
|-
| 99 || [[User:Divergent08|Divergent08]] || [[Special:Contributions/Divergent08|{{formatnum:4494}}]] || {{Permissions|Divergent08}}
|-
| 100 || [[User:Wiki7pedia89|Wiki7pedia89]] || [[Special:Contributions/Wiki7pedia89|{{formatnum:4478}}]] || {{Permissions|Wiki7pedia89}}
|-
| 101 || [[User:Diloromkhan|Diloromkhan]] || [[Special:Contributions/Diloromkhan|{{formatnum:4478}}]] || {{Permissions|Diloromkhan}}
|-
| 102 || [[User:Asadbek Bekmirzayev1|Asadbek Bekmirzayev1]] || [[Special:Contributions/Asadbek Bekmirzayev1|{{formatnum:4156}}]] || {{Permissions|Asadbek Bekmirzayev1}}
|-
| 103 || [[User:Translate1|Translate1]] || [[Special:Contributions/Translate1|{{formatnum:4091}}]] || {{Permissions|Translate1}}
|-
| 104 || [[User:Ximik1991|Ximik1991]] || [[Special:Contributions/Ximik1991|{{formatnum:4088}}]] || {{Permissions|Ximik1991}}
|-
| 105 || [[User:Furqatlik|Furqatlik]] || [[Special:Contributions/Furqatlik|{{formatnum:4027}}]] || {{Permissions|Furqatlik}}
|-
| 106 || [[User:Melegim0820|Melegim0820]] || [[Special:Contributions/Melegim0820|{{formatnum:3974}}]] || {{Permissions|Melegim0820}}
|-
| 107 || [[User:DONABDU2003|DONABDU2003]] || [[Special:Contributions/DONABDU2003|{{formatnum:3845}}]] || {{Permissions|DONABDU2003}}
|-
| 108 || [[User:Delecta55|Delecta55]] || [[Special:Contributions/Delecta55|{{formatnum:3811}}]] || {{Permissions|Delecta55}}
|-
| 109 || [[User:XayrinisoJorayeva|XayrinisoJorayeva]] || [[Special:Contributions/XayrinisoJorayeva|{{formatnum:3785}}]] || {{Permissions|XayrinisoJorayeva}}
|-
| 110 || [[User:Sociologist|Sociologist]] || [[Special:Contributions/Sociologist|{{formatnum:3776}}]] || {{Permissions|Sociologist}}
|-
| 111 || [[User:Azizbek Karimov|Azizbek Karimov]] || [[Special:Contributions/Azizbek Karimov|{{formatnum:3764}}]] || {{Permissions|Azizbek Karimov}}
|-
| 112 || [[User:Abilqosimova|Abilqosimova]] || [[Special:Contributions/Abilqosimova|{{formatnum:3742}}]] || {{Permissions|Abilqosimova}}
|-
| 113 || [[User:Gulzoda Abduhalilova|Gulzoda Abduhalilova]] || [[Special:Contributions/Gulzoda Abduhalilova|{{formatnum:3721}}]] || {{Permissions|Gulzoda Abduhalilova}}
|-
| 114 || [[User:Lillimor|Lillimor]] || [[Special:Contributions/Lillimor|{{formatnum:3719}}]] || {{Permissions|Lillimor}}
|-
| 115 || [[User:Wknewpages|Wknewpages]] || [[Special:Contributions/Wknewpages|{{formatnum:3652}}]] || {{Permissions|Wknewpages}}
|-
| 116 || [[User:Wentra30|Wentra30]] || [[Special:Contributions/Wentra30|{{formatnum:3609}}]] || {{Permissions|Wentra30}}
|-
| 117 || [[User:Uzbekistan PFL|Uzbekistan PFL]] || [[Special:Contributions/Uzbekistan PFL|{{formatnum:3558}}]] || {{Permissions|Uzbekistan PFL}}
|-
| 118 || [[User:Akhrarova Ezoza|Akhrarova Ezoza]] || [[Special:Contributions/Akhrarova Ezoza|{{formatnum:3513}}]] || {{Permissions|Akhrarova Ezoza}}
|-
| 119 || [[User:ABDULLOCH A|ABDULLOCH A]] || [[Special:Contributions/ABDULLOCH A|{{formatnum:3510}}]] || {{Permissions|ABDULLOCH A}}
|-
| 120 || [[User:Bakhtiyarovna|Bakhtiyarovna]] || [[Special:Contributions/Bakhtiyarovna|{{formatnum:3498}}]] || {{Permissions|Bakhtiyarovna}}
|-
| 121 || [[User:Oqsaqol|Oqsaqol]] || [[Special:Contributions/Oqsaqol|{{formatnum:3483}}]] || {{Permissions|Oqsaqol}}
|-
| 122 || [[User:BilimNuri|BilimNuri]] || [[Special:Contributions/BilimNuri|{{formatnum:3362}}]] || {{Permissions|BilimNuri}}
|-
| 123 || [[User:Anvarkhoja|Anvarkhoja]] || [[Special:Contributions/Anvarkhoja|{{formatnum:3352}}]] || {{Permissions|Anvarkhoja}}
|-
| 124 || [[User:Panda D|Panda D]] || [[Special:Contributions/Panda D|{{formatnum:3294}}]] || {{Permissions|Panda D}}
|-
| 125 || [[User:AdAstraUz|AdAstraUz]] || [[Special:Contributions/AdAstraUz|{{formatnum:3245}}]] || {{Permissions|AdAstraUz}}
|-
| 126 || [[User:Hilola Jurakulova|Hilola Jurakulova]] || [[Special:Contributions/Hilola Jurakulova|{{formatnum:3222}}]] || {{Permissions|Hilola Jurakulova}}
|-
| 127 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:3209}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 128 || [[User:Muhammad Abul-Futooh|Muhammad Abul-Futooh]] || [[Special:Contributions/Muhammad Abul-Futooh|{{formatnum:3206}}]] || {{Permissions|Muhammad Abul-Futooh}}
|-
| 129 || [[User:Farhodovna 074|Farhodovna 074]] || [[Special:Contributions/Farhodovna 074|{{formatnum:3198}}]] || {{Permissions|Farhodovna 074}}
|-
| 130 || [[User:Konstanta0013|Konstanta0013]] || [[Special:Contributions/Konstanta0013|{{formatnum:3156}}]] || {{Permissions|Konstanta0013}}
|-
| 131 || [[User:Yangilik 2|Yangilik 2]] || [[Special:Contributions/Yangilik 2|{{formatnum:3125}}]] || {{Permissions|Yangilik 2}}
|-
| 132 || [[User:Komronbek Abdulboriyev|Komronbek Abdulboriyev]] || [[Special:Contributions/Komronbek Abdulboriyev|{{formatnum:3075}}]] || {{Permissions|Komronbek Abdulboriyev}}
|-
| 133 || [[User:Ergashev Akobir|Ergashev Akobir]] || [[Special:Contributions/Ergashev Akobir|{{formatnum:3071}}]] || {{Permissions|Ergashev Akobir}}
|-
| 134 || [[User:Akhemen|Akhemen]] || [[Special:Contributions/Akhemen|{{formatnum:3022}}]] || {{Permissions|Akhemen}}
|-
| 135 || [[User:Maysi tod|Maysi tod]] || [[Special:Contributions/Maysi tod|{{formatnum:3022}}]] || {{Permissions|Maysi tod}}
|-
| 136 || [[User:Minor16|Minor16]] || [[Special:Contributions/Minor16|{{formatnum:3006}}]] || {{Permissions|Minor16}}
|-
| 137 || [[User:Rajabova Jasmina|Rajabova Jasmina]] || [[Special:Contributions/Rajabova Jasmina|{{formatnum:2952}}]] || {{Permissions|Rajabova Jasmina}}
|-
| 138 || [[User:BaxtiyJahon|BaxtiyJahon]] || [[Special:Contributions/BaxtiyJahon|{{formatnum:2949}}]] || {{Permissions|BaxtiyJahon}}
|-
| 139 || [[User:Bobonorova Hulkar|Bobonorova Hulkar]] || [[Special:Contributions/Bobonorova Hulkar|{{formatnum:2938}}]] || {{Permissions|Bobonorova Hulkar}}
|-
| 140 || [[User:SardorAblokulov|SardorAblokulov]] || [[Special:Contributions/SardorAblokulov|{{formatnum:2930}}]] || {{Permissions|SardorAblokulov}}
|-
| 141 || [[User:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] || [[Special:Contributions/Alibek Attamonov|{{formatnum:2919}}]] || {{Permissions|Alibek Attamonov}}
|-
| 142 || [[User:Akobirolmasov diplomat|Akobirolmasov diplomat]] || [[Special:Contributions/Akobirolmasov diplomat|{{formatnum:2885}}]] || {{Permissions|Akobirolmasov diplomat}}
|-
| 143 || [[User:Speedbowl|Speedbowl]] || [[Special:Contributions/Speedbowl|{{formatnum:2779}}]] || {{Permissions|Speedbowl}}
|-
| 144 || [[User:Lochinovamarjona|Lochinovamarjona]] || [[Special:Contributions/Lochinovamarjona|{{formatnum:2747}}]] || {{Permissions|Lochinovamarjona}}
|-
| 145 || [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] || [[Special:Contributions/Divandagi ekspert|{{formatnum:2740}}]] || {{Permissions|Divandagi ekspert}}
|-
| 146 || [[User:RedaktorWiki|RedaktorWiki]] || [[Special:Contributions/RedaktorWiki|{{formatnum:2716}}]] || {{Permissions|RedaktorWiki}}
|-
| 147 || [[User:Gulyora Jamolova|Gulyora Jamolova]] || [[Special:Contributions/Gulyora Jamolova|{{formatnum:2660}}]] || {{Permissions|Gulyora Jamolova}}
|-
| 148 || [[User:Scientific Research Journal1|Scientific Research Journal1]] || [[Special:Contributions/Scientific Research Journal1|{{formatnum:2657}}]] || {{Permissions|Scientific Research Journal1}}
|-
| 149 || [[User:Omonovas|Omonovas]] || [[Special:Contributions/Omonovas|{{formatnum:2622}}]] || {{Permissions|Omonovas}}
|-
| 150 || [[User:Anakin F|Anakin F]] || [[Special:Contributions/Anakin F|{{formatnum:2618}}]] || {{Permissions|Anakin F}}
|-
| 151 || [[User:Kunduziy|Kunduziy]] || [[Special:Contributions/Kunduziy|{{formatnum:2618}}]] || {{Permissions|Kunduziy}}
|-
| 152 || [[User:Khorazmiy|Khorazmiy]] || [[Special:Contributions/Khorazmiy|{{formatnum:2587}}]] || {{Permissions|Khorazmiy}}
|-
| 153 || [[User:S(uz)ak|S(uz)ak]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:2552}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 154 || [[User:Xasanboy off|Xasanboy off]] || [[Special:Contributions/Xasanboy off|{{formatnum:2530}}]] || {{Permissions|Xasanboy off}}
|-
| 155 || [[User:Wikitolog|Wikitolog]] || [[Special:Contributions/Wikitolog|{{formatnum:2510}}]] || {{Permissions|Wikitolog}}
|-
| 156 || [[User:Divergent02|Divergent02]] || [[Special:Contributions/Divergent02|{{formatnum:2501}}]] || {{Permissions|Divergent02}}
|-
| 157 || [[User:Zuxra.bmr|Zuxra.bmr]] || [[Special:Contributions/Zuxra.bmr|{{formatnum:2478}}]] || {{Permissions|Zuxra.bmr}}
|-
| 158 || [[User:Gibranist|Gibranist]] || [[Special:Contributions/Gibranist|{{formatnum:2458}}]] || {{Permissions|Gibranist}}
|-
| 159 || [[User:Gulsanam Jahongirovna|Gulsanam Jahongirovna]] || [[Special:Contributions/Gulsanam Jahongirovna|{{formatnum:2448}}]] || {{Permissions|Gulsanam Jahongirovna}}
|-
| 160 || [[User:SIisj|SIisj]] || [[Special:Contributions/SIisj|{{formatnum:2430}}]] || {{Permissions|SIisj}}
|-
| 161 || [[User:Bekzod dentistArzt|Bekzod dentistArzt]] || [[Special:Contributions/Bekzod dentistArzt|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Bekzod dentistArzt}}
|-
| 162 || [[User:Just Khumoyun|Just Khumoyun]] || [[Special:Contributions/Just Khumoyun|{{formatnum:2414}}]] || {{Permissions|Just Khumoyun}}
|-
| 163 || [[User:Amefuri2019|Amefuri2019]] || [[Special:Contributions/Amefuri2019|{{formatnum:2411}}]] || {{Permissions|Amefuri2019}}
|-
| 164 || [[User:Behruznurullayevv|Behruznurullayevv]] || [[Special:Contributions/Behruznurullayevv|{{formatnum:2382}}]] || {{Permissions|Behruznurullayevv}}
|-
| 165 || [[User:Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)|Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)]] || [[Special:Contributions/Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)|{{formatnum:2297}}]] || {{Permissions|Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)}}
|-
| 166 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:2281}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 167 || [[User:Ranoxa|Ranoxa]] || [[Special:Contributions/Ranoxa|{{formatnum:2247}}]] || {{Permissions|Ranoxa}}
|-
| 168 || [[User:Dilmurod Rashidov|Dilmurod Rashidov]] || [[Special:Contributions/Dilmurod Rashidov|{{formatnum:2239}}]] || {{Permissions|Dilmurod Rashidov}}
|-
| 169 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:2234}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}}
|-
| 170 || [[User:Mahmud Hamrayev|Mahmud Hamrayev]] || [[Special:Contributions/Mahmud Hamrayev|{{formatnum:2223}}]] || {{Permissions|Mahmud Hamrayev}}
|-
| 171 || [[User:Quwanishbaev Berdiyar|Quwanishbaev Berdiyar]] || [[Special:Contributions/Quwanishbaev Berdiyar|{{formatnum:2213}}]] || {{Permissions|Quwanishbaev Berdiyar}}
|-
| 172 || [[User:Cekli829|Cekli829]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:2202}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 173 || [[User:Diljahonn|Diljahonn]] || [[Special:Contributions/Diljahonn|{{formatnum:2162}}]] || {{Permissions|Diljahonn}}
|-
| 174 || [[User:Asrorbek|Asrorbek]] || [[Special:Contributions/Asrorbek|{{formatnum:2138}}]] || {{Permissions|Asrorbek}}
|-
| 175 || [[User:Aslzar|Aslzar]] || [[Special:Contributions/Aslzar|{{formatnum:2133}}]] || {{Permissions|Aslzar}}
|-
| 176 || [[User:Husanowar|Husanowar]] || [[Special:Contributions/Husanowar|{{formatnum:2119}}]] || {{Permissions|Husanowar}}
|-
| 177 || [[User:M Xasanboy|M Xasanboy]] || [[Special:Contributions/M Xasanboy|{{formatnum:2113}}]] || {{Permissions|M Xasanboy}}
|-
| 178 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:2098}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 179 || [[User:Ro'zimurodov Zuhriddin|Ro'zimurodov Zuhriddin]] || [[Special:Contributions/Ro'zimurodov Zuhriddin|{{formatnum:2076}}]] || {{Permissions|Ro'zimurodov Zuhriddin}}
|-
| 180 || [[User:Sarvarbekabdukarim|Sarvarbekabdukarim]] || [[Special:Contributions/Sarvarbekabdukarim|{{formatnum:2064}}]] || {{Permissions|Sarvarbekabdukarim}}
|-
| 181 || [[User:Yorqulov Husan|Yorqulov Husan]] || [[Special:Contributions/Yorqulov Husan|{{formatnum:2057}}]] || {{Permissions|Yorqulov Husan}}
|-
| 182 || [[User:Vaska46|Vaska46]] || [[Special:Contributions/Vaska46|{{formatnum:2018}}]] || {{Permissions|Vaska46}}
|-
| 183 || [[User:WorldXTX|WorldXTX]] || [[Special:Contributions/WorldXTX|{{formatnum:2004}}]] || {{Permissions|WorldXTX}}
|-
| 184 || [[User:Xabibulla Muxamedov|Xabibulla Muxamedov]] || [[Special:Contributions/Xabibulla Muxamedov|{{formatnum:1969}}]] || {{Permissions|Xabibulla Muxamedov}}
|-
| 185 || [[User:Gulnozaxon 27|Gulnozaxon 27]] || [[Special:Contributions/Gulnozaxon 27|{{formatnum:1964}}]] || {{Permissions|Gulnozaxon 27}}
|-
| 186 || [[User:Abdug'opporov Xalilulloh|Abdug'opporov Xalilulloh]] || [[Special:Contributions/Abdug'opporov Xalilulloh|{{formatnum:1964}}]] || {{Permissions|Abdug'opporov Xalilulloh}}
|-
| 187 || [[User:MrErgashev|MrErgashev]] || [[Special:Contributions/MrErgashev|{{formatnum:1960}}]] || {{Permissions|MrErgashev}}
|-
| 188 || [[User:Agent026|Agent026]] || [[Special:Contributions/Agent026|{{formatnum:1951}}]] || {{Permissions|Agent026}}
|-
| 189 || [[User:Mupapap29|Mupapap29]] || [[Special:Contributions/Mupapap29|{{formatnum:1943}}]] || {{Permissions|Mupapap29}}
|-
| 190 || [[User:111muhammadkarim|111muhammadkarim]] || [[Special:Contributions/111muhammadkarim|{{formatnum:1935}}]] || {{Permissions|111muhammadkarim}}
|-
| 191 || [[User:Mehriddin 01|Mehriddin 01]] || [[Special:Contributions/Mehriddin 01|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Mehriddin 01}}
|-
| 192 || [[User:Komrontoy|Komrontoy]] || [[Special:Contributions/Komrontoy|{{formatnum:1902}}]] || {{Permissions|Komrontoy}}
|-
| 193 || [[User:Didosh Jurayeva|Didosh Jurayeva]] || [[Special:Contributions/Didosh Jurayeva|{{formatnum:1860}}]] || {{Permissions|Didosh Jurayeva}}
|-
| 194 || [[User:Akramova Komila|Akramova Komila]] || [[Special:Contributions/Akramova Komila|{{formatnum:1855}}]] || {{Permissions|Akramova Komila}}
|-
| 195 || [[User:Rotlink|Rotlink]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:1770}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 196 || [[User:Sakiy na0926|Sakiy na0926]] || [[Special:Contributions/Sakiy na0926|{{formatnum:1758}}]] || {{Permissions|Sakiy na0926}}
|-
| 197 || [[User:Xatchiman|Xatchiman]] || [[Special:Contributions/Xatchiman|{{formatnum:1734}}]] || {{Permissions|Xatchiman}}
|-
| 198 || [[User:Wikivikipedia|Wikivikipedia]] || [[Special:Contributions/Wikivikipedia|{{formatnum:1717}}]] || {{Permissions|Wikivikipedia}}
|-
| 199 || [[User:MiroJP|MiroJP]] || [[Special:Contributions/MiroJP|{{formatnum:1709}}]] || {{Permissions|MiroJP}}
|-
| 200 || [[User:Young Economist7|Young Economist7]] || [[Special:Contributions/Young Economist7|{{formatnum:1707}}]] || {{Permissions|Young Economist7}}
{{/end}}</text>
      <sha1>soiocearjz9gq6zxv5rsdixqmzfe1fx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anvar Obidjon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2932</id>
    <revision>
      <id>6269479</id>
      <parentid>6252199</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49732-75</username>
        <id>306594</id>
      </contributor>
      <comment>Xatoni toʻgʻirladim</comment>
      <origin>6269479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3746" sha1="jd27zrxv7dqzdm202frigh1y3c5k1yu" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Anvar Obidjon
| tasvir                   = Anvar Obidjon.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = 
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          = 1947-yil 25-yanvar
| tavallud_joyi            = [[Farg‘ona viloyati]], [[Oltiariq tumani]], [[Poloson]] qishlog‘i 
| vafot_sanasi             = {{vafot sanasi va yoshi|2020|4|11|1947|1|8}}
| vafot_joyi               = [[Toshkent shahri]]
| fuqaroligi               = {{SSSR}} → {{UZB}}
| taʼlimi                  = [[Toshkent davlat universiteti]]
| kasbi                    = [[Shoir]], [[yozuvchi]], [[jurnalist]]
| dini                     =
| faoliyat_yillari         = 1974—2020
| asarlari                 =
| boʻyi                    =
| unvoni                   = [[Oʻzbekiston xalq shoiri]] 
| turmush_oʻrtogʻi         =
| bolalari                 =
| otasi                    =
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              = 
{{Fidokorona xizmatlari uchun ordeni}}

{{Mehnat shuhrati ordeni}} {{Shuhrat medali}}
{{Oʻzbekiston xalq shoiri}}
| veb-sayt                 = &lt;!-- {{URL|sayt havolasi}}--&gt;
| imzosi                   =
}}
'''Anvar Obidjon''' (1947-yil 25-yanvar — 2020-yil 11-aprel) — [[Oʻzbekiston xalq shoiri]], [[yozuvchi]] va [[jurnalist]].

Porlasin

== Ijodi ==
Anvar Obidjon „Ona Yer“(1975), „Olovjon va uning doʻstlari“ (1983), „Bezgakshamol“ (1985), „Akang qaragʻay Gulmat“ (1987), „Oltin yurakli Avtobola“ (1986), „[lamazon va Gulmat xangomasi“ (1992), „Meshpolvonning janglari“ (1994),  „Oltiariq hangomalari“ (1999), „Odobli boʻlish osonmi?“ (2001), „Meshpolvon“ (2003) singari 25 ta toʻplamini chop ettirgan. Aksariyat asarlarini bolalarga bagʻishlagan.

„Meshpolvon“ asari asosida [[Meshpolvon|„Dahshatli Meshpolvon“]] filmi suratga olingan.

== Mukofotlari ==
Anvar Obidjon 1997-yil „[[Shuhrat (medali)|Shuhrat]]“ medali; 1998-yilda „[[Oʻzbekiston xalq shoiri]]“ unvoni; 2011-yilda [[Fidokorona xizmatlari uchun ordeni|„Fidokorona xizmatlari uchun“ ordeni]]ga sazovor boʻlgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=O‘zbekiston xalq shoiri Anvar Obidjon vafot etdi |url=https://daryo.uz/2020/04/11/ozbekiston-xalq-shoiri-anvar-obidjon-vafot-etdi |website=daryo.uz |accessdate=5-mart 2025-yil}}&lt;/ref&gt;. Vafotidan soʻng 2025-yilda [[Mehnat shuhrati ordeni|“Mehnat shuhrati”]] ordeni bilan taqdirlangan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Президент қатор фан, таълим, соғлиқни сақлаш, спорт, адабиёт, маданият вакилларини мукофотлади |url=https://platina.uz/2025/08/23/prezident-qator-fan-talim-sogliqni-saqlash-sport-adabiyot-madaniyat-vakillarini-mukofotladi |website=www.platina.uz |accessdate=23-avgust 2025-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Asarlari ==
* Alamazon va Gulmat. T.: „[[Choʻlpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi|Choʻlpon]]“, 1998-yil.
* Juda qiziq voqea. T.: „[[Choʻlpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi|Choʻlpon]]“, 1997-yil.
* Ketmagil. T.: [[Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi|Adabiyot va sanʼat nashriyoti]], 1985-yil.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Said Ahmad. Fargʻonada bittagina „[[Xalq soʻzi]]“. 2000-yil 19-aprel
* Rahmon Qoʻchqor. Ajabtovur idrok usuli. „[[Fidokor]]“, 2000-yil 20-iyul.
* Lola Zvonareva. Vsegda v jizni. „[[Detskaya literatura]]“ Moskva, 1988-yil
== Havolalar == 
{{Vikiiqtibos}}
{{DEFAULTSORT:Obidjon, Anvar}}
[[Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston xalq shoirlari|*1998]]
[[Turkum:1947-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2020-yilda vafot etganlar]]</text>
      <sha1>jd27zrxv7dqzdm202frigh1y3c5k1yu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269489</id>
      <parentid>6269479</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:11:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-49732-75|~2026-49732-75]] ([[User talk:~2026-49732-75|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/6269479|6269479]]-sonli tahrir qaytarildi</comment>
      <origin>6269489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5361" sha1="hhq5p3682r9t3bdcgi62kymgqup04qp" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Anvar Obidjon
| tasvir                   = Anvar Obidjon.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = 
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          = 1947-yil 25-yanvar
| tavallud_joyi            = [[Farg‘ona viloyati]], [[Oltiariq tumani]], [[Poloson]] qishlog‘i 
| vafot_sanasi             = {{vafot sanasi va yoshi|2020|4|11|1947|1|8}}
| vafot_joyi               = [[Toshkent shahri]]
| fuqaroligi               = {{SSSR}} → {{UZB}}
| taʼlimi                  = [[Toshkent davlat universiteti]]
| kasbi                    = [[Shoir]], [[yozuvchi]], [[jurnalist]]
| dini                     =
| faoliyat_yillari         = 1974—2020
| asarlari                 =
| boʻyi                    =
| unvoni                   = [[Oʻzbekiston xalq shoiri]] 
| turmush_oʻrtogʻi         =
| bolalari                 =
| otasi                    =
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              = 
{{Fidokorona xizmatlari uchun ordeni}}

{{Mehnat shuhrati ordeni}} {{Shuhrat medali}}
{{Oʻzbekiston xalq shoiri}}
| veb-sayt                 = &lt;!-- {{URL|sayt havolasi}}--&gt;
| imzosi                   =
}}
'''Anvar Obidjon''' (1947-yil 25-yanvar — 2020-yil 11-aprel) — [[Oʻzbekiston xalq shoiri]], [[yozuvchi]] va [[jurnalist]].

== Hayoti ==
Anvar Obidjon 1947-yilning 25-yanvarida [[Farg‘ona viloyati]] [[Oltiariq tumani]]ning [[Poloson|Poloson qishlog‘i]]da tug‘ilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Рубрика: Анвар Обиджон (1947-2020) |url=https://ziyouz.uz/ozbek-nasri/anvar-obidjon/ |website=ziyouz.uz |accessdate=5-mart 2025-yil}}&lt;/ref&gt;. Oʻrta maktabda oʻqib yurganida [[Gʻuncha (jurnal)|„Gʻuncha“ jurnali]]da „Shkafjon“ nomli birinchi sheʼri bosilgan (1960). Obidjon 1964—1966-yillarda [[Samarqand]] moliya texnikumida, 1973—1979-yillarda [[Toshkent davlat universiteti]]ning jurnalistika fakultetida sirtdan oʻqigan.

Harbiy xizmatni oʻtagach (1966—1969), qishlogʻida „Nurobod“ jamoa xoʻjaligida dala hisobchisi boʻlgan (1970—1971), tumandagi „Paxta uchun“ gazetasida adabiy xodim, boʻlim mudiri (1971—1976), [[Toshkent]]dagi yogʻ-moy kombinatida bogʻbon (1977—1978) sifatida ish olib borgan.

1981—1986-yillarda „Kamolot“ nashriyotida muharrir, bosh muharrir oʻrinbosari, 1986—1987-yillarda „Yulduzcha“ nashriyotida bosh muharrir, 1988-yilllarda „[[Yosh kuch]]“ jurnalida adabiy xodim, 1988—1989-yilllarda „[[Mushtum]]“ jurnalida boʻlim mudiri, 1989—1998-yillarda [[Choʻlpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi|„Choʻlpon“ nashriyoti]]da bosh muharrir, direktor boʻlib ishlagan.

Anvar Obidjon [[2020-yil]] [[11-aprel]] kuni [[Toshkent]] shahrida 74 yoshida vafot etgan&lt;ref&gt;[https://kun.uz/uz/news/2020/04/11/ozbekiston-xalq-shoiri-anvar-obidjon-vafot-etdi Oʻzbekiston xalq shoiri Anvar Obidjon vafot etdi]. ''[[Kun.uz]]''. Qaraldi: 11-04-2020 &lt;/ref&gt;.

== Ijodi ==
Anvar Obidjon „Ona Yer“(1975), „Olovjon va uning doʻstlari“ (1983), „Bezgakshamol“ (1985), „Akang qaragʻay Gulmat“ (1987), „Oltin yurakli Avtobola“ (1986), „[lamazon va Gulmat xangomasi“ (1992), „Meshpolvonning janglari“ (1994),  „Oltiariq hangomalari“ (1999), „Odobli boʻlish osonmi?“ (2001), „Meshpolvon“ (2003) singari 25 ta toʻplamini chop ettirgan. Aksariyat asarlarini bolalarga bagʻishlagan.

„Meshpolvon“ asari asosida [[Meshpolvon|„Dahshatli Meshpolvon“]] filmi suratga olingan.

== Mukofotlari ==
Anvar Obidjon 1997-yil „[[Shuhrat (medali)|Shuhrat]]“ medali; 1998-yilda „[[Oʻzbekiston xalq shoiri]]“ unvoni; 2011-yilda [[Fidokorona xizmatlari uchun ordeni|„Fidokorona xizmatlari uchun“ ordeni]]ga sazovor boʻlgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=O‘zbekiston xalq shoiri Anvar Obidjon vafot etdi |url=https://daryo.uz/2020/04/11/ozbekiston-xalq-shoiri-anvar-obidjon-vafot-etdi |website=daryo.uz |accessdate=5-mart 2025-yil}}&lt;/ref&gt;. Vafotidan soʻng 2025-yilda [[Mehnat shuhrati ordeni|“Mehnat shuhrati”]] ordeni bilan taqdirlangan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Президент қатор фан, таълим, соғлиқни сақлаш, спорт, адабиёт, маданият вакилларини мукофотлади |url=https://platina.uz/2025/08/23/prezident-qator-fan-talim-sogliqni-saqlash-sport-adabiyot-madaniyat-vakillarini-mukofotladi |website=www.platina.uz |accessdate=23-avgust 2025-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Asarlari ==
* Alamazon va Gulmat. T.: „[[Choʻlpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi|Choʻlpon]]“, 1998-yil.
* Juda qiziq voqea. T.: „[[Choʻlpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi|Choʻlpon]]“, 1997-yil.
* Ketmagil. T.: [[Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi|Adabiyot va sanʼat nashriyoti]], 1985-yil.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Said Ahmad. Fargʻonada bittagina „[[Xalq soʻzi]]“. 2000-yil 19-aprel
* Rahmon Qoʻchqor. Ajabtovur idrok usuli. „[[Fidokor]]“, 2000-yil 20-iyul.
* Lola Zvonareva. Vsegda v jizni. „[[Detskaya literatura]]“ Moskva, 1988-yil
== Havolalar == 
{{Vikiiqtibos}}
{{DEFAULTSORT:Obidjon, Anvar}}
[[Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston xalq shoirlari|*1998]]
[[Turkum:1947-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2020-yilda vafot etganlar]]</text>
      <sha1>hhq5p3682r9t3bdcgi62kymgqup04qp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chexiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3180</id>
    <revision>
      <id>6269526</id>
      <parentid>6137150</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6269526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51478" sha1="p2pkb8a0kmfrg21cuc94j62cxhy96ol" xml:space="preserve">&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;{{Chexiya_info}}'''Chexiya''' ({{lang-cs|Česko}}), '''Chex Respublikasi''' ({{lang-cs|Česká republika}}) – [[Markaziy Yevropa]]dagi davlat. Maydoni −78,9 ming km². Aholisi −10,51 mln. kishi (2012). Poytaxti – [[Praga]] shahri. Maʼmuriy jihatdan 14 ''oblast'' (viloyat)ga boʻlinadi.

== Davlat tuzumi ==
Chexiya – suveren, demokratik davlat. Amalddagi [[konstitutsiya]]si 1992-yil 16-dekabrda qabul qilingan va 1993-yil 1-yanvardan kuchga kirgan, 1997-yil 23-oktabrda tuzatishlar kiritilgan. [[Davlat boshligʻi]] – [[prezident]] (2023-yildan Petr Pavel), u [[parlament]]ning ikkala palatasi tomonidan 5 yil muddatga saylanadi. [[Qonun]] chiqaruvchi organi – [[deputat]]lar palatasi va [[Senat]]dan iborat parlament. Ijrochi [[hokimiyat]] organi [[prezident]] tomonidan tayinlanadigan [[hukumat]].

== Tabiati ==
Chexiya hududining katta qismi Chexiya togʻlarida joylashgan. Uning atrofida oʻrtacha balandlikdagi Shumova, Chexiya oʻrmoni, Rudali togʻlar (KrushneGori), Krkonoshe togʻlari (eng baland joyi 1602 m, Snejka togʻi) bor. Chexiya togʻlarining ichki qismi – Chexiya soyligi tepaliklar va ularni ajratib turuvchi past toglardan iborat. Moraviyada ham tepalik va past togʻlar koʻp. Chexiyaning janubiy va markaziy kismida ChexiyaMoraviya qirlari bor. Chexiyada kumir, temir rudasi, grafit, kaolin konlari mavjud.

Iklimi moʻʼtadil iklim. Gʻarbdan sharqqa va ichki soyliklarda kontinentallashib boradi. Tekisliklarda oʻrtacha temperatura yanvarda –2° dan –4° gacha, togʻlarda –8° dan – 10° gacha, iyulda 19–20°, togʻlarda 4–8°. Yillik yogʻin tekisliklarda oʻrtacha 500–700&amp;nbsp;mm, togʻlarda 1600–2100&amp;nbsp;mm. Mamlakatjanubiy va gʻarbida uncha katta boʻlmagan koʻllar bor. Asosiy daryolari – Laba (Elba), Vltava. Togʻ yon bagʻirlari aralash va igna bargli oʻrmonlar bilan qoplangan. Hayvonlardan togʻlarda qoʻngʻir ayiq, tulki, kiyik, yovvoyi echki, tekisliklarda kemiruvchilar, kaltakesak va qushlarning koʻp turlari bor.

== Aholisi ==
Aholisining koʻpchiligi – [[chexlar]] (81,3%); slovak, polyak va boshqa ham yashaydi. [[Shahar aholisi]] 70%. Rasmiy til – [[chex tili]]. Dindorlarning aksariyati [[Katolitsizm|katoliklar]]. Yirik shaharlari: [[Praga]], [[Brno]], [[Plzeň|Plzen]], [[Ostrava]].

== Tarixi ==
Chexiya hududida odam paleolit davridan boshlab yashaydi. Miloddan avvalgi taxminan 400-yillarda bu yerda keltlar, miloddan avvalgi &lt;nowiki&gt;I&lt;/nowiki&gt; asrda kelt qabilalarining boy guruhi yashagan (Chexiyaning lot. Bohemia, nem. Bohmen nomi ham shundan). 1ming yillik oʻrtalarida Chexiyada slavyan qabilalari koʻpchilikni tashkil etdi. &lt;nowiki&gt;VII&lt;/nowiki&gt; asrda Chexiya hududi Samo davlati, &lt;nowiki&gt;IX—X&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida Buyuk Moraviya davlati tarkibiga kirdi. &lt;nowiki&gt;X&lt;/nowiki&gt; asrda paydo boʻlgan Praga knyazligi ilk chex davlatining oʻzagi boʻlib qoldi. 1198-yildan qirollikka aylandi. 1310–1437-yillarda chex yerlari Lyuksemburglar sulolasi mulki tarkibida boʻldi. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asrning 1-yarmida Chexiyada kuchli ijtimoiyinqilobiy, milliy ozodlik harakatlari boʻlib oʻtdi (qarang [[Guschilar harakati]]). 1526-yil Chexiya Gabsburglar imperiyasi tarkibiga muxtoriyat huquqi bilan qoʻshib olindi. 1618–20 yillarda chex qoʻzgʻolonining magʻlubiyatidan soʻng, uning provinsiyasiga aylandi. &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr 1-yarmida chex tili, milliy madaniyatini saqlash va rivojlantirish uchun milliy harakat avj oldi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 30–40-yillarida u siyosiy tus ola boshladi. 1848-yil Pragadagi Svyatovatslav yigʻini Gabsburglar imperiyasida 1848–49 yil inqilobi boshlanishiga olib keldi. 1867-yil Chexiya [[Avstriya-Vengriya imperiyasi|Avstriya-Vengriyaning]] Avstriya qismi tarkibiga kirdi. 1878-yil Chexiyada Chexoslavyan sotsialdemokratik ishchi partiyasi tuzildi. 1918-yil AvstriyaVengriya parchalangach, Chexiya Slovakiya bilan birlashib mustaqil Chexoslovakiya Respublikasini tashkil etdilar. 1938-yil oktabr boshlarida Germaniya Chexiyaning Sudet viloyati deb nomlangan hududini, 1939-yil martda barcha chex yerlarini bosib oldi va uni „Bogemiya va Moraviya protektorati“ deb eʼlon qildi. Chex xalqining 1945-yil maydagi qoʻzgʻoloni natijasida 1945-yil 9-mayda Praga shahri ozod qilindi; chex yerlari va Slovakiya Chexoslovakiya Respublikasi doirasida qayta birlashtirildi. Chexiya 1948-yil 9-maydan Chexoslovakiya Xalq Demokratik Respublikasi, 1960-yil 11-iyuldan Chexoslovakiya Sotsialistik Respublikasi, 1990-yil 29-martdan Chexoslovakiya Federativ Respublikasi, 1990-yil 20-apreldan 1992-yil 31-dekabrgacha Chexiya va Slovakiya Federativ Respublikasi tarkibida boʻldi. Chexiya va Slovakiya Federatsiyasining 1992-yil 25-noyabrdagi Chexiya va Slovakiya Federatsiyasining tugatilishi toʻgʻrisidagi federal qonuniga binoan Chexiya 1993-yil 1-yanvardan suveren davlatga aylandi. Chexiya 1993-yildan BMT aʼzosi. 1992-yil 24-yanvarda Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetini tan olgan va 1993-yil 1-yanvardan diplomatiya munosabatlari oʻrnatgan. Milliy bayrami – 28-oktabr – Mustaqil Chexoslovakiya tashkil boʻlgan kun (1918).

== Asosiy siyosiy partiyalari, kasaba uyushmalari ==
Fuqarolar demokratik partiyasi, 1991-yil 23-fevralda tashkil etilgan; Fuqarolar demokratik alyansi, 1989-yil tuzilgan; Demokratik ittifoq partiyasi, 1994-yil asos solingan; Chexiya va Moraviya kommunistik partiyasi, 1990-yil tashkil etilgan; Ozodlik ittifoqi partiyasi, 1998-yil tuzilgan; Chexiya sotsialdemokratik partiyasi, avvalgi nomi Chexoslovakiya sotsialdemokratik partiyasi, 1989-yildan mustaqil partiya sifatida faoliyat yuritadi. ChexMoraviya kasaba uyushmalari konfederatsiyasi, 1990-yil tashkil etilgan, 31 tarmoq kasaba uyushmasini birlashtiradi.

== Iqtisodiyoti ==
Chexiya – industrialagrar mamlakat. Milliy daromadda qishloq xoʻjaligi 5%, sanoat 33%, xizmat koʻrsatish tarmogʻi 61,2% ni tashkil etadi.

Sanoatida yoqilgʻienergetika va qora metallurgiya (Ostrava rni), kimyo, mashinasozlik, yengil va oziq-ovqat sanoati rivojlangan. Qoʻngʻir kumir va toshkoʻmir qazib olinadi. OstravaKarvina toshkoʻmir, Shimoliy Chexiya va Sokolov qoʻngʻir koʻmir havzalari, temir ruda konlari mavjud. Yiliga oʻrtacha 58,7 mlrd. kVtsoat elektr energiyasi hosil qilinadi. Asosiy sanoat markazlari – Praga, Plzen, Ostrava, Brno.

Qishloq xoʻjaligida, asosan, qand lavlagi, bugʻdoy, javdar, arpa, yemxashak ekinlari, kartoshka va boshqa eqiladi. Bogʻdorchilik va sabzavotchilik rivojlangan, koʻp miqdorda qulmoq (xmel) yetishtiriladi. Goʻshtsut chorvachiligiga asosiy eʼtibor beriladi (choʻchqa, qoʻy, qoramol, parranda boqiladi). Suv havzalarvda baliq yetishtiriladi.

== Transporti ==
Temir yoʻl uzunligi 9,4 ming km, avtomobil yoʻllari uzunligi 124,8 ming km. Vltava va Laba daryolarida kema qatnaydi. Asosiy dare portlari – Praga va Dechin. Pragada xalqaro aeroport bor. Chexiya chetga mashina va jihozlar, yengil, shishakeramika sanoati mahsulotlari, kumir chiqaradi. Chetdan neft, gaz, kora metall, isteʼmol mollari oladi. Xorijiy sayyoxlik rivojlangan. Germaniya, Slovakiya, Avstriya, Rossiya bilan savdo qiladi. Pul birligi – chex kronasi.

== Maorifi, ilmiy va madaniymaʼrifiy muassasalari ==
Chexiyada 6 yoshdan 14 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun 8 yillik majburiy taʼlim joriy etilgan (asosiy maktab). 8 yillik maktab negizida toʻliq oʻrta maktab, gimnaziya, oʻrta kasbhunar bilim yurtlari va maktablari faoliyat yuritadi; ular malakali ishchilarni tayyorlaydi. Chexiyada 23 oliy oʻquv yurti bor. Yiriklari: Praga universiteti, Politexnika instituti, Iqtisodiyot instituti, Tasviriy sanʼat akademiyasi, Musiqa sanʼati akademiyasi (hammasi Praga shahrida), Brno, Olomouts shaharlaridagi universitetlar, Ostravadagi konchilik instituti. Oliy ilmiy muassasasi – Chexiya Fanlar akademiyasi. Vazirlik va muassasalarning geologiya, gidrometeorologiya, suv xoʻjaligi markaziy ilmiy tadqiqot institutlari bor. Yirik kutubxonalari: Praga universiteti kutubxonasi, davlat kutubxonasi, Chexiya Fanlar akademiyasi asosiy kutubxonasi, Ya. A. Komenskiy nomidagi pedagogika davlat kutubxonasi, Brnodagi universitet kutubxonasi, davlat ilmiy kutubxonasi. Ostrava, Olomouts, Plzen va boshqa shaharlarda ham ilmiy kutubxonalar bor. Chexiyada bir qancha muzey va galereyalar mavjud. Yiriklari: Pragadagi Milliy muzey va Milliy galereya, Naprstak nomidagi etn. muzeyi, A. Dvorjak muzeyi, B. Smetana muzeyi, planetariy, chex milliy yozuvi muzeyi va boshqa

== Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi ==
Chexiya bir qancha gaz. va jurnal nashr etiladi. Asosiylari: „Vechernik Praga“ („Praga oqshomi“, chex tilidagi kundalik gazeta, 1955-yildan), „Vlasta“ (Vlasta – ayol ismi; chex tilidagi haftalik jurnal, 1947-yildan), „Zrsadlo“ („Oyna“, yoshlarning oylik jurnal, 1990-yildan), „Lidova demokratsiya“ („Xalq demokratiyasi“, chex tilidagi kundalik gazeta, 1945-yildan), „Pravo“ („Huquq“, chet tilidagi kundalik mustaqil gazeta, 1991-yildan), „Pravo lidu“ („Xalq huquqi“, chex tilidagi kundalik gazeta, 1989-yildan), „Pratse“ („Mehnat“, kasaba uyushmalarining chet tilidagi kundalik gazeta, 1945-yildan). Chexiya telegraf agentligi axborot agentligi boʻlib, 1918-yil Chexoslovakiya telegraf agentligi sifatida tashkil topgan; 1992-yildan hozirgi nomda. Chexiya radiosi va televideniyesi (1992-yildan) faoliyat yuritadi.

== Adabiyoti ==
&lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asrda paydo boʻlgan chex yozuvi dastlabki eski slavyan tilida rivojlandi. Bunda akauka Kirill va Mefodiylarning maʼrifatparvarlik faoliyatlari muhim rol oʻynadi. Buyuk Moraviya davlati agʻdarilgach (906), lotin tili yoyiddi. Pragalik Kozmaning „Chex xronikasi“ asari (1125) lotin tilida yaratilgan yirik asar xisoblanadi. Dalimil Mezirjitsskiyning &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida yaratgan „Dalimil xronikasi“ asari chex tilidagi kad. adabiy yodgorlikdir. Chexiyaning birinchi mashhur yozuvchisi hajvchi S.Flyashka (&lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asr – 1403) dir. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asrda Yan Gus, Yan Jelinskiy, P. Xelchitskiy antikatolik ruhda asarlar yozdilar. AvstriyaVengriya hukmronligi davrida chex adabiyoti taʼqibgauchradi. &lt;nowiki&gt;XVII&lt;/nowiki&gt; asrdagi yirik adabiy yodgorlik – Ya. A. Komenskiy asarlari boʻldi. Y. Dobrovskiy, Y. Yungman, P. Y. Shafarik, F. Palatskiy, A.Ya. Puxmayer, V. Ganka, Ya. Kollar, F. K. Chelakovskiy kabi olim va yozuvchilar chex milliy Uygʻonish davri (&lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmi)ning buyuk arboblari hisoblanadi. Bu davr adabiyotda slavyan xalqlarining birligi, chex xalqining huquqi, slavyanlar xalq ogʻzaki ijodiga murojaat, milliy madaniyatni yaratish uchun kurash gʻoyalari aks etdi. 1848–49 yil inqilobi taʼsiri natijasida adabiyotda milliy ozodlik gʻoyalari kuchaydi, ijtimoiy masalalarga eʼtibor oshdi. K. GavlichekBorovskiy va B. Nemsova Avstriya monarxiyasidagi ijtimoiy munosabatlarni tanqid qilib chiqdilar. Tanqidiy realizmning paydo boʻlishi, asosan, Ya. Neruda ijodi bilan bogʻliq. A. Stashek asarlari, A. Irasek, V. B. Trshebizskiy tarixiy nasri ijtimoiy romanning shakllanishida asos boʻldi. Sheʼriyatning ijtimoiy ahamiyati oshdi (S. Chex, Ya. Vrxlitskiy, Y. V. Sladek). &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri va &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida modernistik va dekadentlik oqimlari paydo boʻldi. 1920–30 yillarda yozuvchi Karel Chepek, 1940-yillarda shoir Yaroslav Zeyfert samarali ijod qildi. Urushdan keyingi davr adabiyotda antifashistik mavzu keng oʻrin egalladi. Bu sohada yozuvchilardan V. Rjezach, V. Nezval ijodi muhim oʻrin tutadi. 1960–80-yillarda Vatslav Gavelning Chexoslovakiya hayotini aks ettirgan dramalari, Milan Kunder, Bogumir Grabal kabi yezuvchilarning asarlari paydo boʻldi. Ammo adabiyotning asosiy gʻoyaviy yoʻnalishini ijtimoiy va milliy ozodlik kurashi masalalari belgilab berdi (A. Matsek, P. Bezruch, A. Sova, Y. S. Maxar sheʼriyati, I. Olbraxt, Ya. Gashek, M. Mayerovalar ilk nasri).

== Meʼmorligi va tasviriy sanʼati ==
Chexiyada paleolit davri haykalchalari, neolit davriga oid keramika va boshqa saqlanib qolgan. Katolitsizm qabul qilingach (865), [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiya]], Gʻarbiy Yevropadagi kabi toshdan cherkovlar qurildi (StareMesto yaqinidagi ibodatxona xarobalari, &lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asr, Pragadagi avliyo Vita ibodatxonarotondasi, taxminan 930). 11 –&lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asrlarda roman uslubi shakllandi. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalari – &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmida meʼmorlikda gotika sanʼati ravnaq topdi (Krshivoklatdagi qasr, &lt;nowiki&gt;XIII—XVI&lt;/nowiki&gt; asrlar, Pragadagi avliyo Vita sobori sharqiy qismi). &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmida Chexiya meʼmorligida [[Uygʻonish davri]] uslubi unsurlari paydo boʻldi (Pragadagi Belveder saroyi, taxminan 1536–36), &lt;nowiki&gt;XVII&lt;/nowiki&gt; asrning 2yarmidan barokko uslubidagi saroylar kurila boshladi (KlamGallasov saroyi, taxminan 1713–25, meʼmor Y. B. Fisher fon Erlax). &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr boshlari meʼmorlikda klassitsizmdan soʻng eklektika ruhidagi „milliy romantika“ yoʻnalishi qaror topdi (Pragadagi Milliy muzey, 1884–90, meʼmor Y.Shchults). &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlari modern uslubi oʻrnini ratsionalizm egalladi. 1920– &lt;nowiki&gt;30&lt;/nowiki&gt; asrlar meʼmorlikda funksionalizm milliy maktabi shakllandi (GradetsKralove shahridagi Y. Gocher inshootlari). Haykaltaroshlikda ham kjsak yutuklarga erishidpi. 1950-yillar Pragada yaratilgan chex xalkining milliy qahramoni Yan Jijka, rassom Y. Manes (ikkalasining haykaltaroshi B. Kaofka), Yan Gus (haykaltarosh K. Liditskiy), yovuzchi B. Nemsova (haykaltarosh K. Pokorniy) haykallari, V. Makovskiyning „Yangi asr“ kompozitsiyasi diqqatga sazovor. 1945-yildan keyin turar joylar, jamoat markazlari, yangi maʼmuriy va madaniymaishiy binolar qurish avj oldi. Jumladan, Brno shahridagi xalqaro mashinasozlik yarmarkasi majmui (meʼmorlar 3. Aleks, F. Lederer), Yeshted togʻidagi teleminora va mehmonxona (meʼmorlar K. Gubachek, 3. Patrmak) va boshqalarni koʻrsatish mumkin. 1970–80-yillarda Pragada „Internatsional“ mexmonxonasi (meʼmorlar K. Filsak, I. Shvets), „Kotva“ univermagi (meʼmorlar V. va V. Maxoninlar) va Madaniyat saroyi (meʼmorlar Ya. Mayer, A. Marek, Ya. Kralik, V. Ustogal), Pragadagi uz. 485 m boʻlgan osma koʻprik (meʼmorlar V. Mixalek, S. Gubechka) yaratildi.

Chexiyada &lt;nowiki&gt;VII&lt;/nowiki&gt; asrda keramika, zargarlik buyumlari tayyorlangan. &lt;nowiki&gt;XI—XIII&lt;/nowiki&gt; asrlarda devoriy rasmlar, miniatyuralar paydo boʻldi. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalari – &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmida gotika uslubi ravnaq topdi. &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asr 2yarmida portret yaratish sanʼati rivojlandi. &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr boshlaridan Chexiya tasviriy sanʼatida amaliybezak sanʼati (badiiy shisha, vitraj, mozaika, zargarlik buyumlari) keng yoyiddi. &lt;nowiki&gt;XVII—XVIII&lt;/nowiki&gt; asr tasviriy sanʼati barokko uslubida rivojlanishi bilan birga, unda realistik va demokratik yoʻnalishlar namoyon boʻldi. Bu davrda haykaltaroshlardan M. B. Braun va F. M. Brokof mashhur boʻlgan. &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalarida haykaltaroshlik va rassomlikda rokoko va klassitsizm unsurlari paydo boʻddi. &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida Chexiya sanʼatida klassitsizm va romantizm bilan birga realistik tendensiyalar yoyildi. Rassomlar milliy tarix, oʻlka tabiatini tasvirlash mavzuida asarlar yaratdilar. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxirgi choragida rassom M. Alesh, haykaltarosh Y. V. Mislbek ijodi rivojlandi. Bu davrda grafika modern uslubida taraqkiy etdi, haykaltaroshlikda Ya. Shtursa asarlari ajralib turdi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshida avangardizm vakillari B. Kubishta, E. Filla, A. Proxaziya, Ya. Zrzaviy, R. Kremlichka ijod qildilar. 1918-yil mustaqil Chexoslovakiya respublikasi tashkil boʻlgach, milliy madaniyatni rivojlantirish imkoniyati paydo boʻldi. Koʻp avangardchi rassomlar oʻz asarlarida real voqelikni aks ettirdilar (V. Novak, O Kubin, Y. Chapek, V. Rabas). Ayrim rassomlar ishchilar sinfi kurashini haqqoniy tasvirladilar (K. Golan, K. Shtika rang-tasvir asarlari, K. Pokorniy, Lauda haykallari, F. Bidlo, V. Silovskiyning grafik asarlari). &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 20–30-yillarida chex sanʼatida ijtimoiytanqidiy yoʻnalish shakllandi. 1945-yil Chexoslovakiya nemisfashistlardan ozod etilgach, rassomlar E. Filla, A. Paderlik, V. Sedlichek, haykaltaroshlar V. Makovskiy, K. Liditskiy, K. Pokorniy samarali ijod qildilar. Bu davrda monumentalbezak sanʼati turlari rivojlandi. 1970–80 yillar sanʼatkorlari orasidan A. Zabravskiy, R. Kolarj, Y. Broj kabi rassom va grafiklarni, I. Maleyovskiy, M. Aksman kabi haykaltaroshlarni koʻrsatish mumkin. Bu davrda amaliybezak sanʼati turlari keng yoyildi (badiiy oyna, toʻquvchilik va hokazo).

== Musiqasi ==
Chexiya musiqa madaniyati boy xalq ijodi – maishiy, mehnat, marosim qoʻshiq va raqslari asosida rivojlanib keldi. Cholgʻu asboblari – fuyar, volinka, nay, truba, sitra, arfa va boshqa &lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asrdan professional – diniy (cherkov) hamda dunyoviy musiqa ijodi taraqqiy etdi. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asrda bir ovozli „guschilar qoʻshigʻi“, &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asrdan polifoniya musiqasi rivojlandi (A. Mixna, Y. Rixnovskiy, Ya. Turnovskiy va boshqalar). &lt;nowiki&gt;XVII—XIX&lt;/nowiki&gt; asrlarda koʻpgina chex kompozitor va sozandalari oʻz Vatanini tark etib boshqa mamlakatlarda samarali ijod kilishdi: Venada F. Tuma, Ya. Vanxel, V. Yirovets va boshqa, Parijda A. Reyxa, Italiyada B. Chernogorskiy, Y. Mislivichek, Germaniyada Ya. Zelenka, Mangeym maktabi vakillari va hokazo 1737-yil Pragada opera teatri, 1783-yil Nostitskiy milliy teatri, 1811-yil Pragada konservatoriya, 1831-yil organ maktabi, 1881-yil Milliy teatr ochildi. 1891-yil Chex kvarteti, 1901-yil Chex filarmoniyasi, 1920-yil Praga kvarteti, 1928-yil Praga puflama soz kvintetiga asos solindi. F. Shkroup chex tilidagi birinchi operani yaratdi (1826). B. Smetana va A. Dvorjak chex mumtoz musiqa maktabi asoschilaridir. 3. Fibix va L. Yanachek ularning izdoshlaridir. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmida I. B. Fyorster, V. Novak, Y. Suk, B. Martinu, V. VLeysek, O. Ostrchil kabi kompozitorlar samarali ijod qildilar. Ijrochilar orasida dirijyor V. Talix, skripkachilar F. Laub, O. Shevchik, Ya. Kubelik, xonandalar V. Gesh, B. Benoni, K. Burian, E. Destinovalar ajralib turadi. 1930-yillarning oʻrtalaridan ilgʻor musikachilar antifashistik mavzuda asarlar yaratdilar. Ikkinchi jahon urushidan keyin kompozitorlar jamiyatdagi oʻzgarishlarni aks ettirishga intildilar (V. Dobiash, E. Akeman, B. Martinu, K. Burian va boshqalar). 1960–80-yillarda kompozitorlardan Y. Pauer, V. Sommer, L. Jelezni, S. Gavelka, V. Kalabis mashhur boʻlgan. Smetana, Yanachek nomidagi torli kvartetlar, Y. Suk nomidagi torli trio shuhrat qozongan.

== Teatri ==
&lt;nowiki&gt;XVI—XVII&lt;/nowiki&gt; asrlarda maktab teatri, ayniqsa, havaskorlik teatri koʻplab paydo boʻldi. 1737-yil Pragada birinchi doimiy teatr binosi – „Teatr u Kotsu“ quriddi. 1786–89 yillar „Bouda“ teatrida chex tilidagi truppa ishlay boshladi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmida chex dramaturgiyasida Ya. N.Shtepanek (rejissor ham boʻlgan), V. Klitsper, Y. K. Til (professional teatrning rivojlanishida xizmati katta boʻlgan)ning asarlari paydo boʻldi. Y. Til 1824–34 yillarda chex truppasini, 1835–37 yillarda „Teatr u Kaetana“ nomidagi havaskorlar jamoasiga rahbarlik qildi. 1862–83 yillar Pragada Muvaqqat teatr faoliyat koʻrsatdi. Bu teatrda aktyorlardan Y. Moshna (chex realistik aktyorlar maktabi asoschilaridan), Y. Bitner, Ye. Peshkova, K. Shimanovskiy, F. Kolar, rejissor lardan Y. Kolar, E. Xvalovskiy ishlagan. 1881-yildan „Teatr u Libushe“ teatri ishlay boshladi. 1883-yil Pragada Chex milliy teatriga asos solindi (&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 70–80-yillarida mamlakat teatr hayotining markaziga aylandi). &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlari Lirik teatr (1911-yil asos solingan), Sanʼat teatri (1912–13) faoliyat koʻrsatdi, havaskorlik teatrlari koʻpaydi. Plzen, Brno va boshqa shaharlarda teatrlar paydo boʻldi. 1919-yildan Brno, 1920-yildan Olomouts shahar teatrlari, 1933-yildan Pragada „D34“ teatri ishlay boshladi. Bu davr teatr arboblaridan aktyorlar – V. Vidra, Ya. Shkoda mashhur boʻlgan. Ikkinchi jahon urushidan keyin Pragada Realistik teatr, Satira teatri tashkil etildi; 60–70-yillarda kichik tajriba teatrlari faoliyat koʻrsatdi. 1970–80 yillardagi aktyorlardan O. Kreycha, F. Smolik, Ya. Pruxa, 3. Shtepanek, B. Zagorskiy, rejissorlardan M. Mixachek, K. Paloush, K. Novak, hozirgi kompozitorlardan P. Eben, S. Gavelka, opera ijrochilari G. Benyachkova, E. Gruberova, P. Dvorskiy va boshqalarni koʻrsatish mumkin.

== Oʻzbekiston – Chexiya munosabatlari ==
{{main|Oʻzbekiston — Chexiya munosabatlari}}

1993-yil imzolangan „Savdoiqtisodiy va ilmiy texnikaviy hamkorlik toʻgʻrisida“gi hukumatlararo bitim ikki tomonlama savdoiqtisodiy munosabatlarni rivojlantirish uchun huquqiy asos yaratdi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I. Karimovning 1997-yil yanvarda Chexiyaga qilgan tashrifi ikki tomonlama munosabatlarni rivojlantirishda muhim voqea boʻldi. Tashrif chogʻida bir qancha hujjatlar imzolandi. Bu hujjatlar orasida sarmoyalarni oʻzaro himoyalash va ragʻbatlantirish, tashqi iqtisodiy faoliyatni boshqaruvchi muassasalar va milliy banklarning hamkorligi toʻgʻrisidagi hujjatlar alohida oʻrin oladi. 1999-yilda esa, birdek manfaatdor hamkorlikni yanada rivojlantirish toʻgʻrisida qoʻshma deklaratsiya, avtomobil transportida yoʻlovchi va yuklarni tashish toʻgʻrisida, 2000-yilda ikki tomonlama soliq solish va mulkdan keladigan daromaddan soliq toʻlashdan bosh tortishning oldini olish toʻgʻrisida bitim imzolandi. 2004-yil 1-maydan Chexiya Yevropa Ittifoqiga qoʻshilganidan keyin 1993-yilda imzolangan savdoiqtisodiy va ilmiytexnikaviy hamkorlik toʻgʻrisidagi hukumatlararo bitim oʻz kuchini yoʻqotdi. Shu munosabat bilan tomonlar 2004-yil 28-iyunda iqtisodiyot, sanoat va ilmiytexnikaviy sohalarda hamkorlik boʻyicha yangi bitimni imzoladilar. 2003-yil ikki tomonlama tovar aylanmasi 20,9 mln. AQSH dollarini tashkil etdi. Oʻzbekiston Chexiyaga gazlama, yigirilgan ip, paxta momigʻi, jun, oshlovchi va boʻyovchi ekstraktlar, sut mahsulotlari chiqaradi. Chexiyadan mexanika va elektr jihozlar, doridarmon, qora metall va undan tayyorlangan buyumlar, qogʻoz va karton, kauchuk va rezina buyumlari va boshqa oladi. Oʻzbekistonda chexiyalik ishbilarmonlar sarmoyasi ishtirokida tuzilgan 30 korxona mavjud. Ular orasida Chexiya sarmoyasi 100% boʻlgan 2 korxona bor. Ular qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash, xalq isteʼmol mollari, oziq-ovqat mahsulotlari, qurilish materiallari, doridarmon ishlab chiqarish sohalarida faoliyat koʻrsatadi. Tashqi iqgisodiy aloqalar agentligida Chexiyaning „Eri ell Korporeshn“, „Mars SZ“, „Tomas Praga“, „CHKD Nove Energo“, „AyveksChR“, „Yason Travel“, „Yansen“ kabi kompaniyalari roʻyxatdan oʻtgan. Ikki davlat oʻrtasida materialshunoslik, mikroelektronika, yadro fizikasi, priborsozlik, mashinasozlik, tibbiyot va farmakologiya, shuningdek, intellektual mulkni muhofaza qilish huquqi boʻyicha ilmiytexnikaviy aloqalar rivojlanmoqda. 1994-yildan Liditse shahrida oʻtkaziladigan Jahon bolalar ijodi koʻrgazmasida Oʻzbekistondan ham bolalar ishtirok etadi. 1994– 2001-yillarda ular 41 ta mukofotga sazovor boʻldilar. UzR Sogʻliqni saqlash vazirligi Chexiyaning „Xemapol“, „Kovo“, „Loxema“ farmatsevtika firmalari bilan hamkorlik qiladi.

Eslatib oʻtamiz, 2023-yil Chexiyaning Oʻzbekiston Respublikasidagi yangi elchisi oʻz faoliyatini [http://bugun.uz/213219 boshlagan]{{Oʻlikhavola|date=mart 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

== Maʼmuriy boʻlinishi ==
Chexiya 13 ta (''kraj'') viloyatga boʻlinadi:

[[Tasvir:CZ-cleneni.svg|left|thumb|300px|Maʼmuriy boʻlinishi]]

{{clear|left}}
&lt;div style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;''Ahol. = Aholisi; Ahol.zich. = Aholi zichligi;&lt;br /&gt;YaIM = [[Yalpi Ichki Mahsulot]] (million [[Chex kronasi|CZK]]); YaIM &amp;nbsp;/&amp;nbsp;kishi = YaIM / kishi boshiga (CZK da)&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;
!width=&quot;30px&quot; | !!width=&quot;110px&quot;| Viloyatlar
!width=&quot;100px&quot;| Markazi
!width=&quot;60px&quot; | Ahol. !!width=&quot;60px&quot;| Maydoni (km²) !!width=&quot;60px&quot;| Ahol.zich. (/km²)
!width=&quot;60px&quot; | YaIM !!width=&quot;70px&quot;| YaIM /kishi
|-
! A !!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Praga]] &lt;small&gt;(poytaxt)&lt;/small&gt;
| 1,170,571 || 496 || 2,360 || 637,704 || 547,096
|-
! S !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Markaziy Bohemiya]]
| align=&quot;left&quot; | [[Praga]]
| 1,144,071 || 11,015 || 104 || 288,888 || 253,912
|-
! C !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Janubiy Bohemiya]]
| align=&quot;left&quot; | [[České Budějovice]]
| 625,712 || 10,057 || 62 || 150,970 || 251,106
|-
! P !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Plzeň]]
| align=&quot;left&quot; | [[Plzeň]]
| 549,618 || 7,561 || 73 || 137,911 || 216,639
|-
! K !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Karlovy Vary]]
| align=&quot;left&quot; | [[Karlovy Vary]]
| 304,588 || 3,315 || 92 || 65,789 || 216,639
|-
! U !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Ústí nad Labem]]
| align=&quot;left&quot; | [[Ústí nad Labem]]
| 822,133 || 5,335 || 154 || 188,041 || 229,146
|-
! L !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Liberec]]
| align=&quot;left&quot; | [[Liberec]]
| 427,563 || 3,163 || 135 || 94,451 || 229,146
|-
! H !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Hradec Králové]]
| align=&quot;left&quot; | [[Hradec Králové]]
| 547,296 || 4,758 || 115 || 133,767 || 244,549
|-
! E !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Pardubice]]
| align=&quot;left&quot; | [[Pardubice]]
| 505,285 || 4,519 || 112 || 116,639 || 230,880
|-
! M !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Olomouc]]
| align=&quot;left&quot; | [[Olomouc]]
| 635,126 || 5,159 || 123 || 134,376 || 211,467
|-
! T !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Moraviya-Sileziya]]
| align=&quot;left&quot; | [[Ostrava]]
| 1,257,554 || 5,535 || 227 || 280,210 || 222,638
|-
! B !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Janubiy Moraviya]]
| align=&quot;left&quot; | [[Brno]]
| 1,123,201 || 7,067 || 159 || 285,855 || 254,684
|-
! Z !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Zlín]]
| align=&quot;left&quot; | [[Zlín]]
| 590,706 || 3,964 || 149 || 131,789 || 222,885
|-
! J !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Vysočina]]
| align=&quot;left&quot; | [[Jihlava]]
| 517,153 || 6,926 || 75 || 121,318 || 234,530
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;
!width=&quot;25px&quot;| CZ !!style=&quot;width:110px; text-align:left;&quot;| Chexiya
| style=&quot;width:93px; text-align:left;&quot; | [[Praga]]
| width = &quot;60px&quot;| 10,220,577 ||width=&quot;58px&quot;| 78,868 ||width=&quot;60px&quot;| 130
| width = &quot;57px&quot;| 2,767,717 ||width=&quot;69px&quot;| 271,161
|}
== Geografiyasi ==
Chexiya Respublikasi Markaziy Yevropada joylashgan davlat hisoblanadi. Shimolda Polsha, shimoli-gʻarb va gʻarbda Germaniya bilan, janubda Avstriya bilan va sharqda Slovakiya bilan chegaradosh. Chegaralarining umumiy uzunligi – 1880 kmga teng. Mamlakatning nomlanishi chex qabilalari nomidan kelib chiqqan. Poytaxti boʻlmish Praga shahri turistlar tashrif buyuradigan va mamlakatning eng katta shaharlaridan biridir.
Chexiya 2 ta tarixiy hudud – Sileziya va Moraviya hududlarining qoʻshilishidan tashkil topgan. Chexiya 13 ta oʻlka (viloyatdan) iborat. Maydoni 78,9 ming km² ni tashkil qiladi. Landshaftlari turli xil koʻrinishga ega. Gʻarbiy qismida (Bogemiya) mamlakatning eng baland nuqtasi 1602 m balandlikdagi Snejka togʻi joylashgan. Sharqiy qismi – Moraviya ham anchagina adirlarda va asosan Marx daryosi qoʻynida joylashgan hamda Oder daryosi irmoqlarini oʻz ichiga oladi. Dengizga chiqa olmaydigan Chexiya hududidan daryolar 3 ta dengizga borib quyiladi: Shimoliy, Boltiq va Qora dengizlar.
Chexiya aholisining asosini etnik chexlar va gʻarbiy slavyan tillari guruhiga mansub chex tilida gaplashuvchilar tashkil qiladi. Chet ellik fuqarolar mamlakat aholisining 4 % ini tashkil qiladi. Chexiyada immigrantlar orasida eng koʻp diasporani ukrainlar tashkil qiladi. Undan keyingi oʻrinlarda slovaklar, Vyetnam, Rossiya va Polsha fuqarolari turadi. Boshqa etnik guruhlarga esa nemis, sigan, vengr va yahudiylar kiradi. Chexiya va Slovakiya oʻrtasidagi chegara sobiq Chexoslovakiya fuqarolari uchun ochiq.
Mamlakatdagi yagona megapolis shahar Praga hisoblanadi. U yerda 1,118 ming aholi yashaydi. 2008-2009-yilgi iqtisodiy inqiroz munosabati bilan Chexiya xorijlik ishchilari sonini kamaytirishga yoʻnaltirilgan chora- tadbirlar koʻrmoqda.
Shunisi maʼlumki, Chexiya fuqarolarining 59 % Xudoga ishonmaydi, yaʼni ular ateistdir. Eng koʻp dinga sigʻinuvchilar katolik oqimini(26,8 %) va protestantlik oqimini (2,5 %) tashkil qiladi. Pravoslavlik oqimiga sigʻinuvchilar esa 3 %.

== Oʻziga xos ustun tomonlari ==
Chexiya Respublikasi – [[industrial]] mamlakat hisoblanadi. Mamlakatdagi asosiy yetakchi tarmoqlar – yonilgʻi-energetika, [[metallurgiya]], [[mashinasozlik]], kimyoviy, yengil va oziq – ovqat sanoati hisoblanadi. Postkommunistik davlatlar orasida Chexiya eng barqaror va muvaffaqiyatli iqtisodiy tizimga ega davlatdir. Aholi fon boshiga Yalpi Ichki Mahsulot tayyorlash boʻyicha Sharqiy Yevropa mamlakatlari ichida 1 – oʻrinda turadi.
1995-yilda Chexiya sobiq kommunistik davlatlar orasida birinchi boʻlib [[“ Iqtisodiy hamkorlik va Rivojlanish tashkilotiga ”]] aʼzo boʻldi.
Chexiya pul birligi [[krona]] hisoblanadi. U 1995 – yilda muomalaga kiritilgan.
2004-yil 1- mayda [[Yevropa Ittifoqiga]] aʼzo mamlakatlar qatoridan joy oladi va unga aʼzo boʻlgan kundan boshlab uning iqtisodiy oʻsish su’rati ancha koʻtarildi. Bugungi kunda Chexiya YIMi 211,698 mlrd.ni tashkil qiladi.
Qora metallurgiya va harbiy sanoat avtomobil va elektrotexnika sanoati hisobidan oʻz ahamiyatini yoʻqotdi. Tashqi savdo saldosi boʻyicha mamlakat aholi jon boshiga dunyoda [[Yaponiya]], [[Buyuk Britaniya]], [[Fransiya]], [[Germaniya]] va [[Italiyadan]] keyingi oʻrindi turadi.
Chexiya Respublikasi [[Sharqiy Yevropa]] mamlakatlari orasida birinchilardan boʻlib keng koʻlamli siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy islohotlarni amalga oshirgan, [[iqtisodiy oʻsish koʻrsatkichlari]] boʻyicha oʻz mintaqasida etakchi oʻrin egallab turgan davlatdir.
Chexiyaning [[&quot;Eriell Korporeshn&quot;, „Marts TsZ“, „Tomas Praga“, „ChKD
Nove Energo“, „Ayveks-ChR“, „Yason Trevel“, „Yantsen“]] kabi kompaniyalari hozirgi kunda jahonning eng samarali va kuchli kompaniyalaridandir.
Chexiyaning [[&quot;Cheshka Sporitelna&quot;, &quot;Investichni a postovni bank&quot;, &quot;Komerchni bank&quot;, &quot;Chek eksport bank&quot;]] kabi banklari butun dunyoda mashhur va deyarli barcha davlatlaridagi banklar bilan oʻzaro aloqa oʻrnatgan, xususan Oʻzbekiston Respublikasi banklari bilan ham.

== Tashqi siyosatining asosiy yoʻnalishlari ==

Konstitutsiyaga muvofiq Chexiya parlamentar Respublika hisoblanadi. Davlat boshligʻi (Prezident) bilvosita parlament tomonidan 5 yilga saylanadi. U ichki va tashqi siyosat yoʻnalishlarini aniqlaydigan bosh vazirni tayinlaydi. Chexiya parlamenti 2 palatali: deputatlar palatasi va senatdan iborat.
Chexiya Respublikasi xalqaro munosabatlarda Markaziy Yevropada demokratik va siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, barqaror davlat pozitsiyasidan maydonga chiqadi. U nafaqat oʻzining uzoq muddatli manfaatlarini himoya qiladi, balki Yevropa va butun jahon hamjamiyati rivoji uchun javobgarlik hissini oʻziga oladi.
Chexiya Respublikasi sobiq Chexoslovakiya xalqaro ahvollarining barcha ijobiy tomonlariga tayanadi. Bunda unga federatsiyaning tinchlik yoʻli bilan boʻlinishi yordam berdi.
Chexiya Respublikasi oʻzining tashqi siyosatini olib boradigan xalqaro hamjamiyat xalqaro tashkilotlarga integratsiyaning turli darajasi bilan davlatlar birlashuvini, suveren davlatlar oʻzaro hamkorligi natijasi hisoblanadi.
Sovuq urush tugaganidan va ikki qutblik dunyoning barbod boʻlishidan soʻng xavfsizlik bilan bogʻliq holatlar, jahon iqtisodiyotining globalizatsiya va liberalizatsiya jarayonlari, davlatlarning bir-biri bilan oʻzaro bogʻliqligining yuksalishi, fan va texnika rivojlanishi natijasida xalqaro tashkilotlar va integratsion birlashmalar doirasida koʻp tomonlama hamkorlikni yoʻlga qoʻyish ahamiyati sezilarli darajada oʻsdi.
Asrlar davomida Markaziy Yevropa mamlakatlari global jahon siyosati sub’yekti emas, balki ob’yekti boʻlishgan. Bunga sabab bu mintaqa mamlakatlari qulay geografik mintaqada joylashgan. Ikkala Jahon urushlari ham ushbu mintaqada boshlandi, chunki unda jahonning eng yirik davlatlari oʻrtasidagi ziddiyatlarning liniyasi aks etadi.
Chexoslovakiya Federativ Respublikasi qulaganidan soʻng (1993-yil 1- yanvar) Chexiya va Slovakiya jahon siyosiy xaritasidan yangi davlatlar qatoridan oʻrin oldi. Asosiy geografik xarakteristikasini hisobga oladigan boʻlsak, ikkala davlat ham Kichik Yevropa davlatlari kategoriyasiga mansub. Kichik davlatda kuch ishlatish pozitsiyasi nuqtai nazaridan katta salohiyati boʻlmaydi, shuning uchun u koʻproq asoslangan va oʻylangan tashqi siyosiy va geopolitik strategiya qoʻllashi lozim.
Chexiya Respublikasining zamonaviy tashqi siyosati bir necha faktorlar taʼsiri ostida shakllandi. Ulardan eng muhimi Yevroatlantika integratsiyasi hisoblanadi. Bu oʻrinda 3 ta katta bosqichni aytib oʻtish lozim:
Birinchi bosqich (1993 – 1997 – yillar). Xalqaro munosabatlarning sub’yekti sifatida yangi Chexiya mamlakatinig paydo boʻlishi bilan bogʻliq. Bu davrda boshqaruvchi siyosiy elitalarning ideologik qarashlari asosan tashqi siyosat kurslariga taʼsir koʻrsatdi.
Ikkinchi bosqich (1997 – 2003 – yillar). Bunga Yevroatlantika integratsiyasi boʻyicha rivojlanishning jadallashuvi xosdir. Chexiya Respublikasi tashqi siyosat kursiga taʼsir ancha susaydi. Chexiya xalqaro aloqalarining bayon etilgan koʻp tomonlama ekanligiga qaramasdan, Yevroatlantik strategiyasi bugun ham ustun kelmoqda.
Uchinchi zamonaviy bosqich (2003 – yildan buyon). Chexiya tashqi siyosatini konsepsiyalashni, uzoq muddatli istiqbollar va qisqa muddatli rejalar qatori qurishni koʻzda tutadi.
Tashqi siyosatni olib borishda asosiy oʻrinni bosh vazir va tashqi ishlar vaziri egallaydi. Rasman oxirgi qaror Prezidentga tegishli boʻlsada, boshqaruv shakli nuqtaʼI nazaridan toʻgʻri kelmaydigan davlat boshligʻining qarashlari koʻpincha inobatga olinmaydi. Aynan shuning uchun ikkala Chexiya Respublikasi Prezidentlari Vatslav Gavel (1993-2003) va Vatslav Klaus (2003-yildan buyon) kamdan – kam muhim tashqi siyosiy masalalar boʻyicha umumiylikka murojaat qilishgan. Bundan tashqari Chexiya tashqi siyosatida yana bir oʻziga xos tomon bor : U nihoyat darajada jonlantirib koʻrsatiladi.
Chexiya Respublikasi Tashqi ishlar vazirining dasturiy bayonotiga muvofiq tashqi siyosatning ustuvor yoʻnalishlari belgilab olingan:
* Yevropa Ittifoqi doirasida integratsiyani rivojlantirish;
* [[NATO, YI va BMT]] strukturalarida faol qatnashish;
* Mintaqaviy hamkorlikning rivojlanishi uchun chegaradosh mamlakatlar bilan yaqin qoʻshnichilik munosabatlarini qoʻllab – quvvatlash;
* Xalqaro iqtisodiy hamkorlikni rivojlantirish maqsadida ikki tomonlama va koʻp tomonlamalik asosida boshqa davlatlar va xalqaro tashkilotlar bilan aloqalarni rivojlantirish.
Bu kabi ustuvor yoʻnalishlarga muvofiq tashqi siyosatning bir necha geostrategik yoʻnalishlari ham belgilangan:
* Yevropa siyosati;
* Xavfsizlik sohasidagi siyosat;
* Mintaqaviy hamkorlik;
* Transatlanti mamlakatlaridan tashqaridagi mamlakatlar bilan munosabatlaridagi siyosat;
* Xalqaro tashkilotlar doirasidagi hamkorlik.

Chexiya Respublikasi Markaziy Yevropada oʻzini oʻnglab olishi uchun unga YI, AQSH va Rossiya bilan mustahkam aloqalar zarur. Chexiya Respublikasi tashqi siyosatining muhim aspektlari boʻlib iqtisodiy diplomatiya va xorijda mamlakatni shunday ataladigan namoyishi ataladi.
2003 – yilgi konsepsiyaga muvofiq ikki tomonlama va koʻp tomonlama munosabatlarda iqtisodiy diplomatiyanig parametrlari biroz cheklanadi. Biroq mamlakatni namoyish etishning istiqbolli metodi sifatida nohukumat darajada xalqaro hamkorlik ajralib turadi.
2005 – yilgi konsepsiya Chexiya Respublikasini xorijda yanada toʻliqroq namoyish etish masalalarini ochib beradi. Bunda chet el investitsiyalarini jalb etishni oshirish 1-navbatda turizm sektorini koʻzda tutadi.
Chexiya Respublikasi tashqi siyosatining yangi bosqichida bir necha ichki ziddiyatlarni qayd etish mumkin. „Markaziy Yevropada“ tashqi siyosiy &quot;Vertikal qurishga &quot; urinish hozircha ancha muvaffaqiyatsiz.
AQSH tomonidan Chexiya va Polsha hududida raketa hujumidan mudofaa tizimi qurilishi toʻgʻrisida xabarlar tarqalgan ilk paytlardayoq ushbu tashabbus qizgʻin munozaralarga sabab boʻlmoqda. Rossiya ushbu harakat ortida mintaqa xavfsizligi uchun katta bir xatarni koʻrdi. Rasmiy Vashington esa bu bor-yoʻgʻi raketa hujumi ehtimolida qoʻllanadigan tizim ekanini bildirdi.
Oxir-oqibat, ushbu tashabbus har ikki davlat – Polsha va Chexiya tomonidan ham qoʻllab-quvvatlandi. Ayni paytda mudofaa borasida koʻp tomonlama siyosat olib borishga urinayotgan Chexiya rahbariyati oldida ana shu muhim masalada qatʼiy toʻxtamga kelish, milliy mustaqillik va xavfsizlik oʻrtasidagi oltin oʻrtaliqni topish vazifasi koʻndalang turibdi.

== Xalqaro tashkilotga aʼzoligi ==

Chexiya Respublikasi siyosiy, gumanitar iqtisodiy rivojlanishni taʼminlashga qaratilgan barcha muhim regional tashkilotlar aʼzosi hisoblanadi. 90 – yillar boshlarida [[Varshava Shartnomasi]] va [[Oʻzaro Iqtisodiy Yordam Kengashi]] qulaganidan soʻng Markaziy Yevropa mamlakatlari oʻz mintaqasi doirasida Yevropa Ittifoqiga keyingi integratsiyalar maqsadida ichki integratsiyalarni oʻtash zarurligini yaxshi angladilar.
Aniq siyosiy xarakterga ega [[&quot;Vishegrad gruppasi&quot;]] ga 1991 – yil 15 – fevralda Polsha, Vengriya va sobiq Chexoslovakiya Respublikasi tomonidan tashkil qilindi. Bu umumiy manfaatlar sohasidagi hamkorlik boʻyicha mintaqaviy tashkilot hisoblanadi. Asosiy maqsad Markaziy Yevropaning erkin savdo hududini yaratish. Bundan tashqari bu tashkilot madaniyat, sanʼat, taʼlim va texnik sohalarni ham qamrab oladi.
1992-yilda Erkin savdo toʻgʻrisidagi Markaziy Yevropa shartnomasi [[(CEFTA)]] tuzildi. Maqsad – shu mamlakatlar oʻrtasida oʻzaro iqrisodiy munosabatlarni liberalizatsiyalashdan iborat. Bugungi kunda asoschi davlatlardan tashqari (Vishegrad guruhi) Sloveniya, Bolgariya va Ruminiya kiradi. Bu shartnoma ochiq hisoblanadi unga aʼzo boʻlish uchun belgilangan shartlarni bajargan har qanday xohlagan davlatga imkon beradi. Markaziy va umumyevropa integratsiya yoʻnalishidagi bu davlatlar faolligiga qaramasdan ulardan har biri oʻzining milliy manfaati yoʻlida mustahkam turadi. Baʼzida ular oʻrtasida qandaydir raqobatni sezish mumkinki, ularning Gʻarbiy Yevropa strukturasiga integratsiya jarayoning 1-davrlarida aks etdi.
Yevropa Ittifoqiga aʼzolik
1993-yilda Chexiya Respublikasi [[Yevropa Ittifoqiga]] aʼzo boʻlish istagini bildirgan. Aʼzolikka rasmiy arizasi 3 yildan keyin taqdim etildi. 2004-yil 1 – mayda Chexiya Respublikasi 9 ta nomzod mamlakatlar qatori Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlishga muyassar boʻldi va bu bilan aʼzo mamlakatlar soni 15 tadan 25 taga koʻpaydi.
Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlish bilan bir vaqtda Chexiya Respublikasi Shengen bitimini ham imzoladi va 2007-yil 21-dekabrdan Chexiyaning quruqlikdagi hamda 2008-yil mart oyi oxirlaridan xalqaro aeroportlarda ham chegara nazorati bekor qilindi.
Chexiya Respublikasi uchun Yevropacha yoʻnalish 1-darajada turadi. U oʻz oldiga YI ga toʻla huquqli aʼzolikka erishish vazifasini qoʻygan. [[Mirek Topolanek]] hukumati Shengen zonasiga kirgandan soʻng, qisqa muddat ichida Chexiya Respublikasi maʼmuriy amoliyotini muvofiqlashtirish majburiyatini olgan edi. Chexiya Respublikasining Yevropa siyosatini bugungi kunda 2006-2007-yillar Tashqi Ishlar Vaziri boʻlgan Vitsepreizdent – [[Aleksandr Vondra]] oʻtamoqda.
Chexiya Respublikasi 2009-yil boshidan 6 oy muddatga YI kengashi rais davlati boʻldi.
Chexiya Respublikasi, Yevropa ittifoqi davr rahbarligini Fransiyadan davr oldi. Chexiya Respublikasi davlat rahbari Vatslav Klus, 6 oy mudatlik Yevropa ittifoqi davr rahbarligini yuritadi. Chexiya Respublikasi, vazifani 7-Yanvar kuni rasmiy marosim bilan Fransiyadan davr oladi. Yevropa ittifoqi davr rahbarligini Fransiyadan davr oladigan Praga boshqaruvi, davr rahbarligi boʻyicha, „kurraviy moliyaviy inqiroz“, „energiya“ va „tashqi aloqalar“ mavzulari ustida toʻxtalishi kutilmoqda.
Chexiya Respublikasi raislik vazifalari hukumat dasturida toʻliq va aniq koʻrsatilgan:
* Tashqi siyosatning uzoq vaqtli tamoyillaridan kelib chiqish;
* Chexiya Respublikasi pozitsiyasi YIning boshqa aʼzolari pozitsiyasi bilan taqqoslaganda ancha kuchli koʻrinadigan masalalarni muhokama qilish uchun olgʻa surish;
* YI va jahonda Chexiya Respublikasi obroʻsini oshirish;
* Oʻz mamlakatida umumiy fikrga tayanish;
* Siyosiy faoliyatning shaffofligini qoʻllab-quvvatlash.

Yevropa İttifoqi Davr Raisi Chexiya Respublikasi Tashqi İshlar Vaziri, Karel Schwarzenberg, Turkiya Yevropa İttifoqi aʼzoligini qoʻllab- quvatlaganligini bildirdi. France 24 Kanalining savollariga javob bergan Schwarzenberg, Fransiya Prezidenti Nicolas Sarkozyning nazariyalariga qoʻshilmaganliklarini bildirib, &quot;Chexiya Respublikasi sifatida bizning rasmiy uslubimiz, Turkiyani Yevropa İttifoqiga aʼzo boʻlishi deb &quot; aytganligini yozmoqda. Chexiya Tashqi İshlar Vaziri, AQSH Prezidentining Turkiyani Yevropa İttifoqi aʼzoligiga bergan himoyasi mavzusida esa, „ Yevropa İttifoqi bilan tegishli qarorlar Yevropa İttifoqi ichida olinadi. Baʼzan tashqaridan qilingan ijobiy talqinlar ham aksi jihatdan natija berishi mumkin“ dedi.
Chexiya Respublikasi raisligi uchun &quot; Yevropa toʻsiqlarsiz &quot; shiori tanlandi. Biroq Lissabon strategiyasini amalga oshirish aniq muammoga aylandi. Prezident Vatslav Klaus Lissabon shartnomasiga qarshi parlamentda uni rad etishni va konstitutsion sudga yoʻnaltirishni bildirdi.
Aslida Yevropa umumiy konstitutsiyasi proekti 2005-yil fransiya va Niderlandiyadagi umumiy saylovlarda muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Undan soʻng 2008-yilda Irlandiyada shunday ahvol kuzatildi. 2009-yilfa esa Irlandiya bunga roziligini berdi. Keyingi yillarda chexiya ham oʻz noroziligini bildirdi va nihoyat 2009-yilning noyabr oyi boshida Chexiya Respublikasi Prezidenti V. Klaus Lissabon Shartnomasini oxirgi boʻlib ratifikatsiya qildi va u 1-dekabrdan kuchga kirdi.
Chexiyaning Yevropa valyutasiga oʻtish masalasini koʻradigan boʻlsak, Chexiya prezidenti Vaslav Klaus 2007-yil 27-aprelda bu masala yuzasidan referendum oʻtkazishga chaqirdi.
Klausning fikricha, referendumda Chexiya aholisining koʻpchiligi milliy valyuta – kronadan voz kechishga xohish bildirgan taqdirda mamlakat yevro hududiga kirishi kerak. Chexiyada chiqadigan qator gazeta va jurnallar sahifalarida Klausning shu mavzudagi maqolasi chop etildi. Unda, jumladan, shunday deyiladi: „Har qanday milliy valyuta davlatning muhim ramzidir. Mazkur ramzdan voz kechish masalasini faqat mamlakat fuqarolari hal qiladi“.

Xabarlarga koʻra, Chexiya moliya vazirligi mamlakatning yevro hududiga oʻtish muddatini 2012-yilga belgilamoqda.
BMT ga aʼzoligi
Bizga maʼlumki, BMT I-Jahon Urushidan keyin tasdiqlangan Millatlar Ligasi faoliyatini davom ettirdi. 1945-yil 24-oktabrda San-Fransiskodagi Chexoslovakiya vakolatxonasi 49 davlat bilan birgalikda BMTning Nizomini imzoladi.
Iqtisodiy Hamkorlik va Rivojlanish Tashkiloti (OECD)ga aʼzoligi
1995-yil 21-dekabr, Chexiya Respublikasi rasman bu tashkilotga aʼzo boʻldi, biroq unga aʼzo boʻlish harakati bir necha yil avval boshlangan edi.

== NATO ga aʼzoligi ==
1999-yil 12-mart Chexiya Respublikasi [[NATO]] xavfsizlik tizimiga aʼzo boʻldi. Unga aʼzo boʻlishga qadar davlat birlashgan delegat maqomiga erishgan edi va tashkilotning „Tinchlik uchun sherikchilik“ dasturiga qoʻshildi.
AQSH bilan bir necha harbiy-siyosiy oʻzaro faoliyat chizigʻiga ega munosabatlar asosiy oʻrinni egallaydi: NATO doirasida sherikchilik Afgʻoniston va Iroq missiyalarida ishtirok etish va terrorizmga qarshi kurash. NATOga aʼzo boʻlgach Chexiya Respublikasi Ittifoq bayrogʻi ostida xorijiy harbiy va insonparvarlik missiyalariga qatnashib kelmoqda. Chexiya askarlari bugungi kunda NATO buyrugʻi ostida Kosova va Afgʻonistonda ish yuritmoqda. Chexiya harbiy missiyasi Afgʻonistonfa 2002-yildan amalga oshirilmoqda. Ularning asosiy vazifalari radio-kimyoviy himoya bilan bogʻliq. Iroqda ham 2003 – yil mart oyidan chex askarlari harbiy ob’yektlarni himoyalash funksiyasini oʻtamoqda.
Vashington bilan iki tomonlama munosabatlar oxirga paytda ikki muhim mavzuda namoyon boʻlmoqda: AQSHning raketa hujumidan mudofaa tizimini joylashtirish va Chexiya fuqarolarinign AQSH ga chqishda viza tartibining bekor qilinishi bilan bogʻliq.
Viza muammosi yetarli darajada muvaffaqiyatga erishdi. Lekin Yevropaning koʻpgina siyosatshunos olimlari Chexiya Respublikasi tashabbusini umumyevropa birdamligini buzish deb qaramoqda. 2008 – yil noyabr oyidan boshlab Chexiya Respublikasi fuqarolarida AQSH ga chiqish uchun viza olishga hojat qolmadi.
Vashington 2007 – yil yanvarda rasman mamlakatda raketa hujumidan mudofaa tizimini joylashtirish taklifi bilan Chexiya Respublikasi hukumatiga murojaat qilgan edi. Muzokaralar jarayonida shu narsa aʼyon boʻldiki Chexiya Respublikasi fuqarolarining katta qismi bu gʻoyani qoʻllamasligiga qaramasdan, Chexiya Respublikasi hukumati Vashingtonga yon berishga intilmoqda.
Chexiya hududida AQSH harbiy bazasini bunyod etilishi mamlakatning milly suverenitetiga daxldor boʻlgan masaladir. Bu muhim savollarga esa odatda referendum yoʻli bilan javob topilishi lozim.
Rossiya va boshqa MDH mamlakatlari bilan munosabatlar „muhim“ deb qaraladi, lekin ular ustuvor deb eʼtirof etilmaydi. Rossiya, Ukraina va boshqa MDH davlatlari bilan harbiy – strategik masalalarni Chexiya NATO va OSCE
(Yevropa Xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti) doirasida muhokama qiladi.
Rossiya bilan munosabatlardagi eng muhim masalalar keyingi kelajakda &quot; Radar muammosi &quot;dagi qarama-qarshiliklar va Kavkazdagi mojarolarni hal qilish boʻlib turibdi.
AQSh prezidenti [[Barak Obama Jorj Bush]] davrida ishlab chiqilgan reja – Yevropada raketa hujumiga qarshi mudofaa tizimi oʻrnatish qarorini oʻzgartirib, Chexiya va Polshada bunday yirik qurilmalar oʻrnatilmaydi demoqda.
Amerika muqobil usullar ustida oʻylanmoqda. Obamaning aytishicha, AQSh va Yevropa birinchi navbatda qisqa va oʻrta masofaga uchadigan raketadan himoyalanishi kerak. Eron aynan shu xildagi qurolni sinovdan oʻtkazgan.
Bush paytidan qolgan loyihaga qarshilik bildirib kelgan Rossiya Obamaning qaroridan mamnun.
AQSh Mudofaa vaziri Robert Geytsning aytishicha, Yevropa shimoli va janubida (Polsha va Chexiyada) sensor va raketani nishonga oluvchi qurilmalar joylash, shuningdek dengiz kuchlarini ishga solish muhokamada.
Oʻz navbatida AQSh va Rossiya generallari Vashingtonning Yevropada raketa hujumiga qarshi mudofaa tizimini joylashtirish rejasini muhokama qilishda davom etmoqda.
Rossiya tizim unga qarshi qaratilgan degan fikrda. Amerika esa tizimdan maqsad Erondan Yevropaga chiqarilishi mumkin boʻlgan raketa hujumi ehtimolining oldini olishdan iborat, deydi.
AQSh taklif qilayotgan raketa hujumiga qarshi mudofaa tizimi Polsha va Chexiyada oʻrnatiladi. Tizim sobiq Sovet Ittifoqi chegaralari yaqinida joylashadi.
Rossiya strategik raketa kuchlari qoʻmondoni general Nikolay Solovsov tizimni Rossiyaga tahdid deb biladi.
Agar Polsha va Chexiya hukumatlari AQSh tizimining oʻz hududida joylashtirilishiga ijozat bersa, Rossiya mazkur davlatlarni potensial nishon sifatida koʻradi, deydi general.
AQSh Davlat kotibi Kondoliza Rays general Solovsovning mulohazalarini „nooʻrin“ deb atadi.
„Menimcha, Eron yadro dasturi kasb etgan xavf barchaga ravshan. Shunga yarasha chora koʻrilishi tabiiy. Biz oʻz xavfsizligimizni taʼminlamoqchimiz“, dedi Kondoliza Rays.
Agar Eron Amerikaga qitʼalararo raketa hujumini amalga oshiradigan boʻlsa, Polsha va Chexiya raketani urib tushirish uchun eng qulay joy hisoblanadi.
AQSh raketa mudofaasi agentligi direktori general-leytenant Genri Oberingning soʻzlariga qaraganda, mudofaa tizimi oʻz ichiga Yevropada 10 ta, Alyaskada 40 ta va Kaliforniyada 4 ta raketa urib tushirish moslamalarini oladi.
„Qurilish ishlari taxminan 3-4 yil oladi“, deydi AQSh generali.
AQSh rasmiylarining taʼkidlashicha, Rossiya Qoʻshma Shtatlarning bu rejalaridan ancha avval xabardor qilingan va Vashington bu masalada Moskva bilan muzokara qilishda davom etadi.
Qoʻshma Shtatlar Rossiyaning Polsha yaqinida qisqa masofali ballistik raketalar oʻrnatish rejasiga norozilik bildirmoqda. Rossiya prezidenti Dmitriy Medvedevning aytishicha, Rossiyaning bu harakati AQShning Polsha va Chexiyada raketa hujumiga qarshi mudofaa tizimini oʻrnatish rejasiga javobdir.
Dmitriy Medvedev Rossiya raketalarini Kaliningradda, Polsha va Litva chegarasiga yaqin joyda oʻrnatmoqchi. Nishonni 300 kilometrgacha boʻlgan masofadan turib urib tushiradigan „Iskandar“ deb nomlanuvchi bu raketalar AQSh mudofaa tizimiga qarama-qarshi qoʻyilmoqda. Bundan tashqari, deydi Medvedev, AQShning Chexiya va Polshadagi tizimiga Rossiya elektron toʻsiq qoʻyishga harakat qiladi.
Davlat departamenti soʻzlovchisi Shon Makkormakning aytishicha, AQSh tizimi Rossiyaga qarshi qaratilgan emas va Kreml buni tushunishi kerak.
&quot;Rossiya qaroridan norozimiz. Chunki Chexiya va Polshadagi mudofaa tizimi Eron kabi davlatlar hujumidan himoya qilishga qaratilgan. Rossiya tizimdan xavotirlanmasa ham boʻladi, chunki u Polshaga qoʻyiladigan oz sonli raketalarni bemalol urib tushira oladi, &quot; deydi Makkormak.
Pentagon rasmiylari Kremlni tinchlantirishga urinib, Rossiyaga oʻz mudofaa tizimini nazorat qilishni taklif qilganini taʼkidlaydi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.czech.cz/ CZECH.CZ]
* [http://www.hrad.cz/cz/ Prezident rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090309053721/http://www.hrad.cz/cz/ |date=2009-03-09 }}
* http://www.ct24.cz/ Chexiya televideniyesi (Online)
* [http://maps.google.cz/?utm_campaign=cs&amp;utm_medium=ha&amp;utm_source=cs-ha-emea-cz-bk-gm&amp;utm_term=google%20maps Xarita]
* [http://www.kma.zcu.cz/fs/ Chet ellik studentlarga INTERSTUD grand loyihasi (inglizcha)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090204023955/http://www.kma.zcu.cz/fs/ |date=2009-02-04 }}
* [http://www.czech.cz/ru/rabota-i-obuchenie/obuchenie/kak-inostrancy-mogut-uchitsja-v-cheshskoi-respublike/stipendii-dlja-inostrannykh-studentov/ Taʼlim dasturlar (ruscha)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20081003181802/http://www.czech.cz/ru/rabota-i-obuchenie/obuchenie/kak-inostrancy-mogut-uchitsja-v-cheshskoi-respublike/stipendii-dlja-inostrannykh-studentov/ |date=2008-10-03 }}

{{Yevropa davlatlari}}
{{OʻzME}}

[[Turkum:Chexiya| ]]
[[Turkum:Yevropa mamlakatlari]]
[[Turkum:Markaziy Yevropa]]
[[Turkum:BMT aʼzolari]]
[[Turkum:Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlatlar]]
[[Turkum:Yevropa Kengashiga aʼzo davlatlar]]
[[Turkum:NATO davlatlari]]
[[Turkum:Respublikalar]]
[[Turkum:Dengiz yoʻli boʻlmagan mamlakatlar]]</text>
      <sha1>p2pkb8a0kmfrg21cuc94j62cxhy96ol</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269528</id>
      <parentid>6269526</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51480" sha1="4xcwhso2lrfgdigmkys6xpluyp0eg8y" xml:space="preserve">&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;{{Chexiya_info}}'''Chexiya''' ({{lang-cs|Česko}}), '''Chex Respublikasi''' ({{lang-cs|Česká republika}}) – [[Markaziy Yevropa]]dagi davlat. Maydoni −n78,9 ming km². Aholisi − 10,51 mln. kishi (2012). Poytaxti – [[Praga]] shahri. Maʼmuriy jihatdan 14 ''oblast'' (viloyat)ga boʻlinadi.

== Davlat tuzumi ==
Chexiya – suveren, demokratik davlat. Amalddagi [[konstitutsiya]]si 1992-yil 16-dekabrda qabul qilingan va 1993-yil 1-yanvardan kuchga kirgan, 1997-yil 23-oktabrda tuzatishlar kiritilgan. [[Davlat boshligʻi]] – [[prezident]] (2023-yildan Petr Pavel), u [[parlament]]ning ikkala palatasi tomonidan 5 yil muddatga saylanadi. [[Qonun]] chiqaruvchi organi – [[deputat]]lar palatasi va [[Senat]]dan iborat parlament. Ijrochi [[hokimiyat]] organi [[prezident]] tomonidan tayinlanadigan [[hukumat]].

== Tabiati ==
Chexiya hududining katta qismi Chexiya togʻlarida joylashgan. Uning atrofida oʻrtacha balandlikdagi Shumova, Chexiya oʻrmoni, Rudali togʻlar (KrushneGori), Krkonoshe togʻlari (eng baland joyi 1602 m, Snejka togʻi) bor. Chexiya togʻlarining ichki qismi – Chexiya soyligi tepaliklar va ularni ajratib turuvchi past toglardan iborat. Moraviyada ham tepalik va past togʻlar koʻp. Chexiyaning janubiy va markaziy kismida ChexiyaMoraviya qirlari bor. Chexiyada kumir, temir rudasi, grafit, kaolin konlari mavjud.

Iklimi moʻʼtadil iklim. Gʻarbdan sharqqa va ichki soyliklarda kontinentallashib boradi. Tekisliklarda oʻrtacha temperatura yanvarda –2° dan –4° gacha, togʻlarda –8° dan – 10° gacha, iyulda 19–20°, togʻlarda 4–8°. Yillik yogʻin tekisliklarda oʻrtacha 500–700&amp;nbsp;mm, togʻlarda 1600–2100&amp;nbsp;mm. Mamlakatjanubiy va gʻarbida uncha katta boʻlmagan koʻllar bor. Asosiy daryolari – Laba (Elba), Vltava. Togʻ yon bagʻirlari aralash va igna bargli oʻrmonlar bilan qoplangan. Hayvonlardan togʻlarda qoʻngʻir ayiq, tulki, kiyik, yovvoyi echki, tekisliklarda kemiruvchilar, kaltakesak va qushlarning koʻp turlari bor.

== Aholisi ==
Aholisining koʻpchiligi – [[chexlar]] (81,3%); slovak, polyak va boshqa ham yashaydi. [[Shahar aholisi]] 70%. Rasmiy til – [[chex tili]]. Dindorlarning aksariyati [[Katolitsizm|katoliklar]]. Yirik shaharlari: [[Praga]], [[Brno]], [[Plzeň|Plzen]], [[Ostrava]].

== Tarixi ==
Chexiya hududida odam paleolit davridan boshlab yashaydi. Miloddan avvalgi taxminan 400-yillarda bu yerda keltlar, miloddan avvalgi &lt;nowiki&gt;I&lt;/nowiki&gt; asrda kelt qabilalarining boy guruhi yashagan (Chexiyaning lot. Bohemia, nem. Bohmen nomi ham shundan). 1ming yillik oʻrtalarida Chexiyada slavyan qabilalari koʻpchilikni tashkil etdi. &lt;nowiki&gt;VII&lt;/nowiki&gt; asrda Chexiya hududi Samo davlati, &lt;nowiki&gt;IX—X&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida Buyuk Moraviya davlati tarkibiga kirdi. &lt;nowiki&gt;X&lt;/nowiki&gt; asrda paydo boʻlgan Praga knyazligi ilk chex davlatining oʻzagi boʻlib qoldi. 1198-yildan qirollikka aylandi. 1310–1437-yillarda chex yerlari Lyuksemburglar sulolasi mulki tarkibida boʻldi. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asrning 1-yarmida Chexiyada kuchli ijtimoiyinqilobiy, milliy ozodlik harakatlari boʻlib oʻtdi (qarang [[Guschilar harakati]]). 1526-yil Chexiya Gabsburglar imperiyasi tarkibiga muxtoriyat huquqi bilan qoʻshib olindi. 1618–20 yillarda chex qoʻzgʻolonining magʻlubiyatidan soʻng, uning provinsiyasiga aylandi. &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr 1-yarmida chex tili, milliy madaniyatini saqlash va rivojlantirish uchun milliy harakat avj oldi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 30–40-yillarida u siyosiy tus ola boshladi. 1848-yil Pragadagi Svyatovatslav yigʻini Gabsburglar imperiyasida 1848–49 yil inqilobi boshlanishiga olib keldi. 1867-yil Chexiya [[Avstriya-Vengriya imperiyasi|Avstriya-Vengriyaning]] Avstriya qismi tarkibiga kirdi. 1878-yil Chexiyada Chexoslavyan sotsialdemokratik ishchi partiyasi tuzildi. 1918-yil AvstriyaVengriya parchalangach, Chexiya Slovakiya bilan birlashib mustaqil Chexoslovakiya Respublikasini tashkil etdilar. 1938-yil oktabr boshlarida Germaniya Chexiyaning Sudet viloyati deb nomlangan hududini, 1939-yil martda barcha chex yerlarini bosib oldi va uni „Bogemiya va Moraviya protektorati“ deb eʼlon qildi. Chex xalqining 1945-yil maydagi qoʻzgʻoloni natijasida 1945-yil 9-mayda Praga shahri ozod qilindi; chex yerlari va Slovakiya Chexoslovakiya Respublikasi doirasida qayta birlashtirildi. Chexiya 1948-yil 9-maydan Chexoslovakiya Xalq Demokratik Respublikasi, 1960-yil 11-iyuldan Chexoslovakiya Sotsialistik Respublikasi, 1990-yil 29-martdan Chexoslovakiya Federativ Respublikasi, 1990-yil 20-apreldan 1992-yil 31-dekabrgacha Chexiya va Slovakiya Federativ Respublikasi tarkibida boʻldi. Chexiya va Slovakiya Federatsiyasining 1992-yil 25-noyabrdagi Chexiya va Slovakiya Federatsiyasining tugatilishi toʻgʻrisidagi federal qonuniga binoan Chexiya 1993-yil 1-yanvardan suveren davlatga aylandi. Chexiya 1993-yildan BMT aʼzosi. 1992-yil 24-yanvarda Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetini tan olgan va 1993-yil 1-yanvardan diplomatiya munosabatlari oʻrnatgan. Milliy bayrami – 28-oktabr – Mustaqil Chexoslovakiya tashkil boʻlgan kun (1918).

== Asosiy siyosiy partiyalari, kasaba uyushmalari ==
Fuqarolar demokratik partiyasi, 1991-yil 23-fevralda tashkil etilgan; Fuqarolar demokratik alyansi, 1989-yil tuzilgan; Demokratik ittifoq partiyasi, 1994-yil asos solingan; Chexiya va Moraviya kommunistik partiyasi, 1990-yil tashkil etilgan; Ozodlik ittifoqi partiyasi, 1998-yil tuzilgan; Chexiya sotsialdemokratik partiyasi, avvalgi nomi Chexoslovakiya sotsialdemokratik partiyasi, 1989-yildan mustaqil partiya sifatida faoliyat yuritadi. ChexMoraviya kasaba uyushmalari konfederatsiyasi, 1990-yil tashkil etilgan, 31 tarmoq kasaba uyushmasini birlashtiradi.

== Iqtisodiyoti ==
Chexiya – industrialagrar mamlakat. Milliy daromadda qishloq xoʻjaligi 5%, sanoat 33%, xizmat koʻrsatish tarmogʻi 61,2% ni tashkil etadi.

Sanoatida yoqilgʻienergetika va qora metallurgiya (Ostrava rni), kimyo, mashinasozlik, yengil va oziq-ovqat sanoati rivojlangan. Qoʻngʻir kumir va toshkoʻmir qazib olinadi. OstravaKarvina toshkoʻmir, Shimoliy Chexiya va Sokolov qoʻngʻir koʻmir havzalari, temir ruda konlari mavjud. Yiliga oʻrtacha 58,7 mlrd. kVtsoat elektr energiyasi hosil qilinadi. Asosiy sanoat markazlari – Praga, Plzen, Ostrava, Brno.

Qishloq xoʻjaligida, asosan, qand lavlagi, bugʻdoy, javdar, arpa, yemxashak ekinlari, kartoshka va boshqa eqiladi. Bogʻdorchilik va sabzavotchilik rivojlangan, koʻp miqdorda qulmoq (xmel) yetishtiriladi. Goʻshtsut chorvachiligiga asosiy eʼtibor beriladi (choʻchqa, qoʻy, qoramol, parranda boqiladi). Suv havzalarvda baliq yetishtiriladi.

== Transporti ==
Temir yoʻl uzunligi 9,4 ming km, avtomobil yoʻllari uzunligi 124,8 ming km. Vltava va Laba daryolarida kema qatnaydi. Asosiy dare portlari – Praga va Dechin. Pragada xalqaro aeroport bor. Chexiya chetga mashina va jihozlar, yengil, shishakeramika sanoati mahsulotlari, kumir chiqaradi. Chetdan neft, gaz, kora metall, isteʼmol mollari oladi. Xorijiy sayyoxlik rivojlangan. Germaniya, Slovakiya, Avstriya, Rossiya bilan savdo qiladi. Pul birligi – chex kronasi.

== Maorifi, ilmiy va madaniymaʼrifiy muassasalari ==
Chexiyada 6 yoshdan 14 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun 8 yillik majburiy taʼlim joriy etilgan (asosiy maktab). 8 yillik maktab negizida toʻliq oʻrta maktab, gimnaziya, oʻrta kasbhunar bilim yurtlari va maktablari faoliyat yuritadi; ular malakali ishchilarni tayyorlaydi. Chexiyada 23 oliy oʻquv yurti bor. Yiriklari: Praga universiteti, Politexnika instituti, Iqtisodiyot instituti, Tasviriy sanʼat akademiyasi, Musiqa sanʼati akademiyasi (hammasi Praga shahrida), Brno, Olomouts shaharlaridagi universitetlar, Ostravadagi konchilik instituti. Oliy ilmiy muassasasi – Chexiya Fanlar akademiyasi. Vazirlik va muassasalarning geologiya, gidrometeorologiya, suv xoʻjaligi markaziy ilmiy tadqiqot institutlari bor. Yirik kutubxonalari: Praga universiteti kutubxonasi, davlat kutubxonasi, Chexiya Fanlar akademiyasi asosiy kutubxonasi, Ya. A. Komenskiy nomidagi pedagogika davlat kutubxonasi, Brnodagi universitet kutubxonasi, davlat ilmiy kutubxonasi. Ostrava, Olomouts, Plzen va boshqa shaharlarda ham ilmiy kutubxonalar bor. Chexiyada bir qancha muzey va galereyalar mavjud. Yiriklari: Pragadagi Milliy muzey va Milliy galereya, Naprstak nomidagi etn. muzeyi, A. Dvorjak muzeyi, B. Smetana muzeyi, planetariy, chex milliy yozuvi muzeyi va boshqa

== Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi ==
Chexiya bir qancha gaz. va jurnal nashr etiladi. Asosiylari: „Vechernik Praga“ („Praga oqshomi“, chex tilidagi kundalik gazeta, 1955-yildan), „Vlasta“ (Vlasta – ayol ismi; chex tilidagi haftalik jurnal, 1947-yildan), „Zrsadlo“ („Oyna“, yoshlarning oylik jurnal, 1990-yildan), „Lidova demokratsiya“ („Xalq demokratiyasi“, chex tilidagi kundalik gazeta, 1945-yildan), „Pravo“ („Huquq“, chet tilidagi kundalik mustaqil gazeta, 1991-yildan), „Pravo lidu“ („Xalq huquqi“, chex tilidagi kundalik gazeta, 1989-yildan), „Pratse“ („Mehnat“, kasaba uyushmalarining chet tilidagi kundalik gazeta, 1945-yildan). Chexiya telegraf agentligi axborot agentligi boʻlib, 1918-yil Chexoslovakiya telegraf agentligi sifatida tashkil topgan; 1992-yildan hozirgi nomda. Chexiya radiosi va televideniyesi (1992-yildan) faoliyat yuritadi.

== Adabiyoti ==
&lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asrda paydo boʻlgan chex yozuvi dastlabki eski slavyan tilida rivojlandi. Bunda akauka Kirill va Mefodiylarning maʼrifatparvarlik faoliyatlari muhim rol oʻynadi. Buyuk Moraviya davlati agʻdarilgach (906), lotin tili yoyiddi. Pragalik Kozmaning „Chex xronikasi“ asari (1125) lotin tilida yaratilgan yirik asar xisoblanadi. Dalimil Mezirjitsskiyning &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida yaratgan „Dalimil xronikasi“ asari chex tilidagi kad. adabiy yodgorlikdir. Chexiyaning birinchi mashhur yozuvchisi hajvchi S.Flyashka (&lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asr – 1403) dir. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asrda Yan Gus, Yan Jelinskiy, P. Xelchitskiy antikatolik ruhda asarlar yozdilar. AvstriyaVengriya hukmronligi davrida chex adabiyoti taʼqibgauchradi. &lt;nowiki&gt;XVII&lt;/nowiki&gt; asrdagi yirik adabiy yodgorlik – Ya. A. Komenskiy asarlari boʻldi. Y. Dobrovskiy, Y. Yungman, P. Y. Shafarik, F. Palatskiy, A.Ya. Puxmayer, V. Ganka, Ya. Kollar, F. K. Chelakovskiy kabi olim va yozuvchilar chex milliy Uygʻonish davri (&lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmi)ning buyuk arboblari hisoblanadi. Bu davr adabiyotda slavyan xalqlarining birligi, chex xalqining huquqi, slavyanlar xalq ogʻzaki ijodiga murojaat, milliy madaniyatni yaratish uchun kurash gʻoyalari aks etdi. 1848–49 yil inqilobi taʼsiri natijasida adabiyotda milliy ozodlik gʻoyalari kuchaydi, ijtimoiy masalalarga eʼtibor oshdi. K. GavlichekBorovskiy va B. Nemsova Avstriya monarxiyasidagi ijtimoiy munosabatlarni tanqid qilib chiqdilar. Tanqidiy realizmning paydo boʻlishi, asosan, Ya. Neruda ijodi bilan bogʻliq. A. Stashek asarlari, A. Irasek, V. B. Trshebizskiy tarixiy nasri ijtimoiy romanning shakllanishida asos boʻldi. Sheʼriyatning ijtimoiy ahamiyati oshdi (S. Chex, Ya. Vrxlitskiy, Y. V. Sladek). &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri va &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida modernistik va dekadentlik oqimlari paydo boʻldi. 1920–30 yillarda yozuvchi Karel Chepek, 1940-yillarda shoir Yaroslav Zeyfert samarali ijod qildi. Urushdan keyingi davr adabiyotda antifashistik mavzu keng oʻrin egalladi. Bu sohada yozuvchilardan V. Rjezach, V. Nezval ijodi muhim oʻrin tutadi. 1960–80-yillarda Vatslav Gavelning Chexoslovakiya hayotini aks ettirgan dramalari, Milan Kunder, Bogumir Grabal kabi yezuvchilarning asarlari paydo boʻldi. Ammo adabiyotning asosiy gʻoyaviy yoʻnalishini ijtimoiy va milliy ozodlik kurashi masalalari belgilab berdi (A. Matsek, P. Bezruch, A. Sova, Y. S. Maxar sheʼriyati, I. Olbraxt, Ya. Gashek, M. Mayerovalar ilk nasri).

== Meʼmorligi va tasviriy sanʼati ==
Chexiyada paleolit davri haykalchalari, neolit davriga oid keramika va boshqa saqlanib qolgan. Katolitsizm qabul qilingach (865), [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiya]], Gʻarbiy Yevropadagi kabi toshdan cherkovlar qurildi (StareMesto yaqinidagi ibodatxona xarobalari, &lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asr, Pragadagi avliyo Vita ibodatxonarotondasi, taxminan 930). 11 –&lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asrlarda roman uslubi shakllandi. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalari – &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmida meʼmorlikda gotika sanʼati ravnaq topdi (Krshivoklatdagi qasr, &lt;nowiki&gt;XIII—XVI&lt;/nowiki&gt; asrlar, Pragadagi avliyo Vita sobori sharqiy qismi). &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmida Chexiya meʼmorligida [[Uygʻonish davri]] uslubi unsurlari paydo boʻldi (Pragadagi Belveder saroyi, taxminan 1536–36), &lt;nowiki&gt;XVII&lt;/nowiki&gt; asrning 2yarmidan barokko uslubidagi saroylar kurila boshladi (KlamGallasov saroyi, taxminan 1713–25, meʼmor Y. B. Fisher fon Erlax). &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr boshlari meʼmorlikda klassitsizmdan soʻng eklektika ruhidagi „milliy romantika“ yoʻnalishi qaror topdi (Pragadagi Milliy muzey, 1884–90, meʼmor Y.Shchults). &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlari modern uslubi oʻrnini ratsionalizm egalladi. 1920– &lt;nowiki&gt;30&lt;/nowiki&gt; asrlar meʼmorlikda funksionalizm milliy maktabi shakllandi (GradetsKralove shahridagi Y. Gocher inshootlari). Haykaltaroshlikda ham kjsak yutuklarga erishidpi. 1950-yillar Pragada yaratilgan chex xalkining milliy qahramoni Yan Jijka, rassom Y. Manes (ikkalasining haykaltaroshi B. Kaofka), Yan Gus (haykaltarosh K. Liditskiy), yovuzchi B. Nemsova (haykaltarosh K. Pokorniy) haykallari, V. Makovskiyning „Yangi asr“ kompozitsiyasi diqqatga sazovor. 1945-yildan keyin turar joylar, jamoat markazlari, yangi maʼmuriy va madaniymaishiy binolar qurish avj oldi. Jumladan, Brno shahridagi xalqaro mashinasozlik yarmarkasi majmui (meʼmorlar 3. Aleks, F. Lederer), Yeshted togʻidagi teleminora va mehmonxona (meʼmorlar K. Gubachek, 3. Patrmak) va boshqalarni koʻrsatish mumkin. 1970–80-yillarda Pragada „Internatsional“ mexmonxonasi (meʼmorlar K. Filsak, I. Shvets), „Kotva“ univermagi (meʼmorlar V. va V. Maxoninlar) va Madaniyat saroyi (meʼmorlar Ya. Mayer, A. Marek, Ya. Kralik, V. Ustogal), Pragadagi uz. 485 m boʻlgan osma koʻprik (meʼmorlar V. Mixalek, S. Gubechka) yaratildi.

Chexiyada &lt;nowiki&gt;VII&lt;/nowiki&gt; asrda keramika, zargarlik buyumlari tayyorlangan. &lt;nowiki&gt;XI—XIII&lt;/nowiki&gt; asrlarda devoriy rasmlar, miniatyuralar paydo boʻldi. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalari – &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmida gotika uslubi ravnaq topdi. &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asr 2yarmida portret yaratish sanʼati rivojlandi. &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr boshlaridan Chexiya tasviriy sanʼatida amaliybezak sanʼati (badiiy shisha, vitraj, mozaika, zargarlik buyumlari) keng yoyiddi. &lt;nowiki&gt;XVII—XVIII&lt;/nowiki&gt; asr tasviriy sanʼati barokko uslubida rivojlanishi bilan birga, unda realistik va demokratik yoʻnalishlar namoyon boʻldi. Bu davrda haykaltaroshlardan M. B. Braun va F. M. Brokof mashhur boʻlgan. &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalarida haykaltaroshlik va rassomlikda rokoko va klassitsizm unsurlari paydo boʻddi. &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida Chexiya sanʼatida klassitsizm va romantizm bilan birga realistik tendensiyalar yoyildi. Rassomlar milliy tarix, oʻlka tabiatini tasvirlash mavzuida asarlar yaratdilar. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxirgi choragida rassom M. Alesh, haykaltarosh Y. V. Mislbek ijodi rivojlandi. Bu davrda grafika modern uslubida taraqkiy etdi, haykaltaroshlikda Ya. Shtursa asarlari ajralib turdi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshida avangardizm vakillari B. Kubishta, E. Filla, A. Proxaziya, Ya. Zrzaviy, R. Kremlichka ijod qildilar. 1918-yil mustaqil Chexoslovakiya respublikasi tashkil boʻlgach, milliy madaniyatni rivojlantirish imkoniyati paydo boʻldi. Koʻp avangardchi rassomlar oʻz asarlarida real voqelikni aks ettirdilar (V. Novak, O Kubin, Y. Chapek, V. Rabas). Ayrim rassomlar ishchilar sinfi kurashini haqqoniy tasvirladilar (K. Golan, K. Shtika rang-tasvir asarlari, K. Pokorniy, Lauda haykallari, F. Bidlo, V. Silovskiyning grafik asarlari). &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 20–30-yillarida chex sanʼatida ijtimoiytanqidiy yoʻnalish shakllandi. 1945-yil Chexoslovakiya nemisfashistlardan ozod etilgach, rassomlar E. Filla, A. Paderlik, V. Sedlichek, haykaltaroshlar V. Makovskiy, K. Liditskiy, K. Pokorniy samarali ijod qildilar. Bu davrda monumentalbezak sanʼati turlari rivojlandi. 1970–80 yillar sanʼatkorlari orasidan A. Zabravskiy, R. Kolarj, Y. Broj kabi rassom va grafiklarni, I. Maleyovskiy, M. Aksman kabi haykaltaroshlarni koʻrsatish mumkin. Bu davrda amaliybezak sanʼati turlari keng yoyildi (badiiy oyna, toʻquvchilik va hokazo).

== Musiqasi ==
Chexiya musiqa madaniyati boy xalq ijodi – maishiy, mehnat, marosim qoʻshiq va raqslari asosida rivojlanib keldi. Cholgʻu asboblari – fuyar, volinka, nay, truba, sitra, arfa va boshqa &lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asrdan professional – diniy (cherkov) hamda dunyoviy musiqa ijodi taraqqiy etdi. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asrda bir ovozli „guschilar qoʻshigʻi“, &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asrdan polifoniya musiqasi rivojlandi (A. Mixna, Y. Rixnovskiy, Ya. Turnovskiy va boshqalar). &lt;nowiki&gt;XVII—XIX&lt;/nowiki&gt; asrlarda koʻpgina chex kompozitor va sozandalari oʻz Vatanini tark etib boshqa mamlakatlarda samarali ijod kilishdi: Venada F. Tuma, Ya. Vanxel, V. Yirovets va boshqa, Parijda A. Reyxa, Italiyada B. Chernogorskiy, Y. Mislivichek, Germaniyada Ya. Zelenka, Mangeym maktabi vakillari va hokazo 1737-yil Pragada opera teatri, 1783-yil Nostitskiy milliy teatri, 1811-yil Pragada konservatoriya, 1831-yil organ maktabi, 1881-yil Milliy teatr ochildi. 1891-yil Chex kvarteti, 1901-yil Chex filarmoniyasi, 1920-yil Praga kvarteti, 1928-yil Praga puflama soz kvintetiga asos solindi. F. Shkroup chex tilidagi birinchi operani yaratdi (1826). B. Smetana va A. Dvorjak chex mumtoz musiqa maktabi asoschilaridir. 3. Fibix va L. Yanachek ularning izdoshlaridir. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmida I. B. Fyorster, V. Novak, Y. Suk, B. Martinu, V. VLeysek, O. Ostrchil kabi kompozitorlar samarali ijod qildilar. Ijrochilar orasida dirijyor V. Talix, skripkachilar F. Laub, O. Shevchik, Ya. Kubelik, xonandalar V. Gesh, B. Benoni, K. Burian, E. Destinovalar ajralib turadi. 1930-yillarning oʻrtalaridan ilgʻor musikachilar antifashistik mavzuda asarlar yaratdilar. Ikkinchi jahon urushidan keyin kompozitorlar jamiyatdagi oʻzgarishlarni aks ettirishga intildilar (V. Dobiash, E. Akeman, B. Martinu, K. Burian va boshqalar). 1960–80-yillarda kompozitorlardan Y. Pauer, V. Sommer, L. Jelezni, S. Gavelka, V. Kalabis mashhur boʻlgan. Smetana, Yanachek nomidagi torli kvartetlar, Y. Suk nomidagi torli trio shuhrat qozongan.

== Teatri ==
&lt;nowiki&gt;XVI—XVII&lt;/nowiki&gt; asrlarda maktab teatri, ayniqsa, havaskorlik teatri koʻplab paydo boʻldi. 1737-yil Pragada birinchi doimiy teatr binosi – „Teatr u Kotsu“ quriddi. 1786–89 yillar „Bouda“ teatrida chex tilidagi truppa ishlay boshladi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmida chex dramaturgiyasida Ya. N.Shtepanek (rejissor ham boʻlgan), V. Klitsper, Y. K. Til (professional teatrning rivojlanishida xizmati katta boʻlgan)ning asarlari paydo boʻldi. Y. Til 1824–34 yillarda chex truppasini, 1835–37 yillarda „Teatr u Kaetana“ nomidagi havaskorlar jamoasiga rahbarlik qildi. 1862–83 yillar Pragada Muvaqqat teatr faoliyat koʻrsatdi. Bu teatrda aktyorlardan Y. Moshna (chex realistik aktyorlar maktabi asoschilaridan), Y. Bitner, Ye. Peshkova, K. Shimanovskiy, F. Kolar, rejissor lardan Y. Kolar, E. Xvalovskiy ishlagan. 1881-yildan „Teatr u Libushe“ teatri ishlay boshladi. 1883-yil Pragada Chex milliy teatriga asos solindi (&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 70–80-yillarida mamlakat teatr hayotining markaziga aylandi). &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlari Lirik teatr (1911-yil asos solingan), Sanʼat teatri (1912–13) faoliyat koʻrsatdi, havaskorlik teatrlari koʻpaydi. Plzen, Brno va boshqa shaharlarda teatrlar paydo boʻldi. 1919-yildan Brno, 1920-yildan Olomouts shahar teatrlari, 1933-yildan Pragada „D34“ teatri ishlay boshladi. Bu davr teatr arboblaridan aktyorlar – V. Vidra, Ya. Shkoda mashhur boʻlgan. Ikkinchi jahon urushidan keyin Pragada Realistik teatr, Satira teatri tashkil etildi; 60–70-yillarda kichik tajriba teatrlari faoliyat koʻrsatdi. 1970–80 yillardagi aktyorlardan O. Kreycha, F. Smolik, Ya. Pruxa, 3. Shtepanek, B. Zagorskiy, rejissorlardan M. Mixachek, K. Paloush, K. Novak, hozirgi kompozitorlardan P. Eben, S. Gavelka, opera ijrochilari G. Benyachkova, E. Gruberova, P. Dvorskiy va boshqalarni koʻrsatish mumkin.

== Oʻzbekiston – Chexiya munosabatlari ==
{{main|Oʻzbekiston — Chexiya munosabatlari}}

1993-yil imzolangan „Savdoiqtisodiy va ilmiy texnikaviy hamkorlik toʻgʻrisida“gi hukumatlararo bitim ikki tomonlama savdoiqtisodiy munosabatlarni rivojlantirish uchun huquqiy asos yaratdi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I. Karimovning 1997-yil yanvarda Chexiyaga qilgan tashrifi ikki tomonlama munosabatlarni rivojlantirishda muhim voqea boʻldi. Tashrif chogʻida bir qancha hujjatlar imzolandi. Bu hujjatlar orasida sarmoyalarni oʻzaro himoyalash va ragʻbatlantirish, tashqi iqtisodiy faoliyatni boshqaruvchi muassasalar va milliy banklarning hamkorligi toʻgʻrisidagi hujjatlar alohida oʻrin oladi. 1999-yilda esa, birdek manfaatdor hamkorlikni yanada rivojlantirish toʻgʻrisida qoʻshma deklaratsiya, avtomobil transportida yoʻlovchi va yuklarni tashish toʻgʻrisida, 2000-yilda ikki tomonlama soliq solish va mulkdan keladigan daromaddan soliq toʻlashdan bosh tortishning oldini olish toʻgʻrisida bitim imzolandi. 2004-yil 1-maydan Chexiya Yevropa Ittifoqiga qoʻshilganidan keyin 1993-yilda imzolangan savdoiqtisodiy va ilmiytexnikaviy hamkorlik toʻgʻrisidagi hukumatlararo bitim oʻz kuchini yoʻqotdi. Shu munosabat bilan tomonlar 2004-yil 28-iyunda iqtisodiyot, sanoat va ilmiytexnikaviy sohalarda hamkorlik boʻyicha yangi bitimni imzoladilar. 2003-yil ikki tomonlama tovar aylanmasi 20,9 mln. AQSH dollarini tashkil etdi. Oʻzbekiston Chexiyaga gazlama, yigirilgan ip, paxta momigʻi, jun, oshlovchi va boʻyovchi ekstraktlar, sut mahsulotlari chiqaradi. Chexiyadan mexanika va elektr jihozlar, doridarmon, qora metall va undan tayyorlangan buyumlar, qogʻoz va karton, kauchuk va rezina buyumlari va boshqa oladi. Oʻzbekistonda chexiyalik ishbilarmonlar sarmoyasi ishtirokida tuzilgan 30 korxona mavjud. Ular orasida Chexiya sarmoyasi 100% boʻlgan 2 korxona bor. Ular qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash, xalq isteʼmol mollari, oziq-ovqat mahsulotlari, qurilish materiallari, doridarmon ishlab chiqarish sohalarida faoliyat koʻrsatadi. Tashqi iqgisodiy aloqalar agentligida Chexiyaning „Eri ell Korporeshn“, „Mars SZ“, „Tomas Praga“, „CHKD Nove Energo“, „AyveksChR“, „Yason Travel“, „Yansen“ kabi kompaniyalari roʻyxatdan oʻtgan. Ikki davlat oʻrtasida materialshunoslik, mikroelektronika, yadro fizikasi, priborsozlik, mashinasozlik, tibbiyot va farmakologiya, shuningdek, intellektual mulkni muhofaza qilish huquqi boʻyicha ilmiytexnikaviy aloqalar rivojlanmoqda. 1994-yildan Liditse shahrida oʻtkaziladigan Jahon bolalar ijodi koʻrgazmasida Oʻzbekistondan ham bolalar ishtirok etadi. 1994– 2001-yillarda ular 41 ta mukofotga sazovor boʻldilar. UzR Sogʻliqni saqlash vazirligi Chexiyaning „Xemapol“, „Kovo“, „Loxema“ farmatsevtika firmalari bilan hamkorlik qiladi.

Eslatib oʻtamiz, 2023-yil Chexiyaning Oʻzbekiston Respublikasidagi yangi elchisi oʻz faoliyatini [http://bugun.uz/213219 boshlagan]{{Oʻlikhavola|date=mart 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

== Maʼmuriy boʻlinishi ==
Chexiya 13 ta (''kraj'') viloyatga boʻlinadi:

[[Tasvir:CZ-cleneni.svg|left|thumb|300px|Maʼmuriy boʻlinishi]]

{{clear|left}}
&lt;div style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;''Ahol. = Aholisi; Ahol.zich. = Aholi zichligi;&lt;br /&gt;YaIM = [[Yalpi Ichki Mahsulot]] (million [[Chex kronasi|CZK]]); YaIM &amp;nbsp;/&amp;nbsp;kishi = YaIM / kishi boshiga (CZK da)&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;
!width=&quot;30px&quot; | !!width=&quot;110px&quot;| Viloyatlar
!width=&quot;100px&quot;| Markazi
!width=&quot;60px&quot; | Ahol. !!width=&quot;60px&quot;| Maydoni (km²) !!width=&quot;60px&quot;| Ahol.zich. (/km²)
!width=&quot;60px&quot; | YaIM !!width=&quot;70px&quot;| YaIM /kishi
|-
! A !!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Praga]] &lt;small&gt;(poytaxt)&lt;/small&gt;
| 1,170,571 || 496 || 2,360 || 637,704 || 547,096
|-
! S !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Markaziy Bohemiya]]
| align=&quot;left&quot; | [[Praga]]
| 1,144,071 || 11,015 || 104 || 288,888 || 253,912
|-
! C !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Janubiy Bohemiya]]
| align=&quot;left&quot; | [[České Budějovice]]
| 625,712 || 10,057 || 62 || 150,970 || 251,106
|-
! P !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Plzeň]]
| align=&quot;left&quot; | [[Plzeň]]
| 549,618 || 7,561 || 73 || 137,911 || 216,639
|-
! K !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Karlovy Vary]]
| align=&quot;left&quot; | [[Karlovy Vary]]
| 304,588 || 3,315 || 92 || 65,789 || 216,639
|-
! U !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Ústí nad Labem]]
| align=&quot;left&quot; | [[Ústí nad Labem]]
| 822,133 || 5,335 || 154 || 188,041 || 229,146
|-
! L !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Liberec]]
| align=&quot;left&quot; | [[Liberec]]
| 427,563 || 3,163 || 135 || 94,451 || 229,146
|-
! H !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Hradec Králové]]
| align=&quot;left&quot; | [[Hradec Králové]]
| 547,296 || 4,758 || 115 || 133,767 || 244,549
|-
! E !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Pardubice]]
| align=&quot;left&quot; | [[Pardubice]]
| 505,285 || 4,519 || 112 || 116,639 || 230,880
|-
! M !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Olomouc]]
| align=&quot;left&quot; | [[Olomouc]]
| 635,126 || 5,159 || 123 || 134,376 || 211,467
|-
! T !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Moraviya-Sileziya]]
| align=&quot;left&quot; | [[Ostrava]]
| 1,257,554 || 5,535 || 227 || 280,210 || 222,638
|-
! B !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Janubiy Moraviya]]
| align=&quot;left&quot; | [[Brno]]
| 1,123,201 || 7,067 || 159 || 285,855 || 254,684
|-
! Z !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Zlín]]
| align=&quot;left&quot; | [[Zlín]]
| 590,706 || 3,964 || 149 || 131,789 || 222,885
|-
! J !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Vysočina]]
| align=&quot;left&quot; | [[Jihlava]]
| 517,153 || 6,926 || 75 || 121,318 || 234,530
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;
!width=&quot;25px&quot;| CZ !!style=&quot;width:110px; text-align:left;&quot;| Chexiya
| style=&quot;width:93px; text-align:left;&quot; | [[Praga]]
| width = &quot;60px&quot;| 10,220,577 ||width=&quot;58px&quot;| 78,868 ||width=&quot;60px&quot;| 130
| width = &quot;57px&quot;| 2,767,717 ||width=&quot;69px&quot;| 271,161
|}
== Geografiyasi ==
Chexiya Respublikasi Markaziy Yevropada joylashgan davlat hisoblanadi. Shimolda Polsha, shimoli-gʻarb va gʻarbda Germaniya bilan, janubda Avstriya bilan va sharqda Slovakiya bilan chegaradosh. Chegaralarining umumiy uzunligi – 1880 kmga teng. Mamlakatning nomlanishi chex qabilalari nomidan kelib chiqqan. Poytaxti boʻlmish Praga shahri turistlar tashrif buyuradigan va mamlakatning eng katta shaharlaridan biridir.
Chexiya 2 ta tarixiy hudud – Sileziya va Moraviya hududlarining qoʻshilishidan tashkil topgan. Chexiya 13 ta oʻlka (viloyatdan) iborat. Maydoni 78,9 ming km² ni tashkil qiladi. Landshaftlari turli xil koʻrinishga ega. Gʻarbiy qismida (Bogemiya) mamlakatning eng baland nuqtasi 1602 m balandlikdagi Snejka togʻi joylashgan. Sharqiy qismi – Moraviya ham anchagina adirlarda va asosan Marx daryosi qoʻynida joylashgan hamda Oder daryosi irmoqlarini oʻz ichiga oladi. Dengizga chiqa olmaydigan Chexiya hududidan daryolar 3 ta dengizga borib quyiladi: Shimoliy, Boltiq va Qora dengizlar.
Chexiya aholisining asosini etnik chexlar va gʻarbiy slavyan tillari guruhiga mansub chex tilida gaplashuvchilar tashkil qiladi. Chet ellik fuqarolar mamlakat aholisining 4 % ini tashkil qiladi. Chexiyada immigrantlar orasida eng koʻp diasporani ukrainlar tashkil qiladi. Undan keyingi oʻrinlarda slovaklar, Vyetnam, Rossiya va Polsha fuqarolari turadi. Boshqa etnik guruhlarga esa nemis, sigan, vengr va yahudiylar kiradi. Chexiya va Slovakiya oʻrtasidagi chegara sobiq Chexoslovakiya fuqarolari uchun ochiq.
Mamlakatdagi yagona megapolis shahar Praga hisoblanadi. U yerda 1,118 ming aholi yashaydi. 2008-2009-yilgi iqtisodiy inqiroz munosabati bilan Chexiya xorijlik ishchilari sonini kamaytirishga yoʻnaltirilgan chora- tadbirlar koʻrmoqda.
Shunisi maʼlumki, Chexiya fuqarolarining 59 % Xudoga ishonmaydi, yaʼni ular ateistdir. Eng koʻp dinga sigʻinuvchilar katolik oqimini(26,8 %) va protestantlik oqimini (2,5 %) tashkil qiladi. Pravoslavlik oqimiga sigʻinuvchilar esa 3 %.

== Oʻziga xos ustun tomonlari ==
Chexiya Respublikasi – [[industrial]] mamlakat hisoblanadi. Mamlakatdagi asosiy yetakchi tarmoqlar – yonilgʻi-energetika, [[metallurgiya]], [[mashinasozlik]], kimyoviy, yengil va oziq – ovqat sanoati hisoblanadi. Postkommunistik davlatlar orasida Chexiya eng barqaror va muvaffaqiyatli iqtisodiy tizimga ega davlatdir. Aholi fon boshiga Yalpi Ichki Mahsulot tayyorlash boʻyicha Sharqiy Yevropa mamlakatlari ichida 1 – oʻrinda turadi.
1995-yilda Chexiya sobiq kommunistik davlatlar orasida birinchi boʻlib [[“ Iqtisodiy hamkorlik va Rivojlanish tashkilotiga ”]] aʼzo boʻldi.
Chexiya pul birligi [[krona]] hisoblanadi. U 1995 – yilda muomalaga kiritilgan.
2004-yil 1- mayda [[Yevropa Ittifoqiga]] aʼzo mamlakatlar qatoridan joy oladi va unga aʼzo boʻlgan kundan boshlab uning iqtisodiy oʻsish su’rati ancha koʻtarildi. Bugungi kunda Chexiya YIMi 211,698 mlrd.ni tashkil qiladi.
Qora metallurgiya va harbiy sanoat avtomobil va elektrotexnika sanoati hisobidan oʻz ahamiyatini yoʻqotdi. Tashqi savdo saldosi boʻyicha mamlakat aholi jon boshiga dunyoda [[Yaponiya]], [[Buyuk Britaniya]], [[Fransiya]], [[Germaniya]] va [[Italiyadan]] keyingi oʻrindi turadi.
Chexiya Respublikasi [[Sharqiy Yevropa]] mamlakatlari orasida birinchilardan boʻlib keng koʻlamli siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy islohotlarni amalga oshirgan, [[iqtisodiy oʻsish koʻrsatkichlari]] boʻyicha oʻz mintaqasida etakchi oʻrin egallab turgan davlatdir.
Chexiyaning [[&quot;Eriell Korporeshn&quot;, „Marts TsZ“, „Tomas Praga“, „ChKD
Nove Energo“, „Ayveks-ChR“, „Yason Trevel“, „Yantsen“]] kabi kompaniyalari hozirgi kunda jahonning eng samarali va kuchli kompaniyalaridandir.
Chexiyaning [[&quot;Cheshka Sporitelna&quot;, &quot;Investichni a postovni bank&quot;, &quot;Komerchni bank&quot;, &quot;Chek eksport bank&quot;]] kabi banklari butun dunyoda mashhur va deyarli barcha davlatlaridagi banklar bilan oʻzaro aloqa oʻrnatgan, xususan Oʻzbekiston Respublikasi banklari bilan ham.

== Tashqi siyosatining asosiy yoʻnalishlari ==

Konstitutsiyaga muvofiq Chexiya parlamentar Respublika hisoblanadi. Davlat boshligʻi (Prezident) bilvosita parlament tomonidan 5 yilga saylanadi. U ichki va tashqi siyosat yoʻnalishlarini aniqlaydigan bosh vazirni tayinlaydi. Chexiya parlamenti 2 palatali: deputatlar palatasi va senatdan iborat.
Chexiya Respublikasi xalqaro munosabatlarda Markaziy Yevropada demokratik va siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, barqaror davlat pozitsiyasidan maydonga chiqadi. U nafaqat oʻzining uzoq muddatli manfaatlarini himoya qiladi, balki Yevropa va butun jahon hamjamiyati rivoji uchun javobgarlik hissini oʻziga oladi.
Chexiya Respublikasi sobiq Chexoslovakiya xalqaro ahvollarining barcha ijobiy tomonlariga tayanadi. Bunda unga federatsiyaning tinchlik yoʻli bilan boʻlinishi yordam berdi.
Chexiya Respublikasi oʻzining tashqi siyosatini olib boradigan xalqaro hamjamiyat xalqaro tashkilotlarga integratsiyaning turli darajasi bilan davlatlar birlashuvini, suveren davlatlar oʻzaro hamkorligi natijasi hisoblanadi.
Sovuq urush tugaganidan va ikki qutblik dunyoning barbod boʻlishidan soʻng xavfsizlik bilan bogʻliq holatlar, jahon iqtisodiyotining globalizatsiya va liberalizatsiya jarayonlari, davlatlarning bir-biri bilan oʻzaro bogʻliqligining yuksalishi, fan va texnika rivojlanishi natijasida xalqaro tashkilotlar va integratsion birlashmalar doirasida koʻp tomonlama hamkorlikni yoʻlga qoʻyish ahamiyati sezilarli darajada oʻsdi.
Asrlar davomida Markaziy Yevropa mamlakatlari global jahon siyosati sub’yekti emas, balki ob’yekti boʻlishgan. Bunga sabab bu mintaqa mamlakatlari qulay geografik mintaqada joylashgan. Ikkala Jahon urushlari ham ushbu mintaqada boshlandi, chunki unda jahonning eng yirik davlatlari oʻrtasidagi ziddiyatlarning liniyasi aks etadi.
Chexoslovakiya Federativ Respublikasi qulaganidan soʻng (1993-yil 1- yanvar) Chexiya va Slovakiya jahon siyosiy xaritasidan yangi davlatlar qatoridan oʻrin oldi. Asosiy geografik xarakteristikasini hisobga oladigan boʻlsak, ikkala davlat ham Kichik Yevropa davlatlari kategoriyasiga mansub. Kichik davlatda kuch ishlatish pozitsiyasi nuqtai nazaridan katta salohiyati boʻlmaydi, shuning uchun u koʻproq asoslangan va oʻylangan tashqi siyosiy va geopolitik strategiya qoʻllashi lozim.
Chexiya Respublikasining zamonaviy tashqi siyosati bir necha faktorlar taʼsiri ostida shakllandi. Ulardan eng muhimi Yevroatlantika integratsiyasi hisoblanadi. Bu oʻrinda 3 ta katta bosqichni aytib oʻtish lozim:
Birinchi bosqich (1993 – 1997 – yillar). Xalqaro munosabatlarning sub’yekti sifatida yangi Chexiya mamlakatinig paydo boʻlishi bilan bogʻliq. Bu davrda boshqaruvchi siyosiy elitalarning ideologik qarashlari asosan tashqi siyosat kurslariga taʼsir koʻrsatdi.
Ikkinchi bosqich (1997 – 2003 – yillar). Bunga Yevroatlantika integratsiyasi boʻyicha rivojlanishning jadallashuvi xosdir. Chexiya Respublikasi tashqi siyosat kursiga taʼsir ancha susaydi. Chexiya xalqaro aloqalarining bayon etilgan koʻp tomonlama ekanligiga qaramasdan, Yevroatlantik strategiyasi bugun ham ustun kelmoqda.
Uchinchi zamonaviy bosqich (2003 – yildan buyon). Chexiya tashqi siyosatini konsepsiyalashni, uzoq muddatli istiqbollar va qisqa muddatli rejalar qatori qurishni koʻzda tutadi.
Tashqi siyosatni olib borishda asosiy oʻrinni bosh vazir va tashqi ishlar vaziri egallaydi. Rasman oxirgi qaror Prezidentga tegishli boʻlsada, boshqaruv shakli nuqtaʼI nazaridan toʻgʻri kelmaydigan davlat boshligʻining qarashlari koʻpincha inobatga olinmaydi. Aynan shuning uchun ikkala Chexiya Respublikasi Prezidentlari Vatslav Gavel (1993-2003) va Vatslav Klaus (2003-yildan buyon) kamdan – kam muhim tashqi siyosiy masalalar boʻyicha umumiylikka murojaat qilishgan. Bundan tashqari Chexiya tashqi siyosatida yana bir oʻziga xos tomon bor : U nihoyat darajada jonlantirib koʻrsatiladi.
Chexiya Respublikasi Tashqi ishlar vazirining dasturiy bayonotiga muvofiq tashqi siyosatning ustuvor yoʻnalishlari belgilab olingan:
* Yevropa Ittifoqi doirasida integratsiyani rivojlantirish;
* [[NATO, YI va BMT]] strukturalarida faol qatnashish;
* Mintaqaviy hamkorlikning rivojlanishi uchun chegaradosh mamlakatlar bilan yaqin qoʻshnichilik munosabatlarini qoʻllab – quvvatlash;
* Xalqaro iqtisodiy hamkorlikni rivojlantirish maqsadida ikki tomonlama va koʻp tomonlamalik asosida boshqa davlatlar va xalqaro tashkilotlar bilan aloqalarni rivojlantirish.
Bu kabi ustuvor yoʻnalishlarga muvofiq tashqi siyosatning bir necha geostrategik yoʻnalishlari ham belgilangan:
* Yevropa siyosati;
* Xavfsizlik sohasidagi siyosat;
* Mintaqaviy hamkorlik;
* Transatlanti mamlakatlaridan tashqaridagi mamlakatlar bilan munosabatlaridagi siyosat;
* Xalqaro tashkilotlar doirasidagi hamkorlik.

Chexiya Respublikasi Markaziy Yevropada oʻzini oʻnglab olishi uchun unga YI, AQSH va Rossiya bilan mustahkam aloqalar zarur. Chexiya Respublikasi tashqi siyosatining muhim aspektlari boʻlib iqtisodiy diplomatiya va xorijda mamlakatni shunday ataladigan namoyishi ataladi.
2003 – yilgi konsepsiyaga muvofiq ikki tomonlama va koʻp tomonlama munosabatlarda iqtisodiy diplomatiyanig parametrlari biroz cheklanadi. Biroq mamlakatni namoyish etishning istiqbolli metodi sifatida nohukumat darajada xalqaro hamkorlik ajralib turadi.
2005 – yilgi konsepsiya Chexiya Respublikasini xorijda yanada toʻliqroq namoyish etish masalalarini ochib beradi. Bunda chet el investitsiyalarini jalb etishni oshirish 1-navbatda turizm sektorini koʻzda tutadi.
Chexiya Respublikasi tashqi siyosatining yangi bosqichida bir necha ichki ziddiyatlarni qayd etish mumkin. „Markaziy Yevropada“ tashqi siyosiy &quot;Vertikal qurishga &quot; urinish hozircha ancha muvaffaqiyatsiz.
AQSH tomonidan Chexiya va Polsha hududida raketa hujumidan mudofaa tizimi qurilishi toʻgʻrisida xabarlar tarqalgan ilk paytlardayoq ushbu tashabbus qizgʻin munozaralarga sabab boʻlmoqda. Rossiya ushbu harakat ortida mintaqa xavfsizligi uchun katta bir xatarni koʻrdi. Rasmiy Vashington esa bu bor-yoʻgʻi raketa hujumi ehtimolida qoʻllanadigan tizim ekanini bildirdi.
Oxir-oqibat, ushbu tashabbus har ikki davlat – Polsha va Chexiya tomonidan ham qoʻllab-quvvatlandi. Ayni paytda mudofaa borasida koʻp tomonlama siyosat olib borishga urinayotgan Chexiya rahbariyati oldida ana shu muhim masalada qatʼiy toʻxtamga kelish, milliy mustaqillik va xavfsizlik oʻrtasidagi oltin oʻrtaliqni topish vazifasi koʻndalang turibdi.

== Xalqaro tashkilotga aʼzoligi ==

Chexiya Respublikasi siyosiy, gumanitar iqtisodiy rivojlanishni taʼminlashga qaratilgan barcha muhim regional tashkilotlar aʼzosi hisoblanadi. 90 – yillar boshlarida [[Varshava Shartnomasi]] va [[Oʻzaro Iqtisodiy Yordam Kengashi]] qulaganidan soʻng Markaziy Yevropa mamlakatlari oʻz mintaqasi doirasida Yevropa Ittifoqiga keyingi integratsiyalar maqsadida ichki integratsiyalarni oʻtash zarurligini yaxshi angladilar.
Aniq siyosiy xarakterga ega [[&quot;Vishegrad gruppasi&quot;]] ga 1991 – yil 15 – fevralda Polsha, Vengriya va sobiq Chexoslovakiya Respublikasi tomonidan tashkil qilindi. Bu umumiy manfaatlar sohasidagi hamkorlik boʻyicha mintaqaviy tashkilot hisoblanadi. Asosiy maqsad Markaziy Yevropaning erkin savdo hududini yaratish. Bundan tashqari bu tashkilot madaniyat, sanʼat, taʼlim va texnik sohalarni ham qamrab oladi.
1992-yilda Erkin savdo toʻgʻrisidagi Markaziy Yevropa shartnomasi [[(CEFTA)]] tuzildi. Maqsad – shu mamlakatlar oʻrtasida oʻzaro iqrisodiy munosabatlarni liberalizatsiyalashdan iborat. Bugungi kunda asoschi davlatlardan tashqari (Vishegrad guruhi) Sloveniya, Bolgariya va Ruminiya kiradi. Bu shartnoma ochiq hisoblanadi unga aʼzo boʻlish uchun belgilangan shartlarni bajargan har qanday xohlagan davlatga imkon beradi. Markaziy va umumyevropa integratsiya yoʻnalishidagi bu davlatlar faolligiga qaramasdan ulardan har biri oʻzining milliy manfaati yoʻlida mustahkam turadi. Baʼzida ular oʻrtasida qandaydir raqobatni sezish mumkinki, ularning Gʻarbiy Yevropa strukturasiga integratsiya jarayoning 1-davrlarida aks etdi.
Yevropa Ittifoqiga aʼzolik
1993-yilda Chexiya Respublikasi [[Yevropa Ittifoqiga]] aʼzo boʻlish istagini bildirgan. Aʼzolikka rasmiy arizasi 3 yildan keyin taqdim etildi. 2004-yil 1 – mayda Chexiya Respublikasi 9 ta nomzod mamlakatlar qatori Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlishga muyassar boʻldi va bu bilan aʼzo mamlakatlar soni 15 tadan 25 taga koʻpaydi.
Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlish bilan bir vaqtda Chexiya Respublikasi Shengen bitimini ham imzoladi va 2007-yil 21-dekabrdan Chexiyaning quruqlikdagi hamda 2008-yil mart oyi oxirlaridan xalqaro aeroportlarda ham chegara nazorati bekor qilindi.
Chexiya Respublikasi uchun Yevropacha yoʻnalish 1-darajada turadi. U oʻz oldiga YI ga toʻla huquqli aʼzolikka erishish vazifasini qoʻygan. [[Mirek Topolanek]] hukumati Shengen zonasiga kirgandan soʻng, qisqa muddat ichida Chexiya Respublikasi maʼmuriy amoliyotini muvofiqlashtirish majburiyatini olgan edi. Chexiya Respublikasining Yevropa siyosatini bugungi kunda 2006-2007-yillar Tashqi Ishlar Vaziri boʻlgan Vitsepreizdent – [[Aleksandr Vondra]] oʻtamoqda.
Chexiya Respublikasi 2009-yil boshidan 6 oy muddatga YI kengashi rais davlati boʻldi.
Chexiya Respublikasi, Yevropa ittifoqi davr rahbarligini Fransiyadan davr oldi. Chexiya Respublikasi davlat rahbari Vatslav Klus, 6 oy mudatlik Yevropa ittifoqi davr rahbarligini yuritadi. Chexiya Respublikasi, vazifani 7-Yanvar kuni rasmiy marosim bilan Fransiyadan davr oladi. Yevropa ittifoqi davr rahbarligini Fransiyadan davr oladigan Praga boshqaruvi, davr rahbarligi boʻyicha, „kurraviy moliyaviy inqiroz“, „energiya“ va „tashqi aloqalar“ mavzulari ustida toʻxtalishi kutilmoqda.
Chexiya Respublikasi raislik vazifalari hukumat dasturida toʻliq va aniq koʻrsatilgan:
* Tashqi siyosatning uzoq vaqtli tamoyillaridan kelib chiqish;
* Chexiya Respublikasi pozitsiyasi YIning boshqa aʼzolari pozitsiyasi bilan taqqoslaganda ancha kuchli koʻrinadigan masalalarni muhokama qilish uchun olgʻa surish;
* YI va jahonda Chexiya Respublikasi obroʻsini oshirish;
* Oʻz mamlakatida umumiy fikrga tayanish;
* Siyosiy faoliyatning shaffofligini qoʻllab-quvvatlash.

Yevropa İttifoqi Davr Raisi Chexiya Respublikasi Tashqi İshlar Vaziri, Karel Schwarzenberg, Turkiya Yevropa İttifoqi aʼzoligini qoʻllab- quvatlaganligini bildirdi. France 24 Kanalining savollariga javob bergan Schwarzenberg, Fransiya Prezidenti Nicolas Sarkozyning nazariyalariga qoʻshilmaganliklarini bildirib, &quot;Chexiya Respublikasi sifatida bizning rasmiy uslubimiz, Turkiyani Yevropa İttifoqiga aʼzo boʻlishi deb &quot; aytganligini yozmoqda. Chexiya Tashqi İshlar Vaziri, AQSH Prezidentining Turkiyani Yevropa İttifoqi aʼzoligiga bergan himoyasi mavzusida esa, „ Yevropa İttifoqi bilan tegishli qarorlar Yevropa İttifoqi ichida olinadi. Baʼzan tashqaridan qilingan ijobiy talqinlar ham aksi jihatdan natija berishi mumkin“ dedi.
Chexiya Respublikasi raisligi uchun &quot; Yevropa toʻsiqlarsiz &quot; shiori tanlandi. Biroq Lissabon strategiyasini amalga oshirish aniq muammoga aylandi. Prezident Vatslav Klaus Lissabon shartnomasiga qarshi parlamentda uni rad etishni va konstitutsion sudga yoʻnaltirishni bildirdi.
Aslida Yevropa umumiy konstitutsiyasi proekti 2005-yil fransiya va Niderlandiyadagi umumiy saylovlarda muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Undan soʻng 2008-yilda Irlandiyada shunday ahvol kuzatildi. 2009-yilfa esa Irlandiya bunga roziligini berdi. Keyingi yillarda chexiya ham oʻz noroziligini bildirdi va nihoyat 2009-yilning noyabr oyi boshida Chexiya Respublikasi Prezidenti V. Klaus Lissabon Shartnomasini oxirgi boʻlib ratifikatsiya qildi va u 1-dekabrdan kuchga kirdi.
Chexiyaning Yevropa valyutasiga oʻtish masalasini koʻradigan boʻlsak, Chexiya prezidenti Vaslav Klaus 2007-yil 27-aprelda bu masala yuzasidan referendum oʻtkazishga chaqirdi.
Klausning fikricha, referendumda Chexiya aholisining koʻpchiligi milliy valyuta – kronadan voz kechishga xohish bildirgan taqdirda mamlakat yevro hududiga kirishi kerak. Chexiyada chiqadigan qator gazeta va jurnallar sahifalarida Klausning shu mavzudagi maqolasi chop etildi. Unda, jumladan, shunday deyiladi: „Har qanday milliy valyuta davlatning muhim ramzidir. Mazkur ramzdan voz kechish masalasini faqat mamlakat fuqarolari hal qiladi“.

Xabarlarga koʻra, Chexiya moliya vazirligi mamlakatning yevro hududiga oʻtish muddatini 2012-yilga belgilamoqda.
BMT ga aʼzoligi
Bizga maʼlumki, BMT I-Jahon Urushidan keyin tasdiqlangan Millatlar Ligasi faoliyatini davom ettirdi. 1945-yil 24-oktabrda San-Fransiskodagi Chexoslovakiya vakolatxonasi 49 davlat bilan birgalikda BMTning Nizomini imzoladi.
Iqtisodiy Hamkorlik va Rivojlanish Tashkiloti (OECD)ga aʼzoligi
1995-yil 21-dekabr, Chexiya Respublikasi rasman bu tashkilotga aʼzo boʻldi, biroq unga aʼzo boʻlish harakati bir necha yil avval boshlangan edi.

== NATO ga aʼzoligi ==
1999-yil 12-mart Chexiya Respublikasi [[NATO]] xavfsizlik tizimiga aʼzo boʻldi. Unga aʼzo boʻlishga qadar davlat birlashgan delegat maqomiga erishgan edi va tashkilotning „Tinchlik uchun sherikchilik“ dasturiga qoʻshildi.
AQSH bilan bir necha harbiy-siyosiy oʻzaro faoliyat chizigʻiga ega munosabatlar asosiy oʻrinni egallaydi: NATO doirasida sherikchilik Afgʻoniston va Iroq missiyalarida ishtirok etish va terrorizmga qarshi kurash. NATOga aʼzo boʻlgach Chexiya Respublikasi Ittifoq bayrogʻi ostida xorijiy harbiy va insonparvarlik missiyalariga qatnashib kelmoqda. Chexiya askarlari bugungi kunda NATO buyrugʻi ostida Kosova va Afgʻonistonda ish yuritmoqda. Chexiya harbiy missiyasi Afgʻonistonfa 2002-yildan amalga oshirilmoqda. Ularning asosiy vazifalari radio-kimyoviy himoya bilan bogʻliq. Iroqda ham 2003 – yil mart oyidan chex askarlari harbiy ob’yektlarni himoyalash funksiyasini oʻtamoqda.
Vashington bilan iki tomonlama munosabatlar oxirga paytda ikki muhim mavzuda namoyon boʻlmoqda: AQSHning raketa hujumidan mudofaa tizimini joylashtirish va Chexiya fuqarolarinign AQSH ga chqishda viza tartibining bekor qilinishi bilan bogʻliq.
Viza muammosi yetarli darajada muvaffaqiyatga erishdi. Lekin Yevropaning koʻpgina siyosatshunos olimlari Chexiya Respublikasi tashabbusini umumyevropa birdamligini buzish deb qaramoqda. 2008 – yil noyabr oyidan boshlab Chexiya Respublikasi fuqarolarida AQSH ga chiqish uchun viza olishga hojat qolmadi.
Vashington 2007 – yil yanvarda rasman mamlakatda raketa hujumidan mudofaa tizimini joylashtirish taklifi bilan Chexiya Respublikasi hukumatiga murojaat qilgan edi. Muzokaralar jarayonida shu narsa aʼyon boʻldiki Chexiya Respublikasi fuqarolarining katta qismi bu gʻoyani qoʻllamasligiga qaramasdan, Chexiya Respublikasi hukumati Vashingtonga yon berishga intilmoqda.
Chexiya hududida AQSH harbiy bazasini bunyod etilishi mamlakatning milly suverenitetiga daxldor boʻlgan masaladir. Bu muhim savollarga esa odatda referendum yoʻli bilan javob topilishi lozim.
Rossiya va boshqa MDH mamlakatlari bilan munosabatlar „muhim“ deb qaraladi, lekin ular ustuvor deb eʼtirof etilmaydi. Rossiya, Ukraina va boshqa MDH davlatlari bilan harbiy – strategik masalalarni Chexiya NATO va OSCE
(Yevropa Xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti) doirasida muhokama qiladi.
Rossiya bilan munosabatlardagi eng muhim masalalar keyingi kelajakda &quot; Radar muammosi &quot;dagi qarama-qarshiliklar va Kavkazdagi mojarolarni hal qilish boʻlib turibdi.
AQSh prezidenti [[Barak Obama Jorj Bush]] davrida ishlab chiqilgan reja – Yevropada raketa hujumiga qarshi mudofaa tizimi oʻrnatish qarorini oʻzgartirib, Chexiya va Polshada bunday yirik qurilmalar oʻrnatilmaydi demoqda.
Amerika muqobil usullar ustida oʻylanmoqda. Obamaning aytishicha, AQSh va Yevropa birinchi navbatda qisqa va oʻrta masofaga uchadigan raketadan himoyalanishi kerak. Eron aynan shu xildagi qurolni sinovdan oʻtkazgan.
Bush paytidan qolgan loyihaga qarshilik bildirib kelgan Rossiya Obamaning qaroridan mamnun.
AQSh Mudofaa vaziri Robert Geytsning aytishicha, Yevropa shimoli va janubida (Polsha va Chexiyada) sensor va raketani nishonga oluvchi qurilmalar joylash, shuningdek dengiz kuchlarini ishga solish muhokamada.
Oʻz navbatida AQSh va Rossiya generallari Vashingtonning Yevropada raketa hujumiga qarshi mudofaa tizimini joylashtirish rejasini muhokama qilishda davom etmoqda.
Rossiya tizim unga qarshi qaratilgan degan fikrda. Amerika esa tizimdan maqsad Erondan Yevropaga chiqarilishi mumkin boʻlgan raketa hujumi ehtimolining oldini olishdan iborat, deydi.
AQSh taklif qilayotgan raketa hujumiga qarshi mudofaa tizimi Polsha va Chexiyada oʻrnatiladi. Tizim sobiq Sovet Ittifoqi chegaralari yaqinida joylashadi.
Rossiya strategik raketa kuchlari qoʻmondoni general Nikolay Solovsov tizimni Rossiyaga tahdid deb biladi.
Agar Polsha va Chexiya hukumatlari AQSh tizimining oʻz hududida joylashtirilishiga ijozat bersa, Rossiya mazkur davlatlarni potensial nishon sifatida koʻradi, deydi general.
AQSh Davlat kotibi Kondoliza Rays general Solovsovning mulohazalarini „nooʻrin“ deb atadi.
„Menimcha, Eron yadro dasturi kasb etgan xavf barchaga ravshan. Shunga yarasha chora koʻrilishi tabiiy. Biz oʻz xavfsizligimizni taʼminlamoqchimiz“, dedi Kondoliza Rays.
Agar Eron Amerikaga qitʼalararo raketa hujumini amalga oshiradigan boʻlsa, Polsha va Chexiya raketani urib tushirish uchun eng qulay joy hisoblanadi.
AQSh raketa mudofaasi agentligi direktori general-leytenant Genri Oberingning soʻzlariga qaraganda, mudofaa tizimi oʻz ichiga Yevropada 10 ta, Alyaskada 40 ta va Kaliforniyada 4 ta raketa urib tushirish moslamalarini oladi.
„Qurilish ishlari taxminan 3-4 yil oladi“, deydi AQSh generali.
AQSh rasmiylarining taʼkidlashicha, Rossiya Qoʻshma Shtatlarning bu rejalaridan ancha avval xabardor qilingan va Vashington bu masalada Moskva bilan muzokara qilishda davom etadi.
Qoʻshma Shtatlar Rossiyaning Polsha yaqinida qisqa masofali ballistik raketalar oʻrnatish rejasiga norozilik bildirmoqda. Rossiya prezidenti Dmitriy Medvedevning aytishicha, Rossiyaning bu harakati AQShning Polsha va Chexiyada raketa hujumiga qarshi mudofaa tizimini oʻrnatish rejasiga javobdir.
Dmitriy Medvedev Rossiya raketalarini Kaliningradda, Polsha va Litva chegarasiga yaqin joyda oʻrnatmoqchi. Nishonni 300 kilometrgacha boʻlgan masofadan turib urib tushiradigan „Iskandar“ deb nomlanuvchi bu raketalar AQSh mudofaa tizimiga qarama-qarshi qoʻyilmoqda. Bundan tashqari, deydi Medvedev, AQShning Chexiya va Polshadagi tizimiga Rossiya elektron toʻsiq qoʻyishga harakat qiladi.
Davlat departamenti soʻzlovchisi Shon Makkormakning aytishicha, AQSh tizimi Rossiyaga qarshi qaratilgan emas va Kreml buni tushunishi kerak.
&quot;Rossiya qaroridan norozimiz. Chunki Chexiya va Polshadagi mudofaa tizimi Eron kabi davlatlar hujumidan himoya qilishga qaratilgan. Rossiya tizimdan xavotirlanmasa ham boʻladi, chunki u Polshaga qoʻyiladigan oz sonli raketalarni bemalol urib tushira oladi, &quot; deydi Makkormak.
Pentagon rasmiylari Kremlni tinchlantirishga urinib, Rossiyaga oʻz mudofaa tizimini nazorat qilishni taklif qilganini taʼkidlaydi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.czech.cz/ CZECH.CZ]
* [http://www.hrad.cz/cz/ Prezident rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090309053721/http://www.hrad.cz/cz/ |date=2009-03-09 }}
* http://www.ct24.cz/ Chexiya televideniyesi (Online)
* [http://maps.google.cz/?utm_campaign=cs&amp;utm_medium=ha&amp;utm_source=cs-ha-emea-cz-bk-gm&amp;utm_term=google%20maps Xarita]
* [http://www.kma.zcu.cz/fs/ Chet ellik studentlarga INTERSTUD grand loyihasi (inglizcha)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090204023955/http://www.kma.zcu.cz/fs/ |date=2009-02-04 }}
* [http://www.czech.cz/ru/rabota-i-obuchenie/obuchenie/kak-inostrancy-mogut-uchitsja-v-cheshskoi-respublike/stipendii-dlja-inostrannykh-studentov/ Taʼlim dasturlar (ruscha)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20081003181802/http://www.czech.cz/ru/rabota-i-obuchenie/obuchenie/kak-inostrancy-mogut-uchitsja-v-cheshskoi-respublike/stipendii-dlja-inostrannykh-studentov/ |date=2008-10-03 }}

{{Yevropa davlatlari}}
{{OʻzME}}

[[Turkum:Chexiya| ]]
[[Turkum:Yevropa mamlakatlari]]
[[Turkum:Markaziy Yevropa]]
[[Turkum:BMT aʼzolari]]
[[Turkum:Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlatlar]]
[[Turkum:Yevropa Kengashiga aʼzo davlatlar]]
[[Turkum:NATO davlatlari]]
[[Turkum:Respublikalar]]
[[Turkum:Dengiz yoʻli boʻlmagan mamlakatlar]]</text>
      <sha1>4xcwhso2lrfgdigmkys6xpluyp0eg8y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269529</id>
      <parentid>6269528</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51480" sha1="ti3pvx6qykn81qip2r7vb8wsq5y6zci" xml:space="preserve">&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;{{Chexiya_info}}'''Chexiya''' ({{lang-cs|Česko}}), '''Chex Respublikasi''' ({{lang-cs|Česká republika}}) – [[Markaziy Yevropa]]dagi davlat. Maydoni − 78,9 ming km². Aholisi − 10,51 mln. kishi (2012). Poytaxti – [[Praga]] shahri. Maʼmuriy jihatdan 14 ''oblast'' (viloyat)ga boʻlinadi.

== Davlat tuzumi ==
Chexiya – suveren, demokratik davlat. Amalddagi [[konstitutsiya]]si 1992-yil 16-dekabrda qabul qilingan va 1993-yil 1-yanvardan kuchga kirgan, 1997-yil 23-oktabrda tuzatishlar kiritilgan. [[Davlat boshligʻi]] – [[prezident]] (2023-yildan Petr Pavel), u [[parlament]]ning ikkala palatasi tomonidan 5 yil muddatga saylanadi. [[Qonun]] chiqaruvchi organi – [[deputat]]lar palatasi va [[Senat]]dan iborat parlament. Ijrochi [[hokimiyat]] organi [[prezident]] tomonidan tayinlanadigan [[hukumat]].

== Tabiati ==
Chexiya hududining katta qismi Chexiya togʻlarida joylashgan. Uning atrofida oʻrtacha balandlikdagi Shumova, Chexiya oʻrmoni, Rudali togʻlar (KrushneGori), Krkonoshe togʻlari (eng baland joyi 1602 m, Snejka togʻi) bor. Chexiya togʻlarining ichki qismi – Chexiya soyligi tepaliklar va ularni ajratib turuvchi past toglardan iborat. Moraviyada ham tepalik va past togʻlar koʻp. Chexiyaning janubiy va markaziy kismida ChexiyaMoraviya qirlari bor. Chexiyada kumir, temir rudasi, grafit, kaolin konlari mavjud.

Iklimi moʻʼtadil iklim. Gʻarbdan sharqqa va ichki soyliklarda kontinentallashib boradi. Tekisliklarda oʻrtacha temperatura yanvarda –2° dan –4° gacha, togʻlarda –8° dan – 10° gacha, iyulda 19–20°, togʻlarda 4–8°. Yillik yogʻin tekisliklarda oʻrtacha 500–700&amp;nbsp;mm, togʻlarda 1600–2100&amp;nbsp;mm. Mamlakatjanubiy va gʻarbida uncha katta boʻlmagan koʻllar bor. Asosiy daryolari – Laba (Elba), Vltava. Togʻ yon bagʻirlari aralash va igna bargli oʻrmonlar bilan qoplangan. Hayvonlardan togʻlarda qoʻngʻir ayiq, tulki, kiyik, yovvoyi echki, tekisliklarda kemiruvchilar, kaltakesak va qushlarning koʻp turlari bor.

== Aholisi ==
Aholisining koʻpchiligi – [[chexlar]] (81,3%); slovak, polyak va boshqa ham yashaydi. [[Shahar aholisi]] 70%. Rasmiy til – [[chex tili]]. Dindorlarning aksariyati [[Katolitsizm|katoliklar]]. Yirik shaharlari: [[Praga]], [[Brno]], [[Plzeň|Plzen]], [[Ostrava]].

== Tarixi ==
Chexiya hududida odam paleolit davridan boshlab yashaydi. Miloddan avvalgi taxminan 400-yillarda bu yerda keltlar, miloddan avvalgi &lt;nowiki&gt;I&lt;/nowiki&gt; asrda kelt qabilalarining boy guruhi yashagan (Chexiyaning lot. Bohemia, nem. Bohmen nomi ham shundan). 1ming yillik oʻrtalarida Chexiyada slavyan qabilalari koʻpchilikni tashkil etdi. &lt;nowiki&gt;VII&lt;/nowiki&gt; asrda Chexiya hududi Samo davlati, &lt;nowiki&gt;IX—X&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida Buyuk Moraviya davlati tarkibiga kirdi. &lt;nowiki&gt;X&lt;/nowiki&gt; asrda paydo boʻlgan Praga knyazligi ilk chex davlatining oʻzagi boʻlib qoldi. 1198-yildan qirollikka aylandi. 1310–1437-yillarda chex yerlari Lyuksemburglar sulolasi mulki tarkibida boʻldi. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asrning 1-yarmida Chexiyada kuchli ijtimoiyinqilobiy, milliy ozodlik harakatlari boʻlib oʻtdi (qarang [[Guschilar harakati]]). 1526-yil Chexiya Gabsburglar imperiyasi tarkibiga muxtoriyat huquqi bilan qoʻshib olindi. 1618–20 yillarda chex qoʻzgʻolonining magʻlubiyatidan soʻng, uning provinsiyasiga aylandi. &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr 1-yarmida chex tili, milliy madaniyatini saqlash va rivojlantirish uchun milliy harakat avj oldi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 30–40-yillarida u siyosiy tus ola boshladi. 1848-yil Pragadagi Svyatovatslav yigʻini Gabsburglar imperiyasida 1848–49 yil inqilobi boshlanishiga olib keldi. 1867-yil Chexiya [[Avstriya-Vengriya imperiyasi|Avstriya-Vengriyaning]] Avstriya qismi tarkibiga kirdi. 1878-yil Chexiyada Chexoslavyan sotsialdemokratik ishchi partiyasi tuzildi. 1918-yil AvstriyaVengriya parchalangach, Chexiya Slovakiya bilan birlashib mustaqil Chexoslovakiya Respublikasini tashkil etdilar. 1938-yil oktabr boshlarida Germaniya Chexiyaning Sudet viloyati deb nomlangan hududini, 1939-yil martda barcha chex yerlarini bosib oldi va uni „Bogemiya va Moraviya protektorati“ deb eʼlon qildi. Chex xalqining 1945-yil maydagi qoʻzgʻoloni natijasida 1945-yil 9-mayda Praga shahri ozod qilindi; chex yerlari va Slovakiya Chexoslovakiya Respublikasi doirasida qayta birlashtirildi. Chexiya 1948-yil 9-maydan Chexoslovakiya Xalq Demokratik Respublikasi, 1960-yil 11-iyuldan Chexoslovakiya Sotsialistik Respublikasi, 1990-yil 29-martdan Chexoslovakiya Federativ Respublikasi, 1990-yil 20-apreldan 1992-yil 31-dekabrgacha Chexiya va Slovakiya Federativ Respublikasi tarkibida boʻldi. Chexiya va Slovakiya Federatsiyasining 1992-yil 25-noyabrdagi Chexiya va Slovakiya Federatsiyasining tugatilishi toʻgʻrisidagi federal qonuniga binoan Chexiya 1993-yil 1-yanvardan suveren davlatga aylandi. Chexiya 1993-yildan BMT aʼzosi. 1992-yil 24-yanvarda Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetini tan olgan va 1993-yil 1-yanvardan diplomatiya munosabatlari oʻrnatgan. Milliy bayrami – 28-oktabr – Mustaqil Chexoslovakiya tashkil boʻlgan kun (1918).

== Asosiy siyosiy partiyalari, kasaba uyushmalari ==
Fuqarolar demokratik partiyasi, 1991-yil 23-fevralda tashkil etilgan; Fuqarolar demokratik alyansi, 1989-yil tuzilgan; Demokratik ittifoq partiyasi, 1994-yil asos solingan; Chexiya va Moraviya kommunistik partiyasi, 1990-yil tashkil etilgan; Ozodlik ittifoqi partiyasi, 1998-yil tuzilgan; Chexiya sotsialdemokratik partiyasi, avvalgi nomi Chexoslovakiya sotsialdemokratik partiyasi, 1989-yildan mustaqil partiya sifatida faoliyat yuritadi. ChexMoraviya kasaba uyushmalari konfederatsiyasi, 1990-yil tashkil etilgan, 31 tarmoq kasaba uyushmasini birlashtiradi.

== Iqtisodiyoti ==
Chexiya – industrialagrar mamlakat. Milliy daromadda qishloq xoʻjaligi 5%, sanoat 33%, xizmat koʻrsatish tarmogʻi 61,2% ni tashkil etadi.

Sanoatida yoqilgʻienergetika va qora metallurgiya (Ostrava rni), kimyo, mashinasozlik, yengil va oziq-ovqat sanoati rivojlangan. Qoʻngʻir kumir va toshkoʻmir qazib olinadi. OstravaKarvina toshkoʻmir, Shimoliy Chexiya va Sokolov qoʻngʻir koʻmir havzalari, temir ruda konlari mavjud. Yiliga oʻrtacha 58,7 mlrd. kVtsoat elektr energiyasi hosil qilinadi. Asosiy sanoat markazlari – Praga, Plzen, Ostrava, Brno.

Qishloq xoʻjaligida, asosan, qand lavlagi, bugʻdoy, javdar, arpa, yemxashak ekinlari, kartoshka va boshqa eqiladi. Bogʻdorchilik va sabzavotchilik rivojlangan, koʻp miqdorda qulmoq (xmel) yetishtiriladi. Goʻshtsut chorvachiligiga asosiy eʼtibor beriladi (choʻchqa, qoʻy, qoramol, parranda boqiladi). Suv havzalarvda baliq yetishtiriladi.

== Transporti ==
Temir yoʻl uzunligi 9,4 ming km, avtomobil yoʻllari uzunligi 124,8 ming km. Vltava va Laba daryolarida kema qatnaydi. Asosiy dare portlari – Praga va Dechin. Pragada xalqaro aeroport bor. Chexiya chetga mashina va jihozlar, yengil, shishakeramika sanoati mahsulotlari, kumir chiqaradi. Chetdan neft, gaz, kora metall, isteʼmol mollari oladi. Xorijiy sayyoxlik rivojlangan. Germaniya, Slovakiya, Avstriya, Rossiya bilan savdo qiladi. Pul birligi – chex kronasi.

== Maorifi, ilmiy va madaniymaʼrifiy muassasalari ==
Chexiyada 6 yoshdan 14 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun 8 yillik majburiy taʼlim joriy etilgan (asosiy maktab). 8 yillik maktab negizida toʻliq oʻrta maktab, gimnaziya, oʻrta kasbhunar bilim yurtlari va maktablari faoliyat yuritadi; ular malakali ishchilarni tayyorlaydi. Chexiyada 23 oliy oʻquv yurti bor. Yiriklari: Praga universiteti, Politexnika instituti, Iqtisodiyot instituti, Tasviriy sanʼat akademiyasi, Musiqa sanʼati akademiyasi (hammasi Praga shahrida), Brno, Olomouts shaharlaridagi universitetlar, Ostravadagi konchilik instituti. Oliy ilmiy muassasasi – Chexiya Fanlar akademiyasi. Vazirlik va muassasalarning geologiya, gidrometeorologiya, suv xoʻjaligi markaziy ilmiy tadqiqot institutlari bor. Yirik kutubxonalari: Praga universiteti kutubxonasi, davlat kutubxonasi, Chexiya Fanlar akademiyasi asosiy kutubxonasi, Ya. A. Komenskiy nomidagi pedagogika davlat kutubxonasi, Brnodagi universitet kutubxonasi, davlat ilmiy kutubxonasi. Ostrava, Olomouts, Plzen va boshqa shaharlarda ham ilmiy kutubxonalar bor. Chexiyada bir qancha muzey va galereyalar mavjud. Yiriklari: Pragadagi Milliy muzey va Milliy galereya, Naprstak nomidagi etn. muzeyi, A. Dvorjak muzeyi, B. Smetana muzeyi, planetariy, chex milliy yozuvi muzeyi va boshqa

== Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi ==
Chexiya bir qancha gaz. va jurnal nashr etiladi. Asosiylari: „Vechernik Praga“ („Praga oqshomi“, chex tilidagi kundalik gazeta, 1955-yildan), „Vlasta“ (Vlasta – ayol ismi; chex tilidagi haftalik jurnal, 1947-yildan), „Zrsadlo“ („Oyna“, yoshlarning oylik jurnal, 1990-yildan), „Lidova demokratsiya“ („Xalq demokratiyasi“, chex tilidagi kundalik gazeta, 1945-yildan), „Pravo“ („Huquq“, chet tilidagi kundalik mustaqil gazeta, 1991-yildan), „Pravo lidu“ („Xalq huquqi“, chex tilidagi kundalik gazeta, 1989-yildan), „Pratse“ („Mehnat“, kasaba uyushmalarining chet tilidagi kundalik gazeta, 1945-yildan). Chexiya telegraf agentligi axborot agentligi boʻlib, 1918-yil Chexoslovakiya telegraf agentligi sifatida tashkil topgan; 1992-yildan hozirgi nomda. Chexiya radiosi va televideniyesi (1992-yildan) faoliyat yuritadi.

== Adabiyoti ==
&lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asrda paydo boʻlgan chex yozuvi dastlabki eski slavyan tilida rivojlandi. Bunda akauka Kirill va Mefodiylarning maʼrifatparvarlik faoliyatlari muhim rol oʻynadi. Buyuk Moraviya davlati agʻdarilgach (906), lotin tili yoyiddi. Pragalik Kozmaning „Chex xronikasi“ asari (1125) lotin tilida yaratilgan yirik asar xisoblanadi. Dalimil Mezirjitsskiyning &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida yaratgan „Dalimil xronikasi“ asari chex tilidagi kad. adabiy yodgorlikdir. Chexiyaning birinchi mashhur yozuvchisi hajvchi S.Flyashka (&lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asr – 1403) dir. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asrda Yan Gus, Yan Jelinskiy, P. Xelchitskiy antikatolik ruhda asarlar yozdilar. AvstriyaVengriya hukmronligi davrida chex adabiyoti taʼqibgauchradi. &lt;nowiki&gt;XVII&lt;/nowiki&gt; asrdagi yirik adabiy yodgorlik – Ya. A. Komenskiy asarlari boʻldi. Y. Dobrovskiy, Y. Yungman, P. Y. Shafarik, F. Palatskiy, A.Ya. Puxmayer, V. Ganka, Ya. Kollar, F. K. Chelakovskiy kabi olim va yozuvchilar chex milliy Uygʻonish davri (&lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmi)ning buyuk arboblari hisoblanadi. Bu davr adabiyotda slavyan xalqlarining birligi, chex xalqining huquqi, slavyanlar xalq ogʻzaki ijodiga murojaat, milliy madaniyatni yaratish uchun kurash gʻoyalari aks etdi. 1848–49 yil inqilobi taʼsiri natijasida adabiyotda milliy ozodlik gʻoyalari kuchaydi, ijtimoiy masalalarga eʼtibor oshdi. K. GavlichekBorovskiy va B. Nemsova Avstriya monarxiyasidagi ijtimoiy munosabatlarni tanqid qilib chiqdilar. Tanqidiy realizmning paydo boʻlishi, asosan, Ya. Neruda ijodi bilan bogʻliq. A. Stashek asarlari, A. Irasek, V. B. Trshebizskiy tarixiy nasri ijtimoiy romanning shakllanishida asos boʻldi. Sheʼriyatning ijtimoiy ahamiyati oshdi (S. Chex, Ya. Vrxlitskiy, Y. V. Sladek). &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri va &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida modernistik va dekadentlik oqimlari paydo boʻldi. 1920–30 yillarda yozuvchi Karel Chepek, 1940-yillarda shoir Yaroslav Zeyfert samarali ijod qildi. Urushdan keyingi davr adabiyotda antifashistik mavzu keng oʻrin egalladi. Bu sohada yozuvchilardan V. Rjezach, V. Nezval ijodi muhim oʻrin tutadi. 1960–80-yillarda Vatslav Gavelning Chexoslovakiya hayotini aks ettirgan dramalari, Milan Kunder, Bogumir Grabal kabi yezuvchilarning asarlari paydo boʻldi. Ammo adabiyotning asosiy gʻoyaviy yoʻnalishini ijtimoiy va milliy ozodlik kurashi masalalari belgilab berdi (A. Matsek, P. Bezruch, A. Sova, Y. S. Maxar sheʼriyati, I. Olbraxt, Ya. Gashek, M. Mayerovalar ilk nasri).

== Meʼmorligi va tasviriy sanʼati ==
Chexiyada paleolit davri haykalchalari, neolit davriga oid keramika va boshqa saqlanib qolgan. Katolitsizm qabul qilingach (865), [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiya]], Gʻarbiy Yevropadagi kabi toshdan cherkovlar qurildi (StareMesto yaqinidagi ibodatxona xarobalari, &lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asr, Pragadagi avliyo Vita ibodatxonarotondasi, taxminan 930). 11 –&lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asrlarda roman uslubi shakllandi. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalari – &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmida meʼmorlikda gotika sanʼati ravnaq topdi (Krshivoklatdagi qasr, &lt;nowiki&gt;XIII—XVI&lt;/nowiki&gt; asrlar, Pragadagi avliyo Vita sobori sharqiy qismi). &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmida Chexiya meʼmorligida [[Uygʻonish davri]] uslubi unsurlari paydo boʻldi (Pragadagi Belveder saroyi, taxminan 1536–36), &lt;nowiki&gt;XVII&lt;/nowiki&gt; asrning 2yarmidan barokko uslubidagi saroylar kurila boshladi (KlamGallasov saroyi, taxminan 1713–25, meʼmor Y. B. Fisher fon Erlax). &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr boshlari meʼmorlikda klassitsizmdan soʻng eklektika ruhidagi „milliy romantika“ yoʻnalishi qaror topdi (Pragadagi Milliy muzey, 1884–90, meʼmor Y.Shchults). &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlari modern uslubi oʻrnini ratsionalizm egalladi. 1920– &lt;nowiki&gt;30&lt;/nowiki&gt; asrlar meʼmorlikda funksionalizm milliy maktabi shakllandi (GradetsKralove shahridagi Y. Gocher inshootlari). Haykaltaroshlikda ham kjsak yutuklarga erishidpi. 1950-yillar Pragada yaratilgan chex xalkining milliy qahramoni Yan Jijka, rassom Y. Manes (ikkalasining haykaltaroshi B. Kaofka), Yan Gus (haykaltarosh K. Liditskiy), yovuzchi B. Nemsova (haykaltarosh K. Pokorniy) haykallari, V. Makovskiyning „Yangi asr“ kompozitsiyasi diqqatga sazovor. 1945-yildan keyin turar joylar, jamoat markazlari, yangi maʼmuriy va madaniymaishiy binolar qurish avj oldi. Jumladan, Brno shahridagi xalqaro mashinasozlik yarmarkasi majmui (meʼmorlar 3. Aleks, F. Lederer), Yeshted togʻidagi teleminora va mehmonxona (meʼmorlar K. Gubachek, 3. Patrmak) va boshqalarni koʻrsatish mumkin. 1970–80-yillarda Pragada „Internatsional“ mexmonxonasi (meʼmorlar K. Filsak, I. Shvets), „Kotva“ univermagi (meʼmorlar V. va V. Maxoninlar) va Madaniyat saroyi (meʼmorlar Ya. Mayer, A. Marek, Ya. Kralik, V. Ustogal), Pragadagi uz. 485 m boʻlgan osma koʻprik (meʼmorlar V. Mixalek, S. Gubechka) yaratildi.

Chexiyada &lt;nowiki&gt;VII&lt;/nowiki&gt; asrda keramika, zargarlik buyumlari tayyorlangan. &lt;nowiki&gt;XI—XIII&lt;/nowiki&gt; asrlarda devoriy rasmlar, miniatyuralar paydo boʻldi. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalari – &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmida gotika uslubi ravnaq topdi. &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asr 2yarmida portret yaratish sanʼati rivojlandi. &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr boshlaridan Chexiya tasviriy sanʼatida amaliybezak sanʼati (badiiy shisha, vitraj, mozaika, zargarlik buyumlari) keng yoyiddi. &lt;nowiki&gt;XVII—XVIII&lt;/nowiki&gt; asr tasviriy sanʼati barokko uslubida rivojlanishi bilan birga, unda realistik va demokratik yoʻnalishlar namoyon boʻldi. Bu davrda haykaltaroshlardan M. B. Braun va F. M. Brokof mashhur boʻlgan. &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalarida haykaltaroshlik va rassomlikda rokoko va klassitsizm unsurlari paydo boʻddi. &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida Chexiya sanʼatida klassitsizm va romantizm bilan birga realistik tendensiyalar yoyildi. Rassomlar milliy tarix, oʻlka tabiatini tasvirlash mavzuida asarlar yaratdilar. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxirgi choragida rassom M. Alesh, haykaltarosh Y. V. Mislbek ijodi rivojlandi. Bu davrda grafika modern uslubida taraqkiy etdi, haykaltaroshlikda Ya. Shtursa asarlari ajralib turdi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshida avangardizm vakillari B. Kubishta, E. Filla, A. Proxaziya, Ya. Zrzaviy, R. Kremlichka ijod qildilar. 1918-yil mustaqil Chexoslovakiya respublikasi tashkil boʻlgach, milliy madaniyatni rivojlantirish imkoniyati paydo boʻldi. Koʻp avangardchi rassomlar oʻz asarlarida real voqelikni aks ettirdilar (V. Novak, O Kubin, Y. Chapek, V. Rabas). Ayrim rassomlar ishchilar sinfi kurashini haqqoniy tasvirladilar (K. Golan, K. Shtika rang-tasvir asarlari, K. Pokorniy, Lauda haykallari, F. Bidlo, V. Silovskiyning grafik asarlari). &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 20–30-yillarida chex sanʼatida ijtimoiytanqidiy yoʻnalish shakllandi. 1945-yil Chexoslovakiya nemisfashistlardan ozod etilgach, rassomlar E. Filla, A. Paderlik, V. Sedlichek, haykaltaroshlar V. Makovskiy, K. Liditskiy, K. Pokorniy samarali ijod qildilar. Bu davrda monumentalbezak sanʼati turlari rivojlandi. 1970–80 yillar sanʼatkorlari orasidan A. Zabravskiy, R. Kolarj, Y. Broj kabi rassom va grafiklarni, I. Maleyovskiy, M. Aksman kabi haykaltaroshlarni koʻrsatish mumkin. Bu davrda amaliybezak sanʼati turlari keng yoyildi (badiiy oyna, toʻquvchilik va hokazo).

== Musiqasi ==
Chexiya musiqa madaniyati boy xalq ijodi – maishiy, mehnat, marosim qoʻshiq va raqslari asosida rivojlanib keldi. Cholgʻu asboblari – fuyar, volinka, nay, truba, sitra, arfa va boshqa &lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asrdan professional – diniy (cherkov) hamda dunyoviy musiqa ijodi taraqqiy etdi. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asrda bir ovozli „guschilar qoʻshigʻi“, &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asrdan polifoniya musiqasi rivojlandi (A. Mixna, Y. Rixnovskiy, Ya. Turnovskiy va boshqalar). &lt;nowiki&gt;XVII—XIX&lt;/nowiki&gt; asrlarda koʻpgina chex kompozitor va sozandalari oʻz Vatanini tark etib boshqa mamlakatlarda samarali ijod kilishdi: Venada F. Tuma, Ya. Vanxel, V. Yirovets va boshqa, Parijda A. Reyxa, Italiyada B. Chernogorskiy, Y. Mislivichek, Germaniyada Ya. Zelenka, Mangeym maktabi vakillari va hokazo 1737-yil Pragada opera teatri, 1783-yil Nostitskiy milliy teatri, 1811-yil Pragada konservatoriya, 1831-yil organ maktabi, 1881-yil Milliy teatr ochildi. 1891-yil Chex kvarteti, 1901-yil Chex filarmoniyasi, 1920-yil Praga kvarteti, 1928-yil Praga puflama soz kvintetiga asos solindi. F. Shkroup chex tilidagi birinchi operani yaratdi (1826). B. Smetana va A. Dvorjak chex mumtoz musiqa maktabi asoschilaridir. 3. Fibix va L. Yanachek ularning izdoshlaridir. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmida I. B. Fyorster, V. Novak, Y. Suk, B. Martinu, V. VLeysek, O. Ostrchil kabi kompozitorlar samarali ijod qildilar. Ijrochilar orasida dirijyor V. Talix, skripkachilar F. Laub, O. Shevchik, Ya. Kubelik, xonandalar V. Gesh, B. Benoni, K. Burian, E. Destinovalar ajralib turadi. 1930-yillarning oʻrtalaridan ilgʻor musikachilar antifashistik mavzuda asarlar yaratdilar. Ikkinchi jahon urushidan keyin kompozitorlar jamiyatdagi oʻzgarishlarni aks ettirishga intildilar (V. Dobiash, E. Akeman, B. Martinu, K. Burian va boshqalar). 1960–80-yillarda kompozitorlardan Y. Pauer, V. Sommer, L. Jelezni, S. Gavelka, V. Kalabis mashhur boʻlgan. Smetana, Yanachek nomidagi torli kvartetlar, Y. Suk nomidagi torli trio shuhrat qozongan.

== Teatri ==
&lt;nowiki&gt;XVI—XVII&lt;/nowiki&gt; asrlarda maktab teatri, ayniqsa, havaskorlik teatri koʻplab paydo boʻldi. 1737-yil Pragada birinchi doimiy teatr binosi – „Teatr u Kotsu“ quriddi. 1786–89 yillar „Bouda“ teatrida chex tilidagi truppa ishlay boshladi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr 1yarmida chex dramaturgiyasida Ya. N.Shtepanek (rejissor ham boʻlgan), V. Klitsper, Y. K. Til (professional teatrning rivojlanishida xizmati katta boʻlgan)ning asarlari paydo boʻldi. Y. Til 1824–34 yillarda chex truppasini, 1835–37 yillarda „Teatr u Kaetana“ nomidagi havaskorlar jamoasiga rahbarlik qildi. 1862–83 yillar Pragada Muvaqqat teatr faoliyat koʻrsatdi. Bu teatrda aktyorlardan Y. Moshna (chex realistik aktyorlar maktabi asoschilaridan), Y. Bitner, Ye. Peshkova, K. Shimanovskiy, F. Kolar, rejissor lardan Y. Kolar, E. Xvalovskiy ishlagan. 1881-yildan „Teatr u Libushe“ teatri ishlay boshladi. 1883-yil Pragada Chex milliy teatriga asos solindi (&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 70–80-yillarida mamlakat teatr hayotining markaziga aylandi). &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri – &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlari Lirik teatr (1911-yil asos solingan), Sanʼat teatri (1912–13) faoliyat koʻrsatdi, havaskorlik teatrlari koʻpaydi. Plzen, Brno va boshqa shaharlarda teatrlar paydo boʻldi. 1919-yildan Brno, 1920-yildan Olomouts shahar teatrlari, 1933-yildan Pragada „D34“ teatri ishlay boshladi. Bu davr teatr arboblaridan aktyorlar – V. Vidra, Ya. Shkoda mashhur boʻlgan. Ikkinchi jahon urushidan keyin Pragada Realistik teatr, Satira teatri tashkil etildi; 60–70-yillarda kichik tajriba teatrlari faoliyat koʻrsatdi. 1970–80 yillardagi aktyorlardan O. Kreycha, F. Smolik, Ya. Pruxa, 3. Shtepanek, B. Zagorskiy, rejissorlardan M. Mixachek, K. Paloush, K. Novak, hozirgi kompozitorlardan P. Eben, S. Gavelka, opera ijrochilari G. Benyachkova, E. Gruberova, P. Dvorskiy va boshqalarni koʻrsatish mumkin.

== Oʻzbekiston – Chexiya munosabatlari ==
{{main|Oʻzbekiston — Chexiya munosabatlari}}

1993-yil imzolangan „Savdoiqtisodiy va ilmiy texnikaviy hamkorlik toʻgʻrisida“gi hukumatlararo bitim ikki tomonlama savdoiqtisodiy munosabatlarni rivojlantirish uchun huquqiy asos yaratdi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I. Karimovning 1997-yil yanvarda Chexiyaga qilgan tashrifi ikki tomonlama munosabatlarni rivojlantirishda muhim voqea boʻldi. Tashrif chogʻida bir qancha hujjatlar imzolandi. Bu hujjatlar orasida sarmoyalarni oʻzaro himoyalash va ragʻbatlantirish, tashqi iqtisodiy faoliyatni boshqaruvchi muassasalar va milliy banklarning hamkorligi toʻgʻrisidagi hujjatlar alohida oʻrin oladi. 1999-yilda esa, birdek manfaatdor hamkorlikni yanada rivojlantirish toʻgʻrisida qoʻshma deklaratsiya, avtomobil transportida yoʻlovchi va yuklarni tashish toʻgʻrisida, 2000-yilda ikki tomonlama soliq solish va mulkdan keladigan daromaddan soliq toʻlashdan bosh tortishning oldini olish toʻgʻrisida bitim imzolandi. 2004-yil 1-maydan Chexiya Yevropa Ittifoqiga qoʻshilganidan keyin 1993-yilda imzolangan savdoiqtisodiy va ilmiytexnikaviy hamkorlik toʻgʻrisidagi hukumatlararo bitim oʻz kuchini yoʻqotdi. Shu munosabat bilan tomonlar 2004-yil 28-iyunda iqtisodiyot, sanoat va ilmiytexnikaviy sohalarda hamkorlik boʻyicha yangi bitimni imzoladilar. 2003-yil ikki tomonlama tovar aylanmasi 20,9 mln. AQSH dollarini tashkil etdi. Oʻzbekiston Chexiyaga gazlama, yigirilgan ip, paxta momigʻi, jun, oshlovchi va boʻyovchi ekstraktlar, sut mahsulotlari chiqaradi. Chexiyadan mexanika va elektr jihozlar, doridarmon, qora metall va undan tayyorlangan buyumlar, qogʻoz va karton, kauchuk va rezina buyumlari va boshqa oladi. Oʻzbekistonda chexiyalik ishbilarmonlar sarmoyasi ishtirokida tuzilgan 30 korxona mavjud. Ular orasida Chexiya sarmoyasi 100% boʻlgan 2 korxona bor. Ular qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash, xalq isteʼmol mollari, oziq-ovqat mahsulotlari, qurilish materiallari, doridarmon ishlab chiqarish sohalarida faoliyat koʻrsatadi. Tashqi iqgisodiy aloqalar agentligida Chexiyaning „Eri ell Korporeshn“, „Mars SZ“, „Tomas Praga“, „CHKD Nove Energo“, „AyveksChR“, „Yason Travel“, „Yansen“ kabi kompaniyalari roʻyxatdan oʻtgan. Ikki davlat oʻrtasida materialshunoslik, mikroelektronika, yadro fizikasi, priborsozlik, mashinasozlik, tibbiyot va farmakologiya, shuningdek, intellektual mulkni muhofaza qilish huquqi boʻyicha ilmiytexnikaviy aloqalar rivojlanmoqda. 1994-yildan Liditse shahrida oʻtkaziladigan Jahon bolalar ijodi koʻrgazmasida Oʻzbekistondan ham bolalar ishtirok etadi. 1994– 2001-yillarda ular 41 ta mukofotga sazovor boʻldilar. UzR Sogʻliqni saqlash vazirligi Chexiyaning „Xemapol“, „Kovo“, „Loxema“ farmatsevtika firmalari bilan hamkorlik qiladi.

Eslatib oʻtamiz, 2023-yil Chexiyaning Oʻzbekiston Respublikasidagi yangi elchisi oʻz faoliyatini [http://bugun.uz/213219 boshlagan]{{Oʻlikhavola|date=mart 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

== Maʼmuriy boʻlinishi ==
Chexiya 13 ta (''kraj'') viloyatga boʻlinadi:

[[Tasvir:CZ-cleneni.svg|left|thumb|300px|Maʼmuriy boʻlinishi]]

{{clear|left}}
&lt;div style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;''Ahol. = Aholisi; Ahol.zich. = Aholi zichligi;&lt;br /&gt;YaIM = [[Yalpi Ichki Mahsulot]] (million [[Chex kronasi|CZK]]); YaIM &amp;nbsp;/&amp;nbsp;kishi = YaIM / kishi boshiga (CZK da)&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;
!width=&quot;30px&quot; | !!width=&quot;110px&quot;| Viloyatlar
!width=&quot;100px&quot;| Markazi
!width=&quot;60px&quot; | Ahol. !!width=&quot;60px&quot;| Maydoni (km²) !!width=&quot;60px&quot;| Ahol.zich. (/km²)
!width=&quot;60px&quot; | YaIM !!width=&quot;70px&quot;| YaIM /kishi
|-
! A !!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Praga]] &lt;small&gt;(poytaxt)&lt;/small&gt;
| 1,170,571 || 496 || 2,360 || 637,704 || 547,096
|-
! S !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Markaziy Bohemiya]]
| align=&quot;left&quot; | [[Praga]]
| 1,144,071 || 11,015 || 104 || 288,888 || 253,912
|-
! C !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Janubiy Bohemiya]]
| align=&quot;left&quot; | [[České Budějovice]]
| 625,712 || 10,057 || 62 || 150,970 || 251,106
|-
! P !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Plzeň]]
| align=&quot;left&quot; | [[Plzeň]]
| 549,618 || 7,561 || 73 || 137,911 || 216,639
|-
! K !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Karlovy Vary]]
| align=&quot;left&quot; | [[Karlovy Vary]]
| 304,588 || 3,315 || 92 || 65,789 || 216,639
|-
! U !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Ústí nad Labem]]
| align=&quot;left&quot; | [[Ústí nad Labem]]
| 822,133 || 5,335 || 154 || 188,041 || 229,146
|-
! L !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Liberec]]
| align=&quot;left&quot; | [[Liberec]]
| 427,563 || 3,163 || 135 || 94,451 || 229,146
|-
! H !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Hradec Králové]]
| align=&quot;left&quot; | [[Hradec Králové]]
| 547,296 || 4,758 || 115 || 133,767 || 244,549
|-
! E !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Pardubice]]
| align=&quot;left&quot; | [[Pardubice]]
| 505,285 || 4,519 || 112 || 116,639 || 230,880
|-
! M !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Olomouc]]
| align=&quot;left&quot; | [[Olomouc]]
| 635,126 || 5,159 || 123 || 134,376 || 211,467
|-
! T !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Moraviya-Sileziya]]
| align=&quot;left&quot; | [[Ostrava]]
| 1,257,554 || 5,535 || 227 || 280,210 || 222,638
|-
! B !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Janubiy Moraviya]]
| align=&quot;left&quot; | [[Brno]]
| 1,123,201 || 7,067 || 159 || 285,855 || 254,684
|-
! Z !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Zlín]]
| align=&quot;left&quot; | [[Zlín]]
| 590,706 || 3,964 || 149 || 131,789 || 222,885
|-
! J !!style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Vysočina]]
| align=&quot;left&quot; | [[Jihlava]]
| 517,153 || 6,926 || 75 || 121,318 || 234,530
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;
!width=&quot;25px&quot;| CZ !!style=&quot;width:110px; text-align:left;&quot;| Chexiya
| style=&quot;width:93px; text-align:left;&quot; | [[Praga]]
| width = &quot;60px&quot;| 10,220,577 ||width=&quot;58px&quot;| 78,868 ||width=&quot;60px&quot;| 130
| width = &quot;57px&quot;| 2,767,717 ||width=&quot;69px&quot;| 271,161
|}
== Geografiyasi ==
Chexiya Respublikasi Markaziy Yevropada joylashgan davlat hisoblanadi. Shimolda Polsha, shimoli-gʻarb va gʻarbda Germaniya bilan, janubda Avstriya bilan va sharqda Slovakiya bilan chegaradosh. Chegaralarining umumiy uzunligi – 1880 kmga teng. Mamlakatning nomlanishi chex qabilalari nomidan kelib chiqqan. Poytaxti boʻlmish Praga shahri turistlar tashrif buyuradigan va mamlakatning eng katta shaharlaridan biridir.
Chexiya 2 ta tarixiy hudud – Sileziya va Moraviya hududlarining qoʻshilishidan tashkil topgan. Chexiya 13 ta oʻlka (viloyatdan) iborat. Maydoni 78,9 ming km² ni tashkil qiladi. Landshaftlari turli xil koʻrinishga ega. Gʻarbiy qismida (Bogemiya) mamlakatning eng baland nuqtasi 1602 m balandlikdagi Snejka togʻi joylashgan. Sharqiy qismi – Moraviya ham anchagina adirlarda va asosan Marx daryosi qoʻynida joylashgan hamda Oder daryosi irmoqlarini oʻz ichiga oladi. Dengizga chiqa olmaydigan Chexiya hududidan daryolar 3 ta dengizga borib quyiladi: Shimoliy, Boltiq va Qora dengizlar.
Chexiya aholisining asosini etnik chexlar va gʻarbiy slavyan tillari guruhiga mansub chex tilida gaplashuvchilar tashkil qiladi. Chet ellik fuqarolar mamlakat aholisining 4 % ini tashkil qiladi. Chexiyada immigrantlar orasida eng koʻp diasporani ukrainlar tashkil qiladi. Undan keyingi oʻrinlarda slovaklar, Vyetnam, Rossiya va Polsha fuqarolari turadi. Boshqa etnik guruhlarga esa nemis, sigan, vengr va yahudiylar kiradi. Chexiya va Slovakiya oʻrtasidagi chegara sobiq Chexoslovakiya fuqarolari uchun ochiq.
Mamlakatdagi yagona megapolis shahar Praga hisoblanadi. U yerda 1,118 ming aholi yashaydi. 2008-2009-yilgi iqtisodiy inqiroz munosabati bilan Chexiya xorijlik ishchilari sonini kamaytirishga yoʻnaltirilgan chora- tadbirlar koʻrmoqda.
Shunisi maʼlumki, Chexiya fuqarolarining 59 % Xudoga ishonmaydi, yaʼni ular ateistdir. Eng koʻp dinga sigʻinuvchilar katolik oqimini(26,8 %) va protestantlik oqimini (2,5 %) tashkil qiladi. Pravoslavlik oqimiga sigʻinuvchilar esa 3 %.

== Oʻziga xos ustun tomonlari ==
Chexiya Respublikasi – [[industrial]] mamlakat hisoblanadi. Mamlakatdagi asosiy yetakchi tarmoqlar – yonilgʻi-energetika, [[metallurgiya]], [[mashinasozlik]], kimyoviy, yengil va oziq – ovqat sanoati hisoblanadi. Postkommunistik davlatlar orasida Chexiya eng barqaror va muvaffaqiyatli iqtisodiy tizimga ega davlatdir. Aholi fon boshiga Yalpi Ichki Mahsulot tayyorlash boʻyicha Sharqiy Yevropa mamlakatlari ichida 1 – oʻrinda turadi.
1995-yilda Chexiya sobiq kommunistik davlatlar orasida birinchi boʻlib [[“ Iqtisodiy hamkorlik va Rivojlanish tashkilotiga ”]] aʼzo boʻldi.
Chexiya pul birligi [[krona]] hisoblanadi. U 1995 – yilda muomalaga kiritilgan.
2004-yil 1- mayda [[Yevropa Ittifoqiga]] aʼzo mamlakatlar qatoridan joy oladi va unga aʼzo boʻlgan kundan boshlab uning iqtisodiy oʻsish su’rati ancha koʻtarildi. Bugungi kunda Chexiya YIMi 211,698 mlrd.ni tashkil qiladi.
Qora metallurgiya va harbiy sanoat avtomobil va elektrotexnika sanoati hisobidan oʻz ahamiyatini yoʻqotdi. Tashqi savdo saldosi boʻyicha mamlakat aholi jon boshiga dunyoda [[Yaponiya]], [[Buyuk Britaniya]], [[Fransiya]], [[Germaniya]] va [[Italiyadan]] keyingi oʻrindi turadi.
Chexiya Respublikasi [[Sharqiy Yevropa]] mamlakatlari orasida birinchilardan boʻlib keng koʻlamli siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy islohotlarni amalga oshirgan, [[iqtisodiy oʻsish koʻrsatkichlari]] boʻyicha oʻz mintaqasida etakchi oʻrin egallab turgan davlatdir.
Chexiyaning [[&quot;Eriell Korporeshn&quot;, „Marts TsZ“, „Tomas Praga“, „ChKD
Nove Energo“, „Ayveks-ChR“, „Yason Trevel“, „Yantsen“]] kabi kompaniyalari hozirgi kunda jahonning eng samarali va kuchli kompaniyalaridandir.
Chexiyaning [[&quot;Cheshka Sporitelna&quot;, &quot;Investichni a postovni bank&quot;, &quot;Komerchni bank&quot;, &quot;Chek eksport bank&quot;]] kabi banklari butun dunyoda mashhur va deyarli barcha davlatlaridagi banklar bilan oʻzaro aloqa oʻrnatgan, xususan Oʻzbekiston Respublikasi banklari bilan ham.

== Tashqi siyosatining asosiy yoʻnalishlari ==

Konstitutsiyaga muvofiq Chexiya parlamentar Respublika hisoblanadi. Davlat boshligʻi (Prezident) bilvosita parlament tomonidan 5 yilga saylanadi. U ichki va tashqi siyosat yoʻnalishlarini aniqlaydigan bosh vazirni tayinlaydi. Chexiya parlamenti 2 palatali: deputatlar palatasi va senatdan iborat.
Chexiya Respublikasi xalqaro munosabatlarda Markaziy Yevropada demokratik va siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, barqaror davlat pozitsiyasidan maydonga chiqadi. U nafaqat oʻzining uzoq muddatli manfaatlarini himoya qiladi, balki Yevropa va butun jahon hamjamiyati rivoji uchun javobgarlik hissini oʻziga oladi.
Chexiya Respublikasi sobiq Chexoslovakiya xalqaro ahvollarining barcha ijobiy tomonlariga tayanadi. Bunda unga federatsiyaning tinchlik yoʻli bilan boʻlinishi yordam berdi.
Chexiya Respublikasi oʻzining tashqi siyosatini olib boradigan xalqaro hamjamiyat xalqaro tashkilotlarga integratsiyaning turli darajasi bilan davlatlar birlashuvini, suveren davlatlar oʻzaro hamkorligi natijasi hisoblanadi.
Sovuq urush tugaganidan va ikki qutblik dunyoning barbod boʻlishidan soʻng xavfsizlik bilan bogʻliq holatlar, jahon iqtisodiyotining globalizatsiya va liberalizatsiya jarayonlari, davlatlarning bir-biri bilan oʻzaro bogʻliqligining yuksalishi, fan va texnika rivojlanishi natijasida xalqaro tashkilotlar va integratsion birlashmalar doirasida koʻp tomonlama hamkorlikni yoʻlga qoʻyish ahamiyati sezilarli darajada oʻsdi.
Asrlar davomida Markaziy Yevropa mamlakatlari global jahon siyosati sub’yekti emas, balki ob’yekti boʻlishgan. Bunga sabab bu mintaqa mamlakatlari qulay geografik mintaqada joylashgan. Ikkala Jahon urushlari ham ushbu mintaqada boshlandi, chunki unda jahonning eng yirik davlatlari oʻrtasidagi ziddiyatlarning liniyasi aks etadi.
Chexoslovakiya Federativ Respublikasi qulaganidan soʻng (1993-yil 1- yanvar) Chexiya va Slovakiya jahon siyosiy xaritasidan yangi davlatlar qatoridan oʻrin oldi. Asosiy geografik xarakteristikasini hisobga oladigan boʻlsak, ikkala davlat ham Kichik Yevropa davlatlari kategoriyasiga mansub. Kichik davlatda kuch ishlatish pozitsiyasi nuqtai nazaridan katta salohiyati boʻlmaydi, shuning uchun u koʻproq asoslangan va oʻylangan tashqi siyosiy va geopolitik strategiya qoʻllashi lozim.
Chexiya Respublikasining zamonaviy tashqi siyosati bir necha faktorlar taʼsiri ostida shakllandi. Ulardan eng muhimi Yevroatlantika integratsiyasi hisoblanadi. Bu oʻrinda 3 ta katta bosqichni aytib oʻtish lozim:
Birinchi bosqich (1993 – 1997 – yillar). Xalqaro munosabatlarning sub’yekti sifatida yangi Chexiya mamlakatinig paydo boʻlishi bilan bogʻliq. Bu davrda boshqaruvchi siyosiy elitalarning ideologik qarashlari asosan tashqi siyosat kurslariga taʼsir koʻrsatdi.
Ikkinchi bosqich (1997 – 2003 – yillar). Bunga Yevroatlantika integratsiyasi boʻyicha rivojlanishning jadallashuvi xosdir. Chexiya Respublikasi tashqi siyosat kursiga taʼsir ancha susaydi. Chexiya xalqaro aloqalarining bayon etilgan koʻp tomonlama ekanligiga qaramasdan, Yevroatlantik strategiyasi bugun ham ustun kelmoqda.
Uchinchi zamonaviy bosqich (2003 – yildan buyon). Chexiya tashqi siyosatini konsepsiyalashni, uzoq muddatli istiqbollar va qisqa muddatli rejalar qatori qurishni koʻzda tutadi.
Tashqi siyosatni olib borishda asosiy oʻrinni bosh vazir va tashqi ishlar vaziri egallaydi. Rasman oxirgi qaror Prezidentga tegishli boʻlsada, boshqaruv shakli nuqtaʼI nazaridan toʻgʻri kelmaydigan davlat boshligʻining qarashlari koʻpincha inobatga olinmaydi. Aynan shuning uchun ikkala Chexiya Respublikasi Prezidentlari Vatslav Gavel (1993-2003) va Vatslav Klaus (2003-yildan buyon) kamdan – kam muhim tashqi siyosiy masalalar boʻyicha umumiylikka murojaat qilishgan. Bundan tashqari Chexiya tashqi siyosatida yana bir oʻziga xos tomon bor : U nihoyat darajada jonlantirib koʻrsatiladi.
Chexiya Respublikasi Tashqi ishlar vazirining dasturiy bayonotiga muvofiq tashqi siyosatning ustuvor yoʻnalishlari belgilab olingan:
* Yevropa Ittifoqi doirasida integratsiyani rivojlantirish;
* [[NATO, YI va BMT]] strukturalarida faol qatnashish;
* Mintaqaviy hamkorlikning rivojlanishi uchun chegaradosh mamlakatlar bilan yaqin qoʻshnichilik munosabatlarini qoʻllab – quvvatlash;
* Xalqaro iqtisodiy hamkorlikni rivojlantirish maqsadida ikki tomonlama va koʻp tomonlamalik asosida boshqa davlatlar va xalqaro tashkilotlar bilan aloqalarni rivojlantirish.
Bu kabi ustuvor yoʻnalishlarga muvofiq tashqi siyosatning bir necha geostrategik yoʻnalishlari ham belgilangan:
* Yevropa siyosati;
* Xavfsizlik sohasidagi siyosat;
* Mintaqaviy hamkorlik;
* Transatlanti mamlakatlaridan tashqaridagi mamlakatlar bilan munosabatlaridagi siyosat;
* Xalqaro tashkilotlar doirasidagi hamkorlik.

Chexiya Respublikasi Markaziy Yevropada oʻzini oʻnglab olishi uchun unga YI, AQSH va Rossiya bilan mustahkam aloqalar zarur. Chexiya Respublikasi tashqi siyosatining muhim aspektlari boʻlib iqtisodiy diplomatiya va xorijda mamlakatni shunday ataladigan namoyishi ataladi.
2003 – yilgi konsepsiyaga muvofiq ikki tomonlama va koʻp tomonlama munosabatlarda iqtisodiy diplomatiyanig parametrlari biroz cheklanadi. Biroq mamlakatni namoyish etishning istiqbolli metodi sifatida nohukumat darajada xalqaro hamkorlik ajralib turadi.
2005 – yilgi konsepsiya Chexiya Respublikasini xorijda yanada toʻliqroq namoyish etish masalalarini ochib beradi. Bunda chet el investitsiyalarini jalb etishni oshirish 1-navbatda turizm sektorini koʻzda tutadi.
Chexiya Respublikasi tashqi siyosatining yangi bosqichida bir necha ichki ziddiyatlarni qayd etish mumkin. „Markaziy Yevropada“ tashqi siyosiy &quot;Vertikal qurishga &quot; urinish hozircha ancha muvaffaqiyatsiz.
AQSH tomonidan Chexiya va Polsha hududida raketa hujumidan mudofaa tizimi qurilishi toʻgʻrisida xabarlar tarqalgan ilk paytlardayoq ushbu tashabbus qizgʻin munozaralarga sabab boʻlmoqda. Rossiya ushbu harakat ortida mintaqa xavfsizligi uchun katta bir xatarni koʻrdi. Rasmiy Vashington esa bu bor-yoʻgʻi raketa hujumi ehtimolida qoʻllanadigan tizim ekanini bildirdi.
Oxir-oqibat, ushbu tashabbus har ikki davlat – Polsha va Chexiya tomonidan ham qoʻllab-quvvatlandi. Ayni paytda mudofaa borasida koʻp tomonlama siyosat olib borishga urinayotgan Chexiya rahbariyati oldida ana shu muhim masalada qatʼiy toʻxtamga kelish, milliy mustaqillik va xavfsizlik oʻrtasidagi oltin oʻrtaliqni topish vazifasi koʻndalang turibdi.

== Xalqaro tashkilotga aʼzoligi ==

Chexiya Respublikasi siyosiy, gumanitar iqtisodiy rivojlanishni taʼminlashga qaratilgan barcha muhim regional tashkilotlar aʼzosi hisoblanadi. 90 – yillar boshlarida [[Varshava Shartnomasi]] va [[Oʻzaro Iqtisodiy Yordam Kengashi]] qulaganidan soʻng Markaziy Yevropa mamlakatlari oʻz mintaqasi doirasida Yevropa Ittifoqiga keyingi integratsiyalar maqsadida ichki integratsiyalarni oʻtash zarurligini yaxshi angladilar.
Aniq siyosiy xarakterga ega [[&quot;Vishegrad gruppasi&quot;]] ga 1991 – yil 15 – fevralda Polsha, Vengriya va sobiq Chexoslovakiya Respublikasi tomonidan tashkil qilindi. Bu umumiy manfaatlar sohasidagi hamkorlik boʻyicha mintaqaviy tashkilot hisoblanadi. Asosiy maqsad Markaziy Yevropaning erkin savdo hududini yaratish. Bundan tashqari bu tashkilot madaniyat, sanʼat, taʼlim va texnik sohalarni ham qamrab oladi.
1992-yilda Erkin savdo toʻgʻrisidagi Markaziy Yevropa shartnomasi [[(CEFTA)]] tuzildi. Maqsad – shu mamlakatlar oʻrtasida oʻzaro iqrisodiy munosabatlarni liberalizatsiyalashdan iborat. Bugungi kunda asoschi davlatlardan tashqari (Vishegrad guruhi) Sloveniya, Bolgariya va Ruminiya kiradi. Bu shartnoma ochiq hisoblanadi unga aʼzo boʻlish uchun belgilangan shartlarni bajargan har qanday xohlagan davlatga imkon beradi. Markaziy va umumyevropa integratsiya yoʻnalishidagi bu davlatlar faolligiga qaramasdan ulardan har biri oʻzining milliy manfaati yoʻlida mustahkam turadi. Baʼzida ular oʻrtasida qandaydir raqobatni sezish mumkinki, ularning Gʻarbiy Yevropa strukturasiga integratsiya jarayoning 1-davrlarida aks etdi.
Yevropa Ittifoqiga aʼzolik
1993-yilda Chexiya Respublikasi [[Yevropa Ittifoqiga]] aʼzo boʻlish istagini bildirgan. Aʼzolikka rasmiy arizasi 3 yildan keyin taqdim etildi. 2004-yil 1 – mayda Chexiya Respublikasi 9 ta nomzod mamlakatlar qatori Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlishga muyassar boʻldi va bu bilan aʼzo mamlakatlar soni 15 tadan 25 taga koʻpaydi.
Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlish bilan bir vaqtda Chexiya Respublikasi Shengen bitimini ham imzoladi va 2007-yil 21-dekabrdan Chexiyaning quruqlikdagi hamda 2008-yil mart oyi oxirlaridan xalqaro aeroportlarda ham chegara nazorati bekor qilindi.
Chexiya Respublikasi uchun Yevropacha yoʻnalish 1-darajada turadi. U oʻz oldiga YI ga toʻla huquqli aʼzolikka erishish vazifasini qoʻygan. [[Mirek Topolanek]] hukumati Shengen zonasiga kirgandan soʻng, qisqa muddat ichida Chexiya Respublikasi maʼmuriy amoliyotini muvofiqlashtirish majburiyatini olgan edi. Chexiya Respublikasining Yevropa siyosatini bugungi kunda 2006-2007-yillar Tashqi Ishlar Vaziri boʻlgan Vitsepreizdent – [[Aleksandr Vondra]] oʻtamoqda.
Chexiya Respublikasi 2009-yil boshidan 6 oy muddatga YI kengashi rais davlati boʻldi.
Chexiya Respublikasi, Yevropa ittifoqi davr rahbarligini Fransiyadan davr oldi. Chexiya Respublikasi davlat rahbari Vatslav Klus, 6 oy mudatlik Yevropa ittifoqi davr rahbarligini yuritadi. Chexiya Respublikasi, vazifani 7-Yanvar kuni rasmiy marosim bilan Fransiyadan davr oladi. Yevropa ittifoqi davr rahbarligini Fransiyadan davr oladigan Praga boshqaruvi, davr rahbarligi boʻyicha, „kurraviy moliyaviy inqiroz“, „energiya“ va „tashqi aloqalar“ mavzulari ustida toʻxtalishi kutilmoqda.
Chexiya Respublikasi raislik vazifalari hukumat dasturida toʻliq va aniq koʻrsatilgan:
* Tashqi siyosatning uzoq vaqtli tamoyillaridan kelib chiqish;
* Chexiya Respublikasi pozitsiyasi YIning boshqa aʼzolari pozitsiyasi bilan taqqoslaganda ancha kuchli koʻrinadigan masalalarni muhokama qilish uchun olgʻa surish;
* YI va jahonda Chexiya Respublikasi obroʻsini oshirish;
* Oʻz mamlakatida umumiy fikrga tayanish;
* Siyosiy faoliyatning shaffofligini qoʻllab-quvvatlash.

Yevropa İttifoqi Davr Raisi Chexiya Respublikasi Tashqi İshlar Vaziri, Karel Schwarzenberg, Turkiya Yevropa İttifoqi aʼzoligini qoʻllab- quvatlaganligini bildirdi. France 24 Kanalining savollariga javob bergan Schwarzenberg, Fransiya Prezidenti Nicolas Sarkozyning nazariyalariga qoʻshilmaganliklarini bildirib, &quot;Chexiya Respublikasi sifatida bizning rasmiy uslubimiz, Turkiyani Yevropa İttifoqiga aʼzo boʻlishi deb &quot; aytganligini yozmoqda. Chexiya Tashqi İshlar Vaziri, AQSH Prezidentining Turkiyani Yevropa İttifoqi aʼzoligiga bergan himoyasi mavzusida esa, „ Yevropa İttifoqi bilan tegishli qarorlar Yevropa İttifoqi ichida olinadi. Baʼzan tashqaridan qilingan ijobiy talqinlar ham aksi jihatdan natija berishi mumkin“ dedi.
Chexiya Respublikasi raisligi uchun &quot; Yevropa toʻsiqlarsiz &quot; shiori tanlandi. Biroq Lissabon strategiyasini amalga oshirish aniq muammoga aylandi. Prezident Vatslav Klaus Lissabon shartnomasiga qarshi parlamentda uni rad etishni va konstitutsion sudga yoʻnaltirishni bildirdi.
Aslida Yevropa umumiy konstitutsiyasi proekti 2005-yil fransiya va Niderlandiyadagi umumiy saylovlarda muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Undan soʻng 2008-yilda Irlandiyada shunday ahvol kuzatildi. 2009-yilfa esa Irlandiya bunga roziligini berdi. Keyingi yillarda chexiya ham oʻz noroziligini bildirdi va nihoyat 2009-yilning noyabr oyi boshida Chexiya Respublikasi Prezidenti V. Klaus Lissabon Shartnomasini oxirgi boʻlib ratifikatsiya qildi va u 1-dekabrdan kuchga kirdi.
Chexiyaning Yevropa valyutasiga oʻtish masalasini koʻradigan boʻlsak, Chexiya prezidenti Vaslav Klaus 2007-yil 27-aprelda bu masala yuzasidan referendum oʻtkazishga chaqirdi.
Klausning fikricha, referendumda Chexiya aholisining koʻpchiligi milliy valyuta – kronadan voz kechishga xohish bildirgan taqdirda mamlakat yevro hududiga kirishi kerak. Chexiyada chiqadigan qator gazeta va jurnallar sahifalarida Klausning shu mavzudagi maqolasi chop etildi. Unda, jumladan, shunday deyiladi: „Har qanday milliy valyuta davlatning muhim ramzidir. Mazkur ramzdan voz kechish masalasini faqat mamlakat fuqarolari hal qiladi“.

Xabarlarga koʻra, Chexiya moliya vazirligi mamlakatning yevro hududiga oʻtish muddatini 2012-yilga belgilamoqda.
BMT ga aʼzoligi
Bizga maʼlumki, BMT I-Jahon Urushidan keyin tasdiqlangan Millatlar Ligasi faoliyatini davom ettirdi. 1945-yil 24-oktabrda San-Fransiskodagi Chexoslovakiya vakolatxonasi 49 davlat bilan birgalikda BMTning Nizomini imzoladi.
Iqtisodiy Hamkorlik va Rivojlanish Tashkiloti (OECD)ga aʼzoligi
1995-yil 21-dekabr, Chexiya Respublikasi rasman bu tashkilotga aʼzo boʻldi, biroq unga aʼzo boʻlish harakati bir necha yil avval boshlangan edi.

== NATO ga aʼzoligi ==
1999-yil 12-mart Chexiya Respublikasi [[NATO]] xavfsizlik tizimiga aʼzo boʻldi. Unga aʼzo boʻlishga qadar davlat birlashgan delegat maqomiga erishgan edi va tashkilotning „Tinchlik uchun sherikchilik“ dasturiga qoʻshildi.
AQSH bilan bir necha harbiy-siyosiy oʻzaro faoliyat chizigʻiga ega munosabatlar asosiy oʻrinni egallaydi: NATO doirasida sherikchilik Afgʻoniston va Iroq missiyalarida ishtirok etish va terrorizmga qarshi kurash. NATOga aʼzo boʻlgach Chexiya Respublikasi Ittifoq bayrogʻi ostida xorijiy harbiy va insonparvarlik missiyalariga qatnashib kelmoqda. Chexiya askarlari bugungi kunda NATO buyrugʻi ostida Kosova va Afgʻonistonda ish yuritmoqda. Chexiya harbiy missiyasi Afgʻonistonfa 2002-yildan amalga oshirilmoqda. Ularning asosiy vazifalari radio-kimyoviy himoya bilan bogʻliq. Iroqda ham 2003 – yil mart oyidan chex askarlari harbiy ob’yektlarni himoyalash funksiyasini oʻtamoqda.
Vashington bilan iki tomonlama munosabatlar oxirga paytda ikki muhim mavzuda namoyon boʻlmoqda: AQSHning raketa hujumidan mudofaa tizimini joylashtirish va Chexiya fuqarolarinign AQSH ga chqishda viza tartibining bekor qilinishi bilan bogʻliq.
Viza muammosi yetarli darajada muvaffaqiyatga erishdi. Lekin Yevropaning koʻpgina siyosatshunos olimlari Chexiya Respublikasi tashabbusini umumyevropa birdamligini buzish deb qaramoqda. 2008 – yil noyabr oyidan boshlab Chexiya Respublikasi fuqarolarida AQSH ga chiqish uchun viza olishga hojat qolmadi.
Vashington 2007 – yil yanvarda rasman mamlakatda raketa hujumidan mudofaa tizimini joylashtirish taklifi bilan Chexiya Respublikasi hukumatiga murojaat qilgan edi. Muzokaralar jarayonida shu narsa aʼyon boʻldiki Chexiya Respublikasi fuqarolarining katta qismi bu gʻoyani qoʻllamasligiga qaramasdan, Chexiya Respublikasi hukumati Vashingtonga yon berishga intilmoqda.
Chexiya hududida AQSH harbiy bazasini bunyod etilishi mamlakatning milly suverenitetiga daxldor boʻlgan masaladir. Bu muhim savollarga esa odatda referendum yoʻli bilan javob topilishi lozim.
Rossiya va boshqa MDH mamlakatlari bilan munosabatlar „muhim“ deb qaraladi, lekin ular ustuvor deb eʼtirof etilmaydi. Rossiya, Ukraina va boshqa MDH davlatlari bilan harbiy – strategik masalalarni Chexiya NATO va OSCE
(Yevropa Xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti) doirasida muhokama qiladi.
Rossiya bilan munosabatlardagi eng muhim masalalar keyingi kelajakda &quot; Radar muammosi &quot;dagi qarama-qarshiliklar va Kavkazdagi mojarolarni hal qilish boʻlib turibdi.
AQSh prezidenti [[Barak Obama Jorj Bush]] davrida ishlab chiqilgan reja – Yevropada raketa hujumiga qarshi mudofaa tizimi oʻrnatish qarorini oʻzgartirib, Chexiya va Polshada bunday yirik qurilmalar oʻrnatilmaydi demoqda.
Amerika muqobil usullar ustida oʻylanmoqda. Obamaning aytishicha, AQSh va Yevropa birinchi navbatda qisqa va oʻrta masofaga uchadigan raketadan himoyalanishi kerak. Eron aynan shu xildagi qurolni sinovdan oʻtkazgan.
Bush paytidan qolgan loyihaga qarshilik bildirib kelgan Rossiya Obamaning qaroridan mamnun.
AQSh Mudofaa vaziri Robert Geytsning aytishicha, Yevropa shimoli va janubida (Polsha va Chexiyada) sensor va raketani nishonga oluvchi qurilmalar joylash, shuningdek dengiz kuchlarini ishga solish muhokamada.
Oʻz navbatida AQSh va Rossiya generallari Vashingtonning Yevropada raketa hujumiga qarshi mudofaa tizimini joylashtirish rejasini muhokama qilishda davom etmoqda.
Rossiya tizim unga qarshi qaratilgan degan fikrda. Amerika esa tizimdan maqsad Erondan Yevropaga chiqarilishi mumkin boʻlgan raketa hujumi ehtimolining oldini olishdan iborat, deydi.
AQSh taklif qilayotgan raketa hujumiga qarshi mudofaa tizimi Polsha va Chexiyada oʻrnatiladi. Tizim sobiq Sovet Ittifoqi chegaralari yaqinida joylashadi.
Rossiya strategik raketa kuchlari qoʻmondoni general Nikolay Solovsov tizimni Rossiyaga tahdid deb biladi.
Agar Polsha va Chexiya hukumatlari AQSh tizimining oʻz hududida joylashtirilishiga ijozat bersa, Rossiya mazkur davlatlarni potensial nishon sifatida koʻradi, deydi general.
AQSh Davlat kotibi Kondoliza Rays general Solovsovning mulohazalarini „nooʻrin“ deb atadi.
„Menimcha, Eron yadro dasturi kasb etgan xavf barchaga ravshan. Shunga yarasha chora koʻrilishi tabiiy. Biz oʻz xavfsizligimizni taʼminlamoqchimiz“, dedi Kondoliza Rays.
Agar Eron Amerikaga qitʼalararo raketa hujumini amalga oshiradigan boʻlsa, Polsha va Chexiya raketani urib tushirish uchun eng qulay joy hisoblanadi.
AQSh raketa mudofaasi agentligi direktori general-leytenant Genri Oberingning soʻzlariga qaraganda, mudofaa tizimi oʻz ichiga Yevropada 10 ta, Alyaskada 40 ta va Kaliforniyada 4 ta raketa urib tushirish moslamalarini oladi.
„Qurilish ishlari taxminan 3-4 yil oladi“, deydi AQSh generali.
AQSh rasmiylarining taʼkidlashicha, Rossiya Qoʻshma Shtatlarning bu rejalaridan ancha avval xabardor qilingan va Vashington bu masalada Moskva bilan muzokara qilishda davom etadi.
Qoʻshma Shtatlar Rossiyaning Polsha yaqinida qisqa masofali ballistik raketalar oʻrnatish rejasiga norozilik bildirmoqda. Rossiya prezidenti Dmitriy Medvedevning aytishicha, Rossiyaning bu harakati AQShning Polsha va Chexiyada raketa hujumiga qarshi mudofaa tizimini oʻrnatish rejasiga javobdir.
Dmitriy Medvedev Rossiya raketalarini Kaliningradda, Polsha va Litva chegarasiga yaqin joyda oʻrnatmoqchi. Nishonni 300 kilometrgacha boʻlgan masofadan turib urib tushiradigan „Iskandar“ deb nomlanuvchi bu raketalar AQSh mudofaa tizimiga qarama-qarshi qoʻyilmoqda. Bundan tashqari, deydi Medvedev, AQShning Chexiya va Polshadagi tizimiga Rossiya elektron toʻsiq qoʻyishga harakat qiladi.
Davlat departamenti soʻzlovchisi Shon Makkormakning aytishicha, AQSh tizimi Rossiyaga qarshi qaratilgan emas va Kreml buni tushunishi kerak.
&quot;Rossiya qaroridan norozimiz. Chunki Chexiya va Polshadagi mudofaa tizimi Eron kabi davlatlar hujumidan himoya qilishga qaratilgan. Rossiya tizimdan xavotirlanmasa ham boʻladi, chunki u Polshaga qoʻyiladigan oz sonli raketalarni bemalol urib tushira oladi, &quot; deydi Makkormak.
Pentagon rasmiylari Kremlni tinchlantirishga urinib, Rossiyaga oʻz mudofaa tizimini nazorat qilishni taklif qilganini taʼkidlaydi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.czech.cz/ CZECH.CZ]
* [http://www.hrad.cz/cz/ Prezident rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090309053721/http://www.hrad.cz/cz/ |date=2009-03-09 }}
* http://www.ct24.cz/ Chexiya televideniyesi (Online)
* [http://maps.google.cz/?utm_campaign=cs&amp;utm_medium=ha&amp;utm_source=cs-ha-emea-cz-bk-gm&amp;utm_term=google%20maps Xarita]
* [http://www.kma.zcu.cz/fs/ Chet ellik studentlarga INTERSTUD grand loyihasi (inglizcha)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090204023955/http://www.kma.zcu.cz/fs/ |date=2009-02-04 }}
* [http://www.czech.cz/ru/rabota-i-obuchenie/obuchenie/kak-inostrancy-mogut-uchitsja-v-cheshskoi-respublike/stipendii-dlja-inostrannykh-studentov/ Taʼlim dasturlar (ruscha)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20081003181802/http://www.czech.cz/ru/rabota-i-obuchenie/obuchenie/kak-inostrancy-mogut-uchitsja-v-cheshskoi-respublike/stipendii-dlja-inostrannykh-studentov/ |date=2008-10-03 }}

{{Yevropa davlatlari}}
{{OʻzME}}

[[Turkum:Chexiya| ]]
[[Turkum:Yevropa mamlakatlari]]
[[Turkum:Markaziy Yevropa]]
[[Turkum:BMT aʼzolari]]
[[Turkum:Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlatlar]]
[[Turkum:Yevropa Kengashiga aʼzo davlatlar]]
[[Turkum:NATO davlatlari]]
[[Turkum:Respublikalar]]
[[Turkum:Dengiz yoʻli boʻlmagan mamlakatlar]]</text>
      <sha1>ti3pvx6qykn81qip2r7vb8wsq5y6zci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tojikiston</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3273</id>
    <revision>
      <id>6269969</id>
      <parentid>6245435</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T03:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eagle1199</username>
        <id>306748</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43742" sha1="8ss7fd0annjtbtqsy2az8qcukrnck5i" xml:space="preserve">{{Tojikiston_info}}
'''Tojikiston''' ({{lang-tg|Тоҷикистон}}, rasman '''Tojikiston Respublikasi''' ({{lang-tg|Ҷумҳурии Тоҷикистон}}) — [[Oʻrta Osiyo]]ning janubi-sharqida joylashgan davlat, Maydoni 143.100&amp;nbsp;km². Aholisi 8,486,300 kishi (2014). Gʻarbiy va shimoli-gʻarbiy tomonidan [[Oʻzbekiston]] bilan, shimoliy tomonidan [[Qirgʻiziston]], sharqiy tomonidan [[Xitoy]] bilan va janubiy tomonidan [[Afgʻoniston]] davlatlari bilan chegaradosh. Poytaxti — [[Dushanbe]] shahri. Maʼmuriy jihatdan Togʻli Badaxshon muxtor viloyati, 2 viloyat va 45 tumanga boʻlinadi. Tojikistonning dengizga chiqish imkoniyati yoʻq. Tojikiston Prezidenti [[Emomali Rahmon]]. Bosh Vazir: Qohir Rasulzoda.

== Davlat tuzumi ==
[[Fayl:Dushanbe Vahdat Palace.jpg|thumb|Vahdat binosi]]
Tojikiston — respublika, unitar demokratik ijtimoiy huquqiy davlat. Amaldagi Konstitutsiyasi [[1994-yil]] 6-noyabrda qabul qilingan. Davlat boshligʻi — prezident ([[1994-yil]]dan [[Emomali Rahmon]]), u Tojikiston fuqarolari tomonidan 7 yil muddatga saylanadi. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni Majlisi Oli, ijrochi hokimiyatni bosh vazir boshchiligida Vazirlar Kengashi (hukumat) amalga oshiradi&lt;ref&gt;Istoriya tadjikskogo naroda. Tom 6 (1941—2010gg). — Dushanbe, 2011&lt;/ref&gt;.

== Tabiati ==
{{main|Tojikiston geografiyasi}}
Tojikiston togʻli mamlakat, hududining 93 % ini 300 m dan 7495 m balandlikkacha boʻlgan togʻlar, shuningdek, [[Oʻrta Osiyo]]ning eng yirik togʻlari — [[Tyan-Shan]] va [[Pomir]] sistemasiga kiradigan togʻlar egallaydi. Hududining qariyb yarmini 3000 m dan baland boʻlgan togʻliklar tashkil etadi. Daryo vodiylarining kengaygan joylari va togʻ oraligʻidagi soyliklar tekisliklardan iborat, shimolda Qurama tizma togʻlari (Boboiob togʻi, balandligi 3769 m) va Moʻgʻultogʻ togʻlari (1624 m) joylashgan. Tojikiston markaziy qismida Olay tizma togʻlari (gʻarbiy qismi, 5539 m), Turkiston (5509 m), Zarafshon (5489 m, Chimtargʻa togʻi), Hisor va Qorategin tizma togʻlari (4643 m) va Zarafshon vodiysi (Turkiston va Zarafshon tizma togʻlari orasida), janubi-gʻarbiy qismida (Hisor-Olay tizma togʻlarining janubda va Pomirning gʻarbida) unchalik baland boʻlmagan Bobotogʻ, Oqtogʻ, Qoratogʻ, Teraklitogʻ, Sarsarak, Rangontogʻ, Ilonlitogʻ va boshqalar bor. Ushbu togʻlardan ayrimlari janubiy va janubi-gʻarb tomonga pasaya borib, Panj va [[Amudaryo]] qirgʻoqlarigacha qoʻshilib ketgan tekisliklardan iborat. Yuqoridagi tizma togʻlar oraligʻida Hisor, Vaxsh, Yovon, Quyi Kofarnihon, Surxob (Qizilsuv) va Yaxsuv vodiylari joylashgan. Tojikiston janubi-sharqiy qismida Pomir togʻlari qad koʻtargan (Tojikistonning eng baland joyi — 7495 m). Uning markazida Muzkoʻl tizma togʻlari va janubi-gʻarbda Shimoliy va Janubiy Alichur tizma togʻlari joylashgan.

=== Foydali qazilmalari ===
Tojikiston hududida Oʻrta va Janubiy Tyanshan, Pomir burmali tizimlari hamda 2 yirik togʻlararo botiq (Fargʻona va Tojikiston depressiyalari) bor. Pomir va HisorOlay tizma togʻlarida togʻ billuri, [[oltin]], [[kumush]], [[simob]], [[surma]], [[mishyak]], [[volfram]], [[molibden]], [[toshtuz]], [[asbest]], [[koʻmir]], [[neft]], tabiiy gaz, [[temir]], [[rux]], qimmatli toshlardan laʼl, lojuvard, marmar konlari mavjud. Oʻnlab mineral buloqlar, shu jumladan, Garmchashma shifobaxsh bulogʻi mashhur.

=== Iqlimi va ichki suvlari ===
Iqlimi kontinental. Yanvarda oʻrtacha harorat vodiy va togʻ yon bagʻirlarida 2&amp;nbsp;°C dan —2&amp;nbsp;°C gacha, Pomirda —22&amp;nbsp;°C. Iyulning oʻrtacha harorati vodiylarda 30&amp;nbsp;°C, Pomirda 10&amp;nbsp;°C, eng yuqori harorat 48&amp;nbsp;°C gacha (Vaxsh vodiysi va Quyi Panjda). Yillik yogʻin miqsori Hisor tizma togʻlarining shimoliy yon bagʻirlarida 1600&amp;nbsp;mm gacha. Tojikiston markazi va janubda yoz va kuzda quruq issiq shamol va qisman garmsel, janubda afgʻon shamoli esadi. Asosan, Pomir hududida mingdan ortiq kattakichik muzliklar bor. Daryo koʻp, uzunligi 10&amp;nbsp;km dan ortiq boʻlgan daryolar 947 ta. Ular, asosan, [[Amudaryo]], [[Sirdaryo]] va [[Zarafshon (daryo)|Zarafshon daryosi]] havzalariga mansub. Faqat Sharqiy Pomirdagi Oqjilgʻa, Qorajilgʻa va Muzkoʻl daryolari berkkoʻl — Qorakoʻlga quyiladi. Tojikistonda 930 koʻl boʻlib, aksariyati Pomir va Xisor-Olay tizma togʻlari etagida joylashgan. Sarez, Yashilkoʻl, Iskandarkoʻl, Kattakoʻl koʻllari, Qayroqqum, Norak, Farhod, Kattasoy, Moʻminobod va boshqa suv omborlari bor.
&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Fayl:&lt;gallery widths=200 heights=200&gt;
Fayl:Lac Karakul (754379539).jpg|Qorakoʻl koʻli
Fayl:usoi.jpg|Sarez koʻli
Fayl:Nurek dam july. JPG|Nurek GESi
&lt;/gallery&gt;

=== Tuproqlari va hayvonot dunyosi ===
Tojikiston janubi-gʻarbi va shimoldagi pasttekisliklarda och kulrang, togʻ yon bagʻirlarida tabiiy kulrang, toʻq kulrang yoki jigarrang tuproqlar uchraydi. Shimoliy va Hisor-Olay etaklari tuproqlari och jigarrang, yuqoriroqda tabiiy jigarrang tuproqlar. Gʻarbiy Pomir soyliklarida toʻq kulrang, Sharqiy Pomirda esa choʻl tuproqlari mavjud. Tojikiston hududida oʻsimliklarning 4,5 mingdan ortiq turi oʻsadi. Togʻ yon bagʻirlarida, shuningdek, Qurama, Zarafshon, Hisor tizma togʻlarida butazor va archazor, Dangʻara, Moʻminobod, Xovaling, Chubek va Farxor atrofidagi togʻ va togʻ yon bagʻirlarida [[pista]], [[yongʻoq]], [[anor]], [[olcha]], [[oʻrik]], [[nok]], [[tut]], [[bodom]], [[doʻlana]], [[jiyda]], [[archa]] va boshqa yovvoyi mevali daraxtlar kabi oʻsimliklar oʻsadi.

Hayvonot dunyosi boy. Sut emizuvchilarning 84, [[qushlar]]ning 346, sudralib yuruvchilarning 44, hasharotlarning 10 mingdan ortiq, [[baliqlar]]ning 40 turi mavjud. Yovvoyi hayvonlardan [[toʻngʻiz]], yovvoyi echki, [[arxar]], [[kiyik]], [[ayiq]], [[sugʻur]], qushlardan [[tovushqon]], [[kaklik]], [[chil]], [[qirgʻovul]], [[bedana]] va boshqalar mavjud. Janubi-sharq va shimoldagi togʻlarda [[qoplon]], [[boʻri]], [[tulki]], [[jayra]], [[qashqaldoq]], [[ilon]], yovvoyi mushuk, togʻ echkisi, kiyik, parrandalardan burgut, oʻrdak, laylak va boshqalar jonivorlar uchraydi. Tabiatni qoʻriqlash maqsadida Polvontoʻqay, Romit, Dashtijum qoʻriqxonalari va botanika bogʻlari tashkil etilgan.

&lt;gallery widths=&quot;160&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Tajikistan satellite photo.jpg|Tojikiston hududi sputnik yordamida tasvirga olingan
Tajik mountains edit.jpg|Tojikistondagi togʻlar
Fan Mountains300.jpg|Fan togʻi
Pamir Mountains, Tajikistan, 06-04-2008.jpg|Pomir togʻlari
&lt;/gallery&gt;

== Aholisi ==
[[2010-yil]]i Tojikiston Respublikasining aholi soni 7 mln. 565 ming kishini tashkil qildi&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=2010-yilgi aholi sanogʻi |url=http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf |access-date=2013-09-08 |archivedate=2013-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014054442/http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf }}&lt;/ref&gt;. Erkaklar soni 3 mln. 813 ming, ayollar esa 3 mln. 752 ming. Shu maʼlumotga tayangan holda, 1,000 erkak kishi uchun 984 ayol toʻgʻri keladi. [[2013-yil]] 1-aprelda Tojikiston aholisi 8 000 000 kishini tashkil qildi&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=В Москве пройдет I съезд народов Таджикистана |url=http://www.centrasia.ru/newsA.php4?st=1190790660 |access-date=2013-09-08 |archivedate=2007-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012100200/http://www.centrasia.ru/newsA.php4?st=1190790660 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/2007/0301/panorm01.php#1 Programma po pereseleniyu sootechestvennikov]&lt;/ref&gt;.

Tojikiston aholisi jadallik bilan koʻpaymoqda, [[1959-yil]]da 1 mln. 981 ming kishi edi, [[1989-yil]]da esa — 5 mln. 109 ming,&lt;ref&gt;Ctatisticheskiy sbornik, Gosudarstvenniy komitet statistiki Respubliki Tadjikistan, Dushanbe, 2006.&lt;/ref&gt; [[2016-yil]]da esa — 8 mln. 551 ming kishini tashkil qildi.&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Численность населения Республики Таджикистана на 1 января 2016 года.Государственный комитет статистики Республики Таджикистан, Душанбе, 2016. |url=http://www.stat.tj/ru/img/c5f6ba54defcfc7da86a8b9343132223_1459405562.pdf |access-date=2017-04-03 |archivedate=2016-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160424104510/http://www.stat.tj/ru/img/c5f6ba54defcfc7da86a8b9343132223_1459405562.pdf }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Jadval 1. Tojikiston hududlaridagi aholi soni (ming kishi)
|--
! || [[1989-yil]] || [[2000-yil]] || [[2016-yil]]&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Численность населения Республики Таджикистана на 1 января 2016 года.Государственный комитет статистики Республики Таджикистан, Душанбе, 2016. |url=http://www.stat.tj/ru/img/c5f6ba54defcfc7da86a8b9343132223_1459405562.pdf |access-date=2017-04-03 |archivedate=2016-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160424104510/http://www.stat.tj/ru/img/c5f6ba54defcfc7da86a8b9343132223_1459405562.pdf }}&lt;/ref&gt;
|--
| [[Dushanbe]] shahri || align=center | 594 || align=center | 562 || align=center | 802,7
|--
| [[Sugʻd viloyati]] || align=center | 1558 || align=center | 1870 || align=center | 2 511,0
|--
| [[Xatlon viloyati]] || align=center | 1704 || align=center | 2151 || align=center | 3 047,8
|--
| [[Togʻli-Badaxshon muxtor viloyati]] || align=center | 161 || align=center | 206 || align=center | 217,4
|--
| [[Tojikistonning respublikaga boʻysunuvchi tumanlari|Respublikaga boʻysunuvchi tumanlar]] || align=center | 1092 || align=center | 1338 || align=center | 1 972,3
|--
| '''Jami''' ||align=center | '''5109''' || align=center | '''6127''' || align=center | '''8551'''
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Jadval 2.Tojikiston Respublikasi aholisining milliy tarkibi:
|--
! || [[1989-yil]] || [[2000-yil]] || [[2010-yil]]
|--
| [[Tojiklar]] || align=center | 64,3 % || align=center | 79,9 % || align=center | 84,3 %
|--
| [[Oʻzbeklar]] || align=center | 23,% || align=center | 15,3 % || align=center | 13,8 %
|--
| [[Ruslar]] || align=center | 7,6 % || align=center | 1,1 % || align=center | 0,5 %
|--
| [[Tatarlar]] || align=center | 1,4 % || align=center | 0,3 % || align=center | 0,1 %
|--
| [[Qirgʻizlar]] || align=center | 1,3 % || align=center | 1,1 % || align=center | 0,8 %
|--
| '''boshqa millatlar''' || align=center | 3,9 % || align=center | 2,3 % || align=center | 2,1 %
|}

== Tarixi ==
[[Fayl:Samanid Mausoleum.jpg|thumb|220px|left|Buxoro shahridagi Somoniylar Maqbarasi, Oʻzbekiston]]
[[Fayl:Ghurids1200.png|thumb|left|Gʻuriylar Saltanatining xaritasi]]
Oʻrta Osiyo, jumladan, hozirgi Tojikiston hududidan soʻnggi [[paleolit]] davriga oid qurollar topilgan. Qadimda Baqgriya davlati vujudga keladi. Keyinchalik Tojikiston hududida [[Ahamoniylar]] hukmronligi oʻrnatildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D1%8B|title=ЭСБЕ/Саманиды — Викитека|accessdate=2013-01-01}}&lt;/ref&gt;. [[329-yil]]da makedoniyalik [[Aleksandr Makedonskiy]] qoʻshinlari bostirib keldi, xalq unga qattiq qarshilik koʻrsatdi. Natijada Tojikiston hududining bir qismi [[Salavkiylar]] davlati tarkibiga, soʻng hududning aksariyat qismi Yunon-Baqtriya podsholigi tarkibiga kirdi. [[Kushon imperiyasi]] davrida yirik sugʻorish kanallari qurildi, shaharsozlik, hunarmandchilik yuqori darajaga koʻtarildi, ayniqsa, qoʻshni mamlakatlar bilan savdosotiq va ijtimoiy aloqalar rivojlana bordi. Yunon yozuvi asosida kushon yozuvi paydo boʻldi. &lt;nowiki&gt;V—VI&lt;/nowiki&gt; asrlarda Oʻrta Osiyoning sharqiy qismini koʻchmanchi xioniy qabilalari, soʻngra [[eftaliylar]] egallab oldi. &lt;nowiki&gt;VI&lt;/nowiki&gt; asr 2-yarmida Tojikiston hududi [[Turk xoqonligi]] tarkibiga qoʻshib olindi. &lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalarida [[arablar]] bostirib kelishi natijasida [[islom dini]] joriy qilina boshlandi. &lt;nowiki&gt;IX—X&lt;/nowiki&gt; asrlarda Tojikiston hududi [[Tohiriylar]] va [[Somoniylar]] davlati tarkibida, &lt;nowiki&gt;IX—XIII&lt;/nowiki&gt; asrlarda [[Gʻaznaviylar]], [[Qoraxoniylar]], [[Gʻuriylar]], [[Qoraxitoylar]], [[Xorazmshohlar]] davlatlari tarkibida boʻlgan. Tojikiston hududiga bostirib kirgan [[Chingizxon]] qoʻshinlari (1219—1221) aholining qattiq qarshiligiga duch keldi (Xoʻjandda [[Temur Malik]] boshchiligidagi xalq qarshiligi va boshqa). [[Moʻgʻullar]] istilosi iqtisodiy-ijtimoiy va madaniy hayotga jiddiy zarar yetkazdi. &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmiga kelib, xoʻjalik qaytadan tiklana boshladi. Tojikiston hududi bu davrda [[Amir Temur]] va [[Temuriylar]], &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asrda esa [[Shayboniylar]] saltanati tarkibida boʻldi. Soʻngra [[Buxoro amirligi]] qoʻl ostiga oʻtib, &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning boshlarida Buxoro amirligi va [[Qoʻqon xonligi]] oʻrtasida taqsimlandi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmida podsho [[Rossiya]]si tomonidan zabt etildi. Rossiyada Oktabr toʻntarishi (1917)dan soʻng aholining jiddiy qarshiligiga (Ibrohimbek, Eshon Sulton, Davlatmandbiy, Fuzayl Maxsumlar boshchiligida) qaramasdan, Tojikiston [[bolsheviklar]] tomonidan bosib olindi. [[1917-yil]] noyabr — [[1918-yil]] fevralda Shimoliy Tojikistonda shoʻro hokimiyati oʻrnatildi va u [[Turkiston|Turkiston ASSR]] tarkibiga kirdi. Tojikistonning qolgan hududi Buxoro amirligi tarkibida boʻldi. [[1920-yil]] Buxoro bosqinidan keyin BXSR tashkil etildi. [[1924-yil]] Oʻrta Osiyo respublikalarini „milliy davlat chegaralanishi“ deb atalgan boʻlib tashlash natijasida Tojikiston [[Oʻzbekiston SSR]] tarkibida muxtor respublika, [[1929-yil]] esa SSSR tarkibida ittifoqdosh respublikaga aylantirildi. [[1991-yil]] 9-sentabrda mustaqillik toʻgʻrisida deklaratsiya eʼlon qilindi va „Tojikiston Respublikasi“ nomi tasdiqlandi. Ittifoq tugatilib, Tojikiston 1991-yil sentabrda mustaqillikka erishgach, turli etnik, diniy va mahalliy urugʻ aymoqchilik guruhlari oʻrtasida qurolli toʻqnashuvlar boshlandi, bu esa mamlakat siyosiy hayotida beqarorlikka olib keldi. Nihoyat, [[1997-yil]]da oʻzaro muxolif kuchlar milliy murosaga kelib, tinchlik oʻrnatildi. Tojikiston — [[1992-yil]]dan [[BMT]] aʼzosi&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=В ближайшие дни Сангтуда-2 начнет вырабатывать электроэнергию {{!}} Novosti Tadjikistana-IA „Aziya-Plyus“&quot; |url=http://news.tj/ru/news/v-blizhaishie-dni-sangtuda-2-nachnet-vyrabatyvat-elektroenergiyu |access-date=2013-09-08 |archivedate=2012-11-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121107154730/http://news.tj/ru/news/v-blizhaishie-dni-sangtuda-2-nachnet-vyrabatyvat-elektroenergiyu }}&lt;/ref&gt;. [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] suverenitetini 1992-yil 6-yanvarda tan olgan va oʻsha yil 1-oktabrda diplomatiya munosabatlari oʻrnatgan. Milliy bayrami — 9-sentabr — Mustaqillik kuni (1991)&lt;ref name=autogenerated5&gt;Kursom nezavisimosti, reform i progressa.// Narodnaya gazeta. — 2011.- 14 sent.&lt;/ref&gt;.

== Siyosiy partiyalari va harakatlar ==
Tojikiston xalq demokratik partiyasi, 1994-yil xalq partiyasi nomi bilan taʼsis etilgan, 1997-yildan hozirgi nomda; Tojikiston kommunistik partiyasi, 1924-yil tuzilgan, 1992-yil yanvarda tugatilib, mart oyida qayta tashkil etilgan; Tojikiston uygʻonish va milliy birlik harakati; Adolatxoh partiyasi, [[1996-yil]] tuzilgan; Agrar partiya, [[1999-yil]] taʼsis etilgan; Tojikiston islom uygʻonish partiyasi (Hizbi nahzati islomii Tochikiston), [[1978-yil]] yashirin ravishda tashkil etilgan, 1991-yildan oshkora faoliyat yuritadi; Tojikiston demokratik partiyasi, 1990-yil tuzilgan; Tojikiston sotsialistik partiyasi, 1996-yil taʼsis etilgan.

== Qishloq xoʻjaligi ==
Tojikiston agrarindustrial mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligining ulushi 25 %, sanoatniki 35 %, xizmat koʻrsatish sohasiniki 40 %. Qishloq xoʻjaligiga yaroqli yerlar 4,3 mln. gektar, shundan ekinzorlar 827631 gektar, yaylovlar 3,2 mln. gektar. Qishloq xoʻjaligining asosiy tarmogʻi — [[dehqonchilik]] boʻlib, jami [[qishloq xoʻjaligi]] mahsulotining 65 % ni beradi. Unda paxtachilik, ayniqsa, ingichka tolali paxta yetishtirish yetakchi oʻrinni egallaydi. Bogʻdorchilik, uzumchilik, pillachilik rivojlangan. Moyli ekinlar, zigʻir, kartoshka, sabzavotpoliz ekinlari, yemxashak ekinlari ekiladi, gʻalla va [[sholi]] ham yetishtiriladi. Togʻ oldi va togʻ mintaqalarining sugʻoriladigan yerlarida [[tamaki]], [[Hisor]] va Vaxsh vodiylarida yorongul ekiladi. Sitrus mevalar yetishtirish yaxshi yoʻlga qoʻyilgan. Tojikistonning barcha hududlarida, ayniqsa, togʻ yon bagʻirlarida chorvachilik rivojlangan: [[qoramol]], [[qoʻy]], [[echki]], parranda, [[yilqi]] boqiladi.

== Sanoati ==
Sanoatining yetakchi tarmoqlari: yengil ([[paxta]] tozalash, [[ip]] gazlama, [[shoyi]], tikuvchilik, gilam toʻqish), oziq-ovqat (meva konservasi, yogʻmoy va boshqa), rangli metallurgiya (rangli va noyob metall rudalari qazib chiqarish va boyitish, alyuminiy ishlab chiqarish. va boshqa), konchilik, kimyo sanoati (mineral oʻgʻit, plastmassa ishlab chiqarish.)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=G.Mirzayan. Kak possorilis Emomali Sharipovich c Islamom Abduganievichem |url=http://expert.ru/expert/2012/15/kak-possorilis-emomali-sharipovich-c-islamom-abduganievichem/ |qaralgan sana=2013-09-08 |arxivsana=2019-02-13 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190213042316/http://expert.ru/expert/2012/15/kak-possorilis-emomali-sharipovich-c-islamom-abduganievichem/ }}&lt;/ref&gt;, mashinasozlik, metallsozlik. Tojikistonda [[osh tuzi]], [[qoʻngʻir koʻmir]], [[neft]], [[gaz]] qazib olinadi; qurilish materiallari ishlab chiqariladi&lt;ref&gt;[http://www.cbr.ru/statistics/CrossBorder/Cross-border_08.pdf Transgranichnie operatsii fizicheskix lits v 2008 godu]&lt;/ref&gt;. Elektroenergetika sanoati rivojlangan: Norak, [[Rogʻun (GES)|Rogʻun]] va boshqa GESlarda elektr energiyasi hosil qilinadi (yiliga oʻrtacha 17 mlrd. kVtsoat)&lt;ref name=autogenerated3&gt;[http://www.izvestia.ru/news/497682 Ye. Maetnaya. Tadjiki menyayut svoix jen na russkix]&lt;/ref&gt;.

== Transport ==
Temir yoʻl uzunligi 490&amp;nbsp;km, avtomobil yoʻllari uzunligi 13 ming km. [[1991-yil]]da tashkil etilgan „Tajikistan Airlines“ va „Somon Air“ aviatsiya kompaniyalari samolyotlari muntazam ravishda [[MDH]] mamlakatlarining [[Moskva]], [[Samara]], [[Novosibirsk]], [[Olmaota]], [[Bishkek]], [[Ashxobod]] va boshqa shaharlarga hamda BAA (Sharja), [[Pokiston]] (Karochi), [[Afgʻoniston]] ([[Qobul]]), [[Eron]] ([[Mashhad]]), shuningdek, [[Xoʻjand]] va [[Xorugʻ]]ga uchadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|author=Наталья Гриб, Владимир Соловьев.|date=5 сентября 2007|url=http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=801523|title=Между Россией и Таджикистаном встала плотина|publisher=Коммерсантъ № 160 (3736)|accessdate=2010-08-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Y8tfYNq?url=http://www.kommersant.ru/doc/801523|archivedate=2012-02-18}}&lt;/ref&gt;. Dushanbe va Xoʻjand shaharlarida xalqaro aeroport bor.

== Eksport va import ==
[[Fayl:Tajikistan-1994-Bill-1-Obverse.jpg|thumb|250px|1 tojik rubli (1995-2000-yillardagi Tojikiston valyutasi)&lt;br /&gt;[[Fayl:Tajikistan-1994-Bill-1-Reverse.jpg|thumb|250px]]]]
'''Eksport''' — 1,6 mlrd doll. (2008-yil). Tojikiston chetga [[alyuminiy]], [[paxta]], elektr energiyasi, noyob metall va toshlar, rangli rudalar, hoʻl meva va sabzavot, teri, jun chiqaradi.
Asosiy eksport qiluvchi davlatlari — [[Niderlandlar]] 36,7 %, [[Turkiya]] 26,5 %, [[Rossiya]] 8,6 %, [[Eron]] 6,6 %, [[Xitoy]] 5,7 %.

'''Import''' — 3,7 mlrd doll. (2008-yil). Chetdan isteʼmol mollari, oziq-ovqat mahsulotlari, transport vositalari oladi. Import qiluvchi asosiy davlatlari — Rossiya 32,3 %, Xitoy 11,9 %, [[Qozogʻiston]] 8,8 %, [[Oʻzbekiston]] 4,7 %. Pul birligi — somoniy.

== Tibbiy xizmati ==
90-yillardagi siyosiy boshboshdoqlik bu sohaga ham jiddiy taʼsir qildi. Mutaxassislarning bir qismi respublikani tark etganliklari bois, ushbu soha jiddiy zarar koʻrdi. Ayni paytda xalqaro hamjamiyatning koʻmagi asosida respublikada tibbiyot sohasi rivojlana boshladi. „Zumrad“ (Isfara), Obigarm, Xoʻjaobigarm, Shambari, Qoratogʻ, Xavotogʻ, Garmchashma sanatoriy va kurortlari muhim shifobaxsh maskanlardir.

== Maorifi, ilmiy va madaniymaʼrifiy muassasalari ==
Maorifi boshlangʻich, toʻliqsiz oʻrta, umumiy oʻrta taʼlim maktablaridan, oʻrta maxsus va oliy oʻquv yurtlaridan iborat. Yirik oliy oʻquv yurtlari: Tojikiston universiteti, politexnika, qishloq xoʻjaligi., sanʼat, tibbiyot, pedagogika institutlari, Koʻlob va Xoʻjand pedagogika institutlari. Bundan tashqari turli vazirliklarga qarashli ilmiy muassasalar (veterinariya, dehqonchilik, epidemiologiya va gigiyena institutlari kabilar) bor&lt;ref&gt;Ksenofont. Kiropediya. — M.: Nauka, 1976, — s. 126&lt;/ref&gt;. Respublikadagi ilmiy tadqiqotlar Fanlar Akademiyasi tarkibidagi ilmiy tadqiqot institutlari va markazlar doirasida amalga oshiriladi.

[[1999-yil]] Tojikistondagi 8 yirik oliy oʻquv yurtlarining tashabbusi bilan tuzilgan Fan va maorifni rivojlantirish uyushmasi ilmiy tadqiqot muassasalari, oliy va oʻrta oʻquv yurtlari jamoalarini birlashtirdi&lt;ref&gt;.Kursom nezavisimosti, reform i progressa.// Narodnaya gazeta. — 2011.- 14 sent.&lt;/ref&gt;. U yangi axborot texnologiyalarini ishlab chiqib uni oliy va oʻrta taʼlim tizimiga joriy etish, ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish, xalqaro taʼlim andozalarini Tojikiston oliy va oʻrta taʼlim tizimiga joriy etishga, bu sohada xalqaro tajriba ayirboshlashga koʻmaklashish kabi ishlar bilan shugʻullana boshladi&lt;ref&gt;''Saʼdiev Sh. S.'' Istoriya tadjikskogo naroda. Kratkiy kurs leksiy. Uchebnoe posobie. — Dushanbe, 2012, — s. 172—173.&lt;/ref&gt;. Tojikistonda Firdavsiy nomidagi Tojikiston davlat kutubxonasi, Tojikiston Fanlar akademiyasining Markaziy ilmiy kutubxonasi va mingdan ortiq, ommaviy kutubxona; 15 davlat muzeyi (Dushanbada Tarix-oʻlkashunoslik va tasviriy sanʼat muzeyi, S. Ayniy nomidagi adabiyot muzeyi, Panjakentda A. Rudakiy nomidagi respublika tarix-oʻlkashunoslik muzeyi va boshqalar) bor.

== Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi ==
Tojikistonda bir qancha gazeta va jurnali nashr etiladi&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Первый канал телевидения Таджикистана — АСОСӢ |url=http://www.1tv.tj/ |access-date=2013-09-08 |archivedate=2009-04-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090414182818/http://www.1tv.tj/ }}&lt;/ref&gt;. Asosiylari: „Jumhuriyat“ ([[tojik tili]]da chiqadigan gazeta, [[1925-yil]]dan „Idi tojik“, 1955—91 yillarda „Tojikistoni Soveti“ nomida chiqqan), „Xalq ovozi“ ([[oʻzbek tili]]da chiqadigan gazeta, 1929—91 yillarda „Sovet Tojikistoni“ nomi bilan chiqqan), „Sadoi mardum“ („Xalq ovozi“, gazeta, [[1992-yil]]dan), „Biznes i politika“ („Biznes va siyosat“, gazeta, [[1994-yil]]dan); adabiy-badiiy jurnalilar: tojik tilida „Sadoi Sharq“ („Sharq ovozi“), „Madaniyati Tojikiston“ („Tojikiston madaniyati“), [[rus tili]]da „Pamir“ („Pomir“) va boshqalar&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.easttime.ru/news/1/10/935.html|title=В Таджикистане начато вещание нового информационного телеканала «Джахоннамо»|date=5 ноября 2008|publisher=Время Востока|accessdate=2011-06-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/68bgMzPG3?url=http://www.easttime.ru/news/1/10/935.html|archivedate=2012-06-22}}&lt;/ref&gt;. Tojikiston axborot agentligi (hozirgi „Xovar“ axborot agentligi) [[1933-yil]]da tashkil etilgan. Tojikistonda radioeshittirishlar [[1928-yil]]dan, Dushanbe televizion markazi [[1959-yil]]dan ishlay boshlagan.

== Adabiyoti ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;80&quot; heights=&quot;80&quot;&gt;
1958 CPA 2247.jpg|[[Rudakiy]]
Mohammad Shams al-Din Hafez.jpg|[[Hofiz (shoir)|Muhammad Shams Hofiz]]
Jami poet.jpg|[[Abdurahmon jomiy]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
Tojik xalqining adabiyoti va madaniyati juda qadimgi va boy tarixga ega. Tojik yozma adabiyotining manbalari hozirgi Eron, Afgʻoniston va Oʻrta Osiyo hududida yaratilgan qadimgi xalq ogʻzaki ijodidan boshlanadi. &lt;nowiki&gt;IX—XV&lt;/nowiki&gt; asrlarda forsiy (dariy) tilidagi mumtoz adabiyot tojik va forsiy xalqlar tarixiy-madaniy taraqqiyotining hosilasi edi. Tojik adabiyoti bir necha davrni oʻz ichiga oladi: 1-davr — [[forslar]] va [[tojiklar]] uchun umumiy boʻlgan [[fors tili]]dagi &lt;nowiki&gt;IX—XV&lt;/nowiki&gt; asrlar adabiyoti; 2-davr — asosan, [[Oʻrta Osiyo]] hududida 16— &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 1-yarmida mavjud boʻlgan tojik adabiyotini; 3-davr — &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmidan &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 30-yillarigacha boʻlgan tojik adabiyotini; 4-davr — &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 30-yillaridan hozirgacha boʻlgan tojik adabiyotini oʻz ichiga oladi. 9— &lt;nowiki&gt;X&lt;/nowiki&gt; asrlarda fors-tojik tilidagi adabiyot, ayniqsa, tez rivojlandi, shu sababli bu davr haqli ravishda tojik mumtoz sheʼriyatining „oltin asri“ hisoblanadi. [[Somoniylar davlati]]ning markazi [[Buxoro]]da fors tilidagi sheʼriyat asoschisi [[Rudakiy Abu Abdullo Jaʼfar|Abu Abdulloh Rudakiy]] ijod qildi. Sheʼriy, nasriy, falsafiy-taʼlimiy asarlarda qadimgi xalq anʼanalari va qahramonlik voqealari, adolatli shohlar obrazlari qalamga olina boshladi. Abu Shukur Balxiy, Abulhasan Kisoiy, Daqiqiy ijodlarida insoparvarlik va adolat goyalari targʻib qilinib, zulm qoralandi. &lt;nowiki&gt;X&lt;/nowiki&gt; asr oxiri va &lt;nowiki&gt;XI&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida forstojik shoiri [[Firdavsiy Abulqosim Tusiy|Abulqosim Firdavsiy]] oʻzining oʻlmas „Shohnoma“sini yaratdi. &lt;nowiki&gt;X&lt;/nowiki&gt; asr oxirida Eron va Oʻrta Osiyoga [[sufizm]] gʻoyalari kirib kelib, shu asosda diniy-falsafiy taʼlimotlar, jumladan, ismoiliylar oqimining adabiyotga taʼsiri kuchaydi. Ismoiliylarning gʻoyalari shoir va mutafakkir [[Nosir Xisrav]] ijodida aks etdi. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida [[moʻgʻullar]] bosqini adabiy va falsafiy goyalarning rivojiga 2 asr davomida katta zarba bergan boʻlsada, [[Hindiston]]ning shimoliy (Xusrav Dehlaviy), Eronning janubiy (Saʼdiy va uning zamondoshlari), Kichik Osiyo (Jaloliddin Rumiy)da fors tojik tilidagi adabiyot rivoji davom etdi. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asrga kelib Oʻrta Osiyoda adabiy-falsafiy hayot asta-sekin tiklana bordi. [[Hirot]] madaniy va adabiy hayot markaziga aylandi. Bu yerda, ayniqsa, [[temuriylar]] hukmronligining soʻngti yillarida atoqli shoir va adiblar toʻplangan edi. Adabiy harakat boshida fors tojik shoiri [[Abdurahmon Jomiy]] va oʻzbek shoiri [[Alisher Navoiy]] turar edilar. &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asrdan tojik adabiyoti fors tilidagi adabiyotlarning umumiy oqimidan ajralib, mustaqil rivojlandi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmi — &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida tojik adabiyotida maʼrifatparvarlik oqimi vujudga keldi. Bu oqimning asoschisi tojik va oʻzbek xalqlarining mutafakkiri [[Ahmad Donish Maxdum Ibn Nosir|Ahmad Donish]] edi. Shoir va yozuvchilardan Rahmatullo Vozeh, Shamsiddin Shohin (1859—93), Muhammad Hayrat (1878-1902) gʻoyaviy jihatdan Ahmad Donishga yaqin edilar. Tojik maʼrifatchilik adabiyotida yangi janrlar (realistik hikoya, falsafiyromantik qissa va boshqalar) paydo boʻldi, adabiy til xalq tiliga yaqinlasha boshladi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning boshlarida [[Sadriddin Ayniy]], Toshxoʻja Asiriy, Siroj Hakim kabi yozuvchilar maʼrifatchilik adabiyoti anʼanalarini davom ettiribgina qolmasdan, adabiyotni xalq hayotiga yaqinlashtirishda katta ishlar qildilar. 1920—30 yillarning boshlarida Abulqosim Lohutiy ijodi muhim oʻrin egalladi. Bu davrda S Ayniy „Odina“ (1924), „Doxunda“ (1930) kabi nasriy asarlarini yaratdi. 30-yillar boshida adabiyotga [[Mirzo Tursunzoda]], [[Ikromiy Jalol|Jalol Ikromiy]], [[Dehotiy Abdusalom Pirmuhammadzoda|Abdusalom Dehotiy]], Rahim Jalil, Hakim Karim, [[Mirshakar|Mirsaid Mirshakar]], Sotoʻm Ulugʻzoda va boshqalar kirib keldi. [[Ikkinchi jahon urushi]] yillarida tojik adabiyoti ham butun kuchini [[fashizm]]ga qarshi kurashga qaratdi. Urushdan keyingi yillarda M. Tursunzodaning „Hindiston qissasi“ sheʼriy majmuasi (1947— 1948), „Hasan aravakash“ (1954), „Osiyo sadosi“ (1956), „Jonginam“ (1960), „Gangadan Kremlgacha“ (1970) dostonlari, Mirsaid Mirshakarning „Jilovlanmagan Panj“ (1949), „Togʻlik qizning ishqi“ (1961—1962), „Muhabbatning varaqlari“ (1975) toʻplamlari va „Vatan farzandlari“ pyesasi, Foteh Niyoziyning „Vafo“ (2 qismdan iborat, 1949—58), „Qurolsiz sarbozlar“ (1985), Sotim Ulugʻzodaning „Yangilangan yer“, Rahim Jalilning „Shoʻrob“ romanlari nashr etildi. 1980—1990 yillar adabiyotga yozuvchi va shoirlarning yangi avlodi kirib keldi. Bu davrda Moʻmin Qanoatning „Sino beshigi“ (1980), „Olovli muhabbat“ (1985) dostonlari, Loiq Sheralining „Oq kun“ (1984), „Dil uyi“ (1986), „Oftobboron“ (1988), „Mozor toshi“ (1996) sheʼriy toʻplamlari, Bozor Sobirning „Tun kiprigi“ (1981), „Oftobnihol“ (1982), „Tatib, tuyib“ (1987) sheʼriy majmualari, Gulnazar Keldiyevning „Langar“ (1984), „Daryo oʻzani“ (1986), Gulruxsor Safiyevaning „Ixlos“ (1980), „Sugʻd alangasi“ (1981), „Boxtar ruhi“ (1987) sheʼriy toʻplamlari va „Sabzabahor ayollari“ romani (1991) yaratildi. [[1990-yil]]lardan keyin adabiyotga kirib kelgan Farzona, Iskandari Xatloniy va yana koʻplab yosh qalamkashlar tojik adabiyotining rivojida muhim oʻrin tutadi.

== Meʼmorligi va tasviriy sanʼati ==
[[Fayl:Historical Musuem of Sughd.jpg|thumb|250px|[[Xoʻjand]] shahridagi tarixiy muzey]]
Tojik xalqining badiiy madaniyati qoʻshni xalqlar, ayniqsa, [[oʻzbeklar]] madaniyati bilan oʻzaro bogʻliqlikda rivojlangan. Tojikiston hududidan topilgan tasviriy sanʼat yodgorliklarining eng qadimgisi Sharqiy Pomirdagi [[mezolit]] (mil. av. 15—10 ming yilliklar) davriga oid qoyatosh suratlaridir. Jumladan, [[Panjakent]]dan topilgan qoya suratida arfa chalayotgan qiz tasvirlangan (&lt;nowiki&gt;VII—VIII&lt;/nowiki&gt; asrlar). &lt;nowiki&gt;V—VIII&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida Tojikiston hududida devor va [[minora]]lar bilan [[shahriston]]ga ega boʻlgan shaharlar paydo boʻldi. Mintaqada [[islom dini]] tarqalgach, Tojikiston meʼmorligida [[masjid]] va [[madrasa]]lar, minora, [[maqbara]] va xonaqohlar qad koʻtardi. &lt;nowiki&gt;IX—X&lt;/nowiki&gt; asrlardan qurilishda pishiq gʻisht ishlatila boshlandi. 11—12 asrlarda [[Mozori Sharif]]da Muhammad Basharo maqbarasi, &lt;nowiki&gt;XIV—XV&lt;/nowiki&gt; asrlarda Ust rushonada Koʻk gumbaz masjidi, 11—12 va &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asrlarda [[Konibodom]]da Muslihiddin maqbarasi barpo etidsi. &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asr oxiri — &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asrlarda monumental bezak sanʼatida [[yogʻoch]] va ganchga naqsh oʻyish, sirlangan va sirlanmagan [[sopol]], yogʻoch va ganchga tuxumli tempera bilan naqsh solish, zardoʻzlik va boshqalar keng tarqaldi. Tojikiston meʼmorligi 1 qavat paxsa yoki xom gʻishtli uysozlikdan bosh reja asosida qurilayotgan shaharlargacha boʻlgan taraqqiyot yoʻlini bosib oʻtdi. [[1930-yil]]larda [[Dushanbe]], [[Xoʻjand]], [[Koʻlob]], [[Konibodom]] shaharlari bosh reja asosida qurila boshladi. 1930—40-yillar boshlaridagi shaharsozlikda [[Oʻrta Osiyo]] meʼmorligi elementlari boʻlgan klassitsizm shakllari ustunlik qildi. 50-yillarning 2-yarmida sharq anʼanalarini oʻzida mujassamlashtirgan binolar paydo boʻla boshladi. [[1960-yil]]lardan soʻng Tojikiston meʼmorlari kichik mavzelar barpo etishga oʻtdilar. Sanoat rivojlanishi tufayli Qoʻrgʻontepa, [[Tursunzoda]], [[Norak]], [[Yovon]] singari yangi zamonaviy shaharlar qad koʻtardi. Dushanbedagi „Tojikiston“ mehmonxonasi (1975, meʼmori A. I. Onishchenko), kinokonsert zali (1985, meʼmori S. M. Sutyagin) kabi zamonaviy muhtasham binolar barpo qilindi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.advantour.com/rus/tajikistan/mountains/pamir/bazar-dara.htm|title=Городище Базар-Дара в Памирских горах, Таджикистан|accessdate=2013-02-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6FBZBsAyZ?url=http://www.advantour.com/rus/tajikistan/mountains/pamir/bazar-dara.htm|archivedate=2013-03-17}} {{Webarxiv|url=https://www.webcitation.org/6FBZBsAyZ?url=http://www.advantour.com/rus/tajikistan/mountains/pamir/bazar-dara.htm |date=2013-03-17 }}&lt;/ref&gt;.

Tojikistonda zamonaviy tasviriy sanʼat &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 20-yillarida vujudga kela boshladi. Ilk rassomlar siyosiy va tashviqiy plakatlar, hajviy jurnalilar uchun bezaklar yaratish, oʻquv darsliklari va badiiy asarlarni bezash bilan shugullandilar. [[Ikkinchi jahon urushi]] davrida grafika, plakat va ayniqsa, karikatura rivojlandi. 40-yillar oxiri va 50-yillarda tasviriy sanʼat janrlari koʻpaydi, rassomlar mahorati oshdi. [[1947-yil]] Respublika tasviriy sanʼat muzeyining ochilishi bunga yaxshi sharoit yaratdi. Peyzaj janrida I. Abdurahmonov, F. Solmonov, S. Zaxarov salmoqli muvaffaqiyatga erishdilar&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.advantour.com/rus/tajikistan/mountains/pamir.htm|title=Горы Таджикистана - Памир|accessdate=2013-02-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6FBZB94o0?url=http://www.advantour.com/rus/tajikistan/mountains/pamir.htm|archivedate=2013-03-17}}&lt;/ref&gt;. Keyinchalik yetishib chiqqan rassomlar I. Raximov, X. Xushvaqtov, 3. Habibullayev, A. Aminjonov, haykaltaroshlar A. Gʻaniyev, K. Jumagazin, grafik rassomlar K. Turenko, X. Rasulov, D. Safoyevpar hayotiy mavzularda ijod qildilar. X. Xushvaqtovning „Xorugʻ“, „Olay vodiysi“, „Pomir togʻlarida“, 3. Habibullayevning „Gʻijjak“, „Yaylovda bahor“ asarlari zoʻr mahorat bilan yaratilgan. 1990-yillar Tojikiston tasviriy sanʼatida milliy anʼanalarni, zamonaviy badiiy gʻoyalarni chuqurroq singdirishga asosiy ahamiyat berildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.advantour.com/rus/tajikistan/mountains/pamir/yuachmun-fortress.htm|title=Крепость Ячмун в горах Памира, Tаджикистан|accessdate=2013-02-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6FBZCVZYs?url=http://www.advantour.com/rus/tajikistan/mountains/pamir/yuachmun-fortress.htm|archivedate=2013-03-17}}&lt;/ref&gt;. Chunonchi, rassom S.Qurbonov ijodiga tojik xalqining tarixi, milliylik ildizlari, urf-odatlari goʻzal shakllarda romantik badiiy uslubda aks ettirilgan. Tojikiston xalqining koʻp asrlik tasviriy va amaliy sanʼatida bezak asosiy yoʻnalish boʻlgan. M.Xushmuhamedov, A.Haydarov, A. Kamelin, A. Raximov, M. Beknazarovlar milliy meros anʼanalarini birmuncha yangilagan holda mana shu yoʻnalishda ijod qilmoqdalar. P. Falbov, S. Sharipov, A. Sayfiddinov kabi rassomlar bu sohada yangi yoʻnalish yaratish yoʻliga tushib oddilar. L. Irismetova, M. Nosirova, M. Qodirova, M. Qurbonova, Z.Davlatshoyeva, D. Mamajonova, N. Hamidova, S. Saidova singari isteʼdodli ayol rassomlar yetishib chiqdi. Tojikiston zamonaviy haykaltaroshligi (A. Bikasiyon, V. Odinayev, J. Toshmatov asarlari)da ham yangi yoʻnalish boshlangani seziladi. A. Lohutiy (haykaltarosh I. Milashevich), Mirzo Tursunzoda (haykaltarosh A. Bikasiyon) haykallari, B. Gʻafurov byusti (haykaltarosh I. Ivanov), Dushanba shahridagi „Vaxdat“ memoriali (1999), Qoʻrgʻontepadagi Ismoil Somoniy haykali (1999) shundan dalolat beradi. Amaliy sanʼat sohasida — kulolchilikda A. va boshqa Mavlonovlar, S. va S. Soxibovlar, M. Mirzoyev; naqqoshlikda M. Olimov, K. Gayurov; yogʻoch oʻymakorligida Yu. Baratbekov, A. Yoʻldoshev, A. Yahyoyev; kashtachilikda Z. Baxriddinovalar samarali ijod qilmoqsalar. [[1998-yil]] Oʻzbekiston Badiiy akademiyasining Markaziy koʻrgazmalar zalila Tojikiston rassomlarining badiiy koʻrgazmasi boʻlib oʻtdi. Unda Tojikiston istiqbol davri tasviriy sanʼati keng namoyish etilgan. Tojikiston Meʼmorlar uyushmasi [[1936-yil]], Rassomlar uyushmasi [[1933-yil]] tashkil etilgan. Tojikiston badiiy sanʼat xodimlari Dushanbedagi Davlat-Badiiy kollejida tayyorlanadi. Koʻpgina tojik sanʼatkorlari Oʻzbekiston sanʼat institutlari va bilim yurtlarida taʼlim olgan.

&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;145&quot; heights=&quot;145&quot;&gt;
Dushanbe. 22 Iyul 2008.jpg|Kengash vaqtidagi Dushanbe yodgorligi
Tajikistan Dushambe (123496520).jpg|Dushanbedagi tarixiy obida
Dvores Prezidenta.jpg|Dushanbedagi Prezident Qasri
Dushanbe national museum.jpg|Dushanbedagi oʻlkashunoslik muzeyi
Rudaky dushanbe. JPG|Dushanbedagi A.Rudakiy haykali
Donishgohi Davlatii Millii Tojikiston. JPG|Tojikiston Milliy Universiteti
Hisor-Tajikistan1.jpg|Gissar qamali
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Musiqasi ==
Anʼanaviy musiqa madaniyati boy va xilma-xil. U bir necha mahalliy uslubdan tashkil topgan. [[Sugʻd viloyati]]da azaldan yonmayon yashab kelgan tojik va oʻzbek xalqlarining musiqa anʼanalari oʻzaro qorishib ketgan. Ikkala qardosh xalq musiqa ijodida mehnat, maishiy va morosim qoʻshiqlari („Mayda“, „Yoryor“, „Naqsh“ „Alla“, „Boychechak“, „Sadr“, „Marsiya“ kabi), lirik qoʻshiqlar („muxammas“, „bayt“ va boshqalar), laparlar, bastakorlar ashula va kuylari (Sodirxon hofiz Bobosharifov va boshqa), xalq va professional sozlardan dutor, gʻijjak, chang, nay, surnay, qoʻshnay, doyra va boshqa asosiy oʻrin tutadi. Xatlon viloyatida „Falak“ („Falaki“) qoʻshiq turkumlari lirik-falsafiy mazmundagi forscha sheʼrlarga yakkaxon xonanda tomonidan soz joʻrligida aytiladi. Shu yerda yashayotgan oʻzbek (laqay)larning musiqa anʼanalari [[Oʻzbekiston]]ning [[Surxondaryo]], [[Qashqadaryo]] musiqa uslubiga yaqin: doston va terma janrlari, doʻmbira, changqoʻngʻiz, choʻpon nay ijrochiligi va hokazo. [[Togʻli badaxshon muxtor viloyati]]da istiqomat qilayotgan vanchlik, yazgulemlik, rushonliklar kabi elatlarda oʻyin qoʻshiq va kuylari („Aspakbozi“, „Rupsak bazay“ kabi), musiqiy tomosha („Bobo safar“ „Moʻgʻulbozi“), „Dehqonnoma“ kabi mehnat qoʻshiqlari, „Chorbaytxo“, „Gʻazalxo“ kabi lirik qoʻshiqlar, ayollar ijodida — „Bulbulik“, „Dargilak“ kabi lirik aytimlar, cholgʻulardan esa soʻrnak (choʻpon nay), vanch dutori, pomir rubobi, blandzikom va boshqa mashhur. Mumtoz musiqa (maqom, ashula yoʻllari, cholgʻu kuylar) asosan shahar [[Xoʻjand]] va boshqalarda shakllangan. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalaridan Fartna-Toshkent maqom yoʻllari bilan birga Buxoro Shashmaqomn ijrochiligi ham rivoj topgan (F. Shahobov, Sh. Sohibov, B. Fayzullayev va boshqalar). Tojikistonda dastlabki musiqa oʻquv yurtlari [[1929-yil]] Xoʻjandda, [[1934-yil]] [[Dushanbe]]da tashkil etilib, [[1939-yil]]da birinchi tojik operasi „Vose qoʻzgʻoloni“ (kompozitor S. A. Balasanyan) namoyish qilindi. Tojikistonda Sugʻd viloyat musiqali komediya teatri, davlat filarmoniyasi, „Gulshan“ estrada ansambli (1966-yildan), Borbad nomidagi konsert saroyi faoliyat koʻrsatadi. Bastakorlardan Aqmad Boboqulov, Boymuxdmmad Niyozov, Maʼrufxoʻja Bahodurov, xonandalardan Zafar Nozimov, Hanifa Mavlonova, Shohista Mullajonova, Joʻrabek Murodov, Joʻrabek Nabiyev, Nigina Raupova, Mastona Ergasheva, Davlatmand Xolov, Daler Nazarov, Afzalsho Shodiyevlarning tojik sanʼatini rivojlantirishdagi hissalari katta.

== Teatri ==
[[Fayl:Ayni Theatre in Dushanbe.JPG|thumb|250px|Sadriddin Ayniy nomidagi opera va balet teatri]]
[[Yevropa]]cha tipdagi tojik teatri dastlab [[1919-yil]]da Xoʻjandda, keyinchalik [[Konibodom]], Oʻratepa va [[Isfara]]da havaskorlik teatrlari tarzida paydo boʻddi. [[1929-yil]] [[Dushanbe]]da havaskorlik toʻgaragida Tojik davlat drama teatri nomi bilan 1-professional teatr (hozirgi Lohutiy nomli teatr) tashkil etildi. [[1932-yil]] Xoʻjandda musiqali drama teatri ish boshladi. Ularda zamonaviy mavzudagi asarlar sahnalashtiryddi. A. Usmonovning „Kurash“, K. Yashinning „Yondiramiz“, J. Ikromiyning „Dushman“, M. Tursunzodaning „Hukm“, M. Aminzodaning „Sharaf“ pyesalari koʻrsatildi. Firdavsiyning „Shohnoma“si asosidagi „Rustam va Suhrob“, jahon mumtoz dramaturgiyasining „Otello“, „Makr va muhabbat“ asarlari Lohutiy nomli teatr sahnasida namoyish etildi. Aktyorlardan M. Qosimov, L. Zohidova, T. Fozilova, A. Burhonov, X. Rahmatullayev, G. Vallamatzoda, B. Tojiboyeva, balet raqkrsasi M. Sobirova va boshqa mashhur. Rudakiy nomidagi Xorugʻ va S. Valizoda nomidagi Koʻlob musiqali drama teatrlari jamoalari Tojikistonda teatr sanʼatining rivojiga muhim hissa qoʻshdilar.

== Kinosi ==
Tojikiston kinematografiyasi [[1929-yil]] vujudga keldi. Dushanbega 1-poyezd kelishiga bagʻishlangan kinojurnal suratga olib koʻrsatildi. [[1930-yil]] „[[Tojikkino]]“ birlashmasi tashkil etildi. [[1932-yil]] „Amirlar oʻlgan chogʻda“ birinchi badiiy filmi yaratildi. [[1939-yil]] „Bogʻ“ (rejissor N. V. Dostal), „Doʻstlar qayta uchrashganda“ (rejissor K. Yormatov) nomli dastlabki ovozli badiiy filmlar yaratildi. 40-yillarda harbiy vatanparvarlik mavzuidagi hujjatli filmlar („Temurning qasami“, „Tojikiston farzandi“ va boshqalar) suratga olindi. [[1957-yil]] rejissor B. A. Kimyogarov S. Ayniyning „Doxunda“ tarixiy qissasini, soʻng M. Tursunzodaning „Hasan aravakash“ dostonini ekranlashtirdi. Shundan soʻng bir kator badiiy filmlar — „Doʻstim Navruzov“ (rejissorlar Sh. Qiyomov, N. Litus), „Togʻdagi chiroq“ (rejissor B. Dolinov), „Bir qizni uchratdim“ (rejissor R. Ya. Perelshteyn), „Oʻgʻlim uylanmoqchi“ (rejissor T. Sobirov) badiiy filmlari yaratildi. 1960—70 yillarda yetishib chiqqan M. Qosimov, M. Oripov, S. Hamidov, V. Ahadov, B. Arabov kabi rejissorlar kinematografiyaga yangi mavzu va uslublar olib kirdilar. Ularning „Nisso“, „Togʻlarda yuragim qoldi“, „Koʻhna masjid yonidagi uchrashuv“, „Joʻra sarkor“, „Uchinchi qiz“ kabi filmlari muvaffaqiyat qozondi. 1970—1980-yillarda qator badiiy va hujjatli filmlar suratga olindi. D. Xudonazarov („Yoshlikning birinchi tongi“), Yu. Yusupov („Jinoyatchi va oqlovchi“) kabi rejissorlar mashhur boʻldi. Tojik kinosini rivojlantirishga rejissorlardan K. Yormatov, N. Tillayev, artistlardan M. Qosimov, 3. Doʻstmatov, M. Vohidov, ssenariychilardan M. Tursunzoda, S. Ulugʻzoda, M. Mirshakar va boshqa katta hissa qoʻshdilar.

== Oʻzbekiston — Tojikiston munosabatlari ==
{{main|Oʻzbekiston — Tojikiston munosabatlari}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.president.tj/ru/ Sayt prezidenta Tadjikistana]
* [http://parlament.tj/ru/ Sayt parlamenta Tadjikistana] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100218213833/http://parlament.tj/ru/ |date=2010-02-18 }}
* [http://mfa.tj/ Ministerstvo inostrannix del Tadjikistana]
* [http://www.stat.tj/ Gosudarstvenniy komitet statistiki Tadjikistana] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20091213094447/http://www.stat.tj/ |date=2009-12-13 }}
* [http://www.andoz.tj/ Nalogoviy komitet pri pravitelstvo Respubliki Tadjikistan]
* [http://www.health.tj/ru Ministerstvo zdravooxraneniya Tadjikistana] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130508082946/http://www.health.tj/ru |date=2013-05-08 }}
* [http://www.maorif.tj/ Ministerstvo obrazovanie Tadjikistana]
* [http://www.nbt.tj/ Natsionalniy bank Tadjikistana]
* [http://nm.tj/ Novosti Tadjikistana]
* [http://tjinform.com/ Informatsionniy portal Tadjikistana „TJinform.com“]
* {{dmoz|World/Russian/Страны_и_регионы/Азия/Таджикистан/|Таджикистан}}

{{OʻzME}}
{{Tojikiston hududiy boʻlinishi}}
{{Osiyo_mamlakatlari}}
{{Markaziy Osiyo}}
{{MDH}}
{{Shanxay Hamkorlik Tashkiloti}}
{{Yerosiyo Iqtisodiy Hamkorligi}}
{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Tojikiston| ]]
[[Turkum:BMT aʼzolari]]
[[Turkum:Islom Hamkorlik Tashkilotiga aʼzo davlatlar]]</text>
      <sha1>8ss7fd0annjtbtqsy2az8qcukrnck5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dushanba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5303</id>
    <revision>
      <id>6269986</id>
      <parentid>2838025</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>vikifikator +</comment>
      <origin>6269986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3852" sha1="s6r81wam4ht1guz008e25o7nnevds64" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Dushanba (maʼnolari)}}
'''Dushanba''' — birinchi [[hafta kuni]] oʻzbek [[kalendar]]i boʻyicha, ibrohimiylar (yahudiy- xristian-musulmon) hisobiga koʻra ikkinchi kun sanaladi.


&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Dushanba''' (fors.) — haftaning birinchi kuni (q. [[Hafta]]). &lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

Qoʻllaniladigan soʻz [[forscha]] dan [[tarjima]] boʻlib,''دوشنبه'' („ikkinchi [[hafta]] [[kun]]i“) deganidir.

{| class=&quot;wikitable centered&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Dushanba kunining boshqa madaniyat doiralarida ishlatilishi
|- style=&quot;background-color:#f8f8f8&quot;
! Til !! nomlanishi!! maʼnosi!! tegishli eslatmalar
|-
| Lotin || dies lunae || Oy kuni || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Albancha || E hënë || Oy kuni || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Italyancha || lunedì || Oy kuni || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Islandcha|| mánudagur || Oy kuni || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Katalancha || dilluns || Oy kuni || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Kurdcha || Dû Şeme|| ikkinchi hafta kuni || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Ispancha || lunes || Oy kuni || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Farangcha || lundi || Oy kuni || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Esperanto || lundo || Oy kuni || roman tillaridan tarima
|-
| Bengalcha || সোমবার || ikkinchi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| oʻrta asr olmonchasida || mānetag || OY-Kuni || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Olmoncha || Montag || OY-Kuni || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Inglizcha || Monday ||OY-Kuni || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Mojarcha || hétfő || Yetti(= hafta)ning bosh (kun)i || Hafta boshi
|-
| Litvacha || pirmadienis || birinchi kun || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Estoncha || esmaspäev || birinchi kun || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Russcha || Ponedelnik &lt;br /&gt;''Ponedel’nik''|| haftadan keyingi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Polyakcha || Poniedziałek ||  haftadan keyingi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Portugaliya || Segunda-feira
|-
| Kashub || Pòniedzôłk ||  haftadan keyingi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Xorvatcha || Ponedjeljak ||  haftadan keyingi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Bulgʻorcha || Ponedelnik &lt;br /&gt;''Ponedelnik''||  haftadan keyingi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Ukraincha || Ponedіlok &lt;br /&gt;''Ponedilnok''|| haftadan keyingi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Chexcha || pondělí ||  haftadan keyingi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Serbcha || Ponedeљak / Ponedeljak ||  haftadan keyingi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Slovakcha || Pondelok ||  haftadan keyingi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Slovencha || Ponedeljek ||  haftadan keyingi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Bosniya || Ponedjeljak ||  haftadan keyingi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Makedoncha || Ponedelnik &lt;br /&gt;''Ponedelnik''||  haftadan keyingi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Turkcha || Pazartesi || yakshnba (bozor) ertasi, yakshanbadan keyingi kun || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Yunoncha|| Δευτέρα&lt;br /&gt;''deutéra''|| ikkinchi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Arapcha || الاثنين &lt;br /&gt;''al-ithnayn''|| ikkinchi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Forscha|| دوشنبه &lt;br /&gt;''do-schambe''|| ikkinchi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Yahudiycha|| יום שני&lt;br /&gt;''jom scheni''||ikkinchi (kun) || toʻgʻridan toʻgʻri tarjima
|-
| Koreyscha || 월요일&lt;br /&gt;''wolyoil'' || Oy-hafta kuni || Korea hafta kunlari koinot-osmon  jism atamalari bilan nomlanadi
|}
{{hafta}}
{{chala}}

[[Turkum:Hafta]]
== Manbalar ==
{{manbalar}}</text>
      <sha1>s6r81wam4ht1guz008e25o7nnevds64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Forum/Yordam</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13369</id>
    <revision>
      <id>6270159</id>
      <parentid>6220034</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BotirovMJ</username>
        <id>306801</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jasur G‘ayratov haqidagi maqola qoralamasini ko‘rib chiqish */ yangi mavzu</comment>
      <origin>6270159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4797" sha1="ncutshjnljoigk3ze3x9rr47jo9ecyq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{/Tepasi}}&lt;/noinclude&gt;
__NEWSECTIONLINK__

== Charos / Чарос ==
Салом ruwiki дан,

&lt;small&gt;Мен ўзбек тилида ёк, лекин рус ва инглиз тилида (ва атакель биль араби калиль джидн).&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
Агар ''[[Charos|Чарос узум]]'' бепул расмини борми? Мен [[w:ru:Чарас (виноград)|бизнинг мақолада]] уни киритиш истайман. --[[Foydalanuvchi:Neolexx|Neolexx]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Neolexx|munozara]]) 17:33, 25-Avgust 2015 (UTC)
: Salom, [[User:Neolexx|Neolexx]]! &lt;small&gt;Собственно, коллега [[User:Carpodacus|Carpodacus]] уже [[:File:Bunch of grapes (charas).jpg|загрузил]]. Очень приятно слышать узбекскую речь от Вас {{-)}}. Но если что-то срочное, можете писать на русском — тут почти все знают его.&lt;/small&gt; --[[Foydalanuvchi:Sociologist|Sociologist]]&lt;sup&gt;[[Foydalanuvchi munozarasi:Sociologist|--munozara--]]&lt;/sup&gt; 08:58, 5-Sentabr 2015 (UTC)


== [[:ru:Список хокимов областей Узбекистана]] ==

Приглашаю дополнить статью а также создать узбекскую версию.--[[Foydalanuvchi:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kaiyr|munozara]]) 13:43, 4-Sentabr 2016 (UTC)

== Checking a draft ==

Hello, I wrote the draft https://uz.wikipedia.org/wiki/Foydalanuvchi:BarbaraLuciano13 of an article, concerning a well-known Italian artist https://en.wikipedia.org/wiki/Andrea_Benetti_(artist)
Now I need someone to controll the text. Can you help me? I hope I did not write you wrong, otherwise I apologize. Thank you so much for your help, --[[Foydalanuvchi:BarbaraLuciano13|BarbaraLuciano13]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:BarbaraLuciano13|munozara]]) 08:46, 12-Iyul 2021 (UTC)

== Xayrli kun azizim! ==

Vikipediya qoidalariga toʻliq mos keladigan [[Egov.Press|qozoq petitsiya sayti]] haqidagi maqolani tasodifan oʻchirib tashlaganga oʻxshaysiz. Men bilishimcha, boshqa tillarga tarjima qilish spam emas. Sizdan maqolani qayta ko'rib chiqishingizni va qayta tiklashingizni so'rayman, chunki u avval tajribali ishtirokchilar tomonidan tekshirilgan, yakunlangan va Vikipediyada qoldirilgan. [[Maxsus:Contributions/37.99.45.6|37.99.45.6]] 17:02, 26-Mart 2024 (UTC)

== fledu.uz saytning har xil tildagi versiyalarini yaratish bo'yicha, ilmiy jurnal-portal 2014 yildan beri mavjud, wikipediaga chiqarishda yordam kerak ==

Assalomu alaykum, fledu.uz ilmiy jurnal portal haqida wikipediada turli tillarda alohida sahifa qilish kerak, iltimos yordam beringlar, portalda texnik xodim sifatida ishlayman, mavjud bor ma'lumotlarni berishim mumkin.
Hozirda portal haqida faqat quyidagi sahifada mavjud
https://uz.wikipedia.org/wiki/O%CA%BBzbekiston_davlat_jahon_tillari_universiteti [[Foydalanuvchi:DDRaximov|DDRaximov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:DDRaximov|munozara]]) 18:11, 2026-yil 10-aprel (UTC)

== https://uz.wikipedia.org/wiki/Foydalanuvchi:Asqariy/qumloq ==

[[Foydalanuvchi:Asqariy/qumloq]] [[Foydalanuvchi:Asqariy|Asqariy]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Asqariy|munozara]]) 16:19, 2026-yil 19-aprel (UTC)

== TMK maqolasi hali ham spam deb belgilanmoqda, yordam kerak ==

Assalomu alaykum. TMK PR boʻlimida ishlayman, Mirzoulugʻbek bilan maqola O'zbekiston texnologik metallar kombinati ning wikipediasini yaratish ustida ishlagandik, avval spam boldi va qaytadan ishlab chiqganimizdan so'ng sahifani qayta tikladik. Lekin spam belgisini faqat adminlar ola olarkan shuni olib tashlashga yordam bera olasizlarmi Mirzoulugʻbek  javob bermayapti

[[Foydalanuvchi:Abdullokh Jurayev|Abdullokh Jurayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abdullokh Jurayev|munozara]]) 05:46, 2026-yil 30-iyul (UTC)

== Jasur G‘ayratov haqidagi maqola qoralamasini ko‘rib chiqish ==
Assalomu alaykum.

Men ushbu biografik maqola mavzusi bo‘lgan Jasur G‘ayratovman va manfaatlar ziddiyati mavjudligini ochiq ma’lum qilaman. Shu sababli maqolani asosiy fazoda bevosita yaratmay, foydalanuvchi qoralamasi sifatida tayyorladim.

Qoralamada O‘zbekiston Milliy axborot agentligi, Jahon banki, O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali, OTIT, Turin politexnika universiteti va boshqa ochiq manbalardan foydalanilgan.

Iltimos, qoralamaning ensiklopedik ahamiyati, betarafligi va manbalarining yetarliligini ko‘rib chiqib, uni asosiy maqola fazosiga ko‘chirish mumkinligi yuzasidan fikr bildirsangiz.

Qoralama: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Foydalanuvchi:BotirovMJ/Jasur G‘ayratov]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; [[Foydalanuvchi:BotirovMJ|BotirovMJ]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:BotirovMJ|munozara]]) 09:21, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>ncutshjnljoigk3ze3x9rr47jo9ecyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270162</id>
      <parentid>6270159</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BotirovMJ</username>
        <id>306801</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jasur G‘ayratov haqidagi maqola qoralamasini ko‘rib chiqish */</comment>
      <origin>6270162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4805" sha1="fbodlyzpru64w03dcra6h0gu1pd2zx5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{/Tepasi}}&lt;/noinclude&gt;
__NEWSECTIONLINK__

== Charos / Чарос ==
Салом ruwiki дан,

&lt;small&gt;Мен ўзбек тилида ёк, лекин рус ва инглиз тилида (ва атакель биль араби калиль джидн).&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
Агар ''[[Charos|Чарос узум]]'' бепул расмини борми? Мен [[w:ru:Чарас (виноград)|бизнинг мақолада]] уни киритиш истайман. --[[Foydalanuvchi:Neolexx|Neolexx]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Neolexx|munozara]]) 17:33, 25-Avgust 2015 (UTC)
: Salom, [[User:Neolexx|Neolexx]]! &lt;small&gt;Собственно, коллега [[User:Carpodacus|Carpodacus]] уже [[:File:Bunch of grapes (charas).jpg|загрузил]]. Очень приятно слышать узбекскую речь от Вас {{-)}}. Но если что-то срочное, можете писать на русском — тут почти все знают его.&lt;/small&gt; --[[Foydalanuvchi:Sociologist|Sociologist]]&lt;sup&gt;[[Foydalanuvchi munozarasi:Sociologist|--munozara--]]&lt;/sup&gt; 08:58, 5-Sentabr 2015 (UTC)


== [[:ru:Список хокимов областей Узбекистана]] ==

Приглашаю дополнить статью а также создать узбекскую версию.--[[Foydalanuvchi:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kaiyr|munozara]]) 13:43, 4-Sentabr 2016 (UTC)

== Checking a draft ==

Hello, I wrote the draft https://uz.wikipedia.org/wiki/Foydalanuvchi:BarbaraLuciano13 of an article, concerning a well-known Italian artist https://en.wikipedia.org/wiki/Andrea_Benetti_(artist)
Now I need someone to controll the text. Can you help me? I hope I did not write you wrong, otherwise I apologize. Thank you so much for your help, --[[Foydalanuvchi:BarbaraLuciano13|BarbaraLuciano13]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:BarbaraLuciano13|munozara]]) 08:46, 12-Iyul 2021 (UTC)

== Xayrli kun azizim! ==

Vikipediya qoidalariga toʻliq mos keladigan [[Egov.Press|qozoq petitsiya sayti]] haqidagi maqolani tasodifan oʻchirib tashlaganga oʻxshaysiz. Men bilishimcha, boshqa tillarga tarjima qilish spam emas. Sizdan maqolani qayta ko'rib chiqishingizni va qayta tiklashingizni so'rayman, chunki u avval tajribali ishtirokchilar tomonidan tekshirilgan, yakunlangan va Vikipediyada qoldirilgan. [[Maxsus:Contributions/37.99.45.6|37.99.45.6]] 17:02, 26-Mart 2024 (UTC)

== fledu.uz saytning har xil tildagi versiyalarini yaratish bo'yicha, ilmiy jurnal-portal 2014 yildan beri mavjud, wikipediaga chiqarishda yordam kerak ==

Assalomu alaykum, fledu.uz ilmiy jurnal portal haqida wikipediada turli tillarda alohida sahifa qilish kerak, iltimos yordam beringlar, portalda texnik xodim sifatida ishlayman, mavjud bor ma'lumotlarni berishim mumkin.
Hozirda portal haqida faqat quyidagi sahifada mavjud
https://uz.wikipedia.org/wiki/O%CA%BBzbekiston_davlat_jahon_tillari_universiteti [[Foydalanuvchi:DDRaximov|DDRaximov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:DDRaximov|munozara]]) 18:11, 2026-yil 10-aprel (UTC)

== https://uz.wikipedia.org/wiki/Foydalanuvchi:Asqariy/qumloq ==

[[Foydalanuvchi:Asqariy/qumloq]] [[Foydalanuvchi:Asqariy|Asqariy]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Asqariy|munozara]]) 16:19, 2026-yil 19-aprel (UTC)

== TMK maqolasi hali ham spam deb belgilanmoqda, yordam kerak ==

Assalomu alaykum. TMK PR boʻlimida ishlayman, Mirzoulugʻbek bilan maqola O'zbekiston texnologik metallar kombinati ning wikipediasini yaratish ustida ishlagandik, avval spam boldi va qaytadan ishlab chiqganimizdan so'ng sahifani qayta tikladik. Lekin spam belgisini faqat adminlar ola olarkan shuni olib tashlashga yordam bera olasizlarmi Mirzoulugʻbek  javob bermayapti

[[Foydalanuvchi:Abdullokh Jurayev|Abdullokh Jurayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abdullokh Jurayev|munozara]]) 05:46, 2026-yil 30-iyul (UTC)

== Jasur G‘ayratov haqidagi maqola qoralamasini ko‘rib chiqish ==
Assalomu alaykum.

Men ushbu biografik maqola mavzusi bo‘lgan Jasur G‘ayratovman va manfaatlar ziddiyati mavjudligini ochiq ma’lum qilaman. Shu sababli maqolani asosiy fazoda bevosita yaratmay, foydalanuvchi qoralamasi sifatida tayyorladim.

Qoralamada O‘zbekiston Milliy axborot agentligi, Jahon banki, O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali, OTIT, Turin politexnika universiteti va boshqa ochiq manbalardan foydalanilgan.

Iltimos, qoralamaning ensiklopedik ahamiyati, betarafligi va manbalarining yetarliligini ko‘rib chiqib, uni asosiy maqola fazosiga ko‘chirish mumkinligi yuzasidan fikr bildirsangiz.

Qoralama: [[Foydalanuvchi:BotirovMJ/Jasur G‘ayratov|Jasur G‘ayratov maqolasi qoralamasi]]

&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; [[Foydalanuvchi:BotirovMJ|BotirovMJ]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:BotirovMJ|munozara]]) 09:21, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>fbodlyzpru64w03dcra6h0gu1pd2zx5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toshkent zilzilasi (1966)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13900</id>
    <revision>
      <id>6270131</id>
      <parentid>6060326</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6270131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12988" sha1="fnrjktzon62ljqoc4emfw3kewlw9ntv" xml:space="preserve">{{Zilzila bilgiqutisi
| nomi                         = Toshkent zilzilasi 
| tasvir                       =Relief Map of Uzbekistan.png 
| izoh                         =
| xarita                       =Tashkent History 1967.jpg 
| xaritaizohi                  =Toshkent shahrining [[1967-yil]]gi xaritasi. Xaritada bir yil avval yuz bergan zilzila oʻchogʻi koʻrsatilgan
| sana                         = [[1966-yil]] [[26-aprel]]
| mahalliy_vaqt                = 05:23
| davomiylik                   = 10-12 soniya
| miqdori                      = 7-8 balli
| merkalli                     =
| chuqurligi                   = 8-10 km
| episentr                     =
| yoriq                        =
| taʼsir doirasidagi davlatlar = [[Qozogʻiston]]&lt;br/&gt;[[Qirgʻiziston]]
| umumiy_zarar                 =
| sunami                       =
| talofatlar                   =
| iqtisodiy yoʻqotishlar       =
| aftershoklar                 =
| qurbonlar                    = 8 kishi halok boʻlgan, 150 kishi jarohat olgan (rasmiy maʼlumotlarga koʻra).
| manbalar                     =
}}
'''1966-yilgi Toshkent zilzilasi''' — [[1966]]-yilning [[26-aprel]]ida soat 5 dan 23 daqiqa oʻtganda [[Toshkent shahri]]da roʻy bergan falokatli [[zilzila]]. [[Magnituda|Magnitudasi]] uncha katta boʻlishiga qaramay (taxminan 5.2), oʻchogʻi yer sathiga yaqin boʻlgani tufayli 7-8 balli silkinishlar roʻy berdi va natijada shahar hududidagi koʻpgina inshootlar jiddiy talafot koʻrdi. Lekin shahar chekkasida zilzila 6 ballgacha pasaygani qayd etildi. 2-3 [[Hz]] chastotali yer silkinishlari 10-12 soniya davom etdi. Qurbonlar soni kamligi (8 kishi halok boʻlgan, bir necha yuz kishi jarohatlangan) esa silkinishlarning boʻylama boʻlganligi bilan izohlanadi, boʻylama tebranishlarda binolar katta zarar koʻrmaydi. Ammo hodisadan keyingi [[yurak]] va [[asab]] hastaliklari tufayli qurbonlar soni koʻpaydi.

== Tarix ==
1966-yil 26 aprel soat 5 dan 22 min. oʻtganda Toshkentda kuchli zilzila sodir boʻldi&lt;ref name=&quot;lovell&quot;&gt;{{cite book|last=Lovell-Hoare|first=Sophie|date=2013|title=Uzbekistan|url=https://books.google.com/books?id=qF6PJda90gYC&amp;pg=PA100|publisher=Bradt Travel Guides|page=100|isbn=978-1-84162-461-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Agra&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;. Zilzila oʻchogʻining chuqurligi 8-10&amp;nbsp;km boʻlib, energiyasi 10y joulga teng, epitsentrda (sobiq Qashqar mahallasi va Labzak oʻrnida) vertikal zarblar kuchli boʻlib, silkinish 8 ball, Rixter shkalasi boʻyicha magnitudasi 5,3, maksimal vayronalik maydoni — 10&amp;nbsp;km² ga yetdi. Bu maydon shim.gʻarbdan jan.sharqqa choʻzilgan&lt;ref name=&quot;Agra2&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shoumatoff|first=Nicholas|date=2000|title=Around the Roof of the World|url=https://books.google.com/books?id=CH8GDajjZmkC&amp;pg=PA186|publisher=University of Michigan Press|page=186|isbn=978-0-472-08669-6}}&lt;/ref&gt;.

Zilzilaga sabab boʻlgan Qorjontov tektonik darzligi shu yoʻnalishda 8- 10&amp;nbsp;km chuqurlikni qamraydi. Bu zilzilani yer yuzidagi 100 dan ortiq seysmik styalar qayd qiddi. Birinchi kuchli zarbadan soʻng silkinishlar soni 500 dan ortgan, ulardan bir nechtasining kuchi 7 ballga yaqinlashgan. Ayniqsa, 1966-yilning 7, 9, 24 may, 4 iyun, 29 iyul kunlari sodir boʻlgan tebranishlar uyjoylarni vayron qilgan. Asosiy tebranish 1966—68 yillar mobaynida yuz berib turgan bir kancha aftershoklar bilan davom etdi. Zilzilaning kaytalab turishi 2000 dan ortiq boʻlganligini Markaziy seysmik stya qayd qilgan. Toshkent sh. geologik jihatdan Tyanshan togʻ tizmasi gʻarbidagi Toshkent — Mirzachoʻl togʻ oldi choʻkmasiga joylashgan. Toshkent zilzilasi tektonik xarakterga ega. Zilzila oʻchogʻi paleozoy, mezozoykaynozoy [[togʻ jinslari]] yondashgan zonada joylashgan. 1957-yildan boshlab, Toshkent mineral issiq suvlari (1300- 1400 m chuqurlikda) tarkibidagi radon gazi miqdori orta bordi. 1965-yilning oʻrtalarida 2 barobar koʻpaydi va Toshkent zilzilasigacha shu miqdor saqlandi. Zilzila roʻy bergach, radon miqdori dastlabki holatga qaytdi. Demak, 1965-yil oʻrtalarida chuqurlikdagi togʻ jinslarining zichlashish jarayoni toʻxtab, deformatsiya boshlangan. Bunda zilzila oʻchogʻidagi togʻ jinslarining hajmi oʻzgargan, soʻngra jinslar massasining uzilishiga olib kelgan. Radon zilzila darakchisi ekanligi isbotlandi. Zilzila natijasida 2 mln. m2 dan ortiq [[turar joy]], 236 maʼmuriy bino, 700 ga yaqin savdo va umumiy ovqatlanish joylari, 26 kommunal xoʻjalik korxonasi, qariyb 180 oʻquv yurti, shu jumladan, 8 ming oʻrinli maktab, 36 madaniy maishiy muassasa, 185 tibbiy va 245 sanoat korxonasi binolari zarar koʻrdi. 78 ming oila, 300 ming kishi boshpanasiz qoldi, 8 kishi halok boʻlib, 150 ga yaqin kishi jarohatlangan&lt;ref name=&quot;islam&quot;&gt;{{cite book|last=Ruthven|first=Malise|date=2004|title=Historical Atlas of Islam|url=https://archive.org/details/historicalatlaso00mali|url-access=registration|publisher=Harvard University Press|page=[https://archive.org/details/historicalatlaso00mali/page/145 145]|isbn=978-0-674-01385-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bunich|first=Igor|date=2004|title=НЛО: Операция &quot;Троянский конь&quot; Секретные материалы|url=https://books.google.com/books?id=jm7fbww9gg4C&amp;pg=PA182|publisher=Olma Media Group|page=182|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news |last=Schmemann |first=Serge |date=21 March 1984 |title=Big tremor rocks Central Asia area |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1984/03/21/world/big-tremor-rocks-central-asia-area.html |access-date=3 December 2014}}&lt;/ref&gt;. Oʻlganlar sonining kam koʻrsatilganligiga Sovet davlatining yopiq siyosati sabab qilib koʻrsatiladi&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hutchings|first=Ramond|date=1988|title=Soviet Secrecy and Non-secrecy|url=https://books.google.com/books?id=M7TNFltedGgC&amp;pg=PA70|publisher=Rowman &amp; Littlefield|page=70|isbn=978-0-389-20754-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Huxley|first=Michael|date=1973|title=title unknown|url=https://books.google.com/books?id=h5s6AQAAIAAJ|journal=The Geographical Magazine|volume=46|page=411}}&lt;/ref&gt;. Boshqa manbalarda qurbonlar soni 200 kishidan 1,100,000 kishilik shahar aholisining 0,5 foizigacha ekanligi aytiladi&lt;ref name=&quot;Rall&quot;&gt;{{cite book|last=Rall|first=Ted|date=2006|title=Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?|url=https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall|url-access=registration|publisher=NBM|page=[https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall/page/141 141]|isbn=978-1-56163-454-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;stolt&quot;&gt;{{cite book|last=Stoltman|first=Joseph|date=2007|title=International Perspectives on Natural Disasters: Occurrence, Mitigation, and Consequences: Occurrence, Mitigation, and Consequences, Volume 21 of Advances in natural and technological hazards research|url=https://books.google.com/books?id=94q9GgFtjYoC&amp;pg=PA435|publisher=Springer Science &amp; Business Media|page=435|isbn=978-1-4020-2851-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;roscoe&quot;&gt;{{cite book|last=Roscoe Wright|first=James|date=1971|title=Industrialized Building in the Soviet Union: (a Report of the U.S. Delegation to the U.S.S.R.)|url=https://books.google.com/books?id=DZQ9AAAAMAAJ&amp;pg=PA15|publisher=U.S. Government Printing Office|page=15|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;. Zilziladan zarar koʻrgan Toshkentga qoʻshni respublikalardan gʻamxoʻrlik koʻrsatdilar. Boshpanasiz qolganlarni joylashtirish, sanoat va savdo korxonalari ishini qayta tashkil etish va boshqa tadbirlar belgilandi. Zilzila oqibatida vayron boʻlgan uyjoylar oʻrnida zilzilabardosh yangi binolar qad koʻtardi. Qisqa vaqt ichida shahar qiyofasi oʻzgardi. Toshkent goʻzal, zamonaviy shaharga aylandi. Toshkent zilzilasini sinchiklab oʻrganish natijasida bu joylarda bir qancha seysmogen zonalar aniklangan va ularning xaritasi tuzilgan. Keyingi paytlarda shu zonalarda bir qancha kuchli zilzilalar sodir boʻlgan. 1977-yil Yangiyoʻl yaqinida, 1977-yil Tovoqsoyda, 1980-yil Nazarbekdagi zilzilalar shular jumlasidandir. Toshkent zilzilasi Oʻrta Osiyoda seysmologiya fanining rivojlanishiga sabab boʻldi. Oʻzbekiston, Qozogʻiston va Qirgʻizistonda seysmologiya ilmiy tadqiqot institutlari ochildi. [[Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi]] qoshidagi Seysmologiya instituti xodimlari zilzilani oldindan aytib berish, uning sabab va oqibatlarini oʻrganish boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlari olib bormoqdalar&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
[[Turkum:Sovet Ittifoqi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi zilzilalar]]
== Oqibatlari ==
[[File:Toshkent quruvchisi.png|thumb|left|Zilziladan vayron boʻlgan Toshkentni qayta qurishda qatnashganlarga berilgan „Toshkent quruvchisi“ medali]]
Zilziladan soʻng, sovet davlatining yuqori martabali arboblari, jumladan, [[KPSS|KPSS raisi]] [[Leonid Brejnev]] qidiruv-qutqaruv ishlarini koʻzdan kechirish maqsadida Toshkentga kelgan&lt;ref name=&quot;Agra3&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;. Katta qurilish va rekonstruksiya loyihasi tayyorlangan. Boshqa sovet respublikalari qayta qurish jarayoniga yordam berish uchun koʻp sonli ishchilarni yuborganlar&lt;ref name=&quot;Rall2&quot;&gt;{{cite book|last=Rall|first=Ted|date=2006|title=Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?|url=https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall|url-access=registration|publisher=NBM|page=[https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall/page/141 141]|isbn=978-1-56163-454-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;roscoe2&quot;&gt;{{cite book|last=Roscoe Wright|first=James|date=1971|title=Industrialized Building in the Soviet Union: (a Report of the U.S. Delegation to the U.S.S.R.)|url=https://books.google.com/books?id=DZQ9AAAAMAAJ&amp;pg=PA15|publisher=U.S. Government Printing Office|page=15|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hanks&quot;&gt;{{cite book|last=Hanks|first=Reuel|date=2005|title=Central Asia: A Global Studies Handbook|url=https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank|url-access=registration|publisher=ABC-CLIO|page=[https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank/page/32 32]|isbn=978-1-85109-656-5}}&lt;/ref&gt;. Bu holat shaharning etnik tarkibini oʻzgartirib yuborgan, chunki ish tugagandan soʻng ishchilarning katta qismi Toshkentda qolgan&lt;ref name=&quot;Hanks2&quot;&gt;{{cite book|last=Hanks|first=Reuel|date=2005|title=Central Asia: A Global Studies Handbook|url=https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank|url-access=registration|publisher=ABC-CLIO|page=[https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank/page/32 32]|isbn=978-1-85109-656-5}}&lt;/ref&gt;. Yangi bunyod etilgan Toshkentda Sovet Ittifoqining boshqa shaharlarida uchraydigan meʼmoriy uslublar, jumladan, keng xiyobonlar va katta turar-joy majmualari paydo boʻlgan&lt;ref name=&quot;tga&quot;&gt;{{cite book|last1=Sadikov|first1=A C|last2=Akramob|first2=Z. M.|last3=Bazarbaev|first3=A.|last4=Mirzlaev|first4=T.M.|last5=Adilov|first5=S. R.|last6=Baimukhamedov|first6=X. N.|title=Geographical Atlas of Tashkent (Ташкент Географический Атлас)|year=1984|location=Moscow|language=Russian|pages=60, 64|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;. [[1970-yil|1970-yilga]] kelib 100 000 ta yangi uy qurilgan&lt;ref name=&quot;tga2&quot;&gt;{{cite book|last1=Sadikov|first1=A C|last2=Akramob|first2=Z. M.|last3=Bazarbaev|first3=A.|last4=Mirzlaev|first4=T.M.|last5=Adilov|first5=S. R.|last6=Baimukhamedov|first6=X. N.|title=Geographical Atlas of Tashkent (Ташкент Географический Атлас)|year=1984|location=Moscow|language=Russian|pages=60, 64|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;.

Zilzila oʻchogʻida joylashgan yerda zilzila qurbonlari uchun qurilgan tosh yodgorlik [[1976|1976-yilda]] ochilgan&lt;ref name=&quot;lovell2&quot;&gt;{{cite book|last=Lovell-Hoare|first=Sophie|date=2013|title=Uzbekistan|url=https://books.google.com/books?id=qF6PJda90gYC&amp;pg=PA100|publisher=Bradt Travel Guides|page=100|isbn=978-1-84162-461-7}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
{{OʻzME}}

== Yana qarang ==
* [[Toshkent zilzilasi]] (zilzilalar 1866-yildan 1966-yilga)

== Havolalar ==
* [http://seismos-u.ifz.ru/phobia.htm Zilzila haqida maqola] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131015051419/http://seismos-u.ifz.ru/phobia.htm |date=2013-10-15 }}

== Adabiyot ==
* Tashkentskoye zemletryaseniye 26 aprelya 1966g. T., 1971;Ibragimov R. N., Seysmogennie zoni Srednego Tyanshanya, T., 1978.
[[Turkum:Toshkent tarixi]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi zilzilalar]]
[[Turkum:1966-yil voqealari]]
[[Turkum:Toshkentdagi voqealar]]
[[Turkum:1966-yilda Oʻzbekiston]]
[[Turkum:Zilzila]]
[[Turkum:Zilzilalar]]</text>
      <sha1>fnrjktzon62ljqoc4emfw3kewlw9ntv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270132</id>
      <parentid>6270131</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6270132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12989" sha1="6uu0xg8grmdu71azet3uqi4zi2t42b5" xml:space="preserve">{{Zilzila bilgiqutisi
| nomi                         = Toshkent zilzilasi 
| tasvir                       =Relief Map of Uzbekistan.png 
| izoh                         =
| xarita                       =Tashkent History 1967.jpg 
| xaritaizohi                  =Toshkent shahrining [[1967-yil]]gi xaritasi. Xaritada bir yil avval yuz bergan zilzila oʻchogʻi koʻrsatilgan
| sana                         = [[1966-yil]] [[26-aprel]]
| mahalliy_vaqt                = 05:23
| davomiylik                   = 10-12 soniya
| miqdori                      = 7-8 balli
| merkalli                     =
| chuqurligi                   = 8-10 km
| episentr                     =
| yoriq                        =
| taʼsir doirasidagi davlatlar = [[Qozogʻiston]]&lt;br/&gt;[[Qirgʻiziston]]
| umumiy_zarar                 =
| sunami                       =
| talofatlar                   =
| iqtisodiy yoʻqotishlar       =
| aftershoklar                 =
| qurbonlar                    = 8 kishi halok boʻlgan, 150 kishi jarohat olgan (rasmiy maʼlumotlarga koʻra).
| manbalar                     =
}}

'''1966-yilgi Toshkent zilzilasi''' — [[1966]]-yilning [[26-aprel]]ida soat 5 dan 23 daqiqa oʻtganda [[Toshkent shahri]]da roʻy bergan falokatli [[zilzila]]. [[Magnituda|Magnitudasi]] uncha katta boʻlishiga qaramay (taxminan 5.2), oʻchogʻi yer sathiga yaqin boʻlgani tufayli 7-8 balli silkinishlar roʻy berdi va natijada shahar hududidagi koʻpgina inshootlar jiddiy talafot koʻrdi. Lekin shahar chekkasida zilzila 6 ballgacha pasaygani qayd etildi. 2-3 [[Hz]] chastotali yer silkinishlari 10-12 soniya davom etdi. Qurbonlar soni kamligi (8 kishi halok boʻlgan, bir necha yuz kishi jarohatlangan) esa silkinishlarning boʻylama boʻlganligi bilan izohlanadi, boʻylama tebranishlarda binolar katta zarar koʻrmaydi. Ammo hodisadan keyingi [[yurak]] va [[asab]] hastaliklari tufayli qurbonlar soni koʻpaydi.

== Tarix ==
1966-yil 26 aprel soat 5 dan 22 min. oʻtganda Toshkentda kuchli zilzila sodir boʻldi&lt;ref name=&quot;lovell&quot;&gt;{{cite book|last=Lovell-Hoare|first=Sophie|date=2013|title=Uzbekistan|url=https://books.google.com/books?id=qF6PJda90gYC&amp;pg=PA100|publisher=Bradt Travel Guides|page=100|isbn=978-1-84162-461-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Agra&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;. Zilzila oʻchogʻining chuqurligi 8-10&amp;nbsp;km boʻlib, energiyasi 10y joulga teng, epitsentrda (sobiq Qashqar mahallasi va Labzak oʻrnida) vertikal zarblar kuchli boʻlib, silkinish 8 ball, Rixter shkalasi boʻyicha magnitudasi 5,3, maksimal vayronalik maydoni — 10&amp;nbsp;km² ga yetdi. Bu maydon shim.gʻarbdan jan.sharqqa choʻzilgan&lt;ref name=&quot;Agra2&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shoumatoff|first=Nicholas|date=2000|title=Around the Roof of the World|url=https://books.google.com/books?id=CH8GDajjZmkC&amp;pg=PA186|publisher=University of Michigan Press|page=186|isbn=978-0-472-08669-6}}&lt;/ref&gt;.

Zilzilaga sabab boʻlgan Qorjontov tektonik darzligi shu yoʻnalishda 8- 10&amp;nbsp;km chuqurlikni qamraydi. Bu zilzilani yer yuzidagi 100 dan ortiq seysmik styalar qayd qiddi. Birinchi kuchli zarbadan soʻng silkinishlar soni 500 dan ortgan, ulardan bir nechtasining kuchi 7 ballga yaqinlashgan. Ayniqsa, 1966-yilning 7, 9, 24 may, 4 iyun, 29 iyul kunlari sodir boʻlgan tebranishlar uyjoylarni vayron qilgan. Asosiy tebranish 1966—68 yillar mobaynida yuz berib turgan bir kancha aftershoklar bilan davom etdi. Zilzilaning kaytalab turishi 2000 dan ortiq boʻlganligini Markaziy seysmik stya qayd qilgan. Toshkent sh. geologik jihatdan Tyanshan togʻ tizmasi gʻarbidagi Toshkent — Mirzachoʻl togʻ oldi choʻkmasiga joylashgan. Toshkent zilzilasi tektonik xarakterga ega. Zilzila oʻchogʻi paleozoy, mezozoykaynozoy [[togʻ jinslari]] yondashgan zonada joylashgan. 1957-yildan boshlab, Toshkent mineral issiq suvlari (1300- 1400 m chuqurlikda) tarkibidagi radon gazi miqdori orta bordi. 1965-yilning oʻrtalarida 2 barobar koʻpaydi va Toshkent zilzilasigacha shu miqdor saqlandi. Zilzila roʻy bergach, radon miqdori dastlabki holatga qaytdi. Demak, 1965-yil oʻrtalarida chuqurlikdagi togʻ jinslarining zichlashish jarayoni toʻxtab, deformatsiya boshlangan. Bunda zilzila oʻchogʻidagi togʻ jinslarining hajmi oʻzgargan, soʻngra jinslar massasining uzilishiga olib kelgan. Radon zilzila darakchisi ekanligi isbotlandi. Zilzila natijasida 2 mln. m2 dan ortiq [[turar joy]], 236 maʼmuriy bino, 700 ga yaqin savdo va umumiy ovqatlanish joylari, 26 kommunal xoʻjalik korxonasi, qariyb 180 oʻquv yurti, shu jumladan, 8 ming oʻrinli maktab, 36 madaniy maishiy muassasa, 185 tibbiy va 245 sanoat korxonasi binolari zarar koʻrdi. 78 ming oila, 300 ming kishi boshpanasiz qoldi, 8 kishi halok boʻlib, 150 ga yaqin kishi jarohatlangan&lt;ref name=&quot;islam&quot;&gt;{{cite book|last=Ruthven|first=Malise|date=2004|title=Historical Atlas of Islam|url=https://archive.org/details/historicalatlaso00mali|url-access=registration|publisher=Harvard University Press|page=[https://archive.org/details/historicalatlaso00mali/page/145 145]|isbn=978-0-674-01385-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bunich|first=Igor|date=2004|title=НЛО: Операция &quot;Троянский конь&quot; Секретные материалы|url=https://books.google.com/books?id=jm7fbww9gg4C&amp;pg=PA182|publisher=Olma Media Group|page=182|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news |last=Schmemann |first=Serge |date=21 March 1984 |title=Big tremor rocks Central Asia area |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1984/03/21/world/big-tremor-rocks-central-asia-area.html |access-date=3 December 2014}}&lt;/ref&gt;. Oʻlganlar sonining kam koʻrsatilganligiga Sovet davlatining yopiq siyosati sabab qilib koʻrsatiladi&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hutchings|first=Ramond|date=1988|title=Soviet Secrecy and Non-secrecy|url=https://books.google.com/books?id=M7TNFltedGgC&amp;pg=PA70|publisher=Rowman &amp; Littlefield|page=70|isbn=978-0-389-20754-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Huxley|first=Michael|date=1973|title=title unknown|url=https://books.google.com/books?id=h5s6AQAAIAAJ|journal=The Geographical Magazine|volume=46|page=411}}&lt;/ref&gt;. Boshqa manbalarda qurbonlar soni 200 kishidan 1,100,000 kishilik shahar aholisining 0,5 foizigacha ekanligi aytiladi&lt;ref name=&quot;Rall&quot;&gt;{{cite book|last=Rall|first=Ted|date=2006|title=Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?|url=https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall|url-access=registration|publisher=NBM|page=[https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall/page/141 141]|isbn=978-1-56163-454-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;stolt&quot;&gt;{{cite book|last=Stoltman|first=Joseph|date=2007|title=International Perspectives on Natural Disasters: Occurrence, Mitigation, and Consequences: Occurrence, Mitigation, and Consequences, Volume 21 of Advances in natural and technological hazards research|url=https://books.google.com/books?id=94q9GgFtjYoC&amp;pg=PA435|publisher=Springer Science &amp; Business Media|page=435|isbn=978-1-4020-2851-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;roscoe&quot;&gt;{{cite book|last=Roscoe Wright|first=James|date=1971|title=Industrialized Building in the Soviet Union: (a Report of the U.S. Delegation to the U.S.S.R.)|url=https://books.google.com/books?id=DZQ9AAAAMAAJ&amp;pg=PA15|publisher=U.S. Government Printing Office|page=15|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;. Zilziladan zarar koʻrgan Toshkentga qoʻshni respublikalardan gʻamxoʻrlik koʻrsatdilar. Boshpanasiz qolganlarni joylashtirish, sanoat va savdo korxonalari ishini qayta tashkil etish va boshqa tadbirlar belgilandi. Zilzila oqibatida vayron boʻlgan uyjoylar oʻrnida zilzilabardosh yangi binolar qad koʻtardi. Qisqa vaqt ichida shahar qiyofasi oʻzgardi. Toshkent goʻzal, zamonaviy shaharga aylandi. Toshkent zilzilasini sinchiklab oʻrganish natijasida bu joylarda bir qancha seysmogen zonalar aniklangan va ularning xaritasi tuzilgan. Keyingi paytlarda shu zonalarda bir qancha kuchli zilzilalar sodir boʻlgan. 1977-yil Yangiyoʻl yaqinida, 1977-yil Tovoqsoyda, 1980-yil Nazarbekdagi zilzilalar shular jumlasidandir. Toshkent zilzilasi Oʻrta Osiyoda seysmologiya fanining rivojlanishiga sabab boʻldi. Oʻzbekiston, Qozogʻiston va Qirgʻizistonda seysmologiya ilmiy tadqiqot institutlari ochildi. [[Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi]] qoshidagi Seysmologiya instituti xodimlari zilzilani oldindan aytib berish, uning sabab va oqibatlarini oʻrganish boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlari olib bormoqdalar&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
[[Turkum:Sovet Ittifoqi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi zilzilalar]]
== Oqibatlari ==
[[File:Toshkent quruvchisi.png|thumb|left|Zilziladan vayron boʻlgan Toshkentni qayta qurishda qatnashganlarga berilgan „Toshkent quruvchisi“ medali]]
Zilziladan soʻng, sovet davlatining yuqori martabali arboblari, jumladan, [[KPSS|KPSS raisi]] [[Leonid Brejnev]] qidiruv-qutqaruv ishlarini koʻzdan kechirish maqsadida Toshkentga kelgan&lt;ref name=&quot;Agra3&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;. Katta qurilish va rekonstruksiya loyihasi tayyorlangan. Boshqa sovet respublikalari qayta qurish jarayoniga yordam berish uchun koʻp sonli ishchilarni yuborganlar&lt;ref name=&quot;Rall2&quot;&gt;{{cite book|last=Rall|first=Ted|date=2006|title=Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?|url=https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall|url-access=registration|publisher=NBM|page=[https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall/page/141 141]|isbn=978-1-56163-454-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;roscoe2&quot;&gt;{{cite book|last=Roscoe Wright|first=James|date=1971|title=Industrialized Building in the Soviet Union: (a Report of the U.S. Delegation to the U.S.S.R.)|url=https://books.google.com/books?id=DZQ9AAAAMAAJ&amp;pg=PA15|publisher=U.S. Government Printing Office|page=15|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hanks&quot;&gt;{{cite book|last=Hanks|first=Reuel|date=2005|title=Central Asia: A Global Studies Handbook|url=https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank|url-access=registration|publisher=ABC-CLIO|page=[https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank/page/32 32]|isbn=978-1-85109-656-5}}&lt;/ref&gt;. Bu holat shaharning etnik tarkibini oʻzgartirib yuborgan, chunki ish tugagandan soʻng ishchilarning katta qismi Toshkentda qolgan&lt;ref name=&quot;Hanks2&quot;&gt;{{cite book|last=Hanks|first=Reuel|date=2005|title=Central Asia: A Global Studies Handbook|url=https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank|url-access=registration|publisher=ABC-CLIO|page=[https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank/page/32 32]|isbn=978-1-85109-656-5}}&lt;/ref&gt;. Yangi bunyod etilgan Toshkentda Sovet Ittifoqining boshqa shaharlarida uchraydigan meʼmoriy uslublar, jumladan, keng xiyobonlar va katta turar-joy majmualari paydo boʻlgan&lt;ref name=&quot;tga&quot;&gt;{{cite book|last1=Sadikov|first1=A C|last2=Akramob|first2=Z. M.|last3=Bazarbaev|first3=A.|last4=Mirzlaev|first4=T.M.|last5=Adilov|first5=S. R.|last6=Baimukhamedov|first6=X. N.|title=Geographical Atlas of Tashkent (Ташкент Географический Атлас)|year=1984|location=Moscow|language=Russian|pages=60, 64|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;. [[1970-yil|1970-yilga]] kelib 100 000 ta yangi uy qurilgan&lt;ref name=&quot;tga2&quot;&gt;{{cite book|last1=Sadikov|first1=A C|last2=Akramob|first2=Z. M.|last3=Bazarbaev|first3=A.|last4=Mirzlaev|first4=T.M.|last5=Adilov|first5=S. R.|last6=Baimukhamedov|first6=X. N.|title=Geographical Atlas of Tashkent (Ташкент Географический Атлас)|year=1984|location=Moscow|language=Russian|pages=60, 64|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;.

Zilzila oʻchogʻida joylashgan yerda zilzila qurbonlari uchun qurilgan tosh yodgorlik [[1976|1976-yilda]] ochilgan&lt;ref name=&quot;lovell2&quot;&gt;{{cite book|last=Lovell-Hoare|first=Sophie|date=2013|title=Uzbekistan|url=https://books.google.com/books?id=qF6PJda90gYC&amp;pg=PA100|publisher=Bradt Travel Guides|page=100|isbn=978-1-84162-461-7}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
{{OʻzME}}

== Yana qarang ==
* [[Toshkent zilzilasi]] (zilzilalar 1866-yildan 1966-yilga)

== Havolalar ==
* [http://seismos-u.ifz.ru/phobia.htm Zilzila haqida maqola] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131015051419/http://seismos-u.ifz.ru/phobia.htm |date=2013-10-15 }}

== Adabiyot ==
* Tashkentskoye zemletryaseniye 26 aprelya 1966g. T., 1971;Ibragimov R. N., Seysmogennie zoni Srednego Tyanshanya, T., 1978.
[[Turkum:Toshkent tarixi]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi zilzilalar]]
[[Turkum:1966-yil voqealari]]
[[Turkum:Toshkentdagi voqealar]]
[[Turkum:1966-yilda Oʻzbekiston]]
[[Turkum:Zilzila]]
[[Turkum:Zilzilalar]]</text>
      <sha1>6uu0xg8grmdu71azet3uqi4zi2t42b5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270133</id>
      <parentid>6270132</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6270133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12990" sha1="7l5piybvwajvw4hf9hknkpqdyqwp636" xml:space="preserve">{{Zilzila bilgiqutisi
| nomi                         = Toshkent zilzilasi 
| tasvir                       =Relief Map of Uzbekistan.png 
| izoh                         =
| xarita                       =Tashkent History 1967.jpg 
| xaritaizohi                  =Toshkent shahrining [[1967-yil]]gi xaritasi. Xaritada bir yil avval yuz bergan zilzila oʻchogʻi koʻrsatilgan
| sana                         = [[1966-yil]] [[26-aprel]]
| mahalliy_vaqt                = 05:23
| davomiylik                   = 10-12 soniya
| miqdori                      = 7-8 balli
| merkalli                     =
| chuqurligi                   = 8-10 km
| episentr                     =
| yoriq                        =
| taʼsir doirasidagi davlatlar = [[Qozogʻiston]]&lt;br/&gt;[[Qirgʻiziston]]
| umumiy_zarar                 =
| sunami                       =
| talofatlar                   =
| iqtisodiy yoʻqotishlar       =
| aftershoklar                 =
| qurbonlar                    = 8 kishi halok boʻlgan, 150 kishi jarohat olgan (rasmiy maʼlumotlarga koʻra).
| manbalar                     =
}}

'''1966-yilgi Toshkent zilzilasi''' — [[1966]]-yilning [[26-aprel]]ida soat 5 dan 23 daqiqa oʻtganda [[Toshkent shahri]]da roʻy bergan falokatli [[zilzila]]. [[Magnituda|Magnitudasi]] uncha katta boʻlishiga qaramay (taxminan 5.2), oʻchogʻi yer sathiga yaqin boʻlgani tufayli 7-8 balli silkinishlar roʻy berdi va natijada shahar hududidagi koʻpgina inshootlar jiddiy talafot koʻrdi. Lekin shahar chekkasida zilzila 6 ballgacha pasaygani qayd etildi. 2-3 [[Hz]] chastotali yer silkinishlari 10-12 soniya davom etdi. Qurbonlar soni kamligi (8 kishi halok boʻlgan, bir necha yuz kishi jarohatlangan) esa silkinishlarning boʻylama boʻlganligi bilan izohlanadi, boʻylama tebranishlarda binolar katta zarar koʻrmaydi. Ammo hodisadan keyingi [[yurak]] va [[asab]] hastaliklari tufayli qurbonlar soni koʻpaydi.

== Tarix ==
1966-yil 26 aprel soat 5 dan 22 min. oʻtganda Toshkentda kuchli zilzila sodir boʻldi&lt;ref name=&quot;lovell&quot;&gt;{{cite book|last=Lovell-Hoare|first=Sophie|date=2013|title=Uzbekistan|url=https://books.google.com/books?id=qF6PJda90gYC&amp;pg=PA100|publisher=Bradt Travel Guides|page=100|isbn=978-1-84162-461-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Agra&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;. Zilzila oʻchogʻining chuqurligi 8-10&amp;nbsp;km boʻlib, energiyasi 10y joulga teng, epitsentrda (sobiq Qashqar mahallasi va Labzak oʻrnida) vertikal zarblar kuchli boʻlib, silkinish 8 ball, Rixter shkalasi boʻyicha magnitudasi 5,3, maksimal vayronalik maydoni — 10&amp;nbsp;km² ga yetdi. Bu maydon shim.gʻarbdan jan.sharqqa choʻzilgan&lt;ref name=&quot;Agra2&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shoumatoff|first=Nicholas|date=2000|title=Around the Roof of the World|url=https://books.google.com/books?id=CH8GDajjZmkC&amp;pg=PA186|publisher=University of Michigan Press|page=186|isbn=978-0-472-08669-6}}&lt;/ref&gt;.

Zilzilaga sabab boʻlgan Qorjontov tektonik darzligi shu yoʻnalishda 8- 10&amp;nbsp;km chuqurlikni qamraydi. Bu zilzilani yer yuzidagi 100 dan ortiq seysmik styalar qayd qiddi. Birinchi kuchli zarbadan soʻng silkinishlar soni 500 dan ortgan, ulardan bir nechtasining kuchi 7 ballga yaqinlashgan. Ayniqsa, 1966-yilning 7, 9, 24 may, 4 iyun, 29 iyul kunlari sodir boʻlgan tebranishlar uyjoylarni vayron qilgan. Asosiy tebranish 1966—68 yillar mobaynida yuz berib turgan bir kancha aftershoklar bilan davom etdi. Zilzilaning kaytalab turishi 2000 dan ortiq boʻlganligini Markaziy seysmik stya qayd qilgan. Toshkent sh. geologik jihatdan Tyanshan togʻ tizmasi gʻarbidagi Toshkent — Mirzachoʻl togʻ oldi choʻkmasiga joylashgan. Toshkent zilzilasi tektonik xarakterga ega. Zilzila oʻchogʻi paleozoy, mezozoykaynozoy [[togʻ jinslari]] yondashgan zonada joylashgan. 1957-yildan boshlab, Toshkent mineral issiq suvlari (1300- 1400 m chuqurlikda) tarkibidagi radon gazi miqdori orta bordi. 1965-yilning oʻrtalarida 2 barobar koʻpaydi va Toshkent zilzilasigacha shu miqdor saqlandi. Zilzila roʻy bergach, radon miqdori dastlabki holatga qaytdi. Demak, 1965-yil oʻrtalarida chuqurlikdagi togʻ jinslarining zichlashish jarayoni toʻxtab, deformatsiya boshlangan. Bunda zilzila oʻchogʻidagi togʻ jinslarining hajmi oʻzgargan, soʻngra jinslar massasining uzilishiga olib kelgan. Radon zilzila darakchisi ekanligi isbotlandi. Zilzila natijasida 2 mln. m2 dan ortiq [[turar joy]], 236 maʼmuriy bino, 700 ga yaqin savdo va umumiy ovqatlanish joylari, 26 kommunal xoʻjalik korxonasi, qariyb 180 oʻquv yurti, shu jumladan, 8 ming oʻrinli maktab, 36 madaniy maishiy muassasa, 185 tibbiy va 245 sanoat korxonasi binolari zarar koʻrdi. 78 ming oila, 300 ming kishi boshpanasiz qoldi, 8 kishi halok boʻlib, 150 ga yaqin kishi jarohatlangan&lt;ref name=&quot;islam&quot;&gt;{{cite book|last=Ruthven|first=Malise|date=2004|title=Historical Atlas of Islam|url=https://archive.org/details/historicalatlaso00mali|url-access=registration|publisher=Harvard University Press|page=[https://archive.org/details/historicalatlaso00mali/page/145 145]|isbn=978-0-674-01385-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bunich|first=Igor|date=2004|title=НЛО: Операция &quot;Троянский конь&quot; Секретные материалы|url=https://books.google.com/books?id=jm7fbww9gg4C&amp;pg=PA182|publisher=Olma Media Group|page=182|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news |last=Schmemann |first=Serge |date=21 March 1984 |title=Big tremor rocks Central Asia area |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1984/03/21/world/big-tremor-rocks-central-asia-area.html |access-date=3 December 2014}}&lt;/ref&gt;. Oʻlganlar sonining kam koʻrsatilganligiga Sovet davlatining yopiq siyosati sabab qilib koʻrsatiladi&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hutchings|first=Ramond|date=1988|title=Soviet Secrecy and Non-secrecy|url=https://books.google.com/books?id=M7TNFltedGgC&amp;pg=PA70|publisher=Rowman &amp; Littlefield|page=70|isbn=978-0-389-20754-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Huxley|first=Michael|date=1973|title=title unknown|url=https://books.google.com/books?id=h5s6AQAAIAAJ|journal=The Geographical Magazine|volume=46|page=411}}&lt;/ref&gt;. Boshqa manbalarda qurbonlar soni 200 kishidan 1,100,000 kishilik shahar aholisining 0,5 foizigacha ekanligi aytiladi&lt;ref name=&quot;Rall&quot;&gt;{{cite book|last=Rall|first=Ted|date=2006|title=Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?|url=https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall|url-access=registration|publisher=NBM|page=[https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall/page/141 141]|isbn=978-1-56163-454-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;stolt&quot;&gt;{{cite book|last=Stoltman|first=Joseph|date=2007|title=International Perspectives on Natural Disasters: Occurrence, Mitigation, and Consequences: Occurrence, Mitigation, and Consequences, Volume 21 of Advances in natural and technological hazards research|url=https://books.google.com/books?id=94q9GgFtjYoC&amp;pg=PA435|publisher=Springer Science &amp; Business Media|page=435|isbn=978-1-4020-2851-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;roscoe&quot;&gt;{{cite book|last=Roscoe Wright|first=James|date=1971|title=Industrialized Building in the Soviet Union: (a Report of the U.S. Delegation to the U.S.S.R.)|url=https://books.google.com/books?id=DZQ9AAAAMAAJ&amp;pg=PA15|publisher=U.S. Government Printing Office|page=15|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;. Zilziladan zarar koʻrgan Toshkentga qoʻshni respublikalardan gʻamxoʻrlik koʻrsatdilar. Boshpanasiz qolganlarni joylashtirish, sanoat va savdo korxonalari ishini qayta tashkil etish va boshqa tadbirlar belgilandi. Zilzila oqibatida vayron boʻlgan uyjoylar oʻrnida zilzilabardosh yangi binolar qad koʻtardi. Qisqa vaqt ichida shahar qiyofasi oʻzgardi. Toshkent goʻzal, zamonaviy shaharga aylandi. Toshkent zilzilasini sinchiklab oʻrganish natijasida bu joylarda bir qancha seysmogen zonalar aniklangan va ularning xaritasi tuzilgan. Keyingi paytlarda shu zonalarda bir qancha kuchli zilzilalar sodir boʻlgan. 1977-yil Yangiyoʻl yaqinida, 1977-yil Tovoqsoyda, 1980-yil Nazarbekdagi zilzilalar shular jumlasidandir. Toshkent zilzilasi Oʻrta Osiyoda seysmologiya fanining rivojlanishiga sabab boʻldi. Oʻzbekiston, Qozogʻiston va Qirgʻizistonda seysmologiya ilmiy tadqiqot institutlari ochildi. [[Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi]] qoshidagi Seysmologiya instituti xodimlari zilzilani oldindan aytib berish, uning sabab va oqibatlarini oʻrganish boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlari olib bormoqdalar&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
[[Turkum:Sovet Ittifoqi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi zilzilalar]]
== Oqibatlari ==
[[File:Toshkent quruvchisi.png|thumb|left|Zilziladan vayron boʻlgan Toshkentni qayta qurishda qatnashganlarga berilgan „Toshkent quruvchisi“ medali]]
Zilziladan soʻng, sovet davlatining yuqori martabali arboblari, jumladan, [[KPSS|KPSS raisi]] [[Leonid Brejnev]] qidiruv-qutqaruv ishlarini koʻzdan kechirish maqsadida Toshkentga kelgan&lt;ref name=&quot;Agra3&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;. Katta qurilish va rekonstruksiya loyihasi tayyorlangan. Boshqa sovet respublikalari qayta qurish jarayoniga yordam berish uchun koʻp sonli ishchilarni yuborganlar&lt;ref name=&quot;Rall2&quot;&gt;{{cite book|last=Rall|first=Ted|date=2006|title=Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?|url=https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall|url-access=registration|publisher=NBM|page=[https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall/page/141 141]|isbn=978-1-56163-454-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;roscoe2&quot;&gt;{{cite book|last=Roscoe Wright|first=James|date=1971|title=Industrialized Building in the Soviet Union: (a Report of the U.S. Delegation to the U.S.S.R.)|url=https://books.google.com/books?id=DZQ9AAAAMAAJ&amp;pg=PA15|publisher=U.S. Government Printing Office|page=15|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hanks&quot;&gt;{{cite book|last=Hanks|first=Reuel|date=2005|title=Central Asia: A Global Studies Handbook|url=https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank|url-access=registration|publisher=ABC-CLIO|page=[https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank/page/32 32]|isbn=978-1-85109-656-5}}&lt;/ref&gt;. Bu holat shaharning etnik tarkibini oʻzgartirib yuborgan, chunki ish tugagandan soʻng ishchilarning katta qismi Toshkentda qolgan&lt;ref name=&quot;Hanks2&quot;&gt;{{cite book|last=Hanks|first=Reuel|date=2005|title=Central Asia: A Global Studies Handbook|url=https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank|url-access=registration|publisher=ABC-CLIO|page=[https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank/page/32 32]|isbn=978-1-85109-656-5}}&lt;/ref&gt;. Yangi bunyod etilgan Toshkentda Sovet Ittifoqining boshqa shaharlarida uchraydigan meʼmoriy uslublar, jumladan, keng xiyobonlar va katta turar-joy majmualari paydo boʻlgan&lt;ref name=&quot;tga&quot;&gt;{{cite book|last1=Sadikov|first1=A C|last2=Akramob|first2=Z. M.|last3=Bazarbaev|first3=A.|last4=Mirzlaev|first4=T.M.|last5=Adilov|first5=S. R.|last6=Baimukhamedov|first6=X. N.|title=Geographical Atlas of Tashkent (Ташкент Географический Атлас)|year=1984|location=Moscow|language=Russian|pages=60, 64|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;. [[1970-yil|1970-yilga]] kelib 100 000 ta yangi uy qurilgan&lt;ref name=&quot;tga2&quot;&gt;{{cite book|last1=Sadikov|first1=A C|last2=Akramob|first2=Z. M.|last3=Bazarbaev|first3=A.|last4=Mirzlaev|first4=T.M.|last5=Adilov|first5=S. R.|last6=Baimukhamedov|first6=X. N.|title=Geographical Atlas of Tashkent (Ташкент Географический Атлас)|year=1984|location=Moscow|language=Russian|pages=60, 64|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;.

Zilzila oʻchogʻida joylashgan yerda zilzila qurbonlari uchun qurilgan tosh yodgorlik [[1976|1976-yilda]] ochilgan&lt;ref name=&quot;lovell2&quot;&gt;{{cite book|last=Lovell-Hoare|first=Sophie|date=2013|title=Uzbekistan|url=https://books.google.com/books?id=qF6PJda90gYC&amp;pg=PA100|publisher=Bradt Travel Guides|page=100|isbn=978-1-84162-461-7}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
{{OʻzME}}

== Yana qarang ==
* [[Toshkent zilzilasi]] (zilzilalar 1866-yildan 1966-yilga)

== Havolalar ==
* [http://seismos-u.ifz.ru/phobia.htm Zilzila haqida maqola] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131015051419/http://seismos-u.ifz.ru/phobia.htm |date=2013-10-15 }}

== Adabiyot ==

* Tashkentskoye zemletryaseniye 26 aprelya 1966g. T., 1971;Ibragimov R. N., Seysmogennie zoni Srednego Tyanshanya, T., 1978.
[[Turkum:Toshkent tarixi]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi zilzilalar]]
[[Turkum:1966-yil voqealari]]
[[Turkum:Toshkentdagi voqealar]]
[[Turkum:1966-yilda Oʻzbekiston]]
[[Turkum:Zilzila]]
[[Turkum:Zilzilalar]]</text>
      <sha1>7l5piybvwajvw4hf9hknkpqdyqwp636</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270134</id>
      <parentid>6270133</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6270134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12990" sha1="apbs4doks2s7we7o1omh9itg386me9m" xml:space="preserve">{{Zilzila bilgiqutisi
| nomi                         = Toshkent zilzilasi 
| tasvir                       =Relief Map of Uzbekistan.png 
| izoh                         =
| xarita                       =Tashkent History 1967.jpg 
| xaritaizohi                  =Toshkent shahrining [[1967-yil]]gi xaritasi. Xaritada bir yil avval yuz bergan zilzila oʻchogʻi koʻrsatilgan
| sana                         = [[1966-yil]] [[26-aprel]]
| mahalliy_vaqt                = 05:23
| davomiylik                   = 10-12 soniya
| miqdori                      = 7-8 balli
| merkalli                     =
| chuqurligi                   = 8-10 km
| episentr                     =
| yoriq                        =
| taʼsir doirasidagi davlatlar = [[Qozogʻiston]]&lt;br/&gt;[[Qirgʻiziston]]
| umumiy_zarar                 =
| sunami                       =
| talofatlar                   =
| iqtisodiy yoʻqotishlar       =
| aftershoklar                 =
| qurbonlar                    = 8 kishi halok boʻlgan, 150 kishi jarohat olgan (rasmiy maʼlumotlarga koʻra).
| manbalar                     =
}}

'''1966-yilgi Toshkent zilzilasi''' — [[1966]]-yilning [[26-aprel]]ida soat 5 dan 23 daqiqa oʻtganda [[Toshkent shahri]]da roʻy bergan falokatli [[zilzila]]. [[Magnituda|Magnitudasi]] uncha katta boʻlishiga qaramay (taxminan 5.2), oʻchogʻi yer sathiga yaqin boʻlgani tufayli 7-8 balli silkinishlar roʻy berdi va natijada shahar hududidagi koʻpgina inshootlar jiddiy talafot koʻrdi. Lekin shahar chekkasida zilzila 6 ballgacha pasaygani qayd etildi. 2-3 [[Hz]] chastotali yer silkinishlari 10-12 soniya davom etdi. Qurbonlar soni kamligi (8 kishi halok boʻlgan, bir necha yuz kishi jarohatlangan) esa silkinishlarning boʻylama boʻlganligi bilan izohlanadi, boʻylama tebranishlarda binolar katta zarar koʻrmaydi. Ammo hodisadan keyingi [[yurak]] va [[asab]] hastaliklari tufayli qurbonlar soni koʻpaydi.

== Tarix ==
1966-yil 26 aprel soat 5 dan 22 min. oʻtganda Toshkentda kuchli zilzila sodir boʻldi&lt;ref name=&quot;lovell&quot;&gt;{{cite book|last=Lovell-Hoare|first=Sophie|date=2013|title=Uzbekistan|url=https://books.google.com/books?id=qF6PJda90gYC&amp;pg=PA100|publisher=Bradt Travel Guides|page=100|isbn=978-1-84162-461-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Agra&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;. Zilzila oʻchogʻining chuqurligi 8-10&amp;nbsp;km boʻlib, energiyasi 10y joulga teng, epitsentrda (sobiq Qashqar mahallasi va Labzak oʻrnida) vertikal zarblar kuchli boʻlib, silkinish 8 ball, Rixter shkalasi boʻyicha magnitudasi 5,3, maksimal vayronalik maydoni — 10&amp;nbsp;km² ga yetdi. Bu maydon shim.gʻarbdan jan.sharqqa choʻzilgan&lt;ref name=&quot;Agra2&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shoumatoff|first=Nicholas|date=2000|title=Around the Roof of the World|url=https://books.google.com/books?id=CH8GDajjZmkC&amp;pg=PA186|publisher=University of Michigan Press|page=186|isbn=978-0-472-08669-6}}&lt;/ref&gt;.

Zilzilaga sabab boʻlgan Qorjontov tektonik darzligi shu yoʻnalishda 8- 10&amp;nbsp;km chuqurlikni qamraydi. Bu zilzilani yer yuzidagi 100 dan ortiq seysmik styalar qayd qiddi. Birinchi kuchli zarbadan soʻng silkinishlar soni 500 dan ortgan, ulardan bir nechtasining kuchi 7 ballga yaqinlashgan. Ayniqsa, 1966-yilning 7, 9, 24 may, 4 iyun, 29 iyul kunlari sodir boʻlgan tebranishlar uyjoylarni vayron qilgan. Asosiy tebranish 1966—68 yillar mobaynida yuz berib turgan bir kancha aftershoklar bilan davom etdi. Zilzilaning kaytalab turishi 2000 dan ortiq boʻlganligini Markaziy seysmik stya qayd qilgan. Toshkent sh. geologik jihatdan Tyanshan togʻ tizmasi gʻarbidagi Toshkent — Mirzachoʻl togʻ oldi choʻkmasiga joylashgan. Toshkent zilzilasi tektonik xarakterga ega. Zilzila oʻchogʻi paleozoy, mezozoykaynozoy [[togʻ jinslari]] yondashgan zonada joylashgan. 1957-yildan boshlab, Toshkent mineral issiq suvlari (1300- 1400 m chuqurlikda) tarkibidagi radon gazi miqdori orta bordi. 1965-yilning oʻrtalarida 2 barobar koʻpaydi va Toshkent zilzilasigacha shu miqdor saqlandi. Zilzila roʻy bergach, radon miqdori dastlabki holatga qaytdi. Demak, 1965-yil oʻrtalarida chuqurlikdagi togʻ jinslarining zichlashish jarayoni toʻxtab, deformatsiya boshlangan. Bunda zilzila oʻchogʻidagi togʻ jinslarining hajmi oʻzgargan, soʻngra jinslar massasining uzilishiga olib kelgan. Radon zilzila darakchisi ekanligi isbotlandi. Zilzila natijasida 2 mln. m2 dan ortiq [[turar joy]], 236 maʼmuriy bino, 700 ga yaqin savdo va umumiy ovqatlanish joylari, 26 kommunal xoʻjalik korxonasi, qariyb 180 oʻquv yurti, shu jumladan, 8 ming oʻrinli maktab, 36 madaniy maishiy muassasa, 185 tibbiy va 245 sanoat korxonasi binolari zarar koʻrdi. 78 ming oila, 300 ming kishi boshpanasiz qoldi, 8 kishi halok boʻlib, 150 ga yaqin kishi jarohatlangan&lt;ref name=&quot;islam&quot;&gt;{{cite book|last=Ruthven|first=Malise|date=2004|title=Historical Atlas of Islam|url=https://archive.org/details/historicalatlaso00mali|url-access=registration|publisher=Harvard University Press|page=[https://archive.org/details/historicalatlaso00mali/page/145 145]|isbn=978-0-674-01385-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bunich|first=Igor|date=2004|title=НЛО: Операция &quot;Троянский конь&quot; Секретные материалы|url=https://books.google.com/books?id=jm7fbww9gg4C&amp;pg=PA182|publisher=Olma Media Group|page=182|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news |last=Schmemann |first=Serge |date=21 March 1984 |title=Big tremor rocks Central Asia area |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1984/03/21/world/big-tremor-rocks-central-asia-area.html |access-date=3 December 2014}}&lt;/ref&gt;. Oʻlganlar sonining kam koʻrsatilganligiga Sovet davlatining yopiq siyosati sabab qilib koʻrsatiladi&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hutchings|first=Ramond|date=1988|title=Soviet Secrecy and Non-secrecy|url=https://books.google.com/books?id=M7TNFltedGgC&amp;pg=PA70|publisher=Rowman &amp; Littlefield|page=70|isbn=978-0-389-20754-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Huxley|first=Michael|date=1973|title=title unknown|url=https://books.google.com/books?id=h5s6AQAAIAAJ|journal=The Geographical Magazine|volume=46|page=411}}&lt;/ref&gt;. Boshqa manbalarda qurbonlar soni 200 kishidan 1,100,000 kishilik shahar aholisining 0,5 foizigacha ekanligi aytiladi&lt;ref name=&quot;Rall&quot;&gt;{{cite book|last=Rall|first=Ted|date=2006|title=Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?|url=https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall|url-access=registration|publisher=NBM|page=[https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall/page/141 141]|isbn=978-1-56163-454-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;stolt&quot;&gt;{{cite book|last=Stoltman|first=Joseph|date=2007|title=International Perspectives on Natural Disasters: Occurrence, Mitigation, and Consequences: Occurrence, Mitigation, and Consequences, Volume 21 of Advances in natural and technological hazards research|url=https://books.google.com/books?id=94q9GgFtjYoC&amp;pg=PA435|publisher=Springer Science &amp; Business Media|page=435|isbn=978-1-4020-2851-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;roscoe&quot;&gt;{{cite book|last=Roscoe Wright|first=James|date=1971|title=Industrialized Building in the Soviet Union: (a Report of the U.S. Delegation to the U.S.S.R.)|url=https://books.google.com/books?id=DZQ9AAAAMAAJ&amp;pg=PA15|publisher=U.S. Government Printing Office|page=15|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;. Zilziladan zarar koʻrgan Toshkentga qoʻshni respublikalardan gʻamxoʻrlik koʻrsatdilar. Boshpanasiz qolganlarni joylashtirish, sanoat va savdo korxonalari ishini qayta tashkil etish va boshqa tadbirlar belgilandi. Zilzila oqibatida vayron boʻlgan uyjoylar oʻrnida zilzilabardosh yangi binolar qad koʻtardi. Qisqa vaqt ichida shahar qiyofasi oʻzgardi. Toshkent goʻzal, zamonaviy shaharga aylandi. Toshkent zilzilasini sinchiklab oʻrganish natijasida bu joylarda bir qancha seysmogen zonalar aniklangan va ularning xaritasi tuzilgan. Keyingi paytlarda shu zonalarda bir qancha kuchli zilzilalar sodir boʻlgan. 1977-yil Yangiyoʻl yaqinida, 1977-yil Tovoqsoyda, 1980-yil Nazarbekdagi zilzilalar shular jumlasidandir. Toshkent zilzilasi Oʻrta Osiyoda seysmologiya fanining rivojlanishiga sabab boʻldi. Oʻzbekiston, Qozogʻiston va Qirgʻizistonda seysmologiya ilmiy tadqiqot institutlari ochildi. [[Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi]] qoshidagi Seysmologiya instituti xodimlari zilzilani oldindan aytib berish, uning sabab va oqibatlarini oʻrganish boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlari olib bormoqdalar&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
[[Turkum:Sovet Ittifoqi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi zilzilalar]]
== Oqibatlari ==
[[File:Toshkent quruvchisi.png|thumb|left|Zilziladan vayron boʻlgan Toshkentni qayta qurishda qatnashganlarga berilgan „Toshkent quruvchisi“ medali]]
Zilziladan soʻng, sovet davlatining yuqori martabali arboblari, jumladan, [[KPSS|KPSS raisi]] [[Leonid Brejnev]] qidiruv-qutqaruv ishlarini koʻzdan kechirish maqsadida Toshkentga kelgan&lt;ref name=&quot;Agra3&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;. Katta qurilish va rekonstruksiya loyihasi tayyorlangan. Boshqa sovet respublikalari qayta qurish jarayoniga yordam berish uchun koʻp sonli ishchilarni yuborganlar&lt;ref name=&quot;Rall2&quot;&gt;{{cite book|last=Rall|first=Ted|date=2006|title=Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?|url=https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall|url-access=registration|publisher=NBM|page=[https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall/page/141 141]|isbn=978-1-56163-454-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;roscoe2&quot;&gt;{{cite book|last=Roscoe Wright|first=James|date=1971|title=Industrialized Building in the Soviet Union: (a Report of the U.S. Delegation to the U.S.S.R.)|url=https://books.google.com/books?id=DZQ9AAAAMAAJ&amp;pg=PA15|publisher=U.S. Government Printing Office|page=15|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hanks&quot;&gt;{{cite book|last=Hanks|first=Reuel|date=2005|title=Central Asia: A Global Studies Handbook|url=https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank|url-access=registration|publisher=ABC-CLIO|page=[https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank/page/32 32]|isbn=978-1-85109-656-5}}&lt;/ref&gt;. Bu holat shaharning etnik tarkibini oʻzgartirib yuborgan, chunki ish tugagandan soʻng ishchilarning katta qismi Toshkentda qolgan&lt;ref name=&quot;Hanks2&quot;&gt;{{cite book|last=Hanks|first=Reuel|date=2005|title=Central Asia: A Global Studies Handbook|url=https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank|url-access=registration|publisher=ABC-CLIO|page=[https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank/page/32 32]|isbn=978-1-85109-656-5}}&lt;/ref&gt;. Yangi bunyod etilgan Toshkentda Sovet Ittifoqining boshqa shaharlarida uchraydigan meʼmoriy uslublar, jumladan, keng xiyobonlar va katta turar-joy majmualari paydo boʻlgan&lt;ref name=&quot;tga&quot;&gt;{{cite book|last1=Sadikov|first1=A C|last2=Akramob|first2=Z. M.|last3=Bazarbaev|first3=A.|last4=Mirzlaev|first4=T.M.|last5=Adilov|first5=S. R.|last6=Baimukhamedov|first6=X. N.|title=Geographical Atlas of Tashkent (Ташкент Географический Атлас)|year=1984|location=Moscow|language=Russian|pages=60, 64|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;. [[1970-yil|1970-yilga]] kelib 100 000 ta yangi uy qurilgan&lt;ref name=&quot;tga2&quot;&gt;{{cite book|last1=Sadikov|first1=A C|last2=Akramob|first2=Z. M.|last3=Bazarbaev|first3=A.|last4=Mirzlaev|first4=T.M.|last5=Adilov|first5=S. R.|last6=Baimukhamedov|first6=X. N.|title=Geographical Atlas of Tashkent (Ташкент Географический Атлас)|year=1984|location=Moscow|language=Russian|pages=60, 64|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;.

Zilzila oʻchogʻida joylashgan yerda zilzila qurbonlari uchun qurilgan tosh yodgorlik [[1976|1976-yilda]] ochilgan&lt;ref name=&quot;lovell2&quot;&gt;{{cite book|last=Lovell-Hoare|first=Sophie|date=2013|title=Uzbekistan|url=https://books.google.com/books?id=qF6PJda90gYC&amp;pg=PA100|publisher=Bradt Travel Guides|page=100|isbn=978-1-84162-461-7}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

== Yana qarang ==
* [[Toshkent zilzilasi]] (zilzilalar 1866-yildan 1966-yilga)

== Havolalar ==
* [http://seismos-u.ifz.ru/phobia.htm Zilzila haqida maqola] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131015051419/http://seismos-u.ifz.ru/phobia.htm |date=2013-10-15 }}

== Adabiyot ==

* Tashkentskoye zemletryaseniye 26 aprelya 1966g. T., 1971;Ibragimov R. N., Seysmogennie zoni Srednego Tyanshanya, T., 1978.
[[Turkum:Toshkent tarixi]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi zilzilalar]]
[[Turkum:1966-yil voqealari]]
[[Turkum:Toshkentdagi voqealar]]
[[Turkum:1966-yilda Oʻzbekiston]]
[[Turkum:Zilzila]]
[[Turkum:Zilzilalar]]</text>
      <sha1>apbs4doks2s7we7o1omh9itg386me9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270203</id>
      <parentid>6270134</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49652-23</username>
        <id>306824</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarix */</comment>
      <origin>6270203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13006" sha1="mxgz74bpvq0swugp4snuqridzvsivbi" xml:space="preserve">{{Zilzila bilgiqutisi
| nomi                         = Toshkent zilzilasi 
| tasvir                       =Relief Map of Uzbekistan.png 
| izoh                         =
| xarita                       =Tashkent History 1967.jpg 
| xaritaizohi                  =Toshkent shahrining [[1967-yil]]gi xaritasi. Xaritada bir yil avval yuz bergan zilzila oʻchogʻi koʻrsatilgan
| sana                         = [[1966-yil]] [[26-aprel]]
| mahalliy_vaqt                = 05:23
| davomiylik                   = 10-12 soniya
| miqdori                      = 7-8 balli
| merkalli                     =
| chuqurligi                   = 8-10 km
| episentr                     =
| yoriq                        =
| taʼsir doirasidagi davlatlar = [[Qozogʻiston]]&lt;br/&gt;[[Qirgʻiziston]]
| umumiy_zarar                 =
| sunami                       =
| talofatlar                   =
| iqtisodiy yoʻqotishlar       =
| aftershoklar                 =
| qurbonlar                    = 8 kishi halok boʻlgan, 150 kishi jarohat olgan (rasmiy maʼlumotlarga koʻra).
| manbalar                     =
}}

'''1966-yilgi Toshkent zilzilasi''' — [[1966]]-yilning [[26-aprel]]ida soat 5 dan 23 daqiqa oʻtganda [[Toshkent shahri]]da roʻy bergan falokatli [[zilzila]]. [[Magnituda|Magnitudasi]] uncha katta boʻlishiga qaramay (taxminan 5.2), oʻchogʻi yer sathiga yaqin boʻlgani tufayli 7-8 balli silkinishlar roʻy berdi va natijada shahar hududidagi koʻpgina inshootlar jiddiy talafot koʻrdi. Lekin shahar chekkasida zilzila 6 ballgacha pasaygani qayd etildi. 2-3 [[Hz]] chastotali yer silkinishlari 10-12 soniya davom etdi. Qurbonlar soni kamligi (8 kishi halok boʻlgan, bir necha yuz kishi jarohatlangan) esa silkinishlarning boʻylama boʻlganligi bilan izohlanadi, boʻylama tebranishlarda binolar katta zarar koʻrmaydi. Ammo hodisadan keyingi [[yurak]] va [[asab]] hastaliklari tufayli qurbonlar soni koʻpaydi.

== Tarix ==
ozod malik latta1966-yil 26 aprel soat 5 dan 22 min. oʻtganda Toshkentda kuchli zilzila sodir boʻldi&lt;ref name=&quot;lovell&quot;&gt;{{cite book|last=Lovell-Hoare|first=Sophie|date=2013|title=Uzbekistan|url=https://books.google.com/books?id=qF6PJda90gYC&amp;pg=PA100|publisher=Bradt Travel Guides|page=100|isbn=978-1-84162-461-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Agra&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;. Zilzila oʻchogʻining chuqurligi 8-10&amp;nbsp;km boʻlib, energiyasi 10y joulga teng, epitsentrda (sobiq Qashqar mahallasi va Labzak oʻrnida) vertikal zarblar kuchli boʻlib, silkinish 8 ball, Rixter shkalasi boʻyicha magnitudasi 5,3, maksimal vayronalik maydoni — 10&amp;nbsp;km² ga yetdi. Bu maydon shim.gʻarbdan jan.sharqqa choʻzilgan&lt;ref name=&quot;Agra2&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shoumatoff|first=Nicholas|date=2000|title=Around the Roof of the World|url=https://books.google.com/books?id=CH8GDajjZmkC&amp;pg=PA186|publisher=University of Michigan Press|page=186|isbn=978-0-472-08669-6}}&lt;/ref&gt;.

Zilzilaga sabab boʻlgan Qorjontov tektonik darzligi shu yoʻnalishda 8- 10&amp;nbsp;km chuqurlikni qamraydi. Bu zilzilani yer yuzidagi 100 dan ortiq seysmik styalar qayd qiddi. Birinchi kuchli zarbadan soʻng silkinishlar soni 500 dan ortgan, ulardan bir nechtasining kuchi 7 ballga yaqinlashgan. Ayniqsa, 1966-yilning 7, 9, 24 may, 4 iyun, 29 iyul kunlari sodir boʻlgan tebranishlar uyjoylarni vayron qilgan. Asosiy tebranish 1966—68 yillar mobaynida yuz berib turgan bir kancha aftershoklar bilan davom etdi. Zilzilaning kaytalab turishi 2000 dan ortiq boʻlganligini Markaziy seysmik stya qayd qilgan. Toshkent sh. geologik jihatdan Tyanshan togʻ tizmasi gʻarbidagi Toshkent — Mirzachoʻl togʻ oldi choʻkmasiga joylashgan. Toshkent zilzilasi tektonik xarakterga ega. Zilzila oʻchogʻi paleozoy, mezozoykaynozoy [[togʻ jinslari]] yondashgan zonada joylashgan. 1957-yildan boshlab, Toshkent mineral issiq suvlari (1300- 1400 m chuqurlikda) tarkibidagi radon gazi miqdori orta bordi. 1965-yilning oʻrtalarida 2 barobar koʻpaydi va Toshkent zilzilasigacha shu miqdor saqlandi. Zilzila roʻy bergach, radon miqdori dastlabki holatga qaytdi. Demak, 1965-yil oʻrtalarida chuqurlikdagi togʻ jinslarining zichlashish jarayoni toʻxtab, deformatsiya boshlangan. Bunda zilzila oʻchogʻidagi togʻ jinslarining hajmi oʻzgargan, soʻngra jinslar massasining uzilishiga olib kelgan. Radon zilzila darakchisi ekanligi isbotlandi. Zilzila natijasida 2 mln. m2 dan ortiq [[turar joy]], 236 maʼmuriy bino, 700 ga yaqin savdo va umumiy ovqatlanish joylari, 26 kommunal xoʻjalik korxonasi, qariyb 180 oʻquv yurti, shu jumladan, 8 ming oʻrinli maktab, 36 madaniy maishiy muassasa, 185 tibbiy va 245 sanoat korxonasi binolari zarar koʻrdi. 78 ming oila, 300 ming kishi boshpanasiz qoldi, 8 kishi halok boʻlib, 150 ga yaqin kishi jarohatlangan&lt;ref name=&quot;islam&quot;&gt;{{cite book|last=Ruthven|first=Malise|date=2004|title=Historical Atlas of Islam|url=https://archive.org/details/historicalatlaso00mali|url-access=registration|publisher=Harvard University Press|page=[https://archive.org/details/historicalatlaso00mali/page/145 145]|isbn=978-0-674-01385-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bunich|first=Igor|date=2004|title=НЛО: Операция &quot;Троянский конь&quot; Секретные материалы|url=https://books.google.com/books?id=jm7fbww9gg4C&amp;pg=PA182|publisher=Olma Media Group|page=182|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news |last=Schmemann |first=Serge |date=21 March 1984 |title=Big tremor rocks Central Asia area |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1984/03/21/world/big-tremor-rocks-central-asia-area.html |access-date=3 December 2014}}&lt;/ref&gt;. Oʻlganlar sonining kam koʻrsatilganligiga Sovet davlatining yopiq siyosati sabab qilib koʻrsatiladi&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hutchings|first=Ramond|date=1988|title=Soviet Secrecy and Non-secrecy|url=https://books.google.com/books?id=M7TNFltedGgC&amp;pg=PA70|publisher=Rowman &amp; Littlefield|page=70|isbn=978-0-389-20754-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Huxley|first=Michael|date=1973|title=title unknown|url=https://books.google.com/books?id=h5s6AQAAIAAJ|journal=The Geographical Magazine|volume=46|page=411}}&lt;/ref&gt;. Boshqa manbalarda qurbonlar soni 200 kishidan 1,100,000 kishilik shahar aholisining 0,5 foizigacha ekanligi aytiladi&lt;ref name=&quot;Rall&quot;&gt;{{cite book|last=Rall|first=Ted|date=2006|title=Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?|url=https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall|url-access=registration|publisher=NBM|page=[https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall/page/141 141]|isbn=978-1-56163-454-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;stolt&quot;&gt;{{cite book|last=Stoltman|first=Joseph|date=2007|title=International Perspectives on Natural Disasters: Occurrence, Mitigation, and Consequences: Occurrence, Mitigation, and Consequences, Volume 21 of Advances in natural and technological hazards research|url=https://books.google.com/books?id=94q9GgFtjYoC&amp;pg=PA435|publisher=Springer Science &amp; Business Media|page=435|isbn=978-1-4020-2851-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;roscoe&quot;&gt;{{cite book|last=Roscoe Wright|first=James|date=1971|title=Industrialized Building in the Soviet Union: (a Report of the U.S. Delegation to the U.S.S.R.)|url=https://books.google.com/books?id=DZQ9AAAAMAAJ&amp;pg=PA15|publisher=U.S. Government Printing Office|page=15|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;. Zilziladan zarar koʻrgan Toshkentga qoʻshni respublikalardan gʻamxoʻrlik koʻrsatdilar. Boshpanasiz qolganlarni joylashtirish, sanoat va savdo korxonalari ishini qayta tashkil etish va boshqa tadbirlar belgilandi. Zilzila oqibatida vayron boʻlgan uyjoylar oʻrnida zilzilabardosh yangi binolar qad koʻtardi. Qisqa vaqt ichida shahar qiyofasi oʻzgardi. Toshkent goʻzal, zamonaviy shaharga aylandi. Toshkent zilzilasini sinchiklab oʻrganish natijasida bu joylarda bir qancha seysmogen zonalar aniklangan va ularning xaritasi tuzilgan. Keyingi paytlarda shu zonalarda bir qancha kuchli zilzilalar sodir boʻlgan. 1977-yil Yangiyoʻl yaqinida, 1977-yil Tovoqsoyda, 1980-yil Nazarbekdagi zilzilalar shular jumlasidandir. Toshkent zilzilasi Oʻrta Osiyoda seysmologiya fanining rivojlanishiga sabab boʻldi. Oʻzbekiston, Qozogʻiston va Qirgʻizistonda seysmologiya ilmiy tadqiqot institutlari ochildi. [[Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi]] qoshidagi Seysmologiya instituti xodimlari zilzilani oldindan aytib berish, uning sabab va oqibatlarini oʻrganish boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlari olib bormoqdalar&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
[[Turkum:Sovet Ittifoqi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi zilzilalar]]
== Oqibatlari ==
[[File:Toshkent quruvchisi.png|thumb|left|Zilziladan vayron boʻlgan Toshkentni qayta qurishda qatnashganlarga berilgan „Toshkent quruvchisi“ medali]]
Zilziladan soʻng, sovet davlatining yuqori martabali arboblari, jumladan, [[KPSS|KPSS raisi]] [[Leonid Brejnev]] qidiruv-qutqaruv ishlarini koʻzdan kechirish maqsadida Toshkentga kelgan&lt;ref name=&quot;Agra3&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;. Katta qurilish va rekonstruksiya loyihasi tayyorlangan. Boshqa sovet respublikalari qayta qurish jarayoniga yordam berish uchun koʻp sonli ishchilarni yuborganlar&lt;ref name=&quot;Rall2&quot;&gt;{{cite book|last=Rall|first=Ted|date=2006|title=Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?|url=https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall|url-access=registration|publisher=NBM|page=[https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall/page/141 141]|isbn=978-1-56163-454-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;roscoe2&quot;&gt;{{cite book|last=Roscoe Wright|first=James|date=1971|title=Industrialized Building in the Soviet Union: (a Report of the U.S. Delegation to the U.S.S.R.)|url=https://books.google.com/books?id=DZQ9AAAAMAAJ&amp;pg=PA15|publisher=U.S. Government Printing Office|page=15|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hanks&quot;&gt;{{cite book|last=Hanks|first=Reuel|date=2005|title=Central Asia: A Global Studies Handbook|url=https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank|url-access=registration|publisher=ABC-CLIO|page=[https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank/page/32 32]|isbn=978-1-85109-656-5}}&lt;/ref&gt;. Bu holat shaharning etnik tarkibini oʻzgartirib yuborgan, chunki ish tugagandan soʻng ishchilarning katta qismi Toshkentda qolgan&lt;ref name=&quot;Hanks2&quot;&gt;{{cite book|last=Hanks|first=Reuel|date=2005|title=Central Asia: A Global Studies Handbook|url=https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank|url-access=registration|publisher=ABC-CLIO|page=[https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank/page/32 32]|isbn=978-1-85109-656-5}}&lt;/ref&gt;. Yangi bunyod etilgan Toshkentda Sovet Ittifoqining boshqa shaharlarida uchraydigan meʼmoriy uslublar, jumladan, keng xiyobonlar va katta turar-joy majmualari paydo boʻlgan&lt;ref name=&quot;tga&quot;&gt;{{cite book|last1=Sadikov|first1=A C|last2=Akramob|first2=Z. M.|last3=Bazarbaev|first3=A.|last4=Mirzlaev|first4=T.M.|last5=Adilov|first5=S. R.|last6=Baimukhamedov|first6=X. N.|title=Geographical Atlas of Tashkent (Ташкент Географический Атлас)|year=1984|location=Moscow|language=Russian|pages=60, 64|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;. [[1970-yil|1970-yilga]] kelib 100 000 ta yangi uy qurilgan&lt;ref name=&quot;tga2&quot;&gt;{{cite book|last1=Sadikov|first1=A C|last2=Akramob|first2=Z. M.|last3=Bazarbaev|first3=A.|last4=Mirzlaev|first4=T.M.|last5=Adilov|first5=S. R.|last6=Baimukhamedov|first6=X. N.|title=Geographical Atlas of Tashkent (Ташкент Географический Атлас)|year=1984|location=Moscow|language=Russian|pages=60, 64|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;.

Zilzila oʻchogʻida joylashgan yerda zilzila qurbonlari uchun qurilgan tosh yodgorlik [[1976|1976-yilda]] ochilgan&lt;ref name=&quot;lovell2&quot;&gt;{{cite book|last=Lovell-Hoare|first=Sophie|date=2013|title=Uzbekistan|url=https://books.google.com/books?id=qF6PJda90gYC&amp;pg=PA100|publisher=Bradt Travel Guides|page=100|isbn=978-1-84162-461-7}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

== Yana qarang ==
* [[Toshkent zilzilasi]] (zilzilalar 1866-yildan 1966-yilga)

== Havolalar ==
* [http://seismos-u.ifz.ru/phobia.htm Zilzila haqida maqola] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131015051419/http://seismos-u.ifz.ru/phobia.htm |date=2013-10-15 }}

== Adabiyot ==

* Tashkentskoye zemletryaseniye 26 aprelya 1966g. T., 1971;Ibragimov R. N., Seysmogennie zoni Srednego Tyanshanya, T., 1978.
[[Turkum:Toshkent tarixi]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi zilzilalar]]
[[Turkum:1966-yil voqealari]]
[[Turkum:Toshkentdagi voqealar]]
[[Turkum:1966-yilda Oʻzbekiston]]
[[Turkum:Zilzila]]
[[Turkum:Zilzilalar]]</text>
      <sha1>mxgz74bpvq0swugp4snuqridzvsivbi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270204</id>
      <parentid>6270203</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinlan83</username>
        <id>62781</id>
      </contributor>
      <comment>Restored revision 6270134 by [[Special:Contributions/Sherzod11W|Sherzod11W]] ([[User talk:Sherzod11W|talk]]): Rb (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>6270204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12990" sha1="apbs4doks2s7we7o1omh9itg386me9m" xml:space="preserve">{{Zilzila bilgiqutisi
| nomi                         = Toshkent zilzilasi 
| tasvir                       =Relief Map of Uzbekistan.png 
| izoh                         =
| xarita                       =Tashkent History 1967.jpg 
| xaritaizohi                  =Toshkent shahrining [[1967-yil]]gi xaritasi. Xaritada bir yil avval yuz bergan zilzila oʻchogʻi koʻrsatilgan
| sana                         = [[1966-yil]] [[26-aprel]]
| mahalliy_vaqt                = 05:23
| davomiylik                   = 10-12 soniya
| miqdori                      = 7-8 balli
| merkalli                     =
| chuqurligi                   = 8-10 km
| episentr                     =
| yoriq                        =
| taʼsir doirasidagi davlatlar = [[Qozogʻiston]]&lt;br/&gt;[[Qirgʻiziston]]
| umumiy_zarar                 =
| sunami                       =
| talofatlar                   =
| iqtisodiy yoʻqotishlar       =
| aftershoklar                 =
| qurbonlar                    = 8 kishi halok boʻlgan, 150 kishi jarohat olgan (rasmiy maʼlumotlarga koʻra).
| manbalar                     =
}}

'''1966-yilgi Toshkent zilzilasi''' — [[1966]]-yilning [[26-aprel]]ida soat 5 dan 23 daqiqa oʻtganda [[Toshkent shahri]]da roʻy bergan falokatli [[zilzila]]. [[Magnituda|Magnitudasi]] uncha katta boʻlishiga qaramay (taxminan 5.2), oʻchogʻi yer sathiga yaqin boʻlgani tufayli 7-8 balli silkinishlar roʻy berdi va natijada shahar hududidagi koʻpgina inshootlar jiddiy talafot koʻrdi. Lekin shahar chekkasida zilzila 6 ballgacha pasaygani qayd etildi. 2-3 [[Hz]] chastotali yer silkinishlari 10-12 soniya davom etdi. Qurbonlar soni kamligi (8 kishi halok boʻlgan, bir necha yuz kishi jarohatlangan) esa silkinishlarning boʻylama boʻlganligi bilan izohlanadi, boʻylama tebranishlarda binolar katta zarar koʻrmaydi. Ammo hodisadan keyingi [[yurak]] va [[asab]] hastaliklari tufayli qurbonlar soni koʻpaydi.

== Tarix ==
1966-yil 26 aprel soat 5 dan 22 min. oʻtganda Toshkentda kuchli zilzila sodir boʻldi&lt;ref name=&quot;lovell&quot;&gt;{{cite book|last=Lovell-Hoare|first=Sophie|date=2013|title=Uzbekistan|url=https://books.google.com/books?id=qF6PJda90gYC&amp;pg=PA100|publisher=Bradt Travel Guides|page=100|isbn=978-1-84162-461-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Agra&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;. Zilzila oʻchogʻining chuqurligi 8-10&amp;nbsp;km boʻlib, energiyasi 10y joulga teng, epitsentrda (sobiq Qashqar mahallasi va Labzak oʻrnida) vertikal zarblar kuchli boʻlib, silkinish 8 ball, Rixter shkalasi boʻyicha magnitudasi 5,3, maksimal vayronalik maydoni — 10&amp;nbsp;km² ga yetdi. Bu maydon shim.gʻarbdan jan.sharqqa choʻzilgan&lt;ref name=&quot;Agra2&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shoumatoff|first=Nicholas|date=2000|title=Around the Roof of the World|url=https://books.google.com/books?id=CH8GDajjZmkC&amp;pg=PA186|publisher=University of Michigan Press|page=186|isbn=978-0-472-08669-6}}&lt;/ref&gt;.

Zilzilaga sabab boʻlgan Qorjontov tektonik darzligi shu yoʻnalishda 8- 10&amp;nbsp;km chuqurlikni qamraydi. Bu zilzilani yer yuzidagi 100 dan ortiq seysmik styalar qayd qiddi. Birinchi kuchli zarbadan soʻng silkinishlar soni 500 dan ortgan, ulardan bir nechtasining kuchi 7 ballga yaqinlashgan. Ayniqsa, 1966-yilning 7, 9, 24 may, 4 iyun, 29 iyul kunlari sodir boʻlgan tebranishlar uyjoylarni vayron qilgan. Asosiy tebranish 1966—68 yillar mobaynida yuz berib turgan bir kancha aftershoklar bilan davom etdi. Zilzilaning kaytalab turishi 2000 dan ortiq boʻlganligini Markaziy seysmik stya qayd qilgan. Toshkent sh. geologik jihatdan Tyanshan togʻ tizmasi gʻarbidagi Toshkent — Mirzachoʻl togʻ oldi choʻkmasiga joylashgan. Toshkent zilzilasi tektonik xarakterga ega. Zilzila oʻchogʻi paleozoy, mezozoykaynozoy [[togʻ jinslari]] yondashgan zonada joylashgan. 1957-yildan boshlab, Toshkent mineral issiq suvlari (1300- 1400 m chuqurlikda) tarkibidagi radon gazi miqdori orta bordi. 1965-yilning oʻrtalarida 2 barobar koʻpaydi va Toshkent zilzilasigacha shu miqdor saqlandi. Zilzila roʻy bergach, radon miqdori dastlabki holatga qaytdi. Demak, 1965-yil oʻrtalarida chuqurlikdagi togʻ jinslarining zichlashish jarayoni toʻxtab, deformatsiya boshlangan. Bunda zilzila oʻchogʻidagi togʻ jinslarining hajmi oʻzgargan, soʻngra jinslar massasining uzilishiga olib kelgan. Radon zilzila darakchisi ekanligi isbotlandi. Zilzila natijasida 2 mln. m2 dan ortiq [[turar joy]], 236 maʼmuriy bino, 700 ga yaqin savdo va umumiy ovqatlanish joylari, 26 kommunal xoʻjalik korxonasi, qariyb 180 oʻquv yurti, shu jumladan, 8 ming oʻrinli maktab, 36 madaniy maishiy muassasa, 185 tibbiy va 245 sanoat korxonasi binolari zarar koʻrdi. 78 ming oila, 300 ming kishi boshpanasiz qoldi, 8 kishi halok boʻlib, 150 ga yaqin kishi jarohatlangan&lt;ref name=&quot;islam&quot;&gt;{{cite book|last=Ruthven|first=Malise|date=2004|title=Historical Atlas of Islam|url=https://archive.org/details/historicalatlaso00mali|url-access=registration|publisher=Harvard University Press|page=[https://archive.org/details/historicalatlaso00mali/page/145 145]|isbn=978-0-674-01385-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bunich|first=Igor|date=2004|title=НЛО: Операция &quot;Троянский конь&quot; Секретные материалы|url=https://books.google.com/books?id=jm7fbww9gg4C&amp;pg=PA182|publisher=Olma Media Group|page=182|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news |last=Schmemann |first=Serge |date=21 March 1984 |title=Big tremor rocks Central Asia area |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1984/03/21/world/big-tremor-rocks-central-asia-area.html |access-date=3 December 2014}}&lt;/ref&gt;. Oʻlganlar sonining kam koʻrsatilganligiga Sovet davlatining yopiq siyosati sabab qilib koʻrsatiladi&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hutchings|first=Ramond|date=1988|title=Soviet Secrecy and Non-secrecy|url=https://books.google.com/books?id=M7TNFltedGgC&amp;pg=PA70|publisher=Rowman &amp; Littlefield|page=70|isbn=978-0-389-20754-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Huxley|first=Michael|date=1973|title=title unknown|url=https://books.google.com/books?id=h5s6AQAAIAAJ|journal=The Geographical Magazine|volume=46|page=411}}&lt;/ref&gt;. Boshqa manbalarda qurbonlar soni 200 kishidan 1,100,000 kishilik shahar aholisining 0,5 foizigacha ekanligi aytiladi&lt;ref name=&quot;Rall&quot;&gt;{{cite book|last=Rall|first=Ted|date=2006|title=Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?|url=https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall|url-access=registration|publisher=NBM|page=[https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall/page/141 141]|isbn=978-1-56163-454-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;stolt&quot;&gt;{{cite book|last=Stoltman|first=Joseph|date=2007|title=International Perspectives on Natural Disasters: Occurrence, Mitigation, and Consequences: Occurrence, Mitigation, and Consequences, Volume 21 of Advances in natural and technological hazards research|url=https://books.google.com/books?id=94q9GgFtjYoC&amp;pg=PA435|publisher=Springer Science &amp; Business Media|page=435|isbn=978-1-4020-2851-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;roscoe&quot;&gt;{{cite book|last=Roscoe Wright|first=James|date=1971|title=Industrialized Building in the Soviet Union: (a Report of the U.S. Delegation to the U.S.S.R.)|url=https://books.google.com/books?id=DZQ9AAAAMAAJ&amp;pg=PA15|publisher=U.S. Government Printing Office|page=15|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;. Zilziladan zarar koʻrgan Toshkentga qoʻshni respublikalardan gʻamxoʻrlik koʻrsatdilar. Boshpanasiz qolganlarni joylashtirish, sanoat va savdo korxonalari ishini qayta tashkil etish va boshqa tadbirlar belgilandi. Zilzila oqibatida vayron boʻlgan uyjoylar oʻrnida zilzilabardosh yangi binolar qad koʻtardi. Qisqa vaqt ichida shahar qiyofasi oʻzgardi. Toshkent goʻzal, zamonaviy shaharga aylandi. Toshkent zilzilasini sinchiklab oʻrganish natijasida bu joylarda bir qancha seysmogen zonalar aniklangan va ularning xaritasi tuzilgan. Keyingi paytlarda shu zonalarda bir qancha kuchli zilzilalar sodir boʻlgan. 1977-yil Yangiyoʻl yaqinida, 1977-yil Tovoqsoyda, 1980-yil Nazarbekdagi zilzilalar shular jumlasidandir. Toshkent zilzilasi Oʻrta Osiyoda seysmologiya fanining rivojlanishiga sabab boʻldi. Oʻzbekiston, Qozogʻiston va Qirgʻizistonda seysmologiya ilmiy tadqiqot institutlari ochildi. [[Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi]] qoshidagi Seysmologiya instituti xodimlari zilzilani oldindan aytib berish, uning sabab va oqibatlarini oʻrganish boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlari olib bormoqdalar&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
[[Turkum:Sovet Ittifoqi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi zilzilalar]]
== Oqibatlari ==
[[File:Toshkent quruvchisi.png|thumb|left|Zilziladan vayron boʻlgan Toshkentni qayta qurishda qatnashganlarga berilgan „Toshkent quruvchisi“ medali]]
Zilziladan soʻng, sovet davlatining yuqori martabali arboblari, jumladan, [[KPSS|KPSS raisi]] [[Leonid Brejnev]] qidiruv-qutqaruv ishlarini koʻzdan kechirish maqsadida Toshkentga kelgan&lt;ref name=&quot;Agra3&quot;&gt;{{cite book|last=Agrawal|first=Premendra|date=2012|title=Silent Assassins Jan11,1966|url=https://books.google.com/books?id=fQoVBQAAQBAJ&amp;pg=PT308|publisher=Agrawal Overseas|page=291|isbn=9789350878453}}&lt;/ref&gt;. Katta qurilish va rekonstruksiya loyihasi tayyorlangan. Boshqa sovet respublikalari qayta qurish jarayoniga yordam berish uchun koʻp sonli ishchilarni yuborganlar&lt;ref name=&quot;Rall2&quot;&gt;{{cite book|last=Rall|first=Ted|date=2006|title=Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?|url=https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall|url-access=registration|publisher=NBM|page=[https://archive.org/details/silkroadtoruinis0000rall/page/141 141]|isbn=978-1-56163-454-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;roscoe2&quot;&gt;{{cite book|last=Roscoe Wright|first=James|date=1971|title=Industrialized Building in the Soviet Union: (a Report of the U.S. Delegation to the U.S.S.R.)|url=https://books.google.com/books?id=DZQ9AAAAMAAJ&amp;pg=PA15|publisher=U.S. Government Printing Office|page=15|isbn=9789211201543}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hanks&quot;&gt;{{cite book|last=Hanks|first=Reuel|date=2005|title=Central Asia: A Global Studies Handbook|url=https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank|url-access=registration|publisher=ABC-CLIO|page=[https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank/page/32 32]|isbn=978-1-85109-656-5}}&lt;/ref&gt;. Bu holat shaharning etnik tarkibini oʻzgartirib yuborgan, chunki ish tugagandan soʻng ishchilarning katta qismi Toshkentda qolgan&lt;ref name=&quot;Hanks2&quot;&gt;{{cite book|last=Hanks|first=Reuel|date=2005|title=Central Asia: A Global Studies Handbook|url=https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank|url-access=registration|publisher=ABC-CLIO|page=[https://archive.org/details/centralasiagloba0000hank/page/32 32]|isbn=978-1-85109-656-5}}&lt;/ref&gt;. Yangi bunyod etilgan Toshkentda Sovet Ittifoqining boshqa shaharlarida uchraydigan meʼmoriy uslublar, jumladan, keng xiyobonlar va katta turar-joy majmualari paydo boʻlgan&lt;ref name=&quot;tga&quot;&gt;{{cite book|last1=Sadikov|first1=A C|last2=Akramob|first2=Z. M.|last3=Bazarbaev|first3=A.|last4=Mirzlaev|first4=T.M.|last5=Adilov|first5=S. R.|last6=Baimukhamedov|first6=X. N.|title=Geographical Atlas of Tashkent (Ташкент Географический Атлас)|year=1984|location=Moscow|language=Russian|pages=60, 64|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;. [[1970-yil|1970-yilga]] kelib 100 000 ta yangi uy qurilgan&lt;ref name=&quot;tga2&quot;&gt;{{cite book|last1=Sadikov|first1=A C|last2=Akramob|first2=Z. M.|last3=Bazarbaev|first3=A.|last4=Mirzlaev|first4=T.M.|last5=Adilov|first5=S. R.|last6=Baimukhamedov|first6=X. N.|title=Geographical Atlas of Tashkent (Ташкент Географический Атлас)|year=1984|location=Moscow|language=Russian|pages=60, 64|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;.

Zilzila oʻchogʻida joylashgan yerda zilzila qurbonlari uchun qurilgan tosh yodgorlik [[1976|1976-yilda]] ochilgan&lt;ref name=&quot;lovell2&quot;&gt;{{cite book|last=Lovell-Hoare|first=Sophie|date=2013|title=Uzbekistan|url=https://books.google.com/books?id=qF6PJda90gYC&amp;pg=PA100|publisher=Bradt Travel Guides|page=100|isbn=978-1-84162-461-7}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

== Yana qarang ==
* [[Toshkent zilzilasi]] (zilzilalar 1866-yildan 1966-yilga)

== Havolalar ==
* [http://seismos-u.ifz.ru/phobia.htm Zilzila haqida maqola] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131015051419/http://seismos-u.ifz.ru/phobia.htm |date=2013-10-15 }}

== Adabiyot ==

* Tashkentskoye zemletryaseniye 26 aprelya 1966g. T., 1971;Ibragimov R. N., Seysmogennie zoni Srednego Tyanshanya, T., 1978.
[[Turkum:Toshkent tarixi]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi zilzilalar]]
[[Turkum:1966-yil voqealari]]
[[Turkum:Toshkentdagi voqealar]]
[[Turkum:1966-yilda Oʻzbekiston]]
[[Turkum:Zilzila]]
[[Turkum:Zilzilalar]]</text>
      <sha1>apbs4doks2s7we7o1omh9itg386me9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Somoniylar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14401</id>
    <revision>
      <id>6270116</id>
      <parentid>6261365</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6270116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24923" sha1="d88o19pclv6b0322hsirci8dmazzig4" xml:space="preserve">'''Somoniylar''' ([[Fors tili|fors.]]'''سامانیان''')999-865-yillarda hukmronlik qilgan sulola.
[[File:Samanid_dynasty_(819–999).GIF|thumb|alt=Somoniylar sulolasi|Somoniylar sulolasi]]

Somoniylarning oilaviy nisbasi, yaʼni nomi ularning ajdodi boʻlmish Somonxudot ismi bilan bogʻliq. Somonxudotning kelib chiqishi haqida turli xil maʼlumot va fikrlar mavjud. Abu Bakr Narshaxiy (X asr) va Hamza Isfahoniy (X asr) keltirgan maʼlumotlarga qaraganda, Somonxudot Balx viloyatidagi Somon qishlogʻidan, al-Muqaddasiy (X asr) ning maʼlumotiga koʻra esa, u Samarqand viloyatidagi Somon nomli qishloqdan boʻlgan. „Saʼdiya“ nomli asar (XVII asr) da keltirilgan maʼlumotlarga koʻra, uning asl ismi Arquq boʻlib, u Fargʻonadan Termizga koʻchib kelgan va u yerda Somon nomli qishlogʻiga asos solgan. Oʻrta asrlarda Buxoro, Fargʻona, Tohariston, Xuttalon va boshqa viloyatlarda ham Somon nomli qishloqlar boʻlganligi qayd etilgan. Bu maʼlumotlar „Somon“ toponimi oʻrta asrlarda [[Oʻrta Osiyo]] hududlarida va undan tashqari yerlarda ham keng tarqalgan joy nomi boʻlganligidan dalolat beradi.

== Hukmdorlar ==
Koʻpchilik manbalar (Hudud alolam, Ibn Havqal, Beruniy, Gardizi va hokazo) ga koʻra, Somonxudot sosoniylar davridagi mashhur sarkarda Bahrom Choʻbin (VI asr) ning 4 yoki 5 pogʻonadagi avlodi boʻlgan. Baxrom Choʻbinning kelib chiqishi eftaliylar bilan bogʻliq. U sosoniylarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarib (590 y.) magʻlubiyatga uchragandan keyin Fargʻonaga qochib kelgan va turkiy malikaga uylanib, umrining oxirigacha oʻsha yerda qolib ketgan. Uning avlodlari ham oʻzlarini podshohlar oilasiga mansub deb hisoblaganlar va Sosoniylar davlatidagi shahanshoxlar oliy taxtiga daʼvo qilganlar. Somonxudotning shajarasida keltirilgan ajdodlaridan ayrimlarining (Juba, Jamchan, Tamgʻas kabi) turkiy ismlari boʻlgan. Shunisi diqqatga sazovorki, turkiylarning rivoyatlarida Somonyabgʻu (yaʼni Somonxudot) turkiylarning Oʻgʻuzxondan keyingi davrlarda yashagan ajdodlari qatorida tilga olingan.

Oʻrta Osiyoga arablar bostirib kelganda, Somonxudot, ayrim maʼlumotlarga koʻra, Balx viloyatidan Marvga Xuroson amiri Asad ibn Abdulloh al-Qushayriy (725/727 va 735/738 yillar)ning oldiga kelib, undan dushmanlariga qarshi qurolli yordam berishini soʻraydi. Arablar yordamida dushmanlarini yenggach, Somonxudot islom dinini qabul qiladi va oʻgʻlining ismini amirning sharafiga Asad koʻyadi. Asadning Nuh, Ahmad, Yahyo va Ilyos ismli oʻgʻillari al-Maʼmunning Marvdagi saroyida xizmatda boʻlgan va Rofi ibn Lays koʻzyulonini bostirishda faol qatnashgan. Buning evaziga al-Maʼmun ularni bir nechta viloyatlarga amir etib tayinlaydi (819—820 y.). Xususan, Nuh — Samarqand amiri, Ahmad — Fargʻona amiri, Yahyo — Shosh va Ustrushona amiri, Ilyos esa Hirot amiri etib xayinlanadi. Ular dastlab Xuroson amirlari boʻlgan tohiriylarga tobe boʻlgan va harbiy kuch toʻplab, Arab xalifaligining sharqiy chegaralarini qoʻriqlab turishgan, shuningdek, shimolidagi turklarga qarshi bir necha bor yurishlar qilishgan. Nuh ibn Asad Isfijobni bosib olib (840 y.), uni oʻziga tobe qiladi. Shunday qilib, akaukaning toʻngʻichi boʻlgan Nuh ibn Asad Samarqand va Sugʻdning katta qismini, shuningdek, Fargʻona va boshqa bir qancha shaharlarni oʻz [[hokim]]&lt;nowiki/&gt;iyati ostida birlashtiradi. Nuhning vafotidan keyin (842 y.) suloladagi yetakchilik uning ukasi Ahmad ibn Asad oilasiga oʻtadi. Uning 7 ta oʻtli boʻlib, ular otasining vafotidan keyin (866 y.) Movarounnahrning asosiy shaharlarida hokimiyatni oʻz qoʻllariga oladilar. Faqat Buxoro sh. tohiriylar qoʻlida edi. Ilyos ibn Asad vafotidan keyin unga qarashli boʻlgan Hirot shahrida ham hokimiyat Somoniylarning qoʻlidan ketdi. Tohiriylar hokimiyati tugatilgandan keyin (873 y.) Buxoroda bir muddat siyosiy beqarorlik va tartibsizliklar yuz berdi. Shunda S. oilasining boshligʻi boʻlgan Nasr ibn Ahmad mahalliy dehqonlar taklifiga binoan, Buxoroga ukasi Ismoil ibn Ahmadni hokim qilib yuboradi. Shunday qilib, Buxoro ham S qoʻliga oʻtib, ularning qudrati yana ham ortdi. Nasr davrida Somoniylar turklarning Shovgʻar shahriga yurish qiladilar. Deyarli butun Oʻrta Osiyo yerlari ularning hrkimiyati ostida birlashgandan keyin oila boshligʻi Nasr xalifa alMuʼtamiddan Movarounnahrni boshqarishga maxsus yorliq oldi (875 y.). Koʻp oʻtmay Ismoil akasi Nasrga boʻysunishdan bosh tortib, unga qarshi koʻshin tortadi. Akauka qoʻshinlari orasida boʻlib oʻtgan jangda (888 y.) Nasr magʻlubiyatga uchraydi va natijada Ismoil ibn Ahmad butun hokimiyatni oʻz qoʻliga oladi. U Taroz shahriga yurish qilib, uni bosib oladi (893 y.) va natijada boy Shalji kumush konlariga egalik kidali. Oʻsha yilning oʻzida Ahmad Ustrushonadagi afshinlar sulolasining oxirgi vakillarini yoʻq qiladi va viloyatni butkul oʻzining hokimiyatiga boʻysundiradi. Somoniylarning kuchayib borayotganidan xavfsiragan arab xalifasi Ismoilni hokimiyatdan chetlatib, oʻrniga Xuroson amiri Amr ibn Lays Safforiyni tayinlaydi (898 y.). Amr qoʻshin bilan Movarounnahrga yoʻl olganda, Ismoil unga qarshi chiqib, bir necha jangdan keyin uni magʻlubiyatga uchratadi (900 y.) va natijada safforiylarta qarashli boʻlgan Xurosonni ham oʻz yerlariga qoʻshib oladi. Shunday qilib, Ismoil ibn Ahmad hukmronligi davrida Talas vodiysidan Xurosongacha boʻlgan yerlarni oʻz hrkimiyati ostida birlashtirdi. Ismoil ibn Ahmad vafotidan keyin (907 y.) hokimiyat uning avlodlari qoʻliga oʻtdi: Ahmad ibn Ismoil (907—914 yillar), Nasr ibn Ahmad (914—943 yillar), Nuh ibn Nasr (943-954 yillar), Abdulmalik ibn Nuh (954—961 yillar), Mansur ibn Abdulmalik (961—976 yillar), Nuh ibn Mansur (976—997 yillar), Mansur ibn Nuh (997—999 yillar), Abdulmalik ibn Mansur (999—1000-yillar). Shundan keyin mamlakatdagi hokimiyat qoraxoniylar sulolasining qoʻliga oʻtib, S. hokimiyati tugatildi. Sulolaning oxirgi vakili Ismoil alMuntasir (1000—1005-yillar) qoraxoniylar sulolasiga qarshi kurash olib borib, Somoniylar hokimiyatini tiklashga urindi, lekin natija boʻlmadi va oxiri oʻzi ham oʻldirildi. Shu bilan Somoniylar sulolasi tarix sahnasidan butunlay ketdi.

== Maʼmuriy boshqaruv tizimi. ==
Somoniylar sulolasining hokimiyatdagi vakillari amir deb atalgan boʻlib, ularga dargoh (saroy axli) va devonlar (harbiy boshqarmalar) boʻysungan. Vazir mansabiga, asosan, Jayhoniylar, Balʼamiylar va Utbiylar aslzoda oilalarining vakillari tayinlanar edi. Jayhoniy va Balʼamiy ulardan eng mashhur vazirlardir. Somoniylarda vazir devonidan tashqari 10 devon boʻlib, ular uchun Buxorodagi Registon maydonida maxsus katta bino qurilgan edi. Somoniylarning boshqaruv tizimi, asosan, mahalliy dehqonlar, aslzodalar va din arboblaridan tashkil topgan boʻlib, har bir amaldor arab va fors tillarini mukammal bilishi, shuningdek, diniy va dunyoviy fanlardan xabardor boʻlishi shart edi. Bunday odamlarni ahl alqalam (qalam axli) deb atashgan. Saroy harbiy qoʻmondonlari hojib, Xuroson lashkarboshisi esa sipoxsolor deb atalgan boʻlib, boshqaruv ishlariga katta taʼsir oʻtkazib kelishgan. S.ning soliklardan kelib tushadigan yillik daromadi 45 mln. dirhamni tashkil qilgan boʻlsa, bu mablagʻdan 20 mln.ga yaqini boshqaruv tizimida xizmat qilayotgan amaldorlar va qoʻshin ehtiyojlariga sarflangan. Xizmat uchun ish xaqi hammaga har 90 kunda, yaʼni bir yilda 4 marta muntazam ravishda berib turilgan.

X asr boshida Somoniylar hukmronligi ostidagi mulklar quyidagi viloyatlardan tashkil topgan: Buxoro, Samarqand, Ustrushona, Fargʻona, Shosh, Isfijob, Xorazm, Kesh, Nasaf, Chagʻoniyon, Xuttalon, Badaxshon, Balx, Tohariston, Guzganon, Gʻarchiston, Marv, Hirot, Gʻur, [[Nishopur]] va Goʻrgon. Viloyatlarda boshqaruv gʻokimlar qoʻlida boʻlib, ular amir tomonidan tayinlangan. Bu mansabga koʻpincha mahalliy yer egalari va viloyat hokimlari xonadoni vakillari tayinlanar edi. Shaharlarning boshqaruvi raislar qoʻlida boʻlib, ular hokimlar tomonidan tayinlangan. Mas, S. hukmronligi davrida Tohariston shaharlarida banichuriylar sulolasi, Xurosonda simjuriylar sulolasi, Guzganonda farigʻuniylar sulolasi, Xorazm va Isfijobda mahalliy turkiy sulolalar, shuningdek, Chagʻoniyon, Gʻazna, Sijiston, Gʻur va Gʻarchistonda mahalliy sulolalar hukm surgan.

== Aholisi ==
Somoniylarning saroy maʼmuriyati ichidagi amaldorlarning bir qismini forelar, qolgan qismini mahalliy turkiylar tashkil etgan. Viloyatlarda ham xuddi shunday ahvol kuzatilgan. Harbiy va mudofaa ishlari toʻla turkiylarning qoʻlida boʻlgan. X asr ga kelib Isfijob, Taroz va boshqa shaharlarning turkiy aholisi koʻplab islom dinini qabul qilganliklari tufayli Somoniylarning boshqaruv tizimida ularning salmogʻi oshib ketgan. Xususan, Alptegin, Sabuktegin, Alp Arslon, Alitegin, Simjuriy, Bektuzun, Qorategin, Ayach, Altuntosh, Banichur, Tosh singari mashqur tarixiy shaxslar va ularning avlodlari shular jumlasidandir. Shuningdek, turli viloyatlar va shaharlarni Inaj, IlMangu, Sabukra, Boyqaro, Alxunmish, Boytuz, Tuztosh, Kunbosh, Suboshitegin, Kamtegin, Fayozbek, Xumorbek, Xumortosh, Oytugʻdibek, Bilgategin, Fategin, Shukrtegin, Aytugʻmish va boshqa gʻukmdorlar boshqargan.

Hokimiyat Somoniylar qoʻlidan ketib, qoraxoniylar qoʻliga oʻtgandan keyin ularning deyarli barchasi ikkilanmay yangi hukmdorlar xizmatiga oʻtishgan. Shuning uchun Bugʻroxon 992-yilda Isfijobdan yurish qilib, Samarqand va Buxoroni egallaganda, unga hech kim qarshilik koʻ)|satmagan. Chunki mahalliy aholi, shu jumladan, amaldorlar ham, ularga Movarounnahrning arablargacha boʻlgan asl egalari sifatida va endi islom dinini qabul qilib, oʻz yerlariga qaytib kelgan hukmdorlar deb qaraganlar.

== Boshqaruv tizimi ==
. Somoniylar mamlakatni boshqarishda dastavval ixcham boshqaruv maʼmuriyatini tashkil etdilar. U amir dargohi va devonlar (vazirliklar) dan iborat edi. Dargohda amir qarorgohi va harami hamda saroy aʼyonlari, navkar va xizmatkorlarining turarjoylari boʻlardi. Narshaxiyning yozishicha, somoniylar boshqaruvi asosan oʻnta devon orqali idora etilib, ular orasida vazir devoni bosh boshqaruv mahkamasi hisoblanardi. Nasr II (914–943) davrida Buxoroning Registon maydonida amir qasri qarshisida devonlar uchun saroy qurilib, mahkama mana shu maxsus binoga joylashgan edi. Mahkama xizmatchilari arab, fors tillarini puxta egallab olgan, Qur’onni va shariatning asosiy qoidalarini yaxshi biladigan, turli fanlardan xabardor boʻlgan savodli aslzodalardan tanlab olingan. Movarounnahrning ravnaqida Islom dini ruhoniylarining hissasi katta boʻldi. Shu boisdan ularning obroʻyi oshib, poytaxt Buxoro Sharqda Islom dinining eng nufuzli markazlaridan biriga aylandi. Shaharlarda koʻplab ibodatxonalar, shu jumladan, jome masjid, xonaqoh va namozgohlar bino qilindi. Shu davrda Buxoro shahrida Oʻrta Osiyodagi ilk ilmgoh — madrasa bunyod etiladi. Buxoroning bu qadimiy madrasasi X asrda bino qilingan. U Farjak madrasasi deb yuritilgan. Mamlakat maʼnaviy hayotida „ustod“ deb atalgan din va ilm peshvolari rahnamolik qilardi. Keyinchalik bu nom „shayx ul-islom“ nomi bilan yanada ulugʻlandi. Ustoddan keyin xatiblar turardi. Somoniylar masjid, madrasa va xonaqohlar qurish uchun maxsus joylar va ularning sarf-u xarajatlari uchun katta-katta mulklar ajratib berganlar. Islom dini ravnaqi, shubhasiz, Oʻrta Osiyo aholisining mustaqil xalq boʻlib shakllanishida muhim ahamiyat kasb etdi. Somoniylar boshqaruv tizimi aniq va mukammal ravishda tuzilgan boʻlib, oʻzida davlatchilikning oʻsha davrda eng ilgʻor anʼanalarini mujassamlashtirgan. Lekin qonunchilik nuqtai nazaridan Somoniylar hukmronligini teng huquqli mustaqil davlat sifatida qarash haqiqatga toʻgʻri kelmaydi. Chunki u davrda, yaʼni IX-X asrlarda, Abbosiylar xalifaligida markaziy hokimiyat zaiflashib, viloyatlardagi mahalliy hokimiyat kuchaygani va deyarli mustaqil ichki siyosat olib borgani bilan, barcha mahalliy sulolalar, shu jumladan, Somoniylar ham, rasman boʻlsada, Bagʻdod xalifalariga boʻysungan edilar. Ular faqat maʼmuriy boshqaruvda va xoʻjalik ishlarini yuritishda xalifalar tomonidan berilgan keng huquklar va oʻzini oʻzi boshqarish vakolatlariga ega boʻlganlar. Shariat nuqtai nazaridan gʻam, xalqaro huquq nuqtai nazaridan ham, Xuroson va Movarounnahr maʼmuriy jihatdan Abbosiylar xalifaligining ajralmas qismi, Somoniylar esa xalifalarning shu viloyatlardagi hokimiyatni boshqarish uchun tayinlangan voliylari hisoblangan. Demak, Somoniylarning hukmronligi davlatchilik sifatida emas, balki Abbosiylar xalifaligining tarkibida Bagʻdoddan tayinlangan va nisbatan mustaqil ichki siyosat olib borgan mahalliy hukmdorlar sulolasining hokimiyati sifatida baholanishi mumkin.

Madaniyati. Somoniylar boshqaruvtizimining tashkil topishi siyosiy barqarorlik va iqtisodiy koʻtarilish, madaniy hayotning ravnaqiga imkon berdi. Buxoro, Samarqand, Urganch, Marv va Nishopur kabi shaharlar ilmiy va madaniy markaz sifatida taraqqiy qila boshlaydi. Forsiydariyda nazm, nasr va ilmiy asarlar yozila boshlandi. IX-X asr larda, ayniqsa, Buxoro sh. madaniy jihatdan yuksaladi. Poytaxtda amir saroyida turli sohalarga oid qoʻlyozma kitoblar saqlanadigan kattagina kutubxona barpo etiladi.

Movarounnahrda meʼmorlik va sanʼat yangi taraqqiyot bosqichiga oʻtdi. Bu davrda Samarqand, Buxoro, Urganch, Termiz, Oʻzgan va Marv kabi shaharlarda koʻplab saroy, masjid, Madrasa, minora, xonaqoh, maqbara, tim va karvonsaroylar qurildi.

== Mudofaa ishlari ==
Ismoil Somoniy saroyning maxsus, muntazam sarbozlaridan iborat yaxshi qurollangan harbiy qoʻshin tuzadi. Yaxshi va uzoq xizmat qilgan sarbozlar „hojib“ lavozimiga koʻtarilgan. Hojiblarning boshligʻi „hojib ul-hujob“ yoki „hojibi ul-buzruk“ deb yuritilar edi. Bunday unvon Somoniylar saroyidagi oliy unvon hisoblanardi.

== Qishloq xoʻjaligi ==
IX–X asrlarda Movarounnahr va Xorazm aholisining asosiy qismi sugʻorma dehqonchilik bilan shugʻullanar edi. Sugʻorish tarmoqlari vositasida sugʻorilib obod etilgan serunum vohalarda gʻallakorlik, sholikorlik, paxtachilik, sabzavotchilik, polizchilik va bogʻdorchilik yuqori darajada rivoj topgan edi. Dehqonchilik soligʻi — xirojdan xazinaga tushadigan daromad davlat kirim-chiqimining kattagina qismini qoplar edi. Shuning uchun ham somoniylar mamlakatda dehqonchilik xoʻjaligini rivojlantirishga katta eʼtibor berdilar. IX–X asrlarda Movarounnahr va Xurosonda chorvachilik yuksak darajada boʻlgan. Chorvachilik mamlakat aholisini chorva mahsulotlari bilan taʼminlabgina qolmasdan, xoʻjalikning hamma sohalari uchun ot-ulovlar ham yetkazib bergan. Ayniqsa, davlatning harbiy qoʻshinlari, xususan, suvoriy qismlarni ot-ulov bilan taʼmin etish muhim ahamiyat kasb etgan.

== Hunarmandchilik ==
Movarounnahr va Xorazm shaharlarida toʻqimachilik, kulolchilik, chilangarlik, miskarlik, zargarlik, shishasozlik va duradgorlik kabi kasb-hunarlar rivoj topadi. Natijada shaharlarning umumiy qiyofasi tubdan oʻzgaradi. Unda katta-katta gumbazli, toq-u ravoqli va peshtoqli imoratlar, ustaxonalar, masjid, madrasa, maqbara, xonaqoh va karvonsaroylar qad koʻtardi. Endilikda shaharlar oʻndan ortiq darvozali kattagina hunarmandchilik markaziga aylanib qoldi. Samarqandda yuqori navli qogʻoz ishlab chiqarilar edi. Shosh oʻzining koʻnchilik mahsulotlari va charm mollari bilan, Eloq esa kumush va qoʻrgʻoshin konlari hamda kumush tanga chiqaradigan zarbxonasi bilan mashhur edi. Xorazmda qayiqsozlik taraqqiy topadi. Xorazm va Termizda yasalgan qayiqlar Amudaryo boʻylab to Orol dengizigacha muttasil mol tashib savdogarlarning yukini yengil, uzogʻini yaqin qilgan. Bu davrda shaharlar bilan bir qatorda qishloqlar ham mamlakatning iqtisodiy hayotida katta oʻringa ega edi. Buxoroning Zandana qishlogʻida toʻqilgan mallarang boʻz „zandanicha“, Samarqandning Vador qishlogʻida tayyorlangan mato „vadoriy“ nomlari bilan Sharqda mashhur edi.

== Ichki va tashqi savdo ==
Mamlakatda dehqonchilik va hunarmandchilikning rivoj topishi natijasida ichki va tashqi savdo kengaydi. Qadimgi karvon yoʻli boʻylab quduqlar qazilib, har bir bekatda rabotlar bino qilinadi. Karvonlar oʻtadigan shahar va qishloqlarda karvonsaroylar quriladi. Ularda hujralar va omborxonalar boʻlardi. Tashqi savdo muomalasida sar­roflik cheklaridan keng foydalanilar edi. Oʻsha vaqtda savdogarlar oʻzi bilan koʻp miqdorda pul olib yurmas edilar. Oʻz pullarini ular shahardagi sarrof­lardan biriga topshirib, undan tegishli hujjat — chek olardilar. Moʻljallangan shaharga borish bilan shu chekni sarrofga berib, unda koʻrsatilgan miqdordagi pulni toʻlaligicha qaytarib olish mumkin edi. Chek soʻzi forscha termin boʻlib, oʻsha vaqtda ham bu soʻz ayni maʼnoda ishlatilgan. Shimoliy yoʻl orqali Janubiy Sibir va Moʻgʻulistonga Movarounnahrning shahar va qishloqlaridan boʻz, kiyim-kechak, egar-jabduq, qilich, idishlar, zargarlik buyumlari, dori-darmon, quruq meva, kunjut va zigʻir moyi va boshqa shu kabi mollar olib borilgan. Sibirdan turli xildagi qimmatbaho moʻynalar, chorva mollari va chorvachilik mahsulotlari keltirilgan. Xitoy bilan boʻlgan savdoda choy, ipak mato, tuz va ot asosiy oʻrinda turgan. Itil, Xazar va Bulgʻorga Movarounnahr va Xorazmdan guruch, quruq mevalar, shirinliklar, tuzlangan baliq, paxta, shoyi matolar, movut, kimxob va gilamlar olib borib sotilgan. Bulgʻor va Xazardan qimmatbaho moʻynalar, shamlar, choʻqqi qalpoqlar keltirilgan. Pul. Ichki bozorlarda „fals“ deb atalgan mis chaqa, xalqaro savdo-sotiqda esa kumush tanga — dirhamlar ishlatilardi. Mis chaqalarni markaziy hukumat ham, shuningdek, sulola aʼzolaridan boʻlgan baʼzi viloyat hokimlari ham chiqarar edilar. Kumush tangalar faqat hukumat boshligʻi nomidan Marv, Samarqand, Buxoro va Shoshda davlat zarbxonalarida soʻqilar edi.

== Yer egaligining turlari ==
Somoniylar hukmronligi davrida yer egaligining „mulki sultoniy“, „mulk yerlari“, „vaqf yerlari“, „mulki xos“ va „jamoa yerlari“ deb ataluvchi 5 turi mavjud boʻlgan. Davlat tasarrufidagi yerlar „mulki sultoniy“ deb yuritilgan. Hukmron sulola vakillari, mulkdor dehqon va aslzodalarning tasarrufidagi katta-katta yer maydonlaridan tortib mehnatkash qishloq aholisiga tegishli mayda xususiy yerlargacha „mulk yerlari“ hisoblangan. Masjid xonaqoh va madrasalarga vaqtincha yoki abadiy foydalanish uchun berilgan yerlar „vaqf yerlari“ deb atalgan. Bunday turlardagi yerlardan foydalanuvchilarning barchasi davlatga hosilning 1/3 hajmida xiroj toʻlar edi. Oliy martabali ruhoniylar va sayyidlar qoʻl ostidagi yerlar „mulki xos“ deb yuritilgan. Bunday imtiyozga ega boʻlgan mulkdorlar davlatga koʻpincha hosilning 1/10 hisobida ushr soligʻini toʻlagan, xolos. Hukmron sulola hamda oliy tabaqa vakillariga davlat oldidagi xizmatlari evaziga hadya qilingan yerlar — mulki iqto yerlari deb yuritilgan. Bundan tashqari, qishloq jamoalari tasarrufida ham maʼlum hajmda yer maydonlari saqlanib, ular „jamoa yerlari“ hisoblan — gan. Ular asosan lalmikor va togʻoldi yerlaridan iborat boʻlgan. Iqto mulki. X asrda yirik mansabdorlarning davlat oldidagi xizmati uchun yer va suvdan iborat katta-katta mulklar inʼom qilina boshlaydi. Bunday mulk „iqto“, unga ega boʻlgan mulkdorlar „muqto“ yoki „iqtodor“ deb yuritilardi. Iqto tarzida esa ayrim viloyat yoki shaharlar va tumanlar hadya etilgan. Iqto dastavval asosan oliy tabaqa zodagonlar: sulola aʼzolari — amirzodalar va yirik mansabdorlarga inʼom etilgan. Iqto mulklari avvalda bir umrga emas, balki maʼlum muddatga berilib, nasldan naslga oʻtkazilmagan. Iqtodorlar oʻziga inʼom qilingan hududlarda yashovchi aholidan olinadigan soliqlarning maʼlum qismini yigʻib olish huquqiga ega boʻlganlar. Barzikor-qoʻshchilar. IX–X asrlarda katta yer egalari kadivarlarni ishlatishdan koʻra, oʻz yerlarini qishloq jamoalarining kam yerli aʼzolariga ijaraga berishni afzal koʻradilar. Oʻsha zamonda ijarachilar „barzikor“ yoki „qoʻshchilar“ deb atalardi. Davlat soliqlari (xiroj va ushr) yer egasidan ham, qoʻshchilardan ham alohida-alohida olinar edi.

== Ismoil Somoniy ==
[[Fayl:Bukhara - Samanid Mausoleum.jpg|thumb|200px|[[Somoniylar maqbarasi]], Buxoro]]
[[Ismoil Somoniy]] oʻrta asrlarning qobiliyatli, sergʻayrat va nihoyatda zukko davlat arbobi edi. U [[Movarounnahr]]ni birlashtirgach, mustahkam feodal davlatni tuzishga intildi. U oʻz Vatanida barqaror tinchlikni taʼminlab, uni mustahkamlashda hukmronlik qobiliyatining hamma nozik xususiyatlarini ishga soldi. Avvalo katta qoʻshin toʻplab, koʻchmanchilar dashtiga askar tortdi. [[893|893-yilda]] [[Taraz]] shahrini fath etib, dashtliklarga qaqshatqich zarba berdi. Bu somoniylar davrida koʻchmanchilarga qarshi qilingan oxirgi katta yurish boʻldi. Natijada dashtlik qabilalarning Movarounnahr viloyatlariga boʻlgan uzluksiz bosqinlari barham topib, oʻtroq aholi endilikda vohalar atrofi boʻylab yuzlab kilometrga choʻzilgan mudofaa devorlari-yu, son-sanoqsiz qal’alarni bino qilish va ularni muttasil taʼmirlab turishdek ogʻir va mashaqqatli mehnatdan va tashvishdan forigʻ boʻldi. Xuddi shu davrdan boshlab, 300&amp;nbsp;km dan oshiqroq masofada [[Buxoro]] vohasining atrofini oʻrab turgan qadimiy mudofaa inshooti Kampirak devorining har yilgi odatiy hashari toʻxtalib, u qarovsiz qoldirilgan. Narshaxiyning yozishicha Amir Ismoil oʻzining kuchli qoʻshinlarini nazarda tutib, &quot;Toki men tirik ekanman, Buxoro viloyatining devori men boʻlaman, — deb aytgan ekan.

Movarounnahr aholisining mustaqillikka erishib, bu diyorda somoniylar davlatining tobora kuchayib borishi shubhasiz sharqiy viloyatlardan muttasil undirib olinadigan katta boyliklardan mahrum boʻlgan Arab xalifaligini, bir tomondan, nihoyatda ranjitsa, ikkinchi tomondan choʻchitar ham edi. Shu boisdan xalifalik safforiylar bilan somoniylarni toʻqnashtirishga va bu ikki davlatni har ikkisini ham zaiflashtirib, bu boy viloyatlarda, maʼlum darajada, oʻz taʼsirini qayta tiklashga harakat qiladi. [[900|900-yilda]] ular oʻrtasida boshlanib ketgan urush Ismoilning gʻalabasi bilan tugaydi. Butun Xuroson somoniylar qoʻl ostiga oʻtadi. Noilojlikdan xalifa Ismoilning bunday ulkan davlatini tan olishga va unga hukmdorlik yorligʻini yuborishga majbur boʻladi. Shunday qilib, IX asr oxirlarida Movarounnahr Arab xalifaligi istibdodidan abadiy xalos boʻldi. Ismoil Somoniy butun Movarounnahrni oʻz qoʻli ostida kuchli bir davlat qilib birlashtirdi. Xurosonda tashkil topgan Safforiylar davlatiga barham berdi va uni oʻz davlatiga qoʻshib oldi. Natijada poytaxti Buxoro shahri boʻlgan zamonasining eng yirik mustaqil feodal davlati tashkil topdi. Bu davlatni somoniylar xonadonidan boʻlgan hukmdorlar — amirlar X asr oxirlarigacha idora qiladilar.

== Somoniylar hokimiyatining inqirozi ==
Somoniylarning harbiy yurishlari, hukmron sulolaning ichki nizolari, mahalliy hokimlarning boshboshdoqlik harakatlari borgan sari avj olib bordi. Oqibatda mamlakatda iqtisodiy tanglik sodir boʻldi. Hatto harbiylar, shu jumladan, amirning muntazam turk sarbozlari qoʻshiniga maosh toʻlash uchun mablagʻ . Bunday ogʻir ahvoldan chiqish uchun 942-yilda aholidan ikki marta soliq undirib olinadi. Behad tartibsizlik mamlakatda vaziyatni yanada keskinlashtirib, aholi turli tabaqalarining hokimiyatga qarshi qoʻzgʻalishiga sabab boʻladi. Siyosiy vaziyat Nuh (943–954) va uning nabirasi Nuh II (976–997) hukmronlik qilgan davrda nihoyatda keskin tus oladi. 947-yilda Nuh ibn Nasrning amakisi Ibrohim isyon koʻtaradi. Saroy sarbozlari va Chagʻoniyonning yirik yer-mulk egasi Abu Ali Chagʻoniy yordamida Ibrohim Buxoro taxtini egallab oladi. Koʻp vaqt oʻtmay Abu Ali Chagʻoniyning oʻzi ham hukmdorga qarshi isyon koʻtaradi. Nuh qoʻzgʻolonni kuch bilan bostira olmaydi. 952-yilda Abu Ali Chagʻoniyni u avval Chagʻoniyonga, soʻngra Xurosonga hokim qilib tayinlashga majbur boʻladi. 961-yilda Buxoro harbiy askarlarining gʻalayoni koʻtariladi. Qoʻzgʻolonchilar amir saroyini talaydilar va unga oʻt qoʻyib yuboradilar. Bunday voqealarning tez-tez qaytarilib turishi, shubhasiz, markaziy hokimiyatning zaiflashib qolganidan dalolat berardi

== Adabiyot ==
* Abu Bakr Muhammad ibn Jaʼfar an-Narshaxiy, Buxoro tarixi [fors tilidan A. Rasulev tarjimasi], T., 1991;
* Bosvort K. E., Musulmanskiye dinastii, M., 1971;
* Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv., T., 1996;
* Negmatov N. N., Gosudarstvo Samanidov (Maverannaxr i Xorasan v IX —X vv.), Dushanbe, 1977;
* Karayev O., Istoriya Karaxanidskogo kaganata X — nachalo XIII vv., Frunze, 1983.
* Shamsuddin Kamoliddinov

{{OʻzME}}

[[Turkum:Somoniylar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]]
[[Turkum:Buxoro tarixi]]
[[Turkum:Tojikiston tarixi]]
[[Turkum:Eron tarixi]]
[[Turkum:Markaziy Osiyo tarixi]]
[[Turkum:Somoniylar davlati]]
[[Turkum:Oʻrta asrlar Xurosoni]]
[[Turkum:Sunniy sulolalar]]</text>
      <sha1>d88o19pclv6b0322hsirci8dmazzig4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270117</id>
      <parentid>6270116</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6270117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24928" sha1="n387sec1p55gzi2qkhs6cmuejmiz8qa" xml:space="preserve">'''Somoniylar''' ([[Fors tili|fors.]]'''سامانیان''')999- – 865-yillarda hukmronlik qilgan sulola.
[[File:Samanid_dynasty_(819–999).GIF|thumb|alt=Somoniylar sulolasi|Somoniylar sulolasi]]

Somoniylarning oilaviy nisbasi, yaʼni nomi ularning ajdodi boʻlmish Somonxudot ismi bilan bogʻliq. Somonxudotning kelib chiqishi haqida turli xil maʼlumot va fikrlar mavjud. Abu Bakr Narshaxiy (X asr) va Hamza Isfahoniy (X asr) keltirgan maʼlumotlarga qaraganda, Somonxudot Balx viloyatidagi Somon qishlogʻidan, al-Muqaddasiy (X asr) ning maʼlumotiga koʻra esa, u Samarqand viloyatidagi Somon nomli qishloqdan boʻlgan. „Saʼdiya“ nomli asar (XVII asr) da keltirilgan maʼlumotlarga koʻra, uning asl ismi Arquq boʻlib, u Fargʻonadan Termizga koʻchib kelgan va u yerda Somon nomli qishlogʻiga asos solgan. Oʻrta asrlarda Buxoro, Fargʻona, Tohariston, Xuttalon va boshqa viloyatlarda ham Somon nomli qishloqlar boʻlganligi qayd etilgan. Bu maʼlumotlar „Somon“ toponimi oʻrta asrlarda [[Oʻrta Osiyo]] hududlarida va undan tashqari yerlarda ham keng tarqalgan joy nomi boʻlganligidan dalolat beradi.

== Hukmdorlar ==
Koʻpchilik manbalar (Hudud alolam, Ibn Havqal, Beruniy, Gardizi va hokazo) ga koʻra, Somonxudot sosoniylar davridagi mashhur sarkarda Bahrom Choʻbin (VI asr) ning 4 yoki 5 pogʻonadagi avlodi boʻlgan. Baxrom Choʻbinning kelib chiqishi eftaliylar bilan bogʻliq. U sosoniylarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarib (590 y.) magʻlubiyatga uchragandan keyin Fargʻonaga qochib kelgan va turkiy malikaga uylanib, umrining oxirigacha oʻsha yerda qolib ketgan. Uning avlodlari ham oʻzlarini podshohlar oilasiga mansub deb hisoblaganlar va Sosoniylar davlatidagi shahanshoxlar oliy taxtiga daʼvo qilganlar. Somonxudotning shajarasida keltirilgan ajdodlaridan ayrimlarining (Juba, Jamchan, Tamgʻas kabi) turkiy ismlari boʻlgan. Shunisi diqqatga sazovorki, turkiylarning rivoyatlarida Somonyabgʻu (yaʼni Somonxudot) turkiylarning Oʻgʻuzxondan keyingi davrlarda yashagan ajdodlari qatorida tilga olingan.

Oʻrta Osiyoga arablar bostirib kelganda, Somonxudot, ayrim maʼlumotlarga koʻra, Balx viloyatidan Marvga Xuroson amiri Asad ibn Abdulloh al-Qushayriy (725/727 va 735/738 yillar)ning oldiga kelib, undan dushmanlariga qarshi qurolli yordam berishini soʻraydi. Arablar yordamida dushmanlarini yenggach, Somonxudot islom dinini qabul qiladi va oʻgʻlining ismini amirning sharafiga Asad koʻyadi. Asadning Nuh, Ahmad, Yahyo va Ilyos ismli oʻgʻillari al-Maʼmunning Marvdagi saroyida xizmatda boʻlgan va Rofi ibn Lays koʻzyulonini bostirishda faol qatnashgan. Buning evaziga al-Maʼmun ularni bir nechta viloyatlarga amir etib tayinlaydi (819—820 y.). Xususan, Nuh — Samarqand amiri, Ahmad — Fargʻona amiri, Yahyo — Shosh va Ustrushona amiri, Ilyos esa Hirot amiri etib xayinlanadi. Ular dastlab Xuroson amirlari boʻlgan tohiriylarga tobe boʻlgan va harbiy kuch toʻplab, Arab xalifaligining sharqiy chegaralarini qoʻriqlab turishgan, shuningdek, shimolidagi turklarga qarshi bir necha bor yurishlar qilishgan. Nuh ibn Asad Isfijobni bosib olib (840 y.), uni oʻziga tobe qiladi. Shunday qilib, akaukaning toʻngʻichi boʻlgan Nuh ibn Asad Samarqand va Sugʻdning katta qismini, shuningdek, Fargʻona va boshqa bir qancha shaharlarni oʻz [[hokim]]&lt;nowiki/&gt;iyati ostida birlashtiradi. Nuhning vafotidan keyin (842 y.) suloladagi yetakchilik uning ukasi Ahmad ibn Asad oilasiga oʻtadi. Uning 7 ta oʻtli boʻlib, ular otasining vafotidan keyin (866 y.) Movarounnahrning asosiy shaharlarida hokimiyatni oʻz qoʻllariga oladilar. Faqat Buxoro sh. tohiriylar qoʻlida edi. Ilyos ibn Asad vafotidan keyin unga qarashli boʻlgan Hirot shahrida ham hokimiyat Somoniylarning qoʻlidan ketdi. Tohiriylar hokimiyati tugatilgandan keyin (873 y.) Buxoroda bir muddat siyosiy beqarorlik va tartibsizliklar yuz berdi. Shunda S. oilasining boshligʻi boʻlgan Nasr ibn Ahmad mahalliy dehqonlar taklifiga binoan, Buxoroga ukasi Ismoil ibn Ahmadni hokim qilib yuboradi. Shunday qilib, Buxoro ham S qoʻliga oʻtib, ularning qudrati yana ham ortdi. Nasr davrida Somoniylar turklarning Shovgʻar shahriga yurish qiladilar. Deyarli butun Oʻrta Osiyo yerlari ularning hrkimiyati ostida birlashgandan keyin oila boshligʻi Nasr xalifa alMuʼtamiddan Movarounnahrni boshqarishga maxsus yorliq oldi (875 y.). Koʻp oʻtmay Ismoil akasi Nasrga boʻysunishdan bosh tortib, unga qarshi koʻshin tortadi. Akauka qoʻshinlari orasida boʻlib oʻtgan jangda (888 y.) Nasr magʻlubiyatga uchraydi va natijada Ismoil ibn Ahmad butun hokimiyatni oʻz qoʻliga oladi. U Taroz shahriga yurish qilib, uni bosib oladi (893 y.) va natijada boy Shalji kumush konlariga egalik kidali. Oʻsha yilning oʻzida Ahmad Ustrushonadagi afshinlar sulolasining oxirgi vakillarini yoʻq qiladi va viloyatni butkul oʻzining hokimiyatiga boʻysundiradi. Somoniylarning kuchayib borayotganidan xavfsiragan arab xalifasi Ismoilni hokimiyatdan chetlatib, oʻrniga Xuroson amiri Amr ibn Lays Safforiyni tayinlaydi (898 y.). Amr qoʻshin bilan Movarounnahrga yoʻl olganda, Ismoil unga qarshi chiqib, bir necha jangdan keyin uni magʻlubiyatga uchratadi (900 y.) va natijada safforiylarta qarashli boʻlgan Xurosonni ham oʻz yerlariga qoʻshib oladi. Shunday qilib, Ismoil ibn Ahmad hukmronligi davrida Talas vodiysidan Xurosongacha boʻlgan yerlarni oʻz hrkimiyati ostida birlashtirdi. Ismoil ibn Ahmad vafotidan keyin (907 y.) hokimiyat uning avlodlari qoʻliga oʻtdi: Ahmad ibn Ismoil (907—914 yillar), Nasr ibn Ahmad (914—943 yillar), Nuh ibn Nasr (943-954 yillar), Abdulmalik ibn Nuh (954—961 yillar), Mansur ibn Abdulmalik (961—976 yillar), Nuh ibn Mansur (976—997 yillar), Mansur ibn Nuh (997—999 yillar), Abdulmalik ibn Mansur (999—1000-yillar). Shundan keyin mamlakatdagi hokimiyat qoraxoniylar sulolasining qoʻliga oʻtib, S. hokimiyati tugatildi. Sulolaning oxirgi vakili Ismoil alMuntasir (1000—1005-yillar) qoraxoniylar sulolasiga qarshi kurash olib borib, Somoniylar hokimiyatini tiklashga urindi, lekin natija boʻlmadi va oxiri oʻzi ham oʻldirildi. Shu bilan Somoniylar sulolasi tarix sahnasidan butunlay ketdi.

== Maʼmuriy boshqaruv tizimi. ==
Somoniylar sulolasining hokimiyatdagi vakillari amir deb atalgan boʻlib, ularga dargoh (saroy axli) va devonlar (harbiy boshqarmalar) boʻysungan. Vazir mansabiga, asosan, Jayhoniylar, Balʼamiylar va Utbiylar aslzoda oilalarining vakillari tayinlanar edi. Jayhoniy va Balʼamiy ulardan eng mashhur vazirlardir. Somoniylarda vazir devonidan tashqari 10 devon boʻlib, ular uchun Buxorodagi Registon maydonida maxsus katta bino qurilgan edi. Somoniylarning boshqaruv tizimi, asosan, mahalliy dehqonlar, aslzodalar va din arboblaridan tashkil topgan boʻlib, har bir amaldor arab va fors tillarini mukammal bilishi, shuningdek, diniy va dunyoviy fanlardan xabardor boʻlishi shart edi. Bunday odamlarni ahl alqalam (qalam axli) deb atashgan. Saroy harbiy qoʻmondonlari hojib, Xuroson lashkarboshisi esa sipoxsolor deb atalgan boʻlib, boshqaruv ishlariga katta taʼsir oʻtkazib kelishgan. S.ning soliklardan kelib tushadigan yillik daromadi 45 mln. dirhamni tashkil qilgan boʻlsa, bu mablagʻdan 20 mln.ga yaqini boshqaruv tizimida xizmat qilayotgan amaldorlar va qoʻshin ehtiyojlariga sarflangan. Xizmat uchun ish xaqi hammaga har 90 kunda, yaʼni bir yilda 4 marta muntazam ravishda berib turilgan.

X asr boshida Somoniylar hukmronligi ostidagi mulklar quyidagi viloyatlardan tashkil topgan: Buxoro, Samarqand, Ustrushona, Fargʻona, Shosh, Isfijob, Xorazm, Kesh, Nasaf, Chagʻoniyon, Xuttalon, Badaxshon, Balx, Tohariston, Guzganon, Gʻarchiston, Marv, Hirot, Gʻur, [[Nishopur]] va Goʻrgon. Viloyatlarda boshqaruv gʻokimlar qoʻlida boʻlib, ular amir tomonidan tayinlangan. Bu mansabga koʻpincha mahalliy yer egalari va viloyat hokimlari xonadoni vakillari tayinlanar edi. Shaharlarning boshqaruvi raislar qoʻlida boʻlib, ular hokimlar tomonidan tayinlangan. Mas, S. hukmronligi davrida Tohariston shaharlarida banichuriylar sulolasi, Xurosonda simjuriylar sulolasi, Guzganonda farigʻuniylar sulolasi, Xorazm va Isfijobda mahalliy turkiy sulolalar, shuningdek, Chagʻoniyon, Gʻazna, Sijiston, Gʻur va Gʻarchistonda mahalliy sulolalar hukm surgan.

== Aholisi ==
Somoniylarning saroy maʼmuriyati ichidagi amaldorlarning bir qismini forelar, qolgan qismini mahalliy turkiylar tashkil etgan. Viloyatlarda ham xuddi shunday ahvol kuzatilgan. Harbiy va mudofaa ishlari toʻla turkiylarning qoʻlida boʻlgan. X asr ga kelib Isfijob, Taroz va boshqa shaharlarning turkiy aholisi koʻplab islom dinini qabul qilganliklari tufayli Somoniylarning boshqaruv tizimida ularning salmogʻi oshib ketgan. Xususan, Alptegin, Sabuktegin, Alp Arslon, Alitegin, Simjuriy, Bektuzun, Qorategin, Ayach, Altuntosh, Banichur, Tosh singari mashqur tarixiy shaxslar va ularning avlodlari shular jumlasidandir. Shuningdek, turli viloyatlar va shaharlarni Inaj, IlMangu, Sabukra, Boyqaro, Alxunmish, Boytuz, Tuztosh, Kunbosh, Suboshitegin, Kamtegin, Fayozbek, Xumorbek, Xumortosh, Oytugʻdibek, Bilgategin, Fategin, Shukrtegin, Aytugʻmish va boshqa gʻukmdorlar boshqargan.

Hokimiyat Somoniylar qoʻlidan ketib, qoraxoniylar qoʻliga oʻtgandan keyin ularning deyarli barchasi ikkilanmay yangi hukmdorlar xizmatiga oʻtishgan. Shuning uchun Bugʻroxon 992-yilda Isfijobdan yurish qilib, Samarqand va Buxoroni egallaganda, unga hech kim qarshilik koʻ)|satmagan. Chunki mahalliy aholi, shu jumladan, amaldorlar ham, ularga Movarounnahrning arablargacha boʻlgan asl egalari sifatida va endi islom dinini qabul qilib, oʻz yerlariga qaytib kelgan hukmdorlar deb qaraganlar.

== Boshqaruv tizimi ==
. Somoniylar mamlakatni boshqarishda dastavval ixcham boshqaruv maʼmuriyatini tashkil etdilar. U amir dargohi va devonlar (vazirliklar) dan iborat edi. Dargohda amir qarorgohi va harami hamda saroy aʼyonlari, navkar va xizmatkorlarining turarjoylari boʻlardi. Narshaxiyning yozishicha, somoniylar boshqaruvi asosan oʻnta devon orqali idora etilib, ular orasida vazir devoni bosh boshqaruv mahkamasi hisoblanardi. Nasr II (914–943) davrida Buxoroning Registon maydonida amir qasri qarshisida devonlar uchun saroy qurilib, mahkama mana shu maxsus binoga joylashgan edi. Mahkama xizmatchilari arab, fors tillarini puxta egallab olgan, Qur’onni va shariatning asosiy qoidalarini yaxshi biladigan, turli fanlardan xabardor boʻlgan savodli aslzodalardan tanlab olingan. Movarounnahrning ravnaqida Islom dini ruhoniylarining hissasi katta boʻldi. Shu boisdan ularning obroʻyi oshib, poytaxt Buxoro Sharqda Islom dinining eng nufuzli markazlaridan biriga aylandi. Shaharlarda koʻplab ibodatxonalar, shu jumladan, jome masjid, xonaqoh va namozgohlar bino qilindi. Shu davrda Buxoro shahrida Oʻrta Osiyodagi ilk ilmgoh — madrasa bunyod etiladi. Buxoroning bu qadimiy madrasasi X asrda bino qilingan. U Farjak madrasasi deb yuritilgan. Mamlakat maʼnaviy hayotida „ustod“ deb atalgan din va ilm peshvolari rahnamolik qilardi. Keyinchalik bu nom „shayx ul-islom“ nomi bilan yanada ulugʻlandi. Ustoddan keyin xatiblar turardi. Somoniylar masjid, madrasa va xonaqohlar qurish uchun maxsus joylar va ularning sarf-u xarajatlari uchun katta-katta mulklar ajratib berganlar. Islom dini ravnaqi, shubhasiz, Oʻrta Osiyo aholisining mustaqil xalq boʻlib shakllanishida muhim ahamiyat kasb etdi. Somoniylar boshqaruv tizimi aniq va mukammal ravishda tuzilgan boʻlib, oʻzida davlatchilikning oʻsha davrda eng ilgʻor anʼanalarini mujassamlashtirgan. Lekin qonunchilik nuqtai nazaridan Somoniylar hukmronligini teng huquqli mustaqil davlat sifatida qarash haqiqatga toʻgʻri kelmaydi. Chunki u davrda, yaʼni IX-X asrlarda, Abbosiylar xalifaligida markaziy hokimiyat zaiflashib, viloyatlardagi mahalliy hokimiyat kuchaygani va deyarli mustaqil ichki siyosat olib borgani bilan, barcha mahalliy sulolalar, shu jumladan, Somoniylar ham, rasman boʻlsada, Bagʻdod xalifalariga boʻysungan edilar. Ular faqat maʼmuriy boshqaruvda va xoʻjalik ishlarini yuritishda xalifalar tomonidan berilgan keng huquklar va oʻzini oʻzi boshqarish vakolatlariga ega boʻlganlar. Shariat nuqtai nazaridan gʻam, xalqaro huquq nuqtai nazaridan ham, Xuroson va Movarounnahr maʼmuriy jihatdan Abbosiylar xalifaligining ajralmas qismi, Somoniylar esa xalifalarning shu viloyatlardagi hokimiyatni boshqarish uchun tayinlangan voliylari hisoblangan. Demak, Somoniylarning hukmronligi davlatchilik sifatida emas, balki Abbosiylar xalifaligining tarkibida Bagʻdoddan tayinlangan va nisbatan mustaqil ichki siyosat olib borgan mahalliy hukmdorlar sulolasining hokimiyati sifatida baholanishi mumkin.

Madaniyati. Somoniylar boshqaruvtizimining tashkil topishi siyosiy barqarorlik va iqtisodiy koʻtarilish, madaniy hayotning ravnaqiga imkon berdi. Buxoro, Samarqand, Urganch, Marv va Nishopur kabi shaharlar ilmiy va madaniy markaz sifatida taraqqiy qila boshlaydi. Forsiydariyda nazm, nasr va ilmiy asarlar yozila boshlandi. IX-X asr larda, ayniqsa, Buxoro sh. madaniy jihatdan yuksaladi. Poytaxtda amir saroyida turli sohalarga oid qoʻlyozma kitoblar saqlanadigan kattagina kutubxona barpo etiladi.

Movarounnahrda meʼmorlik va sanʼat yangi taraqqiyot bosqichiga oʻtdi. Bu davrda Samarqand, Buxoro, Urganch, Termiz, Oʻzgan va Marv kabi shaharlarda koʻplab saroy, masjid, Madrasa, minora, xonaqoh, maqbara, tim va karvonsaroylar qurildi.

== Mudofaa ishlari ==
Ismoil Somoniy saroyning maxsus, muntazam sarbozlaridan iborat yaxshi qurollangan harbiy qoʻshin tuzadi. Yaxshi va uzoq xizmat qilgan sarbozlar „hojib“ lavozimiga koʻtarilgan. Hojiblarning boshligʻi „hojib ul-hujob“ yoki „hojibi ul-buzruk“ deb yuritilar edi. Bunday unvon Somoniylar saroyidagi oliy unvon hisoblanardi.

== Qishloq xoʻjaligi ==
IX–X asrlarda Movarounnahr va Xorazm aholisining asosiy qismi sugʻorma dehqonchilik bilan shugʻullanar edi. Sugʻorish tarmoqlari vositasida sugʻorilib obod etilgan serunum vohalarda gʻallakorlik, sholikorlik, paxtachilik, sabzavotchilik, polizchilik va bogʻdorchilik yuqori darajada rivoj topgan edi. Dehqonchilik soligʻi — xirojdan xazinaga tushadigan daromad davlat kirim-chiqimining kattagina qismini qoplar edi. Shuning uchun ham somoniylar mamlakatda dehqonchilik xoʻjaligini rivojlantirishga katta eʼtibor berdilar. IX–X asrlarda Movarounnahr va Xurosonda chorvachilik yuksak darajada boʻlgan. Chorvachilik mamlakat aholisini chorva mahsulotlari bilan taʼminlabgina qolmasdan, xoʻjalikning hamma sohalari uchun ot-ulovlar ham yetkazib bergan. Ayniqsa, davlatning harbiy qoʻshinlari, xususan, suvoriy qismlarni ot-ulov bilan taʼmin etish muhim ahamiyat kasb etgan.

== Hunarmandchilik ==
Movarounnahr va Xorazm shaharlarida toʻqimachilik, kulolchilik, chilangarlik, miskarlik, zargarlik, shishasozlik va duradgorlik kabi kasb-hunarlar rivoj topadi. Natijada shaharlarning umumiy qiyofasi tubdan oʻzgaradi. Unda katta-katta gumbazli, toq-u ravoqli va peshtoqli imoratlar, ustaxonalar, masjid, madrasa, maqbara, xonaqoh va karvonsaroylar qad koʻtardi. Endilikda shaharlar oʻndan ortiq darvozali kattagina hunarmandchilik markaziga aylanib qoldi. Samarqandda yuqori navli qogʻoz ishlab chiqarilar edi. Shosh oʻzining koʻnchilik mahsulotlari va charm mollari bilan, Eloq esa kumush va qoʻrgʻoshin konlari hamda kumush tanga chiqaradigan zarbxonasi bilan mashhur edi. Xorazmda qayiqsozlik taraqqiy topadi. Xorazm va Termizda yasalgan qayiqlar Amudaryo boʻylab to Orol dengizigacha muttasil mol tashib savdogarlarning yukini yengil, uzogʻini yaqin qilgan. Bu davrda shaharlar bilan bir qatorda qishloqlar ham mamlakatning iqtisodiy hayotida katta oʻringa ega edi. Buxoroning Zandana qishlogʻida toʻqilgan mallarang boʻz „zandanicha“, Samarqandning Vador qishlogʻida tayyorlangan mato „vadoriy“ nomlari bilan Sharqda mashhur edi.

== Ichki va tashqi savdo ==
Mamlakatda dehqonchilik va hunarmandchilikning rivoj topishi natijasida ichki va tashqi savdo kengaydi. Qadimgi karvon yoʻli boʻylab quduqlar qazilib, har bir bekatda rabotlar bino qilinadi. Karvonlar oʻtadigan shahar va qishloqlarda karvonsaroylar quriladi. Ularda hujralar va omborxonalar boʻlardi. Tashqi savdo muomalasida sar­roflik cheklaridan keng foydalanilar edi. Oʻsha vaqtda savdogarlar oʻzi bilan koʻp miqdorda pul olib yurmas edilar. Oʻz pullarini ular shahardagi sarrof­lardan biriga topshirib, undan tegishli hujjat — chek olardilar. Moʻljallangan shaharga borish bilan shu chekni sarrofga berib, unda koʻrsatilgan miqdordagi pulni toʻlaligicha qaytarib olish mumkin edi. Chek soʻzi forscha termin boʻlib, oʻsha vaqtda ham bu soʻz ayni maʼnoda ishlatilgan. Shimoliy yoʻl orqali Janubiy Sibir va Moʻgʻulistonga Movarounnahrning shahar va qishloqlaridan boʻz, kiyim-kechak, egar-jabduq, qilich, idishlar, zargarlik buyumlari, dori-darmon, quruq meva, kunjut va zigʻir moyi va boshqa shu kabi mollar olib borilgan. Sibirdan turli xildagi qimmatbaho moʻynalar, chorva mollari va chorvachilik mahsulotlari keltirilgan. Xitoy bilan boʻlgan savdoda choy, ipak mato, tuz va ot asosiy oʻrinda turgan. Itil, Xazar va Bulgʻorga Movarounnahr va Xorazmdan guruch, quruq mevalar, shirinliklar, tuzlangan baliq, paxta, shoyi matolar, movut, kimxob va gilamlar olib borib sotilgan. Bulgʻor va Xazardan qimmatbaho moʻynalar, shamlar, choʻqqi qalpoqlar keltirilgan. Pul. Ichki bozorlarda „fals“ deb atalgan mis chaqa, xalqaro savdo-sotiqda esa kumush tanga — dirhamlar ishlatilardi. Mis chaqalarni markaziy hukumat ham, shuningdek, sulola aʼzolaridan boʻlgan baʼzi viloyat hokimlari ham chiqarar edilar. Kumush tangalar faqat hukumat boshligʻi nomidan Marv, Samarqand, Buxoro va Shoshda davlat zarbxonalarida soʻqilar edi.

== Yer egaligining turlari ==
Somoniylar hukmronligi davrida yer egaligining „mulki sultoniy“, „mulk yerlari“, „vaqf yerlari“, „mulki xos“ va „jamoa yerlari“ deb ataluvchi 5 turi mavjud boʻlgan. Davlat tasarrufidagi yerlar „mulki sultoniy“ deb yuritilgan. Hukmron sulola vakillari, mulkdor dehqon va aslzodalarning tasarrufidagi katta-katta yer maydonlaridan tortib mehnatkash qishloq aholisiga tegishli mayda xususiy yerlargacha „mulk yerlari“ hisoblangan. Masjid xonaqoh va madrasalarga vaqtincha yoki abadiy foydalanish uchun berilgan yerlar „vaqf yerlari“ deb atalgan. Bunday turlardagi yerlardan foydalanuvchilarning barchasi davlatga hosilning 1/3 hajmida xiroj toʻlar edi. Oliy martabali ruhoniylar va sayyidlar qoʻl ostidagi yerlar „mulki xos“ deb yuritilgan. Bunday imtiyozga ega boʻlgan mulkdorlar davlatga koʻpincha hosilning 1/10 hisobida ushr soligʻini toʻlagan, xolos. Hukmron sulola hamda oliy tabaqa vakillariga davlat oldidagi xizmatlari evaziga hadya qilingan yerlar — mulki iqto yerlari deb yuritilgan. Bundan tashqari, qishloq jamoalari tasarrufida ham maʼlum hajmda yer maydonlari saqlanib, ular „jamoa yerlari“ hisoblan — gan. Ular asosan lalmikor va togʻoldi yerlaridan iborat boʻlgan. Iqto mulki. X asrda yirik mansabdorlarning davlat oldidagi xizmati uchun yer va suvdan iborat katta-katta mulklar inʼom qilina boshlaydi. Bunday mulk „iqto“, unga ega boʻlgan mulkdorlar „muqto“ yoki „iqtodor“ deb yuritilardi. Iqto tarzida esa ayrim viloyat yoki shaharlar va tumanlar hadya etilgan. Iqto dastavval asosan oliy tabaqa zodagonlar: sulola aʼzolari — amirzodalar va yirik mansabdorlarga inʼom etilgan. Iqto mulklari avvalda bir umrga emas, balki maʼlum muddatga berilib, nasldan naslga oʻtkazilmagan. Iqtodorlar oʻziga inʼom qilingan hududlarda yashovchi aholidan olinadigan soliqlarning maʼlum qismini yigʻib olish huquqiga ega boʻlganlar. Barzikor-qoʻshchilar. IX–X asrlarda katta yer egalari kadivarlarni ishlatishdan koʻra, oʻz yerlarini qishloq jamoalarining kam yerli aʼzolariga ijaraga berishni afzal koʻradilar. Oʻsha zamonda ijarachilar „barzikor“ yoki „qoʻshchilar“ deb atalardi. Davlat soliqlari (xiroj va ushr) yer egasidan ham, qoʻshchilardan ham alohida-alohida olinar edi.

== Ismoil Somoniy ==
[[Fayl:Bukhara - Samanid Mausoleum.jpg|thumb|200px|[[Somoniylar maqbarasi]], Buxoro]]
[[Ismoil Somoniy]] oʻrta asrlarning qobiliyatli, sergʻayrat va nihoyatda zukko davlat arbobi edi. U [[Movarounnahr]]ni birlashtirgach, mustahkam feodal davlatni tuzishga intildi. U oʻz Vatanida barqaror tinchlikni taʼminlab, uni mustahkamlashda hukmronlik qobiliyatining hamma nozik xususiyatlarini ishga soldi. Avvalo katta qoʻshin toʻplab, koʻchmanchilar dashtiga askar tortdi. [[893|893-yilda]] [[Taraz]] shahrini fath etib, dashtliklarga qaqshatqich zarba berdi. Bu somoniylar davrida koʻchmanchilarga qarshi qilingan oxirgi katta yurish boʻldi. Natijada dashtlik qabilalarning Movarounnahr viloyatlariga boʻlgan uzluksiz bosqinlari barham topib, oʻtroq aholi endilikda vohalar atrofi boʻylab yuzlab kilometrga choʻzilgan mudofaa devorlari-yu, son-sanoqsiz qal’alarni bino qilish va ularni muttasil taʼmirlab turishdek ogʻir va mashaqqatli mehnatdan va tashvishdan forigʻ boʻldi. Xuddi shu davrdan boshlab, 300&amp;nbsp;km dan oshiqroq masofada [[Buxoro]] vohasining atrofini oʻrab turgan qadimiy mudofaa inshooti Kampirak devorining har yilgi odatiy hashari toʻxtalib, u qarovsiz qoldirilgan. Narshaxiyning yozishicha Amir Ismoil oʻzining kuchli qoʻshinlarini nazarda tutib, &quot;Toki men tirik ekanman, Buxoro viloyatining devori men boʻlaman, — deb aytgan ekan.

Movarounnahr aholisining mustaqillikka erishib, bu diyorda somoniylar davlatining tobora kuchayib borishi shubhasiz sharqiy viloyatlardan muttasil undirib olinadigan katta boyliklardan mahrum boʻlgan Arab xalifaligini, bir tomondan, nihoyatda ranjitsa, ikkinchi tomondan choʻchitar ham edi. Shu boisdan xalifalik safforiylar bilan somoniylarni toʻqnashtirishga va bu ikki davlatni har ikkisini ham zaiflashtirib, bu boy viloyatlarda, maʼlum darajada, oʻz taʼsirini qayta tiklashga harakat qiladi. [[900|900-yilda]] ular oʻrtasida boshlanib ketgan urush Ismoilning gʻalabasi bilan tugaydi. Butun Xuroson somoniylar qoʻl ostiga oʻtadi. Noilojlikdan xalifa Ismoilning bunday ulkan davlatini tan olishga va unga hukmdorlik yorligʻini yuborishga majbur boʻladi. Shunday qilib, IX asr oxirlarida Movarounnahr Arab xalifaligi istibdodidan abadiy xalos boʻldi. Ismoil Somoniy butun Movarounnahrni oʻz qoʻli ostida kuchli bir davlat qilib birlashtirdi. Xurosonda tashkil topgan Safforiylar davlatiga barham berdi va uni oʻz davlatiga qoʻshib oldi. Natijada poytaxti Buxoro shahri boʻlgan zamonasining eng yirik mustaqil feodal davlati tashkil topdi. Bu davlatni somoniylar xonadonidan boʻlgan hukmdorlar — amirlar X asr oxirlarigacha idora qiladilar.

== Somoniylar hokimiyatining inqirozi ==
Somoniylarning harbiy yurishlari, hukmron sulolaning ichki nizolari, mahalliy hokimlarning boshboshdoqlik harakatlari borgan sari avj olib bordi. Oqibatda mamlakatda iqtisodiy tanglik sodir boʻldi. Hatto harbiylar, shu jumladan, amirning muntazam turk sarbozlari qoʻshiniga maosh toʻlash uchun mablagʻ . Bunday ogʻir ahvoldan chiqish uchun 942-yilda aholidan ikki marta soliq undirib olinadi. Behad tartibsizlik mamlakatda vaziyatni yanada keskinlashtirib, aholi turli tabaqalarining hokimiyatga qarshi qoʻzgʻalishiga sabab boʻladi. Siyosiy vaziyat Nuh (943–954) va uning nabirasi Nuh II (976–997) hukmronlik qilgan davrda nihoyatda keskin tus oladi. 947-yilda Nuh ibn Nasrning amakisi Ibrohim isyon koʻtaradi. Saroy sarbozlari va Chagʻoniyonning yirik yer-mulk egasi Abu Ali Chagʻoniy yordamida Ibrohim Buxoro taxtini egallab oladi. Koʻp vaqt oʻtmay Abu Ali Chagʻoniyning oʻzi ham hukmdorga qarshi isyon koʻtaradi. Nuh qoʻzgʻolonni kuch bilan bostira olmaydi. 952-yilda Abu Ali Chagʻoniyni u avval Chagʻoniyonga, soʻngra Xurosonga hokim qilib tayinlashga majbur boʻladi. 961-yilda Buxoro harbiy askarlarining gʻalayoni koʻtariladi. Qoʻzgʻolonchilar amir saroyini talaydilar va unga oʻt qoʻyib yuboradilar. Bunday voqealarning tez-tez qaytarilib turishi, shubhasiz, markaziy hokimiyatning zaiflashib qolganidan dalolat berardi

== Adabiyot ==
* Abu Bakr Muhammad ibn Jaʼfar an-Narshaxiy, Buxoro tarixi [fors tilidan A. Rasulev tarjimasi], T., 1991;
* Bosvort K. E., Musulmanskiye dinastii, M., 1971;
* Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv., T., 1996;
* Negmatov N. N., Gosudarstvo Samanidov (Maverannaxr i Xorasan v IX —X vv.), Dushanbe, 1977;
* Karayev O., Istoriya Karaxanidskogo kaganata X — nachalo XIII vv., Frunze, 1983.
* Shamsuddin Kamoliddinov

{{OʻzME}}

[[Turkum:Somoniylar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]]
[[Turkum:Buxoro tarixi]]
[[Turkum:Tojikiston tarixi]]
[[Turkum:Eron tarixi]]
[[Turkum:Markaziy Osiyo tarixi]]
[[Turkum:Somoniylar davlati]]
[[Turkum:Oʻrta asrlar Xurosoni]]
[[Turkum:Sunniy sulolalar]]</text>
      <sha1>n387sec1p55gzi2qkhs6cmuejmiz8qa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270118</id>
      <parentid>6270117</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:16:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Sherzod11W|Sherzod11W]] ([[User talk:Sherzod11W|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/6270117|6270117]]-sonli tahrir qaytarildi</comment>
      <origin>6270118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24923" sha1="d88o19pclv6b0322hsirci8dmazzig4" xml:space="preserve">'''Somoniylar''' ([[Fors tili|fors.]]'''سامانیان''')999-865-yillarda hukmronlik qilgan sulola.
[[File:Samanid_dynasty_(819–999).GIF|thumb|alt=Somoniylar sulolasi|Somoniylar sulolasi]]

Somoniylarning oilaviy nisbasi, yaʼni nomi ularning ajdodi boʻlmish Somonxudot ismi bilan bogʻliq. Somonxudotning kelib chiqishi haqida turli xil maʼlumot va fikrlar mavjud. Abu Bakr Narshaxiy (X asr) va Hamza Isfahoniy (X asr) keltirgan maʼlumotlarga qaraganda, Somonxudot Balx viloyatidagi Somon qishlogʻidan, al-Muqaddasiy (X asr) ning maʼlumotiga koʻra esa, u Samarqand viloyatidagi Somon nomli qishloqdan boʻlgan. „Saʼdiya“ nomli asar (XVII asr) da keltirilgan maʼlumotlarga koʻra, uning asl ismi Arquq boʻlib, u Fargʻonadan Termizga koʻchib kelgan va u yerda Somon nomli qishlogʻiga asos solgan. Oʻrta asrlarda Buxoro, Fargʻona, Tohariston, Xuttalon va boshqa viloyatlarda ham Somon nomli qishloqlar boʻlganligi qayd etilgan. Bu maʼlumotlar „Somon“ toponimi oʻrta asrlarda [[Oʻrta Osiyo]] hududlarida va undan tashqari yerlarda ham keng tarqalgan joy nomi boʻlganligidan dalolat beradi.

== Hukmdorlar ==
Koʻpchilik manbalar (Hudud alolam, Ibn Havqal, Beruniy, Gardizi va hokazo) ga koʻra, Somonxudot sosoniylar davridagi mashhur sarkarda Bahrom Choʻbin (VI asr) ning 4 yoki 5 pogʻonadagi avlodi boʻlgan. Baxrom Choʻbinning kelib chiqishi eftaliylar bilan bogʻliq. U sosoniylarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarib (590 y.) magʻlubiyatga uchragandan keyin Fargʻonaga qochib kelgan va turkiy malikaga uylanib, umrining oxirigacha oʻsha yerda qolib ketgan. Uning avlodlari ham oʻzlarini podshohlar oilasiga mansub deb hisoblaganlar va Sosoniylar davlatidagi shahanshoxlar oliy taxtiga daʼvo qilganlar. Somonxudotning shajarasida keltirilgan ajdodlaridan ayrimlarining (Juba, Jamchan, Tamgʻas kabi) turkiy ismlari boʻlgan. Shunisi diqqatga sazovorki, turkiylarning rivoyatlarida Somonyabgʻu (yaʼni Somonxudot) turkiylarning Oʻgʻuzxondan keyingi davrlarda yashagan ajdodlari qatorida tilga olingan.

Oʻrta Osiyoga arablar bostirib kelganda, Somonxudot, ayrim maʼlumotlarga koʻra, Balx viloyatidan Marvga Xuroson amiri Asad ibn Abdulloh al-Qushayriy (725/727 va 735/738 yillar)ning oldiga kelib, undan dushmanlariga qarshi qurolli yordam berishini soʻraydi. Arablar yordamida dushmanlarini yenggach, Somonxudot islom dinini qabul qiladi va oʻgʻlining ismini amirning sharafiga Asad koʻyadi. Asadning Nuh, Ahmad, Yahyo va Ilyos ismli oʻgʻillari al-Maʼmunning Marvdagi saroyida xizmatda boʻlgan va Rofi ibn Lays koʻzyulonini bostirishda faol qatnashgan. Buning evaziga al-Maʼmun ularni bir nechta viloyatlarga amir etib tayinlaydi (819—820 y.). Xususan, Nuh — Samarqand amiri, Ahmad — Fargʻona amiri, Yahyo — Shosh va Ustrushona amiri, Ilyos esa Hirot amiri etib xayinlanadi. Ular dastlab Xuroson amirlari boʻlgan tohiriylarga tobe boʻlgan va harbiy kuch toʻplab, Arab xalifaligining sharqiy chegaralarini qoʻriqlab turishgan, shuningdek, shimolidagi turklarga qarshi bir necha bor yurishlar qilishgan. Nuh ibn Asad Isfijobni bosib olib (840 y.), uni oʻziga tobe qiladi. Shunday qilib, akaukaning toʻngʻichi boʻlgan Nuh ibn Asad Samarqand va Sugʻdning katta qismini, shuningdek, Fargʻona va boshqa bir qancha shaharlarni oʻz [[hokim]]&lt;nowiki/&gt;iyati ostida birlashtiradi. Nuhning vafotidan keyin (842 y.) suloladagi yetakchilik uning ukasi Ahmad ibn Asad oilasiga oʻtadi. Uning 7 ta oʻtli boʻlib, ular otasining vafotidan keyin (866 y.) Movarounnahrning asosiy shaharlarida hokimiyatni oʻz qoʻllariga oladilar. Faqat Buxoro sh. tohiriylar qoʻlida edi. Ilyos ibn Asad vafotidan keyin unga qarashli boʻlgan Hirot shahrida ham hokimiyat Somoniylarning qoʻlidan ketdi. Tohiriylar hokimiyati tugatilgandan keyin (873 y.) Buxoroda bir muddat siyosiy beqarorlik va tartibsizliklar yuz berdi. Shunda S. oilasining boshligʻi boʻlgan Nasr ibn Ahmad mahalliy dehqonlar taklifiga binoan, Buxoroga ukasi Ismoil ibn Ahmadni hokim qilib yuboradi. Shunday qilib, Buxoro ham S qoʻliga oʻtib, ularning qudrati yana ham ortdi. Nasr davrida Somoniylar turklarning Shovgʻar shahriga yurish qiladilar. Deyarli butun Oʻrta Osiyo yerlari ularning hrkimiyati ostida birlashgandan keyin oila boshligʻi Nasr xalifa alMuʼtamiddan Movarounnahrni boshqarishga maxsus yorliq oldi (875 y.). Koʻp oʻtmay Ismoil akasi Nasrga boʻysunishdan bosh tortib, unga qarshi koʻshin tortadi. Akauka qoʻshinlari orasida boʻlib oʻtgan jangda (888 y.) Nasr magʻlubiyatga uchraydi va natijada Ismoil ibn Ahmad butun hokimiyatni oʻz qoʻliga oladi. U Taroz shahriga yurish qilib, uni bosib oladi (893 y.) va natijada boy Shalji kumush konlariga egalik kidali. Oʻsha yilning oʻzida Ahmad Ustrushonadagi afshinlar sulolasining oxirgi vakillarini yoʻq qiladi va viloyatni butkul oʻzining hokimiyatiga boʻysundiradi. Somoniylarning kuchayib borayotganidan xavfsiragan arab xalifasi Ismoilni hokimiyatdan chetlatib, oʻrniga Xuroson amiri Amr ibn Lays Safforiyni tayinlaydi (898 y.). Amr qoʻshin bilan Movarounnahrga yoʻl olganda, Ismoil unga qarshi chiqib, bir necha jangdan keyin uni magʻlubiyatga uchratadi (900 y.) va natijada safforiylarta qarashli boʻlgan Xurosonni ham oʻz yerlariga qoʻshib oladi. Shunday qilib, Ismoil ibn Ahmad hukmronligi davrida Talas vodiysidan Xurosongacha boʻlgan yerlarni oʻz hrkimiyati ostida birlashtirdi. Ismoil ibn Ahmad vafotidan keyin (907 y.) hokimiyat uning avlodlari qoʻliga oʻtdi: Ahmad ibn Ismoil (907—914 yillar), Nasr ibn Ahmad (914—943 yillar), Nuh ibn Nasr (943-954 yillar), Abdulmalik ibn Nuh (954—961 yillar), Mansur ibn Abdulmalik (961—976 yillar), Nuh ibn Mansur (976—997 yillar), Mansur ibn Nuh (997—999 yillar), Abdulmalik ibn Mansur (999—1000-yillar). Shundan keyin mamlakatdagi hokimiyat qoraxoniylar sulolasining qoʻliga oʻtib, S. hokimiyati tugatildi. Sulolaning oxirgi vakili Ismoil alMuntasir (1000—1005-yillar) qoraxoniylar sulolasiga qarshi kurash olib borib, Somoniylar hokimiyatini tiklashga urindi, lekin natija boʻlmadi va oxiri oʻzi ham oʻldirildi. Shu bilan Somoniylar sulolasi tarix sahnasidan butunlay ketdi.

== Maʼmuriy boshqaruv tizimi. ==
Somoniylar sulolasining hokimiyatdagi vakillari amir deb atalgan boʻlib, ularga dargoh (saroy axli) va devonlar (harbiy boshqarmalar) boʻysungan. Vazir mansabiga, asosan, Jayhoniylar, Balʼamiylar va Utbiylar aslzoda oilalarining vakillari tayinlanar edi. Jayhoniy va Balʼamiy ulardan eng mashhur vazirlardir. Somoniylarda vazir devonidan tashqari 10 devon boʻlib, ular uchun Buxorodagi Registon maydonida maxsus katta bino qurilgan edi. Somoniylarning boshqaruv tizimi, asosan, mahalliy dehqonlar, aslzodalar va din arboblaridan tashkil topgan boʻlib, har bir amaldor arab va fors tillarini mukammal bilishi, shuningdek, diniy va dunyoviy fanlardan xabardor boʻlishi shart edi. Bunday odamlarni ahl alqalam (qalam axli) deb atashgan. Saroy harbiy qoʻmondonlari hojib, Xuroson lashkarboshisi esa sipoxsolor deb atalgan boʻlib, boshqaruv ishlariga katta taʼsir oʻtkazib kelishgan. S.ning soliklardan kelib tushadigan yillik daromadi 45 mln. dirhamni tashkil qilgan boʻlsa, bu mablagʻdan 20 mln.ga yaqini boshqaruv tizimida xizmat qilayotgan amaldorlar va qoʻshin ehtiyojlariga sarflangan. Xizmat uchun ish xaqi hammaga har 90 kunda, yaʼni bir yilda 4 marta muntazam ravishda berib turilgan.

X asr boshida Somoniylar hukmronligi ostidagi mulklar quyidagi viloyatlardan tashkil topgan: Buxoro, Samarqand, Ustrushona, Fargʻona, Shosh, Isfijob, Xorazm, Kesh, Nasaf, Chagʻoniyon, Xuttalon, Badaxshon, Balx, Tohariston, Guzganon, Gʻarchiston, Marv, Hirot, Gʻur, [[Nishopur]] va Goʻrgon. Viloyatlarda boshqaruv gʻokimlar qoʻlida boʻlib, ular amir tomonidan tayinlangan. Bu mansabga koʻpincha mahalliy yer egalari va viloyat hokimlari xonadoni vakillari tayinlanar edi. Shaharlarning boshqaruvi raislar qoʻlida boʻlib, ular hokimlar tomonidan tayinlangan. Mas, S. hukmronligi davrida Tohariston shaharlarida banichuriylar sulolasi, Xurosonda simjuriylar sulolasi, Guzganonda farigʻuniylar sulolasi, Xorazm va Isfijobda mahalliy turkiy sulolalar, shuningdek, Chagʻoniyon, Gʻazna, Sijiston, Gʻur va Gʻarchistonda mahalliy sulolalar hukm surgan.

== Aholisi ==
Somoniylarning saroy maʼmuriyati ichidagi amaldorlarning bir qismini forelar, qolgan qismini mahalliy turkiylar tashkil etgan. Viloyatlarda ham xuddi shunday ahvol kuzatilgan. Harbiy va mudofaa ishlari toʻla turkiylarning qoʻlida boʻlgan. X asr ga kelib Isfijob, Taroz va boshqa shaharlarning turkiy aholisi koʻplab islom dinini qabul qilganliklari tufayli Somoniylarning boshqaruv tizimida ularning salmogʻi oshib ketgan. Xususan, Alptegin, Sabuktegin, Alp Arslon, Alitegin, Simjuriy, Bektuzun, Qorategin, Ayach, Altuntosh, Banichur, Tosh singari mashqur tarixiy shaxslar va ularning avlodlari shular jumlasidandir. Shuningdek, turli viloyatlar va shaharlarni Inaj, IlMangu, Sabukra, Boyqaro, Alxunmish, Boytuz, Tuztosh, Kunbosh, Suboshitegin, Kamtegin, Fayozbek, Xumorbek, Xumortosh, Oytugʻdibek, Bilgategin, Fategin, Shukrtegin, Aytugʻmish va boshqa gʻukmdorlar boshqargan.

Hokimiyat Somoniylar qoʻlidan ketib, qoraxoniylar qoʻliga oʻtgandan keyin ularning deyarli barchasi ikkilanmay yangi hukmdorlar xizmatiga oʻtishgan. Shuning uchun Bugʻroxon 992-yilda Isfijobdan yurish qilib, Samarqand va Buxoroni egallaganda, unga hech kim qarshilik koʻ)|satmagan. Chunki mahalliy aholi, shu jumladan, amaldorlar ham, ularga Movarounnahrning arablargacha boʻlgan asl egalari sifatida va endi islom dinini qabul qilib, oʻz yerlariga qaytib kelgan hukmdorlar deb qaraganlar.

== Boshqaruv tizimi ==
. Somoniylar mamlakatni boshqarishda dastavval ixcham boshqaruv maʼmuriyatini tashkil etdilar. U amir dargohi va devonlar (vazirliklar) dan iborat edi. Dargohda amir qarorgohi va harami hamda saroy aʼyonlari, navkar va xizmatkorlarining turarjoylari boʻlardi. Narshaxiyning yozishicha, somoniylar boshqaruvi asosan oʻnta devon orqali idora etilib, ular orasida vazir devoni bosh boshqaruv mahkamasi hisoblanardi. Nasr II (914–943) davrida Buxoroning Registon maydonida amir qasri qarshisida devonlar uchun saroy qurilib, mahkama mana shu maxsus binoga joylashgan edi. Mahkama xizmatchilari arab, fors tillarini puxta egallab olgan, Qur’onni va shariatning asosiy qoidalarini yaxshi biladigan, turli fanlardan xabardor boʻlgan savodli aslzodalardan tanlab olingan. Movarounnahrning ravnaqida Islom dini ruhoniylarining hissasi katta boʻldi. Shu boisdan ularning obroʻyi oshib, poytaxt Buxoro Sharqda Islom dinining eng nufuzli markazlaridan biriga aylandi. Shaharlarda koʻplab ibodatxonalar, shu jumladan, jome masjid, xonaqoh va namozgohlar bino qilindi. Shu davrda Buxoro shahrida Oʻrta Osiyodagi ilk ilmgoh — madrasa bunyod etiladi. Buxoroning bu qadimiy madrasasi X asrda bino qilingan. U Farjak madrasasi deb yuritilgan. Mamlakat maʼnaviy hayotida „ustod“ deb atalgan din va ilm peshvolari rahnamolik qilardi. Keyinchalik bu nom „shayx ul-islom“ nomi bilan yanada ulugʻlandi. Ustoddan keyin xatiblar turardi. Somoniylar masjid, madrasa va xonaqohlar qurish uchun maxsus joylar va ularning sarf-u xarajatlari uchun katta-katta mulklar ajratib berganlar. Islom dini ravnaqi, shubhasiz, Oʻrta Osiyo aholisining mustaqil xalq boʻlib shakllanishida muhim ahamiyat kasb etdi. Somoniylar boshqaruv tizimi aniq va mukammal ravishda tuzilgan boʻlib, oʻzida davlatchilikning oʻsha davrda eng ilgʻor anʼanalarini mujassamlashtirgan. Lekin qonunchilik nuqtai nazaridan Somoniylar hukmronligini teng huquqli mustaqil davlat sifatida qarash haqiqatga toʻgʻri kelmaydi. Chunki u davrda, yaʼni IX-X asrlarda, Abbosiylar xalifaligida markaziy hokimiyat zaiflashib, viloyatlardagi mahalliy hokimiyat kuchaygani va deyarli mustaqil ichki siyosat olib borgani bilan, barcha mahalliy sulolalar, shu jumladan, Somoniylar ham, rasman boʻlsada, Bagʻdod xalifalariga boʻysungan edilar. Ular faqat maʼmuriy boshqaruvda va xoʻjalik ishlarini yuritishda xalifalar tomonidan berilgan keng huquklar va oʻzini oʻzi boshqarish vakolatlariga ega boʻlganlar. Shariat nuqtai nazaridan gʻam, xalqaro huquq nuqtai nazaridan ham, Xuroson va Movarounnahr maʼmuriy jihatdan Abbosiylar xalifaligining ajralmas qismi, Somoniylar esa xalifalarning shu viloyatlardagi hokimiyatni boshqarish uchun tayinlangan voliylari hisoblangan. Demak, Somoniylarning hukmronligi davlatchilik sifatida emas, balki Abbosiylar xalifaligining tarkibida Bagʻdoddan tayinlangan va nisbatan mustaqil ichki siyosat olib borgan mahalliy hukmdorlar sulolasining hokimiyati sifatida baholanishi mumkin.

Madaniyati. Somoniylar boshqaruvtizimining tashkil topishi siyosiy barqarorlik va iqtisodiy koʻtarilish, madaniy hayotning ravnaqiga imkon berdi. Buxoro, Samarqand, Urganch, Marv va Nishopur kabi shaharlar ilmiy va madaniy markaz sifatida taraqqiy qila boshlaydi. Forsiydariyda nazm, nasr va ilmiy asarlar yozila boshlandi. IX-X asr larda, ayniqsa, Buxoro sh. madaniy jihatdan yuksaladi. Poytaxtda amir saroyida turli sohalarga oid qoʻlyozma kitoblar saqlanadigan kattagina kutubxona barpo etiladi.

Movarounnahrda meʼmorlik va sanʼat yangi taraqqiyot bosqichiga oʻtdi. Bu davrda Samarqand, Buxoro, Urganch, Termiz, Oʻzgan va Marv kabi shaharlarda koʻplab saroy, masjid, Madrasa, minora, xonaqoh, maqbara, tim va karvonsaroylar qurildi.

== Mudofaa ishlari ==
Ismoil Somoniy saroyning maxsus, muntazam sarbozlaridan iborat yaxshi qurollangan harbiy qoʻshin tuzadi. Yaxshi va uzoq xizmat qilgan sarbozlar „hojib“ lavozimiga koʻtarilgan. Hojiblarning boshligʻi „hojib ul-hujob“ yoki „hojibi ul-buzruk“ deb yuritilar edi. Bunday unvon Somoniylar saroyidagi oliy unvon hisoblanardi.

== Qishloq xoʻjaligi ==
IX–X asrlarda Movarounnahr va Xorazm aholisining asosiy qismi sugʻorma dehqonchilik bilan shugʻullanar edi. Sugʻorish tarmoqlari vositasida sugʻorilib obod etilgan serunum vohalarda gʻallakorlik, sholikorlik, paxtachilik, sabzavotchilik, polizchilik va bogʻdorchilik yuqori darajada rivoj topgan edi. Dehqonchilik soligʻi — xirojdan xazinaga tushadigan daromad davlat kirim-chiqimining kattagina qismini qoplar edi. Shuning uchun ham somoniylar mamlakatda dehqonchilik xoʻjaligini rivojlantirishga katta eʼtibor berdilar. IX–X asrlarda Movarounnahr va Xurosonda chorvachilik yuksak darajada boʻlgan. Chorvachilik mamlakat aholisini chorva mahsulotlari bilan taʼminlabgina qolmasdan, xoʻjalikning hamma sohalari uchun ot-ulovlar ham yetkazib bergan. Ayniqsa, davlatning harbiy qoʻshinlari, xususan, suvoriy qismlarni ot-ulov bilan taʼmin etish muhim ahamiyat kasb etgan.

== Hunarmandchilik ==
Movarounnahr va Xorazm shaharlarida toʻqimachilik, kulolchilik, chilangarlik, miskarlik, zargarlik, shishasozlik va duradgorlik kabi kasb-hunarlar rivoj topadi. Natijada shaharlarning umumiy qiyofasi tubdan oʻzgaradi. Unda katta-katta gumbazli, toq-u ravoqli va peshtoqli imoratlar, ustaxonalar, masjid, madrasa, maqbara, xonaqoh va karvonsaroylar qad koʻtardi. Endilikda shaharlar oʻndan ortiq darvozali kattagina hunarmandchilik markaziga aylanib qoldi. Samarqandda yuqori navli qogʻoz ishlab chiqarilar edi. Shosh oʻzining koʻnchilik mahsulotlari va charm mollari bilan, Eloq esa kumush va qoʻrgʻoshin konlari hamda kumush tanga chiqaradigan zarbxonasi bilan mashhur edi. Xorazmda qayiqsozlik taraqqiy topadi. Xorazm va Termizda yasalgan qayiqlar Amudaryo boʻylab to Orol dengizigacha muttasil mol tashib savdogarlarning yukini yengil, uzogʻini yaqin qilgan. Bu davrda shaharlar bilan bir qatorda qishloqlar ham mamlakatning iqtisodiy hayotida katta oʻringa ega edi. Buxoroning Zandana qishlogʻida toʻqilgan mallarang boʻz „zandanicha“, Samarqandning Vador qishlogʻida tayyorlangan mato „vadoriy“ nomlari bilan Sharqda mashhur edi.

== Ichki va tashqi savdo ==
Mamlakatda dehqonchilik va hunarmandchilikning rivoj topishi natijasida ichki va tashqi savdo kengaydi. Qadimgi karvon yoʻli boʻylab quduqlar qazilib, har bir bekatda rabotlar bino qilinadi. Karvonlar oʻtadigan shahar va qishloqlarda karvonsaroylar quriladi. Ularda hujralar va omborxonalar boʻlardi. Tashqi savdo muomalasida sar­roflik cheklaridan keng foydalanilar edi. Oʻsha vaqtda savdogarlar oʻzi bilan koʻp miqdorda pul olib yurmas edilar. Oʻz pullarini ular shahardagi sarrof­lardan biriga topshirib, undan tegishli hujjat — chek olardilar. Moʻljallangan shaharga borish bilan shu chekni sarrofga berib, unda koʻrsatilgan miqdordagi pulni toʻlaligicha qaytarib olish mumkin edi. Chek soʻzi forscha termin boʻlib, oʻsha vaqtda ham bu soʻz ayni maʼnoda ishlatilgan. Shimoliy yoʻl orqali Janubiy Sibir va Moʻgʻulistonga Movarounnahrning shahar va qishloqlaridan boʻz, kiyim-kechak, egar-jabduq, qilich, idishlar, zargarlik buyumlari, dori-darmon, quruq meva, kunjut va zigʻir moyi va boshqa shu kabi mollar olib borilgan. Sibirdan turli xildagi qimmatbaho moʻynalar, chorva mollari va chorvachilik mahsulotlari keltirilgan. Xitoy bilan boʻlgan savdoda choy, ipak mato, tuz va ot asosiy oʻrinda turgan. Itil, Xazar va Bulgʻorga Movarounnahr va Xorazmdan guruch, quruq mevalar, shirinliklar, tuzlangan baliq, paxta, shoyi matolar, movut, kimxob va gilamlar olib borib sotilgan. Bulgʻor va Xazardan qimmatbaho moʻynalar, shamlar, choʻqqi qalpoqlar keltirilgan. Pul. Ichki bozorlarda „fals“ deb atalgan mis chaqa, xalqaro savdo-sotiqda esa kumush tanga — dirhamlar ishlatilardi. Mis chaqalarni markaziy hukumat ham, shuningdek, sulola aʼzolaridan boʻlgan baʼzi viloyat hokimlari ham chiqarar edilar. Kumush tangalar faqat hukumat boshligʻi nomidan Marv, Samarqand, Buxoro va Shoshda davlat zarbxonalarida soʻqilar edi.

== Yer egaligining turlari ==
Somoniylar hukmronligi davrida yer egaligining „mulki sultoniy“, „mulk yerlari“, „vaqf yerlari“, „mulki xos“ va „jamoa yerlari“ deb ataluvchi 5 turi mavjud boʻlgan. Davlat tasarrufidagi yerlar „mulki sultoniy“ deb yuritilgan. Hukmron sulola vakillari, mulkdor dehqon va aslzodalarning tasarrufidagi katta-katta yer maydonlaridan tortib mehnatkash qishloq aholisiga tegishli mayda xususiy yerlargacha „mulk yerlari“ hisoblangan. Masjid xonaqoh va madrasalarga vaqtincha yoki abadiy foydalanish uchun berilgan yerlar „vaqf yerlari“ deb atalgan. Bunday turlardagi yerlardan foydalanuvchilarning barchasi davlatga hosilning 1/3 hajmida xiroj toʻlar edi. Oliy martabali ruhoniylar va sayyidlar qoʻl ostidagi yerlar „mulki xos“ deb yuritilgan. Bunday imtiyozga ega boʻlgan mulkdorlar davlatga koʻpincha hosilning 1/10 hisobida ushr soligʻini toʻlagan, xolos. Hukmron sulola hamda oliy tabaqa vakillariga davlat oldidagi xizmatlari evaziga hadya qilingan yerlar — mulki iqto yerlari deb yuritilgan. Bundan tashqari, qishloq jamoalari tasarrufida ham maʼlum hajmda yer maydonlari saqlanib, ular „jamoa yerlari“ hisoblan — gan. Ular asosan lalmikor va togʻoldi yerlaridan iborat boʻlgan. Iqto mulki. X asrda yirik mansabdorlarning davlat oldidagi xizmati uchun yer va suvdan iborat katta-katta mulklar inʼom qilina boshlaydi. Bunday mulk „iqto“, unga ega boʻlgan mulkdorlar „muqto“ yoki „iqtodor“ deb yuritilardi. Iqto tarzida esa ayrim viloyat yoki shaharlar va tumanlar hadya etilgan. Iqto dastavval asosan oliy tabaqa zodagonlar: sulola aʼzolari — amirzodalar va yirik mansabdorlarga inʼom etilgan. Iqto mulklari avvalda bir umrga emas, balki maʼlum muddatga berilib, nasldan naslga oʻtkazilmagan. Iqtodorlar oʻziga inʼom qilingan hududlarda yashovchi aholidan olinadigan soliqlarning maʼlum qismini yigʻib olish huquqiga ega boʻlganlar. Barzikor-qoʻshchilar. IX–X asrlarda katta yer egalari kadivarlarni ishlatishdan koʻra, oʻz yerlarini qishloq jamoalarining kam yerli aʼzolariga ijaraga berishni afzal koʻradilar. Oʻsha zamonda ijarachilar „barzikor“ yoki „qoʻshchilar“ deb atalardi. Davlat soliqlari (xiroj va ushr) yer egasidan ham, qoʻshchilardan ham alohida-alohida olinar edi.

== Ismoil Somoniy ==
[[Fayl:Bukhara - Samanid Mausoleum.jpg|thumb|200px|[[Somoniylar maqbarasi]], Buxoro]]
[[Ismoil Somoniy]] oʻrta asrlarning qobiliyatli, sergʻayrat va nihoyatda zukko davlat arbobi edi. U [[Movarounnahr]]ni birlashtirgach, mustahkam feodal davlatni tuzishga intildi. U oʻz Vatanida barqaror tinchlikni taʼminlab, uni mustahkamlashda hukmronlik qobiliyatining hamma nozik xususiyatlarini ishga soldi. Avvalo katta qoʻshin toʻplab, koʻchmanchilar dashtiga askar tortdi. [[893|893-yilda]] [[Taraz]] shahrini fath etib, dashtliklarga qaqshatqich zarba berdi. Bu somoniylar davrida koʻchmanchilarga qarshi qilingan oxirgi katta yurish boʻldi. Natijada dashtlik qabilalarning Movarounnahr viloyatlariga boʻlgan uzluksiz bosqinlari barham topib, oʻtroq aholi endilikda vohalar atrofi boʻylab yuzlab kilometrga choʻzilgan mudofaa devorlari-yu, son-sanoqsiz qal’alarni bino qilish va ularni muttasil taʼmirlab turishdek ogʻir va mashaqqatli mehnatdan va tashvishdan forigʻ boʻldi. Xuddi shu davrdan boshlab, 300&amp;nbsp;km dan oshiqroq masofada [[Buxoro]] vohasining atrofini oʻrab turgan qadimiy mudofaa inshooti Kampirak devorining har yilgi odatiy hashari toʻxtalib, u qarovsiz qoldirilgan. Narshaxiyning yozishicha Amir Ismoil oʻzining kuchli qoʻshinlarini nazarda tutib, &quot;Toki men tirik ekanman, Buxoro viloyatining devori men boʻlaman, — deb aytgan ekan.

Movarounnahr aholisining mustaqillikka erishib, bu diyorda somoniylar davlatining tobora kuchayib borishi shubhasiz sharqiy viloyatlardan muttasil undirib olinadigan katta boyliklardan mahrum boʻlgan Arab xalifaligini, bir tomondan, nihoyatda ranjitsa, ikkinchi tomondan choʻchitar ham edi. Shu boisdan xalifalik safforiylar bilan somoniylarni toʻqnashtirishga va bu ikki davlatni har ikkisini ham zaiflashtirib, bu boy viloyatlarda, maʼlum darajada, oʻz taʼsirini qayta tiklashga harakat qiladi. [[900|900-yilda]] ular oʻrtasida boshlanib ketgan urush Ismoilning gʻalabasi bilan tugaydi. Butun Xuroson somoniylar qoʻl ostiga oʻtadi. Noilojlikdan xalifa Ismoilning bunday ulkan davlatini tan olishga va unga hukmdorlik yorligʻini yuborishga majbur boʻladi. Shunday qilib, IX asr oxirlarida Movarounnahr Arab xalifaligi istibdodidan abadiy xalos boʻldi. Ismoil Somoniy butun Movarounnahrni oʻz qoʻli ostida kuchli bir davlat qilib birlashtirdi. Xurosonda tashkil topgan Safforiylar davlatiga barham berdi va uni oʻz davlatiga qoʻshib oldi. Natijada poytaxti Buxoro shahri boʻlgan zamonasining eng yirik mustaqil feodal davlati tashkil topdi. Bu davlatni somoniylar xonadonidan boʻlgan hukmdorlar — amirlar X asr oxirlarigacha idora qiladilar.

== Somoniylar hokimiyatining inqirozi ==
Somoniylarning harbiy yurishlari, hukmron sulolaning ichki nizolari, mahalliy hokimlarning boshboshdoqlik harakatlari borgan sari avj olib bordi. Oqibatda mamlakatda iqtisodiy tanglik sodir boʻldi. Hatto harbiylar, shu jumladan, amirning muntazam turk sarbozlari qoʻshiniga maosh toʻlash uchun mablagʻ . Bunday ogʻir ahvoldan chiqish uchun 942-yilda aholidan ikki marta soliq undirib olinadi. Behad tartibsizlik mamlakatda vaziyatni yanada keskinlashtirib, aholi turli tabaqalarining hokimiyatga qarshi qoʻzgʻalishiga sabab boʻladi. Siyosiy vaziyat Nuh (943–954) va uning nabirasi Nuh II (976–997) hukmronlik qilgan davrda nihoyatda keskin tus oladi. 947-yilda Nuh ibn Nasrning amakisi Ibrohim isyon koʻtaradi. Saroy sarbozlari va Chagʻoniyonning yirik yer-mulk egasi Abu Ali Chagʻoniy yordamida Ibrohim Buxoro taxtini egallab oladi. Koʻp vaqt oʻtmay Abu Ali Chagʻoniyning oʻzi ham hukmdorga qarshi isyon koʻtaradi. Nuh qoʻzgʻolonni kuch bilan bostira olmaydi. 952-yilda Abu Ali Chagʻoniyni u avval Chagʻoniyonga, soʻngra Xurosonga hokim qilib tayinlashga majbur boʻladi. 961-yilda Buxoro harbiy askarlarining gʻalayoni koʻtariladi. Qoʻzgʻolonchilar amir saroyini talaydilar va unga oʻt qoʻyib yuboradilar. Bunday voqealarning tez-tez qaytarilib turishi, shubhasiz, markaziy hokimiyatning zaiflashib qolganidan dalolat berardi

== Adabiyot ==
* Abu Bakr Muhammad ibn Jaʼfar an-Narshaxiy, Buxoro tarixi [fors tilidan A. Rasulev tarjimasi], T., 1991;
* Bosvort K. E., Musulmanskiye dinastii, M., 1971;
* Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv., T., 1996;
* Negmatov N. N., Gosudarstvo Samanidov (Maverannaxr i Xorasan v IX —X vv.), Dushanbe, 1977;
* Karayev O., Istoriya Karaxanidskogo kaganata X — nachalo XIII vv., Frunze, 1983.
* Shamsuddin Kamoliddinov

{{OʻzME}}

[[Turkum:Somoniylar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]]
[[Turkum:Buxoro tarixi]]
[[Turkum:Tojikiston tarixi]]
[[Turkum:Eron tarixi]]
[[Turkum:Markaziy Osiyo tarixi]]
[[Turkum:Somoniylar davlati]]
[[Turkum:Oʻrta asrlar Xurosoni]]
[[Turkum:Sunniy sulolalar]]</text>
      <sha1>d88o19pclv6b0322hsirci8dmazzig4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270119</id>
      <parentid>6270118</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6270119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24927" sha1="cwt1ast5qt1wif4klw5t7cw8bft21er" xml:space="preserve">'''Somoniylar''' ([[Fors tili|fors.]]'''سامانیان''')999-865-yillarda hukmronlik qilgan [[sulola]].
[[File:Samanid_dynasty_(819–999).GIF|thumb|alt=Somoniylar sulolasi|Somoniylar sulolasi]]

Somoniylarning oilaviy nisbasi, yaʼni nomi ularning ajdodi boʻlmish Somonxudot ismi bilan bogʻliq. Somonxudotning kelib chiqishi haqida turli xil maʼlumot va fikrlar mavjud. Abu Bakr Narshaxiy (X asr) va Hamza Isfahoniy (X asr) keltirgan maʼlumotlarga qaraganda, Somonxudot Balx viloyatidagi Somon qishlogʻidan, al-Muqaddasiy (X asr) ning maʼlumotiga koʻra esa, u Samarqand viloyatidagi Somon nomli qishloqdan boʻlgan. „Saʼdiya“ nomli asar (XVII asr) da keltirilgan maʼlumotlarga koʻra, uning asl ismi Arquq boʻlib, u Fargʻonadan Termizga koʻchib kelgan va u yerda Somon nomli qishlogʻiga asos solgan. Oʻrta asrlarda Buxoro, Fargʻona, Tohariston, Xuttalon va boshqa viloyatlarda ham Somon nomli qishloqlar boʻlganligi qayd etilgan. Bu maʼlumotlar „Somon“ toponimi oʻrta asrlarda [[Oʻrta Osiyo]] hududlarida va undan tashqari yerlarda ham keng tarqalgan joy nomi boʻlganligidan dalolat beradi.

== Hukmdorlar ==
Koʻpchilik manbalar (Hudud alolam, Ibn Havqal, Beruniy, Gardizi va hokazo) ga koʻra, Somonxudot sosoniylar davridagi mashhur sarkarda Bahrom Choʻbin (VI asr) ning 4 yoki 5 pogʻonadagi avlodi boʻlgan. Baxrom Choʻbinning kelib chiqishi eftaliylar bilan bogʻliq. U sosoniylarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarib (590 y.) magʻlubiyatga uchragandan keyin Fargʻonaga qochib kelgan va turkiy malikaga uylanib, umrining oxirigacha oʻsha yerda qolib ketgan. Uning avlodlari ham oʻzlarini podshohlar oilasiga mansub deb hisoblaganlar va Sosoniylar davlatidagi shahanshoxlar oliy taxtiga daʼvo qilganlar. Somonxudotning shajarasida keltirilgan ajdodlaridan ayrimlarining (Juba, Jamchan, Tamgʻas kabi) turkiy ismlari boʻlgan. Shunisi diqqatga sazovorki, turkiylarning rivoyatlarida Somonyabgʻu (yaʼni Somonxudot) turkiylarning Oʻgʻuzxondan keyingi davrlarda yashagan ajdodlari qatorida tilga olingan.

Oʻrta Osiyoga arablar bostirib kelganda, Somonxudot, ayrim maʼlumotlarga koʻra, Balx viloyatidan Marvga Xuroson amiri Asad ibn Abdulloh al-Qushayriy (725/727 va 735/738 yillar)ning oldiga kelib, undan dushmanlariga qarshi qurolli yordam berishini soʻraydi. Arablar yordamida dushmanlarini yenggach, Somonxudot islom dinini qabul qiladi va oʻgʻlining ismini amirning sharafiga Asad koʻyadi. Asadning Nuh, Ahmad, Yahyo va Ilyos ismli oʻgʻillari al-Maʼmunning Marvdagi saroyida xizmatda boʻlgan va Rofi ibn Lays koʻzyulonini bostirishda faol qatnashgan. Buning evaziga al-Maʼmun ularni bir nechta viloyatlarga amir etib tayinlaydi (819—820 y.). Xususan, Nuh — Samarqand amiri, Ahmad — Fargʻona amiri, Yahyo — Shosh va Ustrushona amiri, Ilyos esa Hirot amiri etib xayinlanadi. Ular dastlab Xuroson amirlari boʻlgan tohiriylarga tobe boʻlgan va harbiy kuch toʻplab, Arab xalifaligining sharqiy chegaralarini qoʻriqlab turishgan, shuningdek, shimolidagi turklarga qarshi bir necha bor yurishlar qilishgan. Nuh ibn Asad Isfijobni bosib olib (840 y.), uni oʻziga tobe qiladi. Shunday qilib, akaukaning toʻngʻichi boʻlgan Nuh ibn Asad Samarqand va Sugʻdning katta qismini, shuningdek, Fargʻona va boshqa bir qancha shaharlarni oʻz [[hokim]]&lt;nowiki/&gt;iyati ostida birlashtiradi. Nuhning vafotidan keyin (842 y.) suloladagi yetakchilik uning ukasi Ahmad ibn Asad oilasiga oʻtadi. Uning 7 ta oʻtli boʻlib, ular otasining vafotidan keyin (866 y.) Movarounnahrning asosiy shaharlarida hokimiyatni oʻz qoʻllariga oladilar. Faqat Buxoro sh. tohiriylar qoʻlida edi. Ilyos ibn Asad vafotidan keyin unga qarashli boʻlgan Hirot shahrida ham hokimiyat Somoniylarning qoʻlidan ketdi. Tohiriylar hokimiyati tugatilgandan keyin (873 y.) Buxoroda bir muddat siyosiy beqarorlik va tartibsizliklar yuz berdi. Shunda S. oilasining boshligʻi boʻlgan Nasr ibn Ahmad mahalliy dehqonlar taklifiga binoan, Buxoroga ukasi Ismoil ibn Ahmadni hokim qilib yuboradi. Shunday qilib, Buxoro ham S qoʻliga oʻtib, ularning qudrati yana ham ortdi. Nasr davrida Somoniylar turklarning Shovgʻar shahriga yurish qiladilar. Deyarli butun Oʻrta Osiyo yerlari ularning hrkimiyati ostida birlashgandan keyin oila boshligʻi Nasr xalifa alMuʼtamiddan Movarounnahrni boshqarishga maxsus yorliq oldi (875 y.). Koʻp oʻtmay Ismoil akasi Nasrga boʻysunishdan bosh tortib, unga qarshi koʻshin tortadi. Akauka qoʻshinlari orasida boʻlib oʻtgan jangda (888 y.) Nasr magʻlubiyatga uchraydi va natijada Ismoil ibn Ahmad butun hokimiyatni oʻz qoʻliga oladi. U Taroz shahriga yurish qilib, uni bosib oladi (893 y.) va natijada boy Shalji kumush konlariga egalik kidali. Oʻsha yilning oʻzida Ahmad Ustrushonadagi afshinlar sulolasining oxirgi vakillarini yoʻq qiladi va viloyatni butkul oʻzining hokimiyatiga boʻysundiradi. Somoniylarning kuchayib borayotganidan xavfsiragan arab xalifasi Ismoilni hokimiyatdan chetlatib, oʻrniga Xuroson amiri Amr ibn Lays Safforiyni tayinlaydi (898 y.). Amr qoʻshin bilan Movarounnahrga yoʻl olganda, Ismoil unga qarshi chiqib, bir necha jangdan keyin uni magʻlubiyatga uchratadi (900 y.) va natijada safforiylarta qarashli boʻlgan Xurosonni ham oʻz yerlariga qoʻshib oladi. Shunday qilib, Ismoil ibn Ahmad hukmronligi davrida Talas vodiysidan Xurosongacha boʻlgan yerlarni oʻz hrkimiyati ostida birlashtirdi. Ismoil ibn Ahmad vafotidan keyin (907 y.) hokimiyat uning avlodlari qoʻliga oʻtdi: Ahmad ibn Ismoil (907—914 yillar), Nasr ibn Ahmad (914—943 yillar), Nuh ibn Nasr (943-954 yillar), Abdulmalik ibn Nuh (954—961 yillar), Mansur ibn Abdulmalik (961—976 yillar), Nuh ibn Mansur (976—997 yillar), Mansur ibn Nuh (997—999 yillar), Abdulmalik ibn Mansur (999—1000-yillar). Shundan keyin mamlakatdagi hokimiyat qoraxoniylar sulolasining qoʻliga oʻtib, S. hokimiyati tugatildi. Sulolaning oxirgi vakili Ismoil alMuntasir (1000—1005-yillar) qoraxoniylar sulolasiga qarshi kurash olib borib, Somoniylar hokimiyatini tiklashga urindi, lekin natija boʻlmadi va oxiri oʻzi ham oʻldirildi. Shu bilan Somoniylar sulolasi tarix sahnasidan butunlay ketdi.

== Maʼmuriy boshqaruv tizimi. ==
Somoniylar sulolasining hokimiyatdagi vakillari amir deb atalgan boʻlib, ularga dargoh (saroy axli) va devonlar (harbiy boshqarmalar) boʻysungan. Vazir mansabiga, asosan, Jayhoniylar, Balʼamiylar va Utbiylar aslzoda oilalarining vakillari tayinlanar edi. Jayhoniy va Balʼamiy ulardan eng mashhur vazirlardir. Somoniylarda vazir devonidan tashqari 10 devon boʻlib, ular uchun Buxorodagi Registon maydonida maxsus katta bino qurilgan edi. Somoniylarning boshqaruv tizimi, asosan, mahalliy dehqonlar, aslzodalar va din arboblaridan tashkil topgan boʻlib, har bir amaldor arab va fors tillarini mukammal bilishi, shuningdek, diniy va dunyoviy fanlardan xabardor boʻlishi shart edi. Bunday odamlarni ahl alqalam (qalam axli) deb atashgan. Saroy harbiy qoʻmondonlari hojib, Xuroson lashkarboshisi esa sipoxsolor deb atalgan boʻlib, boshqaruv ishlariga katta taʼsir oʻtkazib kelishgan. S.ning soliklardan kelib tushadigan yillik daromadi 45 mln. dirhamni tashkil qilgan boʻlsa, bu mablagʻdan 20 mln.ga yaqini boshqaruv tizimida xizmat qilayotgan amaldorlar va qoʻshin ehtiyojlariga sarflangan. Xizmat uchun ish xaqi hammaga har 90 kunda, yaʼni bir yilda 4 marta muntazam ravishda berib turilgan.

X asr boshida Somoniylar hukmronligi ostidagi mulklar quyidagi viloyatlardan tashkil topgan: Buxoro, Samarqand, Ustrushona, Fargʻona, Shosh, Isfijob, Xorazm, Kesh, Nasaf, Chagʻoniyon, Xuttalon, Badaxshon, Balx, Tohariston, Guzganon, Gʻarchiston, Marv, Hirot, Gʻur, [[Nishopur]] va Goʻrgon. Viloyatlarda boshqaruv gʻokimlar qoʻlida boʻlib, ular amir tomonidan tayinlangan. Bu mansabga koʻpincha mahalliy yer egalari va viloyat hokimlari xonadoni vakillari tayinlanar edi. Shaharlarning boshqaruvi raislar qoʻlida boʻlib, ular hokimlar tomonidan tayinlangan. Mas, S. hukmronligi davrida Tohariston shaharlarida banichuriylar sulolasi, Xurosonda simjuriylar sulolasi, Guzganonda farigʻuniylar sulolasi, Xorazm va Isfijobda mahalliy turkiy sulolalar, shuningdek, Chagʻoniyon, Gʻazna, Sijiston, Gʻur va Gʻarchistonda mahalliy sulolalar hukm surgan.

== Aholisi ==
Somoniylarning saroy maʼmuriyati ichidagi amaldorlarning bir qismini forelar, qolgan qismini mahalliy turkiylar tashkil etgan. Viloyatlarda ham xuddi shunday ahvol kuzatilgan. Harbiy va mudofaa ishlari toʻla turkiylarning qoʻlida boʻlgan. X asr ga kelib Isfijob, Taroz va boshqa shaharlarning turkiy aholisi koʻplab islom dinini qabul qilganliklari tufayli Somoniylarning boshqaruv tizimida ularning salmogʻi oshib ketgan. Xususan, Alptegin, Sabuktegin, Alp Arslon, Alitegin, Simjuriy, Bektuzun, Qorategin, Ayach, Altuntosh, Banichur, Tosh singari mashqur tarixiy shaxslar va ularning avlodlari shular jumlasidandir. Shuningdek, turli viloyatlar va shaharlarni Inaj, IlMangu, Sabukra, Boyqaro, Alxunmish, Boytuz, Tuztosh, Kunbosh, Suboshitegin, Kamtegin, Fayozbek, Xumorbek, Xumortosh, Oytugʻdibek, Bilgategin, Fategin, Shukrtegin, Aytugʻmish va boshqa gʻukmdorlar boshqargan.

Hokimiyat Somoniylar qoʻlidan ketib, qoraxoniylar qoʻliga oʻtgandan keyin ularning deyarli barchasi ikkilanmay yangi hukmdorlar xizmatiga oʻtishgan. Shuning uchun Bugʻroxon 992-yilda Isfijobdan yurish qilib, Samarqand va Buxoroni egallaganda, unga hech kim qarshilik koʻ)|satmagan. Chunki mahalliy aholi, shu jumladan, amaldorlar ham, ularga Movarounnahrning arablargacha boʻlgan asl egalari sifatida va endi islom dinini qabul qilib, oʻz yerlariga qaytib kelgan hukmdorlar deb qaraganlar.

== Boshqaruv tizimi ==
. Somoniylar mamlakatni boshqarishda dastavval ixcham boshqaruv maʼmuriyatini tashkil etdilar. U amir dargohi va devonlar (vazirliklar) dan iborat edi. Dargohda amir qarorgohi va harami hamda saroy aʼyonlari, navkar va xizmatkorlarining turarjoylari boʻlardi. Narshaxiyning yozishicha, somoniylar boshqaruvi asosan oʻnta devon orqali idora etilib, ular orasida vazir devoni bosh boshqaruv mahkamasi hisoblanardi. Nasr II (914–943) davrida Buxoroning Registon maydonida amir qasri qarshisida devonlar uchun saroy qurilib, mahkama mana shu maxsus binoga joylashgan edi. Mahkama xizmatchilari arab, fors tillarini puxta egallab olgan, Qur’onni va shariatning asosiy qoidalarini yaxshi biladigan, turli fanlardan xabardor boʻlgan savodli aslzodalardan tanlab olingan. Movarounnahrning ravnaqida Islom dini ruhoniylarining hissasi katta boʻldi. Shu boisdan ularning obroʻyi oshib, poytaxt Buxoro Sharqda Islom dinining eng nufuzli markazlaridan biriga aylandi. Shaharlarda koʻplab ibodatxonalar, shu jumladan, jome masjid, xonaqoh va namozgohlar bino qilindi. Shu davrda Buxoro shahrida Oʻrta Osiyodagi ilk ilmgoh — madrasa bunyod etiladi. Buxoroning bu qadimiy madrasasi X asrda bino qilingan. U Farjak madrasasi deb yuritilgan. Mamlakat maʼnaviy hayotida „ustod“ deb atalgan din va ilm peshvolari rahnamolik qilardi. Keyinchalik bu nom „shayx ul-islom“ nomi bilan yanada ulugʻlandi. Ustoddan keyin xatiblar turardi. Somoniylar masjid, madrasa va xonaqohlar qurish uchun maxsus joylar va ularning sarf-u xarajatlari uchun katta-katta mulklar ajratib berganlar. Islom dini ravnaqi, shubhasiz, Oʻrta Osiyo aholisining mustaqil xalq boʻlib shakllanishida muhim ahamiyat kasb etdi. Somoniylar boshqaruv tizimi aniq va mukammal ravishda tuzilgan boʻlib, oʻzida davlatchilikning oʻsha davrda eng ilgʻor anʼanalarini mujassamlashtirgan. Lekin qonunchilik nuqtai nazaridan Somoniylar hukmronligini teng huquqli mustaqil davlat sifatida qarash haqiqatga toʻgʻri kelmaydi. Chunki u davrda, yaʼni IX-X asrlarda, Abbosiylar xalifaligida markaziy hokimiyat zaiflashib, viloyatlardagi mahalliy hokimiyat kuchaygani va deyarli mustaqil ichki siyosat olib borgani bilan, barcha mahalliy sulolalar, shu jumladan, Somoniylar ham, rasman boʻlsada, Bagʻdod xalifalariga boʻysungan edilar. Ular faqat maʼmuriy boshqaruvda va xoʻjalik ishlarini yuritishda xalifalar tomonidan berilgan keng huquklar va oʻzini oʻzi boshqarish vakolatlariga ega boʻlganlar. Shariat nuqtai nazaridan gʻam, xalqaro huquq nuqtai nazaridan ham, Xuroson va Movarounnahr maʼmuriy jihatdan Abbosiylar xalifaligining ajralmas qismi, Somoniylar esa xalifalarning shu viloyatlardagi hokimiyatni boshqarish uchun tayinlangan voliylari hisoblangan. Demak, Somoniylarning hukmronligi davlatchilik sifatida emas, balki Abbosiylar xalifaligining tarkibida Bagʻdoddan tayinlangan va nisbatan mustaqil ichki siyosat olib borgan mahalliy hukmdorlar sulolasining hokimiyati sifatida baholanishi mumkin.

Madaniyati. Somoniylar boshqaruvtizimining tashkil topishi siyosiy barqarorlik va iqtisodiy koʻtarilish, madaniy hayotning ravnaqiga imkon berdi. Buxoro, Samarqand, Urganch, Marv va Nishopur kabi shaharlar ilmiy va madaniy markaz sifatida taraqqiy qila boshlaydi. Forsiydariyda nazm, nasr va ilmiy asarlar yozila boshlandi. IX-X asr larda, ayniqsa, Buxoro sh. madaniy jihatdan yuksaladi. Poytaxtda amir saroyida turli sohalarga oid qoʻlyozma kitoblar saqlanadigan kattagina kutubxona barpo etiladi.

Movarounnahrda meʼmorlik va sanʼat yangi taraqqiyot bosqichiga oʻtdi. Bu davrda Samarqand, Buxoro, Urganch, Termiz, Oʻzgan va Marv kabi shaharlarda koʻplab saroy, masjid, Madrasa, minora, xonaqoh, maqbara, tim va karvonsaroylar qurildi.

== Mudofaa ishlari ==
Ismoil Somoniy saroyning maxsus, muntazam sarbozlaridan iborat yaxshi qurollangan harbiy qoʻshin tuzadi. Yaxshi va uzoq xizmat qilgan sarbozlar „hojib“ lavozimiga koʻtarilgan. Hojiblarning boshligʻi „hojib ul-hujob“ yoki „hojibi ul-buzruk“ deb yuritilar edi. Bunday unvon Somoniylar saroyidagi oliy unvon hisoblanardi.

== Qishloq xoʻjaligi ==
IX–X asrlarda Movarounnahr va Xorazm aholisining asosiy qismi sugʻorma dehqonchilik bilan shugʻullanar edi. Sugʻorish tarmoqlari vositasida sugʻorilib obod etilgan serunum vohalarda gʻallakorlik, sholikorlik, paxtachilik, sabzavotchilik, polizchilik va bogʻdorchilik yuqori darajada rivoj topgan edi. Dehqonchilik soligʻi — xirojdan xazinaga tushadigan daromad davlat kirim-chiqimining kattagina qismini qoplar edi. Shuning uchun ham somoniylar mamlakatda dehqonchilik xoʻjaligini rivojlantirishga katta eʼtibor berdilar. IX–X asrlarda Movarounnahr va Xurosonda chorvachilik yuksak darajada boʻlgan. Chorvachilik mamlakat aholisini chorva mahsulotlari bilan taʼminlabgina qolmasdan, xoʻjalikning hamma sohalari uchun ot-ulovlar ham yetkazib bergan. Ayniqsa, davlatning harbiy qoʻshinlari, xususan, suvoriy qismlarni ot-ulov bilan taʼmin etish muhim ahamiyat kasb etgan.

== Hunarmandchilik ==
Movarounnahr va Xorazm shaharlarida toʻqimachilik, kulolchilik, chilangarlik, miskarlik, zargarlik, shishasozlik va duradgorlik kabi kasb-hunarlar rivoj topadi. Natijada shaharlarning umumiy qiyofasi tubdan oʻzgaradi. Unda katta-katta gumbazli, toq-u ravoqli va peshtoqli imoratlar, ustaxonalar, masjid, madrasa, maqbara, xonaqoh va karvonsaroylar qad koʻtardi. Endilikda shaharlar oʻndan ortiq darvozali kattagina hunarmandchilik markaziga aylanib qoldi. Samarqandda yuqori navli qogʻoz ishlab chiqarilar edi. Shosh oʻzining koʻnchilik mahsulotlari va charm mollari bilan, Eloq esa kumush va qoʻrgʻoshin konlari hamda kumush tanga chiqaradigan zarbxonasi bilan mashhur edi. Xorazmda qayiqsozlik taraqqiy topadi. Xorazm va Termizda yasalgan qayiqlar Amudaryo boʻylab to Orol dengizigacha muttasil mol tashib savdogarlarning yukini yengil, uzogʻini yaqin qilgan. Bu davrda shaharlar bilan bir qatorda qishloqlar ham mamlakatning iqtisodiy hayotida katta oʻringa ega edi. Buxoroning Zandana qishlogʻida toʻqilgan mallarang boʻz „zandanicha“, Samarqandning Vador qishlogʻida tayyorlangan mato „vadoriy“ nomlari bilan Sharqda mashhur edi.

== Ichki va tashqi savdo ==
Mamlakatda dehqonchilik va hunarmandchilikning rivoj topishi natijasida ichki va tashqi savdo kengaydi. Qadimgi karvon yoʻli boʻylab quduqlar qazilib, har bir bekatda rabotlar bino qilinadi. Karvonlar oʻtadigan shahar va qishloqlarda karvonsaroylar quriladi. Ularda hujralar va omborxonalar boʻlardi. Tashqi savdo muomalasida sar­roflik cheklaridan keng foydalanilar edi. Oʻsha vaqtda savdogarlar oʻzi bilan koʻp miqdorda pul olib yurmas edilar. Oʻz pullarini ular shahardagi sarrof­lardan biriga topshirib, undan tegishli hujjat — chek olardilar. Moʻljallangan shaharga borish bilan shu chekni sarrofga berib, unda koʻrsatilgan miqdordagi pulni toʻlaligicha qaytarib olish mumkin edi. Chek soʻzi forscha termin boʻlib, oʻsha vaqtda ham bu soʻz ayni maʼnoda ishlatilgan. Shimoliy yoʻl orqali Janubiy Sibir va Moʻgʻulistonga Movarounnahrning shahar va qishloqlaridan boʻz, kiyim-kechak, egar-jabduq, qilich, idishlar, zargarlik buyumlari, dori-darmon, quruq meva, kunjut va zigʻir moyi va boshqa shu kabi mollar olib borilgan. Sibirdan turli xildagi qimmatbaho moʻynalar, chorva mollari va chorvachilik mahsulotlari keltirilgan. Xitoy bilan boʻlgan savdoda choy, ipak mato, tuz va ot asosiy oʻrinda turgan. Itil, Xazar va Bulgʻorga Movarounnahr va Xorazmdan guruch, quruq mevalar, shirinliklar, tuzlangan baliq, paxta, shoyi matolar, movut, kimxob va gilamlar olib borib sotilgan. Bulgʻor va Xazardan qimmatbaho moʻynalar, shamlar, choʻqqi qalpoqlar keltirilgan. Pul. Ichki bozorlarda „fals“ deb atalgan mis chaqa, xalqaro savdo-sotiqda esa kumush tanga — dirhamlar ishlatilardi. Mis chaqalarni markaziy hukumat ham, shuningdek, sulola aʼzolaridan boʻlgan baʼzi viloyat hokimlari ham chiqarar edilar. Kumush tangalar faqat hukumat boshligʻi nomidan Marv, Samarqand, Buxoro va Shoshda davlat zarbxonalarida soʻqilar edi.

== Yer egaligining turlari ==
Somoniylar hukmronligi davrida yer egaligining „mulki sultoniy“, „mulk yerlari“, „vaqf yerlari“, „mulki xos“ va „jamoa yerlari“ deb ataluvchi 5 turi mavjud boʻlgan. Davlat tasarrufidagi yerlar „mulki sultoniy“ deb yuritilgan. Hukmron sulola vakillari, mulkdor dehqon va aslzodalarning tasarrufidagi katta-katta yer maydonlaridan tortib mehnatkash qishloq aholisiga tegishli mayda xususiy yerlargacha „mulk yerlari“ hisoblangan. Masjid xonaqoh va madrasalarga vaqtincha yoki abadiy foydalanish uchun berilgan yerlar „vaqf yerlari“ deb atalgan. Bunday turlardagi yerlardan foydalanuvchilarning barchasi davlatga hosilning 1/3 hajmida xiroj toʻlar edi. Oliy martabali ruhoniylar va sayyidlar qoʻl ostidagi yerlar „mulki xos“ deb yuritilgan. Bunday imtiyozga ega boʻlgan mulkdorlar davlatga koʻpincha hosilning 1/10 hisobida ushr soligʻini toʻlagan, xolos. Hukmron sulola hamda oliy tabaqa vakillariga davlat oldidagi xizmatlari evaziga hadya qilingan yerlar — mulki iqto yerlari deb yuritilgan. Bundan tashqari, qishloq jamoalari tasarrufida ham maʼlum hajmda yer maydonlari saqlanib, ular „jamoa yerlari“ hisoblan — gan. Ular asosan lalmikor va togʻoldi yerlaridan iborat boʻlgan. Iqto mulki. X asrda yirik mansabdorlarning davlat oldidagi xizmati uchun yer va suvdan iborat katta-katta mulklar inʼom qilina boshlaydi. Bunday mulk „iqto“, unga ega boʻlgan mulkdorlar „muqto“ yoki „iqtodor“ deb yuritilardi. Iqto tarzida esa ayrim viloyat yoki shaharlar va tumanlar hadya etilgan. Iqto dastavval asosan oliy tabaqa zodagonlar: sulola aʼzolari — amirzodalar va yirik mansabdorlarga inʼom etilgan. Iqto mulklari avvalda bir umrga emas, balki maʼlum muddatga berilib, nasldan naslga oʻtkazilmagan. Iqtodorlar oʻziga inʼom qilingan hududlarda yashovchi aholidan olinadigan soliqlarning maʼlum qismini yigʻib olish huquqiga ega boʻlganlar. Barzikor-qoʻshchilar. IX–X asrlarda katta yer egalari kadivarlarni ishlatishdan koʻra, oʻz yerlarini qishloq jamoalarining kam yerli aʼzolariga ijaraga berishni afzal koʻradilar. Oʻsha zamonda ijarachilar „barzikor“ yoki „qoʻshchilar“ deb atalardi. Davlat soliqlari (xiroj va ushr) yer egasidan ham, qoʻshchilardan ham alohida-alohida olinar edi.

== Ismoil Somoniy ==
[[Fayl:Bukhara - Samanid Mausoleum.jpg|thumb|200px|[[Somoniylar maqbarasi]], Buxoro]]
[[Ismoil Somoniy]] oʻrta asrlarning qobiliyatli, sergʻayrat va nihoyatda zukko davlat arbobi edi. U [[Movarounnahr]]ni birlashtirgach, mustahkam feodal davlatni tuzishga intildi. U oʻz Vatanida barqaror tinchlikni taʼminlab, uni mustahkamlashda hukmronlik qobiliyatining hamma nozik xususiyatlarini ishga soldi. Avvalo katta qoʻshin toʻplab, koʻchmanchilar dashtiga askar tortdi. [[893|893-yilda]] [[Taraz]] shahrini fath etib, dashtliklarga qaqshatqich zarba berdi. Bu somoniylar davrida koʻchmanchilarga qarshi qilingan oxirgi katta yurish boʻldi. Natijada dashtlik qabilalarning Movarounnahr viloyatlariga boʻlgan uzluksiz bosqinlari barham topib, oʻtroq aholi endilikda vohalar atrofi boʻylab yuzlab kilometrga choʻzilgan mudofaa devorlari-yu, son-sanoqsiz qal’alarni bino qilish va ularni muttasil taʼmirlab turishdek ogʻir va mashaqqatli mehnatdan va tashvishdan forigʻ boʻldi. Xuddi shu davrdan boshlab, 300&amp;nbsp;km dan oshiqroq masofada [[Buxoro]] vohasining atrofini oʻrab turgan qadimiy mudofaa inshooti Kampirak devorining har yilgi odatiy hashari toʻxtalib, u qarovsiz qoldirilgan. Narshaxiyning yozishicha Amir Ismoil oʻzining kuchli qoʻshinlarini nazarda tutib, &quot;Toki men tirik ekanman, Buxoro viloyatining devori men boʻlaman, — deb aytgan ekan.

Movarounnahr aholisining mustaqillikka erishib, bu diyorda somoniylar davlatining tobora kuchayib borishi shubhasiz sharqiy viloyatlardan muttasil undirib olinadigan katta boyliklardan mahrum boʻlgan Arab xalifaligini, bir tomondan, nihoyatda ranjitsa, ikkinchi tomondan choʻchitar ham edi. Shu boisdan xalifalik safforiylar bilan somoniylarni toʻqnashtirishga va bu ikki davlatni har ikkisini ham zaiflashtirib, bu boy viloyatlarda, maʼlum darajada, oʻz taʼsirini qayta tiklashga harakat qiladi. [[900|900-yilda]] ular oʻrtasida boshlanib ketgan urush Ismoilning gʻalabasi bilan tugaydi. Butun Xuroson somoniylar qoʻl ostiga oʻtadi. Noilojlikdan xalifa Ismoilning bunday ulkan davlatini tan olishga va unga hukmdorlik yorligʻini yuborishga majbur boʻladi. Shunday qilib, IX asr oxirlarida Movarounnahr Arab xalifaligi istibdodidan abadiy xalos boʻldi. Ismoil Somoniy butun Movarounnahrni oʻz qoʻli ostida kuchli bir davlat qilib birlashtirdi. Xurosonda tashkil topgan Safforiylar davlatiga barham berdi va uni oʻz davlatiga qoʻshib oldi. Natijada poytaxti Buxoro shahri boʻlgan zamonasining eng yirik mustaqil feodal davlati tashkil topdi. Bu davlatni somoniylar xonadonidan boʻlgan hukmdorlar — amirlar X asr oxirlarigacha idora qiladilar.

== Somoniylar hokimiyatining inqirozi ==
Somoniylarning harbiy yurishlari, hukmron sulolaning ichki nizolari, mahalliy hokimlarning boshboshdoqlik harakatlari borgan sari avj olib bordi. Oqibatda mamlakatda iqtisodiy tanglik sodir boʻldi. Hatto harbiylar, shu jumladan, amirning muntazam turk sarbozlari qoʻshiniga maosh toʻlash uchun mablagʻ . Bunday ogʻir ahvoldan chiqish uchun 942-yilda aholidan ikki marta soliq undirib olinadi. Behad tartibsizlik mamlakatda vaziyatni yanada keskinlashtirib, aholi turli tabaqalarining hokimiyatga qarshi qoʻzgʻalishiga sabab boʻladi. Siyosiy vaziyat Nuh (943–954) va uning nabirasi Nuh II (976–997) hukmronlik qilgan davrda nihoyatda keskin tus oladi. 947-yilda Nuh ibn Nasrning amakisi Ibrohim isyon koʻtaradi. Saroy sarbozlari va Chagʻoniyonning yirik yer-mulk egasi Abu Ali Chagʻoniy yordamida Ibrohim Buxoro taxtini egallab oladi. Koʻp vaqt oʻtmay Abu Ali Chagʻoniyning oʻzi ham hukmdorga qarshi isyon koʻtaradi. Nuh qoʻzgʻolonni kuch bilan bostira olmaydi. 952-yilda Abu Ali Chagʻoniyni u avval Chagʻoniyonga, soʻngra Xurosonga hokim qilib tayinlashga majbur boʻladi. 961-yilda Buxoro harbiy askarlarining gʻalayoni koʻtariladi. Qoʻzgʻolonchilar amir saroyini talaydilar va unga oʻt qoʻyib yuboradilar. Bunday voqealarning tez-tez qaytarilib turishi, shubhasiz, markaziy hokimiyatning zaiflashib qolganidan dalolat berardi

== Adabiyot ==
* Abu Bakr Muhammad ibn Jaʼfar an-Narshaxiy, Buxoro tarixi [fors tilidan A. Rasulev tarjimasi], T., 1991;
* Bosvort K. E., Musulmanskiye dinastii, M., 1971;
* Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv., T., 1996;
* Negmatov N. N., Gosudarstvo Samanidov (Maverannaxr i Xorasan v IX —X vv.), Dushanbe, 1977;
* Karayev O., Istoriya Karaxanidskogo kaganata X — nachalo XIII vv., Frunze, 1983.
* Shamsuddin Kamoliddinov

{{OʻzME}}

[[Turkum:Somoniylar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]]
[[Turkum:Buxoro tarixi]]
[[Turkum:Tojikiston tarixi]]
[[Turkum:Eron tarixi]]
[[Turkum:Markaziy Osiyo tarixi]]
[[Turkum:Somoniylar davlati]]
[[Turkum:Oʻrta asrlar Xurosoni]]
[[Turkum:Sunniy sulolalar]]</text>
      <sha1>cwt1ast5qt1wif4klw5t7cw8bft21er</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270120</id>
      <parentid>6270119</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6270120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24928" sha1="tbo05t0sr66gg9flkif9lhgjnehk49w" xml:space="preserve">'''Somoniylar''' ([[Fors tili|fors.]]'''سامانیان''')999-865-yillarda hukmronlik qilgan [[sulola]].
[[File:Samanid_dynasty_(819–999).GIF|thumb|alt=Somoniylar sulolasi|Somoniylar sulolasi]]

Somoniylarning oilaviy nisbasi, yaʼni nomi ularning ajdodi boʻlmish Somonxudot ismi bilan bogʻliq. Somonxudotning kelib chiqishi haqida turli xil maʼlumot va fikrlar mavjud. Abu Bakr Narshaxiy (X asr) va Hamza Isfahoniy (X asr) keltirgan maʼlumotlarga qaraganda, Somonxudot Balx viloyatidagi Somon qishlogʻidan, al-Muqaddasiy (X asr) ning maʼlumotiga koʻra esa, u Samarqand viloyatidagi Somon nomli qishloqdan boʻlgan. „Saʼdiya“ nomli asar (XVII asr) da keltirilgan maʼlumotlarga koʻra, uning asl ismi Arquq boʻlib, u Fargʻonadan Termizga koʻchib kelgan va u yerda Somon nomli qishlogʻiga asos solgan. Oʻrta asrlarda Buxoro, Fargʻona, Tohariston, Xuttalon va boshqa viloyatlarda ham Somon nomli qishloqlar boʻlganligi qayd etilgan. Bu maʼlumotlar „Somon“ toponimi oʻrta asrlarda [[Oʻrta Osiyo]] hududlarida va undan tashqari yerlarda ham keng tarqalgan joy nomi boʻlganligidan dalolat beradi.

== Hukmdorlar ==
Koʻpchilik manbalar (Hudud alolam, Ibn Havqal, Beruniy, Gardizi va hokazo) ga koʻra, Somonxudot sosoniylar davridagi mashhur sarkarda Bahrom Choʻbin (VI asr) ning 4 yoki 5 pogʻonadagi avlodi boʻlgan. Baxrom Choʻbinning kelib chiqishi eftaliylar bilan bogʻliq. U sosoniylarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarib (590 y.) magʻlubiyatga uchragandan keyin Fargʻonaga qochib kelgan va turkiy malikaga uylanib, umrining oxirigacha oʻsha yerda qolib ketgan. Uning avlodlari ham oʻzlarini podshohlar oilasiga mansub deb hisoblaganlar va Sosoniylar davlatidagi shahanshoxlar oliy taxtiga daʼvo qilganlar. Somonxudotning shajarasida keltirilgan ajdodlaridan ayrimlarining (Juba, Jamchan, Tamgʻas kabi) turkiy ismlari boʻlgan. Shunisi diqqatga sazovorki, turkiylarning rivoyatlarida Somonyabgʻu (yaʼni Somonxudot) turkiylarning Oʻgʻuzxondan keyingi davrlarda yashagan ajdodlari qatorida tilga olingan.

Oʻrta Osiyoga arablar bostirib kelganda, Somonxudot, ayrim maʼlumotlarga koʻra, Balx viloyatidan Marvga Xuroson amiri Asad ibn Abdulloh al-Qushayriy (725/727 va 735/738 yillar)ning oldiga kelib, undan dushmanlariga qarshi qurolli yordam berishini soʻraydi. Arablar yordamida dushmanlarini yenggach, Somonxudot islom dinini qabul qiladi va oʻgʻlining ismini amirning sharafiga Asad koʻyadi. Asadning Nuh, Ahmad, Yahyo va Ilyos ismli oʻgʻillari al-Maʼmunning Marvdagi saroyida xizmatda boʻlgan va Rofi ibn Lays koʻzyulonini bostirishda faol qatnashgan. Buning evaziga al-Maʼmun ularni bir nechta viloyatlarga amir etib tayinlaydi (819—820 y.). Xususan, Nuh — Samarqand amiri, Ahmad — Fargʻona amiri, Yahyo — Shosh va Ustrushona amiri, Ilyos esa Hirot amiri etib xayinlanadi. Ular dastlab Xuroson amirlari boʻlgan tohiriylarga tobe boʻlgan va harbiy kuch toʻplab, Arab xalifaligining sharqiy chegaralarini qoʻriqlab turishgan, shuningdek, shimolidagi turklarga qarshi bir necha bor yurishlar qilishgan. Nuh ibn Asad Isfijobni bosib olib (840 y.), uni oʻziga tobe qiladi. Shunday qilib, akaukaning toʻngʻichi boʻlgan Nuh ibn Asad Samarqand va Sugʻdning katta qismini, shuningdek, Fargʻona va boshqa bir qancha shaharlarni oʻz [[hokim]]&lt;nowiki/&gt;iyati ostida birlashtiradi. Nuhning vafotidan keyin (842 y.) suloladagi yetakchilik uning ukasi Ahmad ibn Asad oilasiga oʻtadi. Uning 7 ta oʻtli boʻlib, ular otasining vafotidan keyin (866 y.) Movarounnahrning asosiy shaharlarida hokimiyatni oʻz qoʻllariga oladilar. Faqat Buxoro sh. tohiriylar qoʻlida edi. Ilyos ibn Asad vafotidan keyin unga qarashli boʻlgan Hirot shahrida ham hokimiyat Somoniylarning qoʻlidan ketdi. Tohiriylar hokimiyati tugatilgandan keyin (873 y.) Buxoroda bir muddat siyosiy beqarorlik va tartibsizliklar yuz berdi. Shunda S. oilasining boshligʻi boʻlgan Nasr ibn Ahmad mahalliy dehqonlar taklifiga binoan, Buxoroga ukasi Ismoil ibn Ahmadni hokim qilib yuboradi. Shunday qilib, Buxoro ham S qoʻliga oʻtib, ularning qudrati yana ham ortdi. Nasr davrida Somoniylar turklarning Shovgʻar shahriga yurish qiladilar. Deyarli butun Oʻrta Osiyo yerlari ularning hrkimiyati ostida birlashgandan keyin oila boshligʻi Nasr xalifa alMuʼtamiddan Movarounnahrni boshqarishga maxsus yorliq oldi (875 y.). Koʻp oʻtmay Ismoil akasi Nasrga boʻysunishdan bosh tortib, unga qarshi koʻshin tortadi. Akauka qoʻshinlari orasida boʻlib oʻtgan jangda (888 y.) Nasr magʻlubiyatga uchraydi va natijada Ismoil ibn Ahmad butun hokimiyatni oʻz qoʻliga oladi. U Taroz shahriga yurish qilib, uni bosib oladi (893 y.) va natijada boy Shalji kumush konlariga egalik kidali. Oʻsha yilning oʻzida Ahmad Ustrushonadagi afshinlar sulolasining oxirgi vakillarini yoʻq qiladi va viloyatni butkul oʻzining hokimiyatiga boʻysundiradi. Somoniylarning kuchayib borayotganidan xavfsiragan arab xalifasi Ismoilni hokimiyatdan chetlatib, oʻrniga Xuroson amiri Amr ibn Lays Safforiyni tayinlaydi (898 y.). Amr qoʻshin bilan Movarounnahrga yoʻl olganda, Ismoil unga qarshi chiqib, bir necha jangdan keyin uni magʻlubiyatga uchratadi (900 y.) va natijada safforiylarta qarashli boʻlgan Xurosonni ham oʻz yerlariga qoʻshib oladi. Shunday qilib, Ismoil ibn Ahmad hukmronligi davrida Talas vodiysidan Xurosongacha boʻlgan yerlarni oʻz hrkimiyati ostida birlashtirdi. Ismoil ibn Ahmad vafotidan keyin (907 y.) hokimiyat uning avlodlari qoʻliga oʻtdi: Ahmad ibn Ismoil (907—914 yillar), Nasr ibn Ahmad (914—943 yillar), Nuh ibn Nasr (943-954 yillar), Abdulmalik ibn Nuh (954—961 yillar), Mansur ibn Abdulmalik (961—976 yillar), Nuh ibn Mansur (976—997 yillar), Mansur ibn Nuh (997—999 yillar), Abdulmalik ibn Mansur (999—1000-yillar). Shundan keyin mamlakatdagi hokimiyat qoraxoniylar sulolasining qoʻliga oʻtib, S. hokimiyati tugatildi. Sulolaning oxirgi vakili Ismoil alMuntasir (1000—1005-yillar) qoraxoniylar sulolasiga qarshi kurash olib borib, Somoniylar hokimiyatini tiklashga urindi, lekin natija boʻlmadi va oxiri oʻzi ham oʻldirildi. Shu bilan Somoniylar sulolasi tarix sahnasidan butunlay ketdi.

== Maʼmuriy boshqaruv tizimi. ==
Somoniylar sulolasining hokimiyatdagi vakillari amir deb atalgan boʻlib, ularga dargoh (saroy axli) va devonlar (harbiy boshqarmalar) boʻysungan. Vazir mansabiga, asosan, Jayhoniylar, Balʼamiylar va Utbiylar aslzoda oilalarining vakillari tayinlanar edi. Jayhoniy va Balʼamiy ulardan eng mashhur vazirlardir. Somoniylarda vazir devonidan tashqari 10 devon boʻlib, ular uchun Buxorodagi Registon maydonida maxsus katta bino qurilgan edi. Somoniylarning boshqaruv tizimi, asosan, mahalliy dehqonlar, aslzodalar va din arboblaridan tashkil topgan boʻlib, har bir amaldor arab va fors tillarini mukammal bilishi, shuningdek, diniy va dunyoviy fanlardan xabardor boʻlishi shart edi. Bunday odamlarni ahl alqalam (qalam axli) deb atashgan. Saroy harbiy qoʻmondonlari hojib, Xuroson lashkarboshisi esa sipoxsolor deb atalgan boʻlib, boshqaruv ishlariga katta taʼsir oʻtkazib kelishgan. S.ning soliklardan kelib tushadigan yillik daromadi 45 mln. dirhamni tashkil qilgan boʻlsa, bu mablagʻdan 20 mln.ga yaqini boshqaruv tizimida xizmat qilayotgan amaldorlar va qoʻshin ehtiyojlariga sarflangan. Xizmat uchun ish xaqi hammaga har 90 kunda, yaʼni bir yilda 4 marta muntazam ravishda berib turilgan.

X asr boshida Somoniylar hukmronligi ostidagi mulklar quyidagi viloyatlardan tashkil topgan: Buxoro, Samarqand, Ustrushona, Fargʻona, Shosh, Isfijob, Xorazm, Kesh, Nasaf, Chagʻoniyon, Xuttalon, Badaxshon, Balx, Tohariston, Guzganon, Gʻarchiston, Marv, Hirot, Gʻur, [[Nishopur]] va Goʻrgon. Viloyatlarda boshqaruv gʻokimlar qoʻlida boʻlib, ular amir tomonidan tayinlangan. Bu mansabga koʻpincha mahalliy yer egalari va viloyat hokimlari xonadoni vakillari tayinlanar edi. Shaharlarning boshqaruvi raislar qoʻlida boʻlib, ular hokimlar tomonidan tayinlangan. Mas, S. hukmronligi davrida Tohariston shaharlarida banichuriylar sulolasi, Xurosonda simjuriylar sulolasi, Guzganonda farigʻuniylar sulolasi, Xorazm va Isfijobda mahalliy turkiy sulolalar, shuningdek, Chagʻoniyon, Gʻazna, Sijiston, Gʻur va Gʻarchistonda mahalliy sulolalar hukm surgan.

== Aholisi ==
Somoniylarning saroy maʼmuriyati ichidagi amaldorlarning bir qismini forelar, qolgan qismini mahalliy turkiylar tashkil etgan. Viloyatlarda ham xuddi shunday ahvol kuzatilgan. Harbiy va mudofaa ishlari toʻla turkiylarning qoʻlida boʻlgan. X asr ga kelib Isfijob, Taroz va boshqa shaharlarning turkiy aholisi koʻplab islom dinini qabul qilganliklari tufayli Somoniylarning boshqaruv tizimida ularning salmogʻi oshib ketgan. Xususan, Alptegin, Sabuktegin, Alp Arslon, Alitegin, Simjuriy, Bektuzun, Qorategin, Ayach, Altuntosh, Banichur, Tosh singari mashqur tarixiy shaxslar va ularning avlodlari shular jumlasidandir. Shuningdek, turli viloyatlar va shaharlarni Inaj, IlMangu, Sabukra, Boyqaro, Alxunmish, Boytuz, Tuztosh, Kunbosh, Suboshitegin, Kamtegin, Fayozbek, Xumorbek, Xumortosh, Oytugʻdibek, Bilgategin, Fategin, Shukrtegin, Aytugʻmish va boshqa gʻukmdorlar boshqargan.

Hokimiyat Somoniylar qoʻlidan ketib, qoraxoniylar qoʻliga oʻtgandan keyin ularning deyarli barchasi ikkilanmay yangi hukmdorlar xizmatiga oʻtishgan. Shuning uchun Bugʻroxon 992-yilda Isfijobdan yurish qilib, Samarqand va Buxoroni egallaganda, unga hech kim qarshilik koʻ)|satmagan. Chunki mahalliy aholi, shu jumladan, amaldorlar ham, ularga Movarounnahrning arablargacha boʻlgan asl egalari sifatida va endi islom dinini qabul qilib, oʻz yerlariga qaytib kelgan hukmdorlar deb qaraganlar.

== Boshqaruv tizimi ==
. Somoniylar mamlakatni boshqarishda dastavval ixcham boshqaruv maʼmuriyatini tashkil etdilar. U amir dargohi va devonlar (vazirliklar) dan iborat edi. Dargohda amir qarorgohi va harami hamda saroy aʼyonlari, navkar va xizmatkorlarining turarjoylari boʻlardi. Narshaxiyning yozishicha, somoniylar boshqaruvi asosan oʻnta devon orqali idora etilib, ular orasida vazir devoni bosh boshqaruv mahkamasi hisoblanardi. Nasr II (914–943) davrida Buxoroning Registon maydonida amir qasri qarshisida devonlar uchun saroy qurilib, mahkama mana shu maxsus binoga joylashgan edi. Mahkama xizmatchilari arab, fors tillarini puxta egallab olgan, Qur’onni va shariatning asosiy qoidalarini yaxshi biladigan, turli fanlardan xabardor boʻlgan savodli aslzodalardan tanlab olingan. Movarounnahrning ravnaqida Islom dini ruhoniylarining hissasi katta boʻldi. Shu boisdan ularning obroʻyi oshib, poytaxt Buxoro Sharqda Islom dinining eng nufuzli markazlaridan biriga aylandi. Shaharlarda koʻplab ibodatxonalar, shu jumladan, jome masjid, xonaqoh va namozgohlar bino qilindi. Shu davrda Buxoro shahrida Oʻrta Osiyodagi ilk ilmgoh — madrasa bunyod etiladi. Buxoroning bu qadimiy madrasasi X asrda bino qilingan. U Farjak madrasasi deb yuritilgan. Mamlakat maʼnaviy hayotida „ustod“ deb atalgan din va ilm peshvolari rahnamolik qilardi. Keyinchalik bu nom „shayx ul-islom“ nomi bilan yanada ulugʻlandi. Ustoddan keyin xatiblar turardi. Somoniylar masjid, madrasa va xonaqohlar qurish uchun maxsus joylar va ularning sarf-u xarajatlari uchun katta-katta mulklar ajratib berganlar. Islom dini ravnaqi, shubhasiz, Oʻrta Osiyo aholisining mustaqil xalq boʻlib shakllanishida muhim ahamiyat kasb etdi. Somoniylar boshqaruv tizimi aniq va mukammal ravishda tuzilgan boʻlib, oʻzida davlatchilikning oʻsha davrda eng ilgʻor anʼanalarini mujassamlashtirgan. Lekin qonunchilik nuqtai nazaridan Somoniylar hukmronligini teng huquqli mustaqil davlat sifatida qarash haqiqatga toʻgʻri kelmaydi. Chunki u davrda, yaʼni IX-X asrlarda, Abbosiylar xalifaligida markaziy hokimiyat zaiflashib, viloyatlardagi mahalliy hokimiyat kuchaygani va deyarli mustaqil ichki siyosat olib borgani bilan, barcha mahalliy sulolalar, shu jumladan, Somoniylar ham, rasman boʻlsada, Bagʻdod xalifalariga boʻysungan edilar. Ular faqat maʼmuriy boshqaruvda va xoʻjalik ishlarini yuritishda xalifalar tomonidan berilgan keng huquklar va oʻzini oʻzi boshqarish vakolatlariga ega boʻlganlar. Shariat nuqtai nazaridan gʻam, xalqaro huquq nuqtai nazaridan ham, Xuroson va Movarounnahr maʼmuriy jihatdan Abbosiylar xalifaligining ajralmas qismi, Somoniylar esa xalifalarning shu viloyatlardagi hokimiyatni boshqarish uchun tayinlangan voliylari hisoblangan. Demak, Somoniylarning hukmronligi davlatchilik sifatida emas, balki Abbosiylar xalifaligining tarkibida Bagʻdoddan tayinlangan va nisbatan mustaqil ichki siyosat olib borgan mahalliy hukmdorlar sulolasining hokimiyati sifatida baholanishi mumkin.

Madaniyati. Somoniylar boshqaruvtizimining tashkil topishi siyosiy barqarorlik va iqtisodiy koʻtarilish, madaniy hayotning ravnaqiga imkon berdi. Buxoro, Samarqand, Urganch, Marv va Nishopur kabi shaharlar ilmiy va madaniy markaz sifatida taraqqiy qila boshlaydi. Forsiydariyda nazm, nasr va ilmiy asarlar yozila boshlandi. IX-X asr larda, ayniqsa, Buxoro sh. madaniy jihatdan yuksaladi. Poytaxtda amir saroyida turli sohalarga oid qoʻlyozma kitoblar saqlanadigan kattagina kutubxona barpo etiladi.

Movarounnahrda meʼmorlik va sanʼat yangi taraqqiyot bosqichiga oʻtdi. Bu davrda Samarqand, Buxoro, Urganch, Termiz, Oʻzgan va Marv kabi shaharlarda koʻplab saroy, masjid, Madrasa, minora, xonaqoh, maqbara, tim va karvonsaroylar qurildi.

== Mudofaa ishlari ==
Ismoil Somoniy saroyning maxsus, muntazam sarbozlaridan iborat yaxshi qurollangan harbiy qoʻshin tuzadi. Yaxshi va uzoq xizmat qilgan sarbozlar „hojib“ lavozimiga koʻtarilgan. Hojiblarning boshligʻi „hojib ul-hujob“ yoki „hojibi ul-buzruk“ deb yuritilar edi. Bunday unvon Somoniylar saroyidagi oliy unvon hisoblanardi.

== Qishloq xoʻjaligi ==
IX–X asrlarda Movarounnahr va Xorazm aholisining asosiy qismi sugʻorma dehqonchilik bilan shugʻullanar edi. Sugʻorish tarmoqlari vositasida sugʻorilib obod etilgan serunum vohalarda gʻallakorlik, sholikorlik, paxtachilik, sabzavotchilik, polizchilik va bogʻdorchilik yuqori darajada rivoj topgan edi. Dehqonchilik soligʻi — xirojdan xazinaga tushadigan daromad davlat kirim-chiqimining kattagina qismini qoplar edi. Shuning uchun ham somoniylar mamlakatda dehqonchilik xoʻjaligini rivojlantirishga katta eʼtibor berdilar. IX–X asrlarda Movarounnahr va Xurosonda chorvachilik yuksak darajada boʻlgan. Chorvachilik mamlakat aholisini chorva mahsulotlari bilan taʼminlabgina qolmasdan, xoʻjalikning hamma sohalari uchun ot-ulovlar ham yetkazib bergan. Ayniqsa, davlatning harbiy qoʻshinlari, xususan, suvoriy qismlarni ot-ulov bilan taʼmin etish muhim ahamiyat kasb etgan.

== Hunarmandchilik ==
Movarounnahr va Xorazm shaharlarida toʻqimachilik, kulolchilik, chilangarlik, miskarlik, zargarlik, shishasozlik va duradgorlik kabi kasb-hunarlar rivoj topadi. Natijada shaharlarning umumiy qiyofasi tubdan oʻzgaradi. Unda katta-katta gumbazli, toq-u ravoqli va peshtoqli imoratlar, ustaxonalar, masjid, madrasa, maqbara, xonaqoh va karvonsaroylar qad koʻtardi. Endilikda shaharlar oʻndan ortiq darvozali kattagina hunarmandchilik markaziga aylanib qoldi. Samarqandda yuqori navli qogʻoz ishlab chiqarilar edi. Shosh oʻzining koʻnchilik mahsulotlari va charm mollari bilan, Eloq esa kumush va qoʻrgʻoshin konlari hamda kumush tanga chiqaradigan zarbxonasi bilan mashhur edi. Xorazmda qayiqsozlik taraqqiy topadi. Xorazm va Termizda yasalgan qayiqlar Amudaryo boʻylab to Orol dengizigacha muttasil mol tashib savdogarlarning yukini yengil, uzogʻini yaqin qilgan. Bu davrda shaharlar bilan bir qatorda qishloqlar ham mamlakatning iqtisodiy hayotida katta oʻringa ega edi. Buxoroning Zandana qishlogʻida toʻqilgan mallarang boʻz „zandanicha“, Samarqandning Vador qishlogʻida tayyorlangan mato „vadoriy“ nomlari bilan Sharqda mashhur edi.

== Ichki va tashqi savdo ==
Mamlakatda dehqonchilik va hunarmandchilikning rivoj topishi natijasida ichki va tashqi savdo kengaydi. Qadimgi karvon yoʻli boʻylab quduqlar qazilib, har bir bekatda rabotlar bino qilinadi. Karvonlar oʻtadigan shahar va qishloqlarda karvonsaroylar quriladi. Ularda hujralar va omborxonalar boʻlardi. Tashqi savdo muomalasida sar­roflik cheklaridan keng foydalanilar edi. Oʻsha vaqtda savdogarlar oʻzi bilan koʻp miqdorda pul olib yurmas edilar. Oʻz pullarini ular shahardagi sarrof­lardan biriga topshirib, undan tegishli hujjat — chek olardilar. Moʻljallangan shaharga borish bilan shu chekni sarrofga berib, unda koʻrsatilgan miqdordagi pulni toʻlaligicha qaytarib olish mumkin edi. Chek soʻzi forscha termin boʻlib, oʻsha vaqtda ham bu soʻz ayni maʼnoda ishlatilgan. Shimoliy yoʻl orqali Janubiy Sibir va Moʻgʻulistonga Movarounnahrning shahar va qishloqlaridan boʻz, kiyim-kechak, egar-jabduq, qilich, idishlar, zargarlik buyumlari, dori-darmon, quruq meva, kunjut va zigʻir moyi va boshqa shu kabi mollar olib borilgan. Sibirdan turli xildagi qimmatbaho moʻynalar, chorva mollari va chorvachilik mahsulotlari keltirilgan. Xitoy bilan boʻlgan savdoda choy, ipak mato, tuz va ot asosiy oʻrinda turgan. Itil, Xazar va Bulgʻorga Movarounnahr va Xorazmdan guruch, quruq mevalar, shirinliklar, tuzlangan baliq, paxta, shoyi matolar, movut, kimxob va gilamlar olib borib sotilgan. Bulgʻor va Xazardan qimmatbaho moʻynalar, shamlar, choʻqqi qalpoqlar keltirilgan. Pul. Ichki bozorlarda „fals“ deb atalgan mis chaqa, xalqaro savdo-sotiqda esa kumush tanga — dirhamlar ishlatilardi. Mis chaqalarni markaziy hukumat ham, shuningdek, sulola aʼzolaridan boʻlgan baʼzi viloyat hokimlari ham chiqarar edilar. Kumush tangalar faqat hukumat boshligʻi nomidan Marv, Samarqand, Buxoro va Shoshda davlat zarbxonalarida soʻqilar edi.

== Yer egaligining turlari ==
Somoniylar hukmronligi davrida yer egaligining „mulki sultoniy“, „mulk yerlari“, „vaqf yerlari“, „mulki xos“ va „jamoa yerlari“ deb ataluvchi 5 turi mavjud boʻlgan. Davlat tasarrufidagi yerlar „mulki sultoniy“ deb yuritilgan. Hukmron sulola vakillari, mulkdor dehqon va aslzodalarning tasarrufidagi katta-katta yer maydonlaridan tortib mehnatkash qishloq aholisiga tegishli mayda xususiy yerlargacha „mulk yerlari“ hisoblangan. Masjid xonaqoh va madrasalarga vaqtincha yoki abadiy foydalanish uchun berilgan yerlar „vaqf yerlari“ deb atalgan. Bunday turlardagi yerlardan foydalanuvchilarning barchasi davlatga hosilning 1/3 hajmida xiroj toʻlar edi. Oliy martabali ruhoniylar va sayyidlar qoʻl ostidagi yerlar „mulki xos“ deb yuritilgan. Bunday imtiyozga ega boʻlgan mulkdorlar davlatga koʻpincha hosilning 1/10 hisobida ushr soligʻini toʻlagan, xolos. Hukmron sulola hamda oliy tabaqa vakillariga davlat oldidagi xizmatlari evaziga hadya qilingan yerlar — mulki iqto yerlari deb yuritilgan. Bundan tashqari, qishloq jamoalari tasarrufida ham maʼlum hajmda yer maydonlari saqlanib, ular „jamoa yerlari“ hisoblan — gan. Ular asosan lalmikor va togʻoldi yerlaridan iborat boʻlgan. Iqto mulki. X asrda yirik mansabdorlarning davlat oldidagi xizmati uchun yer va suvdan iborat katta-katta mulklar inʼom qilina boshlaydi. Bunday mulk „iqto“, unga ega boʻlgan mulkdorlar „muqto“ yoki „iqtodor“ deb yuritilardi. Iqto tarzida esa ayrim viloyat yoki shaharlar va tumanlar hadya etilgan. Iqto dastavval asosan oliy tabaqa zodagonlar: sulola aʼzolari — amirzodalar va yirik mansabdorlarga inʼom etilgan. Iqto mulklari avvalda bir umrga emas, balki maʼlum muddatga berilib, nasldan naslga oʻtkazilmagan. Iqtodorlar oʻziga inʼom qilingan hududlarda yashovchi aholidan olinadigan soliqlarning maʼlum qismini yigʻib olish huquqiga ega boʻlganlar. Barzikor-qoʻshchilar. IX–X asrlarda katta yer egalari kadivarlarni ishlatishdan koʻra, oʻz yerlarini qishloq jamoalarining kam yerli aʼzolariga ijaraga berishni afzal koʻradilar. Oʻsha zamonda ijarachilar „barzikor“ yoki „qoʻshchilar“ deb atalardi. Davlat soliqlari (xiroj va ushr) yer egasidan ham, qoʻshchilardan ham alohida-alohida olinar edi.

== Ismoil Somoniy ==
[[Fayl:Bukhara - Samanid Mausoleum.jpg|thumb|200px|[[Somoniylar maqbarasi]], Buxoro]]
[[Ismoil Somoniy]] oʻrta asrlarning qobiliyatli, sergʻayrat va nihoyatda zukko davlat arbobi edi. U [[Movarounnahr]]ni birlashtirgach, mustahkam feodal davlatni tuzishga intildi. U oʻz Vatanida barqaror tinchlikni taʼminlab, uni mustahkamlashda hukmronlik qobiliyatining hamma nozik xususiyatlarini ishga soldi. Avvalo katta qoʻshin toʻplab, koʻchmanchilar dashtiga askar tortdi. [[893|893-yilda]] [[Taraz]] shahrini fath etib, dashtliklarga qaqshatqich zarba berdi. Bu somoniylar davrida koʻchmanchilarga qarshi qilingan oxirgi katta yurish boʻldi. Natijada dashtlik qabilalarning Movarounnahr viloyatlariga boʻlgan uzluksiz bosqinlari barham topib, oʻtroq aholi endilikda vohalar atrofi boʻylab yuzlab kilometrga choʻzilgan mudofaa devorlari-yu, son-sanoqsiz qal’alarni bino qilish va ularni muttasil taʼmirlab turishdek ogʻir va mashaqqatli mehnatdan va tashvishdan forigʻ boʻldi. Xuddi shu davrdan boshlab, 300&amp;nbsp;km dan oshiqroq masofada [[Buxoro]] vohasining atrofini oʻrab turgan qadimiy mudofaa inshooti Kampirak devorining har yilgi odatiy hashari toʻxtalib, u qarovsiz qoldirilgan. Narshaxiyning yozishicha Amir Ismoil oʻzining kuchli qoʻshinlarini nazarda tutib, &quot;Toki men tirik ekanman, Buxoro viloyatining devori men boʻlaman, — deb aytgan ekan.

Movarounnahr aholisining mustaqillikka erishib, bu diyorda somoniylar davlatining tobora kuchayib borishi shubhasiz sharqiy viloyatlardan muttasil undirib olinadigan katta boyliklardan mahrum boʻlgan Arab xalifaligini, bir tomondan, nihoyatda ranjitsa, ikkinchi tomondan choʻchitar ham edi. Shu boisdan xalifalik safforiylar bilan somoniylarni toʻqnashtirishga va bu ikki davlatni har ikkisini ham zaiflashtirib, bu boy viloyatlarda, maʼlum darajada, oʻz taʼsirini qayta tiklashga harakat qiladi. [[900|900-yilda]] ular oʻrtasida boshlanib ketgan urush Ismoilning gʻalabasi bilan tugaydi. Butun Xuroson somoniylar qoʻl ostiga oʻtadi. Noilojlikdan xalifa Ismoilning bunday ulkan davlatini tan olishga va unga hukmdorlik yorligʻini yuborishga majbur boʻladi. Shunday qilib, IX asr oxirlarida Movarounnahr Arab xalifaligi istibdodidan abadiy xalos boʻldi. Ismoil Somoniy butun Movarounnahrni oʻz qoʻli ostida kuchli bir davlat qilib birlashtirdi. Xurosonda tashkil topgan Safforiylar davlatiga barham berdi va uni oʻz davlatiga qoʻshib oldi. Natijada poytaxti Buxoro shahri boʻlgan zamonasining eng yirik mustaqil feodal davlati tashkil topdi. Bu davlatni somoniylar xonadonidan boʻlgan hukmdorlar — amirlar X asr oxirlarigacha idora qiladilar.

== Somoniylar hokimiyatining inqirozi ==
Somoniylarning harbiy yurishlari, hukmron sulolaning ichki nizolari, mahalliy hokimlarning boshboshdoqlik harakatlari borgan sari avj olib bordi. Oqibatda mamlakatda iqtisodiy tanglik sodir boʻldi. Hatto harbiylar, shu jumladan, amirning muntazam turk sarbozlari qoʻshiniga maosh toʻlash uchun mablagʻ . Bunday ogʻir ahvoldan chiqish uchun 942-yilda aholidan ikki marta soliq undirib olinadi. Behad tartibsizlik mamlakatda vaziyatni yanada keskinlashtirib, aholi turli tabaqalarining hokimiyatga qarshi qoʻzgʻalishiga sabab boʻladi. Siyosiy vaziyat Nuh (943–954) va uning nabirasi Nuh II (976–997) hukmronlik qilgan davrda nihoyatda keskin tus oladi. 947-yilda Nuh ibn Nasrning amakisi Ibrohim isyon koʻtaradi. Saroy sarbozlari va Chagʻoniyonning yirik yer-mulk egasi Abu Ali Chagʻoniy yordamida Ibrohim Buxoro taxtini egallab oladi. Koʻp vaqt oʻtmay Abu Ali Chagʻoniyning oʻzi ham hukmdorga qarshi isyon koʻtaradi. Nuh qoʻzgʻolonni kuch bilan bostira olmaydi. 952-yilda Abu Ali Chagʻoniyni u avval Chagʻoniyonga, soʻngra Xurosonga hokim qilib tayinlashga majbur boʻladi. 961-yilda Buxoro harbiy askarlarining gʻalayoni koʻtariladi. Qoʻzgʻolonchilar amir saroyini talaydilar va unga oʻt qoʻyib yuboradilar. Bunday voqealarning tez-tez qaytarilib turishi, shubhasiz, markaziy hokimiyatning zaiflashib qolganidan dalolat berardi

== Adabiyot ==
* Abu Bakr Muhammad ibn Jaʼfar an-Narshaxiy, Buxoro tarixi [fors tilidan A. Rasulev tarjimasi], T., 1991;
* Bosvort K. E., Musulmanskiye dinastii, M., 1971;
* Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv., T., 1996;
* Negmatov N. N., Gosudarstvo Samanidov (Maverannaxr i Xorasan v IX —X vv.), Dushanbe, 1977;
* Karayev O., Istoriya Karaxanidskogo kaganata X — nachalo XIII vv., Frunze, 1983.
* Shamsuddin Kamoliddinov.

{{OʻzME}}

[[Turkum:Somoniylar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]]
[[Turkum:Buxoro tarixi]]
[[Turkum:Tojikiston tarixi]]
[[Turkum:Eron tarixi]]
[[Turkum:Markaziy Osiyo tarixi]]
[[Turkum:Somoniylar davlati]]
[[Turkum:Oʻrta asrlar Xurosoni]]
[[Turkum:Sunniy sulolalar]]</text>
      <sha1>tbo05t0sr66gg9flkif9lhgjnehk49w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teatr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14791</id>
    <revision>
      <id>6269467</id>
      <parentid>6061830</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6269467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15662" sha1="l4n2zubtgfjrzsl0f417t19rrw7fkar" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Teatr (maʼnolari)}}
[[Tasvir:Panorámica interior del Teatro Colón.jpg|thumb|Teatr]]
[[Tasvir:teatru.jpg|thumb|Salbiy va ijobiy hissiyotlarni ifoda etuvchi niqoblar – teatr ramzi.]]
'''Teatr''' ([[yunoncha]] ''θέατρον'' – „tomoshagoh“) cheklangan joyda bir yoki bir necha [[aktyor]]lar ijro etadigan [[tomosha|sahna koʻrinishi]] orqali tomoshabinga fikr uzatuvchi [[san’at]] [[janr]]idir. Baʼzan teatr tomoshalari oʻtkaziladigan binolarni ham ''teatr'' deb atashadi (aslida ularni ''teatr binosi'' deb atash oʻrinli).

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Teatr''' (yun. theatron – [[tomoshagoh]]) – [[sanʼat]] turi; uning oʻziga xos ifoda vositasi – [[aktyor]]&lt;nowiki/&gt;ning [[omma]] oldidagi oʻyini jarayonida yuzaga keladigan sahnaviy voqeadir. Teatr sanʼatida ham boshqa sanʼatlarda boʻlganidek, xalq hayoti, tarixi, dunyoqarashi aks etib, jamiyat taraqqiyoti, maʼnaviyati, madaniyati bilan bogʻliq holda oʻzgarib, takomillashib boradi. Teatr asosida ogʻzaki yoki yozma dramaturgiya yotadi.

Teatr sintez sanʼati boʻlib, jamiyat hayotida, tomoshabinlarning maʼnaviy va estetik tarbiyasida muhim oʻrin tutadi. Unda dramaturgiya, musiqa, tasviriy sanʼat, raqs, meʼmorlik ajralmas birlikni tashkil etadi. Teatrning muhim vositalaridan biri sahna nutqidir. Aktyor qahramonning pyesadagi soʻzlarini oʻzlashtirib olar ekan, qahramon qiyofasida, holatlarda turib uning nutqiy tavsifini yaratadi, boshqa personajlar bilan muloqotga kirishadi. Sahna nutqi xarakterlarning ochilishida, asar mazmuni, konfliktining yoritilishida muhim oʻrin tutadi (qarang [[Sahna nutqi]]). Sahna asarlarining yaratilishida teatr rassomligi (ssenografiya)ning hissasi katta. Rassom asar mazmuni va rejissyor yechimidan kelib chiqib, dekoratsiya yaratadi. (qarang [[Teatr dekoratsiyasi sanʼati]]). Teatrda musiqaning ham oʻrni katta, tomosha turi va janriga bogʻliq holda u turli vazifani bajaradi: dramatik spektakllarda yordamchi vosita boʻlsa, operetta, musiqali dramada soʻz bilan barobar huquqga ega, opera va baletda esa hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. (qarang [[Teatr musiqasi]]).

Teatr sanʼati uzoq tarixga ega boʻlib, uning asosiy unsurlari (boshqa qiyofaga kirish, dialog, toʻqnashuv kabi) insoniyatning ibtidoiy davrlarida ovchilik, mehnat va diniy marosim, bayramlar bilan, totemizm, animizm kabi ibtidoiy dunyoqarash va ajdodlarning ruhlariga sigʻinish bilan bogʻliq holda shakllangan. Yunoniston, [[Hindiston]], Turonda mil. avv. V asrdayoq Teatr jamiyat hayotida muhim oʻrin tutgan. Hindistonda teatr sanskrit teatri, xalq teatri shakllarida hamda „Mahobhorat“ va „Ramayana“ dostonlari bilan bogʻliq holda rivojlangan; dramaturgiya va sahna sanʼati haqida „Natyashastra“ nomli risola yaratilgan. Keyinroq teatr Yaqin Sharq va Rimga ham yoyildi. Ayniqsa, Rimda teatrning yangi shakl va turlari yaratildi. Gʻarbiy Yevropada teatr sanʼatining dastlabki namunalari sayyoh aktyorlar janglyorlar ijodida, Rossiyada skomoroxlar faoliyatida yuzaga kelgan. Uygʻonish davrida vujudga kelgan drama yangi shakldagi professional turning shakllanishiga zamin yaratdi. XVI asrdan opera, XVIII asr oʻrtalaridan balet, XIX asr oʻrtalaridan operetta mustaqil teatr turi sifatida rivojlana boshladi. Teatrning keyingi taraqqiyoti klassitsizmning keng yoyilishi bilan bogʻliq. XVIIIasrda maʼrifatchilik oqimidagi teatr taraqqiy etdi. Astasekin realistik tendensiya kuchaydi. Ayniqsa, K. Goltsoni, G. Lessing, P. Bomarshe, F. Shiller ijodida realizm yorqin namoyon boʻldi. XVIII asrning oxirlariga kelib, drama, melodrama, vodevillarda satirik yoʻnalishning yuzaga kelishi teatrda demokratik asosning kuchayishiga sabab boʻldi. Teatr gʻoyaviy va badiiy kurashlar maydoniga aylandi.

XIX asrning 1-yarmida vujudga kelgan romantik yoʻnalish teatrda gumanistik ideallar va koʻp hollarda xayoliy orzularning yoritilishiga olib keldi. Dramada taqlidgoʻylikdan iborat klassitsizmga qarshi, oʻziga xos milliylik, xalqchillik, tarixiylik va ijtimoiy adolat uchun kurash ohanglari keng quloch yoydi. XIX asr oxirlaridan teatrni isloh qilishning yangi davri boshlandi. Teatr badiiy adabiyot (proza, poeziya), yangi drama (A. Chexov, G. Ibsen, B. Shou va boshqalar) bilan yaqinlashdi. XIX asr oxirlarida XX asr boshlarida teatrda, aktyorlik sanʼatida yangi taʼlim uslubi Stanislavskiy sistemasini qoʻllash boshlandi. 20-yillarda V. Meyerxold, V. Tairov, V. Vaxtangovlarning rejalik faoliyati teatrning rivojiga katta hissa boʻlib qoʻshildi. XX asr oʻrtalarida Gʻarb rejissurasi va sahna sanʼatiga B. Brextning ijodiy uslubi katta taʼsir koʻrsatdi. Zamonaviy teatr dunyo teatrining demokratik, xalqchil anʼanalarini muttasil oʻzlashtirib borishi, sahnaviy talqinlarning rangbarangligi bilan ajralib turadi.

[[Oʻzbekiston]] hududida anʼanaviy teatr juda qadimiy va boy tarixga egadir. Uning kurtaklari ibtidoiy jamoa davridayoq ov va boshqa mexnat jarayoni aks etgan tanqidiy raqslar, jangovar va xalq oʻyinlari, tabiat kuchlariga topinish oqibatida yuzaga kelgan marosimlar shaklida namoyon boʻlgan. Mil. avv. VII—VI-asrlardayoq Turonda zardushtiylik va uning muqaddas kitoblar toʻplami – Avesto bilan bogʻliq 2 toifa – kulgili va qaygʻuli tomoshalari shakllangan. Yunon – Baqtriya podsholigi davrida Oyxonim, Niso, Shahri Gʻulgʻulada maxsus teatrlar boʻlib, ularda Yevripidning „Alkesta“, „Ippolit“ kabi tragediyalari koʻrsatilgani maʼlum. Mil. av. I asrdan mil. IV asrgacha Kushon davlatida Budda dini bilan bogʻliq turli teatrlashgan tomoshalar mavjud boʻlgan. Ayritom ibodatxonasi peshtoqidagi cholgʻuchi qizlarning tasvirlari shuni koʻrsatadi. Asta-sekin Turon teatr sanʼati [[diniy marosimlar]] qobigʻidan chiqib, dunyoviy mazmun kasb etadi – inson hayoti, ijtimoiy munosabatlarni tasvirlashga eʼtibor kuchayadi. VI—VII-asrlar Turon mulkidan chiqqan cholgʻuchilar, aktyor va raqqosalar Buyuk ipak yoʻli orqali qoʻshni yurtlarga ijodiy safar qiladilar. IX—XII-asrlarda xalq bayramlari, marosimlari, urf-odatlari va ular bilan bogʻliq tomoshalar tiklanibgina qolmay, aholi orasida keng tarqaldi. Masxara va taqlid Teatr rivojlandi. [[Amir Temur]] davlati davri (XIV— XV-asrlar)da Teatr sanʼatida keskin yuksalish roʻy berdi. Sharafiddin Ali Yazdiy, Ibn Arabshoh, Klavixolarning maʼlumotlaricha, bu davrda poytaxt – Samarqandda va boshqa nufuzli shaharlarda teatrlashgan tomoshalar uyushtirilgan. Anʼanaviy teatr va boshqa sanʼat tomoshalari, ayniqsa, Mirzo Ulugʻbek davrida (1394—1449) Movarounnahrda, Husayn Boyqaro davrida (1469— 1506) Xurosonda taraqqiy topdi. Gʻiyos masxara, Xoja Dexdor, Abdulla Devona, Abdulvoseʼ Munshi, Sayd Badr kabi teatr sanʼatining atoqli namoyandalari faoliyat koʻrsatgan. Anʼanaviy teatrning kulgili turlari (masxara, taqlid, zarofat), qoʻgʻirchoq oʻyin (chodir jamol, chodir xayol, fonus xayol) badiiy tomosha tizimi sifatida tashkil topdi.

XVIII asr oxiri XIX asr boshlarida teatrning asosiy turlari saqlanib, repertuar va ijro uslubida oʻziga xos xususiyatlar rivojlandi. Shaharlarda ijrochi sanʼatkorlarning kasabai sozanda (mextarlik) degan uyushmalarining faoliyati kuchaydi. Xorazmda „Xatarli oʻyin“, „Toʻkma“ tomoshalari keng yoyildi. [[Fargʻona vodiysi]] va Toshkentda qiziqchilik va askiya taraqqiy etdi. XIX asrning 2-yarmida Qoʻqonda Zokir Eshon boshliq 30 ga yaqin qiziqchilar toʻdasi, Buxoroda Tula masxara boshliq 20 ga yaqin masxarabozlar toʻdasi shuxrat qozondi.

Keyinchalik oʻzbek madaniyatining ilgʻor namoyandalari (Furqat, Behbudiy, Avloniy va boshqalar) rus, tatar va ozarbaijon teatr truppalari tomoshalariga qiziqish bilan qarab, mahalliy ziyolilarni ulardan oʻrganishga chaqirdilar. Shu tarzda yangi milliy teatr yaratish harakati yuzaga keldi. 1914-yil Samarqand (15 yanvar) va Toshkent (27 fevral) da „Padarkush“ dramasini sahnalashtirish bilan yangi oʻzbek teatri oʻz faoliyatini boshlaydi. Ayniqsa, A. Avloniy rahbarligida „Turon“ teatrining 1915-yil Oʻzbekiston shaharlariga qilgan ijodiy safarining ahamiyati katta boʻldi. 1916-yil Hamza Qoʻqonda teatr tuzdi. Birin-ketin Andijon (1919), Xiva (1922), Buxoro (1922)da teatrlar tashkil qilindi. 1918-yildan Mannon Uygʻur „Turon“ teatri (hozirgi [[Oʻzbek milliy akademik drama teatri]])ga rahbarlik qilib, uning professional teatrga aylanishida, repertuarini tuzish, ijro uslubini yaratishda muhim rol oʻynadi. Teatrning birinchi boʻgʻin aktyor va rejissyorlari 1924— 27 yillar [[Moskva|Moskvada]] Oʻzbek Maorif uyi qoshida ochilgan dramstudiyada tahsil olishgan. 20-yillar soʻngida Rus yosh tomoshabinlar Teatri (1928), Oʻzbek yosh tomoshabinlar Teatri (1929) tashkil topdi. Keyinroq Namangan (1931), Qashqadaryo (1932), Surxondaryo (1935) viloyati teatrlari, oʻnlab tuman va shahar teatrlari yuzaga keldi. Toshkent va Samarqandda Davlat rus drama teatri (1934, 1938). Respublika qoʻgʻirchoq teatri (1939). Navoiy nomidagi davlat opera va balet teatri (1939) oʻz faoliyatini boshladi, shu yili Davlat komediya teatri tashkil boʻldi va u bir yil oʻtib Muqimiy nomidagi Respublika [[musiqali drama]] va komediya teatriga aylantirildi.

[[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] yillarida Moskva, Leningrad, Kiyev, Xarkov shaharlaridan koʻchib kelgan teatrlar mamlakatimiz shaharlarida oʻz faoliyatini olib bordi. 50—60–yillarda Hamza nomidagi akademik drama teatri va boshqa teatrlarda turli mavzu, sermazmun, ijtimoiypsixologik, maishiy va falsafiy, rangbarang uslubda spektakllar sahnalashtirildi. 1968-yil „Yosh gvardiya“ teatri (hozirgi Abror Hidoyatov nomidagi Oʻzbek davlat drama teatri) tashkil qilindi.

70—80–yillar teatrda ziddiyatli davr boʻldi; bir tomondan milliy anʼanalarga eʼtibor kuchaygan boʻlsa, ikkinchidan, dabdababozlik, hayotni xaspoʻshlab koʻrsatish avj oldi. 1976-yil „Ilhom“ teatrstudiyasi ish boshladi. 1986-yil Respublika Satira teatri tashkil topdi. 80-yillarning 2-yarmida hayotni haqqoniy aks ettirish, janrlar rang-barangligi, tomoshaviylikka intilish mayllari yuzaga kelib, asta-sekin kuchayib bordi. Bu davrda Abror Hidoyatov nomidagi teatr yetakchi oʻringa chiqib oldi.

Oʻzbekiston mustaqil davlat deb eʼlon qilingach, oʻzbek Teatri hayotida ham yangi davr boshlandi. Istiqlol tufayli milliy merosga tayanib ijod qilish, milliy qadriyatlar, anʼanalarni tiklashga intilish jiddiy tus oldi. Bu davrda oʻzbek Teatrida quyidagi ilgʻor tendensiyalar, ijodiy izlanishlar koʻzga tashlanadi: birinchidan, Teatrlar repertuarida tarixiy mavzuning salmogʻi oshdi. Buyuk ajdodlarimiz – allomalar, shoirlar, davlat arboblari, lashkarboshilarning hayoti va taraqqiyot uchun kurashini yorituvchi oʻnlab sahna asarlari yaratildi. Sahnalarda shoʻrolar davrida hatto tilga olish man etilgan Bahouddin Naqshband, Hakim at-Termiziy, Imom al-Buxoriy kabi allomalar, „Avesto“ kitobi asosida Zardushtiy hayotini yorituvchi sahna asarlari vujudga kelib, davrimiz tomoshabinlari maʼnaviyatini boyitdi, tarixiy, diniy eʼtiqodga nisbatan qarashlarni oʻzgartirdi. Ayniqsa, Amir Temur va temuriylar haqida yaratilgan 20 ga yaqin sahna asarlari maʼnaviy va madaniy hayotimizda katta voqea boʻldi. Ikkinchidan, zamonaviy oʻzbek Teatrida tasavvuf bilan bogʻliq „Muhabbat sultoni“, „Mashrab“ (Milliy teatr), „Xitoy malikasining siri“ (rus teatri), „Umar Xayyom“, „Ato etilgan muhabbat tariqati“ (Oʻzbekiston yoshlar teatri), „Na falakman, na farishta“ (Muqimiy teatri), „Shayh sanʼon“, „Raqsu samoʼ“ („Eski masjid“ teatr studiyasi) kabi spektakllar Teatrlarimizning eng murakkab mavzularga dadil qoʻl urayotganlari, yangi manbalarni ochayotganlaridan dalolatdir. Shu yoʻnalishda Alisher Navoiy asarlarini Teatr sahnasida yangicha talqin etish boshlandi. Uchinchidan, jahon va milliy mumtoz dramaturgiya namunalarini zamonaviy talqin va vositalarda sahnalashtirish boshlandi. Navoiy, Shekspir, Molyer, Ayniy, Behbudiy, Fitrat, Qodiriy, Choʻlpon, Avloniy, Gʻafur Gʻulom asarlarining sahnaviy talqinlari shundan guvohlik beradi. Toʻrtinchidan, Teatrlarda ilgari qoloqlik belgisi sifatida qarab kelingan etnografiya va folklor manbalari vositalaridan foydalanish butun bir uslubiy yoʻnalish sifatida koʻzga yaqqol tashlanib, sahna sanʼatining milliy oʻziga xosligini kuchaytirishga xizmat qilmoqda. „Alpomish“ qahramonlik dostoni asosida poytaxt va viloyat Teatrlari sahnalarida yaratilgan 10 ga yaqin spektakllar ham bu yoʻnalishning istiqbolidan nishonadir. Beshinchidan, dramaturgiya va Teatrda zamonaviy mavzularda asarlar yaratilib, sahnalashtirish yildan yilga sezilarli tus olib bormoqda. Zamonaviy mavzular koʻproq melodrama, komediya, tragikomediya janrlari doirasida ishlanmoqda. Ayniqsa, maishiyaxloqiy komediyalar Teatrlar repertuaridan keng oʻrin egalladi.

Oʻzbekiston Mustaqilligi kuni Mustaqillik yillarida Fargʻona, Xiva, Qarshi, Namangan, Termiz shaharlarida qoʻgʻirchoq Teatrlari ish boshladi. Abbos Bakirov nomidagi jamoatchilik asosida ishlab kelayotgan yoshlar teatri davlat tasarrufiga olinib, Andijon bolalar va yoshlar teatri ga aylantirildi (1990).

Oʻzbekistonda oʻtkazilgan „Sharq va Gʻarb“ Teatr sanʼati festivali, „Xumo“ xalqaro yoshlar teatrlari festivali, „Navroʻz“, „Andijon bahori“ respublika Teatr festivallari, Germaniyaning „Ander Rur“ teatri bilan „Muloqot“ teatri studiyasi hamkorligida tuzilgan „Ipak yoʻli – teatr sayohati“ loyihasi asosida oʻtkazilayotgan ikki tomonlama anjumanlar, qoʻgʻirchoq Teatrlari festivallari Teatr sanʼatining yangi ijtimoiy sharoitda rivojlanishida muhim rol oʻynamoqda. Oʻzbek teatri jamoalari dunyodagi bir qator mamlakatlarda ijodiy safarda boʻlib, oʻzbek Teatr sanʼati yutuqlarini namoyish etishdi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1998-yil 26-martda eʼlon qilingan „Oʻzbekiston teatr sanʼatini rivojlantirish toʻgʻrisida“gi farmoni va Oʻzbekiston Vazirlar Mahkamasining shu asosda qabul qilgan „Oʻzbekteatr“ ijodiy ishlab chiqarish birlashmasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida&quot;gi qarori Teatr sanʼati strategiyasini belgilab berdi. Shu asosda „Oʻzbekteatr“ ijodiy ishlab chiqarish birlashmasi, uning qoshida „Atrmadad“ jamgʻarmasi, Teatr ijodkorlari uyushmasi tuzildi. „Teatr“ jurnali nashr etila boshladi. Muntazam ravishda turli seminar va festivallar oʻtkazilmoqda. Davlatlararo shartnomalarga muvofiq xorijiy mamlakatlardagi ijodiy tashkilotlar, xalqaro birlashmalar bilan aloqalar oʻrnatilmoqda Amerikalik rejissyor Devid Kaplan, britaniyalik Maykl Berkut va boshqa oʻzbek teatrida, B. Yoʻldoshev Fransiyada, N. Abdurahmonov Isroilda, M. Yusupov AQShda asarlar sahnalashtirdilar. Hamza teatriga eski bino oʻrniga zamonaviy muhtasham bino qurib berildi va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2001-yil 21 sentyabrda eʼlon qilingan maxsus farmoni bilan ushbu teatrga „Milliy teatr“ maqomi berildi.

Oʻzbekiston Respublikasida davlat tasarrufidagi 37 ta Teatr va teatr studiyalar, oʻnlab nodavlat va xususiy Teatrlar faoliyat koʻrsatadi (2004).

== Adabiyot ==
* Avdeyev A. D., Proisxojdeniye teatra, M.— L., 1959; Stan islavski y K. S, Sobr soch., t. 18, M., 1954-61; Xorijiy teatr tarixi (ruschadan S. Tursunboyev tarjimasi), t. 1—2, T., 1997, 1999; Rahmonov M., Hamza (oʻzbek davlat akademik drama teatri) tarixi, T., 2000; Qodirov M., Oʻzbek teatri anʼanalari, T., 1976; Oʻzbek teatri tarixi, T., 2003.

Muhsin Qodirov.
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

[[Tasvir:navoiy_teatrusi.jpg|thumb|200px|[[Alisher Navoiy]] nomidagi davlat akademik teatri.]]

{{OʻzME}}

[[Turkum:Teatr]]
[[Turkum:Sanʼat]]


{{chala}}</text>
      <sha1>l4n2zubtgfjrzsl0f417t19rrw7fkar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269468</id>
      <parentid>6269467</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15663" sha1="4wilw56rthassl0adhgamgvmfbi1w3i" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Teatr (maʼnolari)}}
[[Tasvir:Panorámica interior del Teatro Colón.jpg|thumb|Teatr]]
[[Tasvir:teatru.jpg|thumb|Salbiy va ijobiy hissiyotlarni ifoda etuvchi niqoblar – teatr ramzi.]]

'''Teatr''' ([[yunoncha]] ''θέατρον'' – „tomoshagoh“) cheklangan joyda bir yoki bir necha [[aktyor]]lar ijro etadigan [[tomosha|sahna koʻrinishi]] orqali tomoshabinga fikr uzatuvchi [[san’at]] [[janr]]idir. Baʼzan teatr tomoshalari oʻtkaziladigan binolarni ham ''teatr'' deb atashadi (aslida ularni ''teatr binosi'' deb atash oʻrinli).

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Teatr''' (yun. theatron – [[tomoshagoh]]) – [[sanʼat]] turi; uning oʻziga xos ifoda vositasi – [[aktyor]]&lt;nowiki/&gt;ning [[omma]] oldidagi oʻyini jarayonida yuzaga keladigan sahnaviy voqeadir. Teatr sanʼatida ham boshqa sanʼatlarda boʻlganidek, xalq hayoti, tarixi, dunyoqarashi aks etib, jamiyat taraqqiyoti, maʼnaviyati, madaniyati bilan bogʻliq holda oʻzgarib, takomillashib boradi. Teatr asosida ogʻzaki yoki yozma dramaturgiya yotadi.

Teatr sintez sanʼati boʻlib, jamiyat hayotida, tomoshabinlarning maʼnaviy va estetik tarbiyasida muhim oʻrin tutadi. Unda dramaturgiya, musiqa, tasviriy sanʼat, raqs, meʼmorlik ajralmas birlikni tashkil etadi. Teatrning muhim vositalaridan biri sahna nutqidir. Aktyor qahramonning pyesadagi soʻzlarini oʻzlashtirib olar ekan, qahramon qiyofasida, holatlarda turib uning nutqiy tavsifini yaratadi, boshqa personajlar bilan muloqotga kirishadi. Sahna nutqi xarakterlarning ochilishida, asar mazmuni, konfliktining yoritilishida muhim oʻrin tutadi (qarang [[Sahna nutqi]]). Sahna asarlarining yaratilishida teatr rassomligi (ssenografiya)ning hissasi katta. Rassom asar mazmuni va rejissyor yechimidan kelib chiqib, dekoratsiya yaratadi. (qarang [[Teatr dekoratsiyasi sanʼati]]). Teatrda musiqaning ham oʻrni katta, tomosha turi va janriga bogʻliq holda u turli vazifani bajaradi: dramatik spektakllarda yordamchi vosita boʻlsa, operetta, musiqali dramada soʻz bilan barobar huquqga ega, opera va baletda esa hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. (qarang [[Teatr musiqasi]]).

Teatr sanʼati uzoq tarixga ega boʻlib, uning asosiy unsurlari (boshqa qiyofaga kirish, dialog, toʻqnashuv kabi) insoniyatning ibtidoiy davrlarida ovchilik, mehnat va diniy marosim, bayramlar bilan, totemizm, animizm kabi ibtidoiy dunyoqarash va ajdodlarning ruhlariga sigʻinish bilan bogʻliq holda shakllangan. Yunoniston, [[Hindiston]], Turonda mil. avv. V asrdayoq Teatr jamiyat hayotida muhim oʻrin tutgan. Hindistonda teatr sanskrit teatri, xalq teatri shakllarida hamda „Mahobhorat“ va „Ramayana“ dostonlari bilan bogʻliq holda rivojlangan; dramaturgiya va sahna sanʼati haqida „Natyashastra“ nomli risola yaratilgan. Keyinroq teatr Yaqin Sharq va Rimga ham yoyildi. Ayniqsa, Rimda teatrning yangi shakl va turlari yaratildi. Gʻarbiy Yevropada teatr sanʼatining dastlabki namunalari sayyoh aktyorlar janglyorlar ijodida, Rossiyada skomoroxlar faoliyatida yuzaga kelgan. Uygʻonish davrida vujudga kelgan drama yangi shakldagi professional turning shakllanishiga zamin yaratdi. XVI asrdan opera, XVIII asr oʻrtalaridan balet, XIX asr oʻrtalaridan operetta mustaqil teatr turi sifatida rivojlana boshladi. Teatrning keyingi taraqqiyoti klassitsizmning keng yoyilishi bilan bogʻliq. XVIIIasrda maʼrifatchilik oqimidagi teatr taraqqiy etdi. Astasekin realistik tendensiya kuchaydi. Ayniqsa, K. Goltsoni, G. Lessing, P. Bomarshe, F. Shiller ijodida realizm yorqin namoyon boʻldi. XVIII asrning oxirlariga kelib, drama, melodrama, vodevillarda satirik yoʻnalishning yuzaga kelishi teatrda demokratik asosning kuchayishiga sabab boʻldi. Teatr gʻoyaviy va badiiy kurashlar maydoniga aylandi.

XIX asrning 1-yarmida vujudga kelgan romantik yoʻnalish teatrda gumanistik ideallar va koʻp hollarda xayoliy orzularning yoritilishiga olib keldi. Dramada taqlidgoʻylikdan iborat klassitsizmga qarshi, oʻziga xos milliylik, xalqchillik, tarixiylik va ijtimoiy adolat uchun kurash ohanglari keng quloch yoydi. XIX asr oxirlaridan teatrni isloh qilishning yangi davri boshlandi. Teatr badiiy adabiyot (proza, poeziya), yangi drama (A. Chexov, G. Ibsen, B. Shou va boshqalar) bilan yaqinlashdi. XIX asr oxirlarida XX asr boshlarida teatrda, aktyorlik sanʼatida yangi taʼlim uslubi Stanislavskiy sistemasini qoʻllash boshlandi. 20-yillarda V. Meyerxold, V. Tairov, V. Vaxtangovlarning rejalik faoliyati teatrning rivojiga katta hissa boʻlib qoʻshildi. XX asr oʻrtalarida Gʻarb rejissurasi va sahna sanʼatiga B. Brextning ijodiy uslubi katta taʼsir koʻrsatdi. Zamonaviy teatr dunyo teatrining demokratik, xalqchil anʼanalarini muttasil oʻzlashtirib borishi, sahnaviy talqinlarning rangbarangligi bilan ajralib turadi.

[[Oʻzbekiston]] hududida anʼanaviy teatr juda qadimiy va boy tarixga egadir. Uning kurtaklari ibtidoiy jamoa davridayoq ov va boshqa mexnat jarayoni aks etgan tanqidiy raqslar, jangovar va xalq oʻyinlari, tabiat kuchlariga topinish oqibatida yuzaga kelgan marosimlar shaklida namoyon boʻlgan. Mil. avv. VII—VI-asrlardayoq Turonda zardushtiylik va uning muqaddas kitoblar toʻplami – Avesto bilan bogʻliq 2 toifa – kulgili va qaygʻuli tomoshalari shakllangan. Yunon – Baqtriya podsholigi davrida Oyxonim, Niso, Shahri Gʻulgʻulada maxsus teatrlar boʻlib, ularda Yevripidning „Alkesta“, „Ippolit“ kabi tragediyalari koʻrsatilgani maʼlum. Mil. av. I asrdan mil. IV asrgacha Kushon davlatida Budda dini bilan bogʻliq turli teatrlashgan tomoshalar mavjud boʻlgan. Ayritom ibodatxonasi peshtoqidagi cholgʻuchi qizlarning tasvirlari shuni koʻrsatadi. Asta-sekin Turon teatr sanʼati [[diniy marosimlar]] qobigʻidan chiqib, dunyoviy mazmun kasb etadi – inson hayoti, ijtimoiy munosabatlarni tasvirlashga eʼtibor kuchayadi. VI—VII-asrlar Turon mulkidan chiqqan cholgʻuchilar, aktyor va raqqosalar Buyuk ipak yoʻli orqali qoʻshni yurtlarga ijodiy safar qiladilar. IX—XII-asrlarda xalq bayramlari, marosimlari, urf-odatlari va ular bilan bogʻliq tomoshalar tiklanibgina qolmay, aholi orasida keng tarqaldi. Masxara va taqlid Teatr rivojlandi. [[Amir Temur]] davlati davri (XIV— XV-asrlar)da Teatr sanʼatida keskin yuksalish roʻy berdi. Sharafiddin Ali Yazdiy, Ibn Arabshoh, Klavixolarning maʼlumotlaricha, bu davrda poytaxt – Samarqandda va boshqa nufuzli shaharlarda teatrlashgan tomoshalar uyushtirilgan. Anʼanaviy teatr va boshqa sanʼat tomoshalari, ayniqsa, Mirzo Ulugʻbek davrida (1394—1449) Movarounnahrda, Husayn Boyqaro davrida (1469— 1506) Xurosonda taraqqiy topdi. Gʻiyos masxara, Xoja Dexdor, Abdulla Devona, Abdulvoseʼ Munshi, Sayd Badr kabi teatr sanʼatining atoqli namoyandalari faoliyat koʻrsatgan. Anʼanaviy teatrning kulgili turlari (masxara, taqlid, zarofat), qoʻgʻirchoq oʻyin (chodir jamol, chodir xayol, fonus xayol) badiiy tomosha tizimi sifatida tashkil topdi.

XVIII asr oxiri XIX asr boshlarida teatrning asosiy turlari saqlanib, repertuar va ijro uslubida oʻziga xos xususiyatlar rivojlandi. Shaharlarda ijrochi sanʼatkorlarning kasabai sozanda (mextarlik) degan uyushmalarining faoliyati kuchaydi. Xorazmda „Xatarli oʻyin“, „Toʻkma“ tomoshalari keng yoyildi. [[Fargʻona vodiysi]] va Toshkentda qiziqchilik va askiya taraqqiy etdi. XIX asrning 2-yarmida Qoʻqonda Zokir Eshon boshliq 30 ga yaqin qiziqchilar toʻdasi, Buxoroda Tula masxara boshliq 20 ga yaqin masxarabozlar toʻdasi shuxrat qozondi.

Keyinchalik oʻzbek madaniyatining ilgʻor namoyandalari (Furqat, Behbudiy, Avloniy va boshqalar) rus, tatar va ozarbaijon teatr truppalari tomoshalariga qiziqish bilan qarab, mahalliy ziyolilarni ulardan oʻrganishga chaqirdilar. Shu tarzda yangi milliy teatr yaratish harakati yuzaga keldi. 1914-yil Samarqand (15 yanvar) va Toshkent (27 fevral) da „Padarkush“ dramasini sahnalashtirish bilan yangi oʻzbek teatri oʻz faoliyatini boshlaydi. Ayniqsa, A. Avloniy rahbarligida „Turon“ teatrining 1915-yil Oʻzbekiston shaharlariga qilgan ijodiy safarining ahamiyati katta boʻldi. 1916-yil Hamza Qoʻqonda teatr tuzdi. Birin-ketin Andijon (1919), Xiva (1922), Buxoro (1922)da teatrlar tashkil qilindi. 1918-yildan Mannon Uygʻur „Turon“ teatri (hozirgi [[Oʻzbek milliy akademik drama teatri]])ga rahbarlik qilib, uning professional teatrga aylanishida, repertuarini tuzish, ijro uslubini yaratishda muhim rol oʻynadi. Teatrning birinchi boʻgʻin aktyor va rejissyorlari 1924— 27 yillar [[Moskva|Moskvada]] Oʻzbek Maorif uyi qoshida ochilgan dramstudiyada tahsil olishgan. 20-yillar soʻngida Rus yosh tomoshabinlar Teatri (1928), Oʻzbek yosh tomoshabinlar Teatri (1929) tashkil topdi. Keyinroq Namangan (1931), Qashqadaryo (1932), Surxondaryo (1935) viloyati teatrlari, oʻnlab tuman va shahar teatrlari yuzaga keldi. Toshkent va Samarqandda Davlat rus drama teatri (1934, 1938). Respublika qoʻgʻirchoq teatri (1939). Navoiy nomidagi davlat opera va balet teatri (1939) oʻz faoliyatini boshladi, shu yili Davlat komediya teatri tashkil boʻldi va u bir yil oʻtib Muqimiy nomidagi Respublika [[musiqali drama]] va komediya teatriga aylantirildi.

[[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] yillarida Moskva, Leningrad, Kiyev, Xarkov shaharlaridan koʻchib kelgan teatrlar mamlakatimiz shaharlarida oʻz faoliyatini olib bordi. 50—60–yillarda Hamza nomidagi akademik drama teatri va boshqa teatrlarda turli mavzu, sermazmun, ijtimoiypsixologik, maishiy va falsafiy, rangbarang uslubda spektakllar sahnalashtirildi. 1968-yil „Yosh gvardiya“ teatri (hozirgi Abror Hidoyatov nomidagi Oʻzbek davlat drama teatri) tashkil qilindi.

70—80–yillar teatrda ziddiyatli davr boʻldi; bir tomondan milliy anʼanalarga eʼtibor kuchaygan boʻlsa, ikkinchidan, dabdababozlik, hayotni xaspoʻshlab koʻrsatish avj oldi. 1976-yil „Ilhom“ teatrstudiyasi ish boshladi. 1986-yil Respublika Satira teatri tashkil topdi. 80-yillarning 2-yarmida hayotni haqqoniy aks ettirish, janrlar rang-barangligi, tomoshaviylikka intilish mayllari yuzaga kelib, asta-sekin kuchayib bordi. Bu davrda Abror Hidoyatov nomidagi teatr yetakchi oʻringa chiqib oldi.

Oʻzbekiston mustaqil davlat deb eʼlon qilingach, oʻzbek Teatri hayotida ham yangi davr boshlandi. Istiqlol tufayli milliy merosga tayanib ijod qilish, milliy qadriyatlar, anʼanalarni tiklashga intilish jiddiy tus oldi. Bu davrda oʻzbek Teatrida quyidagi ilgʻor tendensiyalar, ijodiy izlanishlar koʻzga tashlanadi: birinchidan, Teatrlar repertuarida tarixiy mavzuning salmogʻi oshdi. Buyuk ajdodlarimiz – allomalar, shoirlar, davlat arboblari, lashkarboshilarning hayoti va taraqqiyot uchun kurashini yorituvchi oʻnlab sahna asarlari yaratildi. Sahnalarda shoʻrolar davrida hatto tilga olish man etilgan Bahouddin Naqshband, Hakim at-Termiziy, Imom al-Buxoriy kabi allomalar, „Avesto“ kitobi asosida Zardushtiy hayotini yorituvchi sahna asarlari vujudga kelib, davrimiz tomoshabinlari maʼnaviyatini boyitdi, tarixiy, diniy eʼtiqodga nisbatan qarashlarni oʻzgartirdi. Ayniqsa, Amir Temur va temuriylar haqida yaratilgan 20 ga yaqin sahna asarlari maʼnaviy va madaniy hayotimizda katta voqea boʻldi. Ikkinchidan, zamonaviy oʻzbek Teatrida tasavvuf bilan bogʻliq „Muhabbat sultoni“, „Mashrab“ (Milliy teatr), „Xitoy malikasining siri“ (rus teatri), „Umar Xayyom“, „Ato etilgan muhabbat tariqati“ (Oʻzbekiston yoshlar teatri), „Na falakman, na farishta“ (Muqimiy teatri), „Shayh sanʼon“, „Raqsu samoʼ“ („Eski masjid“ teatr studiyasi) kabi spektakllar Teatrlarimizning eng murakkab mavzularga dadil qoʻl urayotganlari, yangi manbalarni ochayotganlaridan dalolatdir. Shu yoʻnalishda Alisher Navoiy asarlarini Teatr sahnasida yangicha talqin etish boshlandi. Uchinchidan, jahon va milliy mumtoz dramaturgiya namunalarini zamonaviy talqin va vositalarda sahnalashtirish boshlandi. Navoiy, Shekspir, Molyer, Ayniy, Behbudiy, Fitrat, Qodiriy, Choʻlpon, Avloniy, Gʻafur Gʻulom asarlarining sahnaviy talqinlari shundan guvohlik beradi. Toʻrtinchidan, Teatrlarda ilgari qoloqlik belgisi sifatida qarab kelingan etnografiya va folklor manbalari vositalaridan foydalanish butun bir uslubiy yoʻnalish sifatida koʻzga yaqqol tashlanib, sahna sanʼatining milliy oʻziga xosligini kuchaytirishga xizmat qilmoqda. „Alpomish“ qahramonlik dostoni asosida poytaxt va viloyat Teatrlari sahnalarida yaratilgan 10 ga yaqin spektakllar ham bu yoʻnalishning istiqbolidan nishonadir. Beshinchidan, dramaturgiya va Teatrda zamonaviy mavzularda asarlar yaratilib, sahnalashtirish yildan yilga sezilarli tus olib bormoqda. Zamonaviy mavzular koʻproq melodrama, komediya, tragikomediya janrlari doirasida ishlanmoqda. Ayniqsa, maishiyaxloqiy komediyalar Teatrlar repertuaridan keng oʻrin egalladi.

Oʻzbekiston Mustaqilligi kuni Mustaqillik yillarida Fargʻona, Xiva, Qarshi, Namangan, Termiz shaharlarida qoʻgʻirchoq Teatrlari ish boshladi. Abbos Bakirov nomidagi jamoatchilik asosida ishlab kelayotgan yoshlar teatri davlat tasarrufiga olinib, Andijon bolalar va yoshlar teatri ga aylantirildi (1990).

Oʻzbekistonda oʻtkazilgan „Sharq va Gʻarb“ Teatr sanʼati festivali, „Xumo“ xalqaro yoshlar teatrlari festivali, „Navroʻz“, „Andijon bahori“ respublika Teatr festivallari, Germaniyaning „Ander Rur“ teatri bilan „Muloqot“ teatri studiyasi hamkorligida tuzilgan „Ipak yoʻli – teatr sayohati“ loyihasi asosida oʻtkazilayotgan ikki tomonlama anjumanlar, qoʻgʻirchoq Teatrlari festivallari Teatr sanʼatining yangi ijtimoiy sharoitda rivojlanishida muhim rol oʻynamoqda. Oʻzbek teatri jamoalari dunyodagi bir qator mamlakatlarda ijodiy safarda boʻlib, oʻzbek Teatr sanʼati yutuqlarini namoyish etishdi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1998-yil 26-martda eʼlon qilingan „Oʻzbekiston teatr sanʼatini rivojlantirish toʻgʻrisida“gi farmoni va Oʻzbekiston Vazirlar Mahkamasining shu asosda qabul qilgan „Oʻzbekteatr“ ijodiy ishlab chiqarish birlashmasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida&quot;gi qarori Teatr sanʼati strategiyasini belgilab berdi. Shu asosda „Oʻzbekteatr“ ijodiy ishlab chiqarish birlashmasi, uning qoshida „Atrmadad“ jamgʻarmasi, Teatr ijodkorlari uyushmasi tuzildi. „Teatr“ jurnali nashr etila boshladi. Muntazam ravishda turli seminar va festivallar oʻtkazilmoqda. Davlatlararo shartnomalarga muvofiq xorijiy mamlakatlardagi ijodiy tashkilotlar, xalqaro birlashmalar bilan aloqalar oʻrnatilmoqda Amerikalik rejissyor Devid Kaplan, britaniyalik Maykl Berkut va boshqa oʻzbek teatrida, B. Yoʻldoshev Fransiyada, N. Abdurahmonov Isroilda, M. Yusupov AQShda asarlar sahnalashtirdilar. Hamza teatriga eski bino oʻrniga zamonaviy muhtasham bino qurib berildi va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2001-yil 21 sentyabrda eʼlon qilingan maxsus farmoni bilan ushbu teatrga „Milliy teatr“ maqomi berildi.

Oʻzbekiston Respublikasida davlat tasarrufidagi 37 ta Teatr va teatr studiyalar, oʻnlab nodavlat va xususiy Teatrlar faoliyat koʻrsatadi (2004).

== Adabiyot ==
* Avdeyev A. D., Proisxojdeniye teatra, M.— L., 1959; Stan islavski y K. S, Sobr soch., t. 18, M., 1954-61; Xorijiy teatr tarixi (ruschadan S. Tursunboyev tarjimasi), t. 1—2, T., 1997, 1999; Rahmonov M., Hamza (oʻzbek davlat akademik drama teatri) tarixi, T., 2000; Qodirov M., Oʻzbek teatri anʼanalari, T., 1976; Oʻzbek teatri tarixi, T., 2003.

Muhsin Qodirov.
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

[[Tasvir:navoiy_teatrusi.jpg|thumb|200px|[[Alisher Navoiy]] nomidagi davlat akademik teatri.]]

{{OʻzME}}

[[Turkum:Teatr]]
[[Turkum:Sanʼat]]


{{chala}}</text>
      <sha1>4wilw56rthassl0adhgamgvmfbi1w3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Termiz Arxeologiya muzeyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14854</id>
    <revision>
      <id>6270128</id>
      <parentid>6081873</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:22:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6270128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62355" sha1="mdv9w0ni73ewtwjz3p7ajyuer3m2zgf" xml:space="preserve">{{Muzey
| nomi               = Termiz arxeologiya muzeyi
| tasvir              = Termiz_ArchaeNuseum_20141023.jpg
| joylashuvi           = [[Termiz]], [[Oʻzbekiston]]
}}
'''Termiz arxeologiya muzeyi''' — zamonaviy [[Oʻzbekiston]]ning [[Termiz]] shahridagi muzey. Muzeyda saqlanayotgan ashyolar asosan [[Yunon-Baqtriya podsholigi|Yunon-Baqtriya]] va [[Kushon podsholigi|Kushonlar]] davriga oid. Bodxi daraxti ostida oʻtirgan Budda yoki Kushon shahzodasining boshi kabi baʼzi artefaktlar aslida nusxalar boʻlib, ularning asl nusxasi [[Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi|Toshkent tarix muzeyi]] va [[Sankt-Peterburg]]dagi [[Ermitaj]] muzeyida saqlanadi&lt;ref name=&quot;SI&quot;&gt;{{cite book |last1=Ibbotson |first1=Sophie |last2=Lovell-Hoare |first2=Max |title=Uzbekistan |publisher=Bradt Travel Guides |isbn=978-1-78477-017-4 |page=189 |url=https://books.google.com/books?id=xuehDAAAQBAJ&amp;pg=PA189 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SL&quot;&gt;{{cite book |last1=Lovell-Hoare |first1=Sophie |last2=Lovell-Hoare |first2=Max |title=Uzbekistan |publisher=Bradt Travel Guides |isbn=978-1-84162-461-7 |page=171 |url=https://books.google.com/books?id=qF6PJda90gYC&amp;pg=PA171 |language=en}}&lt;/ref&gt;. [[Sallalitepa|Salalli tepa]], [[Kampirtepa]], [[Xolchayon]], [[Bolaliktepa]] va [[Fayoztepa]]&lt;nowiki/&gt;ning masshtabli maketlari ham mavjud&lt;ref name=&quot;SI2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SL2&quot; /&gt;. Sheroboddagi [[Tavkaqoʻrgʻon tepa|Tavka qoʻrgʻoni]]&lt;nowiki/&gt;da „[[Toxariston|Toxariston malikasi]]“ deb nomlangan mashhur devoriy surat topilgan&lt;ref name=&quot;SI3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SL3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&quot;Most striking is the fragmented mural found at Tavka Kurgan in Shirabad and entitled 'Princess of Toharistanʼ . It is actually believed to be a hunter, painted in rich orange, blue and white, with striking eyes preserved so well they belie their age — 1500 years old.&quot; in {{cite book |title=Uzbekistan: The Golden Road to Samarkand |publisher=Odyssey |isbn=978-962-217-795-6 |page=2019 |url=https://books.google.com/books?id=RC4OAQAAMAAJ |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
'''Termiz arxeologiya muzeyi'''da Surxondaryo viloyatida olib borilgan [[arxeologiya|arxeologik]] qazishmalar natijasida topilgan topilmalar saqlanadi. Viloyat Arxeologiya muzeyi [[Oʻzbekiston]] Respublikasi Prezidentining [[1998]]-yil [[12 yanvar]]dagi „Muzeylar faoliyatini tubdan yaxshilash va takomillashtirish toʻgʻrisida“ gi Farmoni, Vazirlar Mahkamasining 1998 yil 5 martdagi „Muzeylar faoliyatini qoʻllab-quvvatlash masalalari toʻgʻrisida“ gi 98-sonli va 1999 yil 27 dekabrdagi „Termiz shahrining 2500 yilligini nishonlashga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazish toʻgʻrisida“ gi 545-sonli qarorlari asosida tashkil etildi.
[[File:Termiz arxeologiya muzeyi.jpg|thumb|Termiz arxeologiya muzeyi]]

Arxeologiya muzeyi [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining]] 2001 yil 16 oktyabrdagi 08-10-168 sonli majlis bayonnomasiga muvofiq Madaniyat ishlari vazirligi tasarrufiga oʻtkazildi va Madaniyat ishlari vazirligining 2001 yil 24 oktyabrdagi 10-231 sonli buyrugʻiga asosan vazirlik tizimiga kiritildi (endilikda Madaniyat va sport ishlari Vazirligi).

Arxeologiya muzeyining tematik-ekspozitsion rejasi [[2001]]-yil [[14 fevral]]dagi „[[Oʻzbekmuzey]]“ jamgʻarmasining arxeolog olimlar ishtirokidagi kengaytirilgan majlisida tasdiqlanib, Madaniyat ishlari vazirligining muzey ishlari boshqarmasi tomonidan qayta tahrir oʻtkazilib, Madaniyat ishlari vazirligiga taqdim etildi. Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat ishlari vazirligining 2001 yil 24 oktyabrdagi 231-sonli Buyrugʻiga asosan „Arxeologiya“ muzeyining fondini yangi eksponatlar bilan boyitish ustida talay ishlar qilindi.

Arxeologiya muzeyining binosi „Oʻzqishloqloyiha“ institutining ilmiy xodimlari tomonidan 100 ming eksponatlarni oʻz zahiralarida saqlash imkoniyatiga ega bino sifatida loyihalashtirilgan.

Muzeyning kadrlar boʻlimi uz faoliyatini 2001 yil boshlagan boʻlib, hozirgi kunda muzeyda 65 kishidan iborat shtatlar jadvaliga muvofiq 54 kishi ishlab kelmoqda.
Muzey direktori — tarix fanlari nomzodi, dotsent, [[Doʻstlik ordeni|&quot;Doʻstlik&quot; ordeni]] sohibi Ismoil Botirovich Temirov
MUZEYNING ILMIY BOʻLIMLARIDA AMALGA OSHIRILAYOTGAN ISHLAR.
Arxeologiya muzeyining ilmiy yoʻnalishi tanlangan.
2005 yilgacha uzoqqa moʻljallangan kontseptsiya ishlab chiqilgan.
Mualluf	Maqola nomi	Nashr nomi, soni, qachon

I.Botirov
* „Buyuk ipak yoʻli“. A.Temur muzeyi ilmiy toʻplami. Toshkent FA nashriyoti, 2003.
* Termizda [[buddizm]]. Buddism in Termez.	Pokiston, Laxor, Arxeologiya departamenti, 2003.
* „Buyuk ipak yoʻli“. TerDU ilmiy toʻplami.	Termiz, 2002.
* T.Annaev Osnovnie etapi razvitiya Baysuna. V sb. „Boysun baxori“ Tashkent, 2003.
* Etnografiya i toponimi Baysuna. Tam je.
* Surxon vohasi jahon madaniyati chorrahasida.	2004.
* Sopolli madaniyatining pektografik belgi-yozuvlari	Toshkent, 2003.
* Sh. Shaydullaev	Jarqoʻton. 2002.
* Unterchungen zur fruher Eisenzeit in Nordbaktrien.	2003.
* Sh. Rahmonov	„Jeleznaya vorota“	2003.
* Z.Xoliqov, H.Dedjimuratov Termiz va Chagʻaniyonning oʻrta asrlardagi tarixiy geografiyasi 2004.
Ilmiy xodimlar tomonidan yozilgan ilmiy yoʻnalishdagi maqolalar jurnal va roʻznomalarda chop qilib borilmoqda. Jumladan, 2004 yil mobaynida I.Botirov tomonidan yozilgan „Qadimgi Termizda budda taʼlimoti“ maqolasi „Surxon tongi“ roʻznomasida, „Fil suyagidan yasalgan shaxmat donalari“ maqolasi „Termiz oqshomi“ roʻznomasida, I.Botirov va ilmiy xodim J.Jumaqulovlar tomonidan „Kim valiy boʻla oladi?“ maqolasi „Termiz oqshomi“ roʻznomasida, „Abulhasan Hujviriy (Julobiy)“ maqolasi „Surxon tongi“ roʻznomasida, „Xonliklar davri“ boʻlimi katta ilmiy xodimi Z.Xoliqov va ilmiy xodim H.Dedjimuratovlar tomonidan „Termiz va Chagʻoniyonning oʻrta asrlarda tarixiy geografiyasi“ maqolasi „Moziydan Sado“ jurnalida, „Termiz yirik hunarmanchilik shahri“, „Arxetikturada islom madaniyatining aks etishi“ maqolasi Termiz Davlat Universiteti professor-oʻqituvchilarning 2004 yil fevral oyidagi ilmiy toʻplamida,
„Mustaqillikning 13 yilligi, maʼnaviyat va maʼrifat“, R.Boltaeva tomonidan yozilgan „Yaponiya oliy taʼlim tizimi“, „JICA koʻmagi bilan“ maqolalari, ilmiy xodim J.Jumaqulov tomonidan „Misgarlik sanʼati“ maqolasi „Surxon tongi“ roʻznomasida chop etildi. Bundan tashqari, I. T. Botirov, T.Annaev tomonidan 2002 yilda oʻzbek tilida „Sharq“ nashriyotida chop qilingan „Surxondaryo viloyati Arxeologiya muzeyi“ deb nomlangan risola Germaniyaning Konrad Adenaur fondining Toshkentdagi vakolatxonasi homiyligida nemis tilida chop qilindi.
      
Ilmiy xodimlarning tarixiy davrlar boʻyicha tayyorlagan bukletlarning baʼzilarini koʻrsatib oʻtamiz:
Annaev T.	„Surxon vohasi jahon madaniyat chorrahasida“.
Gʻulomov O.,
Xudoyberdieva N.	„Surxon vohasi Tosh davri yodgorliklari“ II qismli).
„Surxon vohasida Bronza davri madaniyati“ II qismli).
Temirova D. „Ellinizm madaniyatining Arxeologiya muzeyi zallarida koʻrinishi“,
„Yunon Baqtriya podsholigi“
Annaev R	„Shimoliy Toxariston devoriy suratlari“, „Ilk oʻrta asrlarda Bojxona inshootlari“.
Dedjimurodov H.	„Termiz va Chagʻoniyonning oʻrta asrlarda tarixiy geografiyasi“, „Termiz
yirik xunarmanchilik shahri IX-XI asr“, „Arxetikturada islom madaniyatining ask etishi“, „Mis kosadagi bitiklar“, „Buxoro
xonligi“, „&lt;nowiki/&gt;[[Xiva xonligi]]&lt;nowiki/&gt;“, „&lt;nowiki/&gt;[[Qoʻqon xonligi]]&lt;nowiki/&gt;“.
Choriev. M.
Boltaev F.	„Mis shokasadagi bitiklar“, „Qadimda pul muomalasi“
Jumaqulov J. „Abulhasan Hujviriy va uning Kashf ul-Mahjub asari haqida“, „Muzey qanday joy, u qachon paydo boʻlgan?“, Abu al-Hasan Hujviriyning „Kashf ul-Mahjub“ asarining
„Tasavvuf haqida“, „Turli mamlakatlardagi oxirgi sufiylar“, „Hakimiya tariqati“, „Valiylik va karomat haqida“ boblari boʻyicha bukletlar.
Oʻzbekiston-Chexiya xalqaro ekspeditsiya boshligʻi sifatida „Tosh va bronza davri“ boʻlimi katta ilmiy xodimi Sh. Shaydullaev Sherobod tumanida joylashgan kushonlar davriga oid Jondavlattepa yodgorligida
qazishma ishlarini olib bordi (2004, sentyabr-oktyabr). Natijada, yodgorlikning ark qismida „Saroy“ oʻrni ochildi. U kvadrat shaklda boʻlib, 29x29 m, hozirgacha saroyning mudofaa devorlari ochildi. Yodgorlikning shahriston qismida shahar darvozasi ochildi. U burjlar (mudofaa istehkomlari) bilan mudofaa qilingan. Baqtriya arxeologiyasida antik davr uchun bu birinchi marta uchraydi, shu vaqtgacha antik davr shaharlari darvozasi oʻrnatilmagan edi.

== Ilmiy-ekspozitsiya va koʻrgazma ishlari ==
Arxeologiya muzeyi tasdiqlangan kontseptsiya va tematik ekspozitsion rejasiga ega. Arxeologiya muzeyining kontseptsiyasi va tematik ekspozitsion rejasi 2002 yil fevral oyida ishlab chiqilgan boʻlib, Respublika etakchi arxeolog olimlar ishtirokida „Oʻzbekmuzey“ jamgʻarmasi ilmiy kengashida tasdiqlangan. Muzey ekspozitsiya ana shu kontseptsiya va ekspozitsion reja asosida tashkil etilgan.
Muzey zallari boʻylab ekskursiya oʻtkazish uchun 3 tilda tayyorlangan ekskursovodlar matni muzey ilmiy kengashi, TerDU tarix fakulteti ilmiy metodik kengashi tomonidan 2003 yil 10 iyunda, viloyat madaniyat ishlari boshqarmasi tomonidan 2003 yil 19 iyulda tasdiqlanib, hozirgi kunda ekskursiya oʻtkazishda foydalanib kelinmoqda.
== Fond boʻlimi ==
2003 yil [[Arxeologiya|Arxeologiya]] muzeyi fondidagi eksponatlarning umumiy soni 27346 ta edi. 2004 yil davomida esa Arxeologiya muzeyi fondidagi eksponatlarning umumiy soni 27457 taga etdi. Shundan 19 824 tasi numizmatika fondiga tegishli tangalar boʻlib hisoblanadi.
Hozirgi kunga kelib, muzeyda jami boʻlib, 8.500 ga yaqin arxeologik ashyoviy topilmalar, 19 824 dona numizmatika fondiga oid turli davrlarga xos tangalar mavjud.
Arxeologiya muzeyi oʻzining 3 yillik faoliyati davomida muzey fondini toʻldirish boʻyicha bir qancha ishlarni amalga oshirdi. 2004 yil davomida muzeyning ilmiy xodimlari Sh. Shaydullaev, Sh. Raxmonov, T. Annaev, Z. Xoliqovlar, shuningdek, R. Boltaeva, B. Toshpoʻlatov, B. Xamrayevlar Jarqoʻton, Chingiztepa, Fayoztepalarda oʻtkazilgan arxeologik ekspeditsiyalarda ilmiy-tadqiqot ishlarini olib bordilar.
Kampirtepa yodgorliklarida oʻtkazilgan qazishmalar natijasida Arxeologiya muzeyi fondi bir qancha topilmalar bilan boyitildi. Termiz shahridagi „Shoymardon ota“ qabristonidan topilgan eksponatlar ham shuningdek, Sherobod tumanining Jarqoʻton yodgorligidan topilgan 42 dona eksponat muzey fondiga keltirildi.

== Qoʻlyozmalar bilan ishlash sektori ==

Ilmiy xodim J.Jumaqulov tomonidan Abulhasan Hujviriyning „Kashf-ul mahjub“ asaridagi shayx Sulton Ahmad Xizraveyh, Shaqiqi Balxiy hamda Abuabdulrahmon Hotam binniy Unvon al-Isim Balxiylarning hayoti va faoliyati haqidagi bayonlarni forschadan oʻzbek tiliga oʻgirilgan. Shu bilan birga „Misgarlik sanʼati“ maqolasi „Surxon Tongi“ roʻznomasida, „Al-Hakim at-Termiziyning soʻfiylik tariqatida valiylik va karomat tushunchalari“ (Kashf-ul Mahjub asari asosida) maqolasi TerDU ilmiy toʻplamida nashr etilgan. Bundan tashqarii, viloyat radiosida „Istiqlol onlari“ mavzuidagi eshittirishda muzey va uning faoliyati haqida oʻzbek va tojik tillarida maʼlumotlar berildi. Shuningdek, muzey ilmiy arxivida saqlanayotgan toshbosma va qoʻlyozma kitoblar ustida bir qator ishlar olib borilmoqda.
Abu al-Hasan Hujviriyning „Kashf ul-Mahjub“ asarining „Tasavvuf haqida“, „Turli mamlakatlardagi oxirgi sufiylar“, „Shayx Sulton Ahmad Xizraveyhning hayot va faoliyati“, „Hakimiya tariqati“, „Valiylik va karomat haqida“, „Ibrohim Adham“, „Ahmad binni Xizraviy“, „Shaqiqi Balxiy“, „Abuabdulrahmon Hotam binni Unvon al-Isim Balxiy“ mavzularidagi boblari fors tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilindi.
Termiz
  
1999 yil noyabr oyida [[UNESCO]] Bosh konferensiyasining [[Parij|Parijda]] boʻlgan 30-majlisida Markaziy Osiyoning qadim shahrlaridan biri Termiz shahrining 2500 yillik yubileyini 2001 yilda xalqaro miqyosda nishonlashga qaror qilindi. Mazkur qaror munosabati bilan Ozbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi 1999 yilning 27 dekabrida „Termiz shahrining 2500 yillik yubileyini 2001 yilda oʻtkazish va unga tayyorgarlik koʻrish toʻgʻrisida“ maxsus qaror qabul qilindi. Ushbu qarorlar asosida 2002 yil 2 aprelda oʻzining 2500 yillik yoshini nishonlagan Termiz shahri koʻplab katta voqealar va larzalarni boshidan kechirgan. Butun tarixi davomida Termiz Markaziy Osiyo xalqlari madaniy taraqqiyoti va oʻzbek xalqi davlatchiligi tarixida muhim rol oʻynagan. „Buyuk Ipak Yoʻli“ning asosiy chorrahalaridan biri sifatida dunyo sivilizatsiyasi rivojiga sezilarli darajada hissa qoʻshgan qadim shahardir. Buddizm dinining va u bilan bogʻliq boʻlgan memorchilik anʼanalarining Xitoy va Uzoq Sharq mamlakatlariga tarqalishi ham aynan Termiz orqali yuz bergan.
Termizning geografik jihatdan qulay joylashishi, iqlimi va strategik mavqei koʻplab davlatlar va hukmdorlarning diqqat-eʼtiborini oʻziga tortar edi. Shuning uchun u Eron va grek, arab va moʻgʻul bosqinchilarining hujumlariga duchor boʻldi, Movarounnahr ichki qon to;kishlarini boshidan kechirdi, mahalliy hokimlar zulmidan azob chekdi. Termiz istilochilarning olovli janglarida yonib ketar, kulga aylanar, qaddini rostlab paydo boʻlardi, oʻsib shon-shuhrat va qudratga ega boʻlardi. U yana halok boʻlardi, yonardi, kulga aylanardi va yana oʻzini tiklab ulgʻayardi. Shu sababli Termizning har safar qaytadan tiklanishi qadimgi oʻrnida yuz bermagan. Koʻhna Termiz yoki Kushon Termizi amudaryo boʻyida rivoj topgan boʻlsa, Chingizxon bosqinidan song u sharqroqda [[Surxondaryo (daryo)|Surxondaryo]] boʻyida qad koʻtarib gullab-yashnaydi. XVIII asrning ikkinchi yarmidagi oʻzaro urushlar tufayli vayronaga aylangan Termiz XIX asrning ikkinchi yarmidan boshlab janubroqda Pattakesar qishlogʻi zaminida bunyod etiladi va ravnaq topadi. Koʻhna Termiz obidalari oʻzining takrorlanmasligi bilan hamisha qadimgi davr mualliflari, ilk oʻrta asr Xitoy sayyohlari va musulmon davri tarixchilarining diqqat-markazida boʻlib keldi. Termiz haqidagi qimmatli yozma maʼlumotlar VII asrda Xitoy sayyohi, buddizm monaxi Syuan Tzyan yozmalarida; IX-X asrlar arab muarrixlari Ibn Xoʻrdodbeh, Ibn Xavqal, Maqdisiy, Istahriy asarlarida; grek, arman, xitoy, fors, arab manbalarida; qadimiy „Shohnoma“ dostonida, ulugʻ alloma Abu Rayhon Beruniy, arab sayyohi Ibn Battuta, Ispaniya elchisi Ryui Gonsales de Klavixo, venger sharqshunosi Herman Vamberilar asralarida, oʻrta asr mutafakkirlari Alisher Navoiy, Abdurahmon Jomiy, Muhammad Bobur, Hofiz Abru, Anvariy, Hofizi Tanish Buxoriy, Davlatshoh Samarqandiy asarlarida berilgan. Termiz tarixini oʻrganishga qiziqish ayniqsa XIX asrning ikkinchi yarmi va XX asr boshlaridan yanada kuchaydi. Arxeolog olimlardan V. V. Bartold, D. N. Logofet, N. A. Mayev, V. V. Krestovskiy, I. V. Mushketov, A. A. Semenov, M. E. Masson, V. A. Shishkin, T. V. Grek, B. N. Kostalskiy, B. B. Piotrovskiy, V. A. Vyatkin, D. D. Bukinich, B. N. Zasipkin, L. A. Albaum, G. A. Pugachenkova, E. V. Rtveladze, Ya. Gʻulomov, A. A. Asqarov va boshqalar Termizni shaxsan oʻrgandilar va ilmiy xulosalari bilan shahar tarixini boyitdilar.
Koʻhna Termiz tarixini oʻrganishda 1926-1927 yillarda professor Denike boshliq Moskvaning Sharq xalqlari madaniyati muzeyi ekspeditsiyasi, 1936-1939 yillarda professor M. E. Masson rahbarligidagi Termiz arxeologik kompleks ekspeditsiyasi, 1961 yili B. Ya. Staviskiy boshchiligidagi Sharq xalqlari muzeyi va Davlat Ermitaji arxeologik ekspeditsiyasi, 1959 yildan professor G. A. Pugachenkova boshliq Oʻzbekiston Respublikasi Sharqshunoslik instituti ekspeditsiyasi, 1972 yildan professor V. M. Masson boshchiligidagi Oʻzbekiston Respublikasi FA Arxeologiya Institutining Baqtriya ekspeditsiyasi, 1980 yildan akademik A. A. Askarov boschiligidagi kompleks ekspeditsiyasi, 1993 yildan professor T. Shirinov boshchiligidagi Oʻzbekiston Respublikasi FA Arxeologiya Institutining Pyer Lerish boshchiligidagi Fransiya Ilmiy tadqiqotlar Instituti Milliy Markazi va Kyudzo Kato boshchiligidagi Yaponiyaning Buyuk Ipak Yoʻli Akademiyasi bilan hamkorlikda olib borayotgan ekspeditsiyalari katta ahamiyatga ega boʻldi. Natijada, miloddan avvalgi I ming yillik ortalaridan tortib, XVII asrga qadar Termiz shahri xalqlarining moddiy va maʼnaviy madaniyatini yorituvchi koʻplab arxeologik dalillar qoʻlga kiritildi. Mazkur ekspeditsiyalar tarkibida Termiz Davlat Universitetining arxeolog olimlari ham faol ishtirok etib kelmoqdalar.
Rivoyatlarga koʻra, Termizni miloddan avvalgi VII asrda Baqtriyaning birinchi podshosi Zaroastr bunyod etgan. Miloddan avvalgi VI asrda bu yerlarni bosib olgan Eron Ahamoniylari Termizni juda koʻhna shahar deb taʼriflashgan. Shahar Aleksandr Makedonskiy bosqiniga qadar Ahamoniylar davlatiga boʻysungan.
Termizning tarixiga kirgan ilk nomlaridan biri Taramasta — Taramata (baqtrcha — daryo qirgʻogʻi) boʻlgan. MIloddan avvalgi 327 yili Aleksandr Makedonskiy Termizni zabt etib, shaharni oʻz nomi bilan Aleksandriya deb ataydi. Aleksandr Makedonskiy hukmronligi tugaganidan keyin Grek-Baqtriya davlatining asoschisi Demetriy shaharga Demetris nomini beradi. Miloddan avvalga I asrda Grek-Baqtria davlatining kushonlar tomonidan tor-mor qilinishi munosabati bilan Termiz, yozma manbalarning guvohlik berishicha, Ta-limmi shahri deb Xitoy manbalarida esa, Tu-mi (Tami) deb atala boshlaydi. Termiz asosan kushonlar davrida (mil. avv. I — mil. III asrlar) yuksak rivojlanadi. Bu davrda Termiz Hindiston bilan gʻarb, shimol, sharq mamlakatlari bilan boʻgʻlaydigan savdo yoʻllaridagi yirik shaharga aylanadi. Termizda koʻplab budda ibodatxonalari va moʻla-maqbaralar quriladi.
V-VI asrlarda Termiz yuz bergan urushlar oqibatida goh eftaliylar hukmronligi, gohida eron sosoniylari hukmronligi ostida boʻldi. VII asrdab boshlab Termizni termizshohlar sulolasi boshqardi. 705 yili Termizni arab istilochilari zabt etdilar.
IX -XII asrlarda Termiz yirik feodal shahar sifatida maʼmuriy, savdo, hunarmandchilik va ilm-maʼrifat markaziga aylandi. Bu davrda shaharni oʻrab turgan istehkom devorning uzunligi 10 km ni tashkil etib, 9 ta darvozasi boʻlgan. Shu davrda Termizda dunyoga mashhur boʻlgan shoirlar, allomalar, muhaddislar, diniy va dunyoviy olimlar yetishib chiqdi.
IX-XII asrlarda Termiz Gʻaznaviylar, [[Saljuqiylar davlati|Saljuqiylar]] va [[Qoraxoniylar davlati|Qoraxoniylar]] davlarlari tasarrufida boʻldi. 1206 yili Xorazmshoh Muhammad davlati ixtiyoriga oʻtdi. 1220 yili Chingizxon qoʻshinlari tomonidan 11 kunlik qamaldan song vayron qilindi.
XIII asrning ikkinchi yarmidan boshlab Termiz eski oʻrnida emas, sharqroqda Sulton Saodat maqbarasi tevaragida yana rivojlandi. Temuriylar davlati tarkibiga oʻtgandan keyin u gullab-yashnaydi va Shahri gʻulgula nomini oldi. Termiz [[Shayboniylar davlati]] tasarrufiga oʻtgandan keyin ham rivojlanishda davom etdi. Kohna Termiz qalʻasini qayta tiklash ishlari olib borildi. Minoralar, masjidlar va xonaqohlar qurildi.
Ilm-maʼrifat rivoj topdi. XVIII asrning ikkinchi yarmida olib borilgan oʻzaro janglar, taxt talashishlar tufayli Termiz butunlay vayron boʻldi. Faqat Salovat va Pattakesar qishloqlarigina saqlanib qoldi. Masjidlar, minoralar va saroylar quladi.
XVII asrning ikkinchi yarmida Surxondaryo boʻyidagi Koʻhna Termizdan janubda Pattakesar qishlogʻi paydo boʻldi. Qishloqning kengayib borishi hisobiga oradan bir asr oʻtgandan keyin hozirgi Termiz shahri qad koʻtardi. Yangi Termizning vujudga kelishi Rossiya-Angliya munosabatlarining keskinlashgan davriga toʻgʻri keldi-ki, Rossiya bu joylarda oʻz taʼsirini kuchaytirish maqsadida Oʻrta Osiyoga harbiy yurishlarini boshlab yuborgan edi.
1873 yilning 28 sentyabridagi shartnoma Buxoroni Rossiyaga qaram davlatga aylantirgan boʻlsa, 1888 yil 23 iyundagi qoʻshimcha shartnoma ruslarning Termizga kelishi va bu yerda istehkomlar qurish masalasini hal qilgan edi. 1893 yilning 15 yanvarida Termiz Buxoro amiri tomonidan Rossiya hukumatiga berilgan edi. Yangi Termizda Rossiya manfaatini himoya qilish maqsadida qurilishlar boshlandi, koʻplab harbiy qismlar keltirildi. Tuproqqoʻrgʻon va mustahkam istehkom qurildi. Termir yoʻl qurilishi, telegraf, aloga, elektr tarmoqlarining tortilishi Termizning rivojlanishi va Amudaryo boʻyidagi harbiy-strategik ahamiyatga ega boʻlgan shaharga aylanishiga olib keldi.
1917 yilgi davlat toʻntarishidan keyingi [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet]] imperiyasi davrida ham Termiz oʻzining harbiy-strategik ahamiyatini yoʻqotmadi. Bu davrda Termizda katta-katta inshootlar qurildi. Maʼmuriy binolar qad koʻtardi. Ilm-fan rivojlandi, madaniyat va sanʼat ravnaq topdi.
Mustaqillik yillarida Termiz chiroyini yanada ochdi, shahar koʻchalari boshqadan qurilib, ravon va keng koʻchalarga aylantirildi, istirohat bogʻlari, sharqona usuldagi muhtasham va obod bozorlar, zamonaviy maʼmuriy binolar, oʻyingohlar, teatr va kinoteatrlar, ilm-fan maskanlari barpo etildi, borlari taʼmirlandi. Qisqasi, shaharning qiyofasi tanib boʻlmas darajada oʻzgardiki, bu oʻz navbatida har bir termizlik qalbida quvonch va faxrlanish hissini uygʻotmoqda.
Surxondaryo
Surxondaryo viloyati — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasining]] eng janubida joylashgan fusunkor oʻlka. Viloyat sifatida 1941 yil 6 martda tashkil etilgan (1925 yil 29 iyundan Surxondaryo okrugi). Janubdan Amudaryo boʻylab Afgʻoniston, shimol va sharqdan Tojikiston Respublikasi bilan, janubi-sharqdan Turkmaniston bilan chegaradosh; shimoli-gʻarbdan Qashqadaryo viloyati bilan tutashgan. Viloyatning maʼmuriy, iqtisodiy bva madaniy markazi — Termiz shahri. Oʻzbekiston Resbublikasining mustaqil chegara qoʻshinlari mamlakatning Surxondaryo boʻylab oʻtgan janubiy sarhadlarini mustahkam qoʻriqlab kelmoqdalar. Surxondaryo viloyatining umumiy yer maydoni 20,1 ming kvadrat kilometr. Aholisi 1 mln 535,8 ming kishi (bu 1996 yildagi maʼlumot; soʻnngi yillardagi batafsil statistik maʼlumot bilan bu yerda tanishib chiqishingiz mumkin). Aksari qismi oʻzbeklar (79,9%). Qisman tojiklar (13,3%), ruslar, turkman va boshqa millat vakillari yashaydi. Surxondaryoning relyefi shimoldan janubga qiyalanib va kengayib boradigan tekislikdan iborat. Surxondaryo va Sheroboddaryo oqib oʻtadigan bu tekislik qariyb 200 kilometrga choʻzilib, shimol, gʻarb va sharqdan baland Hisor tizmasi va uning tarmoqlari — Boysuntogʻ, Koʻhitangtogʻ, Bobotogʻ bilan oʻralgan. Togʻlar bilan tekislik orasida adirlar joylashgan. Hisor togʻ tizmasining ayrim choʻqqilari 4500 metr va undan ham balandroq. Tizmaning qirra va choʻqqilari qishin-yozin qor bilan qoplanib yotadi. Boysun va Bobotogʻ yonbagʻirlari mehnatkashlarning sevimli dam olish maskanlaridir. Bu joylardagi goʻzal manzaralar ijodkorlarni doimo oʻziga chorlab keladi. Ularning, jumladan, mashhur rassom, rahmatli Roʻzi Choriyevning koʻp asarlariga bu manzaralar mavzu boʻlgan.
Asosiy daryosi -Qorovultepa qishlogʻidan bir oz yuqoriroqda Hisor togʻlaridan oqib tushadigan Toʻpalangdaryo bilan Qoradaryoning qoʻshilishidan hosil boʻladi. Umumiy uzunligi 175 kilometr, havzasining maydoni 13,5 kvadrat kilometr. Surxondaryo Boysun va Bobotogʻ tizmalari oraligʻidan janubi-gʻarb tomon oqib borib, Termiz shahri yonida Amudaryoga qoʻshiladi. Uning bir nechta irmoqlari bor. Bulardan asosiysi Sangardak va Xoʻjayalpoq daryolaridir. Sheroboddaryo Boysuntogʻ tizmalari Irgʻayli va Qizilsoy daryolari qo;ʻshilishidan hosil boʻladi. Kallamozor qishlogʻiga qadar Machaydaryo, u yerdan Sherobod shahrigacha Sheroboddaryo, Sherobod shahridan quyilish joyi — Amudaryoga qadar Qorasuvdaryo deb ataladi. Umumiy uzunligi 186 km. Havzasining maydoni qariyb 3 ming km.
Daryo oqimi suv omborlari bilan tartibga solinadi. Bulardan eng yiriklari — Janubiy Surxon va Uchqizil suv omborlaridir. Surxondaryo tekislik qismining iqlimi qishining, zoyining issiq va uzoqligi bilan farq qiladi. Termizda bahorning boshlanishi fevralning dastlabki oʻn kunligiga, yozning boshlanishi (harorat 20 darajadan oshishi) mayning uchinchi oʻn kunligiga toʻgʻri keladi. Kuz (oʻrtacha kecha-kunduz harorati 20 darajadan kamayishi) sentyabrning birinchi oʻn kunligidan boshlanadi. Qish mavsumi oʻrtacha kecha-kunduz harorati 5 darajadan pasayishi bilan — dekabrning ikkinchi oʻn kunligidan boshlanadi. Surxondaryo viloyatining janubi-sharqiy qismida yozda bir necha kun chang-toʻzonli issiq va quruq „[[afgʻon shamoli]]“ esadi va einlarga katta zarar yetkazadi. Vegetatsiya davri 226 kundan 266 kungacha. Yozda haroratning yuqoriligi, iliq-issiq kunlarning uzoq davom etishi viloyatda issiqsevar subtropik oʻsimliklar — ingichka tolali paxta, xurmo va hatto shakarqamish, apelsin, mandarin yetishtirishga imkon beradi. Janubdagi qishloq joylarda — oq saksovul, cherkas, tarakabosh, yaltirbosh, yantoq; daryo boʻylarida — yulgʻun, jiyda, terak, qiyoq, qamish; togʻlarda — efemer boshoqli oʻsimliklar, baland togʻlarda — subalp betaga, daraxt va butalardan archa, yovvoyi mevalidaraxtlar oʻsadi. Bobotogʻda pistazorlar, Amudaryo vodiysida toʻqayzorlar bor. Togʻlarda jayron, togʻ echkisi, toʻngʻiz, silovsin, boʻri, shoqol, qoʻngʻir ayiq, jayra; qushlardan qirgʻovul, kaklik, toʻrgʻay uchraydi.
Viloyatda neft va gaz qazib chiqariladi (Xovdogʻ, Kakaydi, Lalmikorda). Oʻzbekistondagi uchta yirik koʻmir konining ikkitasi Surxondaryodadir. Bular Shargʻun va Boysun koʻmir konlari boʻlib, yura qatlamida joylashgan. Polimetall (sangardak), osh tuzi
(Xojaikon) konlari bor. Gips, granit, argilit kabi qurilish materiallari konlari ham mavjud.
Sanoatining yetakchi tarmoqlari: paxta tozalash, paxtani qayta ishlash korxonalaridir. Viloyatning yirik sanoat korxonalari: „Jarqoʻrgʻonneft“ boshqarmasi, Denov yogʻ-ekstrakt zavodi, Boysun eksperimental shoyi toʻqish fabrikasi, Sariosiyo tosh saralash zavodi, Shoʻrchi un kombinati, Jarqoʻrgʻon yigiruv-toʻquv fabrikasi, Termiz tikuvchilik fabrikasi, Shargʻun koʻmir sanoati korxonalari, Sherobod keramika badiiy buyumlar zavodi va b. Viloyatda bir necha qoʻshma korxona, kichik korxonalar ishlab turibdi. Jumladan, Afgʻoniston bilan hamkorlikda tashkil etilgan xalq isteʼmoli mollari ishlab chiqaradigan „Namaf“ va „Afruz“ qoʻshma korxonalari faoliyat koʻrsatmoqda. [[Hindiston]] — Termiz „Farmed“ qoʻshma korxonasi mahalliy giyohlar asosida dori-darmon ishlab chiqarsa, Poʻlat Alpomishev boshliq Turkiya — Termiz „Poʻlat“ qoʻshma korxonasida oʻziga xos gilamlar, paloslar tayyorlanadi. Bugungi kunda viloyat tumanlarida qishloq xoʻjalik mahsulotini qayta ishlaydigan kichik korxonalar, sexlar tashkil etishga ahamiyat berilmoqda.
Qishloq xoʻjaligining asosiy tarmoqlari: paxtachilik, bogʻdorchilik, limonchilik, pillachilik va b. Togʻ etaklarida lalmikor dehqonchilik (asosan bugʻdoy va arpa yetishtiriladi) bilan sgugʻullaniladi. Paxta — viloyatning 14 tumanidan 13 tasida asosiy ekin turlaridan biri hisoblanadi. Oʻzbekistonda eng koʻp ingizchka tolali paxta Surxondaryoda tayyorlanadi. Viloyatning togʻoldi tumanlarida bogʻdorchilik va uzumchilikrivojlangan. Xoʻjaliklarida qoramol, qoʻy (qorakoʻl va hisor zotli dumbali qoʻylar), echki, yilqi, parranda, quyon boqiladi. Jahon moʻyna va teri auksionlarida juda qadrlanadigan „Surxon suri“ qorakoʻl terisi Surxondaryo viloyatida yetishtiriladi.
    Aholiga savdo va maishiy xizmat koʻrsatish bozor iqtisodiyoti talablari asosida keng rivojlanib bormoqda. Bu tarmoq korxonalari davlat tasarrufidan chiqarilib, asosan xususiylashtirilib boʻlindi. Savdo tashkilotlari oʻz kuchlari bilan xalq isteʻmoli mollari ishlab chiqarib, aholini taʻminlashga eʻtibor bermoqda. 
Viloyat hududidan Markaziy Osiyodagi mustaqil davlatlarni Sharqiy Yevropa shaharlari bilan boʻgʻlaydigan temiryoʻl tarmogʻi (jumladan, Moskva — Dushanbe, Ashgabat — Dushanbe) oʻtgan. 1995 yilda Gʻuzor — Boysun — Qumqoʻrgʻon temir yoʻli qurilishi boshlab yuborildi. Viloyatning asosiy avtomobil yoʻli — Katta Oʻzbekiston trakti. Amudaryo ustidan Xayraton temiryoʻl qurilgan .
Viloyatda tarmoq transporti ham rivojlangan. Avtomobilda mamlakatlararo yuk tashish xizmati korxonasi xalq xoʻjalik mollarini qoʻshni Afgʻonistonga yetkazib bermoqda. Surxondaryo viloyatida respublikada yagona Termiz daryo porti joylashgan. Termiz va Sariosiyoda zamonaviy aeroport bor. Surxondaryo viloyatida 14 tuman bor: [[Angor]], [[Bandixon]], [[Boysun]], [[Denov]], [[Jarqoʻrgʻon]], [[Muzrabod]], [[Oltinsoy]], [[Sariosiyo]], [[Termiz]], [[Uzun]], [[Sherobod]], [[Shorchi]], [[Qiziriq]], [[Qumqoʻrgʻon]]. Shaharlar: Boysun, Denov, Jarqoʻrgʻon, Termiz, Shargʻun, Sherobod, Shorchi, Qumqoʻrgʻon.
Shaharchalar: Angor, Dostlik, Kakaydi, Sariosiyo, Sariq, Xayrobod, Hurriyat.
Shaharlardan ikkitasi — Termiz va Denov tuman markazlari hisoblansa-da, toʻgʻridan-toʻgʻri viloyatga boʻysunadi; qolgan shahar va shaharchalar tuman markazlaridir.
1- zal.
== Surxon vohasi tosh davrida ==
(miloddan avvalgi 100- 3 ming yilliklar) [[Surxondaryo viloyati|Surxondaryo viloyatining]] moʻʻtadil iqlimi va atrof-muhiti bu yerda juda qadimdan inson manzilgoh-larining paydo boʻlishiga sabab boʻlgan. Janubiy Hisor togʻ tizmasi turkumiga kirgan Boysuntogʻ va Koʻhitang togʻlarida mavjud gʻor va oʻngirlar ibtidoiy davr odamlari uchun makon boʻlib xizmat qilgan. Viloyat hududidagi eng qadimgi makon bu neandertal odamning manzilgohi boʻlib, Boysuntogʻdagi Teshiktosh gʻori hisoblanadi. Oʻrta tosh (mustye) davriga, yaʼni miloddan avvalgi 100-40 ming yilliklarga oid bu gʻordan 3000 dona ibtidoiy odamlar yasagan keskich, taroshlagich va chopqi kabi tosh oʻzaklar topilgan. Teshiktosh gʻoridan ibtidoiy davr odamining tashqi koʻrinishini tiklashda muhim ashyoviy manba hisoblangan odam tana suyagi topilishi juda muhimdir. Boysundagi [[Amir Temur]] gʻori ham viloyatning eng qadimgi gʻor makonlari turkumiga kiradi. Tosh asrining yuqori bosqichiga kelib (milloddan avvalgi 40-12 ming yilliklar), Janubiy Hisor togʻ tizmalaridan boshlangan daryo va soy boʻylari (Toʻpalang daryosi havzasi) insonlar tomonidan jadal oʻzlashtirilgan.
=== Mezolit davri ===
(Oʻrta tosh asri, milloddan avvalgi 12-5 ming yilliklar) ga kelib insonlar nafaqat gʻorlarda, balki pasttekisliklarda va daryo boʻylarida ham makon qurib istiqomat qila boshlaganlar. Shu bois, viloyatning Koʻhna Termiz, Ayritom kabi yodgorliklarida koʻplab tosh qurollar uchragan. Bu davrga kelib, oʻq-joy ixtiro qilingan, suyakdan bigiz va shu kabi boshqa qurollar yasalgan, mayda tosh (mikrolit) qurollar koʻpaygan va yovvoyi hayvonlar xonakilashtirila boshlangan.
Oʻrta tosh davri insonlar tasavvurlari va eʼtiqotlarida keskin oʻzgarish yuz bergan davr hisoblanadi. Bu jarayonni Markaziy Osiyoning eng qadimgi rang tasivlaridan boʻlmish Koʻhitangdagi Zarautsoy suratlarida kuzatish mumkin. Zarautsoydagi tosh ayvon yuza qismida va shipida 200 ga yaqin qizil boʻyoqlarda bitilgan suratlar saqlanib qolgan. Bu lavhalarda ov marosimi, hayvonot olami va oʻrta tosh davri odamlari tasvirlari oʻz aksini topgan. Baʼzi bir olimlarning taʼkidlashicha, Zarautsoy suratlarida sehrli ov marosimi jarayoni aks etirilgan. Zarautsoy suratlari Markaziy Osiyoda sanʼatning, shu jumladan, tasviriy sanʼatning ilk namunasi hisoblanadi. Viloyatda neolit (yangi tosh), eneolit (mis — tosh) davrlari manzilgohlari Koʻhitang va Bobotogʻ hududlarida qayd etilgan boʻlib, bu makon va manzilgohlar ham jez (bronza) asrida vohada dehqonchilik madaniyatining vujudga kelishida muhim ahamiyat kasb etgan.

== 2-zal. Surxon vohasi bronza va temir davrida ==
(miloddan avvalgi III-I ming yillik boshlari) Miloddan avvalgi III-I ming yilliklarni qamrab olgan bronza (jez) asri Markaziy Osiyoda tub oʻzgarishlar yuz bergan davr hisoblanadi. Bu avvalambor qalay, mis va qoʻrgʻoshin qorishmasidan tarkib topgan jez (bronza) qurollarining ixtiro qilinishi bilan bogʻliq boʻlgan. Bronzaning kashf etilishi tufayli mehnat va ov qurollari takomillashgan, kulolchilik charxining ixtiro qilinishi hunarmanchilikning dehqonchilikdan alohida xoʻjalik sifatida ajralib chiqishiga olib kelgan. Jez davriga kelib meʼmorchilik rivojlangan sugʻorma dehqonchilikka asos solingan va mintaqalararo mol ayirboshlash yuzga kela boshlagan. Surxon vohasida jez asri uning soʻnggi bosqichida, yaʼni miloddan avvalgi II ming yillikning birinchi choragida boshlanib, miloddan avvalgi I ming yillik boshlarigacha davom etgan. Viloyat hududida soʻngi jez davriga oid eng daslabki oʻrganilgan yodgorlik Muzrabod vohasidagi Ulanbuloqsoy etagida joylashgan Sopollitepa yodgorligi hisoblanadi. Shu bois Surxon vohasining soʻnngi jez asriga mansub madaniyat „Sopolli madaniyati“ deb nomlangan. Sopollitepa qalʻa va uning tutash qismidan tarkib topgan, tarxi 82x82 m, ichki yoʻlakli uch qator mudofaa devorlari bilan oʻrab olingan. Qalʻada aholi jamoa-jamoa boʻlib yashab, ular 8 mahalladan tashkil topgan.
Miloddan avvalgi XV asrda Sopollida hayot izlari soʻnadi va bu joyda istiqomat etgan aholi Sheroboddaryo havzasiga, uning qadimiy irmoqlaridan biri — Boʻstonsoy irmoqlariga koʻchadi.
Bu obida Jarqoʻton nomi ostida maʼlum boʻlib, 100 gektardan ortiq maydonni tashkil etadi. Jarqoʻton yodgorligi alohida muhofazalangan qalʻa-saroy va unga tutash qismdan, shu jumladan, voha uchun diniy markaz vazifasini oʻtagan ibodatxona, alohida-alohida tepaliklar shaklidagi turar joy binolaridan iborat mahallalar, kulollar ustaxonalari va xumdonlar, shuningdek, mozor-qabristondan iborat. [[Jarqoʻton]] yodgorligining umumiy maydoni, unda mahobatli inshootlarning mavjudligi, hunarmandchilikning taraqqiy etgani bu joyda shahar turkumidagi madaniyat mavjud boʻlganligini koʻrsatadi. Jarqoʻton yodgorligi Vatanimiz hududidagi eng qadimiy shaharning ilk timsolidir. Jarqoʻton olov ibodatxonasi bu turdagi inshootlaning eng qadimiysi boʻlib, keyinchalik Koʻhna Sharqning baʼzi bir markazlarida keng tarqalgan olov ibodatxonalarining shakllanishiga asos boʻlib xizmat qilgan. Miloddan avvalgi XV-X asrlar oraligʻida viloyatning baʼzi bir hududlarida, shu jumladan, Mirshodi vohasida, Surxondaryoning oʻrta va yuqori havzalarida jez davrining yangi qishloq va qalʻalari vujudga kelgan. Sopolli madaniyati sohiblari Vatanimiz hududida dastlabki sugʻorma dehqonchilikka asos solgan qabilalar hisoblanadi. [[Sopollitepa]], Jarqoʻton, Molali kabi obidalarni qazish jarayonida topilgan don qoldiqlari, toshdan yasalgan mehnat qurollari, ipakdan toʻqilgan mato va hokazo ashyoviy manbalar buning isbotidir. Sopolli madaniyatiga xos hunarmandchilik namunalari turli-tuman boʻlib, jezdan quyma usulda yasalgan koʻzgular, oʻsmadon va koʻzachalar, tepa qismida hayvon bosh qismi tasvirlangan jez bigizlar, ilon va xochsimon shakldagi muhrlar, turli togʻ jinslaridan yasalgan munchoqlardan iborat. Bu davrda hunarmandchilikning ommaviy turlaridan biri — kulolchilik ham jadal taraqqiy topgan. Sargʻish va qizil loydan charxda yasalib maxsus xumdonlarda pishirilgan vaza va kosalar, koʻza va joʻmragli idishlar, turli hajmdagi xurmacha va xumlar oʻzining sifatliligi va xilma-xilligi bilan ajralib turadi. Sopolli va ayniqsa, Jarqoʻton yodgorliklarida loydan yasalgan but haykal, hayvonlar tasviri aks ettirilgan obrazlarning mavjudligi vohada jez davrining soʻnggi bosqichlarida badiiy sanʼatning ilk kurtaklari ham shallanganligidan darak beradi.
Vohada soʻngi jez davrida istiqomat qilgan aholi Koʻhna Sharqning qadimiy sivilizatsiyalari, shu jumladan, Shumer, Akkad, Elam, Shimoliy Hindistonning Xarappa, Sibir va Qozogʻiston hududlarida istiqomat qilgan elat va qabilalar bilan yaqin iqtisodiy va madaniy aloqada boʻlganlar.

== 3-zal. Qadimgi Baqtriya madaniyati ==
(miloddan avvalgi I ming yillik boshlari-- miloddan avvalgi IV asr) Miloddan avvalgi I ming yillikning birinchi choragi oʻz tasarrufiga Surxon vohasi, Janubiy Tojikiston va Shimoliy Afgʻoniston yerlarini birlashtirgan Baqtriya oʻlkasi iqtisodiy, siyosiy va madaniy hayotida chuqur oʻzgarishlar yuz bergan davr hisoblanadi. Bu jarayon bevosita temirdan mehnat qurollari yasashning ixtiro qilinishi bilan bogʻliq boʻlgan. Voha ahli temirni soʻnggi jez davridayoq, yaʼni miloddan avvalgi XIII-XII asrlar oraligʻida Koʻhna Sharqning qadimiy xalqlaridan biri — xettliklar bilan qariyb bir davrda kashf etgan. Oʻlkada temirdan ommaviy tarzda mehnat va harbiy qurollar yasash miloddan avvalgi VII-VI asrlarga toʻgʻri keladi. Temirdan mehnat va harbiy qurol-yarogʻlar yasashning ixtiro qilinishi dehqonchilik, harbiy bilimlar va hunarmandchilik rivojiga katta ijobiy taʼsir koʻrsatgan. Bu jarayon, ayniqsa, ilk temir asri obidalari tuzilishida va qishloq xoʻjaligida yaqqol seziladi. Ilk temir asriga kelib vohaning dehqonchik uchun qulay boʻlgan hududlari jadal oʻzlashtirilgan (Bandixon, Mirshodi vohalarida va Surxondaryoning quyi havzasi) va Muzrabod, [[Sherobod]] vohalari hududlarida yangidan bunyod etilgan shahar va qalʻalar hisobiga mavjud ekinzor yerlar kengaytirilgan. Soʻnggi jez davrida vohada dehqonchilik asosan soy va daryolar havzalarida olib borilgan boʻlsa, ilk temir asrida sunʼiy kanallar qazilib, yerlar oʻzlashtirilgan.
Ilk temir asri Baqtriya zaminida ikki qismli shaharlarning toʻliq shakllangan davri hisoblanadi. Voha markazlari vasifasini oʻtgan Jondavlattepa (Sherobod vohasi), Hayitobod (Quyi Surxon havzasi), [[Qiziltepa]] (Mirshodi vohasi) ikki qismdan, yaʼni, arki-aʼlo va ichki shahar kabi tarkibiy qismlardan iborat. Arki-aʼloda voha hukmdorligining maʼmuriy inshootlari va turar joy binolar joylashgan. Har ikki qism oʻz navbatida mustahkam mudofaa istehkomlari bilan oʻrab olingan. Bu davrda doirasimon (Tallashqon-2) yoki toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi (Bandixontepa) mustahkam harbiy qalʻalar ham barpo etilgan. Mirshodi, [[Qizilcha (shaharcha)|Qizilcha]] va [[Muzrabot tumani|Muzraboddagi]] [[Kuchuktepa]] vohaning ilk temir asriga mansub qishloqlari turkumidandir.
Vohada qadimgi Baqtriya podsholigi davrida shaharsozlik va meʼmorchilik bilan bir qatorda hunarmandchilik ham taraqqiy topgan. Mirshodi vohasidan topilgan toshdan yasalgan odam bosh qismi tasviri, Kuchuktepa, Qiziltepa, Tallashqon kabi obidalardagi uch qirrali paykonlar, temir va toshdan yasalgan yarimoy shaklidagi oʻroqlar, keli va kelisoplar shular jumlasiga kiradi. Miloddan avvalgi VI-IV asrlar kulolchiligining asosiy xususiyatlaridan biri — don va suv saqlashga moʻljallangan ulkan xumlardan tortib moʻjaz sopol idishlarning aksariyat qismi charxda yasalganligi va bankasimon koʻrinishga ega boʻlganligidir. Qadimgi Baqtriya davlati (Baqtriya, Baqtriana-bu yunoncha nom, Baxdi — „Eronga nisbatan sharqda joylashgan oʻlka“) miloddan avvalgi VI asr oʻrtalarida Eron Ahamoniylariga qaramlikka tushib qolgan. Bu voqea miloddan avvalgi 545-539 yillar oraligʻida Kir boshchilik qilgan Eron qoʻshinlarining Markaziy Osiyoning katta qismini bosib olishi oqibatida roʻy bergan. Shu sanalardan tortib, Makedoniyalik Iskandar (Aleksandr Makedonskiy) qoʻshinlari tomonidan qadimgi Eron davlatining tor-mor etilishiga qadar Baqtriya Ahamoniylar Eronining katta satraplik (viloyat) laridan biri hisoblangan. Vohaning Qadimgi Baqtriya davriga mansub yodgorliklari miloddan avvalgi IV asrning 30-yillarida boshlangan Makedoniyalik Iskandar istibdodi oqibatida inqirozga yuz tutadi. Viloyatdagi Qadimgi Baqtriya davriga mansub 42 ta yodgorlikning aksariyat qismi Makedoniyalik Iskandar boshchiligidagi qoʻshinlar hujumi tufayli vayronaga aylangan.
== 4-zal. Baqtriyaning Makedoniyalik Iskandar va Ellinstik davlatlar davri madaniyati ==
(miloddan avvalgi 329 yil, miloddan avvalgi II asr oʻrtalari)
Miloddan avvalgi 329 yilda [[Aleksandr|Makedoniyalik Iskandar]] boshchiligidagi yunon- makedon qoʻshinlarining Oks ([[Amudaryo]]) va Yaksart (Sirdaryo) oraligʻidagi hududni egallash uchun yurushi boshlandi. Bu harbiy muhoriba soʻgʻdliklar, baqtriyaliklar va saklarning qattiq qarshilik koʻrsatishlariga qaramasdan, miloddan avvalgi 327 yilda Oks va Yaksart oraligʻidagi katta bir qismni egallash bilan tugaydi. Bu sanadan boshlab Markaziy Osiyoning bazi bir viloyatlari kabi Baqtriya oʻlkasi, shu jumladan, Surxon vohasi ham Makedoniyalik Iskandar vafotidan soʻng (milod. avv. 323 yil) Surxon vohasi Salavkiylar davlati tasarrufida boʻladi.
Miloddan avvalgi III asrning 50 — yillarida Baqtriyada Diodot asos solgan Yunon- Baqtriya shohligi vujudga kelib, bu davlat miloddan avvalgi II asrning oʻrtalarigacha hukmronlik qiladi. Miloddan avvalgi
II asrning 40-30 yillari oraligʻida Yunon- Baqtriya davlati sak, yuechji (yovchi) va toxar kabi elat va qabilalarning yurishi tufayli inqirozga uchraydi. Makedoniyalik Iskandar boshchiligidagi yunon — makedon qoʻshinlarining istibdodi qoʻshni oʻlkalar singari Baqtriyada ham tushkunlik va vayronagarchilikka olib kelgan. Vohaning harbiy jihatdan muhim boʻlgan va suv manbalariga boy bir necha shahar va qishloqlarida (Tallashqondagi Tallashqon II) hayot davom etgan.
Salavkiylar va ayniqsa, Yunon- Baqtrya shohligi davrida kelib, Oks (Amudaryo) boʻylarida joylashgan Koʻhna Termiz shahar sifatida shakllangan, kechuv joyida qalʻa vazifasini oʻtagan Kampirtepa, Hayitobodtepa, Jondavlattepa kabi shaharchalar kengaytirilib, Dalvarzintepa kabi shahar, qishloq va qalʻalarga asos solingan (Oysaritepa, Oqtepa va hokazo).
Miloddan avvalgi III- II asrlar Baqtriyada, butun Yaqin Sharq hududida boʻlgani kabi, qadimgi Sharq anʼanalari va yunon madaniyatining birikuvi va hamkorligi jarayoni kuchayib, oʻziga xos ellinistik madaniyatni yuzaga keltirgan. Bu jarayon shaharsozlik va memorchilikda, tangalar zarb qilishda, yaʼni pul- tovar minosabatlarining tarkib topishida, badiiy sanʼat va hunarmandchilikda yaqqol koʻzga tashlanadi.
Shimoliy Baqtrya (Surxon vohasi) ning yunon-baqtrya davri badiiy sanʼat turlaridan biri — terrakota haykalchalaridir . Bular yalangʻoch qiyofada yoki tovonlariga tushgan kiyimlari hilpirab turgan haykalchalar yoki ayol maʼbudaning taxtda oʻtirgan holatdagi tasvirlaridir. Bir qism haykalchalar fil suyagi yoki marmar toshdan yoʻnilgan boʻlib, oʻzinig nafisligi va yuksak badiiyligi bilan ajralib turadi. Yunon-Baqtrya shohlari nomidan zarb etilgan tangalarning yuza qismida Diodot, Demetriy va boshqa hukmdorlarning koʻkragigacha tasviri tushirilgan boʻlib, aynan portret shaklidadir. Yunon — Baqtriya podsholigi davri oʻymakorlik, shishasozlik, sangtaroshlik kabi hunarmandchilik turlarining ham taraqqiy etgan davridir.
== 5-zal. Qadimgi Baqtriyaning kushon davri madaniyati ==
(miloddan avvalgi I — milodiy III asrlar)
Miloddan avvalgi I — milodiy III asrlarda hukmronlik qilgan Kushon podsholigi nafaqat Vatanimiz tarixida, balki butun [[Markaziy Osiyo]] tarixiy oʻlkalari xalqlari iqtisodiy va madaniy taraqqiyotida muhim oʻrin tutgan davlatlardan biri sanaladi. Kushon podsholigiga asos solgan qabilalar tarixiy manbalarda yuechji(yovchi) va toxarlar deb nomlangan. Miloddan avvalgi II asrning toʻrtinchi choragida asosan Baqtriyada hukmron boʻlgan Yunon — Baqtriya shohligi Markaziy Osiyoning shimoliy hududlarida istiqomat qilgan yuechji qabilalarining yurishi tufayli inqirozga uchragan. Milodiy I asrga kelib, Baqtriyada besh katta urugʻ (Xyumi, Shuanmi, Guyshuan, Xeytun va Gaofu — yoki boshqa bir manbada Gaofu oʻrnida Dumi) ga boʻlinib yashagan yuechji qabilalari Kujula Kadfiz tomonidan Guyshuan- Kushon urugʻi qoʻl ostida yagona davlatga birlashtirilgan.
Kushon davlatining shimoliy chegarasi Janubiy Hisor togʻ tizmasiga kirgan Boysuntogʻ hisoblanib, Kushon hukmdorlari oʻz davlatining shimoliy chegaralarini mustahkamlash borasida ham tinimsiz faoliyat koʻrsatganlar.
Boysuntogʻdagi „ Temir darvoza“ va uning bilan bogʻliq mudofaa istehkomlari ana shunday inshootlardan biri hisoblanadi. Vima Kadfiz va ayniqsa, Kanishka I hukmronligida bu davlat tarkibiga Shimoliy Hindiston va Sharqiy Turkiston yerlari ham kiritilgan va natijada Kushon davlati Koʻhna Dunyoning [[Muqaddas Rim imperiyasi|Rim imperiyasi]], Parfiya va Xan [[Xitoy|Xitoyi]] bilan bir qatorda turgan buyuk davlatga aylangan. Milodiy III asr oxirida ichki ziddiyatlar va ayniqsa, sosoniylar Eroni qoʻshinlarining Kushonshahr, yaʼni Baqtriyani egallashlari tufayli Kushon davlati inqirozga yuz tutgan.
Toʻrt asr davomida markazlashgan davlatning mavjudligi Baqtriyada, shu jumladan, uning tarkibiy qismi boʻlgan Surxon vohasida ham iqtisodiy va madaniy hayotning barcha jabhalarida yuksalishga olib kelgan.
Miloddan avvalgi I — milodiy I asrlarda Surxon vohasi jadal oʻzlashtirilgan, yirik kanallar qazilgan (Kattanahar), mavjud sugʻorish inshootlari kengaygan (Zang kanali), yangi shaharlarga asos solingan (Zartepa) yoki Tarmita (Termiz) va Dalvarzintepa singari shaharlar hududiy jihatdan kengaygan. Kushon davri shaharlari loyiha asosida bunyod etilgan ikki qism, yaʼni arki aʼlo va unga tutash asosiy shahar qisimlaridan iborat boʻlgan. Bu davr shaharsozligi [[Dalvarzintepa]], [[Zartepa]], Koʻhna Termiz va uning tarkibiy qismlari hisoblangan [[Qoratepa]], [[Fayoztepa]], oʻrnidagi diniy inshootlar orqali yaxshi oʻrganilgan.
Surxon vohasining Kushon davri shaharlari maʼmuriy, iqtisodiy markaz boʻlish bilan bir qatorda diniy markazlar vazifasini ham oʻtagan (Koʻhna Termizdagi Qoratepa, Fayoztepa, Zoʻrmola, Ayritom va Dalvarzintepadagi buddaviylik ibodatxonalari). Kushonlar hukmronligining ilk bosqichidayoq, Koʻhna Dunyo davlat va xalqlarini iqtisodiy va madaniy jihatdan bogʻlab turgan qitʼalararo savdo yoʻli, yaʼni Buyuk ipak yoʻli toʻliq shakllangan va bu xalqaro savdoda Kushon davlati ham muhim oʻrin egallagan.
Xolchayon, Dalvarzintepa, Koʻhna Termiz, Zartepa, Ayritom kabi obidalardan qazib ochilgan dunyoviy va diniy yoʻnalishlarda yaratilgan haykallar, xilma-xil moʻʻjaz sanʼat turlari, turli-tuman hunarmandchilik buyumlari oʻzining takrorlanmasligi bilan ajralib turadi

== 6-zal. Shimoliy Tohariston ilk oʻrta asrlar davrida ==
(milodiy IV-VIII asrlar)
Milodiy IV-asr oxiridan boshlab Baqtriya oʻlkasi tarixiy manbalarda Tohariston deb yuritila boshlangan. Tohariston oʻz tarkibiga Surxondaryo viloyati, Janubiy [[Tojikiston]] va Shimoliy [[Afgʻoniston]] yerlarini qamrab olgan boʻlib, hududiy jihatdan Kushon davri Baqtriya oʻlkasiga teng boʻlgan.
Milodiy III asr oxiri — IV asr davomida Tohariston Sosoniylar Eroni davlatiga qaram viloyatga aylangan. V asrda oʻlka Xioniylar va Eftaliylar davlati tasarrufida boʻlgan. VI asrning 60-yillariga kelib, Eftaliylar davlatining Turk hoqonligi va Sosoniylar Eroni qoʻshinlari tomonidan tor-mor etilishi tufayli Tohariston Turk hoqonligi davlati qoʻl ostiga olgan. VII asrning 70-yillaridan Tohariston Arab qoʻshinlari tomonidan bosib olina boshlagan. Bu jarayon VIII asrning 40-yillariga kelib oʻlkaning batamom Arab xalifaligi tarkibiga qoʻshib olinishi bilan yakunlangan.
V-VIII asrlar davomida Tohariston markaziy hokimiyatga rasman qaram koʻplab kichik mulkliklarga (ularning soni 27 ta) boʻlingan. Chagʻoniyon, Kuftan, Termizshohlar mulkliklari shimoili — gʻarbiy Tohariston, yaʼni Surxon vohasida joylashgan. Termizshohlar mulki Amudaryoning oʻng qirgʻogidagi yerlarni va hozirgi Angor, Termiz va Jarqoʻrgʻon tumanlarini oʻz ichiga olgan. Bu mulklik Termizshoh tomonidan idora etilgan. Chagʻoniyon (arabcha Saganian, xitoycha Chigo-Yan-Na) Chagʻonrud (Surxondaryo) daryosining yuqori havzasidagi yerlarni, Hisor va Bobotogʻ togʻ oldi maydonlarini oʻz tarkibiga olgan. Chagʻoniyon mulkligining markaziy shahri Chagʻoniyon Qizilsuvning Surxondaryoga quyilishida joylashgan Budrach hisoblanadi.
IV asrning oxirida, ayniqsa, Sosoniylar Eroni qoʻshinlarining Shimoliy Tohariston yerlariga yurishi oqibatida dastavval markaziy shaharlar (Tarmita-Termiz, Dalvarzintepa) inqirozga yuz tutadi. VI asr boshlariga kelib, Shimoliy Toharistonning markaziy shaharlari qayta tiklanib, kengaya boshladi va yana bir qancha shaharlarga asos solinadi. VII-VIII asrlarga oid Xitoy yozma manbalariga koʻra, Termiz mudofaa devorining uzunligi 10 kilometr (20 li), Chagʻoniyonning markaziy shahri devori 5 kilometr (10 li) ga teng boʻlgan. Toharistonning V-VIII asrlar davri shaharlari Kushon davri shaharlari kabi asosan ikki, yani arki aʼlo va shahriston kabi tarkibiy qismlardan iborat boʻlgan. [[Zangtepa]] (Qulogʻlitepa), Hayitobodtepa, Chagʻoniyon (Budrach) larning arki aʼlosida asosan hukmdor saroyi va u bilan bogʻliq inshootlar joylashgan. Markaziy Osiyoning V-VIII asrlardagi tarixiy va madaniy oʻlkalari (Soʻgʻd, [[Xorazm viloyati|Xorazm]]) shaharlari kabi Tohariston shaharsozligida juda murakkab meʼmorchilik uslublari qoʻllangan.
Bular turkumiga gumbazli xonalar, tomlarini gʻishtlar yordamida ravoqsimon uslubda yopib, uning tepasidan ikkinchi va uchunchi qavatini qurish va hokazolar kiradi. Toharistonlik meʼmor ustalar shaharlardagi qabul marosimlari oʻtadigan zallarni, mehmonhonalarni, kundalik hayotga moʻljallangan honalarni bezashda somon suvoq, devoriy rang tasvir, mahobatli haykaltaroshlik va oʻyma ganchdan juda mohirona foydalanganlar.
Shimoliy Tohariston shaharlari kushon davri shaharlari singari diniy markazlar vazifasini oʻtagan. Koʻhna Termizda qazib ochilgan gʻorsimon binolar, Chordingak oʻrnidagi buddaviylik inshooti, Zangtepadan topilgan qayin poʻstlogʻiga bitilgan matnlar shular jumlasidandir. V-VIII asrlar davri yodgorliklari turkumiga, shuningdek, koʻshk va hovlilar, savdo yoʻllari yoqasida joylashgan bojxonalar (Sherobod tumanidagi Tavka qoʻrgʻoni) ham kiradi. Angor vohasidagi Kuyovqoʻrgʻon, Bolaliktepa, Yumaloqtepa kabi koʻshklardagi muhtasham qabulxona va mehmonxonlar dunyoviy mazmunda ishlangan devoriy rang tasvirlarga, rang-barang haykallarga, loy yoki yogʻochga oʻyib ishlangan naqshin lavhalarga bezalgan. Ilk oʻrta asrlar Shimoliy Toharistonda badiiy sanʼatning, ayniqsa haykaltaroshlik va devoriy rang tasvir sanʼatining yuksaklikka erishgan davridir. Toharistoning V-VII asrlar davri rang tasvir sanʼati Tavka qoʻrgʻoni va [[Bolaliktepa]] devoriy suratlari orqali oʻrganilgan. Tavka qoʻrgʻonidagi muhtasham bino xonasidagi devoriy suratlarda ov marosimi aks ettirilgan boʻlsa, Bolaliktepa koʻshkidagi zalda bazm marosimi tasvirlangan.
Vohaning Kattatepa (Xosiyattepa), Zangtepa, Bolaliktepa, Hayitobod, [[Kuchuktepa]] kabi obidalari, Bittepa singari dafinalarini oʻrganish jarayonida topilgan turli-tuman shisha idishlar, metalldan yasalgan oʻsmadon va mehnat qurollari togʻ minerallaridan yasalgan shoda munchoqlar, qoʻsh baldoqli krujka va metall buyumlarga taqlid etib yasalgan sopol idishlar ilk oʻrta asrlar davrida shimoli-gaʼrbiy Toharistonda hunarmanchilikning ham jadal rivoj topganligini koʻrsatadi
== 7-zal. Shimoliy Tohariston rivojlangan oʻrta asrlar davrida ==
(IX-XIII asr birinchi choragi)
VIII asrning 40-yillarida shimoliy Tohariston, xususan, uning markaziy shaharlari batamom Arab xalifaligi tarkibiga kiritiladi. Bu davrdan to IX asr oxiriga qadar, yaʼni Shimoliy Toharistonning somoniylar davlati tasarrufiga oʻtkazilishiga qadar bu oʻlkada sodir boʻlgan ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy jarayon musulmon dunyosi mamlakatlari bilan uzviy bogʻliq holda rivojlandi.
IX asr oxiridan to XIII asrning 20-yillariga qadar Termiz va Chagʻoniyon Somoniylar, Qoraxoniylar, Gʻaznaviylar, Saljuqiylar, Qarluqlar, Guriylar va Xorazmshohlar davlatlari hukumronlik ostida boʻlib keldi.
VIII asrning ikkinchi yarmidan boshlab Movarounnahrda, xususan, Termiz va Chagʻoniyon yurtlarida musulmon madaniyatining shakllanish jarayoni yuz berdi. Bu jarayon ushbu yurtlarga islom dini, arab tili va yozuvining keng tarqalishi, musulmon dunyosi mamlakatlariga xos memoriy inshootlarning, jumladan, madrasa, masjid, karvonsaroy, minora, maqbara va boshqa turdagi madaniyat namunalarining yuzaga kelishi bilan ajralib turadi.
IX asrdan boshlab, Shimoliy Toharistonda shaharsozlik jadal taraqqiy etgan. Bu davrda oʻlkada uch qismli shaharlar toʻliq shakillangan. Termiz, Chagʻoniyon kabi shaharlar tuzilishini oʻrganishda yozma manbalar (arab-fors mualiflari Jayhaniy, Istaxriy, Muqaddasiy va holazolar) bilan bir qatorda bu shaharlar hududida keng koʻlamda amalga oshirilgan arxeologik tadqiqotlar natijalari ham juda muhimdir. Termizning 500 gektarlik shahar tusini olishi X asr oxirlarida sodir boʻlib, XI-XII asrlar davomida ravnaq topgan. Chagʻoniyonning markaziy shahri Chagʻoniyon (Qizilsuvning Surxondaryoga quyilish joyidagi Budrach yodgorligi) 6 kvadrat kilometrga teng maydonni egallagan. Bu shahar oʻzining yuksaklikka erishgan davrida, yaʼni X-XI asrning birinchi yarmida Qizilsuvning har ikkala qirgʻogʻini egallagan.
IX asrdan boshlab shaharsozlikda pishirilgan gʻishtlar ommaviy ravishda ishlatilgan, uylar, saroylar, qabul zallari va masjidlarni bezashda murakkab islimiy va girih naqshlar keng qoʻllangan. Ushbu zal peshtoqidan joy olgan Termizshohlar saroyini bezab turgan naqshin lavhalar oʻzining betakrorligi bilan ajralib turadi.
IX-XIII asrlar davomida Termiz va Chagʻoniyonda hunarmandchilik ham ravnaq topgan. Hunarmand ustalar mahallalari Termiz va Chagʻoniyon shaharlari bilan bir qatorda qishloqlarda ham oʻrganilgan. Chagʻoniyon atrofidagi Garmalitepa qishloq joylaridagi shunday kulolchilar ustaxonalaridan biri boʻlgan. Termizda kulollar mahallasi bilan bir qatorda temirchi va shishasozlar mahallari ham boʻlgan. Temirchi ustalar mehnat qurollari, uy-roʻzgʻor buyumlari bilan bir qatorda antiqa shamdonlar, qosh tergich va koʻzgularni quyma va bolgʻalash uslubida yasaganlar. Misgar ustalar buyumlaga bezak berishda chizma naqsh usullaridan keng foydalanganlar. Budrach yodgorligi (Chagʻoniyon shahari) ni qazish davomida topilgan mis idishlar xazinasi oʻlkada misgarlikning taraqqiyotidan dalolat beradi. XI asrga oid ogʻirligi 300 kilogrammga yaqin bu xazina turli idishlardan, jumladan, katta-katta qozonlar, hovoncha, shamdon va koʻzalardan iborat (ushbu xazinaning eng noyob namunalari mazkur zalning markaziy qismida namoyish etilmoqda).
IX-XIII asrlar davomida oʻlka hunarmandlari koʻk, havorang shishadan qadahlar, bankasimon, butilkasimon idishlarni, kimyogarlar foydalanadigan kolbalar, grafinlar va pardoz-andoz buyumlarini juda mohirlik bilan yasaganlar.
Zal koʻrgazmalarining katta qismi kulolchilik namunalaridan tarkib topgan. IX asr oxiridan [[Termiz tumani|Termiz]] va [[Chagʻoniyon|Chagʻoniyonda]] sirlangan idishlar yasash oʻzlashtirilgan. X asrning sopol idishlari, xususan, lagan, kosa, taqsimcha, koʻzalar yashil, jigarrang va sargʻish sirlarga boʻyalgan. Bir tur idishlar esa oq ranga boʻyalib, sir ustidan kufiy uslibida bitilgan qora va jigarrang yozuvlar bilan bezalgan. XI-XII asrlarda idishlarning turlari yanada boyib, turfa rangli boʻyoqlarga bezalib, naqshlari ustidan yaltiroq sir bilan qoplangan. Termizlik kulollar oʻrta asrlarda simob koʻzachalar yasashda ham mashhur boʻlganlar.
== 8-zal. Termiz va Chagʻoniyonning Amir Temur va Temuriylar davlati davri madaniyati ==
(1370 yil — XVI asr boshlari)
1362-1370 yillar oraligʻida Amir Temur tomonidan Movarounnahrda markazlashgan davlatni tashkil etish jarayonida Termiz alohida oʻrin tutgan. 1370 yilda Amir Temurning taxtga kelishi bayonida Amir Sayyid Baraka bilan birgalikda Termiz Sayyidlari- aka-uka xudovandzodalar Abu Muʻoli va Ali Akbarlar tilga olingan. Ayni shu yildan boshlab Sohibqiron va Termiz sayyidlari oʻrtasida yaqin munosabatlar yuzaga kelgan. Amir Temur 1399 yilda Hindiston yurishidan va 1404 yilda gʻarb tomonga amalga oshirilgan muhorabasidan qayta turib, Termizda qoʻnib oʻtgan. [[1409|1409 yilga]] qadar Termiz temuriy Xalil Sulton va undan soʻng Shohrux mirzo hukmronligi davrida Mirzo Ulugʻbek davlati tasarrufida boʻlgan. 1220 yilda yuz bergan Chingizxon bosqini Termiz va Chagʻoniyonga juda katta talofat yetkazgan. Bu yurtlarning iqtisodiyoti qayta tiklanib, madaniy ravnaq sari yuz tutishi bevosita Movarounnahrda Amir Temur davlatining tashkil topish davrida boshlangan.
Shimolda Kattaqum va sharqda Solihobod qishloqlariga tutash boʻlgan Termiz katta kenglikni ishgʻol qilgan, ammo u mudofaa istejkomlari bilan oʻrab olinmagan. Bu davr shahrining taʼrifi 1404 yilda Termiz orqali Samarqandga Amir Temur saroyiga Kastilya qiroli Genrix III nomidan elchi boʻlib borgan Rui Gonsales de Klavixo kundaligida oʻz aksini juda yaxshi topgan: „Termiz juda keng va aholisi zich joylashgan, unda tashqi devor va mudofaa istehkomlari yoʻq. Atrofi bogʻ-rogʻ, shaharni koʻplab anhorlar kesib oʻtadi. Biz doimo xilma-xil mollar sotiladigan gavjum koʻchalar va maydonlardan oʻtib bordik“.
Amir Temur davrida Chagʻoniyon oʻlkasining markaziy shahri Chagʻoniyon ham oʻz mavqeini saqlab qolgan. Arxeologik dalillarga koʻra, XV asr oxiri-XVI asr boshlariga kelib Chagʻoniyonda hayot shahristondan rabodga koʻchgan.
Chagʻoniyonning yana bir markazi Navand hisoblangan (Navand — chopar, choparlar shahri).
Termiz, Chagʻonoyon va Navand oʻz zarbxonasiga ega boʻlib, ushbu zarbxonalarda Amir Temur va Temuriylar davlati hududida muomalada boʻlgan dirham (mis tangalar) qaytadan zarb etilgan (bu tangalardan namunalar zalning markaziy qismida namoyish etilmoqda).
Surxon vohasidagi saksonga yaqin Shoʻrobqoʻrgʻon, Qutlugʻ shohtepa (Sherobod tumani), Navandaktepa (Uzun tumani) kabi yodgorliklarda XIV-XVI asrlarga mansub madaniy qatlamlar va ashyoviy manbalar mavjudligi qayd etilgan.
Bu yodgorliklar qishloq, kechuv boʻyidagi qalʻa, saroy, karvonsaroy va savdo yoʻlidagi bojxonalar vazifasini oʻtagan. Ushbu zal koʻrgazmalarida namoyish etilayotgan ashyoviy manbalar, xususan, jangchi himoya kiyimlari, sifat darajasi bilan Xitoy chinnisiga tenglashadigan lagan va kosalar, koʻza va chiroqlar, shaxmat donalari, memoriy koshinlar Termiz va Chagʻoniyon amaliy sanʼatining Amir Temur davlati markaziy shaharlari madaniyati bilan hamohang taraqqiy etganligidan dalolat beradi.

== 9-zal. Surxon vohasi XVI-XX asr boshlarida ==
XVI asrning boshlaridan XVII asrning birinchi yarmiga qadar Surxon vohasi Shayboniylar va Joniylar (Ashtarxoniylar) davlatlari qoʻl ostida boʻlgan. XVIII asrning birinchi yarmidan XX asr boshlarigacha voha Buxoro amirligining tarkibiy qismi hisoblangan. Vohaning xonliklar davridagi muhim markazlaridan biri Termiz hisoblangan. Tarixiy manbalarda (Mahmud Ibn Vali) aytilishicha, „Termizning qishloqlari koʻp boʻlgan. Uning muhim bir qismini hukmdor qarorgohi, bozor, madrasa va hashamatli juma masjidi bor Salovat (Salihobod) tashkil etadi“. XVIII asr boshida Sherobodga asos solingan. XIX asrga kelib, Sherobod Sharqiy Buxoroning yirik iqtisodiy va madaniy markaziga aylangan.
XVI asr oxirida Chagʻoniyon (Budrach)ning batamom tushkunlikka yuz tutishi oqibatida yangi shahar Qizilsuvning yuqori havzasida Dehinay (Denov) oʻrnida shakllangan. XVII asr yozma manbalarida Denov mustahkam qalʻadan iborat, gavjum bozorli, katta madrasa va xonaqoli shahar tusini olgan, deb taʼkidlangan. Navandak, Shahri safo, Javzi, Toʻfolon, Vaxshivor, Basand (XVII asrdan Boysun), Mirshodi Surxon vohasining xonliklar davridagi yirik manzillari hidoblangan. Tashqi savdoda va Jayhun ([[Amudaryo]]) boʻylab yuk tashishda Pattakesar, Termiz, Yorgoh Choʻchqaguzar va Qorakamar kechuvlari juda muhim boʻlgan. XVI asrdan to XX asr boshlariga qadar, yaʼni Amudaryoda chor Rossiyasi flotiliyasi tashkil boʻlgunga qadar bu guzarlardan muntazam foydalanilgan.
Ushbu zal koʻrgazmalaridan baʼzi birlari maket (Qumqoʻrgʻon tumanidagi Iskandar koʻprigi) yoki fotodiorammalar (Sayid Otaliq madrasasi, Denov shahri; Murch bobo masjidi, Termiz shahri) shaklida oʻrin olgan. Voha meʼmoriy yodgorliklari madrasa, karvonsaroy, masjid, maqbara, bekliklar qoʻrgʻoni, koʻprik, togʻ va daryo boʻylarda joylashgan qalʻalar kabi turlarga boʻlinadi.
Surxon vohasining xonliklar davri hunarmandchiligi Koʻhna Termizning qalʻa va qoʻrgʻon yoki koʻshk deb nomlangan qismlarida, Xotin rabodda (Termiz tumani), Sherobod begi qoʻrgʻonida, Jarqoʻrgʻondagi Kultepa yodgorligida, Toʻpolang daryosi yuqori oqimida joylashgan Yonikalon qalʻasida, Kofrun qishlogʻi (Boysun tumani) dagi Mozorattepa kabi yodgorliklarda oʻtkazilgan arxeologik qidiruv natijalari orqali maʼlum.
Xonliklar davrida vohada uchta asosiy hunarmandchilik markazlari (Boysun, Denov, Sherobod) mavjud boʻlgan. Koʻrgazmalarda namoyish etilayotgan jilokor koshin boʻlaklari, temir va toshdan yasalgan mehnat va harbiy qurollar, zargarlik buyumlari ayni shu markazlar hunarmanchilik maktabiga xos osori-atiqalardir. Vohaning XVI-XX asr boshlari hunarmandchiligi turlaridan yana biri kulolchilik ham ayni shu markazlar kulol ustalari tomonidan yaratilgan.
XVI asrga xos sopol buyumlarda [[Amir Temur]] va temuriylar davri anʼanalari davom etgan. Asr oxirida rangdor idishlar toʻq zangori boʻyoqqa bezalib, naqshlar asosan girih va islimiy shakllardan tarkib topgan. XVII-XVIII asrlar kulolchilik buyumlarida mahsulot sifati pasayib, idishlarda toʻq zangori va yashil ranglar koʻp qoʻllangan.

== Galereya ==
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Fayl:Termez_Archaeological_Museum,_Termez,_Uzbekistan.jpg|[[Gandhara]] uslubida musiqachilarni koʻrsatadigan yunon-buddist friz.
Fayl:Lion_capital_(Termez_Archaeological_Museum).jpg|Arslon poytaxti
Fayl:Capital_with_a_figure_showing_features_of_Buddha_and_Heracles_100-200_CE_Old_Termez_Archaeological_Museum.jpg|Klassik gulchambar egalari boʻlgan poytaxt, miloddan avvalgi 100-200 yillar.
Fayl:Saka_warrior_Termez_Achaeological_Museum.jpg|Xalchayon oʻrnidan kelgan sak jangchisi. Yuechjilar sanʼati.
Fayl:Termez_Shirabad_Tavka_Kurgan_(Fortress)_5th-6th_cent_CE_Wall_Painting.jpg|Tavka Kurgan devor rasmi. Milodiy 5-6 asrlar.
Fayl:Khalchayan_terracotta_statue._Termez_Archaeological_Museum.jpg|Xalchayan terakota haykali.
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==
{{Oʻzbekistonning turistik diqqatga sazovor joylari}}

[[Turkum:Muzeylar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston arxeologiyasi]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi muzeylar]]
[[Turkum:Termiz bino va inshootlari]]</text>
      <sha1>mdv9w0ni73ewtwjz3p7ajyuer3m2zgf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270129</id>
      <parentid>6270128</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6270129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62356" sha1="j0wlzsnxbrsiznu9fxfxndkglcxtcnh" xml:space="preserve">{{Muzey
| nomi               = Termiz arxeologiya muzeyi
| tasvir              = Termiz_ArchaeNuseum_20141023.jpg
| joylashuvi           = [[Termiz]], [[Oʻzbekiston]]
}}

'''Termiz arxeologiya muzeyi''' — zamonaviy [[Oʻzbekiston]]ning [[Termiz]] shahridagi muzey. Muzeyda saqlanayotgan ashyolar asosan [[Yunon-Baqtriya podsholigi|Yunon-Baqtriya]] va [[Kushon podsholigi|Kushonlar]] davriga oid. Bodxi daraxti ostida oʻtirgan Budda yoki Kushon shahzodasining boshi kabi baʼzi artefaktlar aslida nusxalar boʻlib, ularning asl nusxasi [[Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi|Toshkent tarix muzeyi]] va [[Sankt-Peterburg]]dagi [[Ermitaj]] muzeyida saqlanadi&lt;ref name=&quot;SI&quot;&gt;{{cite book |last1=Ibbotson |first1=Sophie |last2=Lovell-Hoare |first2=Max |title=Uzbekistan |publisher=Bradt Travel Guides |isbn=978-1-78477-017-4 |page=189 |url=https://books.google.com/books?id=xuehDAAAQBAJ&amp;pg=PA189 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SL&quot;&gt;{{cite book |last1=Lovell-Hoare |first1=Sophie |last2=Lovell-Hoare |first2=Max |title=Uzbekistan |publisher=Bradt Travel Guides |isbn=978-1-84162-461-7 |page=171 |url=https://books.google.com/books?id=qF6PJda90gYC&amp;pg=PA171 |language=en}}&lt;/ref&gt;. [[Sallalitepa|Salalli tepa]], [[Kampirtepa]], [[Xolchayon]], [[Bolaliktepa]] va [[Fayoztepa]]&lt;nowiki/&gt;ning masshtabli maketlari ham mavjud&lt;ref name=&quot;SI2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SL2&quot; /&gt;. Sheroboddagi [[Tavkaqoʻrgʻon tepa|Tavka qoʻrgʻoni]]&lt;nowiki/&gt;da „[[Toxariston|Toxariston malikasi]]“ deb nomlangan mashhur devoriy surat topilgan&lt;ref name=&quot;SI3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SL3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&quot;Most striking is the fragmented mural found at Tavka Kurgan in Shirabad and entitled 'Princess of Toharistanʼ . It is actually believed to be a hunter, painted in rich orange, blue and white, with striking eyes preserved so well they belie their age — 1500 years old.&quot; in {{cite book |title=Uzbekistan: The Golden Road to Samarkand |publisher=Odyssey |isbn=978-962-217-795-6 |page=2019 |url=https://books.google.com/books?id=RC4OAQAAMAAJ |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
'''Termiz arxeologiya muzeyi'''da Surxondaryo viloyatida olib borilgan [[arxeologiya|arxeologik]] qazishmalar natijasida topilgan topilmalar saqlanadi. Viloyat Arxeologiya muzeyi [[Oʻzbekiston]] Respublikasi Prezidentining [[1998]]-yil [[12 yanvar]]dagi „Muzeylar faoliyatini tubdan yaxshilash va takomillashtirish toʻgʻrisida“ gi Farmoni, Vazirlar Mahkamasining 1998 yil 5 martdagi „Muzeylar faoliyatini qoʻllab-quvvatlash masalalari toʻgʻrisida“ gi 98-sonli va 1999 yil 27 dekabrdagi „Termiz shahrining 2500 yilligini nishonlashga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazish toʻgʻrisida“ gi 545-sonli qarorlari asosida tashkil etildi.
[[File:Termiz arxeologiya muzeyi.jpg|thumb|Termiz arxeologiya muzeyi]]

Arxeologiya muzeyi [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining]] 2001 yil 16 oktyabrdagi 08-10-168 sonli majlis bayonnomasiga muvofiq Madaniyat ishlari vazirligi tasarrufiga oʻtkazildi va Madaniyat ishlari vazirligining 2001 yil 24 oktyabrdagi 10-231 sonli buyrugʻiga asosan vazirlik tizimiga kiritildi (endilikda Madaniyat va sport ishlari Vazirligi).

Arxeologiya muzeyining tematik-ekspozitsion rejasi [[2001]]-yil [[14 fevral]]dagi „[[Oʻzbekmuzey]]“ jamgʻarmasining arxeolog olimlar ishtirokidagi kengaytirilgan majlisida tasdiqlanib, Madaniyat ishlari vazirligining muzey ishlari boshqarmasi tomonidan qayta tahrir oʻtkazilib, Madaniyat ishlari vazirligiga taqdim etildi. Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat ishlari vazirligining 2001 yil 24 oktyabrdagi 231-sonli Buyrugʻiga asosan „Arxeologiya“ muzeyining fondini yangi eksponatlar bilan boyitish ustida talay ishlar qilindi.

Arxeologiya muzeyining binosi „Oʻzqishloqloyiha“ institutining ilmiy xodimlari tomonidan 100 ming eksponatlarni oʻz zahiralarida saqlash imkoniyatiga ega bino sifatida loyihalashtirilgan.

Muzeyning kadrlar boʻlimi uz faoliyatini 2001 yil boshlagan boʻlib, hozirgi kunda muzeyda 65 kishidan iborat shtatlar jadvaliga muvofiq 54 kishi ishlab kelmoqda.
Muzey direktori — tarix fanlari nomzodi, dotsent, [[Doʻstlik ordeni|&quot;Doʻstlik&quot; ordeni]] sohibi Ismoil Botirovich Temirov
MUZEYNING ILMIY BOʻLIMLARIDA AMALGA OSHIRILAYOTGAN ISHLAR.
Arxeologiya muzeyining ilmiy yoʻnalishi tanlangan.
2005 yilgacha uzoqqa moʻljallangan kontseptsiya ishlab chiqilgan.
Mualluf	Maqola nomi	Nashr nomi, soni, qachon

I.Botirov
* „Buyuk ipak yoʻli“. A.Temur muzeyi ilmiy toʻplami. Toshkent FA nashriyoti, 2003.
* Termizda [[buddizm]]. Buddism in Termez.	Pokiston, Laxor, Arxeologiya departamenti, 2003.
* „Buyuk ipak yoʻli“. TerDU ilmiy toʻplami.	Termiz, 2002.
* T.Annaev Osnovnie etapi razvitiya Baysuna. V sb. „Boysun baxori“ Tashkent, 2003.
* Etnografiya i toponimi Baysuna. Tam je.
* Surxon vohasi jahon madaniyati chorrahasida.	2004.
* Sopolli madaniyatining pektografik belgi-yozuvlari	Toshkent, 2003.
* Sh. Shaydullaev	Jarqoʻton. 2002.
* Unterchungen zur fruher Eisenzeit in Nordbaktrien.	2003.
* Sh. Rahmonov	„Jeleznaya vorota“	2003.
* Z.Xoliqov, H.Dedjimuratov Termiz va Chagʻaniyonning oʻrta asrlardagi tarixiy geografiyasi 2004.
Ilmiy xodimlar tomonidan yozilgan ilmiy yoʻnalishdagi maqolalar jurnal va roʻznomalarda chop qilib borilmoqda. Jumladan, 2004 yil mobaynida I.Botirov tomonidan yozilgan „Qadimgi Termizda budda taʼlimoti“ maqolasi „Surxon tongi“ roʻznomasida, „Fil suyagidan yasalgan shaxmat donalari“ maqolasi „Termiz oqshomi“ roʻznomasida, I.Botirov va ilmiy xodim J.Jumaqulovlar tomonidan „Kim valiy boʻla oladi?“ maqolasi „Termiz oqshomi“ roʻznomasida, „Abulhasan Hujviriy (Julobiy)“ maqolasi „Surxon tongi“ roʻznomasida, „Xonliklar davri“ boʻlimi katta ilmiy xodimi Z.Xoliqov va ilmiy xodim H.Dedjimuratovlar tomonidan „Termiz va Chagʻoniyonning oʻrta asrlarda tarixiy geografiyasi“ maqolasi „Moziydan Sado“ jurnalida, „Termiz yirik hunarmanchilik shahri“, „Arxetikturada islom madaniyatining aks etishi“ maqolasi Termiz Davlat Universiteti professor-oʻqituvchilarning 2004 yil fevral oyidagi ilmiy toʻplamida,
„Mustaqillikning 13 yilligi, maʼnaviyat va maʼrifat“, R.Boltaeva tomonidan yozilgan „Yaponiya oliy taʼlim tizimi“, „JICA koʻmagi bilan“ maqolalari, ilmiy xodim J.Jumaqulov tomonidan „Misgarlik sanʼati“ maqolasi „Surxon tongi“ roʻznomasida chop etildi. Bundan tashqari, I. T. Botirov, T.Annaev tomonidan 2002 yilda oʻzbek tilida „Sharq“ nashriyotida chop qilingan „Surxondaryo viloyati Arxeologiya muzeyi“ deb nomlangan risola Germaniyaning Konrad Adenaur fondining Toshkentdagi vakolatxonasi homiyligida nemis tilida chop qilindi.
      
Ilmiy xodimlarning tarixiy davrlar boʻyicha tayyorlagan bukletlarning baʼzilarini koʻrsatib oʻtamiz:
Annaev T.	„Surxon vohasi jahon madaniyat chorrahasida“.
Gʻulomov O.,
Xudoyberdieva N.	„Surxon vohasi Tosh davri yodgorliklari“ II qismli).
„Surxon vohasida Bronza davri madaniyati“ II qismli).
Temirova D. „Ellinizm madaniyatining Arxeologiya muzeyi zallarida koʻrinishi“,
„Yunon Baqtriya podsholigi“
Annaev R	„Shimoliy Toxariston devoriy suratlari“, „Ilk oʻrta asrlarda Bojxona inshootlari“.
Dedjimurodov H.	„Termiz va Chagʻoniyonning oʻrta asrlarda tarixiy geografiyasi“, „Termiz
yirik xunarmanchilik shahri IX-XI asr“, „Arxetikturada islom madaniyatining ask etishi“, „Mis kosadagi bitiklar“, „Buxoro
xonligi“, „&lt;nowiki/&gt;[[Xiva xonligi]]&lt;nowiki/&gt;“, „&lt;nowiki/&gt;[[Qoʻqon xonligi]]&lt;nowiki/&gt;“.
Choriev. M.
Boltaev F.	„Mis shokasadagi bitiklar“, „Qadimda pul muomalasi“
Jumaqulov J. „Abulhasan Hujviriy va uning Kashf ul-Mahjub asari haqida“, „Muzey qanday joy, u qachon paydo boʻlgan?“, Abu al-Hasan Hujviriyning „Kashf ul-Mahjub“ asarining
„Tasavvuf haqida“, „Turli mamlakatlardagi oxirgi sufiylar“, „Hakimiya tariqati“, „Valiylik va karomat haqida“ boblari boʻyicha bukletlar.
Oʻzbekiston-Chexiya xalqaro ekspeditsiya boshligʻi sifatida „Tosh va bronza davri“ boʻlimi katta ilmiy xodimi Sh. Shaydullaev Sherobod tumanida joylashgan kushonlar davriga oid Jondavlattepa yodgorligida
qazishma ishlarini olib bordi (2004, sentyabr-oktyabr). Natijada, yodgorlikning ark qismida „Saroy“ oʻrni ochildi. U kvadrat shaklda boʻlib, 29x29 m, hozirgacha saroyning mudofaa devorlari ochildi. Yodgorlikning shahriston qismida shahar darvozasi ochildi. U burjlar (mudofaa istehkomlari) bilan mudofaa qilingan. Baqtriya arxeologiyasida antik davr uchun bu birinchi marta uchraydi, shu vaqtgacha antik davr shaharlari darvozasi oʻrnatilmagan edi.

== Ilmiy-ekspozitsiya va koʻrgazma ishlari ==
Arxeologiya muzeyi tasdiqlangan kontseptsiya va tematik ekspozitsion rejasiga ega. Arxeologiya muzeyining kontseptsiyasi va tematik ekspozitsion rejasi 2002 yil fevral oyida ishlab chiqilgan boʻlib, Respublika etakchi arxeolog olimlar ishtirokida „Oʻzbekmuzey“ jamgʻarmasi ilmiy kengashida tasdiqlangan. Muzey ekspozitsiya ana shu kontseptsiya va ekspozitsion reja asosida tashkil etilgan.
Muzey zallari boʻylab ekskursiya oʻtkazish uchun 3 tilda tayyorlangan ekskursovodlar matni muzey ilmiy kengashi, TerDU tarix fakulteti ilmiy metodik kengashi tomonidan 2003 yil 10 iyunda, viloyat madaniyat ishlari boshqarmasi tomonidan 2003 yil 19 iyulda tasdiqlanib, hozirgi kunda ekskursiya oʻtkazishda foydalanib kelinmoqda.
== Fond boʻlimi ==
2003 yil [[Arxeologiya|Arxeologiya]] muzeyi fondidagi eksponatlarning umumiy soni 27346 ta edi. 2004 yil davomida esa Arxeologiya muzeyi fondidagi eksponatlarning umumiy soni 27457 taga etdi. Shundan 19 824 tasi numizmatika fondiga tegishli tangalar boʻlib hisoblanadi.
Hozirgi kunga kelib, muzeyda jami boʻlib, 8.500 ga yaqin arxeologik ashyoviy topilmalar, 19 824 dona numizmatika fondiga oid turli davrlarga xos tangalar mavjud.
Arxeologiya muzeyi oʻzining 3 yillik faoliyati davomida muzey fondini toʻldirish boʻyicha bir qancha ishlarni amalga oshirdi. 2004 yil davomida muzeyning ilmiy xodimlari Sh. Shaydullaev, Sh. Raxmonov, T. Annaev, Z. Xoliqovlar, shuningdek, R. Boltaeva, B. Toshpoʻlatov, B. Xamrayevlar Jarqoʻton, Chingiztepa, Fayoztepalarda oʻtkazilgan arxeologik ekspeditsiyalarda ilmiy-tadqiqot ishlarini olib bordilar.
Kampirtepa yodgorliklarida oʻtkazilgan qazishmalar natijasida Arxeologiya muzeyi fondi bir qancha topilmalar bilan boyitildi. Termiz shahridagi „Shoymardon ota“ qabristonidan topilgan eksponatlar ham shuningdek, Sherobod tumanining Jarqoʻton yodgorligidan topilgan 42 dona eksponat muzey fondiga keltirildi.

== Qoʻlyozmalar bilan ishlash sektori ==

Ilmiy xodim J.Jumaqulov tomonidan Abulhasan Hujviriyning „Kashf-ul mahjub“ asaridagi shayx Sulton Ahmad Xizraveyh, Shaqiqi Balxiy hamda Abuabdulrahmon Hotam binniy Unvon al-Isim Balxiylarning hayoti va faoliyati haqidagi bayonlarni forschadan oʻzbek tiliga oʻgirilgan. Shu bilan birga „Misgarlik sanʼati“ maqolasi „Surxon Tongi“ roʻznomasida, „Al-Hakim at-Termiziyning soʻfiylik tariqatida valiylik va karomat tushunchalari“ (Kashf-ul Mahjub asari asosida) maqolasi TerDU ilmiy toʻplamida nashr etilgan. Bundan tashqarii, viloyat radiosida „Istiqlol onlari“ mavzuidagi eshittirishda muzey va uning faoliyati haqida oʻzbek va tojik tillarida maʼlumotlar berildi. Shuningdek, muzey ilmiy arxivida saqlanayotgan toshbosma va qoʻlyozma kitoblar ustida bir qator ishlar olib borilmoqda.
Abu al-Hasan Hujviriyning „Kashf ul-Mahjub“ asarining „Tasavvuf haqida“, „Turli mamlakatlardagi oxirgi sufiylar“, „Shayx Sulton Ahmad Xizraveyhning hayot va faoliyati“, „Hakimiya tariqati“, „Valiylik va karomat haqida“, „Ibrohim Adham“, „Ahmad binni Xizraviy“, „Shaqiqi Balxiy“, „Abuabdulrahmon Hotam binni Unvon al-Isim Balxiy“ mavzularidagi boblari fors tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilindi.
Termiz
  
1999 yil noyabr oyida [[UNESCO]] Bosh konferensiyasining [[Parij|Parijda]] boʻlgan 30-majlisida Markaziy Osiyoning qadim shahrlaridan biri Termiz shahrining 2500 yillik yubileyini 2001 yilda xalqaro miqyosda nishonlashga qaror qilindi. Mazkur qaror munosabati bilan Ozbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi 1999 yilning 27 dekabrida „Termiz shahrining 2500 yillik yubileyini 2001 yilda oʻtkazish va unga tayyorgarlik koʻrish toʻgʻrisida“ maxsus qaror qabul qilindi. Ushbu qarorlar asosida 2002 yil 2 aprelda oʻzining 2500 yillik yoshini nishonlagan Termiz shahri koʻplab katta voqealar va larzalarni boshidan kechirgan. Butun tarixi davomida Termiz Markaziy Osiyo xalqlari madaniy taraqqiyoti va oʻzbek xalqi davlatchiligi tarixida muhim rol oʻynagan. „Buyuk Ipak Yoʻli“ning asosiy chorrahalaridan biri sifatida dunyo sivilizatsiyasi rivojiga sezilarli darajada hissa qoʻshgan qadim shahardir. Buddizm dinining va u bilan bogʻliq boʻlgan memorchilik anʼanalarining Xitoy va Uzoq Sharq mamlakatlariga tarqalishi ham aynan Termiz orqali yuz bergan.
Termizning geografik jihatdan qulay joylashishi, iqlimi va strategik mavqei koʻplab davlatlar va hukmdorlarning diqqat-eʼtiborini oʻziga tortar edi. Shuning uchun u Eron va grek, arab va moʻgʻul bosqinchilarining hujumlariga duchor boʻldi, Movarounnahr ichki qon to;kishlarini boshidan kechirdi, mahalliy hokimlar zulmidan azob chekdi. Termiz istilochilarning olovli janglarida yonib ketar, kulga aylanar, qaddini rostlab paydo boʻlardi, oʻsib shon-shuhrat va qudratga ega boʻlardi. U yana halok boʻlardi, yonardi, kulga aylanardi va yana oʻzini tiklab ulgʻayardi. Shu sababli Termizning har safar qaytadan tiklanishi qadimgi oʻrnida yuz bermagan. Koʻhna Termiz yoki Kushon Termizi amudaryo boʻyida rivoj topgan boʻlsa, Chingizxon bosqinidan song u sharqroqda [[Surxondaryo (daryo)|Surxondaryo]] boʻyida qad koʻtarib gullab-yashnaydi. XVIII asrning ikkinchi yarmidagi oʻzaro urushlar tufayli vayronaga aylangan Termiz XIX asrning ikkinchi yarmidan boshlab janubroqda Pattakesar qishlogʻi zaminida bunyod etiladi va ravnaq topadi. Koʻhna Termiz obidalari oʻzining takrorlanmasligi bilan hamisha qadimgi davr mualliflari, ilk oʻrta asr Xitoy sayyohlari va musulmon davri tarixchilarining diqqat-markazida boʻlib keldi. Termiz haqidagi qimmatli yozma maʼlumotlar VII asrda Xitoy sayyohi, buddizm monaxi Syuan Tzyan yozmalarida; IX-X asrlar arab muarrixlari Ibn Xoʻrdodbeh, Ibn Xavqal, Maqdisiy, Istahriy asarlarida; grek, arman, xitoy, fors, arab manbalarida; qadimiy „Shohnoma“ dostonida, ulugʻ alloma Abu Rayhon Beruniy, arab sayyohi Ibn Battuta, Ispaniya elchisi Ryui Gonsales de Klavixo, venger sharqshunosi Herman Vamberilar asralarida, oʻrta asr mutafakkirlari Alisher Navoiy, Abdurahmon Jomiy, Muhammad Bobur, Hofiz Abru, Anvariy, Hofizi Tanish Buxoriy, Davlatshoh Samarqandiy asarlarida berilgan. Termiz tarixini oʻrganishga qiziqish ayniqsa XIX asrning ikkinchi yarmi va XX asr boshlaridan yanada kuchaydi. Arxeolog olimlardan V. V. Bartold, D. N. Logofet, N. A. Mayev, V. V. Krestovskiy, I. V. Mushketov, A. A. Semenov, M. E. Masson, V. A. Shishkin, T. V. Grek, B. N. Kostalskiy, B. B. Piotrovskiy, V. A. Vyatkin, D. D. Bukinich, B. N. Zasipkin, L. A. Albaum, G. A. Pugachenkova, E. V. Rtveladze, Ya. Gʻulomov, A. A. Asqarov va boshqalar Termizni shaxsan oʻrgandilar va ilmiy xulosalari bilan shahar tarixini boyitdilar.
Koʻhna Termiz tarixini oʻrganishda 1926-1927 yillarda professor Denike boshliq Moskvaning Sharq xalqlari madaniyati muzeyi ekspeditsiyasi, 1936-1939 yillarda professor M. E. Masson rahbarligidagi Termiz arxeologik kompleks ekspeditsiyasi, 1961 yili B. Ya. Staviskiy boshchiligidagi Sharq xalqlari muzeyi va Davlat Ermitaji arxeologik ekspeditsiyasi, 1959 yildan professor G. A. Pugachenkova boshliq Oʻzbekiston Respublikasi Sharqshunoslik instituti ekspeditsiyasi, 1972 yildan professor V. M. Masson boshchiligidagi Oʻzbekiston Respublikasi FA Arxeologiya Institutining Baqtriya ekspeditsiyasi, 1980 yildan akademik A. A. Askarov boschiligidagi kompleks ekspeditsiyasi, 1993 yildan professor T. Shirinov boshchiligidagi Oʻzbekiston Respublikasi FA Arxeologiya Institutining Pyer Lerish boshchiligidagi Fransiya Ilmiy tadqiqotlar Instituti Milliy Markazi va Kyudzo Kato boshchiligidagi Yaponiyaning Buyuk Ipak Yoʻli Akademiyasi bilan hamkorlikda olib borayotgan ekspeditsiyalari katta ahamiyatga ega boʻldi. Natijada, miloddan avvalgi I ming yillik ortalaridan tortib, XVII asrga qadar Termiz shahri xalqlarining moddiy va maʼnaviy madaniyatini yorituvchi koʻplab arxeologik dalillar qoʻlga kiritildi. Mazkur ekspeditsiyalar tarkibida Termiz Davlat Universitetining arxeolog olimlari ham faol ishtirok etib kelmoqdalar.
Rivoyatlarga koʻra, Termizni miloddan avvalgi VII asrda Baqtriyaning birinchi podshosi Zaroastr bunyod etgan. Miloddan avvalgi VI asrda bu yerlarni bosib olgan Eron Ahamoniylari Termizni juda koʻhna shahar deb taʼriflashgan. Shahar Aleksandr Makedonskiy bosqiniga qadar Ahamoniylar davlatiga boʻysungan.
Termizning tarixiga kirgan ilk nomlaridan biri Taramasta — Taramata (baqtrcha — daryo qirgʻogʻi) boʻlgan. MIloddan avvalgi 327 yili Aleksandr Makedonskiy Termizni zabt etib, shaharni oʻz nomi bilan Aleksandriya deb ataydi. Aleksandr Makedonskiy hukmronligi tugaganidan keyin Grek-Baqtriya davlatining asoschisi Demetriy shaharga Demetris nomini beradi. Miloddan avvalga I asrda Grek-Baqtria davlatining kushonlar tomonidan tor-mor qilinishi munosabati bilan Termiz, yozma manbalarning guvohlik berishicha, Ta-limmi shahri deb Xitoy manbalarida esa, Tu-mi (Tami) deb atala boshlaydi. Termiz asosan kushonlar davrida (mil. avv. I — mil. III asrlar) yuksak rivojlanadi. Bu davrda Termiz Hindiston bilan gʻarb, shimol, sharq mamlakatlari bilan boʻgʻlaydigan savdo yoʻllaridagi yirik shaharga aylanadi. Termizda koʻplab budda ibodatxonalari va moʻla-maqbaralar quriladi.
V-VI asrlarda Termiz yuz bergan urushlar oqibatida goh eftaliylar hukmronligi, gohida eron sosoniylari hukmronligi ostida boʻldi. VII asrdab boshlab Termizni termizshohlar sulolasi boshqardi. 705 yili Termizni arab istilochilari zabt etdilar.
IX -XII asrlarda Termiz yirik feodal shahar sifatida maʼmuriy, savdo, hunarmandchilik va ilm-maʼrifat markaziga aylandi. Bu davrda shaharni oʻrab turgan istehkom devorning uzunligi 10 km ni tashkil etib, 9 ta darvozasi boʻlgan. Shu davrda Termizda dunyoga mashhur boʻlgan shoirlar, allomalar, muhaddislar, diniy va dunyoviy olimlar yetishib chiqdi.
IX-XII asrlarda Termiz Gʻaznaviylar, [[Saljuqiylar davlati|Saljuqiylar]] va [[Qoraxoniylar davlati|Qoraxoniylar]] davlarlari tasarrufida boʻldi. 1206 yili Xorazmshoh Muhammad davlati ixtiyoriga oʻtdi. 1220 yili Chingizxon qoʻshinlari tomonidan 11 kunlik qamaldan song vayron qilindi.
XIII asrning ikkinchi yarmidan boshlab Termiz eski oʻrnida emas, sharqroqda Sulton Saodat maqbarasi tevaragida yana rivojlandi. Temuriylar davlati tarkibiga oʻtgandan keyin u gullab-yashnaydi va Shahri gʻulgula nomini oldi. Termiz [[Shayboniylar davlati]] tasarrufiga oʻtgandan keyin ham rivojlanishda davom etdi. Kohna Termiz qalʻasini qayta tiklash ishlari olib borildi. Minoralar, masjidlar va xonaqohlar qurildi.
Ilm-maʼrifat rivoj topdi. XVIII asrning ikkinchi yarmida olib borilgan oʻzaro janglar, taxt talashishlar tufayli Termiz butunlay vayron boʻldi. Faqat Salovat va Pattakesar qishloqlarigina saqlanib qoldi. Masjidlar, minoralar va saroylar quladi.
XVII asrning ikkinchi yarmida Surxondaryo boʻyidagi Koʻhna Termizdan janubda Pattakesar qishlogʻi paydo boʻldi. Qishloqning kengayib borishi hisobiga oradan bir asr oʻtgandan keyin hozirgi Termiz shahri qad koʻtardi. Yangi Termizning vujudga kelishi Rossiya-Angliya munosabatlarining keskinlashgan davriga toʻgʻri keldi-ki, Rossiya bu joylarda oʻz taʼsirini kuchaytirish maqsadida Oʻrta Osiyoga harbiy yurishlarini boshlab yuborgan edi.
1873 yilning 28 sentyabridagi shartnoma Buxoroni Rossiyaga qaram davlatga aylantirgan boʻlsa, 1888 yil 23 iyundagi qoʻshimcha shartnoma ruslarning Termizga kelishi va bu yerda istehkomlar qurish masalasini hal qilgan edi. 1893 yilning 15 yanvarida Termiz Buxoro amiri tomonidan Rossiya hukumatiga berilgan edi. Yangi Termizda Rossiya manfaatini himoya qilish maqsadida qurilishlar boshlandi, koʻplab harbiy qismlar keltirildi. Tuproqqoʻrgʻon va mustahkam istehkom qurildi. Termir yoʻl qurilishi, telegraf, aloga, elektr tarmoqlarining tortilishi Termizning rivojlanishi va Amudaryo boʻyidagi harbiy-strategik ahamiyatga ega boʻlgan shaharga aylanishiga olib keldi.
1917 yilgi davlat toʻntarishidan keyingi [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet]] imperiyasi davrida ham Termiz oʻzining harbiy-strategik ahamiyatini yoʻqotmadi. Bu davrda Termizda katta-katta inshootlar qurildi. Maʼmuriy binolar qad koʻtardi. Ilm-fan rivojlandi, madaniyat va sanʼat ravnaq topdi.
Mustaqillik yillarida Termiz chiroyini yanada ochdi, shahar koʻchalari boshqadan qurilib, ravon va keng koʻchalarga aylantirildi, istirohat bogʻlari, sharqona usuldagi muhtasham va obod bozorlar, zamonaviy maʼmuriy binolar, oʻyingohlar, teatr va kinoteatrlar, ilm-fan maskanlari barpo etildi, borlari taʼmirlandi. Qisqasi, shaharning qiyofasi tanib boʻlmas darajada oʻzgardiki, bu oʻz navbatida har bir termizlik qalbida quvonch va faxrlanish hissini uygʻotmoqda.
Surxondaryo
Surxondaryo viloyati — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasining]] eng janubida joylashgan fusunkor oʻlka. Viloyat sifatida 1941 yil 6 martda tashkil etilgan (1925 yil 29 iyundan Surxondaryo okrugi). Janubdan Amudaryo boʻylab Afgʻoniston, shimol va sharqdan Tojikiston Respublikasi bilan, janubi-sharqdan Turkmaniston bilan chegaradosh; shimoli-gʻarbdan Qashqadaryo viloyati bilan tutashgan. Viloyatning maʼmuriy, iqtisodiy bva madaniy markazi — Termiz shahri. Oʻzbekiston Resbublikasining mustaqil chegara qoʻshinlari mamlakatning Surxondaryo boʻylab oʻtgan janubiy sarhadlarini mustahkam qoʻriqlab kelmoqdalar. Surxondaryo viloyatining umumiy yer maydoni 20,1 ming kvadrat kilometr. Aholisi 1 mln 535,8 ming kishi (bu 1996 yildagi maʼlumot; soʻnngi yillardagi batafsil statistik maʼlumot bilan bu yerda tanishib chiqishingiz mumkin). Aksari qismi oʻzbeklar (79,9%). Qisman tojiklar (13,3%), ruslar, turkman va boshqa millat vakillari yashaydi. Surxondaryoning relyefi shimoldan janubga qiyalanib va kengayib boradigan tekislikdan iborat. Surxondaryo va Sheroboddaryo oqib oʻtadigan bu tekislik qariyb 200 kilometrga choʻzilib, shimol, gʻarb va sharqdan baland Hisor tizmasi va uning tarmoqlari — Boysuntogʻ, Koʻhitangtogʻ, Bobotogʻ bilan oʻralgan. Togʻlar bilan tekislik orasida adirlar joylashgan. Hisor togʻ tizmasining ayrim choʻqqilari 4500 metr va undan ham balandroq. Tizmaning qirra va choʻqqilari qishin-yozin qor bilan qoplanib yotadi. Boysun va Bobotogʻ yonbagʻirlari mehnatkashlarning sevimli dam olish maskanlaridir. Bu joylardagi goʻzal manzaralar ijodkorlarni doimo oʻziga chorlab keladi. Ularning, jumladan, mashhur rassom, rahmatli Roʻzi Choriyevning koʻp asarlariga bu manzaralar mavzu boʻlgan.
Asosiy daryosi -Qorovultepa qishlogʻidan bir oz yuqoriroqda Hisor togʻlaridan oqib tushadigan Toʻpalangdaryo bilan Qoradaryoning qoʻshilishidan hosil boʻladi. Umumiy uzunligi 175 kilometr, havzasining maydoni 13,5 kvadrat kilometr. Surxondaryo Boysun va Bobotogʻ tizmalari oraligʻidan janubi-gʻarb tomon oqib borib, Termiz shahri yonida Amudaryoga qoʻshiladi. Uning bir nechta irmoqlari bor. Bulardan asosiysi Sangardak va Xoʻjayalpoq daryolaridir. Sheroboddaryo Boysuntogʻ tizmalari Irgʻayli va Qizilsoy daryolari qo;ʻshilishidan hosil boʻladi. Kallamozor qishlogʻiga qadar Machaydaryo, u yerdan Sherobod shahrigacha Sheroboddaryo, Sherobod shahridan quyilish joyi — Amudaryoga qadar Qorasuvdaryo deb ataladi. Umumiy uzunligi 186 km. Havzasining maydoni qariyb 3 ming km.
Daryo oqimi suv omborlari bilan tartibga solinadi. Bulardan eng yiriklari — Janubiy Surxon va Uchqizil suv omborlaridir. Surxondaryo tekislik qismining iqlimi qishining, zoyining issiq va uzoqligi bilan farq qiladi. Termizda bahorning boshlanishi fevralning dastlabki oʻn kunligiga, yozning boshlanishi (harorat 20 darajadan oshishi) mayning uchinchi oʻn kunligiga toʻgʻri keladi. Kuz (oʻrtacha kecha-kunduz harorati 20 darajadan kamayishi) sentyabrning birinchi oʻn kunligidan boshlanadi. Qish mavsumi oʻrtacha kecha-kunduz harorati 5 darajadan pasayishi bilan — dekabrning ikkinchi oʻn kunligidan boshlanadi. Surxondaryo viloyatining janubi-sharqiy qismida yozda bir necha kun chang-toʻzonli issiq va quruq „[[afgʻon shamoli]]“ esadi va einlarga katta zarar yetkazadi. Vegetatsiya davri 226 kundan 266 kungacha. Yozda haroratning yuqoriligi, iliq-issiq kunlarning uzoq davom etishi viloyatda issiqsevar subtropik oʻsimliklar — ingichka tolali paxta, xurmo va hatto shakarqamish, apelsin, mandarin yetishtirishga imkon beradi. Janubdagi qishloq joylarda — oq saksovul, cherkas, tarakabosh, yaltirbosh, yantoq; daryo boʻylarida — yulgʻun, jiyda, terak, qiyoq, qamish; togʻlarda — efemer boshoqli oʻsimliklar, baland togʻlarda — subalp betaga, daraxt va butalardan archa, yovvoyi mevalidaraxtlar oʻsadi. Bobotogʻda pistazorlar, Amudaryo vodiysida toʻqayzorlar bor. Togʻlarda jayron, togʻ echkisi, toʻngʻiz, silovsin, boʻri, shoqol, qoʻngʻir ayiq, jayra; qushlardan qirgʻovul, kaklik, toʻrgʻay uchraydi.
Viloyatda neft va gaz qazib chiqariladi (Xovdogʻ, Kakaydi, Lalmikorda). Oʻzbekistondagi uchta yirik koʻmir konining ikkitasi Surxondaryodadir. Bular Shargʻun va Boysun koʻmir konlari boʻlib, yura qatlamida joylashgan. Polimetall (sangardak), osh tuzi
(Xojaikon) konlari bor. Gips, granit, argilit kabi qurilish materiallari konlari ham mavjud.
Sanoatining yetakchi tarmoqlari: paxta tozalash, paxtani qayta ishlash korxonalaridir. Viloyatning yirik sanoat korxonalari: „Jarqoʻrgʻonneft“ boshqarmasi, Denov yogʻ-ekstrakt zavodi, Boysun eksperimental shoyi toʻqish fabrikasi, Sariosiyo tosh saralash zavodi, Shoʻrchi un kombinati, Jarqoʻrgʻon yigiruv-toʻquv fabrikasi, Termiz tikuvchilik fabrikasi, Shargʻun koʻmir sanoati korxonalari, Sherobod keramika badiiy buyumlar zavodi va b. Viloyatda bir necha qoʻshma korxona, kichik korxonalar ishlab turibdi. Jumladan, Afgʻoniston bilan hamkorlikda tashkil etilgan xalq isteʼmoli mollari ishlab chiqaradigan „Namaf“ va „Afruz“ qoʻshma korxonalari faoliyat koʻrsatmoqda. [[Hindiston]] — Termiz „Farmed“ qoʻshma korxonasi mahalliy giyohlar asosida dori-darmon ishlab chiqarsa, Poʻlat Alpomishev boshliq Turkiya — Termiz „Poʻlat“ qoʻshma korxonasida oʻziga xos gilamlar, paloslar tayyorlanadi. Bugungi kunda viloyat tumanlarida qishloq xoʻjalik mahsulotini qayta ishlaydigan kichik korxonalar, sexlar tashkil etishga ahamiyat berilmoqda.
Qishloq xoʻjaligining asosiy tarmoqlari: paxtachilik, bogʻdorchilik, limonchilik, pillachilik va b. Togʻ etaklarida lalmikor dehqonchilik (asosan bugʻdoy va arpa yetishtiriladi) bilan sgugʻullaniladi. Paxta — viloyatning 14 tumanidan 13 tasida asosiy ekin turlaridan biri hisoblanadi. Oʻzbekistonda eng koʻp ingizchka tolali paxta Surxondaryoda tayyorlanadi. Viloyatning togʻoldi tumanlarida bogʻdorchilik va uzumchilikrivojlangan. Xoʻjaliklarida qoramol, qoʻy (qorakoʻl va hisor zotli dumbali qoʻylar), echki, yilqi, parranda, quyon boqiladi. Jahon moʻyna va teri auksionlarida juda qadrlanadigan „Surxon suri“ qorakoʻl terisi Surxondaryo viloyatida yetishtiriladi.
    Aholiga savdo va maishiy xizmat koʻrsatish bozor iqtisodiyoti talablari asosida keng rivojlanib bormoqda. Bu tarmoq korxonalari davlat tasarrufidan chiqarilib, asosan xususiylashtirilib boʻlindi. Savdo tashkilotlari oʻz kuchlari bilan xalq isteʻmoli mollari ishlab chiqarib, aholini taʻminlashga eʻtibor bermoqda. 
Viloyat hududidan Markaziy Osiyodagi mustaqil davlatlarni Sharqiy Yevropa shaharlari bilan boʻgʻlaydigan temiryoʻl tarmogʻi (jumladan, Moskva — Dushanbe, Ashgabat — Dushanbe) oʻtgan. 1995 yilda Gʻuzor — Boysun — Qumqoʻrgʻon temir yoʻli qurilishi boshlab yuborildi. Viloyatning asosiy avtomobil yoʻli — Katta Oʻzbekiston trakti. Amudaryo ustidan Xayraton temiryoʻl qurilgan .
Viloyatda tarmoq transporti ham rivojlangan. Avtomobilda mamlakatlararo yuk tashish xizmati korxonasi xalq xoʻjalik mollarini qoʻshni Afgʻonistonga yetkazib bermoqda. Surxondaryo viloyatida respublikada yagona Termiz daryo porti joylashgan. Termiz va Sariosiyoda zamonaviy aeroport bor. Surxondaryo viloyatida 14 tuman bor: [[Angor]], [[Bandixon]], [[Boysun]], [[Denov]], [[Jarqoʻrgʻon]], [[Muzrabod]], [[Oltinsoy]], [[Sariosiyo]], [[Termiz]], [[Uzun]], [[Sherobod]], [[Shorchi]], [[Qiziriq]], [[Qumqoʻrgʻon]]. Shaharlar: Boysun, Denov, Jarqoʻrgʻon, Termiz, Shargʻun, Sherobod, Shorchi, Qumqoʻrgʻon.
Shaharchalar: Angor, Dostlik, Kakaydi, Sariosiyo, Sariq, Xayrobod, Hurriyat.
Shaharlardan ikkitasi — Termiz va Denov tuman markazlari hisoblansa-da, toʻgʻridan-toʻgʻri viloyatga boʻysunadi; qolgan shahar va shaharchalar tuman markazlaridir.
1- zal.
== Surxon vohasi tosh davrida ==
(miloddan avvalgi 100- 3 ming yilliklar) [[Surxondaryo viloyati|Surxondaryo viloyatining]] moʻʻtadil iqlimi va atrof-muhiti bu yerda juda qadimdan inson manzilgoh-larining paydo boʻlishiga sabab boʻlgan. Janubiy Hisor togʻ tizmasi turkumiga kirgan Boysuntogʻ va Koʻhitang togʻlarida mavjud gʻor va oʻngirlar ibtidoiy davr odamlari uchun makon boʻlib xizmat qilgan. Viloyat hududidagi eng qadimgi makon bu neandertal odamning manzilgohi boʻlib, Boysuntogʻdagi Teshiktosh gʻori hisoblanadi. Oʻrta tosh (mustye) davriga, yaʼni miloddan avvalgi 100-40 ming yilliklarga oid bu gʻordan 3000 dona ibtidoiy odamlar yasagan keskich, taroshlagich va chopqi kabi tosh oʻzaklar topilgan. Teshiktosh gʻoridan ibtidoiy davr odamining tashqi koʻrinishini tiklashda muhim ashyoviy manba hisoblangan odam tana suyagi topilishi juda muhimdir. Boysundagi [[Amir Temur]] gʻori ham viloyatning eng qadimgi gʻor makonlari turkumiga kiradi. Tosh asrining yuqori bosqichiga kelib (milloddan avvalgi 40-12 ming yilliklar), Janubiy Hisor togʻ tizmalaridan boshlangan daryo va soy boʻylari (Toʻpalang daryosi havzasi) insonlar tomonidan jadal oʻzlashtirilgan.
=== Mezolit davri ===
(Oʻrta tosh asri, milloddan avvalgi 12-5 ming yilliklar) ga kelib insonlar nafaqat gʻorlarda, balki pasttekisliklarda va daryo boʻylarida ham makon qurib istiqomat qila boshlaganlar. Shu bois, viloyatning Koʻhna Termiz, Ayritom kabi yodgorliklarida koʻplab tosh qurollar uchragan. Bu davrga kelib, oʻq-joy ixtiro qilingan, suyakdan bigiz va shu kabi boshqa qurollar yasalgan, mayda tosh (mikrolit) qurollar koʻpaygan va yovvoyi hayvonlar xonakilashtirila boshlangan.
Oʻrta tosh davri insonlar tasavvurlari va eʼtiqotlarida keskin oʻzgarish yuz bergan davr hisoblanadi. Bu jarayonni Markaziy Osiyoning eng qadimgi rang tasivlaridan boʻlmish Koʻhitangdagi Zarautsoy suratlarida kuzatish mumkin. Zarautsoydagi tosh ayvon yuza qismida va shipida 200 ga yaqin qizil boʻyoqlarda bitilgan suratlar saqlanib qolgan. Bu lavhalarda ov marosimi, hayvonot olami va oʻrta tosh davri odamlari tasvirlari oʻz aksini topgan. Baʼzi bir olimlarning taʼkidlashicha, Zarautsoy suratlarida sehrli ov marosimi jarayoni aks etirilgan. Zarautsoy suratlari Markaziy Osiyoda sanʼatning, shu jumladan, tasviriy sanʼatning ilk namunasi hisoblanadi. Viloyatda neolit (yangi tosh), eneolit (mis — tosh) davrlari manzilgohlari Koʻhitang va Bobotogʻ hududlarida qayd etilgan boʻlib, bu makon va manzilgohlar ham jez (bronza) asrida vohada dehqonchilik madaniyatining vujudga kelishida muhim ahamiyat kasb etgan.

== 2-zal. Surxon vohasi bronza va temir davrida ==
(miloddan avvalgi III-I ming yillik boshlari) Miloddan avvalgi III-I ming yilliklarni qamrab olgan bronza (jez) asri Markaziy Osiyoda tub oʻzgarishlar yuz bergan davr hisoblanadi. Bu avvalambor qalay, mis va qoʻrgʻoshin qorishmasidan tarkib topgan jez (bronza) qurollarining ixtiro qilinishi bilan bogʻliq boʻlgan. Bronzaning kashf etilishi tufayli mehnat va ov qurollari takomillashgan, kulolchilik charxining ixtiro qilinishi hunarmanchilikning dehqonchilikdan alohida xoʻjalik sifatida ajralib chiqishiga olib kelgan. Jez davriga kelib meʼmorchilik rivojlangan sugʻorma dehqonchilikka asos solingan va mintaqalararo mol ayirboshlash yuzga kela boshlagan. Surxon vohasida jez asri uning soʻnggi bosqichida, yaʼni miloddan avvalgi II ming yillikning birinchi choragida boshlanib, miloddan avvalgi I ming yillik boshlarigacha davom etgan. Viloyat hududida soʻngi jez davriga oid eng daslabki oʻrganilgan yodgorlik Muzrabod vohasidagi Ulanbuloqsoy etagida joylashgan Sopollitepa yodgorligi hisoblanadi. Shu bois Surxon vohasining soʻnngi jez asriga mansub madaniyat „Sopolli madaniyati“ deb nomlangan. Sopollitepa qalʻa va uning tutash qismidan tarkib topgan, tarxi 82x82 m, ichki yoʻlakli uch qator mudofaa devorlari bilan oʻrab olingan. Qalʻada aholi jamoa-jamoa boʻlib yashab, ular 8 mahalladan tashkil topgan.
Miloddan avvalgi XV asrda Sopollida hayot izlari soʻnadi va bu joyda istiqomat etgan aholi Sheroboddaryo havzasiga, uning qadimiy irmoqlaridan biri — Boʻstonsoy irmoqlariga koʻchadi.
Bu obida Jarqoʻton nomi ostida maʼlum boʻlib, 100 gektardan ortiq maydonni tashkil etadi. Jarqoʻton yodgorligi alohida muhofazalangan qalʻa-saroy va unga tutash qismdan, shu jumladan, voha uchun diniy markaz vazifasini oʻtagan ibodatxona, alohida-alohida tepaliklar shaklidagi turar joy binolaridan iborat mahallalar, kulollar ustaxonalari va xumdonlar, shuningdek, mozor-qabristondan iborat. [[Jarqoʻton]] yodgorligining umumiy maydoni, unda mahobatli inshootlarning mavjudligi, hunarmandchilikning taraqqiy etgani bu joyda shahar turkumidagi madaniyat mavjud boʻlganligini koʻrsatadi. Jarqoʻton yodgorligi Vatanimiz hududidagi eng qadimiy shaharning ilk timsolidir. Jarqoʻton olov ibodatxonasi bu turdagi inshootlaning eng qadimiysi boʻlib, keyinchalik Koʻhna Sharqning baʼzi bir markazlarida keng tarqalgan olov ibodatxonalarining shakllanishiga asos boʻlib xizmat qilgan. Miloddan avvalgi XV-X asrlar oraligʻida viloyatning baʼzi bir hududlarida, shu jumladan, Mirshodi vohasida, Surxondaryoning oʻrta va yuqori havzalarida jez davrining yangi qishloq va qalʻalari vujudga kelgan. Sopolli madaniyati sohiblari Vatanimiz hududida dastlabki sugʻorma dehqonchilikka asos solgan qabilalar hisoblanadi. [[Sopollitepa]], Jarqoʻton, Molali kabi obidalarni qazish jarayonida topilgan don qoldiqlari, toshdan yasalgan mehnat qurollari, ipakdan toʻqilgan mato va hokazo ashyoviy manbalar buning isbotidir. Sopolli madaniyatiga xos hunarmandchilik namunalari turli-tuman boʻlib, jezdan quyma usulda yasalgan koʻzgular, oʻsmadon va koʻzachalar, tepa qismida hayvon bosh qismi tasvirlangan jez bigizlar, ilon va xochsimon shakldagi muhrlar, turli togʻ jinslaridan yasalgan munchoqlardan iborat. Bu davrda hunarmandchilikning ommaviy turlaridan biri — kulolchilik ham jadal taraqqiy topgan. Sargʻish va qizil loydan charxda yasalib maxsus xumdonlarda pishirilgan vaza va kosalar, koʻza va joʻmragli idishlar, turli hajmdagi xurmacha va xumlar oʻzining sifatliligi va xilma-xilligi bilan ajralib turadi. Sopolli va ayniqsa, Jarqoʻton yodgorliklarida loydan yasalgan but haykal, hayvonlar tasviri aks ettirilgan obrazlarning mavjudligi vohada jez davrining soʻnggi bosqichlarida badiiy sanʼatning ilk kurtaklari ham shallanganligidan darak beradi.
Vohada soʻngi jez davrida istiqomat qilgan aholi Koʻhna Sharqning qadimiy sivilizatsiyalari, shu jumladan, Shumer, Akkad, Elam, Shimoliy Hindistonning Xarappa, Sibir va Qozogʻiston hududlarida istiqomat qilgan elat va qabilalar bilan yaqin iqtisodiy va madaniy aloqada boʻlganlar.

== 3-zal. Qadimgi Baqtriya madaniyati ==
(miloddan avvalgi I ming yillik boshlari-- miloddan avvalgi IV asr) Miloddan avvalgi I ming yillikning birinchi choragi oʻz tasarrufiga Surxon vohasi, Janubiy Tojikiston va Shimoliy Afgʻoniston yerlarini birlashtirgan Baqtriya oʻlkasi iqtisodiy, siyosiy va madaniy hayotida chuqur oʻzgarishlar yuz bergan davr hisoblanadi. Bu jarayon bevosita temirdan mehnat qurollari yasashning ixtiro qilinishi bilan bogʻliq boʻlgan. Voha ahli temirni soʻnggi jez davridayoq, yaʼni miloddan avvalgi XIII-XII asrlar oraligʻida Koʻhna Sharqning qadimiy xalqlaridan biri — xettliklar bilan qariyb bir davrda kashf etgan. Oʻlkada temirdan ommaviy tarzda mehnat va harbiy qurollar yasash miloddan avvalgi VII-VI asrlarga toʻgʻri keladi. Temirdan mehnat va harbiy qurol-yarogʻlar yasashning ixtiro qilinishi dehqonchilik, harbiy bilimlar va hunarmandchilik rivojiga katta ijobiy taʼsir koʻrsatgan. Bu jarayon, ayniqsa, ilk temir asri obidalari tuzilishida va qishloq xoʻjaligida yaqqol seziladi. Ilk temir asriga kelib vohaning dehqonchik uchun qulay boʻlgan hududlari jadal oʻzlashtirilgan (Bandixon, Mirshodi vohalarida va Surxondaryoning quyi havzasi) va Muzrabod, [[Sherobod]] vohalari hududlarida yangidan bunyod etilgan shahar va qalʻalar hisobiga mavjud ekinzor yerlar kengaytirilgan. Soʻnggi jez davrida vohada dehqonchilik asosan soy va daryolar havzalarida olib borilgan boʻlsa, ilk temir asrida sunʼiy kanallar qazilib, yerlar oʻzlashtirilgan.
Ilk temir asri Baqtriya zaminida ikki qismli shaharlarning toʻliq shakllangan davri hisoblanadi. Voha markazlari vasifasini oʻtgan Jondavlattepa (Sherobod vohasi), Hayitobod (Quyi Surxon havzasi), [[Qiziltepa]] (Mirshodi vohasi) ikki qismdan, yaʼni, arki-aʼlo va ichki shahar kabi tarkibiy qismlardan iborat. Arki-aʼloda voha hukmdorligining maʼmuriy inshootlari va turar joy binolar joylashgan. Har ikki qism oʻz navbatida mustahkam mudofaa istehkomlari bilan oʻrab olingan. Bu davrda doirasimon (Tallashqon-2) yoki toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi (Bandixontepa) mustahkam harbiy qalʻalar ham barpo etilgan. Mirshodi, [[Qizilcha (shaharcha)|Qizilcha]] va [[Muzrabot tumani|Muzraboddagi]] [[Kuchuktepa]] vohaning ilk temir asriga mansub qishloqlari turkumidandir.
Vohada qadimgi Baqtriya podsholigi davrida shaharsozlik va meʼmorchilik bilan bir qatorda hunarmandchilik ham taraqqiy topgan. Mirshodi vohasidan topilgan toshdan yasalgan odam bosh qismi tasviri, Kuchuktepa, Qiziltepa, Tallashqon kabi obidalardagi uch qirrali paykonlar, temir va toshdan yasalgan yarimoy shaklidagi oʻroqlar, keli va kelisoplar shular jumlasiga kiradi. Miloddan avvalgi VI-IV asrlar kulolchiligining asosiy xususiyatlaridan biri — don va suv saqlashga moʻljallangan ulkan xumlardan tortib moʻjaz sopol idishlarning aksariyat qismi charxda yasalganligi va bankasimon koʻrinishga ega boʻlganligidir. Qadimgi Baqtriya davlati (Baqtriya, Baqtriana-bu yunoncha nom, Baxdi — „Eronga nisbatan sharqda joylashgan oʻlka“) miloddan avvalgi VI asr oʻrtalarida Eron Ahamoniylariga qaramlikka tushib qolgan. Bu voqea miloddan avvalgi 545-539 yillar oraligʻida Kir boshchilik qilgan Eron qoʻshinlarining Markaziy Osiyoning katta qismini bosib olishi oqibatida roʻy bergan. Shu sanalardan tortib, Makedoniyalik Iskandar (Aleksandr Makedonskiy) qoʻshinlari tomonidan qadimgi Eron davlatining tor-mor etilishiga qadar Baqtriya Ahamoniylar Eronining katta satraplik (viloyat) laridan biri hisoblangan. Vohaning Qadimgi Baqtriya davriga mansub yodgorliklari miloddan avvalgi IV asrning 30-yillarida boshlangan Makedoniyalik Iskandar istibdodi oqibatida inqirozga yuz tutadi. Viloyatdagi Qadimgi Baqtriya davriga mansub 42 ta yodgorlikning aksariyat qismi Makedoniyalik Iskandar boshchiligidagi qoʻshinlar hujumi tufayli vayronaga aylangan.
== 4-zal. Baqtriyaning Makedoniyalik Iskandar va Ellinstik davlatlar davri madaniyati ==
(miloddan avvalgi 329 yil, miloddan avvalgi II asr oʻrtalari)
Miloddan avvalgi 329 yilda [[Aleksandr|Makedoniyalik Iskandar]] boshchiligidagi yunon- makedon qoʻshinlarining Oks ([[Amudaryo]]) va Yaksart (Sirdaryo) oraligʻidagi hududni egallash uchun yurushi boshlandi. Bu harbiy muhoriba soʻgʻdliklar, baqtriyaliklar va saklarning qattiq qarshilik koʻrsatishlariga qaramasdan, miloddan avvalgi 327 yilda Oks va Yaksart oraligʻidagi katta bir qismni egallash bilan tugaydi. Bu sanadan boshlab Markaziy Osiyoning bazi bir viloyatlari kabi Baqtriya oʻlkasi, shu jumladan, Surxon vohasi ham Makedoniyalik Iskandar vafotidan soʻng (milod. avv. 323 yil) Surxon vohasi Salavkiylar davlati tasarrufida boʻladi.
Miloddan avvalgi III asrning 50 — yillarida Baqtriyada Diodot asos solgan Yunon- Baqtriya shohligi vujudga kelib, bu davlat miloddan avvalgi II asrning oʻrtalarigacha hukmronlik qiladi. Miloddan avvalgi
II asrning 40-30 yillari oraligʻida Yunon- Baqtriya davlati sak, yuechji (yovchi) va toxar kabi elat va qabilalarning yurishi tufayli inqirozga uchraydi. Makedoniyalik Iskandar boshchiligidagi yunon — makedon qoʻshinlarining istibdodi qoʻshni oʻlkalar singari Baqtriyada ham tushkunlik va vayronagarchilikka olib kelgan. Vohaning harbiy jihatdan muhim boʻlgan va suv manbalariga boy bir necha shahar va qishloqlarida (Tallashqondagi Tallashqon II) hayot davom etgan.
Salavkiylar va ayniqsa, Yunon- Baqtrya shohligi davrida kelib, Oks (Amudaryo) boʻylarida joylashgan Koʻhna Termiz shahar sifatida shakllangan, kechuv joyida qalʻa vazifasini oʻtagan Kampirtepa, Hayitobodtepa, Jondavlattepa kabi shaharchalar kengaytirilib, Dalvarzintepa kabi shahar, qishloq va qalʻalarga asos solingan (Oysaritepa, Oqtepa va hokazo).
Miloddan avvalgi III- II asrlar Baqtriyada, butun Yaqin Sharq hududida boʻlgani kabi, qadimgi Sharq anʼanalari va yunon madaniyatining birikuvi va hamkorligi jarayoni kuchayib, oʻziga xos ellinistik madaniyatni yuzaga keltirgan. Bu jarayon shaharsozlik va memorchilikda, tangalar zarb qilishda, yaʼni pul- tovar minosabatlarining tarkib topishida, badiiy sanʼat va hunarmandchilikda yaqqol koʻzga tashlanadi.
Shimoliy Baqtrya (Surxon vohasi) ning yunon-baqtrya davri badiiy sanʼat turlaridan biri — terrakota haykalchalaridir . Bular yalangʻoch qiyofada yoki tovonlariga tushgan kiyimlari hilpirab turgan haykalchalar yoki ayol maʼbudaning taxtda oʻtirgan holatdagi tasvirlaridir. Bir qism haykalchalar fil suyagi yoki marmar toshdan yoʻnilgan boʻlib, oʻzinig nafisligi va yuksak badiiyligi bilan ajralib turadi. Yunon-Baqtrya shohlari nomidan zarb etilgan tangalarning yuza qismida Diodot, Demetriy va boshqa hukmdorlarning koʻkragigacha tasviri tushirilgan boʻlib, aynan portret shaklidadir. Yunon — Baqtriya podsholigi davri oʻymakorlik, shishasozlik, sangtaroshlik kabi hunarmandchilik turlarining ham taraqqiy etgan davridir.
== 5-zal. Qadimgi Baqtriyaning kushon davri madaniyati ==
(miloddan avvalgi I — milodiy III asrlar)
Miloddan avvalgi I — milodiy III asrlarda hukmronlik qilgan Kushon podsholigi nafaqat Vatanimiz tarixida, balki butun [[Markaziy Osiyo]] tarixiy oʻlkalari xalqlari iqtisodiy va madaniy taraqqiyotida muhim oʻrin tutgan davlatlardan biri sanaladi. Kushon podsholigiga asos solgan qabilalar tarixiy manbalarda yuechji(yovchi) va toxarlar deb nomlangan. Miloddan avvalgi II asrning toʻrtinchi choragida asosan Baqtriyada hukmron boʻlgan Yunon — Baqtriya shohligi Markaziy Osiyoning shimoliy hududlarida istiqomat qilgan yuechji qabilalarining yurishi tufayli inqirozga uchragan. Milodiy I asrga kelib, Baqtriyada besh katta urugʻ (Xyumi, Shuanmi, Guyshuan, Xeytun va Gaofu — yoki boshqa bir manbada Gaofu oʻrnida Dumi) ga boʻlinib yashagan yuechji qabilalari Kujula Kadfiz tomonidan Guyshuan- Kushon urugʻi qoʻl ostida yagona davlatga birlashtirilgan.
Kushon davlatining shimoliy chegarasi Janubiy Hisor togʻ tizmasiga kirgan Boysuntogʻ hisoblanib, Kushon hukmdorlari oʻz davlatining shimoliy chegaralarini mustahkamlash borasida ham tinimsiz faoliyat koʻrsatganlar.
Boysuntogʻdagi „ Temir darvoza“ va uning bilan bogʻliq mudofaa istehkomlari ana shunday inshootlardan biri hisoblanadi. Vima Kadfiz va ayniqsa, Kanishka I hukmronligida bu davlat tarkibiga Shimoliy Hindiston va Sharqiy Turkiston yerlari ham kiritilgan va natijada Kushon davlati Koʻhna Dunyoning [[Muqaddas Rim imperiyasi|Rim imperiyasi]], Parfiya va Xan [[Xitoy|Xitoyi]] bilan bir qatorda turgan buyuk davlatga aylangan. Milodiy III asr oxirida ichki ziddiyatlar va ayniqsa, sosoniylar Eroni qoʻshinlarining Kushonshahr, yaʼni Baqtriyani egallashlari tufayli Kushon davlati inqirozga yuz tutgan.
Toʻrt asr davomida markazlashgan davlatning mavjudligi Baqtriyada, shu jumladan, uning tarkibiy qismi boʻlgan Surxon vohasida ham iqtisodiy va madaniy hayotning barcha jabhalarida yuksalishga olib kelgan.
Miloddan avvalgi I — milodiy I asrlarda Surxon vohasi jadal oʻzlashtirilgan, yirik kanallar qazilgan (Kattanahar), mavjud sugʻorish inshootlari kengaygan (Zang kanali), yangi shaharlarga asos solingan (Zartepa) yoki Tarmita (Termiz) va Dalvarzintepa singari shaharlar hududiy jihatdan kengaygan. Kushon davri shaharlari loyiha asosida bunyod etilgan ikki qism, yaʼni arki aʼlo va unga tutash asosiy shahar qisimlaridan iborat boʻlgan. Bu davr shaharsozligi [[Dalvarzintepa]], [[Zartepa]], Koʻhna Termiz va uning tarkibiy qismlari hisoblangan [[Qoratepa]], [[Fayoztepa]], oʻrnidagi diniy inshootlar orqali yaxshi oʻrganilgan.
Surxon vohasining Kushon davri shaharlari maʼmuriy, iqtisodiy markaz boʻlish bilan bir qatorda diniy markazlar vazifasini ham oʻtagan (Koʻhna Termizdagi Qoratepa, Fayoztepa, Zoʻrmola, Ayritom va Dalvarzintepadagi buddaviylik ibodatxonalari). Kushonlar hukmronligining ilk bosqichidayoq, Koʻhna Dunyo davlat va xalqlarini iqtisodiy va madaniy jihatdan bogʻlab turgan qitʼalararo savdo yoʻli, yaʼni Buyuk ipak yoʻli toʻliq shakllangan va bu xalqaro savdoda Kushon davlati ham muhim oʻrin egallagan.
Xolchayon, Dalvarzintepa, Koʻhna Termiz, Zartepa, Ayritom kabi obidalardan qazib ochilgan dunyoviy va diniy yoʻnalishlarda yaratilgan haykallar, xilma-xil moʻʻjaz sanʼat turlari, turli-tuman hunarmandchilik buyumlari oʻzining takrorlanmasligi bilan ajralib turadi

== 6-zal. Shimoliy Tohariston ilk oʻrta asrlar davrida ==
(milodiy IV-VIII asrlar)
Milodiy IV-asr oxiridan boshlab Baqtriya oʻlkasi tarixiy manbalarda Tohariston deb yuritila boshlangan. Tohariston oʻz tarkibiga Surxondaryo viloyati, Janubiy [[Tojikiston]] va Shimoliy [[Afgʻoniston]] yerlarini qamrab olgan boʻlib, hududiy jihatdan Kushon davri Baqtriya oʻlkasiga teng boʻlgan.
Milodiy III asr oxiri — IV asr davomida Tohariston Sosoniylar Eroni davlatiga qaram viloyatga aylangan. V asrda oʻlka Xioniylar va Eftaliylar davlati tasarrufida boʻlgan. VI asrning 60-yillariga kelib, Eftaliylar davlatining Turk hoqonligi va Sosoniylar Eroni qoʻshinlari tomonidan tor-mor etilishi tufayli Tohariston Turk hoqonligi davlati qoʻl ostiga olgan. VII asrning 70-yillaridan Tohariston Arab qoʻshinlari tomonidan bosib olina boshlagan. Bu jarayon VIII asrning 40-yillariga kelib oʻlkaning batamom Arab xalifaligi tarkibiga qoʻshib olinishi bilan yakunlangan.
V-VIII asrlar davomida Tohariston markaziy hokimiyatga rasman qaram koʻplab kichik mulkliklarga (ularning soni 27 ta) boʻlingan. Chagʻoniyon, Kuftan, Termizshohlar mulkliklari shimoili — gʻarbiy Tohariston, yaʼni Surxon vohasida joylashgan. Termizshohlar mulki Amudaryoning oʻng qirgʻogidagi yerlarni va hozirgi Angor, Termiz va Jarqoʻrgʻon tumanlarini oʻz ichiga olgan. Bu mulklik Termizshoh tomonidan idora etilgan. Chagʻoniyon (arabcha Saganian, xitoycha Chigo-Yan-Na) Chagʻonrud (Surxondaryo) daryosining yuqori havzasidagi yerlarni, Hisor va Bobotogʻ togʻ oldi maydonlarini oʻz tarkibiga olgan. Chagʻoniyon mulkligining markaziy shahri Chagʻoniyon Qizilsuvning Surxondaryoga quyilishida joylashgan Budrach hisoblanadi.
IV asrning oxirida, ayniqsa, Sosoniylar Eroni qoʻshinlarining Shimoliy Tohariston yerlariga yurishi oqibatida dastavval markaziy shaharlar (Tarmita-Termiz, Dalvarzintepa) inqirozga yuz tutadi. VI asr boshlariga kelib, Shimoliy Toharistonning markaziy shaharlari qayta tiklanib, kengaya boshladi va yana bir qancha shaharlarga asos solinadi. VII-VIII asrlarga oid Xitoy yozma manbalariga koʻra, Termiz mudofaa devorining uzunligi 10 kilometr (20 li), Chagʻoniyonning markaziy shahri devori 5 kilometr (10 li) ga teng boʻlgan. Toharistonning V-VIII asrlar davri shaharlari Kushon davri shaharlari kabi asosan ikki, yani arki aʼlo va shahriston kabi tarkibiy qismlardan iborat boʻlgan. [[Zangtepa]] (Qulogʻlitepa), Hayitobodtepa, Chagʻoniyon (Budrach) larning arki aʼlosida asosan hukmdor saroyi va u bilan bogʻliq inshootlar joylashgan. Markaziy Osiyoning V-VIII asrlardagi tarixiy va madaniy oʻlkalari (Soʻgʻd, [[Xorazm viloyati|Xorazm]]) shaharlari kabi Tohariston shaharsozligida juda murakkab meʼmorchilik uslublari qoʻllangan.
Bular turkumiga gumbazli xonalar, tomlarini gʻishtlar yordamida ravoqsimon uslubda yopib, uning tepasidan ikkinchi va uchunchi qavatini qurish va hokazolar kiradi. Toharistonlik meʼmor ustalar shaharlardagi qabul marosimlari oʻtadigan zallarni, mehmonhonalarni, kundalik hayotga moʻljallangan honalarni bezashda somon suvoq, devoriy rang tasvir, mahobatli haykaltaroshlik va oʻyma ganchdan juda mohirona foydalanganlar.
Shimoliy Tohariston shaharlari kushon davri shaharlari singari diniy markazlar vazifasini oʻtagan. Koʻhna Termizda qazib ochilgan gʻorsimon binolar, Chordingak oʻrnidagi buddaviylik inshooti, Zangtepadan topilgan qayin poʻstlogʻiga bitilgan matnlar shular jumlasidandir. V-VIII asrlar davri yodgorliklari turkumiga, shuningdek, koʻshk va hovlilar, savdo yoʻllari yoqasida joylashgan bojxonalar (Sherobod tumanidagi Tavka qoʻrgʻoni) ham kiradi. Angor vohasidagi Kuyovqoʻrgʻon, Bolaliktepa, Yumaloqtepa kabi koʻshklardagi muhtasham qabulxona va mehmonxonlar dunyoviy mazmunda ishlangan devoriy rang tasvirlarga, rang-barang haykallarga, loy yoki yogʻochga oʻyib ishlangan naqshin lavhalarga bezalgan. Ilk oʻrta asrlar Shimoliy Toharistonda badiiy sanʼatning, ayniqsa haykaltaroshlik va devoriy rang tasvir sanʼatining yuksaklikka erishgan davridir. Toharistoning V-VII asrlar davri rang tasvir sanʼati Tavka qoʻrgʻoni va [[Bolaliktepa]] devoriy suratlari orqali oʻrganilgan. Tavka qoʻrgʻonidagi muhtasham bino xonasidagi devoriy suratlarda ov marosimi aks ettirilgan boʻlsa, Bolaliktepa koʻshkidagi zalda bazm marosimi tasvirlangan.
Vohaning Kattatepa (Xosiyattepa), Zangtepa, Bolaliktepa, Hayitobod, [[Kuchuktepa]] kabi obidalari, Bittepa singari dafinalarini oʻrganish jarayonida topilgan turli-tuman shisha idishlar, metalldan yasalgan oʻsmadon va mehnat qurollari togʻ minerallaridan yasalgan shoda munchoqlar, qoʻsh baldoqli krujka va metall buyumlarga taqlid etib yasalgan sopol idishlar ilk oʻrta asrlar davrida shimoli-gaʼrbiy Toharistonda hunarmanchilikning ham jadal rivoj topganligini koʻrsatadi
== 7-zal. Shimoliy Tohariston rivojlangan oʻrta asrlar davrida ==
(IX-XIII asr birinchi choragi)
VIII asrning 40-yillarida shimoliy Tohariston, xususan, uning markaziy shaharlari batamom Arab xalifaligi tarkibiga kiritiladi. Bu davrdan to IX asr oxiriga qadar, yaʼni Shimoliy Toharistonning somoniylar davlati tasarrufiga oʻtkazilishiga qadar bu oʻlkada sodir boʻlgan ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy jarayon musulmon dunyosi mamlakatlari bilan uzviy bogʻliq holda rivojlandi.
IX asr oxiridan to XIII asrning 20-yillariga qadar Termiz va Chagʻoniyon Somoniylar, Qoraxoniylar, Gʻaznaviylar, Saljuqiylar, Qarluqlar, Guriylar va Xorazmshohlar davlatlari hukumronlik ostida boʻlib keldi.
VIII asrning ikkinchi yarmidan boshlab Movarounnahrda, xususan, Termiz va Chagʻoniyon yurtlarida musulmon madaniyatining shakllanish jarayoni yuz berdi. Bu jarayon ushbu yurtlarga islom dini, arab tili va yozuvining keng tarqalishi, musulmon dunyosi mamlakatlariga xos memoriy inshootlarning, jumladan, madrasa, masjid, karvonsaroy, minora, maqbara va boshqa turdagi madaniyat namunalarining yuzaga kelishi bilan ajralib turadi.
IX asrdan boshlab, Shimoliy Toharistonda shaharsozlik jadal taraqqiy etgan. Bu davrda oʻlkada uch qismli shaharlar toʻliq shakillangan. Termiz, Chagʻoniyon kabi shaharlar tuzilishini oʻrganishda yozma manbalar (arab-fors mualiflari Jayhaniy, Istaxriy, Muqaddasiy va holazolar) bilan bir qatorda bu shaharlar hududida keng koʻlamda amalga oshirilgan arxeologik tadqiqotlar natijalari ham juda muhimdir. Termizning 500 gektarlik shahar tusini olishi X asr oxirlarida sodir boʻlib, XI-XII asrlar davomida ravnaq topgan. Chagʻoniyonning markaziy shahri Chagʻoniyon (Qizilsuvning Surxondaryoga quyilish joyidagi Budrach yodgorligi) 6 kvadrat kilometrga teng maydonni egallagan. Bu shahar oʻzining yuksaklikka erishgan davrida, yaʼni X-XI asrning birinchi yarmida Qizilsuvning har ikkala qirgʻogʻini egallagan.
IX asrdan boshlab shaharsozlikda pishirilgan gʻishtlar ommaviy ravishda ishlatilgan, uylar, saroylar, qabul zallari va masjidlarni bezashda murakkab islimiy va girih naqshlar keng qoʻllangan. Ushbu zal peshtoqidan joy olgan Termizshohlar saroyini bezab turgan naqshin lavhalar oʻzining betakrorligi bilan ajralib turadi.
IX-XIII asrlar davomida Termiz va Chagʻoniyonda hunarmandchilik ham ravnaq topgan. Hunarmand ustalar mahallalari Termiz va Chagʻoniyon shaharlari bilan bir qatorda qishloqlarda ham oʻrganilgan. Chagʻoniyon atrofidagi Garmalitepa qishloq joylaridagi shunday kulolchilar ustaxonalaridan biri boʻlgan. Termizda kulollar mahallasi bilan bir qatorda temirchi va shishasozlar mahallari ham boʻlgan. Temirchi ustalar mehnat qurollari, uy-roʻzgʻor buyumlari bilan bir qatorda antiqa shamdonlar, qosh tergich va koʻzgularni quyma va bolgʻalash uslubida yasaganlar. Misgar ustalar buyumlaga bezak berishda chizma naqsh usullaridan keng foydalanganlar. Budrach yodgorligi (Chagʻoniyon shahari) ni qazish davomida topilgan mis idishlar xazinasi oʻlkada misgarlikning taraqqiyotidan dalolat beradi. XI asrga oid ogʻirligi 300 kilogrammga yaqin bu xazina turli idishlardan, jumladan, katta-katta qozonlar, hovoncha, shamdon va koʻzalardan iborat (ushbu xazinaning eng noyob namunalari mazkur zalning markaziy qismida namoyish etilmoqda).
IX-XIII asrlar davomida oʻlka hunarmandlari koʻk, havorang shishadan qadahlar, bankasimon, butilkasimon idishlarni, kimyogarlar foydalanadigan kolbalar, grafinlar va pardoz-andoz buyumlarini juda mohirlik bilan yasaganlar.
Zal koʻrgazmalarining katta qismi kulolchilik namunalaridan tarkib topgan. IX asr oxiridan [[Termiz tumani|Termiz]] va [[Chagʻoniyon|Chagʻoniyonda]] sirlangan idishlar yasash oʻzlashtirilgan. X asrning sopol idishlari, xususan, lagan, kosa, taqsimcha, koʻzalar yashil, jigarrang va sargʻish sirlarga boʻyalgan. Bir tur idishlar esa oq ranga boʻyalib, sir ustidan kufiy uslibida bitilgan qora va jigarrang yozuvlar bilan bezalgan. XI-XII asrlarda idishlarning turlari yanada boyib, turfa rangli boʻyoqlarga bezalib, naqshlari ustidan yaltiroq sir bilan qoplangan. Termizlik kulollar oʻrta asrlarda simob koʻzachalar yasashda ham mashhur boʻlganlar.
== 8-zal. Termiz va Chagʻoniyonning Amir Temur va Temuriylar davlati davri madaniyati ==
(1370 yil — XVI asr boshlari)
1362-1370 yillar oraligʻida Amir Temur tomonidan Movarounnahrda markazlashgan davlatni tashkil etish jarayonida Termiz alohida oʻrin tutgan. 1370 yilda Amir Temurning taxtga kelishi bayonida Amir Sayyid Baraka bilan birgalikda Termiz Sayyidlari- aka-uka xudovandzodalar Abu Muʻoli va Ali Akbarlar tilga olingan. Ayni shu yildan boshlab Sohibqiron va Termiz sayyidlari oʻrtasida yaqin munosabatlar yuzaga kelgan. Amir Temur 1399 yilda Hindiston yurishidan va 1404 yilda gʻarb tomonga amalga oshirilgan muhorabasidan qayta turib, Termizda qoʻnib oʻtgan. [[1409|1409 yilga]] qadar Termiz temuriy Xalil Sulton va undan soʻng Shohrux mirzo hukmronligi davrida Mirzo Ulugʻbek davlati tasarrufida boʻlgan. 1220 yilda yuz bergan Chingizxon bosqini Termiz va Chagʻoniyonga juda katta talofat yetkazgan. Bu yurtlarning iqtisodiyoti qayta tiklanib, madaniy ravnaq sari yuz tutishi bevosita Movarounnahrda Amir Temur davlatining tashkil topish davrida boshlangan.
Shimolda Kattaqum va sharqda Solihobod qishloqlariga tutash boʻlgan Termiz katta kenglikni ishgʻol qilgan, ammo u mudofaa istejkomlari bilan oʻrab olinmagan. Bu davr shahrining taʼrifi 1404 yilda Termiz orqali Samarqandga Amir Temur saroyiga Kastilya qiroli Genrix III nomidan elchi boʻlib borgan Rui Gonsales de Klavixo kundaligida oʻz aksini juda yaxshi topgan: „Termiz juda keng va aholisi zich joylashgan, unda tashqi devor va mudofaa istehkomlari yoʻq. Atrofi bogʻ-rogʻ, shaharni koʻplab anhorlar kesib oʻtadi. Biz doimo xilma-xil mollar sotiladigan gavjum koʻchalar va maydonlardan oʻtib bordik“.
Amir Temur davrida Chagʻoniyon oʻlkasining markaziy shahri Chagʻoniyon ham oʻz mavqeini saqlab qolgan. Arxeologik dalillarga koʻra, XV asr oxiri-XVI asr boshlariga kelib Chagʻoniyonda hayot shahristondan rabodga koʻchgan.
Chagʻoniyonning yana bir markazi Navand hisoblangan (Navand — chopar, choparlar shahri).
Termiz, Chagʻonoyon va Navand oʻz zarbxonasiga ega boʻlib, ushbu zarbxonalarda Amir Temur va Temuriylar davlati hududida muomalada boʻlgan dirham (mis tangalar) qaytadan zarb etilgan (bu tangalardan namunalar zalning markaziy qismida namoyish etilmoqda).
Surxon vohasidagi saksonga yaqin Shoʻrobqoʻrgʻon, Qutlugʻ shohtepa (Sherobod tumani), Navandaktepa (Uzun tumani) kabi yodgorliklarda XIV-XVI asrlarga mansub madaniy qatlamlar va ashyoviy manbalar mavjudligi qayd etilgan.
Bu yodgorliklar qishloq, kechuv boʻyidagi qalʻa, saroy, karvonsaroy va savdo yoʻlidagi bojxonalar vazifasini oʻtagan. Ushbu zal koʻrgazmalarida namoyish etilayotgan ashyoviy manbalar, xususan, jangchi himoya kiyimlari, sifat darajasi bilan Xitoy chinnisiga tenglashadigan lagan va kosalar, koʻza va chiroqlar, shaxmat donalari, memoriy koshinlar Termiz va Chagʻoniyon amaliy sanʼatining Amir Temur davlati markaziy shaharlari madaniyati bilan hamohang taraqqiy etganligidan dalolat beradi.

== 9-zal. Surxon vohasi XVI-XX asr boshlarida ==
XVI asrning boshlaridan XVII asrning birinchi yarmiga qadar Surxon vohasi Shayboniylar va Joniylar (Ashtarxoniylar) davlatlari qoʻl ostida boʻlgan. XVIII asrning birinchi yarmidan XX asr boshlarigacha voha Buxoro amirligining tarkibiy qismi hisoblangan. Vohaning xonliklar davridagi muhim markazlaridan biri Termiz hisoblangan. Tarixiy manbalarda (Mahmud Ibn Vali) aytilishicha, „Termizning qishloqlari koʻp boʻlgan. Uning muhim bir qismini hukmdor qarorgohi, bozor, madrasa va hashamatli juma masjidi bor Salovat (Salihobod) tashkil etadi“. XVIII asr boshida Sherobodga asos solingan. XIX asrga kelib, Sherobod Sharqiy Buxoroning yirik iqtisodiy va madaniy markaziga aylangan.
XVI asr oxirida Chagʻoniyon (Budrach)ning batamom tushkunlikka yuz tutishi oqibatida yangi shahar Qizilsuvning yuqori havzasida Dehinay (Denov) oʻrnida shakllangan. XVII asr yozma manbalarida Denov mustahkam qalʻadan iborat, gavjum bozorli, katta madrasa va xonaqoli shahar tusini olgan, deb taʼkidlangan. Navandak, Shahri safo, Javzi, Toʻfolon, Vaxshivor, Basand (XVII asrdan Boysun), Mirshodi Surxon vohasining xonliklar davridagi yirik manzillari hidoblangan. Tashqi savdoda va Jayhun ([[Amudaryo]]) boʻylab yuk tashishda Pattakesar, Termiz, Yorgoh Choʻchqaguzar va Qorakamar kechuvlari juda muhim boʻlgan. XVI asrdan to XX asr boshlariga qadar, yaʼni Amudaryoda chor Rossiyasi flotiliyasi tashkil boʻlgunga qadar bu guzarlardan muntazam foydalanilgan.
Ushbu zal koʻrgazmalaridan baʼzi birlari maket (Qumqoʻrgʻon tumanidagi Iskandar koʻprigi) yoki fotodiorammalar (Sayid Otaliq madrasasi, Denov shahri; Murch bobo masjidi, Termiz shahri) shaklida oʻrin olgan. Voha meʼmoriy yodgorliklari madrasa, karvonsaroy, masjid, maqbara, bekliklar qoʻrgʻoni, koʻprik, togʻ va daryo boʻylarda joylashgan qalʻalar kabi turlarga boʻlinadi.
Surxon vohasining xonliklar davri hunarmandchiligi Koʻhna Termizning qalʻa va qoʻrgʻon yoki koʻshk deb nomlangan qismlarida, Xotin rabodda (Termiz tumani), Sherobod begi qoʻrgʻonida, Jarqoʻrgʻondagi Kultepa yodgorligida, Toʻpolang daryosi yuqori oqimida joylashgan Yonikalon qalʻasida, Kofrun qishlogʻi (Boysun tumani) dagi Mozorattepa kabi yodgorliklarda oʻtkazilgan arxeologik qidiruv natijalari orqali maʼlum.
Xonliklar davrida vohada uchta asosiy hunarmandchilik markazlari (Boysun, Denov, Sherobod) mavjud boʻlgan. Koʻrgazmalarda namoyish etilayotgan jilokor koshin boʻlaklari, temir va toshdan yasalgan mehnat va harbiy qurollar, zargarlik buyumlari ayni shu markazlar hunarmanchilik maktabiga xos osori-atiqalardir. Vohaning XVI-XX asr boshlari hunarmandchiligi turlaridan yana biri kulolchilik ham ayni shu markazlar kulol ustalari tomonidan yaratilgan.
XVI asrga xos sopol buyumlarda [[Amir Temur]] va temuriylar davri anʼanalari davom etgan. Asr oxirida rangdor idishlar toʻq zangori boʻyoqqa bezalib, naqshlar asosan girih va islimiy shakllardan tarkib topgan. XVII-XVIII asrlar kulolchilik buyumlarida mahsulot sifati pasayib, idishlarda toʻq zangori va yashil ranglar koʻp qoʻllangan.

== Galereya ==
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Fayl:Termez_Archaeological_Museum,_Termez,_Uzbekistan.jpg|[[Gandhara]] uslubida musiqachilarni koʻrsatadigan yunon-buddist friz.
Fayl:Lion_capital_(Termez_Archaeological_Museum).jpg|Arslon poytaxti
Fayl:Capital_with_a_figure_showing_features_of_Buddha_and_Heracles_100-200_CE_Old_Termez_Archaeological_Museum.jpg|Klassik gulchambar egalari boʻlgan poytaxt, miloddan avvalgi 100-200 yillar.
Fayl:Saka_warrior_Termez_Achaeological_Museum.jpg|Xalchayon oʻrnidan kelgan sak jangchisi. Yuechjilar sanʼati.
Fayl:Termez_Shirabad_Tavka_Kurgan_(Fortress)_5th-6th_cent_CE_Wall_Painting.jpg|Tavka Kurgan devor rasmi. Milodiy 5-6 asrlar.
Fayl:Khalchayan_terracotta_statue._Termez_Archaeological_Museum.jpg|Xalchayan terakota haykali.
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==
{{Oʻzbekistonning turistik diqqatga sazovor joylari}}

[[Turkum:Muzeylar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston arxeologiyasi]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi muzeylar]]
[[Turkum:Termiz bino va inshootlari]]</text>
      <sha1>j0wlzsnxbrsiznu9fxfxndkglcxtcnh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270130</id>
      <parentid>6270129</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6270130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62357" sha1="icit128mz2j8q16j799gk9vnduchist" xml:space="preserve">{{Muzey
| nomi               = Termiz arxeologiya muzeyi
| tasvir              = Termiz_ArchaeNuseum_20141023.jpg
| joylashuvi           = [[Termiz]], [[Oʻzbekiston]]
}}

'''Termiz arxeologiya muzeyi''' — zamonaviy [[Oʻzbekiston]]ning [[Termiz]] shahridagi muzey. Muzeyda saqlanayotgan ashyolar asosan [[Yunon-Baqtriya podsholigi|Yunon-Baqtriya]] va [[Kushon podsholigi|Kushonlar]] davriga oid. Bodxi daraxti ostida oʻtirgan Budda yoki Kushon shahzodasining boshi kabi baʼzi artefaktlar aslida nusxalar boʻlib, ularning asl nusxasi [[Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi|Toshkent tarix muzeyi]] va [[Sankt-Peterburg]]dagi [[Ermitaj]] muzeyida saqlanadi&lt;ref name=&quot;SI&quot;&gt;{{cite book |last1=Ibbotson |first1=Sophie |last2=Lovell-Hoare |first2=Max |title=Uzbekistan |publisher=Bradt Travel Guides |isbn=978-1-78477-017-4 |page=189 |url=https://books.google.com/books?id=xuehDAAAQBAJ&amp;pg=PA189 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SL&quot;&gt;{{cite book |last1=Lovell-Hoare |first1=Sophie |last2=Lovell-Hoare |first2=Max |title=Uzbekistan |publisher=Bradt Travel Guides |isbn=978-1-84162-461-7 |page=171 |url=https://books.google.com/books?id=qF6PJda90gYC&amp;pg=PA171 |language=en}}&lt;/ref&gt;. [[Sallalitepa|Salalli tepa]], [[Kampirtepa]], [[Xolchayon]], [[Bolaliktepa]] va [[Fayoztepa]]&lt;nowiki/&gt;ning masshtabli maketlari ham mavjud&lt;ref name=&quot;SI2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SL2&quot; /&gt;. Sheroboddagi [[Tavkaqoʻrgʻon tepa|Tavka qoʻrgʻoni]]&lt;nowiki/&gt;da „[[Toxariston|Toxariston malikasi]]“ deb nomlangan mashhur devoriy surat topilgan&lt;ref name=&quot;SI3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SL3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&quot;Most striking is the fragmented mural found at Tavka Kurgan in Shirabad and entitled 'Princess of Toharistanʼ . It is actually believed to be a hunter, painted in rich orange, blue and white, with striking eyes preserved so well they belie their age — 1500 years old.&quot; in {{cite book |title=Uzbekistan: The Golden Road to Samarkand |publisher=Odyssey |isbn=978-962-217-795-6 |page=2019 |url=https://books.google.com/books?id=RC4OAQAAMAAJ |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
'''Termiz arxeologiya muzeyi'''da Surxondaryo viloyatida olib borilgan [[arxeologiya|arxeologik]] qazishmalar natijasida topilgan topilmalar saqlanadi. Viloyat Arxeologiya muzeyi [[Oʻzbekiston]] Respublikasi Prezidentining [[1998]]-yil [[12 yanvar]]dagi „Muzeylar faoliyatini tubdan yaxshilash va takomillashtirish toʻgʻrisida“ gi Farmoni, Vazirlar Mahkamasining 1998 yil 5 martdagi „Muzeylar faoliyatini qoʻllab-quvvatlash masalalari toʻgʻrisida“ gi 98-sonli va 1999 yil 27 dekabrdagi „Termiz shahrining 2500 yilligini nishonlashga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazish toʻgʻrisida“ gi 545-sonli qarorlari asosida tashkil etildi.
[[File:Termiz arxeologiya muzeyi.jpg|thumb|Termiz arxeologiya muzeyi]]

Arxeologiya muzeyi [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining]] 2001 yil 16 oktyabrdagi 08-10-168 sonli majlis bayonnomasiga muvofiq Madaniyat ishlari vazirligi tasarrufiga oʻtkazildi va Madaniyat ishlari vazirligining 2001 yil 24 oktyabrdagi 10-231 sonli buyrugʻiga asosan vazirlik tizimiga kiritildi (endilikda Madaniyat va sport ishlari Vazirligi).

Arxeologiya muzeyining tematik-ekspozitsion rejasi [[2001]]-yil [[14 fevral]]dagi „[[Oʻzbekmuzey]]“ jamgʻarmasining arxeolog olimlar ishtirokidagi kengaytirilgan majlisida tasdiqlanib, Madaniyat ishlari vazirligining muzey ishlari boshqarmasi tomonidan qayta tahrir oʻtkazilib, Madaniyat ishlari vazirligiga taqdim etildi. Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat ishlari vazirligining 2001 yil 24 oktyabrdagi 231-sonli Buyrugʻiga asosan „Arxeologiya“ muzeyining fondini yangi eksponatlar bilan boyitish ustida talay ishlar qilindi.

Arxeologiya muzeyining binosi „Oʻzqishloqloyiha“ institutining ilmiy xodimlari tomonidan 100 ming eksponatlarni oʻz zahiralarida saqlash imkoniyatiga ega bino sifatida loyihalashtirilgan.

Muzeyning kadrlar boʻlimi uz faoliyatini 2001 yil boshlagan boʻlib, hozirgi kunda muzeyda 65 kishidan iborat shtatlar jadvaliga muvofiq 54 kishi ishlab kelmoqda.
Muzey direktori — tarix fanlari nomzodi, dotsent, [[Doʻstlik ordeni|&quot;Doʻstlik&quot; ordeni]] sohibi Ismoil Botirovich Temirov
MUZEYNING ILMIY BOʻLIMLARIDA AMALGA OSHIRILAYOTGAN ISHLAR.
Arxeologiya muzeyining ilmiy yoʻnalishi tanlangan.
2005 yilgacha uzoqqa moʻljallangan kontseptsiya ishlab chiqilgan.
Mualluf	Maqola nomi	Nashr nomi, soni, qachon

I.Botirov
* „Buyuk ipak yoʻli“. A.Temur muzeyi ilmiy toʻplami. Toshkent FA nashriyoti, 2003.
* Termizda [[buddizm]]. Buddism in Termez.	Pokiston, Laxor, Arxeologiya departamenti, 2003.
* „Buyuk ipak yoʻli“. TerDU ilmiy toʻplami.	Termiz, 2002.
* T.Annaev Osnovnie etapi razvitiya Baysuna. V sb. „Boysun baxori“ Tashkent, 2003.
* Etnografiya i toponimi Baysuna. Tam je.
* Surxon vohasi jahon madaniyati chorrahasida.	2004.
* Sopolli madaniyatining pektografik belgi-yozuvlari	Toshkent, 2003.
* Sh. Shaydullaev	Jarqoʻton. 2002.
* Unterchungen zur fruher Eisenzeit in Nordbaktrien.	2003.
* Sh. Rahmonov	„Jeleznaya vorota“	2003.
* Z.Xoliqov, H.Dedjimuratov Termiz va Chagʻaniyonning oʻrta asrlardagi tarixiy geografiyasi 2004.
Ilmiy xodimlar tomonidan yozilgan ilmiy yoʻnalishdagi maqolalar jurnal va roʻznomalarda chop qilib borilmoqda. Jumladan, 2004 yil mobaynida I.Botirov tomonidan yozilgan „Qadimgi Termizda budda taʼlimoti“ maqolasi „Surxon tongi“ roʻznomasida, „Fil suyagidan yasalgan shaxmat donalari“ maqolasi „Termiz oqshomi“ roʻznomasida, I.Botirov va ilmiy xodim J.Jumaqulovlar tomonidan „Kim valiy boʻla oladi?“ maqolasi „Termiz oqshomi“ roʻznomasida, „Abulhasan Hujviriy (Julobiy)“ maqolasi „Surxon tongi“ roʻznomasida, „Xonliklar davri“ boʻlimi katta ilmiy xodimi Z.Xoliqov va ilmiy xodim H.Dedjimuratovlar tomonidan „Termiz va Chagʻoniyonning oʻrta asrlarda tarixiy geografiyasi“ maqolasi „Moziydan Sado“ jurnalida, „Termiz yirik hunarmanchilik shahri“, „Arxetikturada islom madaniyatining aks etishi“ maqolasi Termiz Davlat Universiteti professor-oʻqituvchilarning 2004 yil fevral oyidagi ilmiy toʻplamida,
„Mustaqillikning 13 yilligi, maʼnaviyat va maʼrifat“, R.Boltaeva tomonidan yozilgan „Yaponiya oliy taʼlim tizimi“, „JICA koʻmagi bilan“ maqolalari, ilmiy xodim J.Jumaqulov tomonidan „Misgarlik sanʼati“ maqolasi „Surxon tongi“ roʻznomasida chop etildi. Bundan tashqari, I. T. Botirov, T.Annaev tomonidan 2002 yilda oʻzbek tilida „Sharq“ nashriyotida chop qilingan „Surxondaryo viloyati Arxeologiya muzeyi“ deb nomlangan risola Germaniyaning Konrad Adenaur fondining Toshkentdagi vakolatxonasi homiyligida nemis tilida chop qilindi.
      
Ilmiy xodimlarning tarixiy davrlar boʻyicha tayyorlagan bukletlarning baʼzilarini koʻrsatib oʻtamiz:
Annaev T.	„Surxon vohasi jahon madaniyat chorrahasida“.
Gʻulomov O.,
Xudoyberdieva N.	„Surxon vohasi Tosh davri yodgorliklari“ II qismli).
„Surxon vohasida Bronza davri madaniyati“ II qismli).
Temirova D. „Ellinizm madaniyatining Arxeologiya muzeyi zallarida koʻrinishi“,
„Yunon Baqtriya podsholigi“
Annaev R	„Shimoliy Toxariston devoriy suratlari“, „Ilk oʻrta asrlarda Bojxona inshootlari“.
Dedjimurodov H.	„Termiz va Chagʻoniyonning oʻrta asrlarda tarixiy geografiyasi“, „Termiz
yirik xunarmanchilik shahri IX-XI asr“, „Arxetikturada islom madaniyatining ask etishi“, „Mis kosadagi bitiklar“, „Buxoro
xonligi“, „&lt;nowiki/&gt;[[Xiva xonligi]]&lt;nowiki/&gt;“, „&lt;nowiki/&gt;[[Qoʻqon xonligi]]&lt;nowiki/&gt;“.
Choriev. M.
Boltaev F.	„Mis shokasadagi bitiklar“, „Qadimda pul muomalasi“
Jumaqulov J. „Abulhasan Hujviriy va uning Kashf ul-Mahjub asari haqida“, „Muzey qanday joy, u qachon paydo boʻlgan?“, Abu al-Hasan Hujviriyning „Kashf ul-Mahjub“ asarining
„Tasavvuf haqida“, „Turli mamlakatlardagi oxirgi sufiylar“, „Hakimiya tariqati“, „Valiylik va karomat haqida“ boblari boʻyicha bukletlar.
Oʻzbekiston-Chexiya xalqaro ekspeditsiya boshligʻi sifatida „Tosh va bronza davri“ boʻlimi katta ilmiy xodimi Sh. Shaydullaev Sherobod tumanida joylashgan kushonlar davriga oid Jondavlattepa yodgorligida
qazishma ishlarini olib bordi (2004, sentyabr-oktyabr). Natijada, yodgorlikning ark qismida „Saroy“ oʻrni ochildi. U kvadrat shaklda boʻlib, 29x29 m, hozirgacha saroyning mudofaa devorlari ochildi. Yodgorlikning shahriston qismida shahar darvozasi ochildi. U burjlar (mudofaa istehkomlari) bilan mudofaa qilingan. Baqtriya arxeologiyasida antik davr uchun bu birinchi marta uchraydi, shu vaqtgacha antik davr shaharlari darvozasi oʻrnatilmagan edi.

== Ilmiy-ekspozitsiya va koʻrgazma ishlari ==
Arxeologiya muzeyi tasdiqlangan kontseptsiya va tematik ekspozitsion rejasiga ega. Arxeologiya muzeyining kontseptsiyasi va tematik ekspozitsion rejasi 2002 yil fevral oyida ishlab chiqilgan boʻlib, Respublika etakchi arxeolog olimlar ishtirokida „Oʻzbekmuzey“ jamgʻarmasi ilmiy kengashida tasdiqlangan. Muzey ekspozitsiya ana shu kontseptsiya va ekspozitsion reja asosida tashkil etilgan.
Muzey zallari boʻylab ekskursiya oʻtkazish uchun 3 tilda tayyorlangan ekskursovodlar matni muzey ilmiy kengashi, TerDU tarix fakulteti ilmiy metodik kengashi tomonidan 2003 yil 10 iyunda, viloyat madaniyat ishlari boshqarmasi tomonidan 2003 yil 19 iyulda tasdiqlanib, hozirgi kunda ekskursiya oʻtkazishda foydalanib kelinmoqda.
== Fond boʻlimi ==
2003 yil [[Arxeologiya|Arxeologiya]] muzeyi fondidagi eksponatlarning umumiy soni 27346 ta edi. 2004 yil davomida esa Arxeologiya muzeyi fondidagi eksponatlarning umumiy soni 27457 taga etdi. Shundan 19 824 tasi numizmatika fondiga tegishli tangalar boʻlib hisoblanadi.
Hozirgi kunga kelib, muzeyda jami boʻlib, 8.500 ga yaqin arxeologik ashyoviy topilmalar, 19 824 dona numizmatika fondiga oid turli davrlarga xos tangalar mavjud.
Arxeologiya muzeyi oʻzining 3 yillik faoliyati davomida muzey fondini toʻldirish boʻyicha bir qancha ishlarni amalga oshirdi. 2004 yil davomida muzeyning ilmiy xodimlari Sh. Shaydullaev, Sh. Raxmonov, T. Annaev, Z. Xoliqovlar, shuningdek, R. Boltaeva, B. Toshpoʻlatov, B. Xamrayevlar Jarqoʻton, Chingiztepa, Fayoztepalarda oʻtkazilgan arxeologik ekspeditsiyalarda ilmiy-tadqiqot ishlarini olib bordilar.
Kampirtepa yodgorliklarida oʻtkazilgan qazishmalar natijasida Arxeologiya muzeyi fondi bir qancha topilmalar bilan boyitildi. Termiz shahridagi „Shoymardon ota“ qabristonidan topilgan eksponatlar ham shuningdek, Sherobod tumanining Jarqoʻton yodgorligidan topilgan 42 dona eksponat muzey fondiga keltirildi.

== Qoʻlyozmalar bilan ishlash sektori ==

Ilmiy xodim J.Jumaqulov tomonidan Abulhasan Hujviriyning „Kashf-ul mahjub“ asaridagi shayx Sulton Ahmad Xizraveyh, Shaqiqi Balxiy hamda Abuabdulrahmon Hotam binniy Unvon al-Isim Balxiylarning hayoti va faoliyati haqidagi bayonlarni forschadan oʻzbek tiliga oʻgirilgan. Shu bilan birga „Misgarlik sanʼati“ maqolasi „Surxon Tongi“ roʻznomasida, „Al-Hakim at-Termiziyning soʻfiylik tariqatida valiylik va karomat tushunchalari“ (Kashf-ul Mahjub asari asosida) maqolasi TerDU ilmiy toʻplamida nashr etilgan. Bundan tashqarii, viloyat radiosida „Istiqlol onlari“ mavzuidagi eshittirishda muzey va uning faoliyati haqida oʻzbek va tojik tillarida maʼlumotlar berildi. Shuningdek, muzey ilmiy arxivida saqlanayotgan toshbosma va qoʻlyozma kitoblar ustida bir qator ishlar olib borilmoqda.
Abu al-Hasan Hujviriyning „Kashf ul-Mahjub“ asarining „Tasavvuf haqida“, „Turli mamlakatlardagi oxirgi sufiylar“, „Shayx Sulton Ahmad Xizraveyhning hayot va faoliyati“, „Hakimiya tariqati“, „Valiylik va karomat haqida“, „Ibrohim Adham“, „Ahmad binni Xizraviy“, „Shaqiqi Balxiy“, „Abuabdulrahmon Hotam binni Unvon al-Isim Balxiy“ mavzularidagi boblari fors tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilindi.
Termiz
  
1999 yil noyabr oyida [[UNESCO]] Bosh konferensiyasining [[Parij|Parijda]] boʻlgan 30-majlisida Markaziy Osiyoning qadim shahrlaridan biri Termiz shahrining 2500 yillik yubileyini 2001 yilda xalqaro miqyosda nishonlashga qaror qilindi. Mazkur qaror munosabati bilan Ozbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi 1999 yilning 27 dekabrida „Termiz shahrining 2500 yillik yubileyini 2001 yilda oʻtkazish va unga tayyorgarlik koʻrish toʻgʻrisida“ maxsus qaror qabul qilindi. Ushbu qarorlar asosida 2002 yil 2 aprelda oʻzining 2500 yillik yoshini nishonlagan Termiz shahri koʻplab katta voqealar va larzalarni boshidan kechirgan. Butun tarixi davomida Termiz Markaziy Osiyo xalqlari madaniy taraqqiyoti va oʻzbek xalqi davlatchiligi tarixida muhim rol oʻynagan. „Buyuk Ipak Yoʻli“ning asosiy chorrahalaridan biri sifatida dunyo sivilizatsiyasi rivojiga sezilarli darajada hissa qoʻshgan qadim shahardir. Buddizm dinining va u bilan bogʻliq boʻlgan memorchilik anʼanalarining Xitoy va Uzoq Sharq mamlakatlariga tarqalishi ham aynan Termiz orqali yuz bergan.
Termizning geografik jihatdan qulay joylashishi, iqlimi va strategik mavqei koʻplab davlatlar va hukmdorlarning diqqat-eʼtiborini oʻziga tortar edi. Shuning uchun u Eron va grek, arab va moʻgʻul bosqinchilarining hujumlariga duchor boʻldi, Movarounnahr ichki qon to;kishlarini boshidan kechirdi, mahalliy hokimlar zulmidan azob chekdi. Termiz istilochilarning olovli janglarida yonib ketar, kulga aylanar, qaddini rostlab paydo boʻlardi, oʻsib shon-shuhrat va qudratga ega boʻlardi. U yana halok boʻlardi, yonardi, kulga aylanardi va yana oʻzini tiklab ulgʻayardi. Shu sababli Termizning har safar qaytadan tiklanishi qadimgi oʻrnida yuz bermagan. Koʻhna Termiz yoki Kushon Termizi amudaryo boʻyida rivoj topgan boʻlsa, Chingizxon bosqinidan song u sharqroqda [[Surxondaryo (daryo)|Surxondaryo]] boʻyida qad koʻtarib gullab-yashnaydi. XVIII asrning ikkinchi yarmidagi oʻzaro urushlar tufayli vayronaga aylangan Termiz XIX asrning ikkinchi yarmidan boshlab janubroqda Pattakesar qishlogʻi zaminida bunyod etiladi va ravnaq topadi. Koʻhna Termiz obidalari oʻzining takrorlanmasligi bilan hamisha qadimgi davr mualliflari, ilk oʻrta asr Xitoy sayyohlari va musulmon davri tarixchilarining diqqat-markazida boʻlib keldi. Termiz haqidagi qimmatli yozma maʼlumotlar VII asrda Xitoy sayyohi, buddizm monaxi Syuan Tzyan yozmalarida; IX-X asrlar arab muarrixlari Ibn Xoʻrdodbeh, Ibn Xavqal, Maqdisiy, Istahriy asarlarida; grek, arman, xitoy, fors, arab manbalarida; qadimiy „Shohnoma“ dostonida, ulugʻ alloma Abu Rayhon Beruniy, arab sayyohi Ibn Battuta, Ispaniya elchisi Ryui Gonsales de Klavixo, venger sharqshunosi Herman Vamberilar asralarida, oʻrta asr mutafakkirlari Alisher Navoiy, Abdurahmon Jomiy, Muhammad Bobur, Hofiz Abru, Anvariy, Hofizi Tanish Buxoriy, Davlatshoh Samarqandiy asarlarida berilgan. Termiz tarixini oʻrganishga qiziqish ayniqsa XIX asrning ikkinchi yarmi va XX asr boshlaridan yanada kuchaydi. Arxeolog olimlardan V. V. Bartold, D. N. Logofet, N. A. Mayev, V. V. Krestovskiy, I. V. Mushketov, A. A. Semenov, M. E. Masson, V. A. Shishkin, T. V. Grek, B. N. Kostalskiy, B. B. Piotrovskiy, V. A. Vyatkin, D. D. Bukinich, B. N. Zasipkin, L. A. Albaum, G. A. Pugachenkova, E. V. Rtveladze, Ya. Gʻulomov, A. A. Asqarov va boshqalar Termizni shaxsan oʻrgandilar va ilmiy xulosalari bilan shahar tarixini boyitdilar.
Koʻhna Termiz tarixini oʻrganishda 1926-1927 yillarda professor Denike boshliq Moskvaning Sharq xalqlari madaniyati muzeyi ekspeditsiyasi, 1936-1939 yillarda professor M. E. Masson rahbarligidagi Termiz arxeologik kompleks ekspeditsiyasi, 1961 yili B. Ya. Staviskiy boshchiligidagi Sharq xalqlari muzeyi va Davlat Ermitaji arxeologik ekspeditsiyasi, 1959 yildan professor G. A. Pugachenkova boshliq Oʻzbekiston Respublikasi Sharqshunoslik instituti ekspeditsiyasi, 1972 yildan professor V. M. Masson boshchiligidagi Oʻzbekiston Respublikasi FA Arxeologiya Institutining Baqtriya ekspeditsiyasi, 1980 yildan akademik A. A. Askarov boschiligidagi kompleks ekspeditsiyasi, 1993 yildan professor T. Shirinov boshchiligidagi Oʻzbekiston Respublikasi FA Arxeologiya Institutining Pyer Lerish boshchiligidagi Fransiya Ilmiy tadqiqotlar Instituti Milliy Markazi va Kyudzo Kato boshchiligidagi Yaponiyaning Buyuk Ipak Yoʻli Akademiyasi bilan hamkorlikda olib borayotgan ekspeditsiyalari katta ahamiyatga ega boʻldi. Natijada, miloddan avvalgi I ming yillik ortalaridan tortib, XVII asrga qadar Termiz shahri xalqlarining moddiy va maʼnaviy madaniyatini yorituvchi koʻplab arxeologik dalillar qoʻlga kiritildi. Mazkur ekspeditsiyalar tarkibida Termiz Davlat Universitetining arxeolog olimlari ham faol ishtirok etib kelmoqdalar.
Rivoyatlarga koʻra, Termizni miloddan avvalgi VII asrda Baqtriyaning birinchi podshosi Zaroastr bunyod etgan. Miloddan avvalgi VI asrda bu yerlarni bosib olgan Eron Ahamoniylari Termizni juda koʻhna shahar deb taʼriflashgan. Shahar Aleksandr Makedonskiy bosqiniga qadar Ahamoniylar davlatiga boʻysungan.
Termizning tarixiga kirgan ilk nomlaridan biri Taramasta — Taramata (baqtrcha — daryo qirgʻogʻi) boʻlgan. MIloddan avvalgi 327 yili Aleksandr Makedonskiy Termizni zabt etib, shaharni oʻz nomi bilan Aleksandriya deb ataydi. Aleksandr Makedonskiy hukmronligi tugaganidan keyin Grek-Baqtriya davlatining asoschisi Demetriy shaharga Demetris nomini beradi. Miloddan avvalga I asrda Grek-Baqtria davlatining kushonlar tomonidan tor-mor qilinishi munosabati bilan Termiz, yozma manbalarning guvohlik berishicha, Ta-limmi shahri deb Xitoy manbalarida esa, Tu-mi (Tami) deb atala boshlaydi. Termiz asosan kushonlar davrida (mil. avv. I — mil. III asrlar) yuksak rivojlanadi. Bu davrda Termiz Hindiston bilan gʻarb, shimol, sharq mamlakatlari bilan boʻgʻlaydigan savdo yoʻllaridagi yirik shaharga aylanadi. Termizda koʻplab budda ibodatxonalari va moʻla-maqbaralar quriladi.
V-VI asrlarda Termiz yuz bergan urushlar oqibatida goh eftaliylar hukmronligi, gohida eron sosoniylari hukmronligi ostida boʻldi. VII asrdab boshlab Termizni termizshohlar sulolasi boshqardi. 705 yili Termizni arab istilochilari zabt etdilar.
IX -XII asrlarda Termiz yirik feodal shahar sifatida maʼmuriy, savdo, hunarmandchilik va ilm-maʼrifat markaziga aylandi. Bu davrda shaharni oʻrab turgan istehkom devorning uzunligi 10 km ni tashkil etib, 9 ta darvozasi boʻlgan. Shu davrda Termizda dunyoga mashhur boʻlgan shoirlar, allomalar, muhaddislar, diniy va dunyoviy olimlar yetishib chiqdi.
IX-XII asrlarda Termiz Gʻaznaviylar, [[Saljuqiylar davlati|Saljuqiylar]] va [[Qoraxoniylar davlati|Qoraxoniylar]] davlarlari tasarrufida boʻldi. 1206 yili Xorazmshoh Muhammad davlati ixtiyoriga oʻtdi. 1220 yili Chingizxon qoʻshinlari tomonidan 11 kunlik qamaldan song vayron qilindi.
XIII asrning ikkinchi yarmidan boshlab Termiz eski oʻrnida emas, sharqroqda Sulton Saodat maqbarasi tevaragida yana rivojlandi. Temuriylar davlati tarkibiga oʻtgandan keyin u gullab-yashnaydi va Shahri gʻulgula nomini oldi. Termiz [[Shayboniylar davlati]] tasarrufiga oʻtgandan keyin ham rivojlanishda davom etdi. Kohna Termiz qalʻasini qayta tiklash ishlari olib borildi. Minoralar, masjidlar va xonaqohlar qurildi.
Ilm-maʼrifat rivoj topdi. XVIII asrning ikkinchi yarmida olib borilgan oʻzaro janglar, taxt talashishlar tufayli Termiz butunlay vayron boʻldi. Faqat Salovat va Pattakesar qishloqlarigina saqlanib qoldi. Masjidlar, minoralar va saroylar quladi.
XVII asrning ikkinchi yarmida Surxondaryo boʻyidagi Koʻhna Termizdan janubda Pattakesar qishlogʻi paydo boʻldi. Qishloqning kengayib borishi hisobiga oradan bir asr oʻtgandan keyin hozirgi Termiz shahri qad koʻtardi. Yangi Termizning vujudga kelishi Rossiya-Angliya munosabatlarining keskinlashgan davriga toʻgʻri keldi-ki, Rossiya bu joylarda oʻz taʼsirini kuchaytirish maqsadida Oʻrta Osiyoga harbiy yurishlarini boshlab yuborgan edi.
1873 yilning 28 sentyabridagi shartnoma Buxoroni Rossiyaga qaram davlatga aylantirgan boʻlsa, 1888 yil 23 iyundagi qoʻshimcha shartnoma ruslarning Termizga kelishi va bu yerda istehkomlar qurish masalasini hal qilgan edi. 1893 yilning 15 yanvarida Termiz Buxoro amiri tomonidan Rossiya hukumatiga berilgan edi. Yangi Termizda Rossiya manfaatini himoya qilish maqsadida qurilishlar boshlandi, koʻplab harbiy qismlar keltirildi. Tuproqqoʻrgʻon va mustahkam istehkom qurildi. Termir yoʻl qurilishi, telegraf, aloga, elektr tarmoqlarining tortilishi Termizning rivojlanishi va Amudaryo boʻyidagi harbiy-strategik ahamiyatga ega boʻlgan shaharga aylanishiga olib keldi.
1917 yilgi davlat toʻntarishidan keyingi [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet]] imperiyasi davrida ham Termiz oʻzining harbiy-strategik ahamiyatini yoʻqotmadi. Bu davrda Termizda katta-katta inshootlar qurildi. Maʼmuriy binolar qad koʻtardi. Ilm-fan rivojlandi, madaniyat va sanʼat ravnaq topdi.
Mustaqillik yillarida Termiz chiroyini yanada ochdi, shahar koʻchalari boshqadan qurilib, ravon va keng koʻchalarga aylantirildi, istirohat bogʻlari, sharqona usuldagi muhtasham va obod bozorlar, zamonaviy maʼmuriy binolar, oʻyingohlar, teatr va kinoteatrlar, ilm-fan maskanlari barpo etildi, borlari taʼmirlandi. Qisqasi, shaharning qiyofasi tanib boʻlmas darajada oʻzgardiki, bu oʻz navbatida har bir termizlik qalbida quvonch va faxrlanish hissini uygʻotmoqda.
Surxondaryo
Surxondaryo viloyati — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasining]] eng janubida joylashgan fusunkor oʻlka. Viloyat sifatida 1941 yil 6 martda tashkil etilgan (1925 yil 29 iyundan Surxondaryo okrugi). Janubdan Amudaryo boʻylab Afgʻoniston, shimol va sharqdan Tojikiston Respublikasi bilan, janubi-sharqdan Turkmaniston bilan chegaradosh; shimoli-gʻarbdan Qashqadaryo viloyati bilan tutashgan. Viloyatning maʼmuriy, iqtisodiy bva madaniy markazi — Termiz shahri. Oʻzbekiston Resbublikasining mustaqil chegara qoʻshinlari mamlakatning Surxondaryo boʻylab oʻtgan janubiy sarhadlarini mustahkam qoʻriqlab kelmoqdalar. Surxondaryo viloyatining umumiy yer maydoni 20,1 ming kvadrat kilometr. Aholisi 1 mln 535,8 ming kishi (bu 1996 yildagi maʼlumot; soʻnngi yillardagi batafsil statistik maʼlumot bilan bu yerda tanishib chiqishingiz mumkin). Aksari qismi oʻzbeklar (79,9%). Qisman tojiklar (13,3%), ruslar, turkman va boshqa millat vakillari yashaydi. Surxondaryoning relyefi shimoldan janubga qiyalanib va kengayib boradigan tekislikdan iborat. Surxondaryo va Sheroboddaryo oqib oʻtadigan bu tekislik qariyb 200 kilometrga choʻzilib, shimol, gʻarb va sharqdan baland Hisor tizmasi va uning tarmoqlari — Boysuntogʻ, Koʻhitangtogʻ, Bobotogʻ bilan oʻralgan. Togʻlar bilan tekislik orasida adirlar joylashgan. Hisor togʻ tizmasining ayrim choʻqqilari 4500 metr va undan ham balandroq. Tizmaning qirra va choʻqqilari qishin-yozin qor bilan qoplanib yotadi. Boysun va Bobotogʻ yonbagʻirlari mehnatkashlarning sevimli dam olish maskanlaridir. Bu joylardagi goʻzal manzaralar ijodkorlarni doimo oʻziga chorlab keladi. Ularning, jumladan, mashhur rassom, rahmatli Roʻzi Choriyevning koʻp asarlariga bu manzaralar mavzu boʻlgan.
Asosiy daryosi -Qorovultepa qishlogʻidan bir oz yuqoriroqda Hisor togʻlaridan oqib tushadigan Toʻpalangdaryo bilan Qoradaryoning qoʻshilishidan hosil boʻladi. Umumiy uzunligi 175 kilometr, havzasining maydoni 13,5 kvadrat kilometr. Surxondaryo Boysun va Bobotogʻ tizmalari oraligʻidan janubi-gʻarb tomon oqib borib, Termiz shahri yonida Amudaryoga qoʻshiladi. Uning bir nechta irmoqlari bor. Bulardan asosiysi Sangardak va Xoʻjayalpoq daryolaridir. Sheroboddaryo Boysuntogʻ tizmalari Irgʻayli va Qizilsoy daryolari qo;ʻshilishidan hosil boʻladi. Kallamozor qishlogʻiga qadar Machaydaryo, u yerdan Sherobod shahrigacha Sheroboddaryo, Sherobod shahridan quyilish joyi — Amudaryoga qadar Qorasuvdaryo deb ataladi. Umumiy uzunligi 186 km. Havzasining maydoni qariyb 3 ming km.
Daryo oqimi suv omborlari bilan tartibga solinadi. Bulardan eng yiriklari — Janubiy Surxon va Uchqizil suv omborlaridir. Surxondaryo tekislik qismining iqlimi qishining, zoyining issiq va uzoqligi bilan farq qiladi. Termizda bahorning boshlanishi fevralning dastlabki oʻn kunligiga, yozning boshlanishi (harorat 20 darajadan oshishi) mayning uchinchi oʻn kunligiga toʻgʻri keladi. Kuz (oʻrtacha kecha-kunduz harorati 20 darajadan kamayishi) sentyabrning birinchi oʻn kunligidan boshlanadi. Qish mavsumi oʻrtacha kecha-kunduz harorati 5 darajadan pasayishi bilan — dekabrning ikkinchi oʻn kunligidan boshlanadi. Surxondaryo viloyatining janubi-sharqiy qismida yozda bir necha kun chang-toʻzonli issiq va quruq „[[afgʻon shamoli]]“ esadi va einlarga katta zarar yetkazadi. Vegetatsiya davri 226 kundan 266 kungacha. Yozda haroratning yuqoriligi, iliq-issiq kunlarning uzoq davom etishi viloyatda issiqsevar subtropik oʻsimliklar — ingichka tolali paxta, xurmo va hatto shakarqamish, apelsin, mandarin yetishtirishga imkon beradi. Janubdagi qishloq joylarda — oq saksovul, cherkas, tarakabosh, yaltirbosh, yantoq; daryo boʻylarida — yulgʻun, jiyda, terak, qiyoq, qamish; togʻlarda — efemer boshoqli oʻsimliklar, baland togʻlarda — subalp betaga, daraxt va butalardan archa, yovvoyi mevalidaraxtlar oʻsadi. Bobotogʻda pistazorlar, Amudaryo vodiysida toʻqayzorlar bor. Togʻlarda jayron, togʻ echkisi, toʻngʻiz, silovsin, boʻri, shoqol, qoʻngʻir ayiq, jayra; qushlardan qirgʻovul, kaklik, toʻrgʻay uchraydi.
Viloyatda neft va gaz qazib chiqariladi (Xovdogʻ, Kakaydi, Lalmikorda). Oʻzbekistondagi uchta yirik koʻmir konining ikkitasi Surxondaryodadir. Bular Shargʻun va Boysun koʻmir konlari boʻlib, yura qatlamida joylashgan. Polimetall (sangardak), osh tuzi
(Xojaikon) konlari bor. Gips, granit, argilit kabi qurilish materiallari konlari ham mavjud.
Sanoatining yetakchi tarmoqlari: paxta tozalash, paxtani qayta ishlash korxonalaridir. Viloyatning yirik sanoat korxonalari: „Jarqoʻrgʻonneft“ boshqarmasi, Denov yogʻ-ekstrakt zavodi, Boysun eksperimental shoyi toʻqish fabrikasi, Sariosiyo tosh saralash zavodi, Shoʻrchi un kombinati, Jarqoʻrgʻon yigiruv-toʻquv fabrikasi, Termiz tikuvchilik fabrikasi, Shargʻun koʻmir sanoati korxonalari, Sherobod keramika badiiy buyumlar zavodi va b. Viloyatda bir necha qoʻshma korxona, kichik korxonalar ishlab turibdi. Jumladan, Afgʻoniston bilan hamkorlikda tashkil etilgan xalq isteʼmoli mollari ishlab chiqaradigan „Namaf“ va „Afruz“ qoʻshma korxonalari faoliyat koʻrsatmoqda. [[Hindiston]] — Termiz „Farmed“ qoʻshma korxonasi mahalliy giyohlar asosida dori-darmon ishlab chiqarsa, Poʻlat Alpomishev boshliq Turkiya — Termiz „Poʻlat“ qoʻshma korxonasida oʻziga xos gilamlar, paloslar tayyorlanadi. Bugungi kunda viloyat tumanlarida qishloq xoʻjalik mahsulotini qayta ishlaydigan kichik korxonalar, sexlar tashkil etishga ahamiyat berilmoqda.
Qishloq xoʻjaligining asosiy tarmoqlari: paxtachilik, bogʻdorchilik, limonchilik, pillachilik va b. Togʻ etaklarida lalmikor dehqonchilik (asosan bugʻdoy va arpa yetishtiriladi) bilan sgugʻullaniladi. Paxta — viloyatning 14 tumanidan 13 tasida asosiy ekin turlaridan biri hisoblanadi. Oʻzbekistonda eng koʻp ingizchka tolali paxta Surxondaryoda tayyorlanadi. Viloyatning togʻoldi tumanlarida bogʻdorchilik va uzumchilikrivojlangan. Xoʻjaliklarida qoramol, qoʻy (qorakoʻl va hisor zotli dumbali qoʻylar), echki, yilqi, parranda, quyon boqiladi. Jahon moʻyna va teri auksionlarida juda qadrlanadigan „Surxon suri“ qorakoʻl terisi Surxondaryo viloyatida yetishtiriladi.
    Aholiga savdo va maishiy xizmat koʻrsatish bozor iqtisodiyoti talablari asosida keng rivojlanib bormoqda. Bu tarmoq korxonalari davlat tasarrufidan chiqarilib, asosan xususiylashtirilib boʻlindi. Savdo tashkilotlari oʻz kuchlari bilan xalq isteʻmoli mollari ishlab chiqarib, aholini taʻminlashga eʻtibor bermoqda. 
Viloyat hududidan Markaziy Osiyodagi mustaqil davlatlarni Sharqiy Yevropa shaharlari bilan boʻgʻlaydigan temiryoʻl tarmogʻi (jumladan, Moskva — Dushanbe, Ashgabat — Dushanbe) oʻtgan. 1995 yilda Gʻuzor — Boysun — Qumqoʻrgʻon temir yoʻli qurilishi boshlab yuborildi. Viloyatning asosiy avtomobil yoʻli — Katta Oʻzbekiston trakti. Amudaryo ustidan Xayraton temiryoʻl qurilgan .
Viloyatda tarmoq transporti ham rivojlangan. Avtomobilda mamlakatlararo yuk tashish xizmati korxonasi xalq xoʻjalik mollarini qoʻshni Afgʻonistonga yetkazib bermoqda. Surxondaryo viloyatida respublikada yagona Termiz daryo porti joylashgan. Termiz va Sariosiyoda zamonaviy aeroport bor. Surxondaryo viloyatida 14 tuman bor: [[Angor]], [[Bandixon]], [[Boysun]], [[Denov]], [[Jarqoʻrgʻon]], [[Muzrabod]], [[Oltinsoy]], [[Sariosiyo]], [[Termiz]], [[Uzun]], [[Sherobod]], [[Shorchi]], [[Qiziriq]], [[Qumqoʻrgʻon]]. Shaharlar: Boysun, Denov, Jarqoʻrgʻon, Termiz, Shargʻun, Sherobod, Shorchi, Qumqoʻrgʻon.
Shaharchalar: Angor, Dostlik, Kakaydi, Sariosiyo, Sariq, Xayrobod, Hurriyat.
Shaharlardan ikkitasi — Termiz va Denov tuman markazlari hisoblansa-da, toʻgʻridan-toʻgʻri viloyatga boʻysunadi; qolgan shahar va shaharchalar tuman markazlaridir.
1- zal.
== Surxon vohasi tosh davrida ==
(miloddan avvalgi 100- 3 ming yilliklar) [[Surxondaryo viloyati|Surxondaryo viloyatining]] moʻʻtadil iqlimi va atrof-muhiti bu yerda juda qadimdan inson manzilgoh-larining paydo boʻlishiga sabab boʻlgan. Janubiy Hisor togʻ tizmasi turkumiga kirgan Boysuntogʻ va Koʻhitang togʻlarida mavjud gʻor va oʻngirlar ibtidoiy davr odamlari uchun makon boʻlib xizmat qilgan. Viloyat hududidagi eng qadimgi makon bu neandertal odamning manzilgohi boʻlib, Boysuntogʻdagi Teshiktosh gʻori hisoblanadi. Oʻrta tosh (mustye) davriga, yaʼni miloddan avvalgi 100-40 ming yilliklarga oid bu gʻordan 3000 dona ibtidoiy odamlar yasagan keskich, taroshlagich va chopqi kabi tosh oʻzaklar topilgan. Teshiktosh gʻoridan ibtidoiy davr odamining tashqi koʻrinishini tiklashda muhim ashyoviy manba hisoblangan odam tana suyagi topilishi juda muhimdir. Boysundagi [[Amir Temur]] gʻori ham viloyatning eng qadimgi gʻor makonlari turkumiga kiradi. Tosh asrining yuqori bosqichiga kelib (milloddan avvalgi 40-12 ming yilliklar), Janubiy Hisor togʻ tizmalaridan boshlangan daryo va soy boʻylari (Toʻpalang daryosi havzasi) insonlar tomonidan jadal oʻzlashtirilgan.
=== Mezolit davri ===
(Oʻrta tosh asri, milloddan avvalgi 12-5 ming yilliklar) ga kelib insonlar nafaqat gʻorlarda, balki pasttekisliklarda va daryo boʻylarida ham makon qurib istiqomat qila boshlaganlar. Shu bois, viloyatning Koʻhna Termiz, Ayritom kabi yodgorliklarida koʻplab tosh qurollar uchragan. Bu davrga kelib, oʻq-joy ixtiro qilingan, suyakdan bigiz va shu kabi boshqa qurollar yasalgan, mayda tosh (mikrolit) qurollar koʻpaygan va yovvoyi hayvonlar xonakilashtirila boshlangan.
Oʻrta tosh davri insonlar tasavvurlari va eʼtiqotlarida keskin oʻzgarish yuz bergan davr hisoblanadi. Bu jarayonni Markaziy Osiyoning eng qadimgi rang tasivlaridan boʻlmish Koʻhitangdagi Zarautsoy suratlarida kuzatish mumkin. Zarautsoydagi tosh ayvon yuza qismida va shipida 200 ga yaqin qizil boʻyoqlarda bitilgan suratlar saqlanib qolgan. Bu lavhalarda ov marosimi, hayvonot olami va oʻrta tosh davri odamlari tasvirlari oʻz aksini topgan. Baʼzi bir olimlarning taʼkidlashicha, Zarautsoy suratlarida sehrli ov marosimi jarayoni aks etirilgan. Zarautsoy suratlari Markaziy Osiyoda sanʼatning, shu jumladan, tasviriy sanʼatning ilk namunasi hisoblanadi. Viloyatda neolit (yangi tosh), eneolit (mis — tosh) davrlari manzilgohlari Koʻhitang va Bobotogʻ hududlarida qayd etilgan boʻlib, bu makon va manzilgohlar ham jez (bronza) asrida vohada dehqonchilik madaniyatining vujudga kelishida muhim ahamiyat kasb etgan.

== 2-zal. Surxon vohasi bronza va temir davrida ==
(miloddan avvalgi III-I ming yillik boshlari) Miloddan avvalgi III-I ming yilliklarni qamrab olgan bronza (jez) asri Markaziy Osiyoda tub oʻzgarishlar yuz bergan davr hisoblanadi. Bu avvalambor qalay, mis va qoʻrgʻoshin qorishmasidan tarkib topgan jez (bronza) qurollarining ixtiro qilinishi bilan bogʻliq boʻlgan. Bronzaning kashf etilishi tufayli mehnat va ov qurollari takomillashgan, kulolchilik charxining ixtiro qilinishi hunarmanchilikning dehqonchilikdan alohida xoʻjalik sifatida ajralib chiqishiga olib kelgan. Jez davriga kelib meʼmorchilik rivojlangan sugʻorma dehqonchilikka asos solingan va mintaqalararo mol ayirboshlash yuzga kela boshlagan. Surxon vohasida jez asri uning soʻnggi bosqichida, yaʼni miloddan avvalgi II ming yillikning birinchi choragida boshlanib, miloddan avvalgi I ming yillik boshlarigacha davom etgan. Viloyat hududida soʻngi jez davriga oid eng daslabki oʻrganilgan yodgorlik Muzrabod vohasidagi Ulanbuloqsoy etagida joylashgan Sopollitepa yodgorligi hisoblanadi. Shu bois Surxon vohasining soʻnngi jez asriga mansub madaniyat „Sopolli madaniyati“ deb nomlangan. Sopollitepa qalʻa va uning tutash qismidan tarkib topgan, tarxi 82x82 m, ichki yoʻlakli uch qator mudofaa devorlari bilan oʻrab olingan. Qalʻada aholi jamoa-jamoa boʻlib yashab, ular 8 mahalladan tashkil topgan.
Miloddan avvalgi XV asrda Sopollida hayot izlari soʻnadi va bu joyda istiqomat etgan aholi Sheroboddaryo havzasiga, uning qadimiy irmoqlaridan biri — Boʻstonsoy irmoqlariga koʻchadi.
Bu obida Jarqoʻton nomi ostida maʼlum boʻlib, 100 gektardan ortiq maydonni tashkil etadi. Jarqoʻton yodgorligi alohida muhofazalangan qalʻa-saroy va unga tutash qismdan, shu jumladan, voha uchun diniy markaz vazifasini oʻtagan ibodatxona, alohida-alohida tepaliklar shaklidagi turar joy binolaridan iborat mahallalar, kulollar ustaxonalari va xumdonlar, shuningdek, mozor-qabristondan iborat. [[Jarqoʻton]] yodgorligining umumiy maydoni, unda mahobatli inshootlarning mavjudligi, hunarmandchilikning taraqqiy etgani bu joyda shahar turkumidagi madaniyat mavjud boʻlganligini koʻrsatadi. Jarqoʻton yodgorligi Vatanimiz hududidagi eng qadimiy shaharning ilk timsolidir. Jarqoʻton olov ibodatxonasi bu turdagi inshootlaning eng qadimiysi boʻlib, keyinchalik Koʻhna Sharqning baʼzi bir markazlarida keng tarqalgan olov ibodatxonalarining shakllanishiga asos boʻlib xizmat qilgan. Miloddan avvalgi XV-X asrlar oraligʻida viloyatning baʼzi bir hududlarida, shu jumladan, Mirshodi vohasida, Surxondaryoning oʻrta va yuqori havzalarida jez davrining yangi qishloq va qalʻalari vujudga kelgan. Sopolli madaniyati sohiblari Vatanimiz hududida dastlabki sugʻorma dehqonchilikka asos solgan qabilalar hisoblanadi. [[Sopollitepa]], Jarqoʻton, Molali kabi obidalarni qazish jarayonida topilgan don qoldiqlari, toshdan yasalgan mehnat qurollari, ipakdan toʻqilgan mato va hokazo ashyoviy manbalar buning isbotidir. Sopolli madaniyatiga xos hunarmandchilik namunalari turli-tuman boʻlib, jezdan quyma usulda yasalgan koʻzgular, oʻsmadon va koʻzachalar, tepa qismida hayvon bosh qismi tasvirlangan jez bigizlar, ilon va xochsimon shakldagi muhrlar, turli togʻ jinslaridan yasalgan munchoqlardan iborat. Bu davrda hunarmandchilikning ommaviy turlaridan biri — kulolchilik ham jadal taraqqiy topgan. Sargʻish va qizil loydan charxda yasalib maxsus xumdonlarda pishirilgan vaza va kosalar, koʻza va joʻmragli idishlar, turli hajmdagi xurmacha va xumlar oʻzining sifatliligi va xilma-xilligi bilan ajralib turadi. Sopolli va ayniqsa, Jarqoʻton yodgorliklarida loydan yasalgan but haykal, hayvonlar tasviri aks ettirilgan obrazlarning mavjudligi vohada jez davrining soʻnggi bosqichlarida badiiy sanʼatning ilk kurtaklari ham shallanganligidan darak beradi.
Vohada soʻngi jez davrida istiqomat qilgan aholi Koʻhna Sharqning qadimiy sivilizatsiyalari, shu jumladan, Shumer, Akkad, Elam, Shimoliy Hindistonning Xarappa, Sibir va Qozogʻiston hududlarida istiqomat qilgan elat va qabilalar bilan yaqin iqtisodiy va madaniy aloqada boʻlganlar.

== 3-zal. Qadimgi Baqtriya madaniyati ==
(miloddan avvalgi I ming yillik boshlari-- miloddan avvalgi IV asr) Miloddan avvalgi I ming yillikning birinchi choragi oʻz tasarrufiga Surxon vohasi, Janubiy Tojikiston va Shimoliy Afgʻoniston yerlarini birlashtirgan Baqtriya oʻlkasi iqtisodiy, siyosiy va madaniy hayotida chuqur oʻzgarishlar yuz bergan davr hisoblanadi. Bu jarayon bevosita temirdan mehnat qurollari yasashning ixtiro qilinishi bilan bogʻliq boʻlgan. Voha ahli temirni soʻnggi jez davridayoq, yaʼni miloddan avvalgi XIII-XII asrlar oraligʻida Koʻhna Sharqning qadimiy xalqlaridan biri — xettliklar bilan qariyb bir davrda kashf etgan. Oʻlkada temirdan ommaviy tarzda mehnat va harbiy qurollar yasash miloddan avvalgi VII-VI asrlarga toʻgʻri keladi. Temirdan mehnat va harbiy qurol-yarogʻlar yasashning ixtiro qilinishi dehqonchilik, harbiy bilimlar va hunarmandchilik rivojiga katta ijobiy taʼsir koʻrsatgan. Bu jarayon, ayniqsa, ilk temir asri obidalari tuzilishida va qishloq xoʻjaligida yaqqol seziladi. Ilk temir asriga kelib vohaning dehqonchik uchun qulay boʻlgan hududlari jadal oʻzlashtirilgan (Bandixon, Mirshodi vohalarida va Surxondaryoning quyi havzasi) va Muzrabod, [[Sherobod]] vohalari hududlarida yangidan bunyod etilgan shahar va qalʻalar hisobiga mavjud ekinzor yerlar kengaytirilgan. Soʻnggi jez davrida vohada dehqonchilik asosan soy va daryolar havzalarida olib borilgan boʻlsa, ilk temir asrida sunʼiy kanallar qazilib, yerlar oʻzlashtirilgan.
Ilk temir asri Baqtriya zaminida ikki qismli shaharlarning toʻliq shakllangan davri hisoblanadi. Voha markazlari vasifasini oʻtgan Jondavlattepa (Sherobod vohasi), Hayitobod (Quyi Surxon havzasi), [[Qiziltepa]] (Mirshodi vohasi) ikki qismdan, yaʼni, arki-aʼlo va ichki shahar kabi tarkibiy qismlardan iborat. Arki-aʼloda voha hukmdorligining maʼmuriy inshootlari va turar joy binolar joylashgan. Har ikki qism oʻz navbatida mustahkam mudofaa istehkomlari bilan oʻrab olingan. Bu davrda doirasimon (Tallashqon-2) yoki toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi (Bandixontepa) mustahkam harbiy qalʻalar ham barpo etilgan. Mirshodi, [[Qizilcha (shaharcha)|Qizilcha]] va [[Muzrabot tumani|Muzraboddagi]] [[Kuchuktepa]] vohaning ilk temir asriga mansub qishloqlari turkumidandir.
Vohada qadimgi Baqtriya podsholigi davrida shaharsozlik va meʼmorchilik bilan bir qatorda hunarmandchilik ham taraqqiy topgan. Mirshodi vohasidan topilgan toshdan yasalgan odam bosh qismi tasviri, Kuchuktepa, Qiziltepa, Tallashqon kabi obidalardagi uch qirrali paykonlar, temir va toshdan yasalgan yarimoy shaklidagi oʻroqlar, keli va kelisoplar shular jumlasiga kiradi. Miloddan avvalgi VI-IV asrlar kulolchiligining asosiy xususiyatlaridan biri — don va suv saqlashga moʻljallangan ulkan xumlardan tortib moʻjaz sopol idishlarning aksariyat qismi charxda yasalganligi va bankasimon koʻrinishga ega boʻlganligidir. Qadimgi Baqtriya davlati (Baqtriya, Baqtriana-bu yunoncha nom, Baxdi — „Eronga nisbatan sharqda joylashgan oʻlka“) miloddan avvalgi VI asr oʻrtalarida Eron Ahamoniylariga qaramlikka tushib qolgan. Bu voqea miloddan avvalgi 545-539 yillar oraligʻida Kir boshchilik qilgan Eron qoʻshinlarining Markaziy Osiyoning katta qismini bosib olishi oqibatida roʻy bergan. Shu sanalardan tortib, Makedoniyalik Iskandar (Aleksandr Makedonskiy) qoʻshinlari tomonidan qadimgi Eron davlatining tor-mor etilishiga qadar Baqtriya Ahamoniylar Eronining katta satraplik (viloyat) laridan biri hisoblangan. Vohaning Qadimgi Baqtriya davriga mansub yodgorliklari miloddan avvalgi IV asrning 30-yillarida boshlangan Makedoniyalik Iskandar istibdodi oqibatida inqirozga yuz tutadi. Viloyatdagi Qadimgi Baqtriya davriga mansub 42 ta yodgorlikning aksariyat qismi Makedoniyalik Iskandar boshchiligidagi qoʻshinlar hujumi tufayli vayronaga aylangan.
== 4-zal. Baqtriyaning Makedoniyalik Iskandar va Ellinstik davlatlar davri madaniyati ==
(miloddan avvalgi 329 yil, miloddan avvalgi II asr oʻrtalari)
Miloddan avvalgi 329 yilda [[Aleksandr|Makedoniyalik Iskandar]] boshchiligidagi yunon- makedon qoʻshinlarining Oks ([[Amudaryo]]) va Yaksart (Sirdaryo) oraligʻidagi hududni egallash uchun yurushi boshlandi. Bu harbiy muhoriba soʻgʻdliklar, baqtriyaliklar va saklarning qattiq qarshilik koʻrsatishlariga qaramasdan, miloddan avvalgi 327 yilda Oks va Yaksart oraligʻidagi katta bir qismni egallash bilan tugaydi. Bu sanadan boshlab Markaziy Osiyoning bazi bir viloyatlari kabi Baqtriya oʻlkasi, shu jumladan, Surxon vohasi ham Makedoniyalik Iskandar vafotidan soʻng (milod. avv. 323 yil) Surxon vohasi Salavkiylar davlati tasarrufida boʻladi.
Miloddan avvalgi III asrning 50 — yillarida Baqtriyada Diodot asos solgan Yunon- Baqtriya shohligi vujudga kelib, bu davlat miloddan avvalgi II asrning oʻrtalarigacha hukmronlik qiladi. Miloddan avvalgi
II asrning 40-30 yillari oraligʻida Yunon- Baqtriya davlati sak, yuechji (yovchi) va toxar kabi elat va qabilalarning yurishi tufayli inqirozga uchraydi. Makedoniyalik Iskandar boshchiligidagi yunon — makedon qoʻshinlarining istibdodi qoʻshni oʻlkalar singari Baqtriyada ham tushkunlik va vayronagarchilikka olib kelgan. Vohaning harbiy jihatdan muhim boʻlgan va suv manbalariga boy bir necha shahar va qishloqlarida (Tallashqondagi Tallashqon II) hayot davom etgan.
Salavkiylar va ayniqsa, Yunon- Baqtrya shohligi davrida kelib, Oks (Amudaryo) boʻylarida joylashgan Koʻhna Termiz shahar sifatida shakllangan, kechuv joyida qalʻa vazifasini oʻtagan Kampirtepa, Hayitobodtepa, Jondavlattepa kabi shaharchalar kengaytirilib, Dalvarzintepa kabi shahar, qishloq va qalʻalarga asos solingan (Oysaritepa, Oqtepa va hokazo).
Miloddan avvalgi III- II asrlar Baqtriyada, butun Yaqin Sharq hududida boʻlgani kabi, qadimgi Sharq anʼanalari va yunon madaniyatining birikuvi va hamkorligi jarayoni kuchayib, oʻziga xos ellinistik madaniyatni yuzaga keltirgan. Bu jarayon shaharsozlik va memorchilikda, tangalar zarb qilishda, yaʼni pul- tovar minosabatlarining tarkib topishida, badiiy sanʼat va hunarmandchilikda yaqqol koʻzga tashlanadi.
Shimoliy Baqtrya (Surxon vohasi) ning yunon-baqtrya davri badiiy sanʼat turlaridan biri — terrakota haykalchalaridir . Bular yalangʻoch qiyofada yoki tovonlariga tushgan kiyimlari hilpirab turgan haykalchalar yoki ayol maʼbudaning taxtda oʻtirgan holatdagi tasvirlaridir. Bir qism haykalchalar fil suyagi yoki marmar toshdan yoʻnilgan boʻlib, oʻzinig nafisligi va yuksak badiiyligi bilan ajralib turadi. Yunon-Baqtrya shohlari nomidan zarb etilgan tangalarning yuza qismida Diodot, Demetriy va boshqa hukmdorlarning koʻkragigacha tasviri tushirilgan boʻlib, aynan portret shaklidadir. Yunon — Baqtriya podsholigi davri oʻymakorlik, shishasozlik, sangtaroshlik kabi hunarmandchilik turlarining ham taraqqiy etgan davridir.
== 5-zal. Qadimgi Baqtriyaning kushon davri madaniyati ==
(miloddan avvalgi I — milodiy III asrlar)
Miloddan avvalgi I — milodiy III asrlarda hukmronlik qilgan Kushon podsholigi nafaqat Vatanimiz tarixida, balki butun [[Markaziy Osiyo]] tarixiy oʻlkalari xalqlari iqtisodiy va madaniy taraqqiyotida muhim oʻrin tutgan davlatlardan biri sanaladi. Kushon podsholigiga asos solgan qabilalar tarixiy manbalarda yuechji(yovchi) va toxarlar deb nomlangan. Miloddan avvalgi II asrning toʻrtinchi choragida asosan Baqtriyada hukmron boʻlgan Yunon — Baqtriya shohligi Markaziy Osiyoning shimoliy hududlarida istiqomat qilgan yuechji qabilalarining yurishi tufayli inqirozga uchragan. Milodiy I asrga kelib, Baqtriyada besh katta urugʻ (Xyumi, Shuanmi, Guyshuan, Xeytun va Gaofu — yoki boshqa bir manbada Gaofu oʻrnida Dumi) ga boʻlinib yashagan yuechji qabilalari Kujula Kadfiz tomonidan Guyshuan- Kushon urugʻi qoʻl ostida yagona davlatga birlashtirilgan.
Kushon davlatining shimoliy chegarasi Janubiy Hisor togʻ tizmasiga kirgan Boysuntogʻ hisoblanib, Kushon hukmdorlari oʻz davlatining shimoliy chegaralarini mustahkamlash borasida ham tinimsiz faoliyat koʻrsatganlar.
Boysuntogʻdagi „ Temir darvoza“ va uning bilan bogʻliq mudofaa istehkomlari ana shunday inshootlardan biri hisoblanadi. Vima Kadfiz va ayniqsa, Kanishka I hukmronligida bu davlat tarkibiga Shimoliy Hindiston va Sharqiy Turkiston yerlari ham kiritilgan va natijada Kushon davlati Koʻhna Dunyoning [[Muqaddas Rim imperiyasi|Rim imperiyasi]], Parfiya va Xan [[Xitoy|Xitoyi]] bilan bir qatorda turgan buyuk davlatga aylangan. Milodiy III asr oxirida ichki ziddiyatlar va ayniqsa, sosoniylar Eroni qoʻshinlarining Kushonshahr, yaʼni Baqtriyani egallashlari tufayli Kushon davlati inqirozga yuz tutgan.
Toʻrt asr davomida markazlashgan davlatning mavjudligi Baqtriyada, shu jumladan, uning tarkibiy qismi boʻlgan Surxon vohasida ham iqtisodiy va madaniy hayotning barcha jabhalarida yuksalishga olib kelgan.
Miloddan avvalgi I — milodiy I asrlarda Surxon vohasi jadal oʻzlashtirilgan, yirik kanallar qazilgan (Kattanahar), mavjud sugʻorish inshootlari kengaygan (Zang kanali), yangi shaharlarga asos solingan (Zartepa) yoki Tarmita (Termiz) va Dalvarzintepa singari shaharlar hududiy jihatdan kengaygan. Kushon davri shaharlari loyiha asosida bunyod etilgan ikki qism, yaʼni arki aʼlo va unga tutash asosiy shahar qisimlaridan iborat boʻlgan. Bu davr shaharsozligi [[Dalvarzintepa]], [[Zartepa]], Koʻhna Termiz va uning tarkibiy qismlari hisoblangan [[Qoratepa]], [[Fayoztepa]], oʻrnidagi diniy inshootlar orqali yaxshi oʻrganilgan.
Surxon vohasining Kushon davri shaharlari maʼmuriy, iqtisodiy markaz boʻlish bilan bir qatorda diniy markazlar vazifasini ham oʻtagan (Koʻhna Termizdagi Qoratepa, Fayoztepa, Zoʻrmola, Ayritom va Dalvarzintepadagi buddaviylik ibodatxonalari). Kushonlar hukmronligining ilk bosqichidayoq, Koʻhna Dunyo davlat va xalqlarini iqtisodiy va madaniy jihatdan bogʻlab turgan qitʼalararo savdo yoʻli, yaʼni Buyuk ipak yoʻli toʻliq shakllangan va bu xalqaro savdoda Kushon davlati ham muhim oʻrin egallagan.
Xolchayon, Dalvarzintepa, Koʻhna Termiz, Zartepa, Ayritom kabi obidalardan qazib ochilgan dunyoviy va diniy yoʻnalishlarda yaratilgan haykallar, xilma-xil moʻʻjaz sanʼat turlari, turli-tuman hunarmandchilik buyumlari oʻzining takrorlanmasligi bilan ajralib turadi

== 6-zal. Shimoliy Tohariston ilk oʻrta asrlar davrida ==
(milodiy IV-VIII asrlar)
Milodiy IV-asr oxiridan boshlab Baqtriya oʻlkasi tarixiy manbalarda Tohariston deb yuritila boshlangan. Tohariston oʻz tarkibiga Surxondaryo viloyati, Janubiy [[Tojikiston]] va Shimoliy [[Afgʻoniston]] yerlarini qamrab olgan boʻlib, hududiy jihatdan Kushon davri Baqtriya oʻlkasiga teng boʻlgan.
Milodiy III asr oxiri — IV asr davomida Tohariston Sosoniylar Eroni davlatiga qaram viloyatga aylangan. V asrda oʻlka Xioniylar va Eftaliylar davlati tasarrufida boʻlgan. VI asrning 60-yillariga kelib, Eftaliylar davlatining Turk hoqonligi va Sosoniylar Eroni qoʻshinlari tomonidan tor-mor etilishi tufayli Tohariston Turk hoqonligi davlati qoʻl ostiga olgan. VII asrning 70-yillaridan Tohariston Arab qoʻshinlari tomonidan bosib olina boshlagan. Bu jarayon VIII asrning 40-yillariga kelib oʻlkaning batamom Arab xalifaligi tarkibiga qoʻshib olinishi bilan yakunlangan.
V-VIII asrlar davomida Tohariston markaziy hokimiyatga rasman qaram koʻplab kichik mulkliklarga (ularning soni 27 ta) boʻlingan. Chagʻoniyon, Kuftan, Termizshohlar mulkliklari shimoili — gʻarbiy Tohariston, yaʼni Surxon vohasida joylashgan. Termizshohlar mulki Amudaryoning oʻng qirgʻogidagi yerlarni va hozirgi Angor, Termiz va Jarqoʻrgʻon tumanlarini oʻz ichiga olgan. Bu mulklik Termizshoh tomonidan idora etilgan. Chagʻoniyon (arabcha Saganian, xitoycha Chigo-Yan-Na) Chagʻonrud (Surxondaryo) daryosining yuqori havzasidagi yerlarni, Hisor va Bobotogʻ togʻ oldi maydonlarini oʻz tarkibiga olgan. Chagʻoniyon mulkligining markaziy shahri Chagʻoniyon Qizilsuvning Surxondaryoga quyilishida joylashgan Budrach hisoblanadi.
IV asrning oxirida, ayniqsa, Sosoniylar Eroni qoʻshinlarining Shimoliy Tohariston yerlariga yurishi oqibatida dastavval markaziy shaharlar (Tarmita-Termiz, Dalvarzintepa) inqirozga yuz tutadi. VI asr boshlariga kelib, Shimoliy Toharistonning markaziy shaharlari qayta tiklanib, kengaya boshladi va yana bir qancha shaharlarga asos solinadi. VII-VIII asrlarga oid Xitoy yozma manbalariga koʻra, Termiz mudofaa devorining uzunligi 10 kilometr (20 li), Chagʻoniyonning markaziy shahri devori 5 kilometr (10 li) ga teng boʻlgan. Toharistonning V-VIII asrlar davri shaharlari Kushon davri shaharlari kabi asosan ikki, yani arki aʼlo va shahriston kabi tarkibiy qismlardan iborat boʻlgan. [[Zangtepa]] (Qulogʻlitepa), Hayitobodtepa, Chagʻoniyon (Budrach) larning arki aʼlosida asosan hukmdor saroyi va u bilan bogʻliq inshootlar joylashgan. Markaziy Osiyoning V-VIII asrlardagi tarixiy va madaniy oʻlkalari (Soʻgʻd, [[Xorazm viloyati|Xorazm]]) shaharlari kabi Tohariston shaharsozligida juda murakkab meʼmorchilik uslublari qoʻllangan.
Bular turkumiga gumbazli xonalar, tomlarini gʻishtlar yordamida ravoqsimon uslubda yopib, uning tepasidan ikkinchi va uchunchi qavatini qurish va hokazolar kiradi. Toharistonlik meʼmor ustalar shaharlardagi qabul marosimlari oʻtadigan zallarni, mehmonhonalarni, kundalik hayotga moʻljallangan honalarni bezashda somon suvoq, devoriy rang tasvir, mahobatli haykaltaroshlik va oʻyma ganchdan juda mohirona foydalanganlar.
Shimoliy Tohariston shaharlari kushon davri shaharlari singari diniy markazlar vazifasini oʻtagan. Koʻhna Termizda qazib ochilgan gʻorsimon binolar, Chordingak oʻrnidagi buddaviylik inshooti, Zangtepadan topilgan qayin poʻstlogʻiga bitilgan matnlar shular jumlasidandir. V-VIII asrlar davri yodgorliklari turkumiga, shuningdek, koʻshk va hovlilar, savdo yoʻllari yoqasida joylashgan bojxonalar (Sherobod tumanidagi Tavka qoʻrgʻoni) ham kiradi. Angor vohasidagi Kuyovqoʻrgʻon, Bolaliktepa, Yumaloqtepa kabi koʻshklardagi muhtasham qabulxona va mehmonxonlar dunyoviy mazmunda ishlangan devoriy rang tasvirlarga, rang-barang haykallarga, loy yoki yogʻochga oʻyib ishlangan naqshin lavhalarga bezalgan. Ilk oʻrta asrlar Shimoliy Toharistonda badiiy sanʼatning, ayniqsa haykaltaroshlik va devoriy rang tasvir sanʼatining yuksaklikka erishgan davridir. Toharistoning V-VII asrlar davri rang tasvir sanʼati Tavka qoʻrgʻoni va [[Bolaliktepa]] devoriy suratlari orqali oʻrganilgan. Tavka qoʻrgʻonidagi muhtasham bino xonasidagi devoriy suratlarda ov marosimi aks ettirilgan boʻlsa, Bolaliktepa koʻshkidagi zalda bazm marosimi tasvirlangan.
Vohaning Kattatepa (Xosiyattepa), Zangtepa, Bolaliktepa, Hayitobod, [[Kuchuktepa]] kabi obidalari, Bittepa singari dafinalarini oʻrganish jarayonida topilgan turli-tuman shisha idishlar, metalldan yasalgan oʻsmadon va mehnat qurollari togʻ minerallaridan yasalgan shoda munchoqlar, qoʻsh baldoqli krujka va metall buyumlarga taqlid etib yasalgan sopol idishlar ilk oʻrta asrlar davrida shimoli-gaʼrbiy Toharistonda hunarmanchilikning ham jadal rivoj topganligini koʻrsatadi
== 7-zal. Shimoliy Tohariston rivojlangan oʻrta asrlar davrida ==
(IX-XIII asr birinchi choragi)
VIII asrning 40-yillarida shimoliy Tohariston, xususan, uning markaziy shaharlari batamom Arab xalifaligi tarkibiga kiritiladi. Bu davrdan to IX asr oxiriga qadar, yaʼni Shimoliy Toharistonning somoniylar davlati tasarrufiga oʻtkazilishiga qadar bu oʻlkada sodir boʻlgan ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy jarayon musulmon dunyosi mamlakatlari bilan uzviy bogʻliq holda rivojlandi.
IX asr oxiridan to XIII asrning 20-yillariga qadar Termiz va Chagʻoniyon Somoniylar, Qoraxoniylar, Gʻaznaviylar, Saljuqiylar, Qarluqlar, Guriylar va Xorazmshohlar davlatlari hukumronlik ostida boʻlib keldi.
VIII asrning ikkinchi yarmidan boshlab Movarounnahrda, xususan, Termiz va Chagʻoniyon yurtlarida musulmon madaniyatining shakllanish jarayoni yuz berdi. Bu jarayon ushbu yurtlarga islom dini, arab tili va yozuvining keng tarqalishi, musulmon dunyosi mamlakatlariga xos memoriy inshootlarning, jumladan, madrasa, masjid, karvonsaroy, minora, maqbara va boshqa turdagi madaniyat namunalarining yuzaga kelishi bilan ajralib turadi.
IX asrdan boshlab, Shimoliy Toharistonda shaharsozlik jadal taraqqiy etgan. Bu davrda oʻlkada uch qismli shaharlar toʻliq shakillangan. Termiz, Chagʻoniyon kabi shaharlar tuzilishini oʻrganishda yozma manbalar (arab-fors mualiflari Jayhaniy, Istaxriy, Muqaddasiy va holazolar) bilan bir qatorda bu shaharlar hududida keng koʻlamda amalga oshirilgan arxeologik tadqiqotlar natijalari ham juda muhimdir. Termizning 500 gektarlik shahar tusini olishi X asr oxirlarida sodir boʻlib, XI-XII asrlar davomida ravnaq topgan. Chagʻoniyonning markaziy shahri Chagʻoniyon (Qizilsuvning Surxondaryoga quyilish joyidagi Budrach yodgorligi) 6 kvadrat kilometrga teng maydonni egallagan. Bu shahar oʻzining yuksaklikka erishgan davrida, yaʼni X-XI asrning birinchi yarmida Qizilsuvning har ikkala qirgʻogʻini egallagan.
IX asrdan boshlab shaharsozlikda pishirilgan gʻishtlar ommaviy ravishda ishlatilgan, uylar, saroylar, qabul zallari va masjidlarni bezashda murakkab islimiy va girih naqshlar keng qoʻllangan. Ushbu zal peshtoqidan joy olgan Termizshohlar saroyini bezab turgan naqshin lavhalar oʻzining betakrorligi bilan ajralib turadi.
IX-XIII asrlar davomida Termiz va Chagʻoniyonda hunarmandchilik ham ravnaq topgan. Hunarmand ustalar mahallalari Termiz va Chagʻoniyon shaharlari bilan bir qatorda qishloqlarda ham oʻrganilgan. Chagʻoniyon atrofidagi Garmalitepa qishloq joylaridagi shunday kulolchilar ustaxonalaridan biri boʻlgan. Termizda kulollar mahallasi bilan bir qatorda temirchi va shishasozlar mahallari ham boʻlgan. Temirchi ustalar mehnat qurollari, uy-roʻzgʻor buyumlari bilan bir qatorda antiqa shamdonlar, qosh tergich va koʻzgularni quyma va bolgʻalash uslubida yasaganlar. Misgar ustalar buyumlaga bezak berishda chizma naqsh usullaridan keng foydalanganlar. Budrach yodgorligi (Chagʻoniyon shahari) ni qazish davomida topilgan mis idishlar xazinasi oʻlkada misgarlikning taraqqiyotidan dalolat beradi. XI asrga oid ogʻirligi 300 kilogrammga yaqin bu xazina turli idishlardan, jumladan, katta-katta qozonlar, hovoncha, shamdon va koʻzalardan iborat (ushbu xazinaning eng noyob namunalari mazkur zalning markaziy qismida namoyish etilmoqda).
IX-XIII asrlar davomida oʻlka hunarmandlari koʻk, havorang shishadan qadahlar, bankasimon, butilkasimon idishlarni, kimyogarlar foydalanadigan kolbalar, grafinlar va pardoz-andoz buyumlarini juda mohirlik bilan yasaganlar.
Zal koʻrgazmalarining katta qismi kulolchilik namunalaridan tarkib topgan. IX asr oxiridan [[Termiz tumani|Termiz]] va [[Chagʻoniyon|Chagʻoniyonda]] sirlangan idishlar yasash oʻzlashtirilgan. X asrning sopol idishlari, xususan, lagan, kosa, taqsimcha, koʻzalar yashil, jigarrang va sargʻish sirlarga boʻyalgan. Bir tur idishlar esa oq ranga boʻyalib, sir ustidan kufiy uslibida bitilgan qora va jigarrang yozuvlar bilan bezalgan. XI-XII asrlarda idishlarning turlari yanada boyib, turfa rangli boʻyoqlarga bezalib, naqshlari ustidan yaltiroq sir bilan qoplangan. Termizlik kulollar oʻrta asrlarda simob koʻzachalar yasashda ham mashhur boʻlganlar.
== 8-zal. Termiz va Chagʻoniyonning Amir Temur va Temuriylar davlati davri madaniyati ==
(1370 yil — XVI asr boshlari)
1362-1370 yillar oraligʻida Amir Temur tomonidan Movarounnahrda markazlashgan davlatni tashkil etish jarayonida Termiz alohida oʻrin tutgan. 1370 yilda Amir Temurning taxtga kelishi bayonida Amir Sayyid Baraka bilan birgalikda Termiz Sayyidlari- aka-uka xudovandzodalar Abu Muʻoli va Ali Akbarlar tilga olingan. Ayni shu yildan boshlab Sohibqiron va Termiz sayyidlari oʻrtasida yaqin munosabatlar yuzaga kelgan. Amir Temur 1399 yilda Hindiston yurishidan va 1404 yilda gʻarb tomonga amalga oshirilgan muhorabasidan qayta turib, Termizda qoʻnib oʻtgan. [[1409|1409 yilga]] qadar Termiz temuriy Xalil Sulton va undan soʻng Shohrux mirzo hukmronligi davrida Mirzo Ulugʻbek davlati tasarrufida boʻlgan. 1220 yilda yuz bergan Chingizxon bosqini Termiz va Chagʻoniyonga juda katta talofat yetkazgan. Bu yurtlarning iqtisodiyoti qayta tiklanib, madaniy ravnaq sari yuz tutishi bevosita Movarounnahrda Amir Temur davlatining tashkil topish davrida boshlangan.
Shimolda Kattaqum va sharqda Solihobod qishloqlariga tutash boʻlgan Termiz katta kenglikni ishgʻol qilgan, ammo u mudofaa istejkomlari bilan oʻrab olinmagan. Bu davr shahrining taʼrifi 1404 yilda Termiz orqali Samarqandga Amir Temur saroyiga Kastilya qiroli Genrix III nomidan elchi boʻlib borgan Rui Gonsales de Klavixo kundaligida oʻz aksini juda yaxshi topgan: „Termiz juda keng va aholisi zich joylashgan, unda tashqi devor va mudofaa istehkomlari yoʻq. Atrofi bogʻ-rogʻ, shaharni koʻplab anhorlar kesib oʻtadi. Biz doimo xilma-xil mollar sotiladigan gavjum koʻchalar va maydonlardan oʻtib bordik“.
Amir Temur davrida Chagʻoniyon oʻlkasining markaziy shahri Chagʻoniyon ham oʻz mavqeini saqlab qolgan. Arxeologik dalillarga koʻra, XV asr oxiri-XVI asr boshlariga kelib Chagʻoniyonda hayot shahristondan rabodga koʻchgan.
Chagʻoniyonning yana bir markazi Navand hisoblangan (Navand — chopar, choparlar shahri).
Termiz, Chagʻonoyon va Navand oʻz zarbxonasiga ega boʻlib, ushbu zarbxonalarda Amir Temur va Temuriylar davlati hududida muomalada boʻlgan dirham (mis tangalar) qaytadan zarb etilgan (bu tangalardan namunalar zalning markaziy qismida namoyish etilmoqda).
Surxon vohasidagi saksonga yaqin Shoʻrobqoʻrgʻon, Qutlugʻ shohtepa (Sherobod tumani), Navandaktepa (Uzun tumani) kabi yodgorliklarda XIV-XVI asrlarga mansub madaniy qatlamlar va ashyoviy manbalar mavjudligi qayd etilgan.
Bu yodgorliklar qishloq, kechuv boʻyidagi qalʻa, saroy, karvonsaroy va savdo yoʻlidagi bojxonalar vazifasini oʻtagan. Ushbu zal koʻrgazmalarida namoyish etilayotgan ashyoviy manbalar, xususan, jangchi himoya kiyimlari, sifat darajasi bilan Xitoy chinnisiga tenglashadigan lagan va kosalar, koʻza va chiroqlar, shaxmat donalari, memoriy koshinlar Termiz va Chagʻoniyon amaliy sanʼatining Amir Temur davlati markaziy shaharlari madaniyati bilan hamohang taraqqiy etganligidan dalolat beradi.

== 9-zal. Surxon vohasi XVI-XX asr boshlarida ==
XVI asrning boshlaridan XVII asrning birinchi yarmiga qadar Surxon vohasi Shayboniylar va Joniylar (Ashtarxoniylar) davlatlari qoʻl ostida boʻlgan. XVIII asrning birinchi yarmidan XX asr boshlarigacha voha Buxoro amirligining tarkibiy qismi hisoblangan. Vohaning xonliklar davridagi muhim markazlaridan biri Termiz hisoblangan. Tarixiy manbalarda (Mahmud Ibn Vali) aytilishicha, „Termizning qishloqlari koʻp boʻlgan. Uning muhim bir qismini hukmdor qarorgohi, bozor, madrasa va hashamatli juma masjidi bor Salovat (Salihobod) tashkil etadi“. XVIII asr boshida Sherobodga asos solingan. XIX asrga kelib, Sherobod Sharqiy Buxoroning yirik iqtisodiy va madaniy markaziga aylangan.
XVI asr oxirida Chagʻoniyon (Budrach)ning batamom tushkunlikka yuz tutishi oqibatida yangi shahar Qizilsuvning yuqori havzasida Dehinay (Denov) oʻrnida shakllangan. XVII asr yozma manbalarida Denov mustahkam qalʻadan iborat, gavjum bozorli, katta madrasa va xonaqoli shahar tusini olgan, deb taʼkidlangan. Navandak, Shahri safo, Javzi, Toʻfolon, Vaxshivor, Basand (XVII asrdan Boysun), Mirshodi Surxon vohasining xonliklar davridagi yirik manzillari hidoblangan. Tashqi savdoda va Jayhun ([[Amudaryo]]) boʻylab yuk tashishda Pattakesar, Termiz, Yorgoh Choʻchqaguzar va Qorakamar kechuvlari juda muhim boʻlgan. XVI asrdan to XX asr boshlariga qadar, yaʼni Amudaryoda chor Rossiyasi flotiliyasi tashkil boʻlgunga qadar bu guzarlardan muntazam foydalanilgan.
Ushbu zal koʻrgazmalaridan baʼzi birlari maket (Qumqoʻrgʻon tumanidagi Iskandar koʻprigi) yoki fotodiorammalar (Sayid Otaliq madrasasi, Denov shahri; Murch bobo masjidi, Termiz shahri) shaklida oʻrin olgan. Voha meʼmoriy yodgorliklari madrasa, karvonsaroy, masjid, maqbara, bekliklar qoʻrgʻoni, koʻprik, togʻ va daryo boʻylarda joylashgan qalʻalar kabi turlarga boʻlinadi.
Surxon vohasining xonliklar davri hunarmandchiligi Koʻhna Termizning qalʻa va qoʻrgʻon yoki koʻshk deb nomlangan qismlarida, Xotin rabodda (Termiz tumani), Sherobod begi qoʻrgʻonida, Jarqoʻrgʻondagi Kultepa yodgorligida, Toʻpolang daryosi yuqori oqimida joylashgan Yonikalon qalʻasida, Kofrun qishlogʻi (Boysun tumani) dagi Mozorattepa kabi yodgorliklarda oʻtkazilgan arxeologik qidiruv natijalari orqali maʼlum.
Xonliklar davrida vohada uchta asosiy hunarmandchilik markazlari (Boysun, Denov, Sherobod) mavjud boʻlgan. Koʻrgazmalarda namoyish etilayotgan jilokor koshin boʻlaklari, temir va toshdan yasalgan mehnat va harbiy qurollar, zargarlik buyumlari ayni shu markazlar hunarmanchilik maktabiga xos osori-atiqalardir. Vohaning XVI-XX asr boshlari hunarmandchiligi turlaridan yana biri kulolchilik ham ayni shu markazlar kulol ustalari tomonidan yaratilgan.
XVI asrga xos sopol buyumlarda [[Amir Temur]] va temuriylar davri anʼanalari davom etgan. Asr oxirida rangdor idishlar toʻq zangori boʻyoqqa bezalib, naqshlar asosan girih va islimiy shakllardan tarkib topgan. XVII-XVIII asrlar kulolchilik buyumlarida mahsulot sifati pasayib, idishlarda toʻq zangori va yashil ranglar koʻp qoʻllangan.

== Galereya ==
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Fayl:Termez_Archaeological_Museum,_Termez,_Uzbekistan.jpg|[[Gandhara]] uslubida musiqachilarni koʻrsatadigan yunon-buddist friz.
Fayl:Lion_capital_(Termez_Archaeological_Museum).jpg|Arslon poytaxti
Fayl:Capital_with_a_figure_showing_features_of_Buddha_and_Heracles_100-200_CE_Old_Termez_Archaeological_Museum.jpg|Klassik gulchambar egalari boʻlgan poytaxt, miloddan avvalgi 100-200 yillar.
Fayl:Saka_warrior_Termez_Achaeological_Museum.jpg|Xalchayon oʻrnidan kelgan sak jangchisi. Yuechjilar sanʼati.
Fayl:Termez_Shirabad_Tavka_Kurgan_(Fortress)_5th-6th_cent_CE_Wall_Painting.jpg|Tavka Kurgan devor rasmi. Milodiy 5-6 asrlar.
Fayl:Khalchayan_terracotta_statue._Termez_Archaeological_Museum.jpg|Xalchayan terakota haykali.
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==

{{Oʻzbekistonning turistik diqqatga sazovor joylari}}

[[Turkum:Muzeylar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston arxeologiyasi]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi muzeylar]]
[[Turkum:Termiz bino va inshootlari]]</text>
      <sha1>icit128mz2j8q16j799gk9vnduchist</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bahoiylik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15074</id>
    <revision>
      <id>6269492</id>
      <parentid>6246481</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6269492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77417" sha1="lpb04wsnsz52hilljfwogmg4fsje2wo" xml:space="preserve">{{Din}}{{Dindor biografiyasi bilgiqutisi
| religion           = 
| name               = Bahoiy E'tiqodi (Баҳоийлик)
| image              = Seat of the House of Justice.jpg
| alt                = Bir necha ustunli, tomi gumbazli oq bino
| caption            = Bahoiylarning boshqaruv organi boʻlgan [[Umumjahon Adolat Uyi]] qarorgohi, Xayfa, Isroil
| background         = [[Ibrohimiy dinlar|Ibrohimiy]]
}}

'''Bahoiy Eʼtiqodi (kirillcha „Bahoiy Eʼtiqodi“, „Bahoiylik“, „Bahoiyya“ „[[Oʻzbekiston Bahoiy Jamoasi|Bahoiylar]]“)''' – XIX asrda asos solingan din boʻlib&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.iranicaonline.org/articles/bahaism-index |sarlavha=&quot;Bahaism&quot;. Encyclopædia Iranica. |sana= |muallifhavola= |yil=Vol. III. pp. 438–475. Retrieved 11 January 2021. |muallif=Multiple Authors (15 December 1988).}}&lt;/ref&gt;, u barcha dinlar mohiyatan yagonaligi hamda barcha insonlarning birligini oʻrgatadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.britannica.com/topic/Bahai-Faith|sarlavha=Bahāʾī Faith. Encyclopædia Britannica.|sana=|yil=19 November 2020. Retrieved 29 November 2020.}}&lt;/ref&gt;. Bu dinning asoschisi [[Bahoullo]]hdir. Ushbu din dastlab Eron va Yaqin Sharq hamda [[:en:Baháʼí Faith in Turkmenistan|Oʻrta Osiyoning]] baʼzi hududlarida tarqalgan. Dinga ergashganlar doimiy ravishda [[:en:Persecution of Baháʼís|taʼqiblarga]] uchrab kelgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.altoona.psu.edu/journals/war-crimes/articles/V1/v1n1a3.pdf |sarlavha=&quot;The Specter of Ideological Genocide: The Baháʼís of Iran&quot; |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120722083412/http://www.altoona.psu.edu/journals/war-crimes/articles/V1/v1n1a3.pdf |arxivsana=2012-07-22 |sana= |muallif=Affolter, Friedrich W.  (January 2005). |familiya= |hammualliflar= |muharrir= |yil= |qaralgan sana=2023-04-05}}&lt;/ref&gt;. ''Bahoiylar'' deb tanilgan mazkur dinning taxminan 9 million izdoshlari boʻlib, ular dunyoning aksariyat mamlakatlari va hududlariga tarqalganlar.

Bahoiy Eʼtiqodida uchta markaziy Siymo mavjud: Bob (1819-1850), Oʻzini insoniyatning maʼnaviy hayotini oʻzgartirishga qaratilgan xabarning etkazguvchisi deb eʼlon qiladi. Uning Vazifasi tinchlik va adolat davrini ochadigan Oʻzidanda buyukroq boʻlgan, va Ollohning qator Rasullari kabi keladigan [[:en:Manifestation of God (Baháʼí Faith)|Mazharning]] kelishiga yoʻl ochish edi. Bob 1850 yilda Eron hukumati va din peshvolari tomonidan [[:en:Martyrdom in the Baháʼí Faith|qatl]] etiladi; [[Bahoullo]]h (1817-1892), 1863 yilda Oʻzini oʻsha Vaʼda qilingan Mazhar deb eʼlon qiladi va Oʻzining Muqaddas Bitiklarida U, inson hayotining ham maʼnaviy, ham moddiy jabhalarini nazarda tutadigan global sivilizasiya rivojlanishining asosini tasvirlab beradi. Bu Taʼlimoti uchun Ul Zot 40 yil qamoq, qiynoq va surgunga duchor boʻladi; [[:en:ʻAbdu'l-Bahá|Abdul-Baho]] (1844-1921) – Bahoulloh [[:en:Kitáb-i-ʻAhd|Oʻz vasiyatnomasida]] toʻngʻich oʻgʻli Abdul-Bahoni Oʻz Taʼlimotining vakolatli tafsirchisi va Eʼtiqodning Rahbari etib tayinlaydi. U 1908 yil, 64 yoshida qamoqdan ozod qilinadi. Abdul-Baho Sharq va Gʻarbda tinchlik elchisi, namunali inson va yangi Eʼtiqodning etakchi vakili sifatida taniladi.

[[1921-yil]]da vafot etgunga qadar, Abdul-Baho Oʻzining toʻngʻich nevarasi [[:en:Shoghi Effendi|Shavqiy Effendini]] (1897-1957) Bahoiy Eʼtiqodining Muhofizi etib tayinlagan [[:en:Will and Testament of ʻAbdu'l-Bahá|Vasiyatnoma]] qoldiradi. Shavqiy Effendi 36 yil davomida butun insoniyatning xilma-xilligini aks ettiruvchi Bahoiylar jamoasining oʻsib borayotgan birligini tizimli ravishda parvarishlash, tushunchani chuqurlashtirish va mustahkamlash ustida mehnat qiladi. Bahoiylar har yili, Bahoiylar jamoasining ishlarini boshqaradigan Hududiy Kengashlar, Mahalliy va Milliy [[:en:Spiritual Assembly|Ruhiy Majlislarni]] saylaydilar. Har besh yilda bir marta, [[:en:Israel|Isroilning]] [[:en:Haifa|Hayfa]] shahrida, [[:en:Shrine of the Báb|Bobning Maqbarasi]] yaqinida joylashgan Bahoiy Eʼtiqodining xalqaro boshqaruv organiga 9 kishidan iborat [[:en:Universal House of Justice|Umumjahon Adolat Uyi]] saylanadi.

=== '''Bahoulloh Taʼlimotining asoslari''' ===
Bahoiy Eʼtiqodining asosini [[:en:Baháʼí teachings|Bahoullohning Taʼlimoti]] tashkil qiladi. Uning asosiy gʻoyasi insoniyatni yagona jahon oilasiga birlashish vaqti kelganligini bildiradi. Bahoiylar, yagona [[:en:God in the Baháʼí Faith|Olloh]] Oʻz irodasini vaqti-vaqti bilan [[:en:Manifestation of God (Baháʼí Faith)|Mazharlar]] deb nomlanuvchi ilohiy elchilar orqali ochib berishiga ishonadilar, ularning maqsadi insoniyat feʼl-atvorini tubdan oʻzgartirish va ulardagi axloqiy va maʼnaviy fazilatlarini rivojlantirishdir. Shu tariqa, din bilim va amaliyotning tartibli, yagona va progressiv tizimi sifatida koʻrib chiqiladi.

Bahoiylar [[:en:Baháʼí Faith and the unity of religion|dinning]] va [[Bahoiy ta'limotlari (printsiplari)#Xudoning yagonaligi|Ollohning yagonaligi]], [[Bahoiy ta'limotlari (printsiplari)#Insoniyatning yagonaligi|insoniyatning yagonaligi]] kabi muhim tamoyillarga eʼtibor qaratadilar va [[:en:Racism|irqchilik]], [[:en:Sexism|seksizm]] va [[:en:Nationalism|millatchilikdan]] ochiqchasiga voz kechib, insoniy tugʻma olijanoblik, diniy haqiqat insoniyatga bosqichma-bosqich ochib berilishi, ruhiy fazilatlarni rivojlantirishi, Ollohga ibodat va xizmatning yaxlitligi, jinslarning fundamental tengligi, din va fan oʻrtasidagi hamohanglik, barcha insoniy sohalarda adolatning markaziy oʻrni, taʼlimning ahamiyati, hamda insoniyat azaldan oʻz kollektiv etukligi sari siljib borar ekan shaxslar, jamoalar va muassasalarni oʻzaro bogʻlashi kerak boʻlgan munosabatlar dinamikasiga oid mavzularni koʻrib chiqadilar. Maqsad – barcha millatlar, irqlar, eʼtiqodlar va sinflarning farovonligini taʼminlaydigan [[:en:New world order (Baháʼí)|yagona umumjahon tartibotga]] erishish&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://bahai-library.com/hatcher_martin_global_religion|sarlavha=The Baháʼí Faith: The Emerging Global Religion|familiya=Hatcher, W.S.; Martin, J.D. (1998).|nashriyot=New York: Harper &amp; Row. ISBN 0-06-065441-4.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://sk.sagepub.com/reference/globalreligion/n61.xml|sarlavha=Baha'i. Encyclopedia of Global Religion.|muallif=Momen, Moojan (2011)|nashriyot=ISBN 978-0-7619-2729-7.}}&lt;/ref&gt;.

[[Bahoullo]]h tomonidan yozilgan va turli odamlarga, jumladan, ayrim davlat rahbarlariga yuborilgan maktublar yigʻilib, [[:en:Baháʼí literature|Bahoiy Bitiklari]] toʻplamiga birlashtiriladi. Ushbu Muqaddas Bitiklar toʻplami Uning oʻgʻli Abdul-Baho hamda [[Bahoullo]]hning Muboshiri hisoblangan Bobning Bitiklarini oʻz ichiga oladi. Bahoiy Bitiklari orasida ''&quot;[[:en:Kitáb-i-Aqdas|Kitobi-Aqdas]]&quot;'', ''&quot;[[Kitab-i-Iqan|Kitobi-Iqon]]&quot;'', ''&quot;[[:en:Some Answered Questions|Baʼzi savollarga javoblar]]&quot;'', va '' „[[:en:The Dawn-Breakers|Tong darakchilari]]“'' alohida ajralib turadi.

== Etimologiya ==
Ingliz tilida „Bahaʼi“ yoki „Bahai“ ([[Oʻzbek tili|oʻzbekcha]] Bahoiy) soʻzi Bahoiy Eʼtiqodiga nisbatan sifat kabi yoki [[Bahoullo]]h izdoshlariga qaratilgan termin kabi qoʻllanadi. Bu jumla soʻz turkumidagi otga mansub emas va dinning oʻzini anglatmaydi. U [[Arab tili|arabcha]] Baho (بهاء) soʻzidan kelib chiqib, „Shavkat“ yoki „Shuhrat“ maʼnosini anglatadi, holbuki, Bahoiy soʻzi aslida Arabchadan qarz olingan soʻz va uning shakllanishida faqatgina „i“ suffiksi Fors tiliga oiddir. „Bahaizm“ (Bahaʼism) jumlasi hamon ishlatiladi, koʻpincha kamsitilingan hollarda.

== Din asoslari ==

* Haqiqatni mustaqil izlash
* Butun insoniyatning birligi  
* Bidʼat-xurofotlarning barcha shakllariga barham berish
* Adolatni insoniy ishlarda etakchi tamoyil sifatida belgilash
* Din va ilm-fan oʻrtasidagi uygʻunlik
* Ayollar va erkaklar huquqlarining tengligi
* [[Umumiy taʼlim]]
* Xalqaro yordamchi tilni qabul qilish
* Boylik va qashshoqlikning haddan oshishini bartaraf qilish
* Davlatlar oʻrtasidagi nizolarni hal qilish uchun xalqaro tribunalni tashkil etish.

== Eʼtiqodlar va Qadriyatlar ==
''Asosiy maqola: [[:en:Baháʼí teachings|Bahoiy taʼlimoti]]''

Bahoiy taʼlimoti va eʼtiqodining negizini uch asosiy tamoyil tashkil etadi: [[:en:God in the Baháʼí Faith|Ollohning yagonaligi]], [[:en:Baháʼí Faith and the unity of religion|dinlarning yagonaligi]] va [[:en:Baháʼí Faith and the unity of humanity|insoniyatning yagonaligi]]&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse_v8f2/page/737|sarlavha=Encyclopedia of Religion|muallif=Hutter, Manfred (2005). &quot;Bahā'īs&quot;. In Jones, Lindsay (ed.).|ish=Vol. 2 (2nd ed.).|sahifalar=Detroit, MI: Macmillan Reference US. pp. 737–740|nashriyot=ISBN 0-02-865733-0.}}&lt;/ref&gt;. Bu postulatlardan shunday ishonch kelib chiqadiki, Olloh oʻz irodasini Ilohiy Mazharlar orqali namoyon etadi va bu mazharlarning maqsadi insoniyat xarakterini transformatsiya etish, hamda kimki bunga javoban hozir boʻlsa axloqiy va maʼnaviy sifatlarni rivojlantirishdir. Bunday qarashga binoan din – zamondan zamonga qadar tartibga ega, birlashtirilgan va progressivdir&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=z7zdDFTzNr0C|sarlavha=An Introduction to the Baha'i Faith|muallif=Smith, Peter (2008).|sahifalar=Cambridge: Cambridge University Press.|nashriyot=ISBN 978-0-521-86251-6.}}&lt;/ref&gt;.

=== Olloh konsepsiyasi ===
''Asosiy maqola: [[:en:God in the Baháʼí Faith|Bahoiy Eʼtiqodida Olloh konsepsiyasi]]''[[Fayl:Bahaitemplesydney.JPG|alt=A white domed building|thumb|Sidney, Avstraliya, Inglsaidda joylashgan Bahoiy Ibodatxonasi]]
[[:en:Baháʼí Faith and the unity of humanity|Bahoiy Eʼtiqodida]] (Bahoiylikda) '''[[:en:God|Olloh]]''' haqidagi [[konsepsiya]] [[:en:Monotheism|monoteistikdir]]. Bahoiylar Ollohni  anglab va etishib boʻlmas Xalloqi Olam sifatida qabul qilib, Abadiy, [[:en:Omniscience|Aliym]], [[:en:Omnipresence|Qayyum]], [[:en:Omnipotence|Qodir]], jamiyki Vahiylarning (Zuhurlarning) Manbai deb biladilar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://reference.bahai.org/en/t/se/GPB/gpb-9.html#gr26|sarlavha=&quot;God Passes By&quot;|muallif=Effendi, Shoghi (1944)|nashriyot=ISBN 9781508530732.|muharrir=|hammualliflar=|ish=Wilmette, Illinois, USA: Baháʼí Publishing Trust.}}&lt;/ref&gt;. Bahoiylar Ollohning mohiyati insoniy idrokka va tasavvurga sigʻmasligiga, ammo, har bir mavjudotda Uning xususiyat va sifatlarining namoyon boʻlishini koʻrish mumkinligiga ishonadilar. Bahoiylar, xuddi moddiy quyosh dunyoni yoritganidek, Ollohning nuri ham butun Yaralmish uzra yogʻilishini va hech bir insoniy idrok Ollohning mohiyatini tushunib yeta olmasligini misol qilib keltirishadi. Odamlarning Olloh haqidagi tasavvurlari qanchalik keng va chuqur boʻlmasin, bu tasavvur insoniy idrokining haddi bilan chegaralangan boʻladi.

Bahoiylar Ollohning insoniy yoki jismoniy shaklga ega ekanligini inkor qiladilar; bahoiylarning Muqaddas Bitiklarida erkak olmoshlaridan foydalanish jinsga koʻra emas, balki anʼana sifatida qoʻllanadi. Bahoiy Bitiklarda Ollohni tasvirlash uchun turli ismlar ishlatiladi, ularning eng ulugʻi arab tilidagi ''&quot;Jalol&quot;'' yoki ''&quot;Baho&quot;''  hisoblanadi.

Bahoiylar, Olloh zamonlar davomida [[:en:Abraham|Ibrohim]], Krishna, Zardusht, [[:en:Moses|Muso]], Budda, [[:en:Jesus|Iso Masih]], [[:en:Muhammad|Muhammad]] kabi [[:en:Manifestation of God (Baháʼí Faith)|Mazharlar]] deb nomlanuvchi va ketma-ket biri birini almashtiruvchi  Ilohiy Elchilarni yuboradi, deb ishonadilar. Bahoiylarning eʼtiqodiga koʻra, [[Bahoullo]]h  bu Mazharlarning ushbu zamon uchun oxirgisidir&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://archive.org/details/conciseencyclope0000smit/page/231|sarlavha=&quot;Manifestations of God&quot;|muallif=Smith, Peter (2000).|ish=A concise encyclopedia of the Baháʼí Faith. 
Oxford: Oneworld Publications. pp. 231|muharrir=|nashriyot=ISBN 1-85168-184-1.|qaralgan sana=|til=Ingliz|muallifhavola=}}&lt;/ref&gt;.

Olloh Mazharlari xuddi ilohiy koʻzgular singari Ollohning sifatlarini Uning butun borligʻida aks ettiradilar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://bahai-library.com/cole_concept_manifestation|sarlavha=The Concept of Manifestation in the Baháʼí Writings|muallif=Cole, Juan (1982).|sahifalar=Baháʼí Studies. monograph 9.}}&lt;/ref&gt;. Ushbu Murabbiylar tufayli insonlar ruhiy rivojga erishishi va Ollohga yaqinlashishi mumkin&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://bahai-library.com/pdf/h/hatcher_martin_global_religion.pdf|sarlavha=The Baháʼí Faith|muallif=Hatcher, William S.|hammualliflar=Martin, Douglas (1985).|format=PDF|sahifalar=San Francisco: Harper &amp; Row.|nashriyot=ISBN 9780060637934}}&lt;/ref&gt;. Bu haqda [[Bahoullo]]h shunday deydi:&lt;blockquote&gt;''Ey, Ollohning Yagonaligiga iymon keltirganlar,'' ''Uning Amri Mazharlari oʻrtasidan farq topish yoki Ularning Vahiylari va bu xabarlariga  hamroh keladigan alomatlarga  xurofot ila qarashlik  vasvasasidan ehtiyot boʻling.'' ''Darhaqiqat, siz haqni tanigan va unga ishongan boʻlsangiz, Ilohiy Birlikning asl maʼnosi shudir.'' ''Bundan-da ortiqroq: bilingki, har qanday Mazharning bitiklari va amallari hamda ular bilan bogʻliq boʻlgan barcha narsalar va kelajakda ular ochib berishi mumkin boʻlgan hamma narsa,  Olloh tomonidan belgilangan va Uning Irodasi va Inoyatining aksidir. Kimki Ularning shaxsi, nutqi, xabari, amali va feʼlidagi farqqa zarracha ahamiyat bersa, darhaqiqat, u Ollohga iymon keltirmagan, Uning oyatlarini inkor etgan va Rasullarining Amriga xiyonat qilgan boʻladi''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://archive.org/details/gleaningsfromwri0000baha_w8j0|sarlavha=Gleanings from the Writings of Baháʼu'lláh|muallif=Baháʼu'lláh (1976)|sahifalar=Wilmette, Illinois, USA: Baháʼí Publishing Trust.|nashriyot=ISBN 9781618510730.}}&lt;/ref&gt;. &lt;/blockquote&gt;Mazharlar orqali Olloh Oʻz irodasi va maqsadini etkazadi va insoniyatning ruhiy, intellektual va axloqiy qobiliyatlarini parvarishlaydi. Mazhar kelganidan keyin dunyoda gʻayrioddiy taraqqiyot sodir boʻladi. Inson motivasiyasining manbaiga taʼsir qilib, Ularning taʼlimotlari butun xalqlarda, ilgari imkonsiz boʻlgan darajada, sivilizasiyaning rivojiga hissa qoʻshish qobiliyatini uygʻotadi. Bahoiylar, barcha dinlar yagona umumiy Manbadan kelib chiqqanligi va, mohiyatan, ularning barchasi tobora ochilib boradigan bitta Ilohiy dinning boblari ekanligiga ishonadilar. Bahoullohning yoritib berishiga koʻra, sivilizasiya taraqqiyotining navbatdagi bosqichi insoniyat oʻzining birligiga erishishi bilan bogʻliq.

Bahoiylar, bugungi kunda butun insoniyat balogʻat ostonasida turganiga ishonadilar. Insoniyat, goʻdaklik va bolalik davrining turli bosqichlarini jamoaviy engib oʻtdi.  Butun dunyoda insoniyat jamiyati tub oʻzgarishlarni boshdan kechirib, ushbu eng buyuk yoʻnalish oydinlashmoqda: koʻz oʻngimizda sayyoraviy sivilizatsiya koʻrinishidagi umumbashariy jamiyatni shakllantirishdek oʻzgacha bir jarayon barpo boʻlmoqda.

=== Dinning Yagonaligi ===
[[Fayl:Wilmette how side.jpg|thumb|282x282px|Uilmett, Illinoys, AQSH, [[:en:Baháʼí House of Worship (Wilmette, Illinois)|Bahoiy Ibodatgohi]] ustunidagi koʻplab dinlarning ramzlari.]]
''Asosiy maqola: [[:en:Baháʼí Faith and the unity of religion|Bahoiy Eʼtiqodi va dinning yagonaligi]]''

''Shuningdek: [[:en:Progressive revelation (Baháʼí)|Progressiv Zuhur (Bahoiylik)]]''

Bahoiylarning progressiv diniy zuhur haqidagi qarashlari ularni asoschilari va markaziy Siymolari Mazhar deb hisoblangan barcha taniqli jahon dinlarining haqiqiyligini tan olishga olib keladi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://bahai-library.com/hartz_bahai_faith|sarlavha=World Religions: Baha'i Faith (3rd ed.)|muallif=Hartz, Paula (2009).|muharrir=|nashriyot=ISBN 978-1-60413-104-8.|sahifalar=New York, NY: Chelsea House Publishers.}}&lt;/ref&gt;. Diniy tarix diniy haqiqatlarning bosqichma-bosqich ravishda ochilib borilishi, muqaddas bitik matni shaklida va tarix shaklida koʻproq yoki kamroq aniqlik bilan uzatilib, biroq, hech boʻlmaganda mohiyatan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.bloomsbury.com/uk/bahai-faith-a-guide-for-the-perplexed-9781441192011/|sarlavha=Baháʼí Faith: A Guide For The Perplexed.|muallif=Stockman, Robert (2013).|sahifalar=New York, NY: Bloomsbury Academic.|nashriyot=ISBN 978-1-4411-8781-9.|muallifhavola=https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Stockman}}&lt;/ref&gt; haqiqat hamda, u nozil qilingan vaqt va joyga mos ravishda har bir ''namoyon'' biroz kengroq va rivojlangan [[:en:Revelation|zuhur]] keltirishi sifatida talqin qilinadi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://archive.org/details/1988britannicabo0000daum|sarlavha=Britannica Book of the Year|muallif=Daume, Daphne; Watson, Louise, eds. (1992). &quot;The Baháʼí Faith&quot;|sahifalar=Chicago: Encyclopædia Britannica.|nashriyot=ISBN 0-85229-486-7.}}&lt;/ref&gt;. Taʼlimning oʻziga xos diniy ijtimoiy jihatlari (masalan, qaysi yoʻnalishda namoz oʻqish yoki qachon va qanday roʻza tutish) yanada mos vaqt va joy talabini belgilash uchun keyingi Zuhur orqali oʻzgartirilishi mumkin, holbuki, baʼzi umumiy tamoyillar (masalan, mehribon qoʻshnichilik yoki rahm-shafqat) ommabop va uzviy davomlik hisoblanadi. Bahoiy eʼtiqodiga koʻra, bu bosqichma-bosqich zuhur jarayoni hech qachon tugamaydi va u turkum xususiyatiga ega. [[Bahoullo]]h ming yildan soʻng, Ollohning navbatdagi Mazhari kelishini aniq taʼkidlab oʻtgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://archive.org/details/bahaireligiousco0000mcmu|sarlavha=The Baha'i: The Religious Construction of a Global Identity|muallif=McMullen, Michael D. (2000).|sahifalar=Atlanta, GA: Rutgers University Press.|nashriyot=ISBN 0-8135-2836-4.}}&lt;/ref&gt;.

Bahoiylar, ularning dini oʻz [[:en:Baháʼí literature|bitiklari]] va [[:en:Baháʼí laws|qonunlari]] bilan boshqa dinlardan mustaqil boʻlib, boshqa dindan kurtak otgan yoki boshqa din sektasi emasligini taʼkidlaydilar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://bahai-library.com/hartz_bahai_faith|sarlavha=World Religions: Baha'i Faith (3rd ed.)|muallif=Hartz, Paula (2009).|sahifalar=World Religions: Baha'i Faith (3rd ed.).|nashriyot=ISBN 978-1-60413-104-8.}}&lt;/ref&gt;. Bahoiy dini oʻzining kelib chiqishiga koʻra dastlab Islomning mazhabi sifatida qaralgan. Hozir aksariyat diniy olimlar uni mustaqil din sifatida koʻrib chiqadilar va uning [[:en:Shiʻa Islam|shia islomdagi]] diniy kelib chiqishiga esa nasroniylik vujudga kelgan yahudiy kontekstiga oʻxshash deb qaraladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://archive.org/details/religioushumanri0000unse|sarlavha=Religious human rights in global perspective: religious perspectives.|muallif=Van der Vyer, J.D. (1996).|sahifalar=Martinus Nijhoff Publishers. p. 449.|nashriyot=ISBN 90-411-0176-4.|doi=}}&lt;/ref&gt;. Bahoiylar, oʻz eʼtiqodini mustaqil umumjahon, nisbiy yoshi va Bahoulloh taʼlimotining zamonaviy kontekstga mosligi bilan boshqa anʼanalardan ajralib turadigan din sifatida tasvirlaydilar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://bahai-library.com/lundberg_bahai_apocalypticism|sarlavha=The Concept of Progressive Revelation|muallif=Lundberg, Zaid (2005).|ish=Baha'i Apocalypticism: The Concept of Progressive Revelation (Master of Arts thesis).|sahifalar=Department of History of Religion at the Faculty of Theology, Lund University, Sweden. Retrieved 1 May 2007.}}&lt;/ref&gt;. Bahoulloh avvalgi dinlarning [[:en:Eschatology|masihiy umidlarini]] oqladi, deb ishoniladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://bahai-library.com/hartz_bahai_faith|sarlavha=World Religions: Baha'i Faith|muallif=Hartz, Paula (2009).|yil=|sahifalar=New York, NY: Chelsea House Publishers.|nashriyot=ISBN 978-1-60413-104-8.|oy=|muharrir=|ish=(3rd ed.)}}&lt;/ref&gt;.

=== Inson tabiyati ===
''Shuningdek: [[:en:Baháʼí Faith and the unity of humanity|Bahoiy Eʼtiqodi va insoniyat birligi]] va [[:en:Baháʼí Faith on life after death|Bahoiy Eʼtiqodi oʻlimdan keyingi hayot haqida.]]''
[[File:Ringstone.svg|alt=A stylized Arabic figure which has intersecting lines that lock around rings and five-pointed stars to either side|thumb|right| [[Baháʼí symbols#Ringstone symbol|Uzuk-tosh ramzi]], insoniyatning Olloh bilan aloqasini ifodalaydi..]]
Bahoiy bitiklarida aytilishicha, insonlarda Ollohning darajotini va oʻz Yaratuvchisi bilan munosabatlarini tan olishdek oʻziga xos qobiliyatiga ega boʻlgan „oqil ruh“ mavjud. Har bir inson Ollohni faqat Uning [[:en:Manifestation of God (Baháʼí Faith)|Rasullari]] orqali tan olib, ularning Taʼlimotlariga ergashishi shart, deb hisoblanadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://bahai-library.com/hartz_bahai_faith|sarlavha=World Religions: Baha'i Faith|muallif=Hartz, Paula (2009)|yil=|sahifalar=New York, NY: Chelsea House Publishers.|nashriyot=ISBN 978-1-60413-104-8.|oy=|ish=(3rd ed.)}}&lt;/ref&gt;. Bahoiy bitiklarida taʼkidlanishicha, tan olish va itoatkorlik, insoniyatga xizmat qilish, muntazam ibodat va ruhiy amaliyot orqali ruh Ollohga va bahoiy eʼtiqodidagi ruhiy komillikka yaqinlashadi. Bahoiy Eʼtiqodiga koʻra, vujuddan abadiy ajralgan ruh, insonning moddiy dunyodagi amallariga binoan sarhisob qilinadigan keyingi ruhiy (jism va vujuddan tashqari) dunyoda hayotni davom ettiradi. Bahoiylar jannat va doʻzaxni, oʻlimdan keyin erishiladigan moddiy mukofot va jazo joylari deb emas, balki bu dunyo va oxiratdagi ruhning Ollohga yaqin yoki uzoq holatlarining tasviri ekanligiga ishonadilar&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Stockman|sarlavha=Stockman, Robert (2013)|ish=Baháʼí Faith: A Guide For The Perplexed.|sahifalar=New York, NY: Bloomsbury Academic.|nashriyot=ISBN 978-1-4411-8781-9.}}&lt;/ref&gt;.

Bahoiy bitiklarida odamlarning muhim tengligiga va bidʼatlarni yoʻq qilishga urgʻu beriladi. Insoniyat juda xilma-xil boʻlsa-da, yagona mavjudot sifatida koʻrib chiqiladi; uning irqiy va madaniy xilma-xilligi tan olinib, qabul qilinishiga loyiq deb hisoblanadi. Irqchilik, millatchilik, kasta, ijtimoiy sinf va gender ierarxiyasi haqidagi doktrinalar birlik yoʻlidagi sunʼiy toʻsiqlar, deb hisoblanadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse_v8f2/page/737|sarlavha=Encyclopedia of Religion|arxivurl=|arxivsana=|muallif=Hutter, Manfred (2005)|ish=Vol. 2 (2nd ed.)|sahifalar=Detroit, MI: Macmillan Reference US. pp. 737–740|nashriyot=ISBN 0-02-865733-0.|hammualliflar=&quot;Bahā'īs&quot;. In Jones, Lindsay.|iqtibos=|muallifhavola=|ism=}}&lt;/ref&gt;. Bahoiy taʼlimoti, zamonaviy dunyoning diniy va siyosiy sharoitida insoniyatning birlashishi ustivor vazifa ekanligini taʼkidlaydi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://archive.org/details/1988britannicabo0000daum|sarlavha=Britannica Book of the Year|muallif=Daume, Daphne; Watson, Louise, eds. (1992). &quot;The Baháʼí Faith&quot;.|hammualliflar=Chicago: Encyclopædia Britannica.|nashriyot=ISBN 0-85229-486-7.|doi=|doilabel=|oy=|muallifhavola=|familiya=}}&lt;/ref&gt;.

=== Ijtimoiy tamoyillar ===
''Asosiy maqol: [[Bahoiy ta'limotlari (printsiplari)]]''[[File:PikiWiki Israel 14823 Bahai Gardens.jpg|thumb|250x250px|[[Terraces (Baháʼí)|Bahoiy bogʻlari,]] [[Hayfa]]]]
1911-1912 yillarda [[:en:ʻAbdu'l-Bahá|Abdul-Baho]] Yevropa va Amerika boʻylab birinchi marta sayohat qilganida, Oʻzining ommaviy nutqlarida Bahoiy Eʼtiqodining asosiy tamoyillarini bayon qildi&lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt;. Ul Zotning nutqlari gender tengligi, irqiy birlik, butun dunyoda tinchlik oʻrnatilishining zarurligi kabi qator &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida progressiv boʻlgan gʻoyalar haqidagi maʼruzalarni oʻz ichiga olgan edi. Bahoiy taʼlimotining nashr etilgan qisqacha bayonnomalari koʻpincha yuqorida sanab oʻtilgan tamoyillar roʻyxatini oʻz ichiga oladi hamda, roʻyxatlarda ifodalangan fikr va ularga nima kiritilganligiga koʻra farq qiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/bahaism-i|sarlavha=&quot;BAHAISM i. The Faith&quot;|muallif=Cole, Juan (15 December 1988).|muallifhavola=|familiya=|sahifalar=Encyclopædia Iranica. Vol. III. New York (published 23 August 2011). pp. 438–446. Retrieved 30 December 2012.|ism=|arxivurl=|arxivsana=}}&lt;/ref&gt;.

Bahoiylar qadim haqiqat deb hisoblagan vahdat, – [[:en:Baháʼí Faith and the unity of humanity|insoniyat birligi]] konsepsiyasi koʻplab gʻoyalar uchun boshlangʻich nuqta. Masalan, irqiy tenglik, haddan tashqari boylik va qashshoqlikning barham topishi ana shu birlikning natijasidir&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Stockman|sarlavha=Stockman, Robert (2013).|ish=Baháʼí Faith: A Guide For The Perplexed.|sahifalar=Baháʼí Faith: A Guide For The Perplexed.|nashriyot=ISBN 978-1-4411-8781-9.}}&lt;/ref&gt;. Insoniyat birligi konsepsiyasining yana bir maʼnosi yagona umumjahon federasiyasiga boʻlgan ehtiyojdir va buni amalga oshirishga yordam beradigan baʼzi amaliy tavsiyalar qatorida universal til, standart iqtisodiyot va oʻlchov tizimlari, umumiy majburiy taʼlim va davlatlar oʻrtasidagi nizolarni hal qilish uchun xalqaro tribunalni tashkil etish kiradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://bahai-library.com/hartz_bahai_faith|sarlavha=World Religions: Baha'i Faith|muallif=Hartz, Paula (2009).|ish=(3rd ed.).|sahifalar=New York, NY: Chelsea House Publishers.|nashriyot=ISBN 978-1-60413-104-8.}}&lt;/ref&gt;. Bu mafkuraga koʻra, butun insoniyat manfaati uchun millatchilik yoʻq  qilinishi kerak. Butun dunyo tinchligiga intilish borasida [[Bahoullo]]h umumiy tinchlik va kollektiv xavfsizlikni taʼminlovchi xalqaro institutlarni taʼsis etishni buyurdi&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=Yhy9DwAAQBAJ|sarlavha=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith|muallif=Smith, Peter (2000).|nashriyot=ISBN 1-85168-184-1.|sahifalar=Oxford, UK: Oneworld Publications.}}&lt;/ref&gt;.

Bahoiylarning boshqa ijtimoiy tamoyillari ruhiy birlik atrofida aylanadi. Din zamondan-zamonga Vahiy orqali yangilanib boradi, biroq, yangi Zuhurni tushuna olish uchun ildiz otgan urf-odatlar va anʼanalardan voz kechib, mustaqil izlanish bilan shugʻullanish kerak. Bahoiylar dinni birlik manbai, diniy bidʼatlarni esa parokandalik manbai deb bilishga oʻrgatadilar. Ilm-fan ham haq din bilan hamohang, deb hisoblanadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/bahaism-i|sarlavha=&quot;BAHAISM i. The Faith&quot;|muallif=Cole, Juan (15 December 1988)|sahifalar=Encyclopædia Iranica. Vol. III. New York (published 23 August 2011). pp. 438–446. Retrieved 30 December 2012.}}&lt;/ref&gt;. Garchi [[Bahoullo]]h va Abdul-Baho urushlardan ozod dunyoni birlashtirishga chaqirgan boʻlsa-da, ular, shuningdek, uzoq muddatli istiqbolda mustahkam tinchlikni (Buyuk Tinchlik) oʻrnatishga hissa sifatida „hamma narsani yutadigan emirilish“dan tozalanish talab qilinayotgan moddiy sivilizatsiyani maʼnaviy fazilatlar va olijanob axloq bilan toʻldirib, umuminsoniy eʼtiqod ostida birlashishini dunyo xalqlaridan umid qilgan&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=Yhy9DwAAQBAJ|sarlavha=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith|muallif=Smith, Peter (2000).|sahifalar=Oxford, UK: Oneworld Publications.|nashriyot=ISBN 1-85168-184-1.}}&lt;/ref&gt;.

1921 yildan 1957 yilgacha Bahoiy Eʼtiqodining Muhofizi [[:en:Shoghi Effendi|Shavqiy Effendi]], [[Bahoullo]]h taʼlimotining oʻziga xos tamoyillari hamda, ''[[:en:Kitáb-i-Aqdas|Kitob-i-Aqdas]]'' qonunlari va qoidalari bilan birgalikda Bahoiy Eʼtiqodining asosini tashkil qiladi deb hisoblab, qisqacha mazmunini quyidagicha bayon etadi:&lt;blockquote&gt;''Xurofot va anʼanalardan xoli haqiqatni mustaqil izlash; butun insoniyatning birligi Eʼtiqodning oʻzak tamoyili va asosiy taʼlimoti; barcha dinlarning asosiy birligi; bidʼat-xurofotlarning barcha shakllariga barham berish; din va ilm-fan oʻrtasida mavjud boʻlishi kerak boʻlgan hamohanglik; ayollar va erkaklar tengligi; umumiy taʼlimni joriy etish; [[:en:Baháʼí Faith and auxiliary language|xalqaro yordamchi tilni]] qabul qilish; boylik va qashshoqlikning haddan oshishini bartaraf qilish; davlatlar oʻrtasidagi nizolarni hal qilish uchun xalqaro tribunalni tashkil etish; xizmat ruhida bajarilgan ishni ibodat darajasiga koʻtarish; adolatni insoniy ishlarda etakchi tamoyil, dinni esa barcha xalqlar va millatlar uchun himoya tayanchi sifatida ulugʻlash; butun insoniyatning oliy maqsadi boʻlmish doimiy va umumbashariy tinchlik oʻrnatish – bularning barchasi [Bahoulloh eʼlon qilgan] asosiy unsurlar sifatida ajralib turadi''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://reference.bahai.org/en/t/se/GPB/gpb-9.html#gr26|sarlavha=God Passes By|muallif=Effendi, Shoghi (1944)|muallifhavola=https://en.wikipedia.org/wiki/Shoghi_Effendi|sahifalar=Wilmette, IL: Baháʼí Publishing Trust (published 1979).|nashriyot=ISBN 0-87743-020-9.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://archive.org/details/atozofbahaifaith0000adam|sarlavha=The A to Z of the Baháʼí Faith|muallif=Adamson, Hugh C. (2009).|sahifalar=The A to Z Guide Series, No. 70. Plymouth, UK: Scarecrow Press.|nashriyot=ISBN 978-0-8108-6853-3.}}&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

== Muqaddas bitiklar va matnlar ==
''Asosiy maqola: [[:en:Covenant of Baháʼu'lláh|Bahoullohning Ahdi]]''

[[:en:Báb|Bob]], [[Bahoullo]]h va Abdul-Bahoning bitiklari hamda, Abdul-Bahoning sahih  suhbatlari va maʼruzalari Bahoiy Eʼtiqodining ''muqaddas matnlaridir.'' Bob va Bahoullohning bitiklari ilohiy vahiy, Abdul-Baho va Shavqiy Effendining bitik va nutqlari vakolatli [[tafsir]],[[:en:Universal House of Justice|Umumjahon Adolat Uyining]] noma va maktublari esa – vakolatli  qonunchilik va izoh hisoblanadi. Bu matnlarning barchasi uchun maʼlum darajada ilohiy rahnamolik hukmi taxmin qilinadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=Yhy9DwAAQBAJ|sarlavha=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith|muallif=Smith, Peter (2000)|muallifhavola=|nashriyot=ISBN 1-85168-184-1.|sahifalar=Oxford, UK: Oneworld Publications.}}&lt;/ref&gt;.

Bahoullohning eng muhim bitiklari qatoriga, alohida shaxs va butun jamiyat uchun koʻplab qonun va tamoyillarni belgilovchi ''[[Кitobi-Aqdas|&quot;Kitobi-Aqdas&quot;]]'' (arab لْكِتَابُ ٱلْأَقْدَسُٱ ''&quot;Eng Muqaddas Kitob&quot;)''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://bahai-library.com/hatcher_martin_global_religion|sarlavha=The Baháʼí Faith: The Emerging Global Religion.|muallif=Hatcher, W.S.; Martin, J.D. (1998).|nashriyot=ISBN 0-06-065441-4.|sahifalar=New York: Harper &amp; Row}}&lt;/ref&gt;, Bahoiy Eʼtiqodining koʻp qismiga asos boʻlgan ''[[Kitab-i-Iqan|&quot;Kitobi-Iqon&quot;]]'' ''(كتاب الإيقان „Ishonch Kitobi“)''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://bahai-library.com/hatcher_martin_global_religion|sarlavha=The Baháʼí Faith: The Emerging Global Religion.|muallif=Hatcher, W.S.; Martin, J.D. (1998).|nashriyot=ISBN 0-06-065441-4.|sahifalar=New York: Harper &amp; Row.}}&lt;/ref&gt;, hamda Taʼlimotning qoʻshimcha asoslarini oʻz ichiga olgan ''[[:en:Gems of Divine Mysteries|&quot;Ilohiy hikmat sirlari&quot;]]'' kiradi. Bahoiy Eʼtiqodi ijtimoiy va axloqiy masalalarga katta eʼtibor qaratgan boʻlsa-da, bir qator asosiy matnlar [[:en:Mysticism|tasavvufiy]] deb tavsif berilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://archive.org/details/1988britannicabo0000daum|sarlavha=Britannica Book of the Year.|muallif=Daume, Daphne; Watson, Louise, eds. (1992).|hammualliflar=&quot;The Baháʼí Faith&quot;.|sahifalar=Chicago: Encyclopædia Britannica.|nashriyot=ISBN 0-85229-486-7.}}&lt;/ref&gt;. Bular qatoriga ''[[:en:Seven Valleys|&quot;Yetti Vodiy&quot;]]'' va ''[[:en:The Four Valleys|&quot;Toʻrt Vodiy&quot;]]'' kiradi&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=z7zdDFTzNr0C|sarlavha=An Introduction to the Baha'i Faith|muallif=Smith, Peter (2008).|nashriyot=ISBN 978-0-521-86251-6.|sahifalar=Cambridge: Cambridge University Press.}}&lt;/ref&gt; .''&quot;Yetti Vodiy&quot;'', [[:en:Persian people|fors]] musulmon shoiri [[:en:Attar Neyshapuri|Attor]] uslubida [[:en:Sufism|soʻfiylik]] izdoshlari uchun yozilgan boʻlib&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=Yhy9DwAAQBAJ|sarlavha=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith.|muallif=Smith, Peter (2000).|sahifalar=Oxford, UK: Oneworld Publications.|nashriyot=ISBN 1-85168-184-1.}}&lt;/ref&gt;, ruhning Olloh yoʻlida kechiradigan  bosqichlarini belgilaydi. U birinchi marta 1906 yilda ingliz tiliga tarjima qilinib, Bahoullohning Gʻarbda mavjud boʻlgan birinchi kitoblaridan biriga aylandi. ''[[:en:Hidden Words|&quot;Nihon kalimalar&quot;]]'' ham oʻsha davrda [[Bahoullo]]h tomonidan nozil etilgan, 153ta qisqa lavhdan iborat boʻlgan yana bir kitobdir. Unda [[Bahoullo]]h  baʼzi ruhiy haqiqatlarning asl mohiyatini shakllantirib, ularni muxtasar ifoda qilganini taʼkidlaydi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=Yhy9DwAAQBAJ|sarlavha=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith|muallif=Smith, Peter (2000)|sahifalar=Oxford, UK: Oneworld Publications.|nashriyot=ISBN 1-85168-184-1.}}&lt;/ref&gt;.

== Bahoiy eʼtiqodining vujudga kelishi tarixi ==
''Asosiy maqola: [[:en:History of the Baháʼí Faith|Bahoiy eʼtiqodi tarixi]]''[[File:Shrine Bab North West.jpg|left|alt=A domed building|thumb|upright|Bob Maqbarasi - Hayfa, Isroil]]
&lt;!-- BEGIN TIMELINE --&gt;
{|style=&quot;clear:right; float:right; width:20%; border:1px solid #ddd; margin:0 0 1em 1em; padding:0 0 1em 1em; vertical-align:right; font-size:80%;&quot;
|-
|+ [[Bahoiy vaqt jadvali]]
|-
|valign=&quot;top&quot; align=&quot;right&quot;&gt;|1817
|Bahoulloh Tehron shahrida tugʻilgan
----
|-
|valign=&quot;top&quot; align=&quot;right&quot;&gt;|1819
|Bob Eronning Sheroz shahrida tugʻilgan
----
|-
|valign=&quot;top&quot; align=&quot;right&quot;&gt;|1844
|Bob Sherozda oʻz missiyasini eʼlon qiladi
----
|-
|valign=&quot;top&quot; align=&quot;right&quot;&gt;|1850
|Bob Eronning Tabriz shahrida omma oldida qatl etilgan
----
|-
|valign=&quot;top&quot; align=&quot;right&quot;&gt;|1852
|Minglab Bobilar qatl etilgan
|-
|align=&quot;right&quot;&gt;|
|Bahoulloh qamoqqa tashlanadi va surgunga majburlanadi
----
|-
|valign=&quot;top&quot; align=&quot;right&quot;&gt;|1863
|Bahoʼulloh birinchi boʻlib Iroqning Bagʻdod shahrida ilohiy vahiyga daʼvo qilganini eʼlon qiladi.
|-
|align=&quot;right&quot;&gt;|
|U Bagʻdoddan Istanbulga, soʻng Adrianopolga ketishga majbur boʻladi
----
|-
|valign=&quot;top&quot; align=&quot;right&quot;&gt;|1868
|Bahoullah Falastindagi Akkada qattiqroq qamoqqa tushishga majbur boʻldi
----
|-
|valign=&quot;top&quot; align=&quot;right&quot;&gt;|1892
|Bahoulloh Akka yaqinida vafot etdi
|-
|align=&quot;right&quot;&gt;|
|Uning vasiyatnomasi bilan Abdul-Bahoni voris etib tayinladi
----
|-
|valign=&quot;top&quot; align=&quot;right&quot;&gt;|1908
|Abdul-Baho qamoqdan ozod qilindi
----
|-
|valign=&quot;top&quot; align=&quot;right&quot;&gt;|1921
|Abdu’l-Baho Hayfada vafot etdi
|-
|align=&quot;right&quot;&gt;|
|Vasiyatnomasi bilan Shavqiy Effendini Qoʻriqchi qilib tayinladi
----
|-
|valign=&quot;top&quot; align=&quot;right&quot;&gt;|1957
|Shavqiy Effendi Angliyada vafot etdi
----
|-
|valign=&quot;top&quot; align=&quot;right&quot;&gt;|1963
|Umumjahon Adolat Uyi birinchi marta saylandi
|}
&lt;!-- END TIMELINE --&gt;

Bahoiy eʼtiqodining intihosi [[:en:Báb|Bob]] Taʼlimotiga va  undan oldin bevosita  paydo boʻlgan [[:en:Shaykhism|Shayxiylar harakatigacha]] etib boradi. Yosh savdogar Bob, insoniyat hayotini tubdan oʻzgartirish taqdir qilingan Vahiyning etkazuvchisi ekanligini eʼlon qildi. Uning mamlakati, Eronda keng tarqalgan maʼnaviy tanazzul kuzatilgan bir paytda, Uning xabari minglab izdoshlarni tezda oʻziga jalb qilib, jamiyatning barcha qatlamlarida hayajon va umid uygʻotdi. U arabchadan „Darvoza“ degan maʼnoni anglatuvchi „Bob“ maqomini oldi. Ul Zotning maʼnaviy va axloqiy tub oʻzgarishlarga chaqiruvi, Ul Zotning ayollar va kambagʻallarning mavqeini yaxshilashga eʼtibori – Ul Zot maʼnaviy tiklanish uchun buyurgan hamma narsa haqiqatan ham inqilobiy edi. Ul Zot Oʻz izdoshlarini hayotni tubdan oʻzgartirishga va buyuk qahramonlik koʻrsatishga ilhomlantirib, Oʻzining mustaqil diniga asos soldi. Bob insoniyat yangi zamon ostonasida ekanini eʼlon qildi. Uning bor-yoʻgʻi 6 yil davom etgan vazifasi barcha jahon dinlarida vaʼda qilingan tinchlik va adolat zamonini ochadigan Mazhar – Bahoullohning kelishiga yoʻl tayyorlashdan iborat edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.bahai.org/the-bab|sarlavha=THE BÁB — HERALD OF THE BAHÁ’Í FAITH|sahifalar=Baha'i World Center}}&lt;/ref&gt;. Oʻz Vahiyini tarqatgani uchun U Eron ulamolari tomonidan rad qilindi va gumrohlik tarqatgani uchun omma oldida qatl etildi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Bob, tez orada Olloh yangi Rasul yuboradi, deb oʻrgatdi, bahoiylar Bahoullohni oʻsha Rasul deb biladilar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.economist.com/blogs/economist-explains/2017/04/economist-explains-7|sarlavha=&quot;The Economist explains: The Bahai faith&quot;|muallif=A.V. (20 April 2017).|sahifalar=The Economist. Retrieved 23 April 2017.}}&lt;/ref&gt;. Garchi bu ikkisi turli harakatlar boʻlsa-da, Bob bahoiylar tasavvufi va tarixi bilan shunchalik chambarchas bogʻliqki, bahoiylar Ul Zotning mavlud, Qatl  va Oʻz vazifasini Eʼlon qilgan kunlarini [[:en:Baháʼí Holy Days|Muqaddas kunlar]] sifatida nishonlaydilar, Ul Zotni (Bahoulloh va Abdul-Baho qatorida) oʻzlarining uch markaziy Siymolaridan biri deb biladilar. Bobiylar harakatining tarixiy qissasi esa ([[:en:The Dawn-Breakers|''&quot;Tong darakchilari&quot;'']]) har bir bahoiy  bilishi va „qayta-qayta“ oʻqishi kerak boʻlgan uchta kitobdan biri hisoblanadi&lt;ref&gt;From a letter written on behalf of Shoghi Effendi to an individual believer dated 9 June 1932&lt;/ref&gt;.

Bahoiylar jamoasi, 1892-yil Bahoullohning vafotiga qadar asosan [[:en:Qajar dynasty|Eron]] va [[:en:Ottoman Empire|Usmonlilar imperiyasi]] hududida tarqalgan boʻlib, oʻsha paytda Ul Zotning Osiyo va Afrikaning 13 davlatida izdoshlari bor edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.peyman.info/cl/Baha%27i/Others/ROB/V4/p118-144Ch08.html#p125|sarlavha=The Revelation of Baháʼu'lláh, Volume 4: Mazra'ih &amp; Bahji 1877–92.|muallif=Taherzadeh, Adib (1987).|sahifalar=Oxford, UK: George Ronald. p. 125.|nashriyot=ISBN 0-85398-270-8.}}&lt;/ref&gt;. Ul Zotning oʻgʻli Abdul-Baho rahnamoligida birinchi „Mashriqul-Azkor“ – Markaziy Osiyodagi [[:en:Russian Turkestan|Rossiya]] [[:en:Russian Turkestan|Turkistonida]]&lt;ref&gt;Whitmore, Bruce W. (1984). The Dawning Place: The Building of a Temple, the Forging of the North American Baháʼí Community. Wilmette, Illinois, USA: Baháʼí Publishing Trust. [[:en:ISBN (identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/0-87743-192-2|&lt;bdi&gt;0-87743-192-2&lt;/bdi&gt;.]]&lt;/ref&gt; Bahoiylar [[:en:Baháʼí House of Worship|Ibodatgohi]] barpo etildi, shuningdek, Ul Zotning xabari Yevropa va Amerikada qoʻllab-quvvatlanib, hozirgacha qattiq taʼqiblar koʻrsatilayotgan Eronda mustahkamlandi&lt;ref&gt;Affolter, Friedrich W. (January 2005). [https://web.archive.org/web/20120722083412/http://www.altoona.psu.edu/journals/war-crimes/articles/V1/v1n1a3.pdf „The Specter of Ideological Genocide: The Baháʼís of Iran“] ''War Crimes, Genocide, &amp; Crimes Against Humanity''. '''1''' (1): 75-114. Archived from [http://www.altoona.psu.edu/journals/war-crimes/articles/V1/v1n1a3.pdf the original] (PDF) on 22 July 2012. Retrieved 31 May 2006.&lt;/ref&gt;. 1921-yil, Abdul-Bahoning vafoti, bahoiylar uchun Baho davrining „qahramonlik asri“ deb ataladigan muddat yakunining belgisidir&lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt;.

=== Bob ===
''Asosiy maqola: [[:en:Báb|Bob]]''

1844-yil 22-may bahor oqshomida ikki yosh yigit oʻrtasida insoniyat uchun yangi davr boshlanganidan darak beruvchi suhbat boʻlib oʻtdi. Sheroz shahrida, Mulla Husayn ismli yosh ulamoga, Fors savdogari Oʻzini, insoniyat maʼnaviy hayotini tubdan oʻzgartirish taqdir qilingan Ilohiy Vahiyning Yetkazuvchisi ekanligini eʼlon qildi. Savdogarning ismi Sayyid Ali-Muhammad boʻlib, tarixda u „[[:en:Báb|Bob]]“ (الباب, arabchada „Darvoza“ degan maʼnoni anglatadi) nomi bilan mashhur boʻldi.

Bobning eʼlonidan keyin bir necha hafta ichida yana 17 kishi oʻz ichki istaklari taʼsirida mustaqil saʼy-harakatlari orqali Ul Zotning maqomini tan oldilar. Ular halovat va xavfsizlikdan, eski hayot tarzidan voz kechdilar va barcha bogʻliqliklarni inqitoʼ etib, Ul Zotning Taʼlimotini tarqatish uchun yoʻlga chiqdilar. Bobning ushbu ilk 18 izdoshi birgalikda „Tiriklik Harflari“ ([[Arab tili|arabcha]]: حروف الحي‎) nomi bilan tanildilar.

Bobning izdoshlari [[:en:Bábism|bobiylar]] nomi bilan tanilgan edilar. Bobning xabari barcha qatlamlardagi odamlarda umid va ilhom uygʻotadi. Bir qator mashhur musulmon ulamolari Bobni eʼtirof etgan boʻlsalar-da, qolgan aksariyati beqarorlikda, Ul Zotning kuchayib borayotgan taʼsiridan xavfsirar edilar. Ular xalq koʻtarilishi oqibatida, oʻzlarining ildiz otgan mavqei va hukmronliklariga tahdid tushishidan qoʻrqardilar. Ular Bobning taʼlimotini shaytoniy deb qoralab, Ul Zotni va Uning izdoshlarini yoʻq qilishni maqsad qiladilar. [[:en:Islamic clergy|Din peshvolari]] shakkoklik deb bilgan Bobning taʼlimoti keng tarqalib borar ekan, Ul Zotning izdoshlari kuchli taʼqib va qiynoqlarga duchor boʻladilar&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Bir necha joylarda nizolar shoh  qoʻshini tomonidan harbiy qamalga aylanib ketadi. 1850 yilda Bob qamoqqa olinadi va oqibatda 1850 yilda qatl qilinadi&lt;ref&gt;[[:en:Denis MacEoin|MacEoin, Denis]] (2009). ''The Messiah of Shiraz: Studies in Early and Middle Babism''. Brill. [[:en:ISBN (identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-90-04-17035-3|&lt;bdi&gt;978-90-04-17035-3&lt;/bdi&gt;.]]&lt;/ref&gt;.

Bahoiylar Bobni Bahoiy Eʼtiqodining mubashshiri deb biladilar, chunki Bobning Oʻzi „[[:en:He whom God shall make manifest|Olloh Zohir etadigan Zot]]“ degan tushunchani kiritadi, bu bahoiy taʼlimotiga koʻra, dunyoning barcha buyuk dinlarining bitiklarida kelishi vaʼda qilingan  shaxsdir. Keyinchalik 1963 yilda Bahoiy Eʼtiqodining asoschisi Bahoulloh  Oʻzini barcha zamonlar va qavmlarga Vaʼda qilingan Zot deb eʼlon qiladi&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Isroilning [[:en:Haifa|Hayfa]] shahrida joylashgan Bobning Maqbarasi muqaddas joy, [[:en:Baháʼí pilgrimage|bahoiy ziyoratgohi]] hisoblanadi. Bob jasadining qoldiqlari yashirincha Erondan Muqaddas Zaminga olib kelinadi va oxir-oqibat Bahoulloh tomonidan maxsus belgilangan joyda dafn etiladi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Bobning Bitiklari, ayrimlari keyinchalik Bahoullohning qonunlari va taʼlimoti bilan almashtirilgan boʻlsa-da, Bahoiy Taʼlimoti Bitiklarining bir qismi hisoblanadi&lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt;. Bobning ingliz tiliga tarjima qilingan asosiy yozma bitiklari, 135ga yaqin asarlardan iborat ''&quot;[[:en:Selections from the Writings of the Báb|Bob Bitiklaridan saylanmalar]]&quot;'' (1976 y.) toʻplamiga jamlangan&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Universal House of Justice (September 2002). [http://bahai-library.com/uhj_numbers_sacred_writings „Numbers and Classifications of Sacred Writings &amp; Texts“] ''Lights of Irfan''. Wilmette, IL: Irfan Colloquia. '''10''': 349-350. Retrieved 20 March 2007.&lt;/ref&gt;.

=== Bahoulloh ===
''Asosiy maqola: [[Bahoullo]]h''

'''Bahoulloh''' ([[:ru:Арабский язык|arab]]. الله‎بهاء-&quot;Ollohning Shuhrati&quot;; 1817-1892), asl ismi Mirzo Husayn Ali Nuriy ([[:ru:Персидский язык|fors]]. میرزا حسین علی ‎) – [[:en:Baháʼí Faith in Turkmenistan|Bahoiy Eʼtiqodining]] asoschisi.

[[Bahoullo]]h („Ollohning Shuhrati“) nomi bilan tanilgan Nur viloyatida tugʻilgan Mirzo Husayn Ali 1817-yilda, Forsning imperatorlik oʻtmishidagi hukmron sulolalar avlodidan boʻlib, yirik boylik va katta erlarga egalik qilgan zodagonlar oilasida dunyoga keladi. Nasabiga koʻra Oʻziga lozim boʻlgan saroy lavozimlaridan voz kechgan Bahoulloh, saxovatliligi va xushmuomalaligi bilan tanilib vatandoshlarining mehriga sazovor boʻladi.

Bahoulloh Bobning&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Denis_MacEoin|sarlavha=MacEoin, Denis (2009).|muallif=The Messiah of Shiraz: Studies in Early and Middle Babism. Brill.|nashriyot=ISBN 978-90-04-17035-3.}}&lt;/ref&gt; eng ilk va koʻzga koʻringan izdoshlaridan biriga aylanadi va keyinchalik Bahoulloh degan maqomni oladi&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[[:en:Margit Warburg|Warburg, Margit]] (2006). ''Citizens of the world: a history and sociology of the Bahaʹis from a globalisation perspective''. Leiden: Brill. [[:en:ISBN (identifier)|ISBN]] &lt;bdi&gt;[[:en:Special:BookSources/978-90-474-0746-1|978-90-474-0746-1]]&lt;/bdi&gt;. [[:en:OCLC (identifier)|OCLC]] [https://www.worldcat.org/oclc/234309958 234309958.]&lt;/ref&gt;. Bob qatl etilgandan soʻng koʻplab bahoiylarning taqdirini baham koʻrgan Bahoulloh butun mol-mulki va boyligidan ayriladi, zanjirband qilinadi va qiynoqlarga solinadi. 1852 yil avgustda ikki bobiy&lt;ref&gt;[[:en:Moojan Momen|Momen, Moojan]] (August 2008). „Millennialism and Violence: The Attempted Assassination of Nasir al-Din Shah of Iran by the Babis in 1852“. ''Nova Religio: The Journal of Alternative and Emergent Religions''. '''12''' (1): 57-82. [[doi:10.1525/nr.2008.12.1.57]]. [https://www.jstor.org/stable/10.1525/nr.2008.12.1.57 JSTOR 10.1525/nr.2008.12.1.57]. &lt;q&gt;The actual attempt on the shah’s life was made by three individuals who appear to have been very ill-prepared for their task, having only pistols loaded with grape-shot unlikely to kill anyone.&lt;/q&gt;&lt;/ref&gt; oʻzboshimchalik bilan [[:en:Naser al-Din Shah Qajar|shohga]] muvaffaqiyatsiz hujum qilishadi&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.  Fors hukumati bunga javoban ularni qatl etib, Tehronda&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ellikka yaqin bobiylarni qiynoqqa soladi, bundan keyin  qon toʻkishlar butun mamlakat boʻylab davom etadi: oktabr oyigacha davr gazetalari yuzlab, dekabr oyining oxiriga kelib esa oʻn minglab Bobiylar oʻldirilgani haqida xabar beradi&lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/clip/10893156/hundreds_of_babis_executed_babibahai/ „Persia – The Journal de Constantinople…“]. ''The Guardian''. London, UK. 3 November 1852. p. 2. Retrieved 6 September 2022 – via Newspapers.com.

[http://www.newspapers.com/clip/871886/hundreds_of_babis_killed_following/ Persia]''. The Sun''. Baltimore, MD. 17 November 1852. p. 1. Retrieved 6 September 2022 – via Newspapers.com.

[http://www.britishnewspaperarchive.co.uk/search/results?basicsearch=%22babs%20was%20awful%2C%20and%20that%2020%2C000%20or%2030%2C000%22&amp;phrasesearch=%22babs%20was%20awful%2C%20and%20that%2020%2C000%20or%2030%2C000%22&amp;sortorder=score&amp;o=date&amp;d=asc Turkey]''. London Standard''. London, UK. 20 December 1852. p. 3. Retrieved 6 September 2022 – via BritishNewspaperArchive.co.uk.&lt;/ref&gt;. Oʻsha paytda Tehronda zanjirband boʻlgan Bahoullohning bunga hech qanday aloqasi yoʻq edi. Toʻrt oydan soʻng Rossiya elchisining rasmiy iltimosiga koʻra Ul Zot ozod qilinadi, shundan keyin U boshqa bobiylarga borib qoʻshiladi va, oʻz ona yurtidan Bagʻdodga surgun qilinadi&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

1863-yilda [[:ru:Багдад|Bagʻdodda]] (hozirgi [[:ru:Ирак|Iroq]], oʻsha paytdagi [[:ru:Османская империя|Usmonlilar imperiyasi]]) surgunda boʻlganida, Bahoulloh Oʻzini, Bob kelishini bashorat qilgan ''&quot;Olloh zohir etadigan Zot&quot;'' ekanligini eʼlon qiladi. Keyin, [[Usmonlilar imperiyasi]] amaldorlari tomonidan Ul Zot [[:ru:Стамбул|Konstantinopolga]] (oʻsha paytda imperiyaning poytaxti), toʻrt oydan keyin – Adrianopolga (hozirgi [[:ru:Эдирне|Edirna]]) surgun qilinib, u yerda besh yil qoladi, soʻngra [[:ru:1868 год|1868 yil]], [[:ru:Акко|Akko]]-zindon shahrida ([[:ru:Палестина (историческая область)|Falastin]], hozirgi [[:ru:Израиль|Isroil]] hududi) umrbod qamoq jazosiga hukm qilinadi.

Adrianopolda Bahoulloh dunyoning diniy va dunyoviy hukmdorlariga, jumladan [[:en:Pope Pius IX|Rim Papasi Piy IX]], [[:en:Napoleon III|Napoleon III]] va [[:en:Queen Victoria|qirolicha Viktoriyaga]] yoʻllagan maktublarida Oʻzining Ollohning Rasuli sifatidagi vazifasini eʼlon qiladi va oʻsha davr hukmdorlariga bir qator kollektiv va individual murojaatlar yozib, ularni Ollohning Kuni kelganiga shohid boʻlishga va ular eʼtiqod qilgan dinlarning Muqaddas oyatlarida bashorat qilingan Vaʼda qilingan Zotni tan olishga chaqiradi. Ul Zot, ularga oʻzaro kelishmovchiliklarni sulh qilishni, qurollanishni kamaytirishni, hamda, mamlakatlardan biriga nisbatan koʻrsatilgan tajovuzni barcha boshqa davlatlarning birlashgan kuchlari aralashuvi bilan darhol toʻxtatadigan, kollektiv xavfsizlik tizimini qabul qilishni maslahat beradilar.

Bahoulloh umrining qolgan qismini hozirgi Isroil hududidagi Akko-zindon shahrida oʻtkazadi. Dastlabki ogʻir va qattiq mahbuslikdan soʻng, garchi Ul Zot rasman oʻsha shaharning asiri boʻlsa ham Ul Zotga Akko yaqinidagi uyda yashashga ruxsat beriladi.&lt;ref&gt;[[:en:Juan Cole|Cole, Juan]] (15 December 1988). [https://iranicaonline.org/articles/baha-allah „BAHĀʾ-ALLĀH“].

''[[:en:Encyclopædia Iranica|Encyclopædia Iranica]]''. Vol. III (published 23 August 2011). pp. 422-429. Retrieved 30 December 2012.&lt;/ref&gt; [[:ru:1892 год|1892-yil]] [[:ru:29 мая|29 may]] kuni tongida, qisqa muddatli xastalikdan soʻng, Bahoulloh 75 yoshida bu dunyodan koʻz yumadi. Ul Zotning jasadi [[:en:Shrine of Baháʼu'lláh|Bahjidagi]] soʻnggi qarorgohi yonidagi kichik binoga dafn etiladi. Oʻsha paytda Ul Zotning taʼlimoti Yaqin Sharq hudidan tashqariga tarqalgan edi. Baho ummatlari Ul Zotning Bahjidagi qarorgohini, ular har kungi  namozda yuz tutadigan [[:en:Qiblih|Qibla]], deb biladilar&lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt;.

Ul Zot hayoti davomida arab va fors tillarida 18 000 dan ortiq asar yozadi, shundan atigi 8 foizi ingliz tiliga tarjima&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

=== '''Abdul-Baho''' ===
''Asosiy maqola: [[:en:ʻAbdu'l-Bahá|Abdul-Baho]]''
[[Fayl:‘Abdu’l-Bahá portrait.jpg|thumb|{{left|Aбдул-Бaҳo}}]]
'''Abdul-Baho''' ([[:en:Persian language|fors:]] 1844 yil 23 may – 1921 yil 28 noyabr) asl ismi '''Abbos''' – '''Afandi''' (fors: عباس ‎), Bahoullohning toʻngʻich oʻgʻli va 1892 yildan 1921 yilgacha Bahoiy Eʼtiqodining rahbari&lt;ref&gt;[[:en:Alessandro Bausani|Bausani, Alessandro]]; [[:en:Denis MacEoin|MacEoin, Denis]] (14 July 2011) [15 December 1982]. „[https://iranicaonline.org/articles/abd-al-baha ʿAbd-al-Bahāʾ]“. ''[[Encyclopædia Britannica|Encyclopædia Iranica]]''. Vol. I/1. [[New York (shahar)|New York:]] [[Columbia universiteti|Columbia University]]. pp. 102-104. [[ISSN (identifier)|ISSN]] [[issn:2330-4804|2330-4804]] [https://web.archive.org/web/20121116231933/https://iranicaonline.org/articles/abd-al-baha Archived] from the original on 16 November 2012. Retrieved 25 October 2020.&lt;/ref&gt;. Bahoiy Eʼtiqodining [[Bahoullo]]h va [[:en:Báb|Bob]] bilan bir qatorda „Uch Markaziy Siymolaridan“ biri hamda, Uning asarlari va sahih nutqlari Bahoiylarning muqaddas bitiklari hisoblanadi&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. Bahoiy matnlarida Ul Zot koʻpincha „Ustoz“ deb ataladi.

U [[:en:Tehran|Tehronda]] [[:en:Aristocracy|zodagon]] oilada tugʻiladi. Bobiylar [[:en:Bábism|Eʼtiqodiga]] qarshi hukumat repressiyalari davrida Otasi zanjirband etilib, oilaning mol-mulki talon-taroj qilinib, natijada ular oʻta qashshoqlikda qolganlarida U 8 yoshda edi. Uning Otasi vatani Erondan surgun qilinadi va oilasi Bagʻdodga yashash uchun kelib, u yerda toʻqqiz yil qoladi. Keyinchalik ular [[:en:Ottoman Empire|Usmonlilar]] davlati tomonidan [[:en:Istanbul|Istanbulga]], shundan soʻng hibsning boshqa bosqichiga – [[:en:Edirne|Edirnaga]], va nihoyat, (Akra) [[:en:Acre, Palestine|Akko]]-zindon shahriga joʻnatiladi. Abdul-Baho [[:en:Young Turk Revolution|Yosh turklar inqilobiga]]  qadar u yerda mahbus sifatida qolib, 1908 yilda 64 yoshida ozodlikka chiqadi. Keyin U, Otasining xushxabarini ildizi boʻlmish Yaqin Sharqdan tashqariga keng yoyish maqsadida bir necha bor [[:en:ʻAbdu'l-Bahá's journeys to the West|Gʻarbga safar]] qiladi, ammo Birinchi [[:en:World War I|jahon urushi]] boshlanishi Uni 1914 yildan 1918 yilgacha asosan [[:en:Haifa|Hayfada]] qolishiga sabab boʻladi. Urush natijasida, oshkora dushman boʻlgan usmonlilar hukumati [[:en:Mandatory Palestine|Britaniya mandatiga]] almashadi, ular, Uni urushdan keyingi ocharchilikning oldini olishdagi yordami uchun [[:en:Knight Commander of the Order of the British Empire|Britaniya Imperiyasi ordeni bilan taqdirlaydi]].

[[File:Abdulbaha knighting.jpg|thumb|upright=1.25|ʻAbdu’l-Baho [[:en:Knight Commander of the Order of the British Empire|Britaniya imperiyasi ritsar qoʻmondoni ordeni]] sifatida tantanali marosimida, 1920 yil aprel]]

&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning dastlabki yillarida Abdul-Baho ijtimoiy adolat tarafdori va xalqaro tinchlik elchisi sifatida tanilgan Bahoiy Eʼtiqodining etakchi namoyandasi edi.

Oʻz taʼlimotining asosiy tamoyili (vahdat) birlikni qoʻllab-quvvatlab, Uning taʼlimoti hech qachon, Asoschilari vafotidan keyin [[mazhab]] va oqimlarga boʻlingan avvalgi dinlar qismatiga duchor boʻlmasligi uchun Bahoulloh zarur kafolatlarni oʻrnatadi. Ul Zot Oʻz Bitiklarida barchaga Oʻzining toʻngʻich Oʻgʻli Abdul-Bahoga, nafaqat Bahoiy Bitiklarining vakolatli tafsirchisi, balki, Bahoiy Diniga xos ruh va taʼlimotning komil namunasi sifatida ham murojaat qilishni buyuradi.

Bahoulloh vafot etganidan soʻng, Abdul-Bahoning oʻziga xos odobi, bilimi va insoniyatga xizmati Bahoulloh taʼlimotining amaldagi yorqin namoyishiga aylanib, butun dunyo boʻylab tez oʻsib borayotgan jamoaga katta obroʻ-eʼtibor keltiradi.

Abdul-Baho oʻz hayotini Otasining Amrini ilgari surish va taʼlimotning tinchlik va vahdat gʻoyalarini targʻib qilishga bagʻishladi. U mahalliy [[:en:Spiritual Assembly|bahoiy muassasalarini]] tashkil etishni ragʻbatlantirib, vujudga kelayotgan yangi taʼlim, ijtimoiy va iqtisodiy tashabbuslarga rahbarlik qiladi. Bir umrlik qamoq jazosidan ozod qilinganidan keyin Abdul-Baho, Misr, Yevropa va Shimoliy Amerikaga etaklagan bir qator safarlarga joʻnaydi. U butun umri davomida yorqin va oddiylik bilan ham oliy, ham oddiy odamlarga Bahoullohning jamiyatni ruhiy va ijtimoiy yangilash boʻyicha koʻrsatmalarini taqdim etadi.

=== '''Shavqiy Effendi – Bahoiy eʼtiqodining muhofizi''' ===
''Asosiy maqola: [[:en:Shoghi Effendi|Shavqiy Effendi]]''

Bahoullohning ''&quot;Kitob-i-Aqdas&quot;'' (arab لْأَقْدَسُ ٱلْكِتَابُ ‎‎) va [[:en:Will and Testament of ʻAbdu'l-Bahá|Abdul-Bahoning Iroda va Vasiyatnomasi]] bahoiy Maʼmuriy tartibotining asosiy hujjatlaridir. Zuhurning yagona dunyoni yaratish maqsadiga erishishini taʼminlash va Bahoiylar jamoasining birligini saqlab qolish uchun Bahoulloh Oʻzining toʻngʻich Oʻgʻli Abdul-Bahoni Oʻz Ahdining Markazi etib tayinladi va [[:en:Universal House of Justice|Umumjahon Adolat Uyini]] yaratishni buyurdi. Abdul-Baho, oʻz navbatida, Umumjahon Adolat Uyi faoliyatining tamoyillarini belgilab, Uning vafotidan soʻng bahoiylar, U Muhofiz etib tayinlagan toʻngʻich nevarasi Shavqiy Effendiga yuz tutishlarini buyurdi&lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt;. Umumjahon Adolat Uyi va Muhofizga eʼtiqod tamoyillarini qoʻllash, qonunlarni ommalashtirish, Amr muassasalarini himoya qilish va Bahoiy Eʼtiqodini doimo rivojlanib borayotgan jamiyat talablariga moslashtirishni buyuradi.

Shavqiy Effendi 36 yil davomida, oʻz vafotigacha butun insoniyatning xilma-xilligini aks ettiruvchi, borgan sayin oʻsib borayotgan Bahoiy jamoasining rivojiga muntazam ravishda tushunchalarni chuqurlashtirish va birlikni mustahkamlashga gʻayrioddiy uzoqni koʻra bilish, donolik va sadoqat bilan hissa qoʻshdi&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;.

Shavqiy Effendi boshchiligida, jamoa ishlarini boshqarish uchun Bahoulloh tomonidan ishlab chiqilgan benazir tizim dunyo boʻylab jadal rivojlanadi. U [[:en:Baháʼí texts|Bahoiy Bitiklarini]] ingliz tiliga tarjima qiladi; Muqaddas Zaminda Eʼtiqodning ruhiy va maʼmuriy markazi, – [[:en:Baháʼí World Centre|Umumjahon bahoiy markazini]] rivojlantiradi; butun dunyo boʻylab jamoalar va shaxslar bilan keng qamrovli yozishmalarni olib boradi; va jamoani Umumjahon Adolat Uyi sayloviga tayyorlab, Bahoullohning maʼmuriy tartibotini oʻrnatadi&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;. U, oʻzining minglab maktublarida insoniyat intilib borayotgan kelajakning ajoyib tasavvurini ochib berib, sivilizasiyaning maʼnaviy oʻlchovi va ijtimoiy oʻzgarishlari dinamikasi borasida chuqur tushunchani taklif qiladi. U, oʻziga voris tayinlashiga imkon qolmagan holatda Angliyaning London shahrida qisqa va kutilmagan xastalikdan soʻng, 1957-yil 4-noyabr kuni vafot etadi&lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[[:en:Peter Smith (historian)|Smith, Peter]] (2022). „Ch. 41: The History of the Bábí and Bahá'í Faiths“. In [[:en:Robert Stockman|Stockman, Robert H.]] (ed.) [https://www.routledge.com/The-World-of-the-Bahai-Faith/Stockman/p/book/9781138367722# ''The World of the Bahá'í Faith''.] Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 501-512. [[ISBN]] &lt;bdi&gt;[[:en:Special:BookSources/978-1-138-36772-2|978-1-138-36772-2]]&lt;/bdi&gt;. [[:en:S2CID (identifier)|S2CID]] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:244705793 244705793].&lt;/ref&gt;.

1937-yilda Shavqiy Effendi Shimoliy Amerika bahoiylari uchun [[:en:Baháʼí teaching plans#1st Seven Year Plan (1937–1944)|Yetti yillik rejani]], 1946-yilda esa keyingisini eʼlon qiladi. 1953 yilda U birinchi xalqaro reja – „[[:en:Ten Year Crusade|Oʻn yillik Ruhiy salib yurishi]]“ ni eʼlon qiladi. Bu kampaniya orqali butun dunyo bahoiylari hayratlanarli natijalarga erishadilar. Abdul-Baho vafot etganida, 35ga yaqin mamlakat Bahoiy Eʼtiqodi uchun fath boʻlgan edi, ularning baʼzilarida esa milliy darajadagi jamoalarning belgilari mavjud edi. 1957-yilda Shavqiy Effendining vafotiga qadar, bahoiylar 219ta yangi suveren davlatlar, qaram hududlar va yirik orollarda istiqomat qilardilar&lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt;. 1963 yilga kelib, Milliy Ruhiy Majlislar deb nomlanuvchi 56ta milliy boshqaruv majlisi, shuningdek, 4.500dan ortiq Mahalliy Ruhiy Majlislar mavjud edi va bahoiylar 15.000dan ortiq mahalliy istiqomat joylarda yashar edilar. Shavqiy Effendi oʻz maktublarida, 1963 yilda „Ruhiy Salib yurishi“ning eng yuqori mahsuli sifatida saylangan Umumjahon Adolat Uyi rahbarligida boshqa rejalar amalga oshirilishini eʼlon qilgan edi.

=== '''Umumjahon Adolat Uyi – xalqaro boshqaruvchi kengash''' ===
''Asosiy maqola: [[:en:Universal House of Justice|Umumjahon Adolat Uyi]]''

[[Image:Seat of the House of Justice.jpg|thumb|250px|right|Hayfadagi Umumjahon Adolat Uyining qarorgohi,[[Isroil]]]]

Umumjahon Adolat Uyi dinlar tarixida koʻrilmagan muassasadir. Ilgari hech qachon hech bir  Ilohiy Mazhar Uz dinining yaxlitligi va mutanosibligini qoʻllab-quvvatlaydigan, Uning izdoshlarining birligini saqlab, faoliyatini boshqaradigan, hamda, jamiyat hayotiga ijobiy (foydali) taʼsir koʻrsatish vakolatiga ega boʻlgan muassasani bevosita tayinlamagan.

Umumjahon Adolat Uyining xususiyatlari, vakolatlari va ishlash tartibi Muqaddas Bitiklarda aniq bayon etilib, Bahoulloh tomonidan berilgan vakolat tufayli U maʼmuriy tartibotning bosh organi hisoblanadi. Bu maʼmuriy tartibot muassasalarining faoliyati insoniyat salohiyatini rivojlantirish va sivilizasiyaning rivojiga yoʻnaltirilgan mehr ila xizmat ruhi bilan taʼriflanadi.

Ushbu muassasaning barpo etilishi Bahoiy Eʼtiqodi qonunlarining majmui boʻlmish eng muqaddas kitob – Kitobi-Aqdasda [[Bahoullo]]h tomonidan, va Abdul-Baho, Shavqiy Effendi tomonlaridan esa taʼlim va taʼlimotni oʻrgatish, qonunlarga rioya qilish, ijtimoiy muammolarni hal qilish hamda, zaif va kambagʻallarga gʻamxoʻrlik qilish kabi umumiy vazifalar buyurilgan&lt;ref&gt;[[:en:Moojan Momen|Momen, Moojan]] (1989). „[https://iranicaonline.org/articles/bayt-al-adl-house-of-justice-a-bahai-administrative-institution BAYT-AL-ʿADL (House of Justice)]“. ''[[Encyclopædia Britannica|Encyclopædia Iranica]]''. Vol. IV. pp. 12-14. [[ISSN (identifier)|ISSN]] [[issn:2330-4804|2330-4804.]]&lt;/ref&gt;. Umumjahon Adolat Uyi insoniyat ishlari uchun masʼuldir. U bahoiy taʼlimotini „[https://www.bahai.org/the-universal-house-of-justice/unique-institution#note-entry-8 odamlarni tarbiyalash, xalqlarni maʼrifatli qilish, inson va uning sharafini himoya qilish]“ uchun qoʻllashi kerak. U har doim va har qanday sharoitda imkon qadar inson manfaatlarini hisobga olib, erkaklar, ayollar va bolalar himoyasini taʼminlashi kerak. Shuningdek, „[https://www.bahai.org/the-universal-house-of-justice/unique-institution#note-entry-9 er yuzidagi odamlarning haddan tashqari xarajatlar yukidan xalos boʻlishi]“ uchun butun dunyoda tinchlik oʻrnatilishiga hissa qoʻshish Umumjahon Adolat Uyining burchidir. Uning aʼzolari qoʻshimcha ravishda dinning mavqeini „[https://www.bahai.org/the-universal-house-of-justice/unique-institution#note-entry-10 bor kuchi bilan himoya qilishga intilish]“, „[https://www.bahai.org/the-universal-house-of-justice/unique-institution#note-entry-11 uning manfaatlarini ilgari surish]“ va „[https://www.bahai.org/the-universal-house-of-justice/unique-institution#note-entry-11 dunyo oldida uning mavqeini yuksaltirish]“lari kerak.

1963-yilning aprel oyida – [[Bahoullo]]h Oʻz Vazifasini ommaviy eʼlon qilganining 100 yilligi munosabati bilan Bahoiy Eʼtiqodining xalqaro boshqaruv organi Umumjahon Adolat Uyi  oʻsha vaqtga qadar dunyoda barpo etilgan 56 ta Milliy Ruhiy Majlislar tomonidan birinchi marta saylandi. Umumjahon Adolat Uyining paydo boʻlishi nihoyatda muhim voqea edi. Bir asrdan ortiq kengayish va konsolidasiyadan soʻng, hamda, demokratik global saylov jarayoni tufayli – dunyo bahoiylari Amr ishlarini boshqarish uchun Bahoulloh tomonidan tayinlangan doimiy xalqaro muassasani barpo etishga muvaffaq boʻldilar.

Umumjahon Adolat Uyi barpo etilganidan beri yarim asrdan koʻproq vaqtini, Bahoulloh tomonidan belgilangan global sivilizasiyani yaratishda ishtirok etish uchun, Ul Zotning taʼlimotini dunyoni mukammallashga qoʻllash jarayoni orqali, manba va imkoniyatlarga ega Bahoiylar jamoasini qurish va mustahkamlashga bagʻishladi. Bundan tashqari, uning faoliyatini qoʻllab-quvvatlash uchun Umumjahon Adolat Uyi bir qator tayinlangan muassasalarni yaratdi; ular orasida [[:en:Institution of the Counsellors|Mintaqaviy Maslahatchilar Hayʼati]] va Xalqaro taʼlim Markazidir&lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Bahoullohning koʻrsatmasiga binoan Umumjahon Adolat Uyining Qarorgohi Muqaddas Zaminning Hayfa shahridagi Karmal togʻida, Bob Maqbarasining yaqinida joylashdi.

Har yili 21-aprel kuni Umumjahon Adolat Uyi „[[:en:Ridván|Rizvon]]“ga,&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; umumjahon bahoiy hamjamiyatiga Bahoiylarning yutuqlari bayon etilgan va kelgusi yil uchun tasavvur berilgan Noma yoʻllaydi&lt;ref&gt;All Ridván messages can be found at [http://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages Bahai.org.]&lt;/ref&gt;.

Bahoiylar mahalliy, hududiy va milliy darajada joylarda Amr ishlarini boshqaradigan &lt;nowiki/&gt;[[:en:Spiritual Assembly|Ruhiy Majlislarning]] toʻqqiz nafar aʼzosini saylaydilar. Toʻqqiz aʼzodan iborat boʻlgan [[:en:Universal House of Justice|Umumjahon Adolat Uyi]], butun dunyo boʻylab barcha Milliy Ruhiy Majlislar aʼzolari tomonidan har besh yilda bir marta saylanadi&lt;ref&gt;[[:en:Margit Warburg|Warburg, Margit]] (2001). Introvigne (ed.). ''Bahaʼi''. Studies in Contemporary Religions. USA: Signature Books.&lt;/ref&gt;. 21 yoshga toʻlgan va undan katta yoshdagi har bir bahoiy erkak Umumjahon Adolat Uyiga saylanish huquqiga ega; boshqa barcha muassasalarda xizmat bahoiy erkaklar va ayollar uchun ochiqdir&lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt;.

== Ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish ==
''Asosiy maqola:'' ''[[:en:Socioeconomic development and the Baháʼí Faith|Ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish va Bahoiy Eʼtiqodi]]''

Bahoiylar jamoasi vujudga kelganidan beri, ayollarga kengroq erkinlik berilishdan boshlab&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[[:en:Moojan Momen|Momen, Moojan]] (1994b). „[http://bahai-library.com/momen_encyclopedia_iran#9.%20Social%20and%20economic%20development Iran: History of the Baháʼí Faith]“. ''draft „A Short Encyclopedia of the Bahaʼi Faith“''. Baháʼí Library Online. Retrieved 16 October 2009.&lt;/ref&gt;, ayollarning bilim olishini ilgari surish ustuvor vazifa deb eʼlon qilib&lt;ref&gt;Kingdon, Geeta Gandhi (1997). „[http://bahai-library.com/kingdon_education_women_development Education of women and socio-economic development]“. ''Baháʼí Studies Review''. '''7''' (1).&lt;/ref&gt; jamiyatning [[:en:Socio-economic development|ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida]] ishtirok etdi, va bu ishtirok maktablar, qishloq xoʻjaligi birlashmalari va klinikalarni barpo etishda amaliy ifodasini topdi&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;.

Umumjahon Adolat Uyining 1983-yil 20-oktabrda butun dunyo bahoiylariga yoʻllagan nomasidan soʻng Bahoiy Eʼtiqodi oʻz faoliyat sohasida yangi bosqichga qadam qoʻydi. Nomada bahoiylar taʼlimot tamoyillariga muvofiq ravishda jamoalarning ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishida ishtirok etish yoʻllarini izlashga chaqirilgan edi. 1979 yilda butun dunyo boʻylab 129 ta rasman tan olingan Bahoiy ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish loyihalari faoliyat koʻrsata boshladi. 1987 yilga kelib rasman tan olingan rivojlanish loyihalari soni 1.482 tagacha koʻpaydi&lt;ref&gt;[[:en:Peter Smith (historian)|Smith, Peter]]; [[:en:Moojan Momen|Momen, Moojan]] (1989). „[http://bahai-library.com/momen_smith_developments_1957-1988 The Bahaʼi Faith 1957-1988: A Survey of Contemporary Developments]“. ''Religion''. '''19''' (1): 63-91. doi:[[doi:10.1016/0048-721X(89)90077-8|10.1016/0048-721X(89)90077-8]].&lt;/ref&gt;.

Joriy ijtimoiy harakat tashabbuslari sogʻliqni saqlash va sanitariya, taʼlim va gender tengligi, sanʼat va ommaviy axborot vositalari, qishloq xoʻjaligi va atrof-muhit kabi sohalardagi faoliyatni oʻz ichiga oladi&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;Baháʼí Office of Social and Economic Development (2018). „[http://www.bahai.org/documents/osed/betterment-world.pdf?a28125bc For the Betterment of the World: The Worldwide Baháʼí Community’s Approach to Social and Economic Development]“ (PDF). Retrieved 3 May 2018.&lt;/ref&gt;. Taʼlim loyihalariga qishloq maktablaridan tortib yirik oʻrta maktablargacha boʻlgan maktablar, shuningdek, ayrim universitetlar kiradi&lt;ref&gt;[[:en:Moojan Momen|Momen, Moojan]] (2007). „The Baháʼí Faith“. In Partridge, Christopher H. (ed.). ''[[iarchive:worldsreligionsn0000unse|New Lion Handbook: The World’s Religions]]'' (3rd ed.). Oxford, UK: Lion Hudson Plc. [[ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-0-7459-5266-6|&lt;bdi&gt;978-0-7459-5266-6&lt;/bdi&gt;.]]&lt;/ref&gt;. 2017 yilga kelib Bahoiy Xalqaro Taraqqiyot Tashkiloti 40.000ta kichik loyiha, 1.400ta barqaror loyiha va 135ta bahoiy gʻoyalaridan ilhomlangan tashkilotlar faoliyati haqida xabar berdi&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

== Xalqaro Bahoiy Hamjamiyati BMTda ==
[[:en:Baháʼí International Community|Xalqaro Bahoiy Hamjamiyati]] (XBH) Umumjahon Adolat Uyi boshchiligidagi Dunyo Bahoiy Jamoasining namoyondasi boʻlmish nodavlat tashkilotdir. U quyidagi tashkilotlar bilan maslahatlashuv maqomida ish olib boradi&lt;ref&gt;McMullen, Michael D. (2000). ''[[iarchive:bahaireligiousco0000mcmu|The Bahaʼi: The Religious Construction of a Global Identity. Atlanta]], GA: [[:en:Rutgers University Press|Rutgers University Press]]. [[ISBN]] [[:en:Special:BookSources/0-8135-2836-4|&lt;bdi&gt;0-8135-2836-4&lt;/bdi&gt;.]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;Baháʼí International Community (6 June 2000). „[http://www.bic.org/statements/bahai-international-community-history-active-cooperation-united-nations History of Active Cooperation with the United Nations]“. (Press release). Retrieved 25 September 2013.&lt;/ref&gt;:

• &lt;nowiki/&gt;[[:en:UNICEF|Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bolalar Jamgʻarmasi]] (YuNICEF)

• &lt;nowiki/&gt;[[:en:United Nations Development Fund for Women|Birlashgan Millatlar Tashkilotining ayollar manfaatini rivojlantirish Jamgʻarmasi.]] (YuNIFYeM)

• &lt;nowiki/&gt;[[:en:United Nations Economic and Social Council|Birlashgan Millatlar Tashkilotining Iqtisodiy va Ijtimoiy Kengashi]] (EKOSOC)

• &lt;nowiki/&gt;[[:en:United Nations Environment Programme|Birlashgan Millatlar Tashkilotining Atrof-muhit boʻyicha dasturi]] (YuNEP)

• &lt;nowiki/&gt;[[WHO|Umumjahon sogʻliqni saqlash tashkiloti]] (VOZ)

Xalqaro Bahoiy Hamjamiyati Birlashgan Millatlar Tashkilotining Nyu-York va [[Jeneva]]dagi ofislariga, hamda [[Addis-Abeba]], [[Bangkok]], [[Nayrobi]], [[Rim]], [[Santyago]] va [[Vena (shahar)|Vena]] shaharlaridagi hududiy komissiyalarida vakolatxonalariga ega&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;. Soʻnggi yillarda [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti|BMT]] Boʻlimi doirasida atrof-muhitni [[Suriya hududiy boʻlinishi|muhofaza]] qilish va ayollar mavqeini yaxshilash Boshqarmasi tashkil etildi. Xalqaro Bahoiy Hamjamiyati BMTning boshqa turli agentliklari bilan ham birgalikda rivojlanish dasturlarini amalga oshiradi. 2.000-yilda Birlashgan Millatlar Tashkilotining [[:en:Millennium Development Goals|Mingyillik Forumda]], Xalqaro Bahoiy Hamjamiyati sammitda yagona nodavlat maʼruzachilaridan biri sifatida taklif qilingan edi&lt;ref&gt;Baháʼí World News Service (8 September 2000). „[https://news.bahai.org/story/62/ Bahaʼi United Nations Representative addresses world leaders at Millennium Summit]“. Retrieved 21 October 2021.&lt;/ref&gt;.

== Bahoiy Ibodatgohlari ==
[[File:New Delhi Lotus.jpg|thumb|250px|Odatda Lotus Ibodatgohi deb ataladigan Dehlidagi Bahoʼiy Ibodatgohi koʻplab meʼmoriy mukofotlarga sazovor boʻlgan.]]
[[:en:Baháʼí Faith in Turkmenistan|Birinchi Ibodatgoh]] [[Ashxobod|Ashgabat]] shahrida 1908-yilda qurilgan. 1938-yilgacha hizmat bergan bu Ibodatgoh Sovet hukumati tomonidan yopildi. 1962-yilda zilzila oqibatida buzildi.

[[1953-yil]]da [[Chikago]]ning janubida [[:en:Baháʼí House of Worship (Wilmette, Illinois)|ibodatgoh]] qurildi.

Qolgan Kontinental Ibodatgohlar quyidagi mamlakatlarda:

[[Uganda]] (Kampala) [[:en:Baháʼí Faith in Uganda|ibodatgohi]],

[[Avstraliya]] (Sidney) [[:en:Sydney Baháʼí Temple|ibodatgohi]],

[[Germaniya]] (Frankfurt) [[:en:Baháʼí Faith in Germany|ibodatgohi]],

[[Panama]] (Panama City) [[:en:Baháʼí Faith in Panama|ibodatgohi]],

[[Samoa|Gʻarbiy Samoa]] (Apia) [[:en:Baháʼí Faith in the Samoas|ibodatgohi]],

[[Hindiston]] (New Dehli) [[:en:Lotus Temple|Lotus ibodatgohi]]

[[Chili]] (Santiyago) [[:en:Santiago Bahá'í Temple|ibodatgohi]]

1986-yilda bitirilgan Hindistondagi Ibodatgoh bir qancha memoriy mukofotlar oldi.

== Markaziy Osiyoda Bahoiy jamoalarning vujudga kelish tarixi ==
[[Fayl:Община Бахаи Самарканда.jpg|thumb|Samarqand Bahoiy Jamoasi, 1930y]]
[[Oʻzbekiston]] hududida ilk bahoiylar &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxirlarida, Bahoullohning izdoshlari qatagʻonga uchrab, [[Eron|Forsdan]] [[Turkiston]] hududiga koʻchishga majbur boʻlgan paytda paydo boʻla boshlagan.

Tez orada [[:en:Baháʼí Faith in Turkmenistan|Ashxobodda]] qoʻnim topgan kichik jamoa kengaya boshlaydi va birinchi ehromni, – yonida boshqa muassasalari: maktablar, kasalxonalar, bosma nashrlar va ayollar maktabi joylashgan Ibodatgoh quriladi.

Asta-sekin [[Oʻzbekistonda bahoiylar jamoasi|Oʻzbekiston bahoiy jamoalari]] dastlab [[Samarqand]]da, keyin [[Toshkent]] va [[Buxoro]]da vujudga kela boshlaydi. Bu yerda ular Forsdagiga nisbatan ancha keng erkinliklarga ega boʻlib, oʻzlarining insonparvarlik va maʼrifatparvarlikka oid vazifalarini amalga oshira boshlaydilar. Taʼlimotning maʼnaviy va ijtimoiy tamoyillarini oshkora amalda  qoʻllagan bu jamoa aʼzolari atrofdagilarning hurmatini qozonib, har bir ishni nihoyatda halol va sidqidildan bajaradigan insonlar sifatida katta nufuz orttirgan edilar.

Bahoullohning hayotlik davrida [[:en:Mírzá Abu'l-Faḍl|Mirzo Abul-Fazl]] tashrif buyurgan paytlarda Samarqandda Bahoiy Eʼtiqodi mavjud boʻlgan.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;Hassall, Graham (1993). [http://bahai-library.com/hassall_babi_bahai_russia „Notes on the Babi and Bahaʼi Religions in Russia and its territories“]. ''Journal of Baháʼí Studies''. '''05''' (3): 41-80, 86. [[:en:Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.31581/JBS-5.3.3(1993)|10.31581/JBS-5.3.3(1993)]]. Retrieved 2010-02-18.&lt;/ref&gt; Mirzo Abul-Fazl 1892 yili Samarqandda boʻlganida Tabrizlik Mirzo Haydar Alining savollariga javoban ''&quot;Fasl-ul-Xitob&quot;'' („Ishonchli dalillar“) kitobini yozadi&lt;ref&gt;ibn-Kalanter, Ish’teʼaʼl (March 2, 1914). „[https://books.google.co.uz/books?id=rw4YAAAAYAAJ&amp;pg=RA9-PA318&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Mirza Abdul-Fazl]“. ''Star of the West''. '''14''' (19): 318-9. Retrieved 2010-02-19.&lt;/ref&gt;. Shuningdek u Samarqandda ayrim protestant targʻibotchilariga ham dalillarni zohir etadi. 1910-yilda Samarqand Bahoiylar jamoasi oʻzining ilk Mahalliy Ruhiy Majlisini saylaydi, hamda maktab tashkil etadi va markaz quradi.

Lavhlaridan birida [[:en:ʻAbdu'l-Bahá|Abdul-Baho]] Samarqand jamoasiga shunday yozadi:&lt;blockquote&gt;''&quot;… Qay davrda dunyoga kelib, qay asrda yashayotganingizni anglaysizmi? Ushbu davr Muborak Komillik davri va ushbu asr Ulugʻvor Ism zamonidir! … Gar biz ushbu zamonda baxtiyor va shodon boʻlmasak, unda yana qay zamonni kutib va yana qay vaqtni izlashimiz kerak? Bu zamon ulgʻayish zamoni; Bu zamon shodiyona majlislar zamoni!…''&lt;ref&gt;[[:en:ʻAbdu'l-Bahá|ʻAbdu’l-Bahá]] (1909). [http://reference.bahai.org/en/t/ab/TAB/tab-698.html ''Tablets of Abdul-Baha ʻAbbas''.] Chicago, USA: Baháʼí Publishing Committee. pp. 641-2.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== Sovet Ittifoqi davridagi Bahoiy jamoalari ==
[[Toshkent]]da Bahoiylar jamoasi kutubxona, fors va rus tillari maktablarini qoʻllab-quvvatlab, taxminan 1.900 ga yaqin aʼzolari boʻlgan, davlat organlarining ruxsati bilan katta yigʻilishlarni oʻtkazgan&lt;ref&gt;Hassall, Graham (1993). „[http://bahai-library.com/hassall_babi_bahai_russia Notes on the Babi and Bahaʼi Religions in Russia and its territories]“. ''Journal of Baháʼí Studies''. '''05''' (3): 41-80, 86. [[:en:Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.31581/JBS-5.3.3(1993)|10.31581/JBS-5.3.3]](1993). Retrieved 2010-02-18.&lt;/ref&gt;. Toshkentda kutubxona – oʻquv zali va „Vahdat“ („Birlik“) nomli bahoiy nashriyoti ochilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://old.bahai.uz/ru/istoriya-very-bakhai/uzbekistana/do-revolyutsii.html |sarlavha=Община Бахаи Узбекистана до революции |qaralgan sana=2023-06-23 |arxivsana=2023-10-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231001030822/https://old.bahai.uz/ru/istoriya-very-bakhai/uzbekistana/do-revolyutsii.html }}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda nashr etilgan Bahoullohning fors va arab tillaridagi duolari va bitiklari bugungi kunga qadar saqlanib kelmoqda. 1938-yilga kelib, koʻplab hibsga olishlar va dinga qarshi [[:en:Religion in the Soviet Union#Policy toward religions in practice|zulm siyosatidan]] butun Sovet Ittifoqi boʻylab bahoiylar qamoqxonalar va lagerlarga surgun qilingan&lt;ref&gt;[[:en:Moojan Momen|Momen, Moojan]] (1994). „[https://web.archive.org/web/20080509200356/http://www.northill.demon.co.uk/relstud/turkmnst.htm Turkmenistan]“. ''draft of „A Short Encyclopedia of the Bahaʼi Faith“''. Baháʼí Library Online. Archived from [http://www.northill.demon.co.uk/relstud/turkmnst.htm the original] on 9 May 2008. Retrieved 2008-05-21.&lt;/ref&gt;. SSSRning 38ta shahridagi bahoiy jamoalari oʻz faoliyatini toʻxtatgan. Toshkentda bahoiylar soʻroq qilinib, qamoqqa&lt;ref&gt;&quot;[http://bahai-library.com/hassall_babi_bahai_russia Notes on the Babi and Bahaʼi Religions in Russia and its territories]&quot;. ''Journal of Baháʼí Studies''. '''05''' (3): 41-80, 86. [[:en:Doi (identifier)|doi:]][[doi:10.31581/JBS-5.3.3(1993)|10.31581/JBS-5.3.3]](1993)&lt;/ref&gt;. Toshkentlik Habibullo ogʻa Bokirov „[[Shimoliy dengiz]] va qutb oʻrmonlari yaqinida“ oʻn yilga ozodlikdan mahrum etilgan edi&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;.

Din taqiqlanganidan keyin Bahoiylar jamoasi hukumat qonunlariga boʻysunishdek oʻz tamoyiliga qatʼiy amal qilib, maʼmuriy boshqaruvdan voz kechadi, jamoaning mulki esa davlat mulkiga aylantiriladi&lt;ref&gt;[[:en:Shoghi Effendi|Effendi, Shoghi]] (1936-03-11). ''[http://reference.bahai.org/en/t/se/WOB/wob-34.html#pg64 The World Order of Baháʼu’lláh]'' (1991 first pocket-size ed.). Haifa, Palestine: US Baháʼí Publishing Trust. pp. 64-67.&lt;/ref&gt;. 1946 yilga kelib butun Turkistonda faqat Ashxobod, Samarqand va Toshkentdagi jamoalar saqlanib qoladi&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;. Faqat 1963 yilga kelib SSSRda iliqlik deb ataladigan vaqt boshlanishi bilangina moʻminlar bayramlar va muqaddas kunlarni nishonlash uchun yigʻilish imkoniyatiga ega boʻladilar. Boshqa mamlakatlardagi jamoalar bilan uzilgan aloqalar tiklana boshlaydi.

== Oʻzbekiston mustaqillikka erishgandan soʻng Bahoiy jamoalari ==
Oʻzbekiston mustaqillikka erishgandan soʻng va 1991-yilda qabul qilingan „Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar toʻgʻrisida“ gi qonun asosida va taqvodorlarning saʼy-harakatlari orqali Samarqand, Toshkent, Buxoro, Navoiy, Qarshi, Jizzak, keyinchalik Oxangaron va Namanganda rasmiy ravishda roʻyxatdan oʻtkazildi, shuningdek mahalliy kollegial (Mahalliy Ruhoniy Kengash deb ataluvchi) boshqaruv organlari sifatida saylandi.

== Shuningdek qarang ==
* [[Bahoiy ta'limotlari (printsiplari)]]
* [[Oʻzbekistonda bahoiylar jamoasi|Oʻzbekiston Bahoiy Jamoasi]]
* [[Bahoullo]]h
* [[Abdul-Baho]]
* [[Bobiylar harakati]]
* [[Din]]
* [[Ibrohimiy dinlar]]

== Havolalar ==
* [http://www.bahai.org Dunyo Bahoiylari rasmiy sayti]
* [http://www.news.bahai.org/ru Bahoiy Yangiliklari]
* [https://www.bahai.org/library/ Bahoiy Online Kutubhonasi]
* [http://www.bahaidualari.com Turkiy dillerde Bahoiy doalari]
* [https://bahai.uz/ Oʻzbekiston Bahoyi Jamoasining rasmiy sayti]
* [https://www.facebook.com/Bahai.uzb Oʻzbekiston Bahoyi Jamoasining rasmiy Facebook sahifasi]
* [https://www.youtube.com/@bahaiuz Oʻzbekiston Bahoyi Jamoasining rasmiy Youtube kanali]
* [https://t.me/bahaiuz Oʻzbekiston Bahoyi Jamoasining rasmiy Telegram kanali]
* [https://www.youtube.com/watch?v=u-Q2u1EG_zs Oʻzbekiston davlat teleradiokompaniyasi tomonidan olingan koʻrsatuvJamoasining rasmiy Telegram kanali]
* [https://www.youtube.com/watch?v=IaYiTqfCNKA BAXAI UZBYeKISTANA: Kak jivut posledovateli samoy molodoy religii mira]

== Manbalar ==
{{manbalar}}</text>
      <sha1>lpb04wsnsz52hilljfwogmg4fsje2wo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tajnis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15257</id>
    <revision>
      <id>6269411</id>
      <parentid>6186704</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6269411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4685" sha1="01eazu3xu27ch7f8ppirg9u3t62kuuu" xml:space="preserve">'''Tajnis''' '''(jinsdosh)''' - sheʻr baytida maʻno jihatidan har xil, ammo shakli bir xil yoki shaklan bir-biriga yaqin ikki soʻzni keltirib, ular vositasida muayyan fikr, lavha yoki timsolni taʻsirchan ifodalash sanʻati.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Tajnis''' (arab. — oʻxshash, shaklan oʻxshash, hamjins, xamshakl) — yozma adabiyotdagi badiiy sanʼatlardan. T.da omonimlar nozik soʻz oʻyinlarini ishlatishga imkon beradi. Sharq badiiyot ilmida T.ni lafzdoshlik darajasi va imlosiga qarab bir necha turlarga ajratganlar. Agar T. birikma lafzdoshligiga asoslangan boʻlsa &quot;tajnisi murakkab&quot; (maye: yoqildi — yo qildi, yozaman—yoza men), agar T.ning tuzilishi bir xil boʻlib, yozilishi har xil boʻlsa &quot;tajnisi lafz&quot; deb atalgan. Oʻzbek adabiyotida T.ni sheʼriy sanʼat sifatida ishlatishning 7 turi borligi qayd etilgan. U, ayniqsa, yozma sheʼriyatning deyarli barcha janrlarida badiiylikni yuzaga keltirish, soʻz oʻyinlari qosil qilish, soʻz maʼnolarining xilma-xil tovlanishlarini namoyish qilish maqsadlarida qoʻllangan. Mumtoz sheʼriyatda qofiyalarida T.li (omonimli) soʻzlar ishlatilgan nomalar, gʻazallar, qitalar, tuyuqlar, fardlar koʻp. Shoirlar sheʼrda, misra yoki baytda bir-biriga shaklan oʻxshash, jinsdosh soʻzlarni turli maʼnolarda qoʻllashib, chiroyli T. lar yaratganlar. Ayniqsa, T. [[turkiy xalqlar]] sheʼriyatining oʻziga xos janrlaridan biri boʻlgan tuyuqlarda keng qoʻllangan.

Boʻldi chun umring kunining vaqti tush, Nafsi sargasht otini koʻp chopma, tush. Hobgoh etgil qanoat manzilin, Yoʻqsa hargiz koʻrmagingdir rost tush.

(Ogahiy).

Birinchi misradagi &quot;tush&quot; kunning tush paytini, kishi umrining oʻrtasini; ikkinchisi otdan tush—yoshingni oʻylab ish qil, insofga kel; uchinchisi uyquda tush koʻrmoq maʼnolarida ishlatilgan. T.li qofiyalar tuyuqning janr komponentlaridan biridir. Bobur ijodidan boshlab 2 misrasida T. soʻzlar qofiya boʻlib keluvchi fardlar ham yaratila boshlagan. T. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr oʻzbek sheʼriyatida Yusuf Amiriy, Lutfiy, Navoiy yaratgan tuyuqlarda keng qoʻllangan. Uning sanʼat sifatidagi namunalari Bobur, Ubaydiy, Munis, Uvaysiy, Komyob, Ogahiy, Amiriy, Rojiy Margʻiloniy sheʼriyatida ham uchraydi. Keyinchalik: Habibiy, Charxiy, Gʻafur Gʻulom, [[Vosit]] Saʼdulla va boshqa T.larning original turlarini topishib, sheʼriyatga kiritdilar.

T. xalq ogʻzaki ijodida ham badiiylikni yuzaga keltirish omillaridan biri boʻlib kelgan.

== Adabiyot ==
* Rahmonov V., Sheʼr sanʼatlari, Leninobod, 1972; Rustamov A., Navoiyning badiiy mahorati, T., 1979; Orzibekov P., Tuyuq: Lirikada kichik janrlar, T., 1976.

Rahmonqul Orzibekov. 
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

'''Misol:'''

                        Ulkim koʻngil oldi zulfi xoli,&lt;br/&gt;
                        Koʻngludin emas xayoli xoli.

                                                                                          ''([[Lutfiy]])''

Birinchi qatorda &quot;xoli&quot; soʻzi &quot;yuzdagi xol&quot; maʻnosida, ikkinchi qatorda &quot;alohida emas&quot; maʻnosida kelgan.

                        Qayu yerda boʻlsa uqush bila oʻg (aqi)&lt;br/&gt;
                        Ani er atagʻil necha oʻgsa oʻg. (maqta)&lt;br/&gt;
                        Uqush, oʻg, bilig kimda boʻlsa tugal,&lt;br/&gt;
                        Yavuz ersa kaz te, kichig ersa oʻg. (ulugʻla)

                                                                                          ''([[Yusuf Xos Hojib]])''

'''Mazmuni:'''&lt;br/&gt;
                        Qaysi bir kishida aql va zakovat boʻlsa,&lt;br/&gt;
                        Uni (haqiqiy) kishi deb atagin, qancha maqtasang maqta.&lt;br/&gt;
                        Zakovat, aql, bilim kimda yetuk boʻlsa&lt;br/&gt;
                        Yomon boʻlsa (ham) yaxshi de, kichik bo'lsa (ham) katta deb bil (yaʻni ulugʻla).

                        Boʻyung sarvu sanuvbartek, beling qil&lt;br/&gt;
                        Vafo qilgʻon kishilarga vafo qil.

                                                                                          ''([[Xorazmiy]])''

{{OʻzME}}

[[Turkum:Adabiyot]]
[[Turkum:Oʻzbek badiiy sanʻat turlari]]</text>
      <sha1>01eazu3xu27ch7f8ppirg9u3t62kuuu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269412</id>
      <parentid>6269411</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4689" sha1="2f4yxtoxr7zshpmz64b1sqzzewahgzp" xml:space="preserve">'''Tajnis''' '''(''jinsdosh'')''' - sheʻr baytida maʻno jihatidan har xil, ammo shakli bir xil yoki shaklan bir-biriga yaqin ikki soʻzni keltirib, ular vositasida muayyan fikr, lavha yoki timsolni taʻsirchan ifodalash sanʻati.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Tajnis''' (arab. — oʻxshash, shaklan oʻxshash, hamjins, xamshakl) — yozma adabiyotdagi badiiy sanʼatlardan. T.da omonimlar nozik soʻz oʻyinlarini ishlatishga imkon beradi. Sharq badiiyot ilmida T.ni lafzdoshlik darajasi va imlosiga qarab bir necha turlarga ajratganlar. Agar T. birikma lafzdoshligiga asoslangan boʻlsa &quot;tajnisi murakkab&quot; (maye: yoqildi — yo qildi, yozaman—yoza men), agar T.ning tuzilishi bir xil boʻlib, yozilishi har xil boʻlsa &quot;tajnisi lafz&quot; deb atalgan. Oʻzbek adabiyotida T.ni sheʼriy sanʼat sifatida ishlatishning 7 turi borligi qayd etilgan. U, ayniqsa, yozma sheʼriyatning deyarli barcha janrlarida badiiylikni yuzaga keltirish, soʻz oʻyinlari qosil qilish, soʻz maʼnolarining xilma-xil tovlanishlarini namoyish qilish maqsadlarida qoʻllangan. Mumtoz sheʼriyatda qofiyalarida T.li (omonimli) soʻzlar ishlatilgan nomalar, gʻazallar, qitalar, tuyuqlar, fardlar koʻp. Shoirlar sheʼrda, misra yoki baytda bir-biriga shaklan oʻxshash, jinsdosh soʻzlarni turli maʼnolarda qoʻllashib, chiroyli T. lar yaratganlar. Ayniqsa, T. [[turkiy xalqlar]] sheʼriyatining oʻziga xos janrlaridan biri boʻlgan tuyuqlarda keng qoʻllangan.

Boʻldi chun umring kunining vaqti tush, Nafsi sargasht otini koʻp chopma, tush. Hobgoh etgil qanoat manzilin, Yoʻqsa hargiz koʻrmagingdir rost tush.

(Ogahiy).

Birinchi misradagi &quot;tush&quot; kunning tush paytini, kishi umrining oʻrtasini; ikkinchisi otdan tush—yoshingni oʻylab ish qil, insofga kel; uchinchisi uyquda tush koʻrmoq maʼnolarida ishlatilgan. T.li qofiyalar tuyuqning janr komponentlaridan biridir. Bobur ijodidan boshlab 2 misrasida T. soʻzlar qofiya boʻlib keluvchi fardlar ham yaratila boshlagan. T. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr oʻzbek sheʼriyatida Yusuf Amiriy, Lutfiy, Navoiy yaratgan tuyuqlarda keng qoʻllangan. Uning sanʼat sifatidagi namunalari Bobur, Ubaydiy, Munis, Uvaysiy, Komyob, Ogahiy, Amiriy, Rojiy Margʻiloniy sheʼriyatida ham uchraydi. Keyinchalik: Habibiy, Charxiy, Gʻafur Gʻulom, [[Vosit]] Saʼdulla va boshqa T.larning original turlarini topishib, sheʼriyatga kiritdilar.

T. xalq ogʻzaki ijodida ham badiiylikni yuzaga keltirish omillaridan biri boʻlib kelgan.

== Adabiyot ==
* Rahmonov V., Sheʼr sanʼatlari, Leninobod, 1972; Rustamov A., Navoiyning badiiy mahorati, T., 1979; Orzibekov P., Tuyuq: Lirikada kichik janrlar, T., 1976.

Rahmonqul Orzibekov. 
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

'''Misol:'''

                        Ulkim koʻngil oldi zulfi xoli,&lt;br/&gt;
                        Koʻngludin emas xayoli xoli.

                                                                                          ''([[Lutfiy]])''

Birinchi qatorda &quot;xoli&quot; soʻzi &quot;yuzdagi xol&quot; maʻnosida, ikkinchi qatorda &quot;alohida emas&quot; maʻnosida kelgan.

                        Qayu yerda boʻlsa uqush bila oʻg (aqi)&lt;br/&gt;
                        Ani er atagʻil necha oʻgsa oʻg. (maqta)&lt;br/&gt;
                        Uqush, oʻg, bilig kimda boʻlsa tugal,&lt;br/&gt;
                        Yavuz ersa kaz te, kichig ersa oʻg. (ulugʻla)

                                                                                          ''([[Yusuf Xos Hojib]])''

'''Mazmuni:'''&lt;br/&gt;
                        Qaysi bir kishida aql va zakovat boʻlsa,&lt;br/&gt;
                        Uni (haqiqiy) kishi deb atagin, qancha maqtasang maqta.&lt;br/&gt;
                        Zakovat, aql, bilim kimda yetuk boʻlsa&lt;br/&gt;
                        Yomon boʻlsa (ham) yaxshi de, kichik bo'lsa (ham) katta deb bil (yaʻni ulugʻla).

                        Boʻyung sarvu sanuvbartek, beling qil&lt;br/&gt;
                        Vafo qilgʻon kishilarga vafo qil.

                                                                                          ''([[Xorazmiy]])''

{{OʻzME}}

[[Turkum:Adabiyot]]
[[Turkum:Oʻzbek badiiy sanʻat turlari]]</text>
      <sha1>2f4yxtoxr7zshpmz64b1sqzzewahgzp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269413</id>
      <parentid>6269412</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4700" sha1="pg312fzvsq9u90t7blfrk55igzmk49a" xml:space="preserve">'''Tajnis''' '''(''jinsdosh'')''' - [[Sheʼr|sheʻr]] baytida maʻno jihatidan har xil, ammo shakli bir xil yoki shaklan bir-biriga yaqin ikki soʻzni keltirib, ular vositasida muayyan fikr, lavha yoki timsolni taʻsirchan ifodalash sanʻati.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Tajnis''' (arab. — oʻxshash, shaklan oʻxshash, hamjins, xamshakl) — yozma adabiyotdagi badiiy sanʼatlardan. T.da omonimlar nozik soʻz oʻyinlarini ishlatishga imkon beradi. Sharq badiiyot ilmida T.ni lafzdoshlik darajasi va imlosiga qarab bir necha turlarga ajratganlar. Agar T. birikma lafzdoshligiga asoslangan boʻlsa &quot;tajnisi murakkab&quot; (maye: yoqildi — yo qildi, yozaman—yoza men), agar T.ning tuzilishi bir xil boʻlib, yozilishi har xil boʻlsa &quot;tajnisi lafz&quot; deb atalgan. Oʻzbek adabiyotida T.ni sheʼriy sanʼat sifatida ishlatishning 7 turi borligi qayd etilgan. U, ayniqsa, yozma sheʼriyatning deyarli barcha janrlarida badiiylikni yuzaga keltirish, soʻz oʻyinlari qosil qilish, soʻz maʼnolarining xilma-xil tovlanishlarini namoyish qilish maqsadlarida qoʻllangan. Mumtoz sheʼriyatda qofiyalarida T.li (omonimli) soʻzlar ishlatilgan nomalar, gʻazallar, qitalar, tuyuqlar, fardlar koʻp. Shoirlar sheʼrda, misra yoki baytda bir-biriga shaklan oʻxshash, jinsdosh soʻzlarni turli maʼnolarda qoʻllashib, chiroyli T. lar yaratganlar. Ayniqsa, T. [[turkiy xalqlar]] sheʼriyatining oʻziga xos janrlaridan biri boʻlgan tuyuqlarda keng qoʻllangan.

Boʻldi chun umring kunining vaqti tush, Nafsi sargasht otini koʻp chopma, tush. Hobgoh etgil qanoat manzilin, Yoʻqsa hargiz koʻrmagingdir rost tush.

(Ogahiy).

Birinchi misradagi &quot;tush&quot; kunning tush paytini, kishi umrining oʻrtasini; ikkinchisi otdan tush—yoshingni oʻylab ish qil, insofga kel; uchinchisi uyquda tush koʻrmoq maʼnolarida ishlatilgan. T.li qofiyalar tuyuqning janr komponentlaridan biridir. Bobur ijodidan boshlab 2 misrasida T. soʻzlar qofiya boʻlib keluvchi fardlar ham yaratila boshlagan. T. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr oʻzbek sheʼriyatida Yusuf Amiriy, Lutfiy, Navoiy yaratgan tuyuqlarda keng qoʻllangan. Uning sanʼat sifatidagi namunalari Bobur, Ubaydiy, Munis, Uvaysiy, Komyob, Ogahiy, Amiriy, Rojiy Margʻiloniy sheʼriyatida ham uchraydi. Keyinchalik: Habibiy, Charxiy, Gʻafur Gʻulom, [[Vosit]] Saʼdulla va boshqa T.larning original turlarini topishib, sheʼriyatga kiritdilar.

T. xalq ogʻzaki ijodida ham badiiylikni yuzaga keltirish omillaridan biri boʻlib kelgan.

== Adabiyot ==
* Rahmonov V., Sheʼr sanʼatlari, Leninobod, 1972; Rustamov A., Navoiyning badiiy mahorati, T., 1979; Orzibekov P., Tuyuq: Lirikada kichik janrlar, T., 1976.

Rahmonqul Orzibekov. 
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

'''Misol:'''

                        Ulkim koʻngil oldi zulfi xoli,&lt;br/&gt;
                        Koʻngludin emas xayoli xoli.

                                                                                          ''([[Lutfiy]])''

Birinchi qatorda &quot;xoli&quot; soʻzi &quot;yuzdagi xol&quot; maʻnosida, ikkinchi qatorda &quot;alohida emas&quot; maʻnosida kelgan.

                        Qayu yerda boʻlsa uqush bila oʻg (aqi)&lt;br/&gt;
                        Ani er atagʻil necha oʻgsa oʻg. (maqta)&lt;br/&gt;
                        Uqush, oʻg, bilig kimda boʻlsa tugal,&lt;br/&gt;
                        Yavuz ersa kaz te, kichig ersa oʻg. (ulugʻla)

                                                                                          ''([[Yusuf Xos Hojib]])''

'''Mazmuni:'''&lt;br/&gt;
                        Qaysi bir kishida aql va zakovat boʻlsa,&lt;br/&gt;
                        Uni (haqiqiy) kishi deb atagin, qancha maqtasang maqta.&lt;br/&gt;
                        Zakovat, aql, bilim kimda yetuk boʻlsa&lt;br/&gt;
                        Yomon boʻlsa (ham) yaxshi de, kichik bo'lsa (ham) katta deb bil (yaʻni ulugʻla).

                        Boʻyung sarvu sanuvbartek, beling qil&lt;br/&gt;
                        Vafo qilgʻon kishilarga vafo qil.

                                                                                          ''([[Xorazmiy]])''

{{OʻzME}}

[[Turkum:Adabiyot]]
[[Turkum:Oʻzbek badiiy sanʻat turlari]]</text>
      <sha1>pg312fzvsq9u90t7blfrk55igzmk49a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269414</id>
      <parentid>6269413</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4714" sha1="7uhaz0ibo2jhvmls5r3tjaf7hn7sn61" xml:space="preserve">'''Tajnis''' '''(''jinsdosh'')''' - [[Sheʼr|sheʻr]] baytida maʻno jihatidan har xil, ammo shakli bir xil yoki shaklan bir-biriga yaqin ikki soʻzni keltirib, ular vositasida muayyan fikr, lavha yoki timsolni taʻsirchan ifodalash sanʻati.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Tajnis''' (arab. — oʻxshash, shaklan oʻxshash, hamjins, xamshakl) — yozma adabiyotdagi badiiy sanʼatlardan. T.da omonimlar nozik soʻz oʻyinlarini ishlatishga imkon beradi. Sharq badiiyot ilmida T.ni lafzdoshlik darajasi va imlosiga qarab bir necha turlarga ajratganlar. Agar T. birikma lafzdoshligiga asoslangan boʻlsa &quot;tajnisi murakkab&quot; (maye: yoqildi — yo qildi, yozaman—yoza men), agar T.ning tuzilishi bir xil boʻlib, yozilishi har xil boʻlsa &quot;tajnisi lafz&quot; deb atalgan. Oʻzbek adabiyotida T.ni sheʼriy sanʼat sifatida ishlatishning 7 turi borligi qayd etilgan. U, ayniqsa, yozma sheʼriyatning deyarli barcha janrlarida badiiylikni yuzaga keltirish, soʻz oʻyinlari qosil qilish, soʻz maʼnolarining xilma-xil tovlanishlarini namoyish qilish maqsadlarida qoʻllangan. Mumtoz sheʼriyatda qofiyalarida T.li (omonimli) soʻzlar ishlatilgan nomalar, gʻazallar, qitalar, tuyuqlar, fardlar koʻp. Shoirlar sheʼrda, misra yoki baytda bir-biriga shaklan oʻxshash, jinsdosh soʻzlarni turli maʼnolarda qoʻllashib, chiroyli T. lar yaratganlar. Ayniqsa, T. [[turkiy xalqlar]] sheʼriyatining oʻziga xos janrlaridan biri boʻlgan tuyuqlarda keng qoʻllangan.

Boʻldi chun umring kunining vaqti tush, Nafsi sargasht otini koʻp chopma, tush. Hobgoh etgil qanoat manzilin, Yoʻqsa hargiz koʻrmagingdir rost tush.

(Ogahiy).

Birinchi misradagi &quot;tush&quot; kunning tush paytini, kishi umrining oʻrtasini; ikkinchisi otdan tush—yoshingni oʻylab ish qil, insofga kel; uchinchisi uyquda tush koʻrmoq maʼnolarida ishlatilgan. T.li qofiyalar tuyuqning janr komponentlaridan biridir. Bobur ijodidan boshlab 2 misrasida T. soʻzlar qofiya boʻlib keluvchi fardlar ham yaratila boshlagan. T. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr oʻzbek sheʼriyatida Yusuf Amiriy, Lutfiy, Navoiy yaratgan tuyuqlarda keng qoʻllangan. Uning sanʼat sifatidagi namunalari Bobur, Ubaydiy, Munis, Uvaysiy, Komyob, Ogahiy, Amiriy, Rojiy Margʻiloniy sheʼriyatida ham uchraydi. Keyinchalik: Habibiy, Charxiy, Gʻafur Gʻulom, [[Vosit]] Saʼdulla va boshqa T.larning original turlarini topishib, sheʼriyatga kiritdilar.

T. xalq ogʻzaki ijodida ham badiiylikni yuzaga keltirish omillaridan biri boʻlib kelgan.

== Adabiyot ==
* Rahmonov V., Sheʼr sanʼatlari, Leninobod, 1972; Rustamov A., Navoiyning badiiy mahorati, T., 1979; Orzibekov P., Tuyuq: Lirikada kichik janrlar, T., 1976.

Rahmonqul Orzibekov. 
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

'''Misol:'''

                        Ulkim koʻngil oldi zulfi xoli,&lt;br/&gt;
                        Koʻngludin emas xayoli xoli.

                                                                                          ''([[Lutfiy]])''

Birinchi qatorda &quot;xoli&quot; soʻzi &quot;yuzdagi xol&quot; maʻnosida, ikkinchi qatorda &quot;alohida emas&quot; maʻnosida kelgan.

                        Qayu yerda boʻlsa uqush bila oʻg (aqi)&lt;br/&gt;
                        Ani er atagʻil necha oʻgsa oʻg. (maqta)&lt;br/&gt;
                        Uqush, oʻg, bilig kimda boʻlsa tugal,&lt;br/&gt;
                        Yavuz ersa kaz te, kichig ersa oʻg. (ulugʻla)

                                                                                          ''([[Yusuf Xos Hojib]])''

'''Mazmuni:'''&lt;br/&gt;
                        Qaysi bir kishida aql va zakovat boʻlsa,&lt;br/&gt;
                        Uni (haqiqiy) kishi deb atagin, qancha maqtasang maqta.&lt;br/&gt;
                        Zakovat, aql, bilim kimda yetuk boʻlsa&lt;br/&gt;
                        Yomon boʻlsa (ham) yaxshi de, kichik bo'lsa (ham) katta deb bil (yaʻni ulugʻla).

                        Boʻyung sarvu sanuvbartek, beling qil&lt;br/&gt;
                        Vafo qilgʻon kishilarga vafo qil.

                                                                                          ''([[Xorazmiy]])''

==Manbalar ==
{{OʻzME}}

[[Turkum:Adabiyot]]
[[Turkum:Oʻzbek badiiy sanʻat turlari]]</text>
      <sha1>7uhaz0ibo2jhvmls5r3tjaf7hn7sn61</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269415</id>
      <parentid>6269414</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4715" sha1="ouqx2bdu6u3ewgs3cjame5zqik3e5f4" xml:space="preserve">'''Tajnis''' '''(''jinsdosh'')''' - [[Sheʼr|sheʻr]] baytida maʻno jihatidan har xil, ammo shakli bir xil yoki shaklan bir-biriga yaqin ikki soʻzni keltirib, ular vositasida muayyan fikr, lavha yoki timsolni taʻsirchan ifodalash sanʻati.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Tajnis''' (arab. — oʻxshash, shaklan oʻxshash, hamjins, xamshakl) — yozma adabiyotdagi badiiy sanʼatlardan. T.da omonimlar nozik soʻz oʻyinlarini ishlatishga imkon beradi. Sharq badiiyot ilmida T.ni lafzdoshlik darajasi va imlosiga qarab bir necha turlarga ajratganlar. Agar T. birikma lafzdoshligiga asoslangan boʻlsa &quot;tajnisi murakkab&quot; (maye: yoqildi — yo qildi, yozaman—yoza men), agar T.ning tuzilishi bir xil boʻlib, yozilishi har xil boʻlsa &quot;tajnisi lafz&quot; deb atalgan. Oʻzbek adabiyotida T.ni sheʼriy sanʼat sifatida ishlatishning 7 turi borligi qayd etilgan. U, ayniqsa, yozma sheʼriyatning deyarli barcha janrlarida badiiylikni yuzaga keltirish, soʻz oʻyinlari qosil qilish, soʻz maʼnolarining xilma-xil tovlanishlarini namoyish qilish maqsadlarida qoʻllangan. Mumtoz sheʼriyatda qofiyalarida T.li (omonimli) soʻzlar ishlatilgan nomalar, gʻazallar, qitalar, tuyuqlar, fardlar koʻp. Shoirlar sheʼrda, misra yoki baytda bir-biriga shaklan oʻxshash, jinsdosh soʻzlarni turli maʼnolarda qoʻllashib, chiroyli T. lar yaratganlar. Ayniqsa, T. [[turkiy xalqlar]] sheʼriyatining oʻziga xos janrlaridan biri boʻlgan tuyuqlarda keng qoʻllangan.

Boʻldi chun umring kunining vaqti tush, Nafsi sargasht otini koʻp chopma, tush. Hobgoh etgil qanoat manzilin, Yoʻqsa hargiz koʻrmagingdir rost tush.

(Ogahiy).

Birinchi misradagi &quot;tush&quot; kunning tush paytini, kishi umrining oʻrtasini; ikkinchisi otdan tush—yoshingni oʻylab ish qil, insofga kel; uchinchisi uyquda tush koʻrmoq maʼnolarida ishlatilgan. T.li qofiyalar tuyuqning janr komponentlaridan biridir. Bobur ijodidan boshlab 2 misrasida T. soʻzlar qofiya boʻlib keluvchi fardlar ham yaratila boshlagan. T. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr oʻzbek sheʼriyatida Yusuf Amiriy, Lutfiy, Navoiy yaratgan tuyuqlarda keng qoʻllangan. Uning sanʼat sifatidagi namunalari Bobur, Ubaydiy, Munis, Uvaysiy, Komyob, Ogahiy, Amiriy, Rojiy Margʻiloniy sheʼriyatida ham uchraydi. Keyinchalik: Habibiy, Charxiy, Gʻafur Gʻulom, [[Vosit]] Saʼdulla va boshqa T.larning original turlarini topishib, sheʼriyatga kiritdilar.

T. xalq ogʻzaki ijodida ham badiiylikni yuzaga keltirish omillaridan biri boʻlib kelgan.

== Adabiyot ==
* Rahmonov V., Sheʼr sanʼatlari, Leninobod, 1972; Rustamov A., Navoiyning badiiy mahorati, T., 1979; Orzibekov P., Tuyuq: Lirikada kichik janrlar, T., 1976.

Rahmonqul Orzibekov. 
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

'''Misol:'''

                        Ulkim koʻngil oldi zulfi xoli,&lt;br/&gt;
                        Koʻngludin emas xayoli xoli.

                                                                                          ''([[Lutfiy]])''

Birinchi qatorda &quot;xoli&quot; soʻzi &quot;yuzdagi xol&quot; maʻnosida, ikkinchi qatorda &quot;alohida emas&quot; maʻnosida kelgan.

                        Qayu yerda boʻlsa uqush bila oʻg (aqi)&lt;br/&gt;
                        Ani er atagʻil necha oʻgsa oʻg. (maqta)&lt;br/&gt;
                        Uqush, oʻg, bilig kimda boʻlsa tugal,&lt;br/&gt;
                        Yavuz ersa kaz te, kichig ersa oʻg. (ulugʻla)

                                                                                          ''([[Yusuf Xos Hojib]])''

'''Mazmuni:'''&lt;br/&gt;
                        Qaysi bir kishida aql va zakovat boʻlsa,&lt;br/&gt;
                        Uni (haqiqiy) kishi deb atagin, qancha maqtasang maqta.&lt;br/&gt;
                        Zakovat, aql, bilim kimda yetuk boʻlsa&lt;br/&gt;
                        Yomon boʻlsa (ham) yaxshi de, kichik bo'lsa (ham) katta deb bil (yaʻni ulugʻla).

                        Boʻyung sarvu sanuvbartek, beling qil&lt;br/&gt;
                        Vafo qilgʻon kishilarga vafo qil.

                                                                                          ''([[Xorazmiy]])''

== Manbalar ==
{{OʻzME}}

[[Turkum:Adabiyot]]
[[Turkum:Oʻzbek badiiy sanʻat turlari]]</text>
      <sha1>ouqx2bdu6u3ewgs3cjame5zqik3e5f4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269416</id>
      <parentid>6269415</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4728" sha1="okiuk21zruolh15cwqg6mrbk5j5xfg3" xml:space="preserve">'''Tajnis''' '''(''jinsdosh'')''' - [[Sheʼr|sheʻr]] baytida maʻno jihatidan har xil, ammo shakli bir xil yoki shaklan bir-biriga yaqin ikki soʻzni keltirib, ular vositasida muayyan fikr, lavha yoki timsolni taʻsirchan ifodalash sanʻati.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Tajnis''' (arab. — oʻxshash, shaklan oʻxshash, hamjins, xamshakl) — yozma adabiyotdagi badiiy sanʼatlardan. T.da omonimlar nozik soʻz oʻyinlarini ishlatishga imkon beradi. Sharq badiiyot ilmida T.ni lafzdoshlik darajasi va imlosiga qarab bir necha turlarga ajratganlar. Agar T. birikma lafzdoshligiga asoslangan boʻlsa &quot;tajnisi murakkab&quot; (maye: yoqildi — yo qildi, yozaman—yoza men), agar T.ning tuzilishi bir xil boʻlib, yozilishi har xil boʻlsa &quot;tajnisi lafz&quot; deb atalgan. Oʻzbek adabiyotida T.ni sheʼriy sanʼat sifatida ishlatishning 7 turi borligi qayd etilgan. U, ayniqsa, yozma sheʼriyatning deyarli barcha janrlarida badiiylikni yuzaga keltirish, soʻz oʻyinlari qosil qilish, soʻz maʼnolarining xilma-xil tovlanishlarini namoyish qilish maqsadlarida qoʻllangan. Mumtoz sheʼriyatda qofiyalarida T.li (omonimli) soʻzlar ishlatilgan nomalar, gʻazallar, qitalar, tuyuqlar, fardlar koʻp. Shoirlar sheʼrda, misra yoki baytda bir-biriga shaklan oʻxshash, jinsdosh soʻzlarni turli maʼnolarda qoʻllashib, chiroyli T. lar yaratganlar. Ayniqsa, T. [[turkiy xalqlar]] sheʼriyatining oʻziga xos janrlaridan biri boʻlgan tuyuqlarda keng qoʻllangan.

Boʻldi chun umring kunining vaqti tush, Nafsi sargasht otini koʻp chopma, tush. Hobgoh etgil qanoat manzilin, Yoʻqsa hargiz koʻrmagingdir rost tush.

(Ogahiy).

Birinchi misradagi &quot;tush&quot; kunning tush paytini, kishi umrining oʻrtasini; ikkinchisi otdan tush—yoshingni oʻylab ish qil, insofga kel; uchinchisi uyquda tush koʻrmoq maʼnolarida ishlatilgan. T.li qofiyalar tuyuqning janr komponentlaridan biridir. Bobur ijodidan boshlab 2 misrasida T. soʻzlar qofiya boʻlib keluvchi fardlar ham yaratila boshlagan. T. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr oʻzbek sheʼriyatida Yusuf Amiriy, Lutfiy, Navoiy yaratgan tuyuqlarda keng qoʻllangan. Uning sanʼat sifatidagi namunalari Bobur, Ubaydiy, Munis, Uvaysiy, Komyob, Ogahiy, Amiriy, Rojiy Margʻiloniy sheʼriyatida ham uchraydi. Keyinchalik: Habibiy, Charxiy, Gʻafur Gʻulom, [[Vosit]] Saʼdulla va boshqa T.larning original turlarini topishib, sheʼriyatga kiritdilar.

T. xalq ogʻzaki ijodida ham badiiylikni yuzaga keltirish omillaridan biri boʻlib kelgan.

== Adabiyot ==
* Rahmonov V., Sheʼr sanʼatlari, Leninobod, 1972; Rustamov A., Navoiyning badiiy mahorati, T., 1979; Orzibekov P., Tuyuq: Lirikada kichik janrlar, T., 1976.

Rahmonqul Orzibekov. 
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

'''Misol:'''

                        Ulkim koʻngil oldi zulfi xoli,&lt;br/&gt;
                        Koʻngludin emas xayoli xoli.

                                                                                          ''([[Lutfiy]])''

Birinchi qatorda &quot;xoli&quot; soʻzi &quot;yuzdagi xol&quot; maʻnosida, ikkinchi qatorda &quot;alohida emas&quot; maʻnosida kelgan.

                        Qayu yerda boʻlsa uqush bila oʻg (aqi)&lt;br/&gt;
                        Ani er atagʻil necha oʻgsa oʻg. (maqta)&lt;br/&gt;
                        Uqush, oʻg, bilig kimda boʻlsa tugal,&lt;br/&gt;
                        Yavuz ersa kaz te, kichig ersa oʻg. (ulugʻla)

                                                                                          ''([[Yusuf Xos Hojib]])''

'''Mazmuni:'''&lt;br/&gt;
                        Qaysi bir kishida aql va zakovat boʻlsa,&lt;br/&gt;
                        Uni (haqiqiy) kishi deb atagin, qancha maqtasang maqta.&lt;br/&gt;
                        Zakovat, aql, bilim kimda yetuk boʻlsa&lt;br/&gt;
                        Yomon boʻlsa (ham) yaxshi de, kichik bo'lsa (ham) katta deb bil (yaʻni ulugʻla).

                        Boʻyung sarvu sanuvbartek, beling qil&lt;br/&gt;
                        Vafo qilgʻon kishilarga vafo qil.

                                                                                          ''([[Xorazmiy]])''

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

[[Turkum:Adabiyot]]
[[Turkum:Oʻzbek badiiy sanʻat turlari]]</text>
      <sha1>okiuk21zruolh15cwqg6mrbk5j5xfg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oʻzbekiston demografiyasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18232</id>
    <revision>
      <id>6269469</id>
      <parentid>6193895</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6269469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43052" sha1="g21p6xdpuwggiu11ef7byz9h5fxyc5f" xml:space="preserve">[[Fayl:Uzbekistan single age population pyramid 2020.png|350px|alt=|thumb|upright=1.4|Oʻzbekiston [[:en:Population pyramid|aholisi piramidasi]] (2020)]]
[[Fayl:Population of Uzbekistan.PNG|thumb|right|Oʻzbekiston aholisi: 1950 — 1-yanvar 2008-yil.]]

'''Oʻzbekiston demografiyasi ''' — [[Oʻzbekiston]] aholisining demografik koʻrsatkichlari boʻlib, aholining oʻsishi, zichligi, millati, taʼlim darajasi, sogʻligʻi, iqtisodiy ahvoli, diniy mansubligi va boshqa jihatlarini oʻz ichiga oladi. Maʼlumotlarning aksariyati taxmindir, chunki oxirgi aholi roʻyxati 1989-yilda Sovet davrida oʻtkazilgan.

== Demografik rivojlanish tarixi ==
[[Tasvir:Young Uzbekistani boys at a mosque in Uzbekistan.jpg|thumb|350px|Bolalar [[Registon]]da suratga tushishmoqda. Oʻzbekiston aholisining toʻrtdan bir qismidan oshigʻi 14 yoshgachadir.]]

[[Oʻrta Osiyo]] hududida yashagan ibtidoiy odamlarning qad. manzilgohlari quyi paleolit davriga toʻgʻri keladi. Jez davrida Oʻzbekiston hududida chorvador va qisman dehqonchilik bilan shugʻullangan qabilalar yashagan. Bu vaqtda ibtidoiy jamoa davri yemirilib, qabilalar oʻrtasida mulkiy munosabatlar vujudga keldi.

[[Ahamoniylar davlati|Eron]] shohi [[Doro I]] ning [[Behistun yozuvlari]]da oʻzbek xalqining qadimiy ajdodlari xorazmiylar, sugʻ'iylar, saklar, baqtriyaliklar toʻgʻrisida maʼlumotlar berilgan. Yunon va rim tarixchilari [[Gerodot]], [[Strabon]], [[Arrian]] va [[Ptolemey]] hozirgi Oʻzbekiston hududida yashagan saklar haqida maʼlumotlar qoldirganlar.

Oʻzbeklarning alohida elat boʻlib shakllanishi uzoq-yillar davomida sodir boʻlgan etnik jarayonlar mahsuli dir. Ular [[O'rta Osiyo]]ning markaziy viloyatlari [[Movarounnahr]], Xorazm, Yettisuv, qisman Sharqiy Turkistonning gʻarbiy mintaqalarida shakllangan. Oʻzbek xalqining asosini hoz. Oʻzbekis ton hududida qadimdan oʻtroq yashab, sugʻorma dehqonchilik, hunarmandchilik va savdo-sotiq bilan shugʻullanib kelgan mahalliy aholi: sugʻdiylar, xorazmiylar, baqtriylar, chorvador sak-massagetlar kabi etnik guruhlar tashkil etgan. Shuningdek, Janubiy Sibir, Oltoy, Yettisuv, Sharqiy Turkiston hamda Volga va Ural daryolari boʻylaridan turli davrlarda Movarounnahrga kirib kelgan etnik komponentlar ham oʻzbek xalqi etnogenezida ishtirok etganlar. [[Markaziy Osiyo]]ning keng hududida yashagan bu etnoslar, asosan, turkiy va sharqiy eroniy tillarda soʻzlashganlar. Amudaryo va Sirdaryo havzalari oraligʻining oʻtroq aholisi va chorvador qabila va elatlarning etnik jihatdan dastlabki aralashuvi jarayoni natijasida oʻtroq hayotga moslashgan turkiy hududiy maydon, oʻzbek xalqiga xos antropologik qiyofa shakllangan.

Mil. avv. III-asrda [[Sirdaryo]]ning oʻrta oqimida Qangʻ davlati hukm surgan davrda Amudaryo va Sirdaryo oraligʻi va unga tutash mintaqalarda iqtisodiy, siyosiy va etnomadaniy aloqalarning tobora rivojlanib borishi natijasida turkiyzabon etnoslar ustuvorlik qilib, oʻziga xos uygʻunlashgan madaniyat yuzaga keladi. Arxeologik va tarixiy majmualarda bu madaniyat „Qovunchi madaniyati“ nomi bilan qayd etilgan. Antropolog olimlarning taʼkidlashicha, aynan shu davrlarda Oʻrta Osiyoning [[vodiy]] va vohalarida yashovchi aholining tashqi qiyofasida hoz. oʻzbek va voha tojikla riga xos Oʻrta Osiyo ikki daryo oraligʻi antropologik tipi toʻliq shakllanadi.

Oʻzbek xalqining etnogenezida qatnashgan navbatdagi etnik komponentlar kushonlar hamda &lt;nowiki&gt;45&lt;/nowiki&gt; asrlarda Oʻrta Osiyoning markaziy viloyatlariga Oltoy, Jan. Sibir va Sharqiy Turkistondan kirib kelgan xioniy, kidariy va eftaliylardir. Shuningdek, oʻzbeklar etnogeneziga Oʻrta Osiyoning markaziy mintaqalari ([[Toshkent vohasi]], Fargʻona, Zarafshon, Qashqadaryo, Surxondaryo vodiylari va Xorazm)ga kelib oʻtroqlashgan turkiy etnik komponentlar faol taʼsir koʻrsatadi. Bu komponent lar va mahalliy aholi oʻrtasidagi etno-madaniy munosabatlarning rivoji natijasida yangi qatlam madaniy yutuqlarining mahalliy madaniy-xoʻjalik anʼanalar bilan jadal uygʻunlashuvi yuz beradi. &lt;nowiki&gt;VII&lt;/nowiki&gt; asrning 30-yillaridan boshlab oʻlkamiz „Turkiston“ nomi bilan atala boshlagan.

&lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asrda arab va ajam xalqlarining Oʻrta Osiyoga kirib kelishi bilan mahalliy aholining etnik tarkibida maʼlum darajada oʻzgarishlar sodir boʻlgan boʻlsa-da, ammo mintaqadagi etnik jarayonlar ga kuchli taʼsir etmagan. Bu davrda Movarounnahrdagi oʻtroq va yarim oʻtroq turkiyzabon aholi, sugʻdiylar va Xorazmning tub yerli aholisi oʻz hududlarida arablar hukmronligida yashaganlar.

&lt;nowiki&gt;911&lt;/nowiki&gt; asrlarda Movarounnahrda yaxlit turkiy qatlam, jonli turkiy til muhiti vujudga kelib, oʻz navbatida sugʻdiylar va b. mahalliy etnoslar bilan integratsiyalashuv jarayoni jadallashgan. Bu davrda Movarounnahr va Xorazmda turkiy etnik qatlam kuchli etnik asosga ega boʻlib, bu qatlam asosining aksariyat koʻpchiligi oʻtroqlashgan turgʻun turkiy etnoslardan iborat boʻlgan.

Qoraxoniylar davrida Movarounnahr va Xorazmda siyosiy hokimiyat turkiy sulolalarga oʻtishi munosabati bilan sodir boʻlgan etnik jarayonlar oʻzbek xalqining shakllanishida yakuniy bosqich boʻldi. Aynan shu davrda oʻzbek xalqiga xos elatni belgilovchi hududiy, madaniy -maʼnaviy umumiylik, etnik oʻzlikni anglash maʼlum bir davlat doirasidagi etnik uyushqoqlik, din umumiyligi kabi etnik omillar shakllandi. Bu davrda oʻzbeklarning umum elat tili qaror topdi. Umuman olganda, elat shakllanishi dagi muhim ahamiyatga molik aksariyat etnik alomatlar shakllanib yetiladi. Shunday qilib, asrlar osha yurtimizda kechgan oʻta murakkab siyosiy vaziyatda muttasil davom etgan etnik jarayonlar natijasida &lt;nowiki&gt;1112&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida oʻzbek xalqi shakllandi.

Oʻzbekiston aholisining ijtimoiy -iqtisodiy va demografik rivojlani shi &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmidan boshlab podsho Rossiyasi bosib olgandan soʻng keskin oʻzgardi. Bu holat aholi soni, milliy va yosh-jinsiy tarkibi, koʻpayish surʼatlari, joylashish xususiyatlarida oʻz aksini topdi. Rossiyadan dehqonlar koʻchirilib, Mirzachoʻlga joylashtiril di, Sharqiy Turkistondan uygʻurlar koʻchirilib keltirilib, respublika sharqidagi togʻ vodiylarida ular uchun joy ajratildi. 1897-yilda oʻtkazilgan aholi roʻyxatiga muvofiq Oʻzbekiston hududida 3,9 mln. kishi yashagan, shundan 19 % shahar aholisi edi. Tub aholining migratsion harakatchanligi past boʻlgan. Aholining koʻchib keluvchilar hisobiga oʻsishi podsho hukumati mustamlakachilik siyosatining natijasi edi. Shu siyosat tufayli oʻlkada yangi-yangi qishloq va shaharchalar barpo etildi. Biroq shunga qaramay 18651900-yillarda aholi 0,6 % ga koʻpaydi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 1-choragida ham aholi oʻsishida sezilarli oʻzgarish boʻlmadi. 192440-yillar davomida Oʻzbekiston aholisi 2,3 mln. kishiga oshdi, aholining oʻsishi-yiliga 3 % ga teng boʻldi.

Ikkinchi jahon urushi Oʻzbekiston aholisi ning soniga, uning tarkibi va joylashuviga nihoyatda salbiy taʼsir koʻrsatdi. Urush natijasida respublika 1 mln.dan ortiq aholisini yoʻqotdi. Aholining umumiy soni 194045-yillarda 6,6 mln. kishidan 5,2 mln. kishigacha kamaydi.

Urushdan keyingi davrda aholi oʻsish surʼatlarida ijobiy oʻzgarishlar boʻldi. Aholining soni 5,2 mln.dan 8,4 mln.gacha koʻpaydi. Bunda ham sof tabiiy koʻpayishdan koʻra chetdan koʻchirib keltiril gan aholining salmogʻi katta boʻldi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 6080-yillarida respublika aholisi tarkibida oʻzbeklarning soni muntazam ravishda yuqori surʼatlar bilan koʻpayib bordi. 1989-yilda oʻzbeklar salmogʻi respublika aholisining tarkibida 71,4 % ni tashkil etgan.

Oʻzbekistonning mustaqil rivojlanish yoʻliga oʻtishi uning demografik tarixida mazmunan yangicha bosqichga oʻtishni taqozo etdi. Respublikada bozor munosabatlarining shakllanishi, ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy sharoitlarning oʻzgarishi natijasida yangi demografik jarayon boshlandi: tugʻilish keskin kamaydi, mamlakatdagi slavyan xalqlar, yahudiy, mesxeti turk, grek, ukrain, nemis va b. xalqlarning maʼlum qismi oʻz tarixiy yurtlari va b. xorijiy davlatlarga koʻchib ketdi. Eng katta manfiy migratsiya saldosi 1990-yilda kuzatilib, 181,2 ming kishini tashkil etdi. Mazkur demografik jarayonlar Oʻzbekiston aholisining oʻsish surʼatlarini qisqarishiga olib keldi. Keyingi 15-yil davomida respublika aholisi 4,8 mln.ga koʻpaydi, oʻsish surʼati 1,8 %ni, oʻrtacha yillik mutlaq koʻpayish soni 400 ming kishini tashkil qildi.

== Aholining joylashishi va zichligi ==
[[Fayl:Плотность населения Узбекистана по муниципальным образованиям.png|thumb|350x350px|Oʻzbekiston aholisining munitsipalitet boʻyicha zichligi, aholi hisob-kitoblariga koʻra 2020-yil]]
Respublika aholisi, asosan, qadimdan oʻzlashtirilgan, sugʻorma dehqonchilik uchun sharoit qulay boʻlgan voha va vodiylarda zich joylashgan.

Mirzachoʻl, Surxon-Sherobod, Qarshi, Markaziy Fargʻona, Ellikqalʼa choʻllarini oʻzlashtirish natijasida hamda turli qazilma boyliklar konlarini topish asosida vujudga kelgan shahar va shaharchalar ham aholining hududiy tarkibiga oʻzgartirishlar kiritdi. Biroq yangi aholi manzillari aholining asrlar davomida tarkib topgan hududiy shakllariga katta oʻzgarishlar kirita olmadi. Aholining asosiy qismi tugʻilib oʻsgan joyida istiqomat qiladi. Bundan choʻl mintaqalarida yashovchi aholi mustasno. Shu bilan birga shaharlar tarmogʻidagi oʻzgarishlar shahar aholisining dinamikasi va joylashishiga katta taʼsir qildi. Keyingi-yillarda ularda sezilarli oʻzgarishlar yuz berdi. 1990—2005-yillarda mamlakat aholisining oʻsish surʼati pasayib borayotgan davrda baʼzi viloyatlarda bu jarayon sekinroq kechdi.

Oʻzbekistonda demografik vaziyatning eng muhim xususiyatlari aholi oʻsish surʼatlarining pasayib borishi; aholi tabiiy koʻpayish koʻrsatkichining kamayishi; tashqi migratsiya natijalarining manfiylashuvi; shahar aholisining sust oʻsishi va boshqalar. Mamlakatning shahar aholisi nihoyatda notekis joylashgan boʻlib, asosiy qismi Toshkent sh.ga toʻgʻri keladi. Biroq Toshkent sh. aholisi soʻnggi-yillarda deyarli oʻsmadi, natijada uning Oʻzbekiston aholisi tarkibidagi ulushi 2020-yildagi 10,5 %dan 8,2 % ga tushib qoldi. Navoiy, Sirdaryo, Toshkent viloyatlari hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasining demografik salohiyati pasaydi. Hozirgi kunda Oʻzbekiston aholisining 16,4 % Samarqand va jizzax viloyatlari ga toʻgʻri keladi. Xorazm, Namangan va Andijon viloyatlarida ham biroz oʻsish boʻldi.

[[1991]]—[[2005]]-yillarda Oʻzbekiston viloyatlari boʻyicha shahar aholisining oʻsishida sezilarli darajada nomutanosiblik kuzatildi. Bu-yillarda respublika shaharlari aholisining oʻsish surʼati 0,9 % boʻlib, bu koʻrsatkich Samarqand 3,2 %; Jizzaxda 2,8 %; Sirdaryoda 0,6 %; Buxoroda 0,7 %; Xorazmda 0,8 % va Toshkent viloyatida 0,2 % ni tashkil etdi.

Yuqoridagi oʻzgarishlarga qaramay, respublika aholisining hududiy mujassamlashuvi darajasi hamon Fargʻona va toshkent iqtisodiy rayonlarida yuqori. Fargʻona vodiysiga mamlakat aholisining 28 %, Toshkent sh. va viloyatiga 18 % toʻgʻri keladi. [[Aholi zichligi]] 1&amp;nbsp;km{{sup|2}} ga 58 kishi boʻlib, bu koʻrsatkich mamlakat miqyosida 70 karraga farq qiladi yoki boshqacha aytganda, 7,3 kishidan ([[Navoiy viloyati]]) 552,5 ([[Andijon viloyati]]) kishigacha yetadi. Fargʻona, Namangan, Xorazm viloyatlarida aholi juda zich, Qashqadaryo, Sirdaryo, Buxoro viloyatlarida, shuningdek, Qoraqalpogʻiston Respublikasida zichlik koʻrsatkichi ancha past.

Oʻzbekiston Respublikasi jami aholisining 36,3 % shaharlarda, qolgan qismi qishloqlarda yashaydi. Soʻnggi-yillarda urbanizatsiya darajasining pasayib borishi va qishloq aholisi hissasining oʻsishi kuzatilmoqda.

== Aholining tabiiy koʻpayishi ==
Oʻzbekistonda aholi tabiiy koʻpayishiga oid mufassalroq maʼlumotlar &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmidan boshlab mavjud. Aholining tabiiy koʻpayishi 1-navbatda tugʻilishga bogʻliq. Respublikada &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida tugʻilish darajasi yuqori boʻlgan. 1865—1917-yillarda tugʻilishning umumiy koeffitsiyenti (har 1000 ta kishiga nisbatan tugʻilganlar soni) 4550 %ni tashkil etgan. Tugʻilish fiziologik imkoniyat darajasida boʻlgan, oilada farzandlar tugʻilishi cheklanmagan. Buning asosiy omillari oʻzbek ayollarining ijtimoiy i.ch. da juda kam ishtiroki, maʼlumotlilik darajasi ning pastligi, tugʻilishni qoʻllab-quv vatlovchi urf-odat va qadriyatlar taʼsirining nisbatan yuqoriligi, goʻdaklar oʻlimining koʻpligidir.

Oʻsha davrda aholi oʻrtasida oʻlim hollari ham yuqori boʻlgan. 1886—1900-yillarda Oʻzbekiston hududida 1000 ta aholiga nisbatan oʻrtacha 49,8 ta bola tugʻilgan boʻlsa, oʻlganlar soni (har 1000 kishi hisobiga) 44,8 ga teng edi. Demak, oʻsha davrda oʻzbek oilalarida tugʻilish yuqori boʻlishiga qaramay aholi oʻrtasida oʻlimning koʻpligi, oʻrtacha umr koʻrish davri juda qisqa boʻlgani (32 yosh) tufayli aholining tabiiy koʻpayishi sust kechgan. Boshqacha aytganda, yuqori tugʻilish yuqori tabiiy oʻsishni taʼminlay olmasdi, tugʻilishning „foydalilik“ darajasi past boʻlgan. Mazkur dalillar Oʻzbekiston aholisining tabiiy koʻpayishi &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida Yevropa xalqlaridan 3,5 barobar kam boʻlganini koʻrsatadi. Natijada aholi sonining oʻsishi juda sekin kechgan. 1885—1917-yillarda Oʻzbekiston aholisi 3320 mingdan 4052 mingga yetdi yoki aholining soni har-yili oʻrtacha 0,6 % atrofida oʻsdi.

Bu koʻrsatkich hozirga qaraganda 3,1 marta kam, chunki 1991—2000-yillarda Oʻzbekiston aholisi-yiliga 1,9 % dan koʻpaydi.

1939—2004-yillar, yaʼni 65-yil mobaynida respublika aholisi 4,0 marta koʻpaygan boʻlsa, bu koʻrsatkich shahar joylarda 6,4 va qishloqlarda 3,3 martani tashkil etgan. Albatta, koʻrilayotgan davrning turli oraliqlarida va qishloq hamda shahar joylarda aholi sonining koʻpayish surʼati turlicha boʻlgan. Jumladan, 1939—1959-yillarda jami aholi 127,9 % ga, shahar aholisi 185,6 % va qishloq aholisi 108,5 %ga oʻsgan. 1959—1970-yillarda respublika jami aholisi 145,3 %ga, shahar aholisi 158,4 % va qishloq aholisi 141,3 %ga oʻsgan, oʻrtacha bir yillik koʻpayish 3,45, 4,25 va 3,20 %ni tashkil etgan. Aynan shu-yillar Oʻzbekiston oʻzining tarixiy demografik rivojlanishining eng yuqori koʻrsatkichlariga erishgan.

Undan keyingi-yillarda aholi sonining oʻsishi biroz susaygan, biroq shahar aholisining qishloq aholisiga nisbatan tezroq koʻpayish jarayoni saqlanib qolgan. Masalan, 1970—1979-yillarda shahar aholisi 146,9 %ga, qishloq aholisi 120,9 % va jami aholi soni 130,4 %ga ortgan. 1979—1989-yillar mobaynida shahar aholisi 126,7 va qishloq aholisi 130,1 %ga oʻsgan. Koʻrinib turibdiki, bu davrdan respublika qishloq joylarining demografik rivojlanishi shahar va shaharchalarga qaraganda ustunroq boʻlgan. Urbanizatsiya jarayonining bunday zaiflashuvi oʻtgan asrning 80-yillarining 2-yarmidan boshlangan, 1984-yilda shahar aholisining ulushi 42 %gacha koʻtarilgan va shundan soʻng u asta-sekin kamayib borgan.

Soʻnggi-yillarda respublika umumiy aholisi koʻpayish surʼatining pasayishi va qishloq aholisining shaharlik larga nisbatan tezroq oʻsish jarayoni kuzatilmoqda. Ayni paytda shahar aholisining koʻpayish surʼati eng past darajaga tushib qolgan (1,05 %). 2000-05-yillarda aholining oʻrtacha oʻsish surʼati 1,2 % ni tashkil etdi va oʻrtacha yillik mutlaq sonining oʻsishi 310,4 ming kishiga tushdi. Mazkur davrda qishloq aholisi 4,4 mln.ga, shahar aholisi 1 mln.ga koʻpaygan. Buning natijasida shahar aholisining salmogʻi 40,4 % dan 35,9 % ga tushib qoldi.

Tugʻilish va tabiiy koʻpayish koeffitsiyentlari boʻyicha respublika viloyatlarining qishloq aholisini mutanosib ravishda 2 guruhga ajratish mumkin: birinchisiga tugʻilish darajasi (20-22 %) va tabiiy koʻpayish darajasi (14-17 %) oʻrtacha boʻlgan 8 ta viloyat (Buxoro, Andijon, Navoiy, namangan, Sirdaryo, Fargʻona, Xorazm, Toshkent) kiradi. Tugʻilish (23-24 %) va tabiiy koʻpayish darajasi (1819 %) nisbatan yuqori boʻlgan ikkinchi guruhga Qashqadaryo, Surxondaryo, Jizzax, Samarqand viloyatlari va [[Qoraqalpogʻiston|Qoraqalpogʻiston Respublikasi]] kiradi. Shahar aholisi ichida oʻrtacha tugʻilish darajasi (1620 %) 8 ta viloyatda kuzatil moqda. Namangan viloyatida shahar aholisining tugʻilishi nisbatan yuqori (20,2 %). Shahar aholisi ichida tugʻilish darajasi past boʻlgan (16 %) 4 viloyat mavjud. Bular Buxoro, Toshkent, Samarqand va Fargʻona viloyatlari.

1991-yilda Oʻzbekistonda yangi iqtisodiy munosabatlarning shakllanishi natijasida ijtimoiy-iqtisodiy oʻzgarishlar sodir boʻldi va bu oʻzgarishlar 1-navbatda uning demografik vaziyati ga oʻz taʼsirini koʻrsatdi. Oʻzbekiston da tugʻilish jarayonining nisbatan yuqoriligining asosiy sabablaridan biri oila qadriyatlari hamda nikohdan oʻtish jarayonining yuqoriligidir. Mas., 2005-yil har 1000 kishiga shaharlarda 7,0 nikoh toʻgʻri kelgan boʻlsa, ajralish koʻrsatkichi 0,6 ga teng boʻldi. 19912004-yillarda Oʻzbekistonda har 1000 aholiga nisbatan tugʻilgan bolalar soni 34,5 dan 22,3 gacha yoki 1,2 punktga qisqardi. 2005-yilda aholi 292,1 ming kishiga yoki 2004-yildagiga nisbatan 1,1 % ga koʻpaydi.

Oʻzbekistonda tugʻish yoshi koeffitsi yentlari ham qisqarmoqda. Tugʻilgan bolalarning asosiy qismi nisbatan yosh ayollarga toʻgʻri keladi. Bu holat soʻnggi-yillarda yanada barqarorlashdi.

Respublikada 1980—1995-yillarda oʻlim koeffitsiyenti 7,5 promilledan 6,4 promillegacha qisqardi. Bu jarayon, asosan, goʻdaklar, bolalar va oʻrta yoshdagi kishilar oʻrtasida oʻlim darajasining kamayishi bilan bogʻliq. Aholiga tibbiy xizmat koʻrsatish sohalarining rivojlanishi 1-navbatda aholi oʻlimining keskin kamayishiga olib keldi. Agar 18861920-yillarda Oʻzbekistonda har 1000 kishi hisobiga oʻlganlar soni 4034 kishini tashkil etgan boʻlsa, 1920-yildan keyin bu koʻrsatkich 56 barobarga kamaygan. Respublika shahar hududlari da aholi oʻlimi qishloq joylarga nisbatan yuqoridir. Bunga sabab ekologik vaziyatdagi oʻzgarishlar, shahar turmush tarzidir. Sanoat rivojlangan Toshkent sh.da aholi oʻlimi eng yuqori. Oʻlganlar soni 2005-yilda 2004-yilga nisbatan 6,6 % ga yoki 8,6 ming kishiga oshdi. Goʻdaklar oʻlimi koeffitsiyenti esa 2004-yildagi 15,4 % dan 14,3 %ga kamaydi.

== Aholi migratsiyasi ==
Oʻzbekiston aholisi sonining oʻzgarishida migratsiyaning ahamiyati katta boʻlgan. Oʻzbekistonning Podsho Rossiyasi tomonidan bosib olinishi natijasida bu yerga juda koʻp oilalar koʻchib kelgan. Ularga koʻchib kelish va joylashishda keng imtiyozlar berildi, tabiiy-iqlim sharoitlari qulay boʻlgan joylardan yer ajratildi.

&lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning soʻnggi 35-yili davomida Oʻzbekistonga Rossiyadan jami 7075 ming yoki-yiliga oʻrtacha 2 mingdan ortiq kishi koʻchib kelgan. Koʻchib kelganlarning aksariyati shaharlarda, jumladan Toshkentda joylashdi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida koʻchib keluvchilar salmogʻi yanada oshgan. Mirzachoʻlni oʻzlashtirish uchun, keyinroq t.yillar qurilishi, sanoat korxonalarining barpo etilishi munosabati bilan Rossiyadan oilalarning koʻchib kelishi natijasida migratsiya oqimi kuchli boʻlgan. Ayniqsa, Toshkent zilzilasi (1966) dan soʻng tashqi migratsiya yanada kuchaygan, poytaxt aholisi tez koʻpaygan.

Mamlakatda yirik sanoat markazla ri boʻlgan Chirchiq, Olmaliq, Angren, Navoiy, Zarafshon, Ohangaron, Fargʻona, Bekobod sh.lari aholisi koʻp jihatdan bu yerga koʻchib kelganlar asosida oʻsib bordi.

Umuman olganda, tashqi migratsiya ning Oʻzbekiston aholisi sonining oʻsishidagi hissasi turli-yillarda turlicha boʻlgan. Mas., 18951900-yillarda migratsiya qoldigʻi jami aholi koʻpayishining 1012 %ni tashkil etgan. Mazkur omilning roli &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning boshlarida ham sezilarli boʻlgan: oʻrtacha bir-yilda koʻpaygan har 10 kishidan bittasi tashqi migratsiya hisobiga toʻgʻri kelgan.

1917-24 va Ikkinchi jahon urushi-yillarida migratsiya qoldigʻi respublika uchun manfiy natijaga ega boʻlgan. Qolgan-yillarda, ayniqsa, urushdan keyingi 5 yillikda chetdan koʻchib kelganlar soni ketganlarga qaraganda ancha koʻp boʻlgan. Aynan shu-yillarda tashqi migratsiya Oʻzbekiston aholisi sonining oʻrtacha yillik koʻpayishining taxminan 1/3 qismini tashkil etgan. 195074-yillarda respublikalararo migratsiya qoldigʻi Oʻzbekistonda 832,5 ming kishiga teng boʻldi.

Tashqi migratsiyaning manfiylashuv alomatlari &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 80-yillarida yuzaga keldi. 1989-yil respublikaga 83,9 ming kishi koʻchib kelgan boʻlsa, 167,3 ming kishi koʻchib ketdi. Migratsiyaning manfiy qoldigʻi 83,4 ming kishini tashkil etdi.

Mustaqillik-yillarida rusiyzabon xalqlarning oʻz yurtlariga qaytib ketishi natijasida tashqi migratsiyaning manfiylashuv alomatlari ancha sezilarli tus oldi. Aholining respubli kadan koʻchib ketishi 1990-yilda oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqdi. Oʻsha-yili davlat organlari tomonidan rasmiy ravishda qayd qilingan migratsiyaning manfiy qoldigʻi 140 ming kishini tashkil qildi. Keyingi-yillarda u asta-sekin kamayib bordi. Shuningdek, Oʻrta Osiyoning tub aholisiϧoʻzbek, tojik, qirgʻiz, qozoq va turkmanlarning migratsiya vositasida oʻzlarining mustaqil respublikalariga koʻchib ketishlari ham respublikalararo migratsion aloqalar ning 199194-yillardagi asosiy xususiyatlaridan biri hisoblanadi. Mas., 19962003-yillar mobaynida migratsiya tufayli Oʻzbekiston Respublikasi aholisi 531 ming kishiga kamaygan.

Oʻzbekiston aholisi faqat tabiiy koʻpayish hisobiga bir-yilda 370ϧ400 ming kishiga ortishi lozim, biroq migratsiya qoldigʻi manfiy boʻlgani sababli bu koʻrsatkich 300 ming kishi atrofida boʻlgan.

Tashqi migratsiya avvalo shahar aholisi dinamikasiga taʼsir etadi. Chunki mamlakatga kelganlarning ham, ketganlarning ham koʻpchiligi shaharlar bilan bogʻlangan. Oʻtgan asrning 5070-yillarida Oʻzbekiston shaharlari aholisi ning jadal oʻsishi ham koʻp jihatdan shu omilga bogʻliq boʻldi. Keyingi-yillarda urbanizatsiya darajasining sustlashuvi ham shuning taʼsirida yuzaga keldi. Maʼlumotlarga koʻra, shahar joylarda tashqi migratsiya qoldigʻi 19962003-yillarda taxminan 4050 ming kishi, qishloqlarda esa 2030 ming kishini tashkil etdi. (qarang 7-,8-jadvallar).

2005-yilda migratsiya qoldigʻi manfiy 107,0 ming kishini tashkil etdi.

Migratsiya qoldigʻi Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Navoiy, Sirdaryo va Jizzax viloyatlarida hamda Toshkent sh.da nisbatan yuqori koʻrsatkichga ega. Ayni vaqtda, Andijon, Namangan, Xorazm viloyatlarida migratsiya aylanmasi manfiy boʻlsa-da, u aholi sonining umumiy oʻsish koʻrsatkichlariga kuchli taʼsir etmagan. Migratsiyada qatnashganlarning jami hajmida Rossiya hissasiga 50,9 %, Ukrainaga 12,9 %, Qozogʻistonga 10,9 %, Oʻrta Osiyoning boshqa mamlakatlariga 13,2 % toʻgʻri keladi.

Oʻzbekistonda ichki migratsiya ham oʻziga xos xususiyatlarga ega. Oʻtgan asrning 6070-yillarida Mirzachoʻlning oʻzlashtirilishi munosabati bilan bu yerga Fargʻona vodiysi hamda Samarqand va Jizzax viloyatlarining ayrim tumanlaridan maʼlum qism aholi koʻchib kelgan. Shuningdek, Qarshi, Surxon-She robod dashtlarining oʻzlashtirilishi bilan ham aholining ichki migratsiyasi bogʻliq boʻldi. Sirdaryo, Jizzax, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlari va Fargʻona vodiysidagi yangi tashkil etilgan qishloq tumanlari aholisi, asosan, migratsiya natijasida shakllangan.

Keyingi-yillarda Oʻzbekistonda ichki migratsiya harakatlarining pasayishi kuzatilmoqda. Buning asosiy sabablaridan biri, bozor iqtisodiyoti ga oʻtish sharoitlaridagi murakkab ijtimoiy-iqtisodiy oʻzgarishlar jarayonidir. Aholining ish bilan taʼminlan ganlik darajasiga mamlakatdagi ichki migratsiya oqimlari ham bevosita taʼsir koʻrsatadi. 19802003-yillarda respublika ichki migratsiya hajmi 461,8 ming kishidan 250 minggacha, viloyatlar ichidagi migratsiya ham bu davrda 253,6 ming kishidan 138,0 mingga, yaʼni 118,6 ming kishiga, viloyatlararo migratsiya hajmi 208,2 ming kishidan 115,0 mingga, yaʼni 93,2 ming kishiga kamaydi.

[[Orol dengizi|Orolboʻyida]] ekologik vaziyatning salbiylashuvi sababli 1990-yillarda Qoraqalpogʻiston Respublikasining baʼzi tumanlaridan Toshkent va Sirdaryo viloyatlariga aholining koʻchib kelishi kuzatildi.
== Urbanizatsiya ==
Oʻzbekiston jahonning ilk [[urbanizatsiya]] oʻchoqlaridan biri. Samarqand, Buxoro, Xiva, Toshkent, Termiz, Qarshi va Shahrisabz sh.lari 20002700 yillik tarixga ega. Mamlakatning turli hududlarida topilgan shaharlar qoldiqlari (Afrosiyob, Axsi, Pop, Nasaf, Kesh, Poykend va b.) ham bu yerda urbanizatsiyaning qadimdan rivojlanib kelganligidan dalolat beradi.

Oʻzbekistonda 120 ta shahar va 117 ta shaharcha mavjud boʻlib, ularda 9442 ming kishi yoki mamlakat jami aholisining 36,3 % yashaydi.

Shahar aholisi 1865—1917-yillarda past surʼatlar bilan koʻpaydi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning boshlarida shahar aholisi siyosiy vaziyatning barqarorlashuvi natijasida notekis oʻsdi. Bunga, albatta, 1924-yilda amalga oshirilgan Oʻrta Osiyoning milliy-maʼmuriy qayta boʻlinishi ham oʻz taʼsirini koʻrsatdi. 192640-yillarda shahar tarmogʻi va shahar aholisining sonida katta oʻzgarishlar boʻldi. Industr lashtirish shiori ostida oʻtkazilgan tadbirlar 12 shahar qatoriga yangi shaharchalarning qoʻshilishiga, shahar aholisining esa tez koʻpayishiga sabab boʻldi.

Ikkinchi jahon urushi-yillarida Oʻzbekis tonning jami aholisi 1,5 mln.ga kamaydi, bunda shahar aholisining salmogʻi ancha kam. Buning sababi frontga qurol-aslaha va b. mahsulotlar yetkazib beruvchi shaharlarning imtiyozlar bilan taʼminlanishi, ikkinchi sababi front oldidagi korxonalarning aksari qismi ishchilar bilan birga sharqqa, jumladan, Oʻzbekiston shaharlariga koʻchirilishidir. Urush natijasida 1 mln. tub aholisini yoʻqotgan respublika 1 mln. dan ortiq yevropaliklarga ega boʻldi, bu holat esa siyosiy va demografik vaziyatga oʻz taʼsirini koʻrsatdi. Urushdan keyingi „demografik kompensatsiya“ davrida shahar aholisi tez surʼatlar bilan koʻpaydi.

Shahar aholisi, ayniqsa, 197386-yillarda tez koʻpaygan. Bunga 1972-yilda Oʻzbekistonda aholi yashaydigan joylarga shahar maqomini berish uchun zarur boʻlgan demografik meʼyorning oʻzgarishi, yaʼni aholi sonining 10 mingdan 7 ming kishiga tushirilishi sabab boʻldi. Natijada bir-yilda oʻnga yaqin qishloqlar shahar toifasiga oʻtkazil di. Mas., 1970-yilda respublikada 42 ta shahar boʻlgan boʻlsa, ular qatoriga 1973-yilda 13 ta, 1974-yilda 9 ta, 1975-yilda 5 ta, 1976-yilda 6 ta, 1977-yilda 5 ta „yangi shahar“ qoʻshildi.

Biroq, shaharlar sonining bunday tez surʼatlarda koʻpayishi haqiqiy urbanizatsiya emas, koʻproq „soxta“ urbanizatsiyaga olib keldi. Shaharlar sonining koʻpayishi &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 90-yillarida keskin qisqardi va eng soʻnggi-yillarda yangi shaharlar deyarli tashkil topmadi. hoz. Toshkent viloyatida 34 ta, Qoraqalpogʻistonda 29 ta, Samarqand viloyatida 23 ta shahar va shaharchalar mavjud. Ularning eng kam soni Sirdaryo viloyatida 11 ta va Xorazm viloyatida 10 ta, Buxoro viloyatida 14 ta va Navoiy, Surxondaryo 15 ta, Andijon va Qashqadaryoda 16 tadan, Namangan viloyatida 20 ta va Fargʻonada 19 ta shahar va shaharchalar bor (2005).

Urbanizatsiya faqatgina shahar va shaharchalarning umumiy soni bilan emas, balki koʻproq shaharlar aglomeratsiya sining rivojlanganligi bilan belgila nadi. Oʻzbekistonda 2005-yil maʼlumotiga koʻra 17 ta yirik shahar bor. Ular orasida Toshkent sh. keskin ajralib turadi. Aholisining soni 2128 mingdan ortiq boʻlgan poytaxt shaharning respublikadagi urbanizatsiya jarayoniga boʻlgan taʼsiri benihoya katta. Shu tarzda Oʻzbekistonda urbanizatsiya jarayoni Toshkent sh., katta va oʻrta shaharlarga bogʻliq holda amalga oshmoqda (9-jadvalga q.). Yirik shaharlar negizida shaharlarning murakkab hududiy tizimi shahar aglomeratsiyalari vujudga kelgan boʻlib, ular urbanizatsiya rivojlanishining muhim koʻrsatkichi sifatida xizmat qiladi. Mas., Toshkent aglomeratsiyasi 30 ga yaqin shahar va shaharchalarni birlashtiradi. Shuningdek, FargʻonaMargʻilon, Samarqand, Namangan, buxoro, Andijon va b. aglomeratsiyalar ham rivojlanib bormoqda.

Oʻzbekistonda urbanizatsiyaning umumiy koʻrsatkichi 1984-yilda 42 % dan ortiqroq edi. Keyingi paytda urbaniza siya koʻlamiga shahar aholisining tabiiy oʻsish darajasining kamayib borishi ham taʼsir etmoqda.

Urbanizatsiya darajasining qisqarib borishiga qishloq aholisining shaharliklarga nisbatan tezroq koʻpayishi, shaharlarda (ayniqsa, sanoat markazlarida) tashqi migratsiyaning kuchayishi, yangi shaharlarning vujudga kelmasligi ham sabab boʻldi. Ammo qishloq joylardagi ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar, infratuzilma va sanoat korxonalari, dam olish maskanlarining tashkil etilishi, qishloq xoʻjaligiga tegishli boʻlmagan iqtisodiy tarmoqlarda tadbirkorlikning rivojlanib borishi urbanizatsiyaning haqiqiy holatini ifodalab beradi. Mazkur oʻzgarishlar hamda shaharlar rivojlanishi asosida Oʻzbekistonda yaqin-yillarda urbanizatsiya umumiy koʻrsatkichining qisqarib borishi toʻxtab, oʻsa boshlaydi.

== Milliy tarkibi ==
Oʻzbekistonning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy muhiti, xususan, salkam 150-yil mustamlaka boʻlib kelgani uning demografik rivojiga, jumladan, aholining milliy tarkibiga juda katta taʼsir koʻrsatdi. Aholi haqida, yaʼni aholining umumiy soni, hududlar boʻyicha taqsimlanishi, yoshi, jinsi, ijtimoiy va milliy tarkibi, tabiiy oʻsishi, migratsiyasi va b. haqida aholi roʻyxati oʻtkazish orqali toʻliq maʼlumot olinadi. Oʻzbekistonda aholi roʻyxati keyingi 100-yil ichida bir necha marta (1897, 1920, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979 va 1989-yillarda) oʻtkazilgan.

Oʻzbekiston dunyodagi koʻp millatli respublikalardan biri. Oʻtgan-yillar maʼlumotlari qiyoslab koʻrilganda, 1939-yilgi aholi roʻyxatida Oʻzbekistonda 97, 1959-yilgi roʻyxatda 113, 1979-yilgi roʻyxatda 120 dan ortiq millat va elat yashagan. 1989-yilgi aholi roʻyxatidan esa, Oʻzbekistonda 125 dan ortiq millat va elat vakillari istiqomat qilib, ularning umumiy soni 19 mln. 810 ming kishi ekanligi maʼlum boʻldi.

Oʻzbekistonning tub aholisi oʻzbeklar. Soʻnggi yillarda aholining milliy tarkibida oʻzbeklarning hissasi oshdi va hoz. respublika aholisining 80,0 %ni tashkil etmoqda. Respublikada qoraqalpoqlar ikkinchi tub millat hisoblanadi. Ularning umumiy soni 549,2 ming kishiga yoki mamlakat aholisining 2,2 %ga teng. Oʻzbekiston Respublikasida Oʻrta Osiyo mahalliy xalqlaridan tojiklar (1237,4 ming yoki 4,9 %), qozoqlar (977,8 ming 3,6 %), qirgʻizlar (227,4 ming 0,9 %), turkmanlar (152,3 ming 0,6 %) ham istiqomat etadi. Oʻzbekistonda yashab kelayotgan tatarlar soni ham anchagina (275,4 ming kishi 1,0 %).

Oʻzbekiston Respublikasida rus, ukrain, beloruslar bilan bir qatorda polyak, chex, bolgar va b. ham yashaydi. 1989-yil aholi roʻyxatiga koʻra soni jihatidan 2-oʻrinda ruslar turar edi, hoz. esa 3-oʻrinda boʻlib, 1050 ming kishidan ziyod yoki umumiy aholiga nisbatan 3,8 %ni tashkil etadi. Oʻzbekistonda yashovchi ruslarning soni jihatdan oʻsish dinamikasiga nazar tashlasak, eng tez surʼat bilan koʻpayishi 195970-yillarga toʻgʻri keladi. Buning sababi 1966-yil Toshkent zilzilasidan soʻng shaharning qayta qurilishi hamda respublikada yangi sanoat markazlari tashkil topib, rus va yevropa xalqlarining koʻplab jalb qilinganligidir. Biroq keyingi-yillarda ruslarning oʻsish surʼati bir qadar kamaydi.

Oʻzbekistonda hind-evropa oilasiga mansub boʻlgan tojiklardan tashqari fors, pushtun, balujlar va bosgqalar xalqlar ham bor. Mamlakatda koreys, arman, yahudiylar ham yashaydi.

Mamlakatda millatlar ning geografik joylashi shi ham bir tekis emas. Buning birinchi sababi millatlarning tarixiy rivojlanishi boʻlsa, ikkinchidan respublikada xalq xoʻjalik tarmoqlari ning rivojlanish xususiyatlaridir. Qishloq joylarda tub millat vakillarining soni koʻpayib, boshqa millat vakillarining nufusi kamaymoqda. Qoraqalpoqlar toʻla-toʻkis oʻz respublikasi doirasida yashaydigan millat hisoblanadi (94,5 %). Oʻzbekis tonning mustaqil taraqqiyoti davrida aholi milliy tarkibida katta oʻzgarish sodir boʻldi. hozir Oʻzbekistonda oʻzbeklar salmogʻi 1989-yilga nisbatan 8,6 % ga oshdi.

== Ijtimoiy tarkibi ==
Oʻzbekistonda aholining ijtimoiy tarkibi turli davrlarda turlicha boʻlgan. Respublikada ishchi va xizmatchilarning soni va ulushi &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 90-yillarigacha boʻlgan davrda oʻsib borgan. Mazkur davrda ishchi va xizmatchilarning ulushi 32,2 % dan 79,7 % gacha koʻpaygan. Mustaqillikka erishilgach, koʻp ukladli iqtisodiyot va bozor munosabatlarining shakllanishi taʼsirida aholining ijtimoiy tarkibida katta oʻzgarishlar boʻldi (11-jadvalga q.). Xususiy mehnat faoliyatida band aholining tez surʼatlar bilan oʻsishi respublika aholisining ijtimoiy tarkibiga katta taʼsir koʻrsatmoqda.

Keyingi-yillarda roʻyxatga olingan ishsizlar soni ham qisqarib bormoqda. 2002-yilda ularning soni 40,3 ming kishini tashkil etgan boʻlsa, 2005-yilda 27,7 ming kishiga tushdi. 2005-yilda mehnat organlariga ishga joylashtirishda yordam berishni soʻrab 410,3 ming fuqaro murojaat qildi. Bu 2004-yildagiga nisbatan 14,7 ming kishiga yoki 3,4 %ga kamdir. 2005-yilda mehnat resurslari soni 10196,3 mingni tashkil etib, 2004-yilga nisbatan 2,9 %ga koʻpaydi. Nodavlat sektorida band boʻlganlar ulushi 2004-yildagi 76,9 %dan 77,1 %ga yetdi.

Aholining maʼlumotlilik darajasi ning ortib borayotganini respublika da oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlari va ularda tahsil olayotgan talabalar sonining ortib borishi bilan taqqoslasa boʻladi. Oʻzbekistonda 2002/05-yillarda oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi oʻquv muassasalari soni 973 tagacha koʻpaydi. Ularda tahsil olayotgan oʻquvchilar soni 750,3 mingga yetdi. 2000/01 oʻquv-yilida respublikada 61 oliy oʻquv yurti boʻlib, ularda 183,6 ming talaba tahsil oldi. Mazkur koʻrsatkich 2005/06 oʻquv-yilida muvofiq ravishda 60 va 264,9 mingni tashkil etdi.

== Aholining jins va yosh tarkibi ==
Demografik vaziyatning shakllanishida aholining jinsiy tarkibi asosiy omil hisoblanadi. Aholi tarkibida erkaklar va ayollar salmogʻining tengligi, yaʼni mutanosibligi ularning nikohga kirish va oilalarning tashkil topishiga qulay vaziyat yaratadi, biroq har doim ham jamiyatda erkaklar va ayollar salmogʻi teng boʻlavermaydi. Statistik maʼlumotlarning koʻrsatishicha, Oʻzbekistonda &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmi hamda &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida aholi tarkibida erkaklar salmogʻi ancha yuqori boʻlgan.

Toshkent sh. aholisi miqdorida ayollar salmogʻi respublikaning oʻrtacha koʻrsatkichidan yuqoriroq boʻlib, 51,0 %ni tashkil etadi (2004). Buning asosiy sababi shahar aholisining milliy tarkibiga bogʻliq: Toshkent sh. aholisining 4045 %ni boshqa millat vakillari tashkil etadi, ularda ayollar miqdori erkaklarga nisbatan bir qadar yuqori. Bundan tashqari shahar joylarda erkaklar oʻlimi qishloq joylarga nisbatan ancha yuqori. Mas., 1989-yilda Oʻzbekistonda 50-54 yoshdagi har 1000 ta erkak orasida qishloqda 10 tasi oʻlgan boʻlsa, shaharda oʻlim 13 taga yetgan. Bu koʻrsatkich 7074 yosh guruhlarida 4962 ni tashkil etadi.

Aholining koʻpayishida yoshlar, ayniqsa, 1519, 2024, 2529 yoshli guruhlarning jinsiy tarkibi alohida ahamiyatga ega. Chunki aholi, asosan, mana shu yoshlarda nikohga kirib, oila quradi.

Maʼlumotlarning koʻrsatishicha, dunyodagi juda koʻp davlatlarda 1530 yoshlardagi ayollarga nisbatan erkaklarning soni biroz yuqoriligi kuzatila di. Biroq Yevropa, Avstraliya, Amerika ning baʼzi davlatla rida esa 59 yoshli guruhlardan boshlab erkaklar salmogʻi kamayib ketgan. Buning sababi, bu davlatlar da oʻgʻil bolalar oʻlimining yuqoriligi dir. Oʻzbekistonda asosiy nikohga kirish yoshlarida erkaklar va ayollar nisbati deyarli tengdir. Bu tenglik ayollarning tugʻish yoshidagi guruhlarida ham davom etadi.

Oʻzbekistonda aholining yosh tarkibi uning demografik xususiyatlariga va turmush darajasiga bogʻliq. Oʻzbekiston dunyoda tugʻilish darajasi nisbatan yuqori boʻlgan davlatlardan. Biroq oʻlkadagi tugʻilishning yuqori darajasi hammavaqt ham aholining muntazam koʻpayib borishini taʼminlay olmagan. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 1-yarmida Oʻzbekistonda bolalar oʻlimi yuqori boʻlgan va tugʻilgan bolalarning 5060 % bolalik va oʻsmirlik davridayoq nobud boʻlishgan. Bu hol aholining yosh tarkibida ham ifodalana di. Mas., 1926 va 1939-yillarda oʻtkazil gan aholi roʻyxati maʼlumotlariga koʻra, Oʻzbekiston aholisining umumiy sonida 09 yoshdagi bolalar salmogʻi 2324 %ni, 1959-89-yillardagi aholi roʻyxati maʼlumotlarida bu koʻrsatkich 2832 %ni tashkil etgan.

Aholi tarkibida bolalar salmogʻi ning oshib borishi 1-navbatda bolalar oʻlimining keskin kamayishi bilan bogʻliq. Bolalar salmogʻining oshib borishiga bevosita taʼsir etuvchi omillardan yana biri Oʻzbekistonda tugʻilayotgan bolalar sonining koʻpayib borishidir. Tugʻilish surʼati &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmida juda yuqori boʻlgan. Agar Oʻzbekistonda 1950-yil tugʻilishning umumiy koeffitsiyenti 30,8 %ni tashkil etgan boʻlsa, 1960-yilda 39,8 %ga teng boʻlgan. Bu davrda tugʻilgan bolalar 1975-80-yillarda kamolot yoshiga yetganlar va natijada aholi tarkibida 15-19, 20-24 yoshli guruhlarning salmogʻi koʻtarilgan. Bu hol esa, oʻz navbatida, Oʻzbekistonda yangi oilalar tarkib topishiga va oilalar miqdorining koʻpayishiga olib kelgan.

BMT maʼlumotlariga koʻra Oʻzbekis ton aholisining yosh tarkibi dunyo aholisi yosh tarkibiga taqqoslansa, bolalar salmogʻining ancha yuqoriligi kuzatiladi.

Oʻzbekiston qarish shkalasi boʻyicha jahondagi aholisi „yosh“ davlatlar qatoriga kiradi.

Oʻzbekistonda mehnat yoshi erkaklar uchun 16-59 yosh, ayollar uchun 16-54 yosh qilib belgilangan. Mehnat yoshidan yuqori, yaʼni 55 va undan katta ayollar, 60 va undan katta erkaklar soni 19912004-yillarda 18,7 % ga oshdi.

Oʻzbekistonda bugungi demografik vaziyat, ayniqsa, tugʻilish jarayonining kamayib borishi (1991-yilda tugʻilish ning umumiy koeffitsiyenti 34,50/00 ni tashkil etgan boʻlsa, 2004-yilda bu koʻrsatkich 20,50/00ga teng boʻldi yoki 140/00 ga kamaydi) yaqin kelajakda jami aholi salmogʻida qariyalar ulushining ortib borishidan dalolat beradi. Bu hol esa, Oʻzbekistonda qariyalarning ijtimoiy-demografik guruh sifatida gi mavqei oshib borishini koʻrsatadi.

== Mehnat resurslari va aholi bandligi ==
Mehnat resurslarining sifat taraqqiyoti jamiyatning ijtimoiy-iqti sodiy taraqqiyot darajasiga, davlatning aholi bandligi boʻyicha olib borayotgan siyosatiga bogʻliq. Oʻzbekiston da 16 54 yoshdagi ayollar va 16 59 yoshdagi erkaklar mehnat resurslariga kiritiladi.

Mehnat yoshidagi aholi mehnat resurslari nuqtai nazaridan oʻrganilgan da 2 guruhga ajratiladi:

40 yoshgacha boʻlgan;

40 yoshdan keyingi mehnat yoshi.

Oʻzbekistonda mehnat yoshidagi aholi salmogʻi katta hamda mehnat resursla ri tez koʻpayib bormoqda.

Respublika qudratli mehnat salohiyatiga ega: mehnat zaxiralari jami aholining 55,4 %ni (14427,6 ming kishi) mehnat resurslari tashkil etadi va har-yili 300350 ming kishiga koʻpaymoqda.

Iqtisodiy faol aholi soni 10,2 mln. kishi (82 %)ga teng.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishgun ga qadar reja, moliya, mehnat, ish haqi boshqarmalari va boʻlimlarining boshliqlari oʻrtasida oʻzbeklarning ulushi 29,8 %ga teng boʻlgan.

1992-yildan boshlab narxlar va tashqi savdo liberallashtirildi, q.x va maishiy xizmat korxonalarining maʼlum qismi xususiylashtirildi.

Moliya va byujet sohalarida islohotlar oʻtkazildi. Xususiy mulk va xorijiy investitsiyalar boʻyicha qonunlar qabul qilindi. Aholining tez surʼatlar bilan koʻpayishi va uning tarkibi bandlikni barqaror ravishda oʻsishini taʼminlashni taqozo etadi.

Qishloq joylarda aholining zich joylashganligi, qishloq xoʻjaligida ortiqcha ishchi kuchi mavjudligi hamda haydaladigan yerga toʻgʻri keluvchilar sonining kattaligini hisobga olganda Oʻzbekistonda mehnat resurslariga muhtojlik boʻlishi kutilmaydi. Baʼzi iqtisodiy, demografik va geografik xususiyatlarni eʼtiborga olgan holda aholi bandligi tizimini oʻzgartirish lozim boʻladi. Shu maqsadda 1992-yil yanvarda qabul qilingan Oʻzbekiston Respublikasining „Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida“gi qonuni asosida aholini ish bilan taʼminlash davlat xizmati tashkil etilgan. Mazkur vazifani amalga oshirishda samarali faoliyat koʻrsatuvchi mehnat bozorlari mehnat birjalari muhim oʻrin egallaydi. Oʻzbekistonda mehnat birjalari ishsizlarni roʻyxatga oladi, ularni kasbga yoʻllaydi, ishsizlik boʻyicha nafaqalar toʻlaydi. har-yili oʻrtacha 300 mingga yaqin aholi mehnat birjalari orqali ishga joylashtiriladi.

Sanoatni, ayniqsa, uning mehnatni koʻp talab qilib, xom ashyo, suv va elektr energiyani kam isteʼmol qiluvchi „eksportbop“ mahsulotlar ishlab chiqaruvchi tarmoqlarini, maishiy xizmat sohalarini qishloq joylarda keng koʻlamda va tez fursatlar ichida rivojlantirish hamda shunga oʻxshash boshqa tadbirlarning amalga oshirilishi respublikada aholi bandligiga xos muammolarni tez vaqt ichida ijobiy hal etishga imkon beradi.

Oʻzbekistonning mustaqillikka erishishi va bozor iqtisodiyoti munosabat lariga asta-sekin oʻta boshlashi yangi mulkchilik shakliga asoslangan i.ch.ning rivojlanishi uchun qulay sharoit yaratib berdi. Mamlakat iqtisodiyoti tuzilmasi qanchalik „rivojlanganli gini“ ish bilan bandlarning iqtisodiyot sohalari boʻyicha, xususan, moddiy ishlab chiqarish sohasi oʻrtasida taqsimlanishidan bilish mumkin. Bu nisbatning oʻzgarishiga ishlab chiqarish sohasining rivojlanish surʼatlari taʼsir koʻrsatadi. Qisqa davr ichida (1995—2005) Oʻzbekistonda aholining iqtisodiyot tarmoqlarida qayta taqsimlaligini hisobga olganda Oʻzbekistonda mehnat resurslariga muhtojlik boʻlishi kutilmaydi. Baʼzi iqtisodiy, demografik va geografik xususiyatlarni eʼtiborga olgan holda aholi bandligi tizimini oʻzgartirish lozim boʻladi. Shu maqsadda 1992-yil yanvarda qabul qilingan Oʻzbekiston Respublikasining „Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida“gi qonuni asosida aholini ish bilan taʼminlash davlat xizmati tashkil etilgan. Mazkur vazifani amalga oshirishda samarali faoliyat koʻrsatuvchi mehnat bozorlari mehnat birjalari muhim oʻrin egallaydi. Oʻzbekistonda mehnat birjalari ishsizlarni roʻyxatga oladi, ularni kasbga yoʻllaydi, ishsizlik boʻyicha nafaqalar toʻlaydi. har-yili oʻrtacha 300 mingga yaqin aholi mehnat birjalari orqali ishga joylashtiriladi.

== Manbalar ==
* [[Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi]], Davlat ilmiy nashriyoti, 2006-yil
* Ubaydullayeva R., Ata-Mirzayev O., Umarova N., Oʻzbekiston demografik jarayonlari va aholi bandligi, T., 2006.
* Soliyev A., Boʻriyeva M. va b., Qishloq joylari demografiyasi, T., 2005.

{{manbalar}}
[[O'ZBEKISTON MILLIY ENSIKLOPEDIYASI, 1-JILD, TOSHKENT 2000-YIL, O'ZBEKISTON MILLIY ENSIKLOPEDIYASI DAVLAT ILMIY NASHRIYOTI]]

[[Turkum:Oʻzbekiston aholisi| ]]</text>
      <sha1>g21p6xdpuwggiu11ef7byz9h5fxyc5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269470</id>
      <parentid>6269469</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43065" sha1="mnojorq26bplam58cb4kasca691u1xv" xml:space="preserve">[[Fayl:Uzbekistan single age population pyramid 2020.png|350px|alt=|thumb|upright=1.4|Oʻzbekiston [[:en:Population pyramid|aholisi piramidasi]] (2020)]]
[[Fayl:Population of Uzbekistan.PNG|thumb|right|Oʻzbekiston aholisi: 1950 — 1-yanvar 2008-yil.]]

'''Oʻzbekiston demografiyasi ''' — [[Oʻzbekiston]] aholisining demografik koʻrsatkichlari boʻlib, aholining oʻsishi, zichligi, millati, taʼlim darajasi, sogʻligʻi, iqtisodiy ahvoli, diniy mansubligi va boshqa jihatlarini oʻz ichiga oladi. Maʼlumotlarning aksariyati taxmindir, chunki oxirgi aholi roʻyxati 1989-yilda Sovet davrida oʻtkazilgan.

== Demografik rivojlanish tarixi ==
[[Tasvir:Young Uzbekistani boys at a mosque in Uzbekistan.jpg|thumb|350px|Bolalar [[Registon]]da suratga tushishmoqda. Oʻzbekiston aholisining toʻrtdan bir qismidan oshigʻi 14 yoshgachadir.]]

[[Oʻrta Osiyo]] hududida yashagan ibtidoiy odamlarning qad. manzilgohlari quyi paleolit davriga toʻgʻri keladi. Jez davrida Oʻzbekiston hududida chorvador va qisman dehqonchilik bilan shugʻullangan qabilalar yashagan. Bu vaqtda ibtidoiy jamoa davri yemirilib, qabilalar oʻrtasida mulkiy munosabatlar vujudga keldi.

[[Ahamoniylar davlati|Eron]] shohi [[Doro I]] ning [[Behistun yozuvlari]]da oʻzbek xalqining qadimiy ajdodlari xorazmiylar, sugʻ'iylar, saklar, baqtriyaliklar toʻgʻrisida maʼlumotlar berilgan. Yunon va rim tarixchilari [[Gerodot]], [[Strabon]], [[Arrian]] va [[Ptolemey]] hozirgi Oʻzbekiston hududida yashagan saklar haqida maʼlumotlar qoldirganlar.

Oʻzbeklarning alohida elat boʻlib shakllanishi uzoq-yillar davomida sodir boʻlgan etnik jarayonlar mahsuli dir. Ular [[O'rta Osiyo]]ning markaziy viloyatlari [[Movarounnahr]], Xorazm, Yettisuv, qisman Sharqiy Turkistonning gʻarbiy mintaqalarida shakllangan. Oʻzbek xalqining asosini hoz. Oʻzbekis ton hududida qadimdan oʻtroq yashab, sugʻorma dehqonchilik, hunarmandchilik va savdo-sotiq bilan shugʻullanib kelgan mahalliy aholi: sugʻdiylar, xorazmiylar, baqtriylar, chorvador sak-massagetlar kabi etnik guruhlar tashkil etgan. Shuningdek, Janubiy Sibir, Oltoy, Yettisuv, Sharqiy Turkiston hamda Volga va Ural daryolari boʻylaridan turli davrlarda Movarounnahrga kirib kelgan etnik komponentlar ham oʻzbek xalqi etnogenezida ishtirok etganlar. [[Markaziy Osiyo]]ning keng hududida yashagan bu etnoslar, asosan, turkiy va sharqiy eroniy tillarda soʻzlashganlar. Amudaryo va Sirdaryo havzalari oraligʻining oʻtroq aholisi va chorvador qabila va elatlarning etnik jihatdan dastlabki aralashuvi jarayoni natijasida oʻtroq hayotga moslashgan turkiy hududiy maydon, oʻzbek xalqiga xos antropologik qiyofa shakllangan.

Mil. avv. III-asrda [[Sirdaryo]]ning oʻrta oqimida Qangʻ davlati hukm surgan davrda Amudaryo va Sirdaryo oraligʻi va unga tutash mintaqalarda iqtisodiy, siyosiy va etnomadaniy aloqalarning tobora rivojlanib borishi natijasida turkiyzabon etnoslar ustuvorlik qilib, oʻziga xos uygʻunlashgan madaniyat yuzaga keladi. Arxeologik va tarixiy majmualarda bu madaniyat „Qovunchi madaniyati“ nomi bilan qayd etilgan. Antropolog olimlarning taʼkidlashicha, aynan shu davrlarda Oʻrta Osiyoning [[vodiy]] va vohalarida yashovchi aholining tashqi qiyofasida hoz. oʻzbek va voha tojikla riga xos Oʻrta Osiyo ikki daryo oraligʻi antropologik tipi toʻliq shakllanadi.

Oʻzbek xalqining etnogenezida qatnashgan navbatdagi etnik komponentlar kushonlar hamda &lt;nowiki&gt;45&lt;/nowiki&gt; asrlarda Oʻrta Osiyoning markaziy viloyatlariga Oltoy, Jan. Sibir va Sharqiy Turkistondan kirib kelgan xioniy, kidariy va eftaliylardir. Shuningdek, oʻzbeklar etnogeneziga Oʻrta Osiyoning markaziy mintaqalari ([[Toshkent vohasi]], Fargʻona, Zarafshon, Qashqadaryo, Surxondaryo vodiylari va Xorazm)ga kelib oʻtroqlashgan turkiy etnik komponentlar faol taʼsir koʻrsatadi. Bu komponent lar va mahalliy aholi oʻrtasidagi etno-madaniy munosabatlarning rivoji natijasida yangi qatlam madaniy yutuqlarining mahalliy madaniy-xoʻjalik anʼanalar bilan jadal uygʻunlashuvi yuz beradi. &lt;nowiki&gt;VII&lt;/nowiki&gt; asrning 30-yillaridan boshlab oʻlkamiz „Turkiston“ nomi bilan atala boshlagan.

&lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asrda arab va ajam xalqlarining Oʻrta Osiyoga kirib kelishi bilan mahalliy aholining etnik tarkibida maʼlum darajada oʻzgarishlar sodir boʻlgan boʻlsa-da, ammo mintaqadagi etnik jarayonlar ga kuchli taʼsir etmagan. Bu davrda Movarounnahrdagi oʻtroq va yarim oʻtroq turkiyzabon aholi, sugʻdiylar va Xorazmning tub yerli aholisi oʻz hududlarida arablar hukmronligida yashaganlar.

&lt;nowiki&gt;911&lt;/nowiki&gt; asrlarda Movarounnahrda yaxlit turkiy qatlam, jonli turkiy til muhiti vujudga kelib, oʻz navbatida sugʻdiylar va b. mahalliy etnoslar bilan integratsiyalashuv jarayoni jadallashgan. Bu davrda Movarounnahr va Xorazmda turkiy etnik qatlam kuchli etnik asosga ega boʻlib, bu qatlam asosining aksariyat koʻpchiligi oʻtroqlashgan turgʻun turkiy etnoslardan iborat boʻlgan.

Qoraxoniylar davrida Movarounnahr va Xorazmda siyosiy hokimiyat turkiy sulolalarga oʻtishi munosabati bilan sodir boʻlgan etnik jarayonlar oʻzbek xalqining shakllanishida yakuniy bosqich boʻldi. Aynan shu davrda oʻzbek xalqiga xos elatni belgilovchi hududiy, madaniy -maʼnaviy umumiylik, etnik oʻzlikni anglash maʼlum bir davlat doirasidagi etnik uyushqoqlik, din umumiyligi kabi etnik omillar shakllandi. Bu davrda oʻzbeklarning umum elat tili qaror topdi. Umuman olganda, elat shakllanishi dagi muhim ahamiyatga molik aksariyat etnik alomatlar shakllanib yetiladi. Shunday qilib, asrlar osha yurtimizda kechgan oʻta murakkab siyosiy vaziyatda muttasil davom etgan etnik jarayonlar natijasida &lt;nowiki&gt;1112&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida oʻzbek xalqi shakllandi.

Oʻzbekiston aholisining ijtimoiy -iqtisodiy va demografik rivojlani shi &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmidan boshlab podsho Rossiyasi bosib olgandan soʻng keskin oʻzgardi. Bu holat aholi soni, milliy va yosh-jinsiy tarkibi, koʻpayish surʼatlari, joylashish xususiyatlarida oʻz aksini topdi. Rossiyadan dehqonlar koʻchirilib, Mirzachoʻlga joylashtiril di, Sharqiy Turkistondan uygʻurlar koʻchirilib keltirilib, respublika sharqidagi togʻ vodiylarida ular uchun joy ajratildi. 1897-yilda oʻtkazilgan aholi roʻyxatiga muvofiq Oʻzbekiston hududida 3,9 mln. kishi yashagan, shundan 19 % shahar aholisi edi. Tub aholining migratsion harakatchanligi past boʻlgan. Aholining koʻchib keluvchilar hisobiga oʻsishi podsho hukumati mustamlakachilik siyosatining natijasi edi. Shu siyosat tufayli oʻlkada yangi-yangi qishloq va shaharchalar barpo etildi. Biroq shunga qaramay 18651900-yillarda aholi 0,6 % ga koʻpaydi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 1-choragida ham aholi oʻsishida sezilarli oʻzgarish boʻlmadi. 192440-yillar davomida Oʻzbekiston aholisi 2,3 mln. kishiga oshdi, aholining oʻsishi-yiliga 3 % ga teng boʻldi.

Ikkinchi jahon urushi Oʻzbekiston aholisi ning soniga, uning tarkibi va joylashuviga nihoyatda salbiy taʼsir koʻrsatdi. Urush natijasida respublika 1 mln.dan ortiq aholisini yoʻqotdi. Aholining umumiy soni 194045-yillarda 6,6 mln. kishidan 5,2 mln. kishigacha kamaydi.

Urushdan keyingi davrda aholi oʻsish surʼatlarida ijobiy oʻzgarishlar boʻldi. Aholining soni 5,2 mln.dan 8,4 mln.gacha koʻpaydi. Bunda ham sof tabiiy koʻpayishdan koʻra chetdan koʻchirib keltiril gan aholining salmogʻi katta boʻldi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 6080-yillarida respublika aholisi tarkibida oʻzbeklarning soni muntazam ravishda yuqori surʼatlar bilan koʻpayib bordi. 1989-yilda oʻzbeklar salmogʻi respublika aholisining tarkibida 71,4 % ni tashkil etgan.

Oʻzbekistonning mustaqil rivojlanish yoʻliga oʻtishi uning demografik tarixida mazmunan yangicha bosqichga oʻtishni taqozo etdi. Respublikada bozor munosabatlarining shakllanishi, ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy sharoitlarning oʻzgarishi natijasida yangi demografik jarayon boshlandi: tugʻilish keskin kamaydi, mamlakatdagi slavyan xalqlar, yahudiy, mesxeti turk, grek, ukrain, nemis va b. xalqlarning maʼlum qismi oʻz tarixiy yurtlari va b. xorijiy davlatlarga koʻchib ketdi. Eng katta manfiy migratsiya saldosi 1990-yilda kuzatilib, 181,2 ming kishini tashkil etdi. Mazkur demografik jarayonlar Oʻzbekiston aholisining oʻsish surʼatlarini qisqarishiga olib keldi. Keyingi 15-yil davomida respublika aholisi 4,8 mln.ga koʻpaydi, oʻsish surʼati 1,8 %ni, oʻrtacha yillik mutlaq koʻpayish soni 400 ming kishini tashkil qildi.

== Aholining joylashishi va zichligi ==
[[Fayl:Плотность населения Узбекистана по муниципальным образованиям.png|thumb|350x350px|Oʻzbekiston aholisining munitsipalitet boʻyicha zichligi, aholi hisob-kitoblariga koʻra 2020-yil]]
Respublika aholisi, asosan, qadimdan oʻzlashtirilgan, sugʻorma dehqonchilik uchun sharoit qulay boʻlgan voha va vodiylarda zich joylashgan.

Mirzachoʻl, Surxon-Sherobod, Qarshi, Markaziy Fargʻona, Ellikqalʼa choʻllarini oʻzlashtirish natijasida hamda turli qazilma boyliklar konlarini topish asosida vujudga kelgan shahar va shaharchalar ham aholining hududiy tarkibiga oʻzgartirishlar kiritdi. Biroq yangi aholi manzillari aholining asrlar davomida tarkib topgan hududiy shakllariga katta oʻzgarishlar kirita olmadi. Aholining asosiy qismi tugʻilib oʻsgan joyida istiqomat qiladi. Bundan choʻl mintaqalarida yashovchi aholi mustasno. Shu bilan birga shaharlar tarmogʻidagi oʻzgarishlar shahar aholisining dinamikasi va joylashishiga katta taʼsir qildi. Keyingi-yillarda ularda sezilarli oʻzgarishlar yuz berdi. 1990—2005-yillarda mamlakat aholisining oʻsish surʼati pasayib borayotgan davrda baʼzi viloyatlarda bu jarayon sekinroq kechdi.

Oʻzbekistonda demografik vaziyatning eng muhim xususiyatlari aholi oʻsish surʼatlarining pasayib borishi; aholi tabiiy koʻpayish koʻrsatkichining kamayishi; tashqi migratsiya natijalarining manfiylashuvi; shahar aholisining sust oʻsishi va boshqalar. Mamlakatning shahar aholisi nihoyatda notekis joylashgan boʻlib, asosiy qismi Toshkent sh.ga toʻgʻri keladi. Biroq Toshkent sh. aholisi soʻnggi-yillarda deyarli oʻsmadi, natijada uning Oʻzbekiston aholisi tarkibidagi ulushi 2020-yildagi 10,5 %dan 8,2 % ga tushib qoldi. Navoiy, Sirdaryo, Toshkent viloyatlari hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasining demografik salohiyati pasaydi. Hozirgi kunda Oʻzbekiston aholisining 16,4 % Samarqand va jizzax viloyatlari ga toʻgʻri keladi. Xorazm, Namangan va Andijon viloyatlarida ham biroz oʻsish boʻldi.

[[1991]]—[[2005]]-yillarda Oʻzbekiston viloyatlari boʻyicha shahar aholisining oʻsishida sezilarli darajada nomutanosiblik kuzatildi. Bu-yillarda respublika shaharlari aholisining oʻsish surʼati 0,9 % boʻlib, bu koʻrsatkich Samarqand 3,2 %; Jizzaxda 2,8 %; Sirdaryoda 0,6 %; Buxoroda 0,7 %; Xorazmda 0,8 % va Toshkent viloyatida 0,2 % ni tashkil etdi.

Yuqoridagi oʻzgarishlarga qaramay, respublika aholisining hududiy mujassamlashuvi darajasi hamon Fargʻona va toshkent iqtisodiy rayonlarida yuqori. Fargʻona vodiysiga mamlakat aholisining 28 %, Toshkent sh. va viloyatiga 18 % toʻgʻri keladi. [[Aholi zichligi]] 1&amp;nbsp;km{{sup|2}} ga 58 kishi boʻlib, bu koʻrsatkich mamlakat miqyosida 70 karraga farq qiladi yoki boshqacha aytganda, 7,3 kishidan ([[Navoiy viloyati]]) 552,5 ([[Andijon viloyati]]) kishigacha yetadi. Fargʻona, Namangan, Xorazm viloyatlarida aholi juda zich, Qashqadaryo, Sirdaryo, Buxoro viloyatlarida, shuningdek, Qoraqalpogʻiston Respublikasida zichlik koʻrsatkichi ancha past.

Oʻzbekiston Respublikasi jami aholisining 36,3 % shaharlarda, qolgan qismi qishloqlarda yashaydi. Soʻnggi-yillarda urbanizatsiya darajasining pasayib borishi va qishloq aholisi hissasining oʻsishi kuzatilmoqda.

== Aholining tabiiy koʻpayishi ==
Oʻzbekistonda aholi tabiiy koʻpayishiga oid mufassalroq maʼlumotlar &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmidan boshlab mavjud. Aholining tabiiy koʻpayishi 1-navbatda tugʻilishga bogʻliq. Respublikada &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida tugʻilish darajasi yuqori boʻlgan. 1865—1917-yillarda tugʻilishning umumiy koeffitsiyenti (har 1000 ta kishiga nisbatan tugʻilganlar soni) 4550 %ni tashkil etgan. Tugʻilish fiziologik imkoniyat darajasida boʻlgan, oilada farzandlar tugʻilishi cheklanmagan. Buning asosiy omillari oʻzbek ayollarining ijtimoiy i.ch. da juda kam ishtiroki, maʼlumotlilik darajasi ning pastligi, tugʻilishni qoʻllab-quv vatlovchi urf-odat va qadriyatlar taʼsirining nisbatan yuqoriligi, goʻdaklar oʻlimining koʻpligidir.

Oʻsha davrda aholi oʻrtasida oʻlim hollari ham yuqori boʻlgan. 1886—1900-yillarda Oʻzbekiston hududida 1000 ta aholiga nisbatan oʻrtacha 49,8 ta bola tugʻilgan boʻlsa, oʻlganlar soni (har 1000 kishi hisobiga) 44,8 ga teng edi. Demak, oʻsha davrda oʻzbek oilalarida tugʻilish yuqori boʻlishiga qaramay aholi oʻrtasida oʻlimning koʻpligi, oʻrtacha umr koʻrish davri juda qisqa boʻlgani (32 yosh) tufayli aholining tabiiy koʻpayishi sust kechgan. Boshqacha aytganda, yuqori tugʻilish yuqori tabiiy oʻsishni taʼminlay olmasdi, tugʻilishning „foydalilik“ darajasi past boʻlgan. Mazkur dalillar Oʻzbekiston aholisining tabiiy koʻpayishi &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida Yevropa xalqlaridan 3,5 barobar kam boʻlganini koʻrsatadi. Natijada aholi sonining oʻsishi juda sekin kechgan. 1885—1917-yillarda Oʻzbekiston aholisi 3320 mingdan 4052 mingga yetdi yoki aholining soni har-yili oʻrtacha 0,6 % atrofida oʻsdi.

Bu koʻrsatkich hozirga qaraganda 3,1 marta kam, chunki 1991—2000-yillarda Oʻzbekiston aholisi-yiliga 1,9 % dan koʻpaydi.

1939—2004-yillar, yaʼni 65-yil mobaynida respublika aholisi 4,0 marta koʻpaygan boʻlsa, bu koʻrsatkich shahar joylarda 6,4 va qishloqlarda 3,3 martani tashkil etgan. Albatta, koʻrilayotgan davrning turli oraliqlarida va qishloq hamda shahar joylarda aholi sonining koʻpayish surʼati turlicha boʻlgan. Jumladan, 1939—1959-yillarda jami aholi 127,9 % ga, shahar aholisi 185,6 % va qishloq aholisi 108,5 %ga oʻsgan. 1959—1970-yillarda respublika jami aholisi 145,3 %ga, shahar aholisi 158,4 % va qishloq aholisi 141,3 %ga oʻsgan, oʻrtacha bir yillik koʻpayish 3,45, 4,25 va 3,20 %ni tashkil etgan. Aynan shu-yillar Oʻzbekiston oʻzining tarixiy demografik rivojlanishining eng yuqori koʻrsatkichlariga erishgan.

Undan keyingi-yillarda aholi sonining oʻsishi biroz susaygan, biroq shahar aholisining qishloq aholisiga nisbatan tezroq koʻpayish jarayoni saqlanib qolgan. Masalan, 1970—1979-yillarda shahar aholisi 146,9 %ga, qishloq aholisi 120,9 % va jami aholi soni 130,4 %ga ortgan. 1979—1989-yillar mobaynida shahar aholisi 126,7 va qishloq aholisi 130,1 %ga oʻsgan. Koʻrinib turibdiki, bu davrdan respublika qishloq joylarining demografik rivojlanishi shahar va shaharchalarga qaraganda ustunroq boʻlgan. Urbanizatsiya jarayonining bunday zaiflashuvi oʻtgan asrning 80-yillarining 2-yarmidan boshlangan, 1984-yilda shahar aholisining ulushi 42 %gacha koʻtarilgan va shundan soʻng u asta-sekin kamayib borgan.

Soʻnggi-yillarda respublika umumiy aholisi koʻpayish surʼatining pasayishi va qishloq aholisining shaharlik larga nisbatan tezroq oʻsish jarayoni kuzatilmoqda. Ayni paytda shahar aholisining koʻpayish surʼati eng past darajaga tushib qolgan (1,05 %). 2000-05-yillarda aholining oʻrtacha oʻsish surʼati 1,2 % ni tashkil etdi va oʻrtacha yillik mutlaq sonining oʻsishi 310,4 ming kishiga tushdi. Mazkur davrda qishloq aholisi 4,4 mln.ga, shahar aholisi 1 mln.ga koʻpaygan. Buning natijasida shahar aholisining salmogʻi 40,4 % dan 35,9 % ga tushib qoldi.

Tugʻilish va tabiiy koʻpayish koeffitsiyentlari boʻyicha respublika viloyatlarining qishloq aholisini mutanosib ravishda 2 guruhga ajratish mumkin: birinchisiga tugʻilish darajasi (20-22 %) va tabiiy koʻpayish darajasi (14-17 %) oʻrtacha boʻlgan 8 ta viloyat (Buxoro, Andijon, Navoiy, namangan, Sirdaryo, Fargʻona, Xorazm, Toshkent) kiradi. Tugʻilish (23-24 %) va tabiiy koʻpayish darajasi (1819 %) nisbatan yuqori boʻlgan ikkinchi guruhga Qashqadaryo, Surxondaryo, Jizzax, Samarqand viloyatlari va [[Qoraqalpogʻiston|Qoraqalpogʻiston Respublikasi]] kiradi. Shahar aholisi ichida oʻrtacha tugʻilish darajasi (1620 %) 8 ta viloyatda kuzatil moqda. Namangan viloyatida shahar aholisining tugʻilishi nisbatan yuqori (20,2 %). Shahar aholisi ichida tugʻilish darajasi past boʻlgan (16 %) 4 viloyat mavjud. Bular Buxoro, Toshkent, Samarqand va Fargʻona viloyatlari.

1991-yilda Oʻzbekistonda yangi iqtisodiy munosabatlarning shakllanishi natijasida ijtimoiy-iqtisodiy oʻzgarishlar sodir boʻldi va bu oʻzgarishlar 1-navbatda uning demografik vaziyati ga oʻz taʼsirini koʻrsatdi. Oʻzbekiston da tugʻilish jarayonining nisbatan yuqoriligining asosiy sabablaridan biri oila qadriyatlari hamda nikohdan oʻtish jarayonining yuqoriligidir. Mas., 2005-yil har 1000 kishiga shaharlarda 7,0 nikoh toʻgʻri kelgan boʻlsa, ajralish koʻrsatkichi 0,6 ga teng boʻldi. 19912004-yillarda Oʻzbekistonda har 1000 aholiga nisbatan tugʻilgan bolalar soni 34,5 dan 22,3 gacha yoki 1,2 punktga qisqardi. 2005-yilda aholi 292,1 ming kishiga yoki 2004-yildagiga nisbatan 1,1 % ga koʻpaydi.

Oʻzbekistonda tugʻish yoshi koeffitsi yentlari ham qisqarmoqda. Tugʻilgan bolalarning asosiy qismi nisbatan yosh ayollarga toʻgʻri keladi. Bu holat soʻnggi-yillarda yanada barqarorlashdi.

Respublikada 1980—1995-yillarda oʻlim koeffitsiyenti 7,5 promilledan 6,4 promillegacha qisqardi. Bu jarayon, asosan, goʻdaklar, bolalar va oʻrta yoshdagi kishilar oʻrtasida oʻlim darajasining kamayishi bilan bogʻliq. Aholiga tibbiy xizmat koʻrsatish sohalarining rivojlanishi 1-navbatda aholi oʻlimining keskin kamayishiga olib keldi. Agar 18861920-yillarda Oʻzbekistonda har 1000 kishi hisobiga oʻlganlar soni 4034 kishini tashkil etgan boʻlsa, 1920-yildan keyin bu koʻrsatkich 56 barobarga kamaygan. Respublika shahar hududlari da aholi oʻlimi qishloq joylarga nisbatan yuqoridir. Bunga sabab ekologik vaziyatdagi oʻzgarishlar, shahar turmush tarzidir. Sanoat rivojlangan Toshkent sh.da aholi oʻlimi eng yuqori. Oʻlganlar soni 2005-yilda 2004-yilga nisbatan 6,6 % ga yoki 8,6 ming kishiga oshdi. Goʻdaklar oʻlimi koeffitsiyenti esa 2004-yildagi 15,4 % dan 14,3 %ga kamaydi.

== Aholi migratsiyasi ==
Oʻzbekiston aholisi sonining oʻzgarishida migratsiyaning ahamiyati katta boʻlgan. Oʻzbekistonning Podsho Rossiyasi tomonidan bosib olinishi natijasida bu yerga juda koʻp oilalar koʻchib kelgan. Ularga koʻchib kelish va joylashishda keng imtiyozlar berildi, tabiiy-iqlim sharoitlari qulay boʻlgan joylardan yer ajratildi.

&lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning soʻnggi 35-yili davomida Oʻzbekistonga Rossiyadan jami 7075 ming yoki-yiliga oʻrtacha 2 mingdan ortiq kishi koʻchib kelgan. Koʻchib kelganlarning aksariyati shaharlarda, jumladan Toshkentda joylashdi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida koʻchib keluvchilar salmogʻi yanada oshgan. Mirzachoʻlni oʻzlashtirish uchun, keyinroq t.yillar qurilishi, sanoat korxonalarining barpo etilishi munosabati bilan Rossiyadan oilalarning koʻchib kelishi natijasida migratsiya oqimi kuchli boʻlgan. Ayniqsa, Toshkent zilzilasi (1966) dan soʻng tashqi migratsiya yanada kuchaygan, poytaxt aholisi tez koʻpaygan.

Mamlakatda yirik sanoat markazla ri boʻlgan Chirchiq, Olmaliq, Angren, Navoiy, Zarafshon, Ohangaron, Fargʻona, Bekobod sh.lari aholisi koʻp jihatdan bu yerga koʻchib kelganlar asosida oʻsib bordi.

Umuman olganda, tashqi migratsiya ning Oʻzbekiston aholisi sonining oʻsishidagi hissasi turli-yillarda turlicha boʻlgan. Mas., 18951900-yillarda migratsiya qoldigʻi jami aholi koʻpayishining 1012 %ni tashkil etgan. Mazkur omilning roli &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning boshlarida ham sezilarli boʻlgan: oʻrtacha bir-yilda koʻpaygan har 10 kishidan bittasi tashqi migratsiya hisobiga toʻgʻri kelgan.

1917-24 va Ikkinchi jahon urushi-yillarida migratsiya qoldigʻi respublika uchun manfiy natijaga ega boʻlgan. Qolgan-yillarda, ayniqsa, urushdan keyingi 5 yillikda chetdan koʻchib kelganlar soni ketganlarga qaraganda ancha koʻp boʻlgan. Aynan shu-yillarda tashqi migratsiya Oʻzbekiston aholisi sonining oʻrtacha yillik koʻpayishining taxminan 1/3 qismini tashkil etgan. 195074-yillarda respublikalararo migratsiya qoldigʻi Oʻzbekistonda 832,5 ming kishiga teng boʻldi.

Tashqi migratsiyaning manfiylashuv alomatlari &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 80-yillarida yuzaga keldi. 1989-yil respublikaga 83,9 ming kishi koʻchib kelgan boʻlsa, 167,3 ming kishi koʻchib ketdi. Migratsiyaning manfiy qoldigʻi 83,4 ming kishini tashkil etdi.

Mustaqillik-yillarida rusiyzabon xalqlarning oʻz yurtlariga qaytib ketishi natijasida tashqi migratsiyaning manfiylashuv alomatlari ancha sezilarli tus oldi. Aholining respubli kadan koʻchib ketishi 1990-yilda oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqdi. Oʻsha-yili davlat organlari tomonidan rasmiy ravishda qayd qilingan migratsiyaning manfiy qoldigʻi 140 ming kishini tashkil qildi. Keyingi-yillarda u asta-sekin kamayib bordi. Shuningdek, Oʻrta Osiyoning tub aholisiϧoʻzbek, tojik, qirgʻiz, qozoq va turkmanlarning migratsiya vositasida oʻzlarining mustaqil respublikalariga koʻchib ketishlari ham respublikalararo migratsion aloqalar ning 199194-yillardagi asosiy xususiyatlaridan biri hisoblanadi. Mas., 19962003-yillar mobaynida migratsiya tufayli Oʻzbekiston Respublikasi aholisi 531 ming kishiga kamaygan.

Oʻzbekiston aholisi faqat tabiiy koʻpayish hisobiga bir-yilda 370ϧ400 ming kishiga ortishi lozim, biroq migratsiya qoldigʻi manfiy boʻlgani sababli bu koʻrsatkich 300 ming kishi atrofida boʻlgan.

Tashqi migratsiya avvalo shahar aholisi dinamikasiga taʼsir etadi. Chunki mamlakatga kelganlarning ham, ketganlarning ham koʻpchiligi shaharlar bilan bogʻlangan. Oʻtgan asrning 5070-yillarida Oʻzbekiston shaharlari aholisi ning jadal oʻsishi ham koʻp jihatdan shu omilga bogʻliq boʻldi. Keyingi-yillarda urbanizatsiya darajasining sustlashuvi ham shuning taʼsirida yuzaga keldi. Maʼlumotlarga koʻra, shahar joylarda tashqi migratsiya qoldigʻi 19962003-yillarda taxminan 4050 ming kishi, qishloqlarda esa 2030 ming kishini tashkil etdi. (qarang 7-,8-jadvallar).

2005-yilda migratsiya qoldigʻi manfiy 107,0 ming kishini tashkil etdi.

Migratsiya qoldigʻi Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Navoiy, Sirdaryo va Jizzax viloyatlarida hamda Toshkent sh.da nisbatan yuqori koʻrsatkichga ega. Ayni vaqtda, Andijon, Namangan, Xorazm viloyatlarida migratsiya aylanmasi manfiy boʻlsa-da, u aholi sonining umumiy oʻsish koʻrsatkichlariga kuchli taʼsir etmagan. Migratsiyada qatnashganlarning jami hajmida Rossiya hissasiga 50,9 %, Ukrainaga 12,9 %, Qozogʻistonga 10,9 %, Oʻrta Osiyoning boshqa mamlakatlariga 13,2 % toʻgʻri keladi.

Oʻzbekistonda ichki migratsiya ham oʻziga xos xususiyatlarga ega. Oʻtgan asrning 6070-yillarida Mirzachoʻlning oʻzlashtirilishi munosabati bilan bu yerga Fargʻona vodiysi hamda Samarqand va Jizzax viloyatlarining ayrim tumanlaridan maʼlum qism aholi koʻchib kelgan. Shuningdek, Qarshi, Surxon-She robod dashtlarining oʻzlashtirilishi bilan ham aholining ichki migratsiyasi bogʻliq boʻldi. Sirdaryo, Jizzax, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlari va Fargʻona vodiysidagi yangi tashkil etilgan qishloq tumanlari aholisi, asosan, migratsiya natijasida shakllangan.

Keyingi-yillarda Oʻzbekistonda ichki migratsiya harakatlarining pasayishi kuzatilmoqda. Buning asosiy sabablaridan biri, bozor iqtisodiyoti ga oʻtish sharoitlaridagi murakkab ijtimoiy-iqtisodiy oʻzgarishlar jarayonidir. Aholining ish bilan taʼminlan ganlik darajasiga mamlakatdagi ichki migratsiya oqimlari ham bevosita taʼsir koʻrsatadi. 19802003-yillarda respublika ichki migratsiya hajmi 461,8 ming kishidan 250 minggacha, viloyatlar ichidagi migratsiya ham bu davrda 253,6 ming kishidan 138,0 mingga, yaʼni 118,6 ming kishiga, viloyatlararo migratsiya hajmi 208,2 ming kishidan 115,0 mingga, yaʼni 93,2 ming kishiga kamaydi.

[[Orol dengizi|Orolboʻyida]] ekologik vaziyatning salbiylashuvi sababli 1990-yillarda Qoraqalpogʻiston Respublikasining baʼzi tumanlaridan Toshkent va Sirdaryo viloyatlariga aholining koʻchib kelishi kuzatildi.
== Urbanizatsiya ==
Oʻzbekiston jahonning ilk [[urbanizatsiya]] oʻchoqlaridan biri. Samarqand, Buxoro, Xiva, Toshkent, Termiz, Qarshi va Shahrisabz sh.lari 20002700 yillik tarixga ega. Mamlakatning turli hududlarida topilgan shaharlar qoldiqlari (Afrosiyob, Axsi, Pop, Nasaf, Kesh, Poykend va b.) ham bu yerda urbanizatsiyaning qadimdan rivojlanib kelganligidan dalolat beradi.

Oʻzbekistonda 120 ta shahar va 117 ta shaharcha mavjud boʻlib, ularda 9442 ming kishi yoki mamlakat jami aholisining 36,3 % yashaydi.

Shahar aholisi 1865—1917-yillarda past surʼatlar bilan koʻpaydi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning boshlarida shahar aholisi siyosiy vaziyatning barqarorlashuvi natijasida notekis oʻsdi. Bunga, albatta, 1924-yilda amalga oshirilgan Oʻrta Osiyoning milliy-maʼmuriy qayta boʻlinishi ham oʻz taʼsirini koʻrsatdi. 192640-yillarda shahar tarmogʻi va shahar aholisining sonida katta oʻzgarishlar boʻldi. Industr lashtirish shiori ostida oʻtkazilgan tadbirlar 12 shahar qatoriga yangi shaharchalarning qoʻshilishiga, shahar aholisining esa tez koʻpayishiga sabab boʻldi.

Ikkinchi jahon urushi-yillarida Oʻzbekis tonning jami aholisi 1,5 mln.ga kamaydi, bunda shahar aholisining salmogʻi ancha kam. Buning sababi frontga qurol-aslaha va b. mahsulotlar yetkazib beruvchi shaharlarning imtiyozlar bilan taʼminlanishi, ikkinchi sababi front oldidagi korxonalarning aksari qismi ishchilar bilan birga sharqqa, jumladan, Oʻzbekiston shaharlariga koʻchirilishidir. Urush natijasida 1 mln. tub aholisini yoʻqotgan respublika 1 mln. dan ortiq yevropaliklarga ega boʻldi, bu holat esa siyosiy va demografik vaziyatga oʻz taʼsirini koʻrsatdi. Urushdan keyingi „demografik kompensatsiya“ davrida shahar aholisi tez surʼatlar bilan koʻpaydi.

Shahar aholisi, ayniqsa, 197386-yillarda tez koʻpaygan. Bunga 1972-yilda Oʻzbekistonda aholi yashaydigan joylarga shahar maqomini berish uchun zarur boʻlgan demografik meʼyorning oʻzgarishi, yaʼni aholi sonining 10 mingdan 7 ming kishiga tushirilishi sabab boʻldi. Natijada bir-yilda oʻnga yaqin qishloqlar shahar toifasiga oʻtkazil di. Mas., 1970-yilda respublikada 42 ta shahar boʻlgan boʻlsa, ular qatoriga 1973-yilda 13 ta, 1974-yilda 9 ta, 1975-yilda 5 ta, 1976-yilda 6 ta, 1977-yilda 5 ta „yangi shahar“ qoʻshildi.

Biroq, shaharlar sonining bunday tez surʼatlarda koʻpayishi haqiqiy urbanizatsiya emas, koʻproq „soxta“ urbanizatsiyaga olib keldi. Shaharlar sonining koʻpayishi &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 90-yillarida keskin qisqardi va eng soʻnggi-yillarda yangi shaharlar deyarli tashkil topmadi. hoz. Toshkent viloyatida 34 ta, Qoraqalpogʻistonda 29 ta, Samarqand viloyatida 23 ta shahar va shaharchalar mavjud. Ularning eng kam soni Sirdaryo viloyatida 11 ta va Xorazm viloyatida 10 ta, Buxoro viloyatida 14 ta va Navoiy, Surxondaryo 15 ta, Andijon va Qashqadaryoda 16 tadan, Namangan viloyatida 20 ta va Fargʻonada 19 ta shahar va shaharchalar bor (2005).

Urbanizatsiya faqatgina shahar va shaharchalarning umumiy soni bilan emas, balki koʻproq shaharlar aglomeratsiya sining rivojlanganligi bilan belgila nadi. Oʻzbekistonda 2005-yil maʼlumotiga koʻra 17 ta yirik shahar bor. Ular orasida Toshkent sh. keskin ajralib turadi. Aholisining soni 2128 mingdan ortiq boʻlgan poytaxt shaharning respublikadagi urbanizatsiya jarayoniga boʻlgan taʼsiri benihoya katta. Shu tarzda Oʻzbekistonda urbanizatsiya jarayoni Toshkent sh., katta va oʻrta shaharlarga bogʻliq holda amalga oshmoqda (9-jadvalga q.). Yirik shaharlar negizida shaharlarning murakkab hududiy tizimi shahar aglomeratsiyalari vujudga kelgan boʻlib, ular urbanizatsiya rivojlanishining muhim koʻrsatkichi sifatida xizmat qiladi. Mas., Toshkent aglomeratsiyasi 30 ga yaqin shahar va shaharchalarni birlashtiradi. Shuningdek, FargʻonaMargʻilon, Samarqand, Namangan, buxoro, Andijon va b. aglomeratsiyalar ham rivojlanib bormoqda.

Oʻzbekistonda urbanizatsiyaning umumiy koʻrsatkichi 1984-yilda 42 % dan ortiqroq edi. Keyingi paytda urbaniza siya koʻlamiga shahar aholisining tabiiy oʻsish darajasining kamayib borishi ham taʼsir etmoqda.

Urbanizatsiya darajasining qisqarib borishiga qishloq aholisining shaharliklarga nisbatan tezroq koʻpayishi, shaharlarda (ayniqsa, sanoat markazlarida) tashqi migratsiyaning kuchayishi, yangi shaharlarning vujudga kelmasligi ham sabab boʻldi. Ammo qishloq joylardagi ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar, infratuzilma va sanoat korxonalari, dam olish maskanlarining tashkil etilishi, qishloq xoʻjaligiga tegishli boʻlmagan iqtisodiy tarmoqlarda tadbirkorlikning rivojlanib borishi urbanizatsiyaning haqiqiy holatini ifodalab beradi. Mazkur oʻzgarishlar hamda shaharlar rivojlanishi asosida Oʻzbekistonda yaqin-yillarda urbanizatsiya umumiy koʻrsatkichining qisqarib borishi toʻxtab, oʻsa boshlaydi.

== Milliy tarkibi ==
Oʻzbekistonning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy muhiti, xususan, salkam 150-yil mustamlaka boʻlib kelgani uning demografik rivojiga, jumladan, aholining milliy tarkibiga juda katta taʼsir koʻrsatdi. Aholi haqida, yaʼni aholining umumiy soni, hududlar boʻyicha taqsimlanishi, yoshi, jinsi, ijtimoiy va milliy tarkibi, tabiiy oʻsishi, migratsiyasi va b. haqida aholi roʻyxati oʻtkazish orqali toʻliq maʼlumot olinadi. Oʻzbekistonda aholi roʻyxati keyingi 100-yil ichida bir necha marta (1897, 1920, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979 va 1989-yillarda) oʻtkazilgan.

Oʻzbekiston dunyodagi koʻp millatli respublikalardan biri. Oʻtgan-yillar maʼlumotlari qiyoslab koʻrilganda, 1939-yilgi aholi roʻyxatida Oʻzbekistonda 97, 1959-yilgi roʻyxatda 113, 1979-yilgi roʻyxatda 120 dan ortiq millat va elat yashagan. 1989-yilgi aholi roʻyxatidan esa, Oʻzbekistonda 125 dan ortiq millat va elat vakillari istiqomat qilib, ularning umumiy soni 19 mln. 810 ming kishi ekanligi maʼlum boʻldi.

Oʻzbekistonning tub aholisi oʻzbeklar. Soʻnggi yillarda aholining milliy tarkibida oʻzbeklarning hissasi oshdi va hoz. respublika aholisining 80,0 %ni tashkil etmoqda. Respublikada qoraqalpoqlar ikkinchi tub millat hisoblanadi. Ularning umumiy soni 549,2 ming kishiga yoki mamlakat aholisining 2,2 %ga teng. Oʻzbekiston Respublikasida Oʻrta Osiyo mahalliy xalqlaridan tojiklar (1237,4 ming yoki 4,9 %), qozoqlar (977,8 ming 3,6 %), qirgʻizlar (227,4 ming 0,9 %), turkmanlar (152,3 ming 0,6 %) ham istiqomat etadi. Oʻzbekistonda yashab kelayotgan tatarlar soni ham anchagina (275,4 ming kishi 1,0 %).

Oʻzbekiston Respublikasida rus, ukrain, beloruslar bilan bir qatorda polyak, chex, bolgar va b. ham yashaydi. 1989-yil aholi roʻyxatiga koʻra soni jihatidan 2-oʻrinda ruslar turar edi, hoz. esa 3-oʻrinda boʻlib, 1050 ming kishidan ziyod yoki umumiy aholiga nisbatan 3,8 %ni tashkil etadi. Oʻzbekistonda yashovchi ruslarning soni jihatdan oʻsish dinamikasiga nazar tashlasak, eng tez surʼat bilan koʻpayishi 195970-yillarga toʻgʻri keladi. Buning sababi 1966-yil Toshkent zilzilasidan soʻng shaharning qayta qurilishi hamda respublikada yangi sanoat markazlari tashkil topib, rus va yevropa xalqlarining koʻplab jalb qilinganligidir. Biroq keyingi-yillarda ruslarning oʻsish surʼati bir qadar kamaydi.

Oʻzbekistonda hind-evropa oilasiga mansub boʻlgan tojiklardan tashqari fors, pushtun, balujlar va bosgqalar xalqlar ham bor. Mamlakatda koreys, arman, yahudiylar ham yashaydi.

Mamlakatda millatlar ning geografik joylashi shi ham bir tekis emas. Buning birinchi sababi millatlarning tarixiy rivojlanishi boʻlsa, ikkinchidan respublikada xalq xoʻjalik tarmoqlari ning rivojlanish xususiyatlaridir. Qishloq joylarda tub millat vakillarining soni koʻpayib, boshqa millat vakillarining nufusi kamaymoqda. Qoraqalpoqlar toʻla-toʻkis oʻz respublikasi doirasida yashaydigan millat hisoblanadi (94,5 %). Oʻzbekis tonning mustaqil taraqqiyoti davrida aholi milliy tarkibida katta oʻzgarish sodir boʻldi. hozir Oʻzbekistonda oʻzbeklar salmogʻi 1989-yilga nisbatan 8,6 % ga oshdi.

== Ijtimoiy tarkibi ==
Oʻzbekistonda aholining ijtimoiy tarkibi turli davrlarda turlicha boʻlgan. Respublikada ishchi va xizmatchilarning soni va ulushi &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 90-yillarigacha boʻlgan davrda oʻsib borgan. Mazkur davrda ishchi va xizmatchilarning ulushi 32,2 % dan 79,7 % gacha koʻpaygan. Mustaqillikka erishilgach, koʻp ukladli iqtisodiyot va bozor munosabatlarining shakllanishi taʼsirida aholining ijtimoiy tarkibida katta oʻzgarishlar boʻldi (11-jadvalga q.). Xususiy mehnat faoliyatida band aholining tez surʼatlar bilan oʻsishi respublika aholisining ijtimoiy tarkibiga katta taʼsir koʻrsatmoqda.

Keyingi-yillarda roʻyxatga olingan ishsizlar soni ham qisqarib bormoqda. 2002-yilda ularning soni 40,3 ming kishini tashkil etgan boʻlsa, 2005-yilda 27,7 ming kishiga tushdi. 2005-yilda mehnat organlariga ishga joylashtirishda yordam berishni soʻrab 410,3 ming fuqaro murojaat qildi. Bu 2004-yildagiga nisbatan 14,7 ming kishiga yoki 3,4 %ga kamdir. 2005-yilda mehnat resurslari soni 10196,3 mingni tashkil etib, 2004-yilga nisbatan 2,9 %ga koʻpaydi. Nodavlat sektorida band boʻlganlar ulushi 2004-yildagi 76,9 %dan 77,1 %ga yetdi.

Aholining maʼlumotlilik darajasi ning ortib borayotganini respublika da oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlari va ularda tahsil olayotgan talabalar sonining ortib borishi bilan taqqoslasa boʻladi. Oʻzbekistonda 2002/05-yillarda oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi oʻquv muassasalari soni 973 tagacha koʻpaydi. Ularda tahsil olayotgan oʻquvchilar soni 750,3 mingga yetdi. 2000/01 oʻquv-yilida respublikada 61 oliy oʻquv yurti boʻlib, ularda 183,6 ming talaba tahsil oldi. Mazkur koʻrsatkich 2005/06 oʻquv-yilida muvofiq ravishda 60 va 264,9 mingni tashkil etdi.

== Aholining jins va yosh tarkibi ==
Demografik vaziyatning shakllanishida aholining jinsiy tarkibi asosiy omil hisoblanadi. Aholi tarkibida erkaklar va ayollar salmogʻining tengligi, yaʼni mutanosibligi ularning nikohga kirish va oilalarning tashkil topishiga qulay vaziyat yaratadi, biroq har doim ham jamiyatda erkaklar va ayollar salmogʻi teng boʻlavermaydi. Statistik maʼlumotlarning koʻrsatishicha, Oʻzbekistonda &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmi hamda &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida aholi tarkibida erkaklar salmogʻi ancha yuqori boʻlgan.

Toshkent sh. aholisi miqdorida ayollar salmogʻi respublikaning oʻrtacha koʻrsatkichidan yuqoriroq boʻlib, 51,0 %ni tashkil etadi (2004). Buning asosiy sababi shahar aholisining milliy tarkibiga bogʻliq: Toshkent sh. aholisining 4045 %ni boshqa millat vakillari tashkil etadi, ularda ayollar miqdori erkaklarga nisbatan bir qadar yuqori. Bundan tashqari shahar joylarda erkaklar oʻlimi qishloq joylarga nisbatan ancha yuqori. Mas., 1989-yilda Oʻzbekistonda 50-54 yoshdagi har 1000 ta erkak orasida qishloqda 10 tasi oʻlgan boʻlsa, shaharda oʻlim 13 taga yetgan. Bu koʻrsatkich 7074 yosh guruhlarida 4962 ni tashkil etadi.

Aholining koʻpayishida yoshlar, ayniqsa, 1519, 2024, 2529 yoshli guruhlarning jinsiy tarkibi alohida ahamiyatga ega. Chunki aholi, asosan, mana shu yoshlarda nikohga kirib, oila quradi.

Maʼlumotlarning koʻrsatishicha, dunyodagi juda koʻp davlatlarda 1530 yoshlardagi ayollarga nisbatan erkaklarning soni biroz yuqoriligi kuzatila di. Biroq Yevropa, Avstraliya, Amerika ning baʼzi davlatla rida esa 59 yoshli guruhlardan boshlab erkaklar salmogʻi kamayib ketgan. Buning sababi, bu davlatlar da oʻgʻil bolalar oʻlimining yuqoriligi dir. Oʻzbekistonda asosiy nikohga kirish yoshlarida erkaklar va ayollar nisbati deyarli tengdir. Bu tenglik ayollarning tugʻish yoshidagi guruhlarida ham davom etadi.

Oʻzbekistonda aholining yosh tarkibi uning demografik xususiyatlariga va turmush darajasiga bogʻliq. Oʻzbekiston dunyoda tugʻilish darajasi nisbatan yuqori boʻlgan davlatlardan. Biroq oʻlkadagi tugʻilishning yuqori darajasi hammavaqt ham aholining muntazam koʻpayib borishini taʼminlay olmagan. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 1-yarmida Oʻzbekistonda bolalar oʻlimi yuqori boʻlgan va tugʻilgan bolalarning 5060 % bolalik va oʻsmirlik davridayoq nobud boʻlishgan. Bu hol aholining yosh tarkibida ham ifodalana di. Mas., 1926 va 1939-yillarda oʻtkazil gan aholi roʻyxati maʼlumotlariga koʻra, Oʻzbekiston aholisining umumiy sonida 09 yoshdagi bolalar salmogʻi 2324 %ni, 1959-89-yillardagi aholi roʻyxati maʼlumotlarida bu koʻrsatkich 2832 %ni tashkil etgan.

Aholi tarkibida bolalar salmogʻi ning oshib borishi 1-navbatda bolalar oʻlimining keskin kamayishi bilan bogʻliq. Bolalar salmogʻining oshib borishiga bevosita taʼsir etuvchi omillardan yana biri Oʻzbekistonda tugʻilayotgan bolalar sonining koʻpayib borishidir. Tugʻilish surʼati &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmida juda yuqori boʻlgan. Agar Oʻzbekistonda 1950-yil tugʻilishning umumiy koeffitsiyenti 30,8 %ni tashkil etgan boʻlsa, 1960-yilda 39,8 %ga teng boʻlgan. Bu davrda tugʻilgan bolalar 1975-80-yillarda kamolot yoshiga yetganlar va natijada aholi tarkibida 15-19, 20-24 yoshli guruhlarning salmogʻi koʻtarilgan. Bu hol esa, oʻz navbatida, Oʻzbekistonda yangi oilalar tarkib topishiga va oilalar miqdorining koʻpayishiga olib kelgan.

BMT maʼlumotlariga koʻra Oʻzbekis ton aholisining yosh tarkibi dunyo aholisi yosh tarkibiga taqqoslansa, bolalar salmogʻining ancha yuqoriligi kuzatiladi.

Oʻzbekiston qarish shkalasi boʻyicha jahondagi aholisi „yosh“ davlatlar qatoriga kiradi.

Oʻzbekistonda mehnat yoshi erkaklar uchun 16-59 yosh, ayollar uchun 16-54 yosh qilib belgilangan. Mehnat yoshidan yuqori, yaʼni 55 va undan katta ayollar, 60 va undan katta erkaklar soni 19912004-yillarda 18,7 % ga oshdi.

Oʻzbekistonda bugungi demografik vaziyat, ayniqsa, tugʻilish jarayonining kamayib borishi (1991-yilda tugʻilish ning umumiy koeffitsiyenti 34,50/00 ni tashkil etgan boʻlsa, 2004-yilda bu koʻrsatkich 20,50/00ga teng boʻldi yoki 140/00 ga kamaydi) yaqin kelajakda jami aholi salmogʻida qariyalar ulushining ortib borishidan dalolat beradi. Bu hol esa, Oʻzbekistonda qariyalarning ijtimoiy-demografik guruh sifatida gi mavqei oshib borishini koʻrsatadi.

== Mehnat resurslari va aholi bandligi ==
Mehnat resurslarining sifat taraqqiyoti jamiyatning ijtimoiy-iqti sodiy taraqqiyot darajasiga, davlatning aholi bandligi boʻyicha olib borayotgan siyosatiga bogʻliq. Oʻzbekiston da 16 54 yoshdagi ayollar va 16 59 yoshdagi erkaklar mehnat resurslariga kiritiladi.

Mehnat yoshidagi aholi mehnat resurslari nuqtai nazaridan oʻrganilgan da 2 guruhga ajratiladi:

40 yoshgacha boʻlgan;

40 yoshdan keyingi mehnat yoshi.

Oʻzbekistonda mehnat yoshidagi aholi salmogʻi katta hamda mehnat resursla ri tez koʻpayib bormoqda.

Respublika qudratli mehnat salohiyatiga ega: mehnat zaxiralari jami aholining 55,4 %ni (14427,6 ming kishi) mehnat resurslari tashkil etadi va har-yili 300350 ming kishiga koʻpaymoqda.

Iqtisodiy faol aholi soni 10,2 mln. kishi (82 %)ga teng.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishgun ga qadar reja, moliya, mehnat, ish haqi boshqarmalari va boʻlimlarining boshliqlari oʻrtasida oʻzbeklarning ulushi 29,8 %ga teng boʻlgan.

1992-yildan boshlab narxlar va tashqi savdo liberallashtirildi, q.x va maishiy xizmat korxonalarining maʼlum qismi xususiylashtirildi.

Moliya va byujet sohalarida islohotlar oʻtkazildi. Xususiy mulk va xorijiy investitsiyalar boʻyicha qonunlar qabul qilindi. Aholining tez surʼatlar bilan koʻpayishi va uning tarkibi bandlikni barqaror ravishda oʻsishini taʼminlashni taqozo etadi.

Qishloq joylarda aholining zich joylashganligi, qishloq xoʻjaligida ortiqcha ishchi kuchi mavjudligi hamda haydaladigan yerga toʻgʻri keluvchilar sonining kattaligini hisobga olganda Oʻzbekistonda mehnat resurslariga muhtojlik boʻlishi kutilmaydi. Baʼzi iqtisodiy, demografik va geografik xususiyatlarni eʼtiborga olgan holda aholi bandligi tizimini oʻzgartirish lozim boʻladi. Shu maqsadda 1992-yil yanvarda qabul qilingan Oʻzbekiston Respublikasining „Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida“gi qonuni asosida aholini ish bilan taʼminlash davlat xizmati tashkil etilgan. Mazkur vazifani amalga oshirishda samarali faoliyat koʻrsatuvchi mehnat bozorlari mehnat birjalari muhim oʻrin egallaydi. Oʻzbekistonda mehnat birjalari ishsizlarni roʻyxatga oladi, ularni kasbga yoʻllaydi, ishsizlik boʻyicha nafaqalar toʻlaydi. har-yili oʻrtacha 300 mingga yaqin aholi mehnat birjalari orqali ishga joylashtiriladi.

Sanoatni, ayniqsa, uning mehnatni koʻp talab qilib, xom ashyo, suv va elektr energiyani kam isteʼmol qiluvchi „eksportbop“ mahsulotlar ishlab chiqaruvchi tarmoqlarini, maishiy xizmat sohalarini qishloq joylarda keng koʻlamda va tez fursatlar ichida rivojlantirish hamda shunga oʻxshash boshqa tadbirlarning amalga oshirilishi respublikada aholi bandligiga xos muammolarni tez vaqt ichida ijobiy hal etishga imkon beradi.

Oʻzbekistonning mustaqillikka erishishi va bozor iqtisodiyoti munosabat lariga asta-sekin oʻta boshlashi yangi mulkchilik shakliga asoslangan i.ch.ning rivojlanishi uchun qulay sharoit yaratib berdi. Mamlakat iqtisodiyoti tuzilmasi qanchalik „rivojlanganli gini“ ish bilan bandlarning iqtisodiyot sohalari boʻyicha, xususan, moddiy ishlab chiqarish sohasi oʻrtasida taqsimlanishidan bilish mumkin. Bu nisbatning oʻzgarishiga ishlab chiqarish sohasining rivojlanish surʼatlari taʼsir koʻrsatadi. Qisqa davr ichida (1995—2005) Oʻzbekistonda aholining iqtisodiyot tarmoqlarida qayta taqsimlaligini hisobga olganda Oʻzbekistonda mehnat resurslariga muhtojlik boʻlishi kutilmaydi. Baʼzi iqtisodiy, demografik va geografik xususiyatlarni eʼtiborga olgan holda aholi bandligi tizimini oʻzgartirish lozim boʻladi. Shu maqsadda 1992-yil yanvarda qabul qilingan Oʻzbekiston Respublikasining „Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida“gi qonuni asosida aholini ish bilan taʼminlash davlat xizmati tashkil etilgan. Mazkur vazifani amalga oshirishda samarali faoliyat koʻrsatuvchi mehnat bozorlari mehnat birjalari muhim oʻrin egallaydi. Oʻzbekistonda mehnat birjalari ishsizlarni roʻyxatga oladi, ularni kasbga yoʻllaydi, ishsizlik boʻyicha nafaqalar toʻlaydi. har-yili oʻrtacha 300 mingga yaqin aholi mehnat birjalari orqali ishga joylashtiriladi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [[Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi]], Davlat ilmiy nashriyoti, 2006-yil
* Ubaydullayeva R., Ata-Mirzayev O., Umarova N., Oʻzbekiston demografik jarayonlari va aholi bandligi, T., 2006.
* Soliyev A., Boʻriyeva M. va b., Qishloq joylari demografiyasi, T., 2005.

{{manbalar}}
[[O'ZBEKISTON MILLIY ENSIKLOPEDIYASI, 1-JILD, TOSHKENT 2000-YIL, O'ZBEKISTON MILLIY ENSIKLOPEDIYASI DAVLAT ILMIY NASHRIYOTI]]

[[Turkum:Oʻzbekiston aholisi| ]]</text>
      <sha1>mnojorq26bplam58cb4kasca691u1xv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269471</id>
      <parentid>6269470</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43066" sha1="ra589e69re0ppqhjzwgqmtzoyodcfu6" xml:space="preserve">[[Fayl:Uzbekistan single age population pyramid 2020.png|350px|alt=|thumb|upright=1.4|Oʻzbekiston [[:en:Population pyramid|aholisi piramidasi]] (2020)]]
[[Fayl:Population of Uzbekistan.PNG|thumb|right|Oʻzbekiston aholisi: 1950 — 1-yanvar 2008-yil.]]

'''Oʻzbekiston demografiyasi ''' — [[Oʻzbekiston]] aholisining demografik koʻrsatkichlari boʻlib, aholining oʻsishi, zichligi, millati, taʼlim darajasi, sogʻligʻi, iqtisodiy ahvoli, diniy mansubligi va boshqa jihatlarini oʻz ichiga oladi. Maʼlumotlarning aksariyati taxmindir, chunki oxirgi aholi roʻyxati 1989-yilda Sovet davrida oʻtkazilgan.

== Demografik rivojlanish tarixi ==
[[Tasvir:Young Uzbekistani boys at a mosque in Uzbekistan.jpg|thumb|350px|Bolalar [[Registon]]da suratga tushishmoqda. Oʻzbekiston aholisining toʻrtdan bir qismidan oshigʻi 14 yoshgachadir.]]

[[Oʻrta Osiyo]] hududida yashagan ibtidoiy odamlarning qad. manzilgohlari quyi paleolit davriga toʻgʻri keladi. Jez davrida Oʻzbekiston hududida chorvador va qisman dehqonchilik bilan shugʻullangan qabilalar yashagan. Bu vaqtda ibtidoiy jamoa davri yemirilib, qabilalar oʻrtasida mulkiy munosabatlar vujudga keldi.

[[Ahamoniylar davlati|Eron]] shohi [[Doro I]] ning [[Behistun yozuvlari]]da oʻzbek xalqining qadimiy ajdodlari xorazmiylar, sugʻ'iylar, saklar, baqtriyaliklar toʻgʻrisida maʼlumotlar berilgan. Yunon va rim tarixchilari [[Gerodot]], [[Strabon]], [[Arrian]] va [[Ptolemey]] hozirgi Oʻzbekiston hududida yashagan saklar haqida maʼlumotlar qoldirganlar.

Oʻzbeklarning alohida elat boʻlib shakllanishi uzoq-yillar davomida sodir boʻlgan etnik jarayonlar mahsuli dir. Ular [[O'rta Osiyo]]ning markaziy viloyatlari [[Movarounnahr]], Xorazm, Yettisuv, qisman Sharqiy Turkistonning gʻarbiy mintaqalarida shakllangan. Oʻzbek xalqining asosini hoz. Oʻzbekis ton hududida qadimdan oʻtroq yashab, sugʻorma dehqonchilik, hunarmandchilik va savdo-sotiq bilan shugʻullanib kelgan mahalliy aholi: sugʻdiylar, xorazmiylar, baqtriylar, chorvador sak-massagetlar kabi etnik guruhlar tashkil etgan. Shuningdek, Janubiy Sibir, Oltoy, Yettisuv, Sharqiy Turkiston hamda Volga va Ural daryolari boʻylaridan turli davrlarda Movarounnahrga kirib kelgan etnik komponentlar ham oʻzbek xalqi etnogenezida ishtirok etganlar. [[Markaziy Osiyo]]ning keng hududida yashagan bu etnoslar, asosan, turkiy va sharqiy eroniy tillarda soʻzlashganlar. Amudaryo va Sirdaryo havzalari oraligʻining oʻtroq aholisi va chorvador qabila va elatlarning etnik jihatdan dastlabki aralashuvi jarayoni natijasida oʻtroq hayotga moslashgan turkiy hududiy maydon, oʻzbek xalqiga xos antropologik qiyofa shakllangan.

Mil. avv. III-asrda [[Sirdaryo]]ning oʻrta oqimida Qangʻ davlati hukm surgan davrda Amudaryo va Sirdaryo oraligʻi va unga tutash mintaqalarda iqtisodiy, siyosiy va etnomadaniy aloqalarning tobora rivojlanib borishi natijasida turkiyzabon etnoslar ustuvorlik qilib, oʻziga xos uygʻunlashgan madaniyat yuzaga keladi. Arxeologik va tarixiy majmualarda bu madaniyat „Qovunchi madaniyati“ nomi bilan qayd etilgan. Antropolog olimlarning taʼkidlashicha, aynan shu davrlarda Oʻrta Osiyoning [[vodiy]] va vohalarida yashovchi aholining tashqi qiyofasida hoz. oʻzbek va voha tojikla riga xos Oʻrta Osiyo ikki daryo oraligʻi antropologik tipi toʻliq shakllanadi.

Oʻzbek xalqining etnogenezida qatnashgan navbatdagi etnik komponentlar kushonlar hamda &lt;nowiki&gt;45&lt;/nowiki&gt; asrlarda Oʻrta Osiyoning markaziy viloyatlariga Oltoy, Jan. Sibir va Sharqiy Turkistondan kirib kelgan xioniy, kidariy va eftaliylardir. Shuningdek, oʻzbeklar etnogeneziga Oʻrta Osiyoning markaziy mintaqalari ([[Toshkent vohasi]], Fargʻona, Zarafshon, Qashqadaryo, Surxondaryo vodiylari va Xorazm)ga kelib oʻtroqlashgan turkiy etnik komponentlar faol taʼsir koʻrsatadi. Bu komponent lar va mahalliy aholi oʻrtasidagi etno-madaniy munosabatlarning rivoji natijasida yangi qatlam madaniy yutuqlarining mahalliy madaniy-xoʻjalik anʼanalar bilan jadal uygʻunlashuvi yuz beradi. &lt;nowiki&gt;VII&lt;/nowiki&gt; asrning 30-yillaridan boshlab oʻlkamiz „Turkiston“ nomi bilan atala boshlagan.

&lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asrda arab va ajam xalqlarining Oʻrta Osiyoga kirib kelishi bilan mahalliy aholining etnik tarkibida maʼlum darajada oʻzgarishlar sodir boʻlgan boʻlsa-da, ammo mintaqadagi etnik jarayonlar ga kuchli taʼsir etmagan. Bu davrda Movarounnahrdagi oʻtroq va yarim oʻtroq turkiyzabon aholi, sugʻdiylar va Xorazmning tub yerli aholisi oʻz hududlarida arablar hukmronligida yashaganlar.

&lt;nowiki&gt;911&lt;/nowiki&gt; asrlarda Movarounnahrda yaxlit turkiy qatlam, jonli turkiy til muhiti vujudga kelib, oʻz navbatida sugʻdiylar va b. mahalliy etnoslar bilan integratsiyalashuv jarayoni jadallashgan. Bu davrda Movarounnahr va Xorazmda turkiy etnik qatlam kuchli etnik asosga ega boʻlib, bu qatlam asosining aksariyat koʻpchiligi oʻtroqlashgan turgʻun turkiy etnoslardan iborat boʻlgan.

Qoraxoniylar davrida Movarounnahr va Xorazmda siyosiy hokimiyat turkiy sulolalarga oʻtishi munosabati bilan sodir boʻlgan etnik jarayonlar oʻzbek xalqining shakllanishida yakuniy bosqich boʻldi. Aynan shu davrda oʻzbek xalqiga xos elatni belgilovchi hududiy, madaniy -maʼnaviy umumiylik, etnik oʻzlikni anglash maʼlum bir davlat doirasidagi etnik uyushqoqlik, din umumiyligi kabi etnik omillar shakllandi. Bu davrda oʻzbeklarning umum elat tili qaror topdi. Umuman olganda, elat shakllanishi dagi muhim ahamiyatga molik aksariyat etnik alomatlar shakllanib yetiladi. Shunday qilib, asrlar osha yurtimizda kechgan oʻta murakkab siyosiy vaziyatda muttasil davom etgan etnik jarayonlar natijasida &lt;nowiki&gt;1112&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida oʻzbek xalqi shakllandi.

Oʻzbekiston aholisining ijtimoiy -iqtisodiy va demografik rivojlani shi &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmidan boshlab podsho Rossiyasi bosib olgandan soʻng keskin oʻzgardi. Bu holat aholi soni, milliy va yosh-jinsiy tarkibi, koʻpayish surʼatlari, joylashish xususiyatlarida oʻz aksini topdi. Rossiyadan dehqonlar koʻchirilib, Mirzachoʻlga joylashtiril di, Sharqiy Turkistondan uygʻurlar koʻchirilib keltirilib, respublika sharqidagi togʻ vodiylarida ular uchun joy ajratildi. 1897-yilda oʻtkazilgan aholi roʻyxatiga muvofiq Oʻzbekiston hududida 3,9 mln. kishi yashagan, shundan 19 % shahar aholisi edi. Tub aholining migratsion harakatchanligi past boʻlgan. Aholining koʻchib keluvchilar hisobiga oʻsishi podsho hukumati mustamlakachilik siyosatining natijasi edi. Shu siyosat tufayli oʻlkada yangi-yangi qishloq va shaharchalar barpo etildi. Biroq shunga qaramay 18651900-yillarda aholi 0,6 % ga koʻpaydi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 1-choragida ham aholi oʻsishida sezilarli oʻzgarish boʻlmadi. 192440-yillar davomida Oʻzbekiston aholisi 2,3 mln. kishiga oshdi, aholining oʻsishi-yiliga 3 % ga teng boʻldi.

Ikkinchi jahon urushi Oʻzbekiston aholisi ning soniga, uning tarkibi va joylashuviga nihoyatda salbiy taʼsir koʻrsatdi. Urush natijasida respublika 1 mln.dan ortiq aholisini yoʻqotdi. Aholining umumiy soni 194045-yillarda 6,6 mln. kishidan 5,2 mln. kishigacha kamaydi.

Urushdan keyingi davrda aholi oʻsish surʼatlarida ijobiy oʻzgarishlar boʻldi. Aholining soni 5,2 mln.dan 8,4 mln.gacha koʻpaydi. Bunda ham sof tabiiy koʻpayishdan koʻra chetdan koʻchirib keltiril gan aholining salmogʻi katta boʻldi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 6080-yillarida respublika aholisi tarkibida oʻzbeklarning soni muntazam ravishda yuqori surʼatlar bilan koʻpayib bordi. 1989-yilda oʻzbeklar salmogʻi respublika aholisining tarkibida 71,4 % ni tashkil etgan.

Oʻzbekistonning mustaqil rivojlanish yoʻliga oʻtishi uning demografik tarixida mazmunan yangicha bosqichga oʻtishni taqozo etdi. Respublikada bozor munosabatlarining shakllanishi, ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy sharoitlarning oʻzgarishi natijasida yangi demografik jarayon boshlandi: tugʻilish keskin kamaydi, mamlakatdagi slavyan xalqlar, yahudiy, mesxeti turk, grek, ukrain, nemis va b. xalqlarning maʼlum qismi oʻz tarixiy yurtlari va b. xorijiy davlatlarga koʻchib ketdi. Eng katta manfiy migratsiya saldosi 1990-yilda kuzatilib, 181,2 ming kishini tashkil etdi. Mazkur demografik jarayonlar Oʻzbekiston aholisining oʻsish surʼatlarini qisqarishiga olib keldi. Keyingi 15-yil davomida respublika aholisi 4,8 mln.ga koʻpaydi, oʻsish surʼati 1,8 %ni, oʻrtacha yillik mutlaq koʻpayish soni 400 ming kishini tashkil qildi.

== Aholining joylashishi va zichligi ==
[[Fayl:Плотность населения Узбекистана по муниципальным образованиям.png|thumb|350x350px|Oʻzbekiston aholisining munitsipalitet boʻyicha zichligi, aholi hisob-kitoblariga koʻra 2020-yil]]
Respublika aholisi, asosan, qadimdan oʻzlashtirilgan, sugʻorma dehqonchilik uchun sharoit qulay boʻlgan voha va vodiylarda zich joylashgan.

Mirzachoʻl, Surxon-Sherobod, Qarshi, Markaziy Fargʻona, Ellikqalʼa choʻllarini oʻzlashtirish natijasida hamda turli qazilma boyliklar konlarini topish asosida vujudga kelgan shahar va shaharchalar ham aholining hududiy tarkibiga oʻzgartirishlar kiritdi. Biroq yangi aholi manzillari aholining asrlar davomida tarkib topgan hududiy shakllariga katta oʻzgarishlar kirita olmadi. Aholining asosiy qismi tugʻilib oʻsgan joyida istiqomat qiladi. Bundan choʻl mintaqalarida yashovchi aholi mustasno. Shu bilan birga shaharlar tarmogʻidagi oʻzgarishlar shahar aholisining dinamikasi va joylashishiga katta taʼsir qildi. Keyingi-yillarda ularda sezilarli oʻzgarishlar yuz berdi. 1990—2005-yillarda mamlakat aholisining oʻsish surʼati pasayib borayotgan davrda baʼzi viloyatlarda bu jarayon sekinroq kechdi.

Oʻzbekistonda demografik vaziyatning eng muhim xususiyatlari aholi oʻsish surʼatlarining pasayib borishi; aholi tabiiy koʻpayish koʻrsatkichining kamayishi; tashqi migratsiya natijalarining manfiylashuvi; shahar aholisining sust oʻsishi va boshqalar. Mamlakatning shahar aholisi nihoyatda notekis joylashgan boʻlib, asosiy qismi Toshkent sh.ga toʻgʻri keladi. Biroq Toshkent sh. aholisi soʻnggi-yillarda deyarli oʻsmadi, natijada uning Oʻzbekiston aholisi tarkibidagi ulushi 2020-yildagi 10,5 %dan 8,2 % ga tushib qoldi. Navoiy, Sirdaryo, Toshkent viloyatlari hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasining demografik salohiyati pasaydi. Hozirgi kunda Oʻzbekiston aholisining 16,4 % Samarqand va jizzax viloyatlari ga toʻgʻri keladi. Xorazm, Namangan va Andijon viloyatlarida ham biroz oʻsish boʻldi.

[[1991]]—[[2005]]-yillarda Oʻzbekiston viloyatlari boʻyicha shahar aholisining oʻsishida sezilarli darajada nomutanosiblik kuzatildi. Bu-yillarda respublika shaharlari aholisining oʻsish surʼati 0,9 % boʻlib, bu koʻrsatkich Samarqand 3,2 %; Jizzaxda 2,8 %; Sirdaryoda 0,6 %; Buxoroda 0,7 %; Xorazmda 0,8 % va Toshkent viloyatida 0,2 % ni tashkil etdi.

Yuqoridagi oʻzgarishlarga qaramay, respublika aholisining hududiy mujassamlashuvi darajasi hamon Fargʻona va toshkent iqtisodiy rayonlarida yuqori. Fargʻona vodiysiga mamlakat aholisining 28 %, Toshkent sh. va viloyatiga 18 % toʻgʻri keladi. [[Aholi zichligi]] 1&amp;nbsp;km{{sup|2}} ga 58 kishi boʻlib, bu koʻrsatkich mamlakat miqyosida 70 karraga farq qiladi yoki boshqacha aytganda, 7,3 kishidan ([[Navoiy viloyati]]) 552,5 ([[Andijon viloyati]]) kishigacha yetadi. Fargʻona, Namangan, Xorazm viloyatlarida aholi juda zich, Qashqadaryo, Sirdaryo, Buxoro viloyatlarida, shuningdek, Qoraqalpogʻiston Respublikasida zichlik koʻrsatkichi ancha past.

Oʻzbekiston Respublikasi jami aholisining 36,3 % shaharlarda, qolgan qismi qishloqlarda yashaydi. Soʻnggi-yillarda urbanizatsiya darajasining pasayib borishi va qishloq aholisi hissasining oʻsishi kuzatilmoqda.

== Aholining tabiiy koʻpayishi ==
Oʻzbekistonda aholi tabiiy koʻpayishiga oid mufassalroq maʼlumotlar &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmidan boshlab mavjud. Aholining tabiiy koʻpayishi 1-navbatda tugʻilishga bogʻliq. Respublikada &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida tugʻilish darajasi yuqori boʻlgan. 1865—1917-yillarda tugʻilishning umumiy koeffitsiyenti (har 1000 ta kishiga nisbatan tugʻilganlar soni) 4550 %ni tashkil etgan. Tugʻilish fiziologik imkoniyat darajasida boʻlgan, oilada farzandlar tugʻilishi cheklanmagan. Buning asosiy omillari oʻzbek ayollarining ijtimoiy i.ch. da juda kam ishtiroki, maʼlumotlilik darajasi ning pastligi, tugʻilishni qoʻllab-quv vatlovchi urf-odat va qadriyatlar taʼsirining nisbatan yuqoriligi, goʻdaklar oʻlimining koʻpligidir.

Oʻsha davrda aholi oʻrtasida oʻlim hollari ham yuqori boʻlgan. 1886—1900-yillarda Oʻzbekiston hududida 1000 ta aholiga nisbatan oʻrtacha 49,8 ta bola tugʻilgan boʻlsa, oʻlganlar soni (har 1000 kishi hisobiga) 44,8 ga teng edi. Demak, oʻsha davrda oʻzbek oilalarida tugʻilish yuqori boʻlishiga qaramay aholi oʻrtasida oʻlimning koʻpligi, oʻrtacha umr koʻrish davri juda qisqa boʻlgani (32 yosh) tufayli aholining tabiiy koʻpayishi sust kechgan. Boshqacha aytganda, yuqori tugʻilish yuqori tabiiy oʻsishni taʼminlay olmasdi, tugʻilishning „foydalilik“ darajasi past boʻlgan. Mazkur dalillar Oʻzbekiston aholisining tabiiy koʻpayishi &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida Yevropa xalqlaridan 3,5 barobar kam boʻlganini koʻrsatadi. Natijada aholi sonining oʻsishi juda sekin kechgan. 1885—1917-yillarda Oʻzbekiston aholisi 3320 mingdan 4052 mingga yetdi yoki aholining soni har-yili oʻrtacha 0,6 % atrofida oʻsdi.

Bu koʻrsatkich hozirga qaraganda 3,1 marta kam, chunki 1991—2000-yillarda Oʻzbekiston aholisi-yiliga 1,9 % dan koʻpaydi.

1939—2004-yillar, yaʼni 65-yil mobaynida respublika aholisi 4,0 marta koʻpaygan boʻlsa, bu koʻrsatkich shahar joylarda 6,4 va qishloqlarda 3,3 martani tashkil etgan. Albatta, koʻrilayotgan davrning turli oraliqlarida va qishloq hamda shahar joylarda aholi sonining koʻpayish surʼati turlicha boʻlgan. Jumladan, 1939—1959-yillarda jami aholi 127,9 % ga, shahar aholisi 185,6 % va qishloq aholisi 108,5 %ga oʻsgan. 1959—1970-yillarda respublika jami aholisi 145,3 %ga, shahar aholisi 158,4 % va qishloq aholisi 141,3 %ga oʻsgan, oʻrtacha bir yillik koʻpayish 3,45, 4,25 va 3,20 %ni tashkil etgan. Aynan shu-yillar Oʻzbekiston oʻzining tarixiy demografik rivojlanishining eng yuqori koʻrsatkichlariga erishgan.

Undan keyingi-yillarda aholi sonining oʻsishi biroz susaygan, biroq shahar aholisining qishloq aholisiga nisbatan tezroq koʻpayish jarayoni saqlanib qolgan. Masalan, 1970—1979-yillarda shahar aholisi 146,9 %ga, qishloq aholisi 120,9 % va jami aholi soni 130,4 %ga ortgan. 1979—1989-yillar mobaynida shahar aholisi 126,7 va qishloq aholisi 130,1 %ga oʻsgan. Koʻrinib turibdiki, bu davrdan respublika qishloq joylarining demografik rivojlanishi shahar va shaharchalarga qaraganda ustunroq boʻlgan. Urbanizatsiya jarayonining bunday zaiflashuvi oʻtgan asrning 80-yillarining 2-yarmidan boshlangan, 1984-yilda shahar aholisining ulushi 42 %gacha koʻtarilgan va shundan soʻng u asta-sekin kamayib borgan.

Soʻnggi-yillarda respublika umumiy aholisi koʻpayish surʼatining pasayishi va qishloq aholisining shaharlik larga nisbatan tezroq oʻsish jarayoni kuzatilmoqda. Ayni paytda shahar aholisining koʻpayish surʼati eng past darajaga tushib qolgan (1,05 %). 2000-05-yillarda aholining oʻrtacha oʻsish surʼati 1,2 % ni tashkil etdi va oʻrtacha yillik mutlaq sonining oʻsishi 310,4 ming kishiga tushdi. Mazkur davrda qishloq aholisi 4,4 mln.ga, shahar aholisi 1 mln.ga koʻpaygan. Buning natijasida shahar aholisining salmogʻi 40,4 % dan 35,9 % ga tushib qoldi.

Tugʻilish va tabiiy koʻpayish koeffitsiyentlari boʻyicha respublika viloyatlarining qishloq aholisini mutanosib ravishda 2 guruhga ajratish mumkin: birinchisiga tugʻilish darajasi (20-22 %) va tabiiy koʻpayish darajasi (14-17 %) oʻrtacha boʻlgan 8 ta viloyat (Buxoro, Andijon, Navoiy, namangan, Sirdaryo, Fargʻona, Xorazm, Toshkent) kiradi. Tugʻilish (23-24 %) va tabiiy koʻpayish darajasi (1819 %) nisbatan yuqori boʻlgan ikkinchi guruhga Qashqadaryo, Surxondaryo, Jizzax, Samarqand viloyatlari va [[Qoraqalpogʻiston|Qoraqalpogʻiston Respublikasi]] kiradi. Shahar aholisi ichida oʻrtacha tugʻilish darajasi (1620 %) 8 ta viloyatda kuzatil moqda. Namangan viloyatida shahar aholisining tugʻilishi nisbatan yuqori (20,2 %). Shahar aholisi ichida tugʻilish darajasi past boʻlgan (16 %) 4 viloyat mavjud. Bular Buxoro, Toshkent, Samarqand va Fargʻona viloyatlari.

1991-yilda Oʻzbekistonda yangi iqtisodiy munosabatlarning shakllanishi natijasida ijtimoiy-iqtisodiy oʻzgarishlar sodir boʻldi va bu oʻzgarishlar 1-navbatda uning demografik vaziyati ga oʻz taʼsirini koʻrsatdi. Oʻzbekiston da tugʻilish jarayonining nisbatan yuqoriligining asosiy sabablaridan biri oila qadriyatlari hamda nikohdan oʻtish jarayonining yuqoriligidir. Mas., 2005-yil har 1000 kishiga shaharlarda 7,0 nikoh toʻgʻri kelgan boʻlsa, ajralish koʻrsatkichi 0,6 ga teng boʻldi. 19912004-yillarda Oʻzbekistonda har 1000 aholiga nisbatan tugʻilgan bolalar soni 34,5 dan 22,3 gacha yoki 1,2 punktga qisqardi. 2005-yilda aholi 292,1 ming kishiga yoki 2004-yildagiga nisbatan 1,1 % ga koʻpaydi.

Oʻzbekistonda tugʻish yoshi koeffitsi yentlari ham qisqarmoqda. Tugʻilgan bolalarning asosiy qismi nisbatan yosh ayollarga toʻgʻri keladi. Bu holat soʻnggi-yillarda yanada barqarorlashdi.

Respublikada 1980—1995-yillarda oʻlim koeffitsiyenti 7,5 promilledan 6,4 promillegacha qisqardi. Bu jarayon, asosan, goʻdaklar, bolalar va oʻrta yoshdagi kishilar oʻrtasida oʻlim darajasining kamayishi bilan bogʻliq. Aholiga tibbiy xizmat koʻrsatish sohalarining rivojlanishi 1-navbatda aholi oʻlimining keskin kamayishiga olib keldi. Agar 18861920-yillarda Oʻzbekistonda har 1000 kishi hisobiga oʻlganlar soni 4034 kishini tashkil etgan boʻlsa, 1920-yildan keyin bu koʻrsatkich 56 barobarga kamaygan. Respublika shahar hududlari da aholi oʻlimi qishloq joylarga nisbatan yuqoridir. Bunga sabab ekologik vaziyatdagi oʻzgarishlar, shahar turmush tarzidir. Sanoat rivojlangan Toshkent sh.da aholi oʻlimi eng yuqori. Oʻlganlar soni 2005-yilda 2004-yilga nisbatan 6,6 % ga yoki 8,6 ming kishiga oshdi. Goʻdaklar oʻlimi koeffitsiyenti esa 2004-yildagi 15,4 % dan 14,3 %ga kamaydi.

== Aholi migratsiyasi ==
Oʻzbekiston aholisi sonining oʻzgarishida migratsiyaning ahamiyati katta boʻlgan. Oʻzbekistonning Podsho Rossiyasi tomonidan bosib olinishi natijasida bu yerga juda koʻp oilalar koʻchib kelgan. Ularga koʻchib kelish va joylashishda keng imtiyozlar berildi, tabiiy-iqlim sharoitlari qulay boʻlgan joylardan yer ajratildi.

&lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning soʻnggi 35-yili davomida Oʻzbekistonga Rossiyadan jami 7075 ming yoki-yiliga oʻrtacha 2 mingdan ortiq kishi koʻchib kelgan. Koʻchib kelganlarning aksariyati shaharlarda, jumladan Toshkentda joylashdi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida koʻchib keluvchilar salmogʻi yanada oshgan. Mirzachoʻlni oʻzlashtirish uchun, keyinroq t.yillar qurilishi, sanoat korxonalarining barpo etilishi munosabati bilan Rossiyadan oilalarning koʻchib kelishi natijasida migratsiya oqimi kuchli boʻlgan. Ayniqsa, Toshkent zilzilasi (1966) dan soʻng tashqi migratsiya yanada kuchaygan, poytaxt aholisi tez koʻpaygan.

Mamlakatda yirik sanoat markazla ri boʻlgan Chirchiq, Olmaliq, Angren, Navoiy, Zarafshon, Ohangaron, Fargʻona, Bekobod sh.lari aholisi koʻp jihatdan bu yerga koʻchib kelganlar asosida oʻsib bordi.

Umuman olganda, tashqi migratsiya ning Oʻzbekiston aholisi sonining oʻsishidagi hissasi turli-yillarda turlicha boʻlgan. Mas., 18951900-yillarda migratsiya qoldigʻi jami aholi koʻpayishining 1012 %ni tashkil etgan. Mazkur omilning roli &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning boshlarida ham sezilarli boʻlgan: oʻrtacha bir-yilda koʻpaygan har 10 kishidan bittasi tashqi migratsiya hisobiga toʻgʻri kelgan.

1917-24 va Ikkinchi jahon urushi-yillarida migratsiya qoldigʻi respublika uchun manfiy natijaga ega boʻlgan. Qolgan-yillarda, ayniqsa, urushdan keyingi 5 yillikda chetdan koʻchib kelganlar soni ketganlarga qaraganda ancha koʻp boʻlgan. Aynan shu-yillarda tashqi migratsiya Oʻzbekiston aholisi sonining oʻrtacha yillik koʻpayishining taxminan 1/3 qismini tashkil etgan. 195074-yillarda respublikalararo migratsiya qoldigʻi Oʻzbekistonda 832,5 ming kishiga teng boʻldi.

Tashqi migratsiyaning manfiylashuv alomatlari &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 80-yillarida yuzaga keldi. 1989-yil respublikaga 83,9 ming kishi koʻchib kelgan boʻlsa, 167,3 ming kishi koʻchib ketdi. Migratsiyaning manfiy qoldigʻi 83,4 ming kishini tashkil etdi.

Mustaqillik-yillarida rusiyzabon xalqlarning oʻz yurtlariga qaytib ketishi natijasida tashqi migratsiyaning manfiylashuv alomatlari ancha sezilarli tus oldi. Aholining respubli kadan koʻchib ketishi 1990-yilda oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqdi. Oʻsha-yili davlat organlari tomonidan rasmiy ravishda qayd qilingan migratsiyaning manfiy qoldigʻi 140 ming kishini tashkil qildi. Keyingi-yillarda u asta-sekin kamayib bordi. Shuningdek, Oʻrta Osiyoning tub aholisiϧoʻzbek, tojik, qirgʻiz, qozoq va turkmanlarning migratsiya vositasida oʻzlarining mustaqil respublikalariga koʻchib ketishlari ham respublikalararo migratsion aloqalar ning 199194-yillardagi asosiy xususiyatlaridan biri hisoblanadi. Mas., 19962003-yillar mobaynida migratsiya tufayli Oʻzbekiston Respublikasi aholisi 531 ming kishiga kamaygan.

Oʻzbekiston aholisi faqat tabiiy koʻpayish hisobiga bir-yilda 370ϧ400 ming kishiga ortishi lozim, biroq migratsiya qoldigʻi manfiy boʻlgani sababli bu koʻrsatkich 300 ming kishi atrofida boʻlgan.

Tashqi migratsiya avvalo shahar aholisi dinamikasiga taʼsir etadi. Chunki mamlakatga kelganlarning ham, ketganlarning ham koʻpchiligi shaharlar bilan bogʻlangan. Oʻtgan asrning 5070-yillarida Oʻzbekiston shaharlari aholisi ning jadal oʻsishi ham koʻp jihatdan shu omilga bogʻliq boʻldi. Keyingi-yillarda urbanizatsiya darajasining sustlashuvi ham shuning taʼsirida yuzaga keldi. Maʼlumotlarga koʻra, shahar joylarda tashqi migratsiya qoldigʻi 19962003-yillarda taxminan 4050 ming kishi, qishloqlarda esa 2030 ming kishini tashkil etdi. (qarang 7-,8-jadvallar).

2005-yilda migratsiya qoldigʻi manfiy 107,0 ming kishini tashkil etdi.

Migratsiya qoldigʻi Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Navoiy, Sirdaryo va Jizzax viloyatlarida hamda Toshkent sh.da nisbatan yuqori koʻrsatkichga ega. Ayni vaqtda, Andijon, Namangan, Xorazm viloyatlarida migratsiya aylanmasi manfiy boʻlsa-da, u aholi sonining umumiy oʻsish koʻrsatkichlariga kuchli taʼsir etmagan. Migratsiyada qatnashganlarning jami hajmida Rossiya hissasiga 50,9 %, Ukrainaga 12,9 %, Qozogʻistonga 10,9 %, Oʻrta Osiyoning boshqa mamlakatlariga 13,2 % toʻgʻri keladi.

Oʻzbekistonda ichki migratsiya ham oʻziga xos xususiyatlarga ega. Oʻtgan asrning 6070-yillarida Mirzachoʻlning oʻzlashtirilishi munosabati bilan bu yerga Fargʻona vodiysi hamda Samarqand va Jizzax viloyatlarining ayrim tumanlaridan maʼlum qism aholi koʻchib kelgan. Shuningdek, Qarshi, Surxon-She robod dashtlarining oʻzlashtirilishi bilan ham aholining ichki migratsiyasi bogʻliq boʻldi. Sirdaryo, Jizzax, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlari va Fargʻona vodiysidagi yangi tashkil etilgan qishloq tumanlari aholisi, asosan, migratsiya natijasida shakllangan.

Keyingi-yillarda Oʻzbekistonda ichki migratsiya harakatlarining pasayishi kuzatilmoqda. Buning asosiy sabablaridan biri, bozor iqtisodiyoti ga oʻtish sharoitlaridagi murakkab ijtimoiy-iqtisodiy oʻzgarishlar jarayonidir. Aholining ish bilan taʼminlan ganlik darajasiga mamlakatdagi ichki migratsiya oqimlari ham bevosita taʼsir koʻrsatadi. 19802003-yillarda respublika ichki migratsiya hajmi 461,8 ming kishidan 250 minggacha, viloyatlar ichidagi migratsiya ham bu davrda 253,6 ming kishidan 138,0 mingga, yaʼni 118,6 ming kishiga, viloyatlararo migratsiya hajmi 208,2 ming kishidan 115,0 mingga, yaʼni 93,2 ming kishiga kamaydi.

[[Orol dengizi|Orolboʻyida]] ekologik vaziyatning salbiylashuvi sababli 1990-yillarda Qoraqalpogʻiston Respublikasining baʼzi tumanlaridan Toshkent va Sirdaryo viloyatlariga aholining koʻchib kelishi kuzatildi.
== Urbanizatsiya ==
Oʻzbekiston jahonning ilk [[urbanizatsiya]] oʻchoqlaridan biri. Samarqand, Buxoro, Xiva, Toshkent, Termiz, Qarshi va Shahrisabz sh.lari 20002700 yillik tarixga ega. Mamlakatning turli hududlarida topilgan shaharlar qoldiqlari (Afrosiyob, Axsi, Pop, Nasaf, Kesh, Poykend va b.) ham bu yerda urbanizatsiyaning qadimdan rivojlanib kelganligidan dalolat beradi.

Oʻzbekistonda 120 ta shahar va 117 ta shaharcha mavjud boʻlib, ularda 9442 ming kishi yoki mamlakat jami aholisining 36,3 % yashaydi.

Shahar aholisi 1865—1917-yillarda past surʼatlar bilan koʻpaydi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning boshlarida shahar aholisi siyosiy vaziyatning barqarorlashuvi natijasida notekis oʻsdi. Bunga, albatta, 1924-yilda amalga oshirilgan Oʻrta Osiyoning milliy-maʼmuriy qayta boʻlinishi ham oʻz taʼsirini koʻrsatdi. 192640-yillarda shahar tarmogʻi va shahar aholisining sonida katta oʻzgarishlar boʻldi. Industr lashtirish shiori ostida oʻtkazilgan tadbirlar 12 shahar qatoriga yangi shaharchalarning qoʻshilishiga, shahar aholisining esa tez koʻpayishiga sabab boʻldi.

Ikkinchi jahon urushi-yillarida Oʻzbekis tonning jami aholisi 1,5 mln.ga kamaydi, bunda shahar aholisining salmogʻi ancha kam. Buning sababi frontga qurol-aslaha va b. mahsulotlar yetkazib beruvchi shaharlarning imtiyozlar bilan taʼminlanishi, ikkinchi sababi front oldidagi korxonalarning aksari qismi ishchilar bilan birga sharqqa, jumladan, Oʻzbekiston shaharlariga koʻchirilishidir. Urush natijasida 1 mln. tub aholisini yoʻqotgan respublika 1 mln. dan ortiq yevropaliklarga ega boʻldi, bu holat esa siyosiy va demografik vaziyatga oʻz taʼsirini koʻrsatdi. Urushdan keyingi „demografik kompensatsiya“ davrida shahar aholisi tez surʼatlar bilan koʻpaydi.

Shahar aholisi, ayniqsa, 197386-yillarda tez koʻpaygan. Bunga 1972-yilda Oʻzbekistonda aholi yashaydigan joylarga shahar maqomini berish uchun zarur boʻlgan demografik meʼyorning oʻzgarishi, yaʼni aholi sonining 10 mingdan 7 ming kishiga tushirilishi sabab boʻldi. Natijada bir-yilda oʻnga yaqin qishloqlar shahar toifasiga oʻtkazil di. Mas., 1970-yilda respublikada 42 ta shahar boʻlgan boʻlsa, ular qatoriga 1973-yilda 13 ta, 1974-yilda 9 ta, 1975-yilda 5 ta, 1976-yilda 6 ta, 1977-yilda 5 ta „yangi shahar“ qoʻshildi.

Biroq, shaharlar sonining bunday tez surʼatlarda koʻpayishi haqiqiy urbanizatsiya emas, koʻproq „soxta“ urbanizatsiyaga olib keldi. Shaharlar sonining koʻpayishi &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 90-yillarida keskin qisqardi va eng soʻnggi-yillarda yangi shaharlar deyarli tashkil topmadi. hoz. Toshkent viloyatida 34 ta, Qoraqalpogʻistonda 29 ta, Samarqand viloyatida 23 ta shahar va shaharchalar mavjud. Ularning eng kam soni Sirdaryo viloyatida 11 ta va Xorazm viloyatida 10 ta, Buxoro viloyatida 14 ta va Navoiy, Surxondaryo 15 ta, Andijon va Qashqadaryoda 16 tadan, Namangan viloyatida 20 ta va Fargʻonada 19 ta shahar va shaharchalar bor (2005).

Urbanizatsiya faqatgina shahar va shaharchalarning umumiy soni bilan emas, balki koʻproq shaharlar aglomeratsiya sining rivojlanganligi bilan belgila nadi. Oʻzbekistonda 2005-yil maʼlumotiga koʻra 17 ta yirik shahar bor. Ular orasida Toshkent sh. keskin ajralib turadi. Aholisining soni 2128 mingdan ortiq boʻlgan poytaxt shaharning respublikadagi urbanizatsiya jarayoniga boʻlgan taʼsiri benihoya katta. Shu tarzda Oʻzbekistonda urbanizatsiya jarayoni Toshkent sh., katta va oʻrta shaharlarga bogʻliq holda amalga oshmoqda (9-jadvalga q.). Yirik shaharlar negizida shaharlarning murakkab hududiy tizimi shahar aglomeratsiyalari vujudga kelgan boʻlib, ular urbanizatsiya rivojlanishining muhim koʻrsatkichi sifatida xizmat qiladi. Mas., Toshkent aglomeratsiyasi 30 ga yaqin shahar va shaharchalarni birlashtiradi. Shuningdek, FargʻonaMargʻilon, Samarqand, Namangan, buxoro, Andijon va b. aglomeratsiyalar ham rivojlanib bormoqda.

Oʻzbekistonda urbanizatsiyaning umumiy koʻrsatkichi 1984-yilda 42 % dan ortiqroq edi. Keyingi paytda urbaniza siya koʻlamiga shahar aholisining tabiiy oʻsish darajasining kamayib borishi ham taʼsir etmoqda.

Urbanizatsiya darajasining qisqarib borishiga qishloq aholisining shaharliklarga nisbatan tezroq koʻpayishi, shaharlarda (ayniqsa, sanoat markazlarida) tashqi migratsiyaning kuchayishi, yangi shaharlarning vujudga kelmasligi ham sabab boʻldi. Ammo qishloq joylardagi ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar, infratuzilma va sanoat korxonalari, dam olish maskanlarining tashkil etilishi, qishloq xoʻjaligiga tegishli boʻlmagan iqtisodiy tarmoqlarda tadbirkorlikning rivojlanib borishi urbanizatsiyaning haqiqiy holatini ifodalab beradi. Mazkur oʻzgarishlar hamda shaharlar rivojlanishi asosida Oʻzbekistonda yaqin-yillarda urbanizatsiya umumiy koʻrsatkichining qisqarib borishi toʻxtab, oʻsa boshlaydi.

== Milliy tarkibi ==
Oʻzbekistonning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy muhiti, xususan, salkam 150-yil mustamlaka boʻlib kelgani uning demografik rivojiga, jumladan, aholining milliy tarkibiga juda katta taʼsir koʻrsatdi. Aholi haqida, yaʼni aholining umumiy soni, hududlar boʻyicha taqsimlanishi, yoshi, jinsi, ijtimoiy va milliy tarkibi, tabiiy oʻsishi, migratsiyasi va b. haqida aholi roʻyxati oʻtkazish orqali toʻliq maʼlumot olinadi. Oʻzbekistonda aholi roʻyxati keyingi 100-yil ichida bir necha marta (1897, 1920, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979 va 1989-yillarda) oʻtkazilgan.

Oʻzbekiston dunyodagi koʻp millatli respublikalardan biri. Oʻtgan-yillar maʼlumotlari qiyoslab koʻrilganda, 1939-yilgi aholi roʻyxatida Oʻzbekistonda 97, 1959-yilgi roʻyxatda 113, 1979-yilgi roʻyxatda 120 dan ortiq millat va elat yashagan. 1989-yilgi aholi roʻyxatidan esa, Oʻzbekistonda 125 dan ortiq millat va elat vakillari istiqomat qilib, ularning umumiy soni 19 mln. 810 ming kishi ekanligi maʼlum boʻldi.

Oʻzbekistonning tub aholisi oʻzbeklar. Soʻnggi yillarda aholining milliy tarkibida oʻzbeklarning hissasi oshdi va hoz. respublika aholisining 80,0 %ni tashkil etmoqda. Respublikada qoraqalpoqlar ikkinchi tub millat hisoblanadi. Ularning umumiy soni 549,2 ming kishiga yoki mamlakat aholisining 2,2 %ga teng. Oʻzbekiston Respublikasida Oʻrta Osiyo mahalliy xalqlaridan tojiklar (1237,4 ming yoki 4,9 %), qozoqlar (977,8 ming 3,6 %), qirgʻizlar (227,4 ming 0,9 %), turkmanlar (152,3 ming 0,6 %) ham istiqomat etadi. Oʻzbekistonda yashab kelayotgan tatarlar soni ham anchagina (275,4 ming kishi 1,0 %).

Oʻzbekiston Respublikasida rus, ukrain, beloruslar bilan bir qatorda polyak, chex, bolgar va b. ham yashaydi. 1989-yil aholi roʻyxatiga koʻra soni jihatidan 2-oʻrinda ruslar turar edi, hoz. esa 3-oʻrinda boʻlib, 1050 ming kishidan ziyod yoki umumiy aholiga nisbatan 3,8 %ni tashkil etadi. Oʻzbekistonda yashovchi ruslarning soni jihatdan oʻsish dinamikasiga nazar tashlasak, eng tez surʼat bilan koʻpayishi 195970-yillarga toʻgʻri keladi. Buning sababi 1966-yil Toshkent zilzilasidan soʻng shaharning qayta qurilishi hamda respublikada yangi sanoat markazlari tashkil topib, rus va yevropa xalqlarining koʻplab jalb qilinganligidir. Biroq keyingi-yillarda ruslarning oʻsish surʼati bir qadar kamaydi.

Oʻzbekistonda hind-evropa oilasiga mansub boʻlgan tojiklardan tashqari fors, pushtun, balujlar va bosgqalar xalqlar ham bor. Mamlakatda koreys, arman, yahudiylar ham yashaydi.

Mamlakatda millatlar ning geografik joylashi shi ham bir tekis emas. Buning birinchi sababi millatlarning tarixiy rivojlanishi boʻlsa, ikkinchidan respublikada xalq xoʻjalik tarmoqlari ning rivojlanish xususiyatlaridir. Qishloq joylarda tub millat vakillarining soni koʻpayib, boshqa millat vakillarining nufusi kamaymoqda. Qoraqalpoqlar toʻla-toʻkis oʻz respublikasi doirasida yashaydigan millat hisoblanadi (94,5 %). Oʻzbekis tonning mustaqil taraqqiyoti davrida aholi milliy tarkibida katta oʻzgarish sodir boʻldi. hozir Oʻzbekistonda oʻzbeklar salmogʻi 1989-yilga nisbatan 8,6 % ga oshdi.

== Ijtimoiy tarkibi ==
Oʻzbekistonda aholining ijtimoiy tarkibi turli davrlarda turlicha boʻlgan. Respublikada ishchi va xizmatchilarning soni va ulushi &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 90-yillarigacha boʻlgan davrda oʻsib borgan. Mazkur davrda ishchi va xizmatchilarning ulushi 32,2 % dan 79,7 % gacha koʻpaygan. Mustaqillikka erishilgach, koʻp ukladli iqtisodiyot va bozor munosabatlarining shakllanishi taʼsirida aholining ijtimoiy tarkibida katta oʻzgarishlar boʻldi (11-jadvalga q.). Xususiy mehnat faoliyatida band aholining tez surʼatlar bilan oʻsishi respublika aholisining ijtimoiy tarkibiga katta taʼsir koʻrsatmoqda.

Keyingi-yillarda roʻyxatga olingan ishsizlar soni ham qisqarib bormoqda. 2002-yilda ularning soni 40,3 ming kishini tashkil etgan boʻlsa, 2005-yilda 27,7 ming kishiga tushdi. 2005-yilda mehnat organlariga ishga joylashtirishda yordam berishni soʻrab 410,3 ming fuqaro murojaat qildi. Bu 2004-yildagiga nisbatan 14,7 ming kishiga yoki 3,4 %ga kamdir. 2005-yilda mehnat resurslari soni 10196,3 mingni tashkil etib, 2004-yilga nisbatan 2,9 %ga koʻpaydi. Nodavlat sektorida band boʻlganlar ulushi 2004-yildagi 76,9 %dan 77,1 %ga yetdi.

Aholining maʼlumotlilik darajasi ning ortib borayotganini respublika da oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlari va ularda tahsil olayotgan talabalar sonining ortib borishi bilan taqqoslasa boʻladi. Oʻzbekistonda 2002/05-yillarda oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi oʻquv muassasalari soni 973 tagacha koʻpaydi. Ularda tahsil olayotgan oʻquvchilar soni 750,3 mingga yetdi. 2000/01 oʻquv-yilida respublikada 61 oliy oʻquv yurti boʻlib, ularda 183,6 ming talaba tahsil oldi. Mazkur koʻrsatkich 2005/06 oʻquv-yilida muvofiq ravishda 60 va 264,9 mingni tashkil etdi.

== Aholining jins va yosh tarkibi ==
Demografik vaziyatning shakllanishida aholining jinsiy tarkibi asosiy omil hisoblanadi. Aholi tarkibida erkaklar va ayollar salmogʻining tengligi, yaʼni mutanosibligi ularning nikohga kirish va oilalarning tashkil topishiga qulay vaziyat yaratadi, biroq har doim ham jamiyatda erkaklar va ayollar salmogʻi teng boʻlavermaydi. Statistik maʼlumotlarning koʻrsatishicha, Oʻzbekistonda &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmi hamda &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida aholi tarkibida erkaklar salmogʻi ancha yuqori boʻlgan.

Toshkent sh. aholisi miqdorida ayollar salmogʻi respublikaning oʻrtacha koʻrsatkichidan yuqoriroq boʻlib, 51,0 %ni tashkil etadi (2004). Buning asosiy sababi shahar aholisining milliy tarkibiga bogʻliq: Toshkent sh. aholisining 4045 %ni boshqa millat vakillari tashkil etadi, ularda ayollar miqdori erkaklarga nisbatan bir qadar yuqori. Bundan tashqari shahar joylarda erkaklar oʻlimi qishloq joylarga nisbatan ancha yuqori. Mas., 1989-yilda Oʻzbekistonda 50-54 yoshdagi har 1000 ta erkak orasida qishloqda 10 tasi oʻlgan boʻlsa, shaharda oʻlim 13 taga yetgan. Bu koʻrsatkich 7074 yosh guruhlarida 4962 ni tashkil etadi.

Aholining koʻpayishida yoshlar, ayniqsa, 1519, 2024, 2529 yoshli guruhlarning jinsiy tarkibi alohida ahamiyatga ega. Chunki aholi, asosan, mana shu yoshlarda nikohga kirib, oila quradi.

Maʼlumotlarning koʻrsatishicha, dunyodagi juda koʻp davlatlarda 1530 yoshlardagi ayollarga nisbatan erkaklarning soni biroz yuqoriligi kuzatila di. Biroq Yevropa, Avstraliya, Amerika ning baʼzi davlatla rida esa 59 yoshli guruhlardan boshlab erkaklar salmogʻi kamayib ketgan. Buning sababi, bu davlatlar da oʻgʻil bolalar oʻlimining yuqoriligi dir. Oʻzbekistonda asosiy nikohga kirish yoshlarida erkaklar va ayollar nisbati deyarli tengdir. Bu tenglik ayollarning tugʻish yoshidagi guruhlarida ham davom etadi.

Oʻzbekistonda aholining yosh tarkibi uning demografik xususiyatlariga va turmush darajasiga bogʻliq. Oʻzbekiston dunyoda tugʻilish darajasi nisbatan yuqori boʻlgan davlatlardan. Biroq oʻlkadagi tugʻilishning yuqori darajasi hammavaqt ham aholining muntazam koʻpayib borishini taʼminlay olmagan. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 1-yarmida Oʻzbekistonda bolalar oʻlimi yuqori boʻlgan va tugʻilgan bolalarning 5060 % bolalik va oʻsmirlik davridayoq nobud boʻlishgan. Bu hol aholining yosh tarkibida ham ifodalana di. Mas., 1926 va 1939-yillarda oʻtkazil gan aholi roʻyxati maʼlumotlariga koʻra, Oʻzbekiston aholisining umumiy sonida 09 yoshdagi bolalar salmogʻi 2324 %ni, 1959-89-yillardagi aholi roʻyxati maʼlumotlarida bu koʻrsatkich 2832 %ni tashkil etgan.

Aholi tarkibida bolalar salmogʻi ning oshib borishi 1-navbatda bolalar oʻlimining keskin kamayishi bilan bogʻliq. Bolalar salmogʻining oshib borishiga bevosita taʼsir etuvchi omillardan yana biri Oʻzbekistonda tugʻilayotgan bolalar sonining koʻpayib borishidir. Tugʻilish surʼati &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmida juda yuqori boʻlgan. Agar Oʻzbekistonda 1950-yil tugʻilishning umumiy koeffitsiyenti 30,8 %ni tashkil etgan boʻlsa, 1960-yilda 39,8 %ga teng boʻlgan. Bu davrda tugʻilgan bolalar 1975-80-yillarda kamolot yoshiga yetganlar va natijada aholi tarkibida 15-19, 20-24 yoshli guruhlarning salmogʻi koʻtarilgan. Bu hol esa, oʻz navbatida, Oʻzbekistonda yangi oilalar tarkib topishiga va oilalar miqdorining koʻpayishiga olib kelgan.

BMT maʼlumotlariga koʻra Oʻzbekis ton aholisining yosh tarkibi dunyo aholisi yosh tarkibiga taqqoslansa, bolalar salmogʻining ancha yuqoriligi kuzatiladi.

Oʻzbekiston qarish shkalasi boʻyicha jahondagi aholisi „yosh“ davlatlar qatoriga kiradi.

Oʻzbekistonda mehnat yoshi erkaklar uchun 16-59 yosh, ayollar uchun 16-54 yosh qilib belgilangan. Mehnat yoshidan yuqori, yaʼni 55 va undan katta ayollar, 60 va undan katta erkaklar soni 19912004-yillarda 18,7 % ga oshdi.

Oʻzbekistonda bugungi demografik vaziyat, ayniqsa, tugʻilish jarayonining kamayib borishi (1991-yilda tugʻilish ning umumiy koeffitsiyenti 34,50/00 ni tashkil etgan boʻlsa, 2004-yilda bu koʻrsatkich 20,50/00ga teng boʻldi yoki 140/00 ga kamaydi) yaqin kelajakda jami aholi salmogʻida qariyalar ulushining ortib borishidan dalolat beradi. Bu hol esa, Oʻzbekistonda qariyalarning ijtimoiy-demografik guruh sifatida gi mavqei oshib borishini koʻrsatadi.

== Mehnat resurslari va aholi bandligi ==
Mehnat resurslarining sifat taraqqiyoti jamiyatning ijtimoiy-iqti sodiy taraqqiyot darajasiga, davlatning aholi bandligi boʻyicha olib borayotgan siyosatiga bogʻliq. Oʻzbekiston da 16 54 yoshdagi ayollar va 16 59 yoshdagi erkaklar mehnat resurslariga kiritiladi.

Mehnat yoshidagi aholi mehnat resurslari nuqtai nazaridan oʻrganilgan da 2 guruhga ajratiladi:

40 yoshgacha boʻlgan;

40 yoshdan keyingi mehnat yoshi.

Oʻzbekistonda mehnat yoshidagi aholi salmogʻi katta hamda mehnat resursla ri tez koʻpayib bormoqda.

Respublika qudratli mehnat salohiyatiga ega: mehnat zaxiralari jami aholining 55,4 %ni (14427,6 ming kishi) mehnat resurslari tashkil etadi va har-yili 300350 ming kishiga koʻpaymoqda.

Iqtisodiy faol aholi soni 10,2 mln. kishi (82 %)ga teng.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishgun ga qadar reja, moliya, mehnat, ish haqi boshqarmalari va boʻlimlarining boshliqlari oʻrtasida oʻzbeklarning ulushi 29,8 %ga teng boʻlgan.

1992-yildan boshlab narxlar va tashqi savdo liberallashtirildi, q.x va maishiy xizmat korxonalarining maʼlum qismi xususiylashtirildi.

Moliya va byujet sohalarida islohotlar oʻtkazildi. Xususiy mulk va xorijiy investitsiyalar boʻyicha qonunlar qabul qilindi. Aholining tez surʼatlar bilan koʻpayishi va uning tarkibi bandlikni barqaror ravishda oʻsishini taʼminlashni taqozo etadi.

Qishloq joylarda aholining zich joylashganligi, qishloq xoʻjaligida ortiqcha ishchi kuchi mavjudligi hamda haydaladigan yerga toʻgʻri keluvchilar sonining kattaligini hisobga olganda Oʻzbekistonda mehnat resurslariga muhtojlik boʻlishi kutilmaydi. Baʼzi iqtisodiy, demografik va geografik xususiyatlarni eʼtiborga olgan holda aholi bandligi tizimini oʻzgartirish lozim boʻladi. Shu maqsadda 1992-yil yanvarda qabul qilingan Oʻzbekiston Respublikasining „Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida“gi qonuni asosida aholini ish bilan taʼminlash davlat xizmati tashkil etilgan. Mazkur vazifani amalga oshirishda samarali faoliyat koʻrsatuvchi mehnat bozorlari mehnat birjalari muhim oʻrin egallaydi. Oʻzbekistonda mehnat birjalari ishsizlarni roʻyxatga oladi, ularni kasbga yoʻllaydi, ishsizlik boʻyicha nafaqalar toʻlaydi. har-yili oʻrtacha 300 mingga yaqin aholi mehnat birjalari orqali ishga joylashtiriladi.

Sanoatni, ayniqsa, uning mehnatni koʻp talab qilib, xom ashyo, suv va elektr energiyani kam isteʼmol qiluvchi „eksportbop“ mahsulotlar ishlab chiqaruvchi tarmoqlarini, maishiy xizmat sohalarini qishloq joylarda keng koʻlamda va tez fursatlar ichida rivojlantirish hamda shunga oʻxshash boshqa tadbirlarning amalga oshirilishi respublikada aholi bandligiga xos muammolarni tez vaqt ichida ijobiy hal etishga imkon beradi.

Oʻzbekistonning mustaqillikka erishishi va bozor iqtisodiyoti munosabat lariga asta-sekin oʻta boshlashi yangi mulkchilik shakliga asoslangan i.ch.ning rivojlanishi uchun qulay sharoit yaratib berdi. Mamlakat iqtisodiyoti tuzilmasi qanchalik „rivojlanganli gini“ ish bilan bandlarning iqtisodiyot sohalari boʻyicha, xususan, moddiy ishlab chiqarish sohasi oʻrtasida taqsimlanishidan bilish mumkin. Bu nisbatning oʻzgarishiga ishlab chiqarish sohasining rivojlanish surʼatlari taʼsir koʻrsatadi. Qisqa davr ichida (1995—2005) Oʻzbekistonda aholining iqtisodiyot tarmoqlarida qayta taqsimlaligini hisobga olganda Oʻzbekistonda mehnat resurslariga muhtojlik boʻlishi kutilmaydi. Baʼzi iqtisodiy, demografik va geografik xususiyatlarni eʼtiborga olgan holda aholi bandligi tizimini oʻzgartirish lozim boʻladi. Shu maqsadda 1992-yil yanvarda qabul qilingan Oʻzbekiston Respublikasining „Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida“gi qonuni asosida aholini ish bilan taʼminlash davlat xizmati tashkil etilgan. Mazkur vazifani amalga oshirishda samarali faoliyat koʻrsatuvchi mehnat bozorlari mehnat birjalari muhim oʻrin egallaydi. Oʻzbekistonda mehnat birjalari ishsizlarni roʻyxatga oladi, ularni kasbga yoʻllaydi, ishsizlik boʻyicha nafaqalar toʻlaydi. har-yili oʻrtacha 300 mingga yaqin aholi mehnat birjalari orqali ishga joylashtiriladi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

* [[Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi]], Davlat ilmiy nashriyoti, 2006-yil
* Ubaydullayeva R., Ata-Mirzayev O., Umarova N., Oʻzbekiston demografik jarayonlari va aholi bandligi, T., 2006.
* Soliyev A., Boʻriyeva M. va b., Qishloq joylari demografiyasi, T., 2005.

{{manbalar}}
[[O'ZBEKISTON MILLIY ENSIKLOPEDIYASI, 1-JILD, TOSHKENT 2000-YIL, O'ZBEKISTON MILLIY ENSIKLOPEDIYASI DAVLAT ILMIY NASHRIYOTI]]

[[Turkum:Oʻzbekiston aholisi| ]]</text>
      <sha1>ra589e69re0ppqhjzwgqmtzoyodcfu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oʻqituvchi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20958</id>
    <revision>
      <id>6270135</id>
      <parentid>6216386</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6270135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8664" sha1="19e3hu0m67e0pvens65k31t2hbhcwxr" xml:space="preserve">[[Tasvir:Phoenix Magnet School, Alexandria, Louisiana.jpg|thumb|right|250px|Oʻqituvchi dars paytida. [[Los Anjeles]], [[AQSh]].]]
'''Oʻqituvchi''' [[pedagog]], oʻrta va oliy [[taʼlim]] tizimi xodimi boʻlib, [[oʻquvchi]] va [[talaba]]larni oʻqitish bilan shugʻullanadi. Boshqa nomlari: „ustoz“, „domla“, „muallim“.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Oʻqituvchi''', muallim — turli yoʻnalishdagi oʻrta [[umumiy taʼlim]] maktablari, [[akademik litsey]] va kasb-hunar kollejlarida oʻquvchilar bilan taʼlim-tarbiya ishlarini amalga oshiradigan mutaxassis. Oliy maktab oʻqituvchilari „domla“ deb yuritiladi, ular „oʻqituvchiprof.“ tarzida umumlashma nom bilan ham ataladi. Shuningdek, oʻqituvchilarga nisbatan „muallim“ yoki „pedagog“ atamasi ham qoʻllanadi.

Oʻqituvchilik kasbi juda qadim zamonlardan buyon inson faoliyatining alohida turi sifatida mavjud. Chunki inson faqat taʼlim tarbiya tufayligini hayotini davom ettira va rivojlantira oladi. Tamaddunning Ossuriya, Bobil, Misr, Turkiston, [[Hindiston]], Xitoy singari qadimiy oʻchoqlarida topilgan tarixiy madaniy obidalar bu oʻlkalarda oʻqituvchilik kasbi juda qadim zamonlarda shakllanganligini koʻrsatadi. Bu davrlarda eng oqil, tajribali kishilar oʻqituvchilik bilan shugʻullanishgan va ular boshqalarga qaraganda katta imtiyozlarga ega boʻlishgan. Yunonistonda faqat ozod kishilargina oʻqituvchilik qilishga haqli hisoblangan. Ular mamlakatning turli yoshlarida grammatiatlar, pedanomlar, didaskallar, pedotriblar shaklida nomlanganlar va koʻpincha oʻz shaxsiy maktablariga ega boʻlganlar. Boy oilalarda esa, taʼlim-tarbiya ishi bilimli va savodli qullarga topshirilib, ular paydagoglar („pedagog“ soʻzi shundan kelib chiqqan), yaʼni „bola yetaklovchilar“ deb atalgan. Rim imperiyasida oʻqituvchilik imperator nomidan tayinlanadigan davlat amaldori sanalgan. Oʻrta asrlarga kelib, Gʻarb mamlakatlarida oʻqituvchilik bilan, asosan, cherkov xizmatchilari shugʻullanishgan. Shaharlarda dunyoviy maktablar tashkil topgach, hunarmandchilik sexlari va savdogarlar gildiyalari tomonidan taklif etilgan yollanma oʻqituvchilar paydo boʻldi. Texnika taraqqiy etib, fkazdlar koʻpayishi bilan oʻqituvchilik eng ommaviy kasblardan biriga aylandi. Chunki maʼlum darajada taʼlim koʻrmagan odam texnika vositalaridan foydalana olmas edi. Buning uchun esa, koʻplab maktab va oʻqituvchilar kerak boʻlardi. Ayni vaqtda, XVIII XIX asrlarda boy oilalarda murabbiy, guvernyor singari uy oʻqtuvchilaridan foydalanish keng yoyildi.
[[Fayl:Jewish Children with their Teacher in Samarkand.jpg|thumb|[[Samarqand|Samarqanddagi]] yahudiy bolalar o‘qituvchisi bilan, XX asr boshi.]]
Sharq mamlakatlari, jumladan, Turkiston oʻlkasida ham oʻqituvchi eng qadimiy va obroʻli kasb hisoblanib, „ustoz“ deb eʼzozlangan. Oʻlkaga islom dini kirib kelishi bilan har bir qishloq, shaharlardagi har bir mahallada [[masjid]] va deyarli har bir masjid qoshida maktab tashkil etildi. Bu maktablarning oʻqtuvchilari domla deb ataldi. Shuningdek, maktablar alohida shaxslar uyida ham tashkil etilib, ular maktabdor deyilgan. Oʻlkamizda qizlarni oʻqitishga ham alohida eʼtibor qaratilib, savodli ayollar uylarida otinoyi maktablari tashkil etilgan. Bu maktab oʻqtuvchilari otinoyi yoki otinbibi deb yuritilgan. Taʼlim davlatdan ajratilganligi, bolalarning oʻqishi, asosan, ota-onalarning ishi hisoblangani uchun ham Turkistonda oʻqtuvchilik kasbiga maxsus tayyorlanilmagan. [[Madrasa]] koʻrgan yoki maktabdan soʻng oʻz ustida ishlagan savodli kishi oʻqtuvchilik bilan shugʻullanishi mumkin boʻlgan.

XIX asrning oxiridan, yaʼni oʻlkada maʼrifatchilik harakati paydo boʻlishi bilan oʻqtuvchining saviyasiga alohida eʼtibor beriladigan boʻldi. Turkistonda anʼanaviy yoʻsinda oʻqitadigan oʻqtuvchilar bilan birga Yevropa mamalakatlaridan oʻzlashtirilgan usullarda dars beradigan yangi muallimlar ham faoliyat koʻrsata boshladi. Bu hol, ayniqsa, jadidchilik harakati avj olgan kezlarda ancha keng yoyildi. Oʻqtuvchilar saviyasining oshganligi millat ruhiyatida uygʻonish boʻlishiga, taraqqiyotning bir qadar tezlashuviga olib keldi.

Oʻqituvchi oldida turgan vazifalar va uning mavqei jamiyat taraqqiyotining turli davrlarida turlicha boʻlgan. Jamiyat gullab yashnagan davrda unga eʼtibor yuksak boʻddi yoki oʻqituvchining mavqei koʻtarilgani uchun jamiyat rivoj topdi. Oktabr toʻntarishi amalga oshgandan soʻng va shoʻrolarning oʻz oldiga qoʻygan ommani yoppasiga savodli qilish vazifasini bajarish uchun Turkistonda ham tizimli ravishda oʻqituvchi tayyorlash yoʻlga qoʻyildi. Chunki butun oʻlka boʻylab ochilgan maktablarda ishlaydigan mutaxassislar kerak edi. Shu sababli oʻqituvchilar shoʻro hokimiyatining dastlabki yillarida urushga olinmaydigan boʻldi. Taʼlim tizimi ham mafkuraga boʻysundirilgan shoʻro davrida oʻqituvchilar hukmron siyosatni oʻtkazuvchi kuchga aylantirildi. Ular bevosita taʼlimtarbiyaga tegishli boʻlmagan turli gʻoyaviy-siyosiy hamda tashkiliy ishlarga meʼyoridan ortiq jalb etildi. Oʻziga xos boʻlmagan ishlar bilan shugʻullanish oʻqituvchilar obroʻsining pasayishiga olib keldi.

Sobiq Ittifoq tarkibidagi boshqa respublikalar singari Oʻzbekistonda ham 1936-yil 10 apreldan SSSR MIK va XKS tomonidan shaxsiy oʻqituvchi unvoni (ixtisosligi) joriy etildi. Oʻshandan boshlab pedagogika oʻquv yurtini bitirgan va davlat imtihoni topshirgan shaxsga rasmiy tarzda oʻqituvchi ixtisosligi beriladigan boʻldi.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, oʻqituvchi tayyorlashga alohida eʼtibor berila boshlandi. Bu „Taʼlim toʻgʻrisida“gi qonun (1997-yil 29 avgustda qabul qilingan) va Kadrlar tayyorlash milliy dasturida oʻz aksini topdi. Oʻzbekistonda oʻqituvchilar universitetlar, pedagogika oʻquv yurtlarida tayyorlanadi. Oʻqituvchi oʻz pedagogik faoliyati jarayonida ilmiy bilimlarni egallab, pedagogik qobiliyatini shakllantirib boradi. Mamlakatda oʻqituvchilar malakasini oshirish tizimi joriy etilgan, har bir oʻqituvchi ga oʻqituvchilar malakasini oshirish intlarida bepul pedagogik va metodik yordam olish imkoniyati berilgan. Mamlakatda har yili 1-oktabrda „Oʻqituvchilar va murabbiylar“ kuni umumxalq bayrami sifatida nishonlanadi. Respublikada „&lt;nowiki/&gt;[[Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi]]&lt;nowiki/&gt;“, „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan xalq taʼlimi xodimi“, „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi“ singari faxriy unvonlar mavjud. Oʻqituvchilarga maksimal darajada qisqa ish kuni va haq toʻlanadigan eng uzun mehnat taʼtili belgilangan. Shuningdek, oʻqituvchilar uchun xalq taʼlimi va pedagogika gazeta va jur.lari, jumladan, oʻzbek tilida „Maʼrifat“, rus tilida „Uchitelskaya gazeta“ („Oʻqituvchilar gazetasi“) gaz.lari, „Xalq taʼlimi“, „Boshlangʻich taʼlim“, „Uzluksiz taʼlim“, „Taʼlim taraqqiyoti“, „Taʼlim va tarbiya“, „Til va adabiyot taʼlimi“ jur.lari, pedagogik va metodik adabiyotlar nashr etiladi.

2002-2003-oʻquv yili boshida Oʻzbekistondagi kunduzgi umumiy taʼlim maktablarida 461,1 ming oʻqituvchi ishladi. Ulardan 5 kishi (M.Ismatova, M. Madaliyeva, M.Zokirov, V. Pak, A. Mahmudova) Oʻzbekiston Qahramonidir (2005).

Shuni aytish kerakki, oʻqituvchi alohida ijtimoiy hodisa boʻlib, jamiyat aʼzolarining shakllanishiga taʼsir koʻrsatgani uchun ham uning shaxslik sifatlari kasbiy fazilatlaridan muhimroq hisoblanadi. Chunki u jamiyatning buguni va ertangi kuni qiyofasini shakllantiradi. Shuning uchun ham oʻqituvchining professional jihatdangina yetuk boʻlishi kifoya qilmaydi. Uning maʼnaviy olami oʻquvchilarga singdirilishi koʻzda tutilgan ezgu insoniy sifatlarga toʻyingan boʻlishi kerak. Oʻqituvchilar tayyorlanadigan oʻquv yurtlarida ayni shu jihatga alohida eʼtibor qaratiladi.

Hozirgi pedagogika fani oʻqituvchining amaliyotchilik, tadqiqotchilik, tashkilotchilik, vositachilik, ijrochilik singari vazifalari borligini qayd etadi. Ana shu vazifalarni toʻla uddalaydigan oʻqituvchigina bugungi yosh avlodning barkamol shaxslar sifatida shakllanishiga taʼsir koʻrsata oladi. Istiqlol davri oʻqituvchilarida ana shunday xususiyatlarni qaror toptirish mamlakat taraqqiyotini taʼminlash omilidir.&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

== Adabiyotlar ==
* Barkamol avlod orzusi, T., 1998;
* Oʻzbek pedagogikasi antologiyasi [tuzuvchilar K. Hoshimov, S.Ochil), 1—2j.lar, T., 1995, 1999;
* Pedagogik izlanish, T., 1990;
* Yoʻldoshev Q., Oʻqituvchi kitobi, T., 1997.

== Havolalar ==
{{Vikiiqtibos}}

{{OʻzME}}

[[Turkum:Kasblar]]


{{profession-stub}}</text>
      <sha1>19e3hu0m67e0pvens65k31t2hbhcwxr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270136</id>
      <parentid>6270135</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6270136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8680" sha1="h883aybtvnmu7k2dx1xqaly3nw2yvuv" xml:space="preserve">[[Tasvir:Phoenix Magnet School, Alexandria, Louisiana.jpg|thumb|right|250px|Oʻqituvchi dars paytida. [[Los Anjeles]], [[AQSh]].]]
'''Oʻqituvchi''' [[pedagog]], oʻrta va oliy [[taʼlim]] tizimi xodimi boʻlib, [[oʻquvchi]] va [[talaba]]larni oʻqitish bilan shugʻullanadi. Boshqa nomlari: „ustoz“, „domla“, „muallim“.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Oʻqituvchi''', muallim — turli yoʻnalishdagi oʻrta [[umumiy taʼlim]] maktablari, [[akademik litsey]] va kasb-hunar kollejlarida oʻquvchilar bilan taʼlim-tarbiya ishlarini amalga oshiradigan mutaxassis. Oliy maktab oʻqituvchilari „domla“ deb yuritiladi, ular „oʻqituvchiprof.“ tarzida umumlashma nom bilan ham ataladi. Shuningdek, oʻqituvchilarga nisbatan „muallim“ yoki „pedagog“ atamasi ham qoʻllanadi.

Oʻqituvchilik kasbi juda qadim zamonlardan buyon inson faoliyatining alohida turi sifatida mavjud. Chunki inson faqat taʼlim tarbiya tufayligini hayotini davom ettira va rivojlantira oladi. Tamaddunning Ossuriya, Bobil, Misr, Turkiston, [[Hindiston]], Xitoy singari qadimiy oʻchoqlarida topilgan tarixiy madaniy obidalar bu oʻlkalarda oʻqituvchilik kasbi juda qadim zamonlarda shakllanganligini koʻrsatadi. Bu davrlarda eng oqil, tajribali kishilar oʻqituvchilik bilan shugʻullanishgan va ular boshqalarga qaraganda katta imtiyozlarga ega boʻlishgan. Yunonistonda faqat ozod kishilargina oʻqituvchilik qilishga haqli hisoblangan. Ular mamlakatning turli yoshlarida grammatiatlar, pedanomlar, didaskallar, pedotriblar shaklida nomlanganlar va koʻpincha oʻz shaxsiy maktablariga ega boʻlganlar. Boy oilalarda esa, taʼlim-tarbiya ishi bilimli va savodli qullarga topshirilib, ular paydagoglar („pedagog“ soʻzi shundan kelib chiqqan), yaʼni „bola yetaklovchilar“ deb atalgan. Rim imperiyasida oʻqituvchilik imperator nomidan tayinlanadigan davlat amaldori sanalgan. Oʻrta asrlarga kelib, Gʻarb mamlakatlarida oʻqituvchilik bilan, asosan, cherkov xizmatchilari shugʻullanishgan. Shaharlarda dunyoviy maktablar tashkil topgach, hunarmandchilik sexlari va savdogarlar gildiyalari tomonidan taklif etilgan yollanma oʻqituvchilar paydo boʻldi. Texnika taraqqiy etib, fkazdlar koʻpayishi bilan oʻqituvchilik eng ommaviy kasblardan biriga aylandi. Chunki maʼlum darajada taʼlim koʻrmagan odam texnika vositalaridan foydalana olmas edi. Buning uchun esa, koʻplab maktab va oʻqituvchilar kerak boʻlardi. Ayni vaqtda, XVIII XIX asrlarda boy oilalarda murabbiy, guvernyor singari uy oʻqtuvchilaridan foydalanish keng yoyildi.
[[Fayl:Jewish Children with their Teacher in Samarkand.jpg|thumb|[[Samarqand|Samarqanddagi]] yahudiy bolalar o‘qituvchisi bilan, XX asr boshi.]]
Sharq mamlakatlari, jumladan, Turkiston oʻlkasida ham oʻqituvchi eng qadimiy va obroʻli kasb hisoblanib, „ustoz“ deb eʼzozlangan. Oʻlkaga islom dini kirib kelishi bilan har bir qishloq, shaharlardagi har bir mahallada [[masjid]] va deyarli har bir masjid qoshida maktab tashkil etildi. Bu maktablarning oʻqtuvchilari domla deb ataldi. Shuningdek, maktablar alohida shaxslar uyida ham tashkil etilib, ular maktabdor deyilgan. Oʻlkamizda qizlarni oʻqitishga ham alohida eʼtibor qaratilib, savodli ayollar uylarida otinoyi maktablari tashkil etilgan. Bu maktab oʻqtuvchilari otinoyi yoki otinbibi deb yuritilgan. Taʼlim davlatdan ajratilganligi, bolalarning oʻqishi, asosan, ota-onalarning ishi hisoblangani uchun ham Turkistonda oʻqtuvchilik kasbiga maxsus tayyorlanilmagan. [[Madrasa]] koʻrgan yoki maktabdan soʻng oʻz ustida ishlagan savodli kishi oʻqtuvchilik bilan shugʻullanishi mumkin boʻlgan.

XIX asrning oxiridan, yaʼni oʻlkada maʼrifatchilik harakati paydo boʻlishi bilan oʻqtuvchining saviyasiga alohida eʼtibor beriladigan boʻldi. Turkistonda anʼanaviy yoʻsinda oʻqitadigan oʻqtuvchilar bilan birga Yevropa mamalakatlaridan oʻzlashtirilgan usullarda dars beradigan yangi muallimlar ham faoliyat koʻrsata boshladi. Bu hol, ayniqsa, jadidchilik harakati avj olgan kezlarda ancha keng yoyildi. Oʻqtuvchilar saviyasining oshganligi millat ruhiyatida uygʻonish boʻlishiga, taraqqiyotning bir qadar tezlashuviga olib keldi.

Oʻqituvchi oldida turgan vazifalar va uning mavqei jamiyat taraqqiyotining turli davrlarida turlicha boʻlgan. Jamiyat gullab yashnagan davrda unga eʼtibor yuksak boʻddi yoki oʻqituvchining mavqei koʻtarilgani uchun jamiyat rivoj topdi. Oktabr toʻntarishi amalga oshgandan soʻng va shoʻrolarning oʻz oldiga qoʻygan ommani yoppasiga savodli qilish vazifasini bajarish uchun Turkistonda ham tizimli ravishda oʻqituvchi tayyorlash yoʻlga qoʻyildi. Chunki butun oʻlka boʻylab ochilgan maktablarda ishlaydigan mutaxassislar kerak edi. Shu sababli oʻqituvchilar shoʻro hokimiyatining dastlabki yillarida urushga olinmaydigan boʻldi. Taʼlim tizimi ham mafkuraga boʻysundirilgan shoʻro davrida oʻqituvchilar hukmron siyosatni oʻtkazuvchi kuchga aylantirildi. Ular bevosita taʼlimtarbiyaga tegishli boʻlmagan turli gʻoyaviy-siyosiy hamda tashkiliy ishlarga meʼyoridan ortiq jalb etildi. Oʻziga xos boʻlmagan ishlar bilan shugʻullanish oʻqituvchilar obroʻsining pasayishiga olib keldi.

Sobiq Ittifoq tarkibidagi boshqa respublikalar singari Oʻzbekistonda ham 1936-yil 10 apreldan SSSR MIK va XKS tomonidan shaxsiy oʻqituvchi unvoni (ixtisosligi) joriy etildi. Oʻshandan boshlab pedagogika oʻquv yurtini bitirgan va davlat imtihoni topshirgan shaxsga rasmiy tarzda oʻqituvchi ixtisosligi beriladigan boʻldi.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, oʻqituvchi tayyorlashga alohida eʼtibor berila boshlandi. Bu „Taʼlim toʻgʻrisida“gi qonun (1997-yil 29 avgustda qabul qilingan) va Kadrlar tayyorlash milliy dasturida oʻz aksini topdi. Oʻzbekistonda oʻqituvchilar universitetlar, pedagogika oʻquv yurtlarida tayyorlanadi. Oʻqituvchi oʻz pedagogik faoliyati jarayonida ilmiy bilimlarni egallab, pedagogik qobiliyatini shakllantirib boradi. Mamlakatda oʻqituvchilar malakasini oshirish tizimi joriy etilgan, har bir oʻqituvchi ga oʻqituvchilar malakasini oshirish intlarida bepul pedagogik va metodik yordam olish imkoniyati berilgan. Mamlakatda har yili 1-oktabrda „Oʻqituvchilar va murabbiylar“ kuni umumxalq bayrami sifatida nishonlanadi. Respublikada „&lt;nowiki/&gt;[[Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi]]&lt;nowiki/&gt;“, „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan xalq taʼlimi xodimi“, „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi“ singari faxriy unvonlar mavjud. Oʻqituvchilarga maksimal darajada qisqa ish kuni va haq toʻlanadigan eng uzun mehnat taʼtili belgilangan. Shuningdek, oʻqituvchilar uchun xalq taʼlimi va pedagogika gazeta va jur.lari, jumladan, oʻzbek tilida „Maʼrifat“, rus tilida „Uchitelskaya gazeta“ („Oʻqituvchilar gazetasi“) gaz.lari, „Xalq taʼlimi“, „Boshlangʻich taʼlim“, „Uzluksiz taʼlim“, „Taʼlim taraqqiyoti“, „Taʼlim va tarbiya“, „Til va adabiyot taʼlimi“ jur.lari, pedagogik va metodik adabiyotlar nashr etiladi.

2002-2003-oʻquv yili boshida Oʻzbekistondagi kunduzgi umumiy taʼlim maktablarida 461,1 ming oʻqituvchi ishladi. Ulardan 5 kishi (M.Ismatova, M. Madaliyeva, M.Zokirov, V. Pak, A. Mahmudova) Oʻzbekiston Qahramonidir (2005).

Shuni aytish kerakki, oʻqituvchi alohida ijtimoiy hodisa boʻlib, jamiyat aʼzolarining shakllanishiga taʼsir koʻrsatgani uchun ham uning shaxslik sifatlari kasbiy fazilatlaridan muhimroq hisoblanadi. Chunki u jamiyatning buguni va ertangi kuni qiyofasini shakllantiradi. Shuning uchun ham oʻqituvchining professional jihatdangina yetuk boʻlishi kifoya qilmaydi. Uning maʼnaviy olami oʻquvchilarga singdirilishi koʻzda tutilgan ezgu insoniy sifatlarga toʻyingan boʻlishi kerak. Oʻqituvchilar tayyorlanadigan oʻquv yurtlarida ayni shu jihatga alohida eʼtibor qaratiladi.

Hozirgi pedagogika fani oʻqituvchining amaliyotchilik, tadqiqotchilik, tashkilotchilik, vositachilik, ijrochilik singari vazifalari borligini qayd etadi. Ana shu vazifalarni toʻla uddalaydigan oʻqituvchigina bugungi yosh avlodning barkamol shaxslar sifatida shakllanishiga taʼsir koʻrsata oladi. Istiqlol davri oʻqituvchilarida ana shunday xususiyatlarni qaror toptirish mamlakat taraqqiyotini taʼminlash omilidir.&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

== Adabiyotlar ==
* Barkamol avlod orzusi, T., 1998;
* Oʻzbek pedagogikasi antologiyasi [tuzuvchilar K. Hoshimov, S.Ochil), 1—2j.lar, T., 1995, 1999;
* Pedagogik izlanish, T., 1990;
* Yoʻldoshev Q., Oʻqituvchi kitobi, T., 1997.

== Manbalar ==

== Havolalar ==
{{Vikiiqtibos}}

{{OʻzME}}

[[Turkum:Kasblar]]


{{profession-stub}}</text>
      <sha1>h883aybtvnmu7k2dx1xqaly3nw2yvuv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270137</id>
      <parentid>6270136</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6270137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8693" sha1="q4k1vvl2hags4l77wmpyno5vzf2f4xb" xml:space="preserve">[[Tasvir:Phoenix Magnet School, Alexandria, Louisiana.jpg|thumb|right|250px|Oʻqituvchi dars paytida. [[Los Anjeles]], [[AQSh]].]]
'''Oʻqituvchi''' [[pedagog]], oʻrta va oliy [[taʼlim]] tizimi xodimi boʻlib, [[oʻquvchi]] va [[talaba]]larni oʻqitish bilan shugʻullanadi. Boshqa nomlari: „ustoz“, „domla“, „muallim“.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Oʻqituvchi''', muallim — turli yoʻnalishdagi oʻrta [[umumiy taʼlim]] maktablari, [[akademik litsey]] va kasb-hunar kollejlarida oʻquvchilar bilan taʼlim-tarbiya ishlarini amalga oshiradigan mutaxassis. Oliy maktab oʻqituvchilari „domla“ deb yuritiladi, ular „oʻqituvchiprof.“ tarzida umumlashma nom bilan ham ataladi. Shuningdek, oʻqituvchilarga nisbatan „muallim“ yoki „pedagog“ atamasi ham qoʻllanadi.

Oʻqituvchilik kasbi juda qadim zamonlardan buyon inson faoliyatining alohida turi sifatida mavjud. Chunki inson faqat taʼlim tarbiya tufayligini hayotini davom ettira va rivojlantira oladi. Tamaddunning Ossuriya, Bobil, Misr, Turkiston, [[Hindiston]], Xitoy singari qadimiy oʻchoqlarida topilgan tarixiy madaniy obidalar bu oʻlkalarda oʻqituvchilik kasbi juda qadim zamonlarda shakllanganligini koʻrsatadi. Bu davrlarda eng oqil, tajribali kishilar oʻqituvchilik bilan shugʻullanishgan va ular boshqalarga qaraganda katta imtiyozlarga ega boʻlishgan. Yunonistonda faqat ozod kishilargina oʻqituvchilik qilishga haqli hisoblangan. Ular mamlakatning turli yoshlarida grammatiatlar, pedanomlar, didaskallar, pedotriblar shaklida nomlanganlar va koʻpincha oʻz shaxsiy maktablariga ega boʻlganlar. Boy oilalarda esa, taʼlim-tarbiya ishi bilimli va savodli qullarga topshirilib, ular paydagoglar („pedagog“ soʻzi shundan kelib chiqqan), yaʼni „bola yetaklovchilar“ deb atalgan. Rim imperiyasida oʻqituvchilik imperator nomidan tayinlanadigan davlat amaldori sanalgan. Oʻrta asrlarga kelib, Gʻarb mamlakatlarida oʻqituvchilik bilan, asosan, cherkov xizmatchilari shugʻullanishgan. Shaharlarda dunyoviy maktablar tashkil topgach, hunarmandchilik sexlari va savdogarlar gildiyalari tomonidan taklif etilgan yollanma oʻqituvchilar paydo boʻldi. Texnika taraqqiy etib, fkazdlar koʻpayishi bilan oʻqituvchilik eng ommaviy kasblardan biriga aylandi. Chunki maʼlum darajada taʼlim koʻrmagan odam texnika vositalaridan foydalana olmas edi. Buning uchun esa, koʻplab maktab va oʻqituvchilar kerak boʻlardi. Ayni vaqtda, XVIII XIX asrlarda boy oilalarda murabbiy, guvernyor singari uy oʻqtuvchilaridan foydalanish keng yoyildi.
[[Fayl:Jewish Children with their Teacher in Samarkand.jpg|thumb|[[Samarqand|Samarqanddagi]] yahudiy bolalar o‘qituvchisi bilan, XX asr boshi.]]
Sharq mamlakatlari, jumladan, Turkiston oʻlkasida ham oʻqituvchi eng qadimiy va obroʻli kasb hisoblanib, „ustoz“ deb eʼzozlangan. Oʻlkaga islom dini kirib kelishi bilan har bir qishloq, shaharlardagi har bir mahallada [[masjid]] va deyarli har bir masjid qoshida maktab tashkil etildi. Bu maktablarning oʻqtuvchilari domla deb ataldi. Shuningdek, maktablar alohida shaxslar uyida ham tashkil etilib, ular maktabdor deyilgan. Oʻlkamizda qizlarni oʻqitishga ham alohida eʼtibor qaratilib, savodli ayollar uylarida otinoyi maktablari tashkil etilgan. Bu maktab oʻqtuvchilari otinoyi yoki otinbibi deb yuritilgan. Taʼlim davlatdan ajratilganligi, bolalarning oʻqishi, asosan, ota-onalarning ishi hisoblangani uchun ham Turkistonda oʻqtuvchilik kasbiga maxsus tayyorlanilmagan. [[Madrasa]] koʻrgan yoki maktabdan soʻng oʻz ustida ishlagan savodli kishi oʻqtuvchilik bilan shugʻullanishi mumkin boʻlgan.

XIX asrning oxiridan, yaʼni oʻlkada maʼrifatchilik harakati paydo boʻlishi bilan oʻqtuvchining saviyasiga alohida eʼtibor beriladigan boʻldi. Turkistonda anʼanaviy yoʻsinda oʻqitadigan oʻqtuvchilar bilan birga Yevropa mamalakatlaridan oʻzlashtirilgan usullarda dars beradigan yangi muallimlar ham faoliyat koʻrsata boshladi. Bu hol, ayniqsa, jadidchilik harakati avj olgan kezlarda ancha keng yoyildi. Oʻqtuvchilar saviyasining oshganligi millat ruhiyatida uygʻonish boʻlishiga, taraqqiyotning bir qadar tezlashuviga olib keldi.

Oʻqituvchi oldida turgan vazifalar va uning mavqei jamiyat taraqqiyotining turli davrlarida turlicha boʻlgan. Jamiyat gullab yashnagan davrda unga eʼtibor yuksak boʻddi yoki oʻqituvchining mavqei koʻtarilgani uchun jamiyat rivoj topdi. Oktabr toʻntarishi amalga oshgandan soʻng va shoʻrolarning oʻz oldiga qoʻygan ommani yoppasiga savodli qilish vazifasini bajarish uchun Turkistonda ham tizimli ravishda oʻqituvchi tayyorlash yoʻlga qoʻyildi. Chunki butun oʻlka boʻylab ochilgan maktablarda ishlaydigan mutaxassislar kerak edi. Shu sababli oʻqituvchilar shoʻro hokimiyatining dastlabki yillarida urushga olinmaydigan boʻldi. Taʼlim tizimi ham mafkuraga boʻysundirilgan shoʻro davrida oʻqituvchilar hukmron siyosatni oʻtkazuvchi kuchga aylantirildi. Ular bevosita taʼlimtarbiyaga tegishli boʻlmagan turli gʻoyaviy-siyosiy hamda tashkiliy ishlarga meʼyoridan ortiq jalb etildi. Oʻziga xos boʻlmagan ishlar bilan shugʻullanish oʻqituvchilar obroʻsining pasayishiga olib keldi.

Sobiq Ittifoq tarkibidagi boshqa respublikalar singari Oʻzbekistonda ham 1936-yil 10 apreldan SSSR MIK va XKS tomonidan shaxsiy oʻqituvchi unvoni (ixtisosligi) joriy etildi. Oʻshandan boshlab pedagogika oʻquv yurtini bitirgan va davlat imtihoni topshirgan shaxsga rasmiy tarzda oʻqituvchi ixtisosligi beriladigan boʻldi.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, oʻqituvchi tayyorlashga alohida eʼtibor berila boshlandi. Bu „Taʼlim toʻgʻrisida“gi qonun (1997-yil 29 avgustda qabul qilingan) va Kadrlar tayyorlash milliy dasturida oʻz aksini topdi. Oʻzbekistonda oʻqituvchilar universitetlar, pedagogika oʻquv yurtlarida tayyorlanadi. Oʻqituvchi oʻz pedagogik faoliyati jarayonida ilmiy bilimlarni egallab, pedagogik qobiliyatini shakllantirib boradi. Mamlakatda oʻqituvchilar malakasini oshirish tizimi joriy etilgan, har bir oʻqituvchi ga oʻqituvchilar malakasini oshirish intlarida bepul pedagogik va metodik yordam olish imkoniyati berilgan. Mamlakatda har yili 1-oktabrda „Oʻqituvchilar va murabbiylar“ kuni umumxalq bayrami sifatida nishonlanadi. Respublikada „&lt;nowiki/&gt;[[Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi]]&lt;nowiki/&gt;“, „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan xalq taʼlimi xodimi“, „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi“ singari faxriy unvonlar mavjud. Oʻqituvchilarga maksimal darajada qisqa ish kuni va haq toʻlanadigan eng uzun mehnat taʼtili belgilangan. Shuningdek, oʻqituvchilar uchun xalq taʼlimi va pedagogika gazeta va jur.lari, jumladan, oʻzbek tilida „Maʼrifat“, rus tilida „Uchitelskaya gazeta“ („Oʻqituvchilar gazetasi“) gaz.lari, „Xalq taʼlimi“, „Boshlangʻich taʼlim“, „Uzluksiz taʼlim“, „Taʼlim taraqqiyoti“, „Taʼlim va tarbiya“, „Til va adabiyot taʼlimi“ jur.lari, pedagogik va metodik adabiyotlar nashr etiladi.

2002-2003-oʻquv yili boshida Oʻzbekistondagi kunduzgi umumiy taʼlim maktablarida 461,1 ming oʻqituvchi ishladi. Ulardan 5 kishi (M.Ismatova, M. Madaliyeva, M.Zokirov, V. Pak, A. Mahmudova) Oʻzbekiston Qahramonidir (2005).

Shuni aytish kerakki, oʻqituvchi alohida ijtimoiy hodisa boʻlib, jamiyat aʼzolarining shakllanishiga taʼsir koʻrsatgani uchun ham uning shaxslik sifatlari kasbiy fazilatlaridan muhimroq hisoblanadi. Chunki u jamiyatning buguni va ertangi kuni qiyofasini shakllantiradi. Shuning uchun ham oʻqituvchining professional jihatdangina yetuk boʻlishi kifoya qilmaydi. Uning maʼnaviy olami oʻquvchilarga singdirilishi koʻzda tutilgan ezgu insoniy sifatlarga toʻyingan boʻlishi kerak. Oʻqituvchilar tayyorlanadigan oʻquv yurtlarida ayni shu jihatga alohida eʼtibor qaratiladi.

Hozirgi pedagogika fani oʻqituvchining amaliyotchilik, tadqiqotchilik, tashkilotchilik, vositachilik, ijrochilik singari vazifalari borligini qayd etadi. Ana shu vazifalarni toʻla uddalaydigan oʻqituvchigina bugungi yosh avlodning barkamol shaxslar sifatida shakllanishiga taʼsir koʻrsata oladi. Istiqlol davri oʻqituvchilarida ana shunday xususiyatlarni qaror toptirish mamlakat taraqqiyotini taʼminlash omilidir.&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

== Adabiyotlar ==
* Barkamol avlod orzusi, T., 1998;
* Oʻzbek pedagogikasi antologiyasi [tuzuvchilar K. Hoshimov, S.Ochil), 1—2j.lar, T., 1995, 1999;
* Pedagogik izlanish, T., 1990;
* Yoʻldoshev Q., Oʻqituvchi kitobi, T., 1997.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{Vikiiqtibos}}

{{OʻzME}}

[[Turkum:Kasblar]]


{{profession-stub}}</text>
      <sha1>q4k1vvl2hags4l77wmpyno5vzf2f4xb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mahmudxoʻja Behbudiy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21161</id>
    <revision>
      <id>6269534</id>
      <parentid>6046089</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6269534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46711" sha1="aemv49otvvhfnt80qw2t7qz0833vgce" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat
 | ismi                 = Mahmudxoʻja Behbudiy
 | tasvir               = Photograph of Mahmud Khoja Behbudiy.jpg
 | mukofotlari          = {{Buyuk xizmatlari uchun ordeni}}
 | tavallud sanasi      = {{tugʻilgan sanasi|1875|1|20}}
 | tavallud joyi        = {{TavalludJoyi|Samarqand}}, {{BA}}
 | vafot sanasi         = {{vafot sanasi va yoshi|1919|3|25|1875|1|20}}
 | vafot joyi           = {{VafotJoyi|Qarshi}}, {{BA}}
 | taʼlimi              = Samarqand va Buxoro madrasalari
 | kasbi                = qozi, muftiy, dramaturg, noshir
 | faoliyat_yillari     = 1893—1919
 | bolalari             = 5
 | otasi                = Behbudxo‘ja Solihxo‘ja o‘gʻli
}}

'''Mahmudxoʻja Behbudiy''' ([[Kirill alifbosi]]da: &lt;nowiki&gt;Маҳмудхўжа Беҳбудий&lt;/nowiki&gt;; [[Arab alifbosi]]da: {{Script/Arabic|محمود خواجه بهبودی|en=Maḥmūd Ḫwāǧa Beḥbūdī}}; Toʻliq ismi – '''Mahmudxoʻja Berbudiy ibn Behbudxoʻja''') (30-yanvar, 1874, [[Samarqand]] – 25-mart, 1919, [[Qarshi]]) – [[dramaturg]], [[noshir]], pedagog, qozi, muftiy, [[din]] va jamoat arbobi. [[Jadidchilik]] milliy maʼrifatparvarlik harakatining tarafdori. [[Behbudiya kutubxonasi|&quot;Behbudiya kutubxonasi&quot;]] hamda „Nashriyoti Behbudiya“ faoliyati boʻlgan. „Samarqand“ gazetasi va [[Oyna (jurnal)|&quot;Oyna&quot;]] jurnali asoschisi 

== Hayoti ==
Mahmudxoʻja Behbudiy 1874-yil 30-yanvarda Samarqand shahrining Yomini mahallasida imom-xatib Behbudxoʻja Solihxoʻja oʻgʻli xonadonida tugʻilgan. Otasi [[Ahmad Yassaviy]] avlodidan. Otasining buvasi Niyozxoʻjaning asli kelib chiqishi [[Urganch|urganchlik]] boʻlib, Samarqandga XVIII asr oxirida, [[amir Shohmurod]] hukmronlik davrida koʻchib kelgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Д.Алимова, А.Рашидова |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий ва унинг тарихий тафаккури |date=1999 |publisher=Академия нашриёти |location=Тошкент |page=7}}&lt;/ref&gt;. 1868-yilda rus askarlari Samarqandga bostirib kirgandan keyin otasi Behbudxoʻja oilasini olib Baxshitepa qishlogʻiga koʻchib oʻtgan va shu qishloqda imomlik qilgan. Behbudiyning onasi esa muftiy Odil Mansur oʻgʻlining singlisi boʻlgan.

Behbudiy dastlab otasidan Qur’on ilmini oʻrgangan, keyinchalik 6-7 yoshlarida togʻasi Muhammad Siddiq qoʻlida oʻqib, savod chiqargan. 15 yoshida boshqa bir togʻasi Mulla Odil oʻzi mudarrislik qilgan [[Madrasa|madrasada]] oʻqitib taʼlim bergan&lt;ref name=&quot;jadidlar&quot;&gt;{{kitob manbasi |last1=Abdirashidov |first1=Z |title=Mahmudxo‘ja Behbudiy |date=2022 |publisher=Toshkent: Yoshlar nashriyot uyi |isbn=978-9943-6682-2-5 |accessdate=23-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiylar oilasi maʼrifatparvar va ziyoli boʻlgan. Ikki singlisi ham oʻqib, tahsil olgan. [[Qur’on|Qur’onni]] yaxshi bilgan. Katta singlisi Huriniso „qoribegim“ unvoniga ega boʻlgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Авазов Н |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий — маърифатпарвар |publisher=Тошкент: 1993 |page=1 |accessdate=23-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Ҳожи Муин |title=Танланган асарлар |publisher=Тошкент: Маънавият, 2005 |page=19 |accessdate=28-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. 1893-yilda onasi, 1894-yilda otasi vafot etgan.

Behbudiy 18 yoshida Chashmai ob volostida qozi vazifasida ishlagan togʻasi Muhammad Siddiq qoʻl ostida mirzalik qilgan. Togʻasi oldida ikki yil ishlagach, mirzalik faoliyatini Kobud volosti qozisi Mulla Zubayr Yaxshiboy oʻgʻli qoʻlida davom ettiradi. Chunki bu paytda togʻasi qozilikdan boʻshatilgan. Mirza va qozilik bilan shugʻullanib, soʻng [[Jomboy tumani|Jomboyda]] muftiylik darajasiga koʻtarilgan. Behbudiy Kabut boʻlisida 10 desyatina yerga egalik qilgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Qahramon Rajabov |title=O'zbekiston XX asrda |date=2024 |publisher=Toshkent: Fan |isbn=978-9943-15-685-2 |page=120 |accessdate=23-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Oʻziga toʻq va badavlat kishidir.

Behbudiy 1899–1900-yillarda buxorolik doʻsti Hoji Baqo bilan birga [[Makka]] va [[Madina (shahar)|Madinada]] [[haj]] safariga otlangan. Shu sababli Rossiya, Arabiston, [[Misr]], [[Turkiya]]ni kezib chiqqan. Safar jarayonida sayohatning har qanday turi – [[poyezd]], [[kema]], otda va piyoda yurib dunyo kezgan. Sayohat davomida yangi [[maktab]] (usuli jadid) ochish fikri mustahkamlanib bordi. 1914-yili ikkinchi marta haj safari chogʻida [[Shom]], [[Quddus]], [[Odessa]], [[Istanbul]] va boshqa shaharlarni kezgan. Oʻz sayohati davridagi xotiralarini Samarqandda nashr etilayotgan Oyna jurnalining tahririyatiga yuborib turgan.

1903–1904-yillarda [[Moskva]], [[Sankt-Peterburg|Peterburg]], [[Orenburg]], [[Qozon]] va [[Qrim|Qrimda]] boʻlgan. Maorif sohasida Rossiya va [[Tatarlar|tatar]] arboblari tajribasini oʻrgangan. Mahmudxoʻja Behbudiy Ismoil Gaspirinskiy bilan birinchi marta 1897-yilda Gaspirinskiyning Turkistonga sayohati vaqtida Samarqandda tanishgan. [[Ismoil Gaspirali|Ismoil Gaspirinskiy]] bilan uchrashuvi keyingi hayotiga taʼsir katta koʻrsatdi. Ismoilbey va Behbudiyning ikkinchi uchrashuvi 1914-yilning yozida yuz bergan. [[Alloma]] margʻilonlik bir kishi bilan Istanbulning Gülhane bogʻida yurganda tasodifan Ismoil Gasprinskiyni koʻrgan va oʻxshatgan boʻlsam kerak degan oʻy bilan salom berib oʻtib ketgan. Orqasidan javob ovozi kelgach, ikki doʻst yaqindan koʻrishgan. Gaspiriniskiyning taklifi bilan Shahin posho mehmonxonasida yuz bergan suhbat yetti soat davom etgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Murodov |first1=H |title=TURIZM VA SAYOHATCHILIKNING JADIDLAR HARAKATI TARAQQIYOTIDA   TUTGAN O'RNI (MAHMUDXOJA BEHBUDIY HAYOTI MISOLIDA) |date=2025 |publisher=Buxoro Hamd print |page=202 |accessdate=19-mart 2025-yil}}&lt;/ref&gt;. Gaspirinskiy suhbat yakunida Behbudiyni Qrimga taklif etadi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Жўраев |first1=X. |title=Абдурауф Фитрат ва жадид маданияти. Бухоро тарихи масалалари (энг қадимги замонлардан ҳозиргача) мавзусидаги халкаро миқёсидаги илмий-амалий конфренция материаллари. |date=2023-yil 10-iyun |page=670-673 |accessdate=19-mart 2025-yil}}&lt;/ref&gt;. Oradan koʻp oʻtmay Ismoilbey vafot etgan va Istanbuldagi uchrashuv ularning eng soʻnggi qarshilashishi boʻlgan.

== Faoliyati ==
[[File:Oyina Cover.jpg|thumb|250px|Oyna jurnalining 1-son, 1-sahifasi]]
Behbudiy 1903-yilda Samarqandning [[Jomboy tumani|Jomboy tumanida( u yerda kutubxona ham boʻlib unda kitob oʻqish bilan birga sotib olish ham mumkin boʻlgan) keyinchalik Samarqand tumaniga]] qarashli Rajabamin qishlogʻida „[[Usuli savtiya|usuli savtiya]]“ maktabini ochadi. Bu maktab [[Abduqodir Shakuriy|Abduqodir Shakuriy]] xonadonida tashkil etilgan. Maktab oʻquvchilarining katta qismi shahardan boʻlganligi va Rajabamin qishlogʻiga qatnash qiyinligi sababli keyinchalik bu maktabni Behbudiy oʻzining hovlisiga koʻchiradi. Shu davrda u maktab oʻquvchilari uchun bir qancha darsliklar yaratgan&lt;ref name=&quot;Karimov&quot;&gt;{{kitob manbasi |last1=Наим Каримов |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий |publisher=Тошкент – 2010 |page=22 |url=https://n.ziyouz.com/kutubxona/category/25-adabiyotshunoslik?download=4272:naim-karimov-mahmudxo-ja-behbudiy |accessdate=28-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. 1904-yilda „Risolayi asbobi savod“ („Savod chiqarish kitobi“), 1905-yilda „Risolayi jugʻrofiyayi umroniy“ („Aholi geografiyasiga kirish“), 1906-yilda „Muntaxabi jugʻrofiyai umumiy“ („Qisqacha umumiy geografiya“), 1908-yilda „Kitobatul atfol“ („Bolalar xati“), 1908-yilda „Amaliyoti islom“, 1909-yilda „Tarixi islom“ kitoblarini nashr ettirgan. „Muntaxabi jugʻrofiyai umumiy“ning toʻliq nomi „Kitobi muntaxabi jugʻrofiyai umumiy va namunai jugʻrofiya“ boʻlib, uni chop etish uchun 1905-yilning 24-avgustida Sankt-Peterburg senzurasidan ruxsat olingan. Shundan soʻng 1906-yili Samarqanddagi G. I. Demurov matbaasida bosilgan. sahifalari soni 106 ta. Muallif ushbu „qadim fan“ga tegishli „turkiy, forsiy, arabiy, rusiy lugʻatlarga tasnif boʻlgan oʻttiz qadar qadim va jadid qutub va rasoili jugʻrofiya, tarixiy, hay’ati riyoziy, tabiiy“lardan va yana juda koʻp turli xildagi manbalardan foydalangan holda yozganini qayd etgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Begali Qosimov |title=Mahmudxo’ja Behbudiy |url=https://kh-davron.uz/yangiliklar/muborak-kin/19-yanvar-buyuk-marifastchi-mahmudxoja-behbudiy-1875-1919-tugilgan-kun.html |website=kh-davron.uz |publisher=Xurshid Davron kutubxonasi |accessdate=20-dekabr 2024-yil |date=19.01.2014.}}&lt;/ref&gt;.

1907-yil 23-avgustda [[Nijniy Novgorod|Nijniy Novgorodda]] Rusiya musulmonlarining madaniyat va turmush muammolariga bagʻishlangan qurultoyi chaqirilgan&lt;ref name=&quot;Xayrullayev&quot;&gt;{{kitob manbasi |last1=М.Хайруллаев |title=Маънавият юлдузлари |publisher=Абдулла Қодирий номидаги халқ мероси нашриёти, 1999 |isbn=5-86484-072-6 |page=357 |url=http://lib.sportedu.uz/engine/download.php?id=102 |accessdate=29-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Qurultoyda Behbudiy turkistonliklar guruhini boshqargan va nutq soʻzlagan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Маҳмудхўжа  БЕҲБУДИЙ |title=ЁШЛАРҒА МУРОЖААТ |publisher=«Маънавият», 2022 |location=Тошкент |isbn=978-9943-04-428-9|page=9 |accessdate=5-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Shu yili Behbudiy Rossiya 3-Davlat [[Duma|Dumasining]] Musulmon fraksiyasiga „Turkiston madaniy muxtoriyati“ loyihasini koʻrib chiqish uchun joʻnatgan. Behbudiy loyihada Davlat dumasiga Turkiston musulmon aholisining nufuziga mos vakillar saylanishi, diniy idoraviy ishlarda erkinlikni, Turkis­tondagi mahalliydan tortib har qanday darajadagi boshqaruvda mahalliy xalq vakillarining ishtirok etishini taʼminlash, turkistonlik xalqlar uchun majburiy hamda bepul umumtaʼlimni joriy qilish, mahalliy aholi roziligisiz Turkistonga Rusiya­ning turli hududlaridan aholi koʻchirilishini toʻxtatish, rus istilosi natijasida tortib olingan vaqf mulklarini qaytarish singari qatʼiy talab­larni ilgari surgan. Loyihada yozilgan ism-sharifi hamda mansabi ostiga oʻz muhrini ham bosgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Temur XO‘JAO‘G‘LI |title=Muxtoriyat loyihasi |url=https://jadid.uz/muxtoriyat-loyihasi/ |website=jadid.uz |accessdate=5-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Biroq, uning bu loyihasi 3-Davlat Dumasi tomonidan eʼtiborsiz qoldiriladi&lt;ref name=&quot;Karimov&quot; /&gt;.

Behbudiy 1913-yildan boshlab matbuot ishlari bilan shugʻullangan. Shu yilning aprelida „&lt;nowiki/&gt;[[Zarafshon (gazeta)|Samarqand]]&lt;nowiki/&gt;“ gazetasiga asos solgan. Gazeta ikki tilda: [[oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[tojik tili|tojik]] tillarida, haftada 2-marta chop etilgan. Dastlab ikki sahifada boʻlgan gazeta 3-8-sonlarida sahifalari soni toʻrttaga yetkazilgan. 400-600 nusxada chop etilgan. 45-soni chiqqach, chor hukumatining tazyiqi hamda moddiy qiyinchiliklar tufayli nashr toʻxtagan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Бегали Косимов |title=Карвонбоши |journal=Ёшлик |date=1990 |issue=1 |page=64 |url=https://n.ziyouz.com/kutubxona/category/43-yoshlik?download=10294:yoshlik-1990-1 |accessdate=3-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Shu yilning 20-avgustidan „&lt;nowiki/&gt;[[Oyna (jurnal)|Oyna]]&lt;nowiki/&gt;“ jurnali chiqara boshlagan. Haftalik nashrdan chiqqan bu jurnal asosan oʻzbekcha boʻlib, [[maqola]] ([[forscha]]), [[sheʼr]], eʼlonlar ([[ruscha]]) ham berib borilgan. Sahifalarida illustratsiyalardan foydalanilgan. Jurnal [[Tatariston]], [[Eron]], [[Kavkaz]], [[Afgʻoniston]], [[Turkiya|Turkiya,]] [[Hindiston]]&lt;nowiki/&gt;gacha tarqalgan. „Oyna“ jurnalining sohasi keng qamrovli boʻlib, unda millatning tarixi, haq-huquqi, adabiyot hamda til masalalari, jahondagi ahvol toʻgʻrisida maqola va munozaralar berib borilgan. Jurnal faoliyati 20 oy davom etgan. Shu davr mobaynida 68 soni nashr etilgan. Behbudiy kitob nashrini ham yoʻlga qoʻygan. A. V. Pyakovskiy 1913-yili Behbudiy bosmaxonasida [[Fitrat]]ning „Bayonoti sayyohi hindi“ asarini rus tiliga tarjima qilib, nashr etgan&lt;ref name=&quot;Xayrullayev&quot; /&gt;. Turli xildagi darslik hamda qoʻllanmalardan tashqari nashriyotda „Turkiston, Buxoro va Xivaning xaritasi“ni bosib chiqargan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Naim Karimov |title=ЖАДИД АДАБИЁТИНИНГ АСОСЧИСИ |url=https://kh-davron.uz/yangiliklar/muborak-kin/mahmudxoja-behbudiy-haqida-ikki-maqola.html |website=kh-davron.uz |accessdate=17-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. 1917-yili alloma safdoshlari – Fitrat, Ayniy, Ajziy, Muhammadquli Oʻrinboyev, A. Shomansur bilan birgalikda „Hurriyat“ roʻznomasini, „Zarafshon“ shirkatini hamda „Nashri maorif“ni tashkil etgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=М.БЕҲБУДИИ МЕРОСИНИНГ МИЛЛИЙ ҒОЯ ТАРҒИБОТИДАГИ АҲАМИЯТИ |publisher=Тошкент: 2014 |page=10 |accessdate=5-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiy 1917-yilning 16-23-aprelida [[Toshkent|Toshkentda]] boʻlib oʻtgan Turkiston [[Musulmonlar|musulmonlarining]] 150 nafar vakili qatnashgan qurultoyda ishtirok etib, nutq soʻzlagan. Nutqida musulmonlar orasidagi har qanday ixtiloflarga qarshi chiqqan. Ulugʻ maqsad yoʻlida birlashishga chorlagan. Shunday kelishmovchiliklar tufayli „mustamlakot qoidasi ila bizni idora eturlar“ deb ochiq soʻzlagan&lt;ref name=&quot;Xayrullayev&quot; /&gt;. 1917-yilning 17-martida qabul qilingan Buxoro amirligida amir boshchiligida islohotlar oʻtkazish talabi toʻgʻrisidagi manifest mualliflaridan biri boʻlgan&lt;ref name=&quot;pyesa&quot; /&gt;. Behbudiy shu qurultoyda oʻlka musulmonlar shoʻrosining raisi etib saylangan.

1917-yil 26-noyabrda Behbudiy [[Qoʻqon|Qoʻqonda]] ish boshlagan oʻlka musulmonlarining 4-favqulodda qurultoyida qatnashgan. 27-noyabrga oʻtar kechasi [[Turkiston muxtoriyati|&quot;Turkiston muxtoriyati&quot;]] eʼlon qilindi. Uning gʻoyaviy rahbarlari biri Behbudiy boʻlgan. Muxtoriyat shoʻrolar tomonidan vahshiyona bostirildi. Behbudiy may oyining boshlarida Samarqandga qaytadi. U yerda koʻp tura olmay Toshkentga keladi.

Bu davrda jadidlar va milliy ziyolilar oldida uch tanlov mavjud boʻlgan: birinchisi: xorijiy davlatga chiqib ketish, ikkinchisi: qoʻlida qurol bilan oʻz fikr va gʻoyalarini himoya qilish, uchinchisi: yangi tuzilgan hukumat bilan murosa yoʻliga kirib, xalq taraqqiyoti, maʼrifati yoʻlida xizmat qilish boʻlgan. Turkiston jadidlarining yetakchisi boʻlgan Behbudiy xalq orasida katta obroʻ-eʼtiborga ega boʻlgan. Yangi tuzilgan hukumat ham buni yaxshi tushungan. Shu sababdan alloma yangi hukumat tarkibida milliy masalalar boʻyicha komissariat organlarida ishlashga rozilik beradi. Komissariatning turkiy millat masalalari boʻlimini boshqarish vazifasida faoliyat yuritgan. Hujjatni mutafakkir [[Toshxoʻja Ashurxoʻjayev|Toshxoʻja Ashurxoʻja]] imzolagan&lt;ref name=&quot;uz&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий ҳаётининг номаълум саҳифалари |url=https://www.uzanalytics.com/tarix/6815/ |website=uzanalytics.com |accessdate=12-dekabr 2024-yil |date=25-fevral 2020 |arxivsana=2022-07-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220705024132/https://www.uzanalytics.com/tarix/6815/ }}&lt;/ref&gt;. Behbudiyning oylik maoshi 700 rubl etib belgilangan. Komissar oʻrinbosari sifatida Behbudiy hududdagi maʼnaviy hamda maʼrifiy ishlarga mas’ul boʻlgan. Shu davrda uning tashabbusi bilan „&lt;nowiki/&gt;[[Ishtirokiyun]]&lt;nowiki/&gt;“ („Kommunist“) gazetasi nashr qilingan. Behbudiy nashr bosh muharriri vazifasiga Orif Klivliyevni tayinlagan&lt;ref name=&quot;uz&quot; /&gt;.

Behbudiy 1918-yillari siyosatda faol boʻlgan. Arxiv hujjatlaridan olingan maʼlumotlarga qaraganda, 1918-yilning yozida [[Toshkent|Toshkentga]] borib Turkiston hukumatining Qurultoyida qatnashgan. Shuningdek, [[Ocharchilik|ocharchilikka]] barham berish va oziq-ovqat muammosini bartaraf qilishga oid maqolalarni eʼlon qilgan. [[Partiya]] va ijro organlarining mutasaddi rahbarlari bilan uchrashgan&lt;ref name=&quot;uz&quot; /&gt;.

Kuz oylariga kelib Bebudiy sovetlar va kommunistlar olib borayotgan siyosat mafkurasi notoʻgʻri yoʻnalishdaligini anglab yetgan. Bu mafkura mahalliy xalqlar uchun zararli degan qarorga kelgan. Natijada 1918-yilning oktyabr-noyabr oylariga kelib vazifasidan ketishga qaror qilgan. Hujjatlarda koʻrsatilishicha, Turkiston komissarlar soveti raisi Malkovning imzosi bilan Mahmudxoʻja Behbudiy raislik qilgan sektor tarqatib yuborilgan. 1918-yilning 5-noyabridan boshlab sektor aʼzolariga taqdim qilingan tashviqot va targʻibot olib borish huquqini beruvchi hujjatlar bekor qilingan. Behbudiy ham tashkilotni tark etgan&lt;ref name=&quot;uz&quot; /&gt;.

Ilmiy tadqiqotchilar fikricha Behbudiy shundan keyin haj safariga otlangan.

=== Dramaturgiya ===
[[Fayl:M.Behbudiy open.jpg|alt=Marketing boʻlimi tomonidan yasalgan|thumb|M.Behbudiy uy-muzeyining ochilish afishasi]]
Behbudiy ijodiy faoliyati davomida ikki pyesa yozgan. Biri nashr etilmagan&lt;ref name=&quot;pyesa&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://kh-davron.uz/yangiliklar/muborak-kin/mahmudxoja-behbudiy-haqida-ikki-maqola.html |sarlavha=МАҲМУДХЎЖА БЕҲБУДИЙ |qaralgan sana=17.12.2024 |muallif=Ираж Баширий}}&lt;/ref&gt;. 1911-yili birinchi oʻzbek dramasi boʻlgan „Padarkush yoxud Oʻqimagan bolaning holi“ asarini yozgan. Yozuvchi asar sarlavhasidan soʻng qavs ichida janr va mavzusini „Turkiston maishatidan olingan ibratnoma“ deb keltirgan. 3 parda 4 manzarali mazmunan sodda asarda oʻqimagan, nodon va johil bolaning oʻz otasini oʻldirgani haqida bayon etilgan. Asarning ilk qismlari Buxoroda chiqayotgan „[[Turon (gazeta, Yangi Buxoro)|Turon]]“ gazetasining 1913-yil 1- va 3-yanvar sonlarida bosilgan. Biroq gazeta yopilishi natijasida soʻnggi qismlari nashr etilmagan. „Padarkush“ asari Samarqand harbiy gubernatori, general-mayor Ilya Oleshilidzening koʻmagi va „matbuot ishlari Tiflis qoʻmitasi“ning 1913-yil 23-iyul sanali ruxsati bilan Samarqanddagi Gazarov va Siyanov matbaasida bosilib chiqqan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Дўстқораев Б |title=“Падаркуш”нинг ғаройиб саргузаштлари |journal=Ўзбекистон  адабиёти ва санъати |date=2002 йил 11 январь}}&lt;/ref&gt;. Kitob muqovasiga „[[Borodino jangi]] va Rusiyaning [[Fransuzlar|fransuzlar]] bosqinidan xalos boʻlishining yubileyiga bagʻishlanadi“ degan yozuv qayd etilgan. Pyesa sahnaga chiqishi uchun yana bir yilcha vaqt ketgan. Asar 1914-yilning 15-yanvarida Samarqandda ozarbayjonlik rejissyor Ali Asqarov tomonidan „Qiroatxonai islomiya“ („Islom qiroatxonasi“) kutubxonalar zalida namoyish qilingan. 1914-yil 27-fevralda [[Abdulla Avloniy]] boshchiligida Toshkentda „Turon“ teatr truppasi tomonidan Kolizey maydonida qaytadan sahnalashtirilgan&lt;ref name=&quot;uza&quot;&gt;{{veb manbasi |last1=Шуҳрат Ҳайитов |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий – она юрт фидойиси |url=https://uza.uz/uz/posts/mahmudxozha-behbudiy-ona-yurt-fidoyisi_191156 |website=uza.uz |accessdate=29-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Toshkentdagi namoyish oldidan [[Munavvarqori Abdurashidxon oʻgʻli|Munavvarqori Abdurashidxonov]] teatrning jamiyat oldidagi oʻrni va roli haqida nutq soʻzlagan. Boy rolini Abdulla Avloniyning oʻzi ijro etgan. „[[Turon (teatr)|Turon“ teatr truppasi]] 1914—1916-yillarda „Padarkush“ spektaklini butun Fargʻona vodiysida namoyish etgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Маҳмудхўжа Беҳбудий |title=Танланган асарлар |date=1999 |publisher=Тошкент, Маънавият |page=12 |accessdate=2-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Drama 7-mayda ikkinchi marta sahnaga taqdim etilgan. „Oyna“ jurnalida yozilishicha ikkinchi namoyishda biletlar sotuvidan 384 soʻm 50 tiyin mablagʻ tushgan. Ushbu pulning 184 soʻm 50 tiyini spektaklning xarajatiga sarflangan. Ortgan 200 soʻmdan 110 soʻm qismi maktab islohi uchun, 15 soʻmi Buxoriy qishlogʻida joylashgan mulla Joʻraboy ochgan maktabga, 35 soʻmi Jomboy tumanidagi Bozoramin Hodixoʻja tashkil qilgan va muallim mulla Komil idorasidagi maktabga, 35 soʻmi Abduqodir Shakuriy maktabiga, qolgan 15 soʻmi esa „gorodskoy uchilishche“da oʻqitilayotgan musulmon bolalarga boʻlib berilgan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Шуҳрат Ризaев |title=“Падаркуш” ёхуд Самарқанд тарихидан лавҳалар |journal=“Ватан” газетаси |date=1994 |issue=39}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiy roziligi bilan „Padarkush“ spektakli 1914-yil 5-martda Buxoroning „Turkiston“ saroyida Husayn Najib rahbarligida tatar sanʼatkorlari tomonidan sahnaga qoʻyilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Махмудходжа Бехбуди |url=https://mytashkent.uz/2017/01/16/mahmudhodzha-behbudi/ |website=mytashkent.uz |accessdate=12-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

„Inqilob“ jurnalining 1922-yilda nashrdan chiqqan sonlarining birida B. A. Pyakovskiy „Oʻzbek teatri tarixi“ nomli maqola eʼlon qiladi. Maqolada teatrning vujudga kelishi haqida fikr yuritib „Oʻzbek teatrining asosini qoʻyib beruvchi samarqandlik Mahmudxoʻja Behbudiydir“ deb yozgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Миллий уйғониш даври ўзбек адабиёти |publisher=Тошкент, «Маънавият». 2004 |page=172 |url=https://namdu.uz/media/Books/pdf/2024/06/04/NamDU-ARM-3525-%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D1%83%D0%B9%D2%93%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%88_%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B8_%D1%9E%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%91%D1%82%D0%B8.pdf |accessdate=20-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== Ijtimoiy publitsistika ===
Mahmudxoʻja Behbudiy oʻzining publitsistik faoliyatini 1902-yilda Turkistonda mahalliy tilda nashrdan chiqqan rasmiy „[[Turkiston viloyatining gazeti]]“dan boshlagan. Gasprinskiy 1904-yilda boʻlib oʻtgan rus-yapon urushi munosabati bilan „Tarjimon“ gazetasida musulmonlarni ushbu urushda qatnashayotgan rus hamda musulmon askarlariga yordam koʻrinishida pul, kiyim-kechak, oziq-ovqat toʻplab joʻnatishga daʼvat qilib bir qancha maqola yozgan. Behbudiy ham aynan shu mavzuda „Turkiston viloyatining gazeti“ roʻznomasida kichik maqola eʼlon qilgan. Maqolada Behbudiy Turkiston aholisiga musulmonlar nima uchun rus askarlariga hamda podsho hokimiyatiga yordam berishlari sababini tushuntiradi. Yozuvchi oʻz soʻzlarining isboti koʻrinishida „gazetlarda yozilib“ turgan „Qrim tarafidagi baʼzi shaharliklar“ mablagʻ va kiyim yigʻib yuborganliklari hodisasini misol tariqasi keltiradi. Behbudiy „gazetalar“ deganida aynan „Tarjimon“ gazetasini nazarda tutgan va „Tarjimon“da berilgan maʼlumotlardan foydalangan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Z. ABDIRASHIDOV |title=XX. Asrning Turkiy Dunyoning İkki Buyuk Intellektuali Ismail Gasprnskiy va Mahmudho'ja Behbudiy |url=https://tsuull.uz/sites/default/files/ismoil_gasprinskiy_va_mahmudxoja_behbudiy.pdf |accessdate=15-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

„Oyna“ jurnalining ilk sonidayoq Behbudiy „Ikki emas, toʻrt til lozim“ nomli maqolasini eʼlon qilib, [[oʻzbek tili|oʻzbek]], [[Arab tili|arab]], [[tojik tili|tojik]], [[rus tili|rus]] va hatto biror uzoq xorij (masalan, [[fransuz tili|fransuz]]) tilini bilish shart deya murojaat qilgan. Hurriyat gazetasida eʼlon qilingan „Haq olinur, berilmas“ maqolasida mustaqillikka faqat qoʻlga qurol olib erishish mumkinligini bayon qilgan. „Qozoq qarindoshlarimizgʻa ochiq xat“ maqolasida turli ixtiloflar ichidagi qozoq xalqini birlikka chaqiradi.

Ayni paytda tilning muhofazasi („Har millat oʻz tili ila faxr etar“ –1914, № 35), oʻzaro munosabatlari („Til masalasi“ – 1915, № 11,12) haqida muhim va zarur maqolalar chop etdi. Adabiy tanqidga jiddiy eʼtibor qilgan. Shiningdek, teng huquqlik masalasini ham koʻtargan („Tanqid saralamoqdir“ – 1914, № 27). Millat shaʼnini oyoqosti qiluvchi fikr va qarashlarni rad etib, Turkiston xalqini oʻz nomi bilan atash kerakligini talab qilib chiqqan („Sart soʻzi majhuldur“ 1915, № 22,23,25,26).

1913-yili yozilgan „Ehtiyoji millat“ maqolasida 30 yil muqaddam Samarqand hududidagi bitta Yomoni mahallasining oʻzida 300 alochabof ishchi boʻlgani taʼkidlangan. Ayni paytda ulardan bor-yoʻgʻi 30 kishi qolgani va yana 10 yildan soʻng qolgani ham tugab ketishi xavfi borligi qayd etilgan. „Bu ketishning oxiri yomondur, oʻqimoq va oʻqitmoq kerakdur. Otalardan bolalarga ilmi diniy va ilmi zamonaviy meros qolsun“ deydi alloma&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Нафас Шодмонов |title=Беҳбудийнинг васияти |url=https://belgium.mfa.uz/news/29889?language=uz |website=belgium.mfa.uz |publisher=O'zbekiston Respublikasining Belgiya Qirolligidagi elchixonasi |accessdate=20-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiy oʻzbek matbuoti tarixida maqolanavis sifatida oʻz oʻrniga ega&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий |url=https://muxtoriyat.uz/index.php/en-ca/ma-ki/mma-ki?view=article&amp;id=330&amp;catid=41 |website=muxtoriyat.uz |accessdate=5-dekabr 2024-yil }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Uning hozirgacha aniqlangan maqolalarining soni 300 ga yetadi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Haydarov A |title=“Zarafshon”ning Behbudiysi” |publisher=Sahhof, 2020 |isbn=978-9943-6664-7-2 |page=12 |url=https://oyina.uz/storage/publications/August2021/Z0n04M7NS4rhaCkzRJ1q.pdf |accessdate=4-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Ular turli xil mavzuda. Ilk maqolalaridan boshlab kommunistik mafkurani rad etgan, „xayoliy“, „bu toifaga qoʻshulmoq biz, musulmonlar uchun nihoyatda zararlik“ deb yozgan edi („Xayrul umuri avsatuho“ – „Ishlarning yaxshisi oʻrtachasidir“, „Xurshid“ gazetasi 1906-yil, 6-son). Oʻzlikni anglashni muhim biladi. &quot;Qabilasini(ng) ismini va yetti otasining otini bilmaydurgonlarni &quot;qulq „marquq“ derlar&quot;, deb yozadi („Sart soʻzi majhuldur“, „Oyna“ jurnali, 1914, № 23). 1917-yilning oxiri 1918-yilning boshlarida jadidlar qurgan ilk demokratik davlatchilik namunasi [[Turkiston muxtoriyati]]ning taqdiri hal boʻlayotgan bir paytda oʻlka xalqlarini birlikka chaqiradi.

== Behbudiya kutubxonasi ==
[[Fayl:Noshirlik.png|alt=Mahmudxoʻja Behbudiy uy-muzeyiga oʻrnatilgan noshirlik dastgohi|thumb|Noshirlik dastgohi. M.Behbudiy uy-muzeyi.]]
[[Fayl:Interyer.png|alt=Interyer / M.Behbudiy uy-muzeyi|thumb|Interyer. M.Behbudiy uy-muzeyi]]
Behbudiyning yurt obodligi yoʻlida boshlagan ijobiy ishlaridan biri „&lt;nowiki/&gt;[[Behbudiya kutubxonasi|Behbudiya]]&lt;nowiki/&gt;“ kutubxonasining tashkil etilishi boʻldi. Behbudiy birinchilardan boʻlib Samarqandda kutubxona faoliyatini yoʻlga qoʻygan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sud tizimida raqamlashtirish keng joriy qilinadi |url=https://yuz.uz/uz/news/sud-tizimida-raqamlashtirish-keng-joriy-qilinadi |website=https://yuz.uz |access-date=2023-10-03 |language=uz-Latn-UZ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahmudxoʻja Behbudiy: turkiston jadidchilik harakatining yoʻlboshchisi, milliy maʼrifat rahnamosi |url=https://yuz.uz/uz/news/mahmudxoja-behbudiy-turkiston-jadidchilik-harakatining-yolboshchisi-milliy-marifat-rahnamosi |website=https://yuz.uz |access-date=2023-10-03 |language=uz-Latn-UZ}}&lt;/ref&gt;. [[1908|1908-yil]] [[11-sentyabr|11-sentabrda]] Samarqand hokimining rasmiy ruxsati bilan ushbu kutubxona „Yangi rasta“da ochilgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkiston jadidchilik namoyondasi Mahmudxo’ja Behbudiy |url=https://cyberleninka.ru/article/n/turkiston-jadidchilik-namoyondasi-mahmudxo-ja-behbudiy/viewer |website=cyberleninka.ru |access-date=2023-10-03 }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Biroq kutubxonaning ochilishi haqidagi xabar biroz avval chop etilgan. Bu haqda „[[Turkiston viloyatining gazeti]]“da xabar berilgan edi. 27 bobdan iborat boʻlgan dastur kutubxonaning barcha rasmiy masalalarini belgilab bergan. Kutubxonaga yillik aʼzolik badali 3 soʻmni tashkil etgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Egamqulova |first1=Nodira |title=Behbudiya kutubxonasi: 114 yil avval Samarqandda ochilgan, kuniga 14 soatlab ishlagan va… qarovsiz qolib yopilgan |url=https://oyina.uz/uz/article/442 |accessdate=23-sentabr 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. Kutubxonaning asosiy maqsadi mahalliy musulmon yoshlari va madrasa talabalarini zamonaviy ilmlar bilan shugʻullanishga undash boʻlgan.

Kutubxona faoliyatida Mahmudxoʻja Behbudiyga jadid maʼrifatparvarlari [[Hoji Muin]], Vasliy Samarqandiy va pedagog [[Abduqodir Shakuriy|Abduqodir Shakuriy]] yordam bergan. Tuzilish jihatdan xilma-xil va boy fondga ega boʻlgan. Chet el davlatlarda nashrdan chiqqan dunyoviy va diniy kitoblar, suratli jurnallar hamda gazetalar, ensiklopediya, lugʻatlar, xarita va atlaslardan oʻqib foydalanish mumkin boʻlgan. Kutubxonadagi kitoblar fondi dastlab 200, keyinroq 225 jildga yetgan. Kunda 14 soat davomida ishlagan. Ochilishidan 7 oy oʻtib, aʼzolari soni 125 kishiga yetgan. 1910-yillarga kelganda faoliyati soʻna boshladi. Bunga avvalo oʻlkadagi [[Jadidlar|jadidlar]] va qadimchilar qarama-qarshiligi sabab boʻlgan. Mullalar ota-onalar bilan suhbatlashib, kofirxona sifatida u yerga borishni taqiqlab qoʻyadi. 1912-yilda sanoqli kishi kutubxonadan foydalangan. [[1914|1914-yildan]] moliyaviy qiyinchiliklar boshlanadi. 15 aʼzodan iborat yillik yigʻilish paytida kutubxonani saqlab qolish va iqtisodiy muammoni hal etish maqsadida spektakl qoʻyishga kelishib olinadi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Абдурашидов |first1=З |title=Исмаил Гаспринский и Туркестан в начале XX века: связи-отношения-влияние |publisher=Toshkent: Akademnashr, 2011 |page=267 |accessdate=23-sentabr 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. [[Teatr]] tomoshalari ham qadimchilar tomonidan rad etilgach, Kutubxona faoliyati tugaydi. Kutubxona [[1908]]—[[1914]]-yillarda faoliyat yuritgan. Behbudiy kutubxonani oʻzining uyiga koʻchiradi va Behbudiya kutubxonasi deb nomlaydi. Keyinchalik u yerda chet elda nashr qilingan kitoblarni sotishni ham yoʻlga qoʻyadi va ularning roʻyxati [[Oyna (jurnal)|&quot;Oyna&quot; jurnalida]] eʼlon qilib boriladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Mahmudxoʻja Behbudiy |url=https://uzlib.uz/uz/article/mahmudxo%CA%BBja-behbudiy |accessdate=23-sentabr 2023-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Vafoti ==
1919-yilda Favqulodda komissiya aygʻoqchilari koʻmagi bilan [[Shahrisabz bekligi|Shahrisabz bekligida]] Mahmudxoʻja Behbudiy va hamrohlari Muhammadquli Oʻrinboyev, Mardonquli Shomuhammedovlar qoʻlga olingan. Taxminan ikki oycha vaqt oʻtib, Qarshiga olib kelinib zindonga tashlangan. Qarshi begi Togʻaybekning buyrugʻi bilan bir necha kundan keyin Nuriddinxoʻja Ogʻaliq Ahmadxoʻja oʻgʻli tomonidan zindon yaqinida joylashgan „podsholik chorbogʻi“da qatl ettirilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Mahmudxoʻja Behbudiy |url=https://jadid.uz/jadids/mahmudxoja-behbudiy/ |website=jadid.uz |accessdate=12-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Allomaning qatl etilgani haqidagi xabar oʻsha paytdagi poytaxt Samarqandga rosa bir yildan keyin yetib keladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Mahmudxo‘ja Behbudiy |url=https://oz.sputniknews.uz/20231015/mahmudxoja-behbudiy-biografiya-39977022.html |website=oz.sputniknews.uz |accessdate=23-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Behbudiyning oʻlimiga bagʻishlab [[Abdurauf Fitrat]] „Behbudiyning sagʻanasin izladim“ sheʼrini, [[Sadriddin Ayniy]] „Behbudiy Afandini esga tushirib, qatl va qatlgohga xitoban“, „Behbudiy ruhiga ithof“ va [[Abdulhamid Choʻlpon|Choʻlpon]] „Mahmudxoʻja Behbudiy xotirasiga“ nomli marsiyalarini yozgan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Nilufar Mirsaidova |title=Mahmudxo'ja Behbudiy - buyuk ma'rifatparvar, yozuvchi, |journal=Tamaddun nuri |date=2024 |issue=6 |page=113-118 |url=https://jurnal.tamaddunnuri.uz/index.php/tnj/article/view/346/202 |accessdate=23-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Behbudiy oʻlimi arafasida izdoshlariga vasiyatnoma yozib qoldirgani manbalardan maʼlum. (Unda Fitrat, Siddiqiy, Vadud Mahmud, Akobir Mahdum, Abdulqodir Shakuriy bilan birga Ayniyning nomi ham qayd etilgan). Soʻnggi maktubida „Maorif yoʻlida ishlayturgʻon mualimlarning boshini silangizlar! Maorifgʻa yordam etingiz! Oʻrtadan nifoqni koʻtaringiz! Turkiston bolalarini ilmsiz qoʻymangiz! Har ish qilsangiz jamiyat ila qilingiz! Hammaga ozodlik yoʻlini koʻrsatingiz!“ deb xitob qilgan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Hoji Muin |title=Mufti Mahmudxo‘ja Behbudiy hazratlarining qanday shahid bo‘lg‘anlig‘i va aning tomonidan yozilg‘an vasiyatnoma |journal=Inqilob |date=1922 |issue=1 }}&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
Mahmudxoʻja Behbudiy 1893-yilda uylanib, toʻrt oʻgʻil hamda bir qiz farzand koʻrgan.

Katta oʻgʻliga Maʼsudxon deb ism qoʻygan, u 1897-yili tugʻilgan. Mas’udxon ham eski maktabda, ham gimnaziyada tahsil olgan. Ulgʻaygach roʻznoma hamda nashriyotlarda tarjimon vazifasida ishlagan. 1933-yilda qatagʻon toʻlqini natijasida otasi Mahmudxoʻja Behbudiy „&lt;nowiki/&gt;[[xalq dushmani]]&lt;nowiki/&gt;“ deb eʼlon qilinadi. Maʼsudxon shundan soʻng taʼqibga uchrab [[Tojikiston|Tojikistonga]] koʻchib oʻtishga majbur boʻladi. Oʻsha yerda yashirin ravishda ijod bilan shugʻullangan. 1937-yilda oʻrta maktab oʻquvchilari uchun adabiyot boʻyicha ikki darslik hamda ikkita darslik xrestomatiyasini yozib nashr ettirgan&lt;ref name=&quot;oilasi&quot;&gt;{{veb manbasi |last1=Toʻraxoʻjayeva |first1=Raʼno |title=Mahmudxo‘ja Behbudiyning 145 yilligi oldidan: Ulug‘ alloma shajarasi |url=https://zarnews.uz/uz/post/mahmudxoja-behbudiyning-145-yilligi-oldidan-ulug-alloma-shajarasi |website=zarnews.uz |accessdate=28-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Ikkinchi farzandi Maqsudxon 1911-yili tugʻilgan. Dastlab „usuli jadid“ maktabida oʻqigan. Keyin Bokuda joylashgan muallimlar tayyorlash kursida ikki yillik tahsilni tamomlagan. 1932-yili 21 yoshida vafot etgan&lt;ref name=&quot;oilasi&quot; /&gt;.

Qizi Parvinaxon (Surayyoxon ham deyishgan) 1902-yili tugʻilgan. 10 yoshigacha Abduqodir Shakuriy tashkil qilgan „usuli jadid“ maktabida oʻqigan. Keyinchalik Parvina asosan uyda tahsilni davom ettirib, muallimlardan [[Fransuz tili|fransuz]] va [[Rus tili|rus tillaridan]] saboq olgan. Ikki qizi yoshlik chogʻida vafot etgan. Oʻzi xalq dushmanining qizi tamgʻasi ostida kun kechirgan. 1987-yili vafot etgan&lt;ref name=&quot;oilasi&quot; /&gt;.

Toʻrtinchi farzandi Matlubxon 1914-yili tugʻilgan. 1942-yilda [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushiga]] safarbar qilingan. Urush davrida bedarak yoʻqolgan&lt;ref name=&quot;oilasi&quot; /&gt;.

== Faoliyatini tadqiq qilish ==
XX asrning 20-yillarida [[Hoji Muin Shukrullo oʻgʻli]], Sadriddin Ayniy, [[Laziz Azizzoda]] singari zamondoshlari tomonidan bir qancha maqolalar yozilgan. Alloma hayoti va faoliyatini yoritishda 1922—1923-yillarda Hoji Muin muharrirlik qilgan „Mehnatkashlar tovushi“ hamda „Zarafshon“ (1923) gazetalarida eʼlon qilingan maqolalari muhim ahamiyatga ega. Sadriddin Ayniy Behbudiyni „Oliyshon ustod“ hamda „Turon dohiysi“ kabi nomlar bilan ulugʻlagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Ibrohim G’afurov |title=Mahmudxo’ja Behbudiy haqida ikki badia |url=https://kh-davron.uz/yangiliklar/muborak-kin/ibrohim-gafurov-behbudiy-haqida.html |website=kh-davron.uz |accessdate=21-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiy hayoti va faoliyatini yoritishda keyinchalik [[Ahmad Aliyev]], [[Solih Qosimov]], [[Naim Karimov]], [[Begali Qosimov]], [[Sherali Turdiyev]], [[Sirojiddin Ahmetov|Sirojiddin Ahmedov]], [[Ulugʻbek Dolimov]], [[Bahodir Karim|Bahodir Karimov]], [[Shuhrat Rizayev]], [[Nurboy Jabborov]], [[Zaynobidin Abdirashidov Sharabidinovich|Zaynobiddin Abdirashidov]] kabi koʻplab jadidshunos olimlar izlanish olib borgan&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt;. Germaniyadagi Humbolt universiteti professori, turkshunos olim Ingebord Baldauf Behbudiyning haj safariga oid kundaliklarini nemis tiliga tarjima qilish bilan shugʻullangan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Z.Ahrorova |title=Mahmudxoʻja Behbudiyning pedagogik merosi |journal=Zamonaviy pedagogika va psixologiyaning dolzarb muammolari |date=27-mart 2024 |url=https://cyberleninka.ru/article/n/mahmudxo-ja-behbudiyning-pedagogik-merosi/viewer |accessdate=20-dekabr 2024-yil |arxiv-sana=2025-04-14 |arxiv-url=https://web.archive.org/web/20250414095932/https://cyberleninka.ru/article/n/mahmudxo-ja-behbudiyning-pedagogik-merosi/viewer |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Ingebord Baldauf „Mahmudxoʻja Behbudiy – Falastinda“ nomli maqola yozgan&lt;ref name=&quot;jadidlar&quot; /&gt;. 2023-yilda Naim Karimov „Mahmudxoʻja Behbudiy“ monografiyasini nashr etgan.

== Nashr qilingan asarlari ==
* Behbudiy. „Padarkush“. „[[Sharq yulduzi]]“ jurnali, 1989, 7-son.
* Behbudiy. „Ehtiyoji millat“. „[[Sovet Oʻzbekistoni]]“ gazetasi, 1989.
* Behbudiy. „Bayoni haqiqat“. „[[Fan va turmush]]“. 1992, 5-son.
* Behbudiy. „Yoshlarga murojaat“, „Ikki emas, toʻrt til lozim“. „[[Tafakkur]]“ jurnali, 1994, 1-son.
* Behbudiy. Tanlangan asarlar. T.: Maʼnaviyat, 1997, 1999.(ikkinchi nashri)
== Xotira ==
* [[Qarshi]] shahri 1926–1937-yillar davomida Behbudiy nomi bilan atalgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Азиз Ҳакимов |title=Маҳмудхўжа Бeҳбудий: туркистон жадидчилик ҳаракатининг йўлбошчиси, миллий маърифат раҳнамоси |url=https://yuz.uz/news/mahmudxoja-behbudiy-turkiston-jadidchilik-harakatining-yolboshchisi-milliy-marifat-rahnamosi |website=yuz.uz |accessdate=23-noyabr 2024-yil }}{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;;
* 1977-yilda „Saylanma“ asarlari chop etilgan;
* Behbudiy asarlari Oʻzbekistondagi darslik va oʻquv qoʻllanmalariga kiritilgan;
* [[Toshkent]] va Samarqand shaharlaridagi koʻcha va maktablarga nomi berilgan;
* 2006-yilda Samarqandda yodgorlik oʻrnatilgan;
* [[Tojikiston|Tojikistonning]] [[Xoʻjand]] shahrida Behbudiy sharafiga gimnaziya ochilgan;
* 2020-yilda Oʻzbekistonda allomaning 145 yillik tavalludi nishonlangan''';'''
* Toshkentdagi Adiblar xiyobonida Behbudiyga haykal qoʻyilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=“Zarafshon”ning Behbudiysi” kitobi nashr etildi |url=https://uza.uz/oz/posts/zarafshonning-behbudiysi-kitobi-nashr-etildi_234705|website=uza.uz |accessdate=4-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;;
* 2002-yilda rejissyor [[Baqo Sodiqov]] Behbudiy haqida film suratga olishni boshlagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=18 yil «zapret»da boʻlgan «Mahmudxoʻja Behbudiy» filmi premyerasi oʻtkazildi |url=https://xs.uz/uz/post/18-jil-zapretda-bolgan-behbudij-filmi-premerasi-otkazildi |website=https://xs.uz/uz |publisher=xalq so'zi |accessdate=20.02.2023 |arxivsana=2023-02-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230220084533/https://xs.uz/uz/post/18-jil-zapretda-bolgan-behbudij-filmi-premerasi-otkazildi}}&lt;/ref&gt;, keyinchalik bu ish toʻxtatilgan. 2020-yilda suratga olish ishlari qayta tiklandi va Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi kuni munosabati bilan premyera oʻsha yilning 8-dekabrida boʻlib oʻtgan&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://uz.sputniknews.ru/culture/20200709/14508377/V-Bukhare-zavershayutsya-semki-filma-o-Makhmudkhodzhe-Bekhbudiy.html |title=В Бухаре завершаются съемки фильма о Махмудходже Бехбудий |access-date=2020-09-27 |archive-date=2020-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920163903/https://uz.sputniknews.ru/culture/20200709/14508377/V-Bukhare-zavershayutsya-semki-filma-o-Makhmudkhodzhe-Bekhbudiy.html |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;;
* 2021-yilning 18-oktyabrda [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining]] 2021-yil 13-apreldagi 206-sonli qarori asosida Samarqand shahrida Mahmudxoʻja Behbudiy uy-muzeyi tashkil qilingan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.lex.uz/docs/-5370794?query=Behbudiy#sr-1%7CBERDAQ |sarlavha=LexUZ / Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги қошидаги “Адолат” миллий ҳуқуқий ахборот маркази давлат муассасаси |sana=13.04.2021 |kirish sanasi=13.04.2022 |til=Ўзбекча(кирил) |muallif=ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ВАЗИРЛАР МАҲКАМАСИНИНГ
ҚАРОРИ}}&lt;/ref&gt;.
* 2021-yilda [[Turkiya|Turkiyaning]] TRT Avaz telekanali „Köklerin İzinde“ turkumi ostida turkiy dunyo ziyolilarining hayoti va faoliyati yoritilgan filmlar suratga olgan. Filmning 17-qismi allomaga bagʻishlanib, „Mahmud Hoca Behbudi“ deb nomlangan&lt;ref&gt;{{YouTube|Ve3Vu2KTWWY|Köklerin İzinde 17. Bölüm (Mahmud Hoca Behbudi)|logo=1}}&lt;/ref&gt;;
* 2024-yilning 22-noyabrida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti [[Shavkat Mirziyoyev|Sh. Mirziyoyevning]] dramaturglar uchun Mahmudxoʻja Behbudiy nomidagi mukofot taʼsis etish haqida qarori imzolangan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=„Театрларнинг жамият маданий ҳаётидаги аҳамиятини ошириш ва улар фаолиятини янада қўллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўғрисида“ Президент қарори (ПҚ-399-сон) |url=https://lex.uz/docs/7247327 |website=lex.uz |accessdate=5-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Mahmudxo‘ja Behbudiy va Bahodir Yo‘ldoshev nomidagi mukofotlar ta’sis etiladi |url=https://jadid.uz/mahmudxoja-behbudiy-va-bahodir-yoldoshev-nomidagi-mukofotlar-tasis-etiladi/ |website=jadid.uz |accessdate=5-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;;
* 2025-yilning 3-yanvar kuni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning „Turkiston jadidlik harakatining asoschisi, atoqli adib va jamoat arbobi, noshir va pedagog Mahmudxoʻja Behbudiy tavalludining 150 yilligini keng nishonlash toʻgʻrisida“gi qarori qabul qilingan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last1=ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ПРЕЗИДЕНТИНИНГ ҚАРОРИ |title=Туркистон жадидлик ҳаракатининг асосчиси, атоқли адиб ва жамоат арбоби, ношир ва педагог Маҳмудхўжа Беҳбудий таваллудининг 150 йиллигини кенг нишонлаш тўғрисида |url=https://president.uz/uz/lists/view/7797 |accessdate=3-yanvar 2025-yil |agency=President.uz |date=03.01.2025}}&lt;/ref&gt;. Qarorga koʻra, 2025-yilda [[Samarqand davlat universiteti|Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universitetida]] „Mahmudxoʻja Behbudiy merosi va jadidlik harakatini oʻrganishning dolzarb masalalari“ mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi hamda [[Navoiy teatri|Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston davlat akademik katta teatrida]] Mahmudxoʻja Behbudiy tavalludining 150 yilligiga bagʻishlangan tantanali adabiy-maʼrifiy xotira kechasi tashkil etilishi belgilangan.

== Yana qarang ==

* [[Turkiston milliy birligi]]
* [[Behbudiya kutubxonasi]]
* [[Mahmudxo‘ja Behbudiy uy-muzeyi]]
* [[Behbudiy (film)]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Adabiyotlar ==
* Oʻzbek sovet ensiklopediyasi. 2-jild. T., 1979.
* Qosimov B., Behbudiy va jadidchilik. „[[Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati]]“, 1990-yil 19,26-yanvar.
* Qosimov B., Behbudiy Karvonboshi. „[[Yoshlik]]“ jurnali, 1990-yil, 1-son.
* Qosimov B., Maslakdoshlar. Behbudiy. Ajziy. Fitrat, T., 1994;
* Aliyev A. Mahmudxoʻja Behbudiy. T., 1994.
* Ahmedov S. Oʻlimdan qoʻrqmagan mutafakkir. „Sovet Oʻzbekistoni sanʼati“, 1989-yil, 2-son.
* Rizaev Sh. „Padarkush“ yohud [[Samarqand]] tarixidan lavhalar&quot;. „[[Vatan]]“ gazetasi, 1994-yil, 39-son.
* Shavkat Kushmuratov (Rahmetullah Danyar). Türkistanʼda Ceditçilik ve Mahmud Hoca Behbudi. Ankara, Bengü, 2021.
* Sirojiddin Ahmad. Mahmudxoʻja Behbudiy. T., 2024.
* Timur Kocaoğlu. Türkistanʼda Türkçe ilk tiyatro eseri: Mahmud Hoca Behbudi’nin Pederküş (baba katili) piyesi-1913. Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, 2004.
* Adeeb Khalid. Ceditçilik ve Orta Asyaʼdaki Yeni Kimliklerin Ayrıntılarına Giriş. Çev: Müfit Balabanlılar. Ankara: Yeni Türkiye Yay. 2002.
* Açık Fatma. Mahmut Hoca Behbudi ve Cedit Matbuatı Hakkında Türkiyeʼde Yapılan Çalışmalar. Mahmud Hoca Behbudi Mirası ve Cedit Basını Araştırmaları, Taşkent, Özbekistan, 19 Ocak 2022.
* Shamsiddin Kamoliddin, Timur Kodjaoglu. Proekt kulturnoy avtonomii Turkestana Maxmudxodji Bexbudi. Saarbrücken: LAP, 2021.
* [https://www.academia.edu/37627812/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%B8%D0%B7_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%B0_%D0%93%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%8F%D1%89%D0%B8%D0%B9%D1%81%D1%8F_%D0%BA_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_Crimean_Historical_Review._%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB._%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8C-%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9_2017_1._%D0%A1._245_279?email_work_card=view-paper ''Kamoliddin Sh.'' Dokument iz arxiva Ismaila Gasprinskogo, otnosyaщiysya k Turkestanu. // Krimskoe istoricheskoe obzrenie. 2017. № 1. s. 245—279.] O proekte Turkestanskoy avtonomii M. Bexbudi 1907 goda.
* Adeeb Khalid. The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia. Berkeley &amp; Los Angeles 1998.
* A. Marcos, D. Dragnea, M. Dragnea. Islamic Culture and Pre-Islamic Beliefs in Central Asia. Lexington Books. 2024.

== Havolalar ==
* {{YouTube|5rK5oiUxeiw|&quot;Mahmudxo'ja Behbudiy&quot; hujjatli filmi|logo=1}}
* {{YouTube|Ve3Vu2KTWWY|Köklerin İzinde 17. Bölüm (Mahmud Hoca Behbudi)|logo=1}}
* {{YouTube|0cCh218MWfw|Маҳмудхўжа Беҳбудий ўлими ёхуд фитна “санъати”|logo=1}}
* {{YouTube|hySY2_8S3jM|Маҳмудхўжа Беҳбудий ҳаёти ва ижоди|logo=1}}
* {{YouTube|ubDIgeiu8k8|&quot;Истиқлол фидойилари&quot;: Ўзбек халқининг асл фарзанди Маҳмудҳўжа Беҳбудий|logo=1}}
* {{YouTube|lqOPbDx6srs|Маҳмудхўжа Беҳбудий таваллудига бағишланган халқаро анжуман|logo=1}}
{{OʻzME}}

[[Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar]]
[[Turkum:Jadidlar]]
[[Turkum:Rossiya imperiyasi muftiylari]]
[[Turkum:Samarqand shahar dumasi unli ovoz beruvchilari]]
[[Turkum:Sovet yozuvchilari]]
[[Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Samarqand madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Jadidchilik]]</text>
      <sha1>aemv49otvvhfnt80qw2t7qz0833vgce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269535</id>
      <parentid>6269534</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46701" sha1="mlbm1zvbfpndnmljkkmae472ttgafo6" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat
 | ismi                 = Mahmudxoʻja Behbudiy
 | tasvir               = Photograph of Mahmud Khoja Behbudiy.jpg
 | mukofotlari          = {{Buyuk xizmatlari uchun ordeni}}
 | tavallud sanasi      = {{tugʻilgan sanasi|1875|1|20}}
 | tavallud joyi        = {{TavalludJoyi|Samarqand}}, {{BA}}
 | vafot sanasi         = {{vafot sanasi va yoshi|1919|3|25|1875|1|20}}
 | vafot joyi           = {{VafotJoyi|Qarshi}}, {{BA}}
 | taʼlimi              = Samarqand va Buxoro madrasalari
 | kasbi                = qozi, muftiy, dramaturg, noshir
 | faoliyat_yillari     = 1893—1919
 | bolalari             = 5
 | otasi                = Behbudxo‘ja Solihxo‘ja o‘gʻli
}}

'''Mahmudxoʻja Behbudiy''' ([[Kirill alifbosi]]da: &lt;nowiki&gt;Маҳмудхўжа Беҳбудий&lt;/nowiki&gt;; [[Arab alifbosi]]da: {{Script/Arabic|محمود خواجه بهبودی|en=Maḥmūd Ḫwāǧa Beḥbūdī}}; Toʻliq ismi – '''Mahmudxoʻja Berbudiy ibn Behbudxoʻja''') (30-yanvar, 1874, [[Samarqand]] – 25-mart, 1919, [[Qarshi]]) – [[dramaturg]], [[noshir]], pedagog, qozi, muftiy, [[din]] va jamoat arbobi. [[Jadidchilik]] milliy maʼrifatparvarlik harakatining tarafdori. [[Behbudiya kutubxonasi|&quot;Behbudiya kutubxonasi&quot;]] hamda „Nashriyoti Behbudiya“ faoliyati boʻlgan. „Samarqand“ gazetasi va [[Oyna (jurnal)|&quot;Oyna&quot;]] jurnali asoschisi 

== Hayoti ==
Mahmudxoʻja Behbudiy 1874-yil 30-yanvarda Samarqand shahrining Yomini mahallasida imom-xatib Behbudxoʻja Solihxoʻja oʻgʻli xonadonida tugʻilgan. Otasi [[Ahmad Yassaviy]] avlodidan. Otasining buvasi Niyozxoʻjaning asli kelib chiqishi [[Urganch|urganchlik]] boʻlib, Samarqandga XVIII asr oxirida, [[amir Shohmurod]] hukmronlik davrida koʻchib kelgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Д.Алимова, А.Рашидова |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий ва унинг тарихий тафаккури |date=1999 |publisher=Академия нашриёти |location=Тошкент |page=7}}&lt;/ref&gt;. 1868-yilda rus askarlari Samarqandga bostirib kirgandan keyin otasi Behbudxoʻja oilasini olib Baxshitepa qishlogʻiga koʻchib oʻtgan va shu qishloqda imomlik qilgan. Behbudiyning onasi esa muftiy Odil Mansur oʻgʻlining singlisi boʻlgan.

Behbudiy dastlab otasidan Qur’on ilmini oʻrgangan, keyinchalik 6-7 yoshlarida togʻasi Muhammad Siddiq qoʻlida oʻqib, savod chiqargan. 15 yoshida boshqa bir togʻasi Mulla Odil oʻzi mudarrislik qilgan [[Madrasa|madrasada]] oʻqitib taʼlim bergan&lt;ref name=&quot;jadidlar&quot;&gt;{{kitob manbasi |last1=Abdirashidov |first1=Z |title=Mahmudxo‘ja Behbudiy |date=2022 |publisher=Toshkent: Yoshlar nashriyot uyi |isbn=978-9943-6682-2-5 |accessdate=23-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiylar oilasi maʼrifatparvar va ziyoli boʻlgan. Ikki singlisi ham oʻqib, tahsil olgan. [[Qur’on|Qur’onni]] yaxshi bilgan. Katta singlisi Huriniso „qoribegim“ unvoniga ega boʻlgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Авазов Н |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий — маърифатпарвар |publisher=Тошкент: 1993 |page=1 |accessdate=23-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Ҳожи Муин |title=Танланган асарлар |publisher=Тошкент: Маънавият, 2005 |page=19 |accessdate=28-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. 1893-yilda onasi, 1894-yilda otasi vafot etgan.

Behbudiy 18 yoshida Chashmai ob volostida qozi vazifasida ishlagan togʻasi Muhammad Siddiq qoʻl ostida mirzalik qilgan. Togʻasi oldida ikki yil ishlagach, mirzalik faoliyatini Kobud volosti qozisi Mulla Zubayr Yaxshiboy oʻgʻli qoʻlida davom ettiradi. Chunki bu paytda togʻasi qozilikdan boʻshatilgan. Mirza va qozilik bilan shugʻullanib, soʻng [[Jomboy tumani|Jomboyda]] muftiylik darajasiga koʻtarilgan. Behbudiy Kabut boʻlisida 10 desyatina yerga egalik qilgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Qahramon Rajabov |title=O'zbekiston XX asrda |date=2024 |publisher=Toshkent: Fan |isbn=978-9943-15-685-2 |page=120 |accessdate=23-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Oʻziga toʻq va badavlat kishidir.

Behbudiy 1899–1900-yillarda buxorolik doʻsti Hoji Baqo bilan birga [[Makka]] va [[Madina (shahar)|Madinada]] [[haj]] safariga otlangan. Shu sababli Rossiya, Arabiston, [[Misr]], [[Turkiya]]ni kezib chiqqan. Safar jarayonida sayohatning har qanday turi – [[poyezd]], [[kema]], otda va piyoda yurib dunyo kezgan. Sayohat davomida yangi [[maktab]] (usuli jadid) ochish fikri mustahkamlanib bordi. 1914-yili ikkinchi marta haj safari chogʻida [[Shom]], [[Quddus]], [[Odessa]], [[Istanbul]] va boshqa shaharlarni kezgan. Oʻz sayohati davridagi xotiralarini Samarqandda nashr etilayotgan Oyna jurnalining tahririyatiga yuborib turgan.

1903–1904-yillarda [[Moskva]], [[Sankt-Peterburg|Peterburg]], [[Orenburg]], [[Qozon]] va [[Qrim|Qrimda]] boʻlgan. Maorif sohasida Rossiya va [[Tatarlar|tatar]] arboblari tajribasini oʻrgangan. Mahmudxoʻja Behbudiy Ismoil Gaspirinskiy bilan birinchi marta 1897-yilda Gaspirinskiyning Turkistonga sayohati vaqtida Samarqandda tanishgan. [[Ismoil Gaspirali|Ismoil Gaspirinskiy]] bilan uchrashuvi keyingi hayotiga taʼsir katta koʻrsatdi. Ismoilbey va Behbudiyning ikkinchi uchrashuvi 1914-yilning yozida yuz bergan. [[Alloma]] margʻilonlik bir kishi bilan Istanbulning Gülhane bogʻida yurganda tasodifan Ismoil Gasprinskiyni koʻrgan va oʻxshatgan boʻlsam kerak degan oʻy bilan salom berib oʻtib ketgan. Orqasidan javob ovozi kelgach, ikki doʻst yaqindan koʻrishgan. Gaspiriniskiyning taklifi bilan Shahin posho mehmonxonasida yuz bergan suhbat yetti soat davom etgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Murodov |first1=H |title=TURIZM VA SAYOHATCHILIKNING JADIDLAR HARAKATI TARAQQIYOTIDA   TUTGAN O'RNI (MAHMUDXOJA BEHBUDIY HAYOTI MISOLIDA) |date=2025 |publisher=Buxoro Hamd print |page=202 |accessdate=19-mart 2025-yil}}&lt;/ref&gt;. Gaspirinskiy suhbat yakunida Behbudiyni Qrimga taklif etadi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Жўраев |first1=X. |title=Абдурауф Фитрат ва жадид маданияти. Бухоро тарихи масалалари (энг қадимги замонлардан ҳозиргача) мавзусидаги халкаро миқёсидаги илмий-амалий конфренция материаллари. |date=2023-yil 10-iyun |page=670-673 |accessdate=19-mart 2025-yil}}&lt;/ref&gt;. Oradan koʻp oʻtmay Ismoilbey vafot etgan va Istanbuldagi uchrashuv ularning eng soʻnggi qarshilashishi boʻlgan.

== Faoliyati ==
[[File:Oyina Cover.jpg|thumb|250px|Oyna jurnalining 1-son, 1-sahifasi]]
Behbudiy 1903-yilda Samarqandning [[Jomboy tumani|Jomboy tumanida( u yerda kutubxona ham boʻlib unda kitob oʻqish bilan birga sotib olish ham mumkin boʻlgan) keyinchalik Samarqand tumaniga]] qarashli Rajabamin qishlogʻida „[[Usuli savtiya|usuli savtiya]]“ maktabini ochadi. Bu maktab [[Abduqodir Shakuriy|Abduqodir Shakuriy]] xonadonida tashkil etilgan. Maktab oʻquvchilarining katta qismi shahardan boʻlganligi va Rajabamin qishlogʻiga qatnash qiyinligi sababli keyinchalik bu maktabni Behbudiy oʻzining hovlisiga koʻchiradi. Shu davrda u maktab oʻquvchilari uchun bir qancha darsliklar yaratgan&lt;ref name=&quot;Karimov&quot;&gt;{{kitob manbasi |last1=Наим Каримов |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий |publisher=Тошкент – 2010 |page=22 |url=https://n.ziyouz.com/kutubxona/category/25-adabiyotshunoslik?download=4272:naim-karimov-mahmudxo-ja-behbudiy |accessdate=28-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. 1904-yilda „Risolayi asbobi savod“ („Savod chiqarish kitobi“), 1905-yilda „Risolayi jugʻrofiyayi umroniy“ („Aholi geografiyasiga kirish“), 1906-yilda „Muntaxabi jugʻrofiyai umumiy“ („Qisqacha umumiy geografiya“), 1908-yilda „Kitobatul atfol“ („Bolalar xati“), 1908-yilda „Amaliyoti islom“, 1909-yilda „Tarixi islom“ kitoblarini nashr ettirgan. „Muntaxabi jugʻrofiyai umumiy“ning toʻliq nomi „Kitobi muntaxabi jugʻrofiyai umumiy va namunai jugʻrofiya“ boʻlib, uni chop etish uchun 1905-yilning 24-avgustida Sankt-Peterburg senzurasidan ruxsat olingan. Shundan soʻng 1906-yili Samarqanddagi G. I. Demurov matbaasida bosilgan. sahifalari soni 106 ta. Muallif ushbu „qadim fan“ga tegishli „turkiy, forsiy, arabiy, rusiy lugʻatlarga tasnif boʻlgan oʻttiz qadar qadim va jadid qutub va rasoili jugʻrofiya, tarixiy, hay’ati riyoziy, tabiiy“lardan va yana juda koʻp turli xildagi manbalardan foydalangan holda yozganini qayd etgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Begali Qosimov |title=Mahmudxo’ja Behbudiy |url=https://kh-davron.uz/yangiliklar/muborak-kin/19-yanvar-buyuk-marifastchi-mahmudxoja-behbudiy-1875-1919-tugilgan-kun.html |website=kh-davron.uz |publisher=Xurshid Davron kutubxonasi |accessdate=20-dekabr 2024-yil |date=19.01.2014.}}&lt;/ref&gt;.

1907-yil 23-avgustda [[Nijniy Novgorod|Nijniy Novgorodda]] Rusiya musulmonlarining madaniyat va turmush muammolariga bagʻishlangan qurultoyi chaqirilgan&lt;ref name=&quot;Xayrullayev&quot;&gt;{{kitob manbasi |last1=М.Хайруллаев |title=Маънавият юлдузлари |publisher=Абдулла Қодирий номидаги халқ мероси нашриёти, 1999 |isbn=5-86484-072-6 |page=357 |url=http://lib.sportedu.uz/engine/download.php?id=102 |accessdate=29-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Qurultoyda Behbudiy turkistonliklar guruhini boshqargan va nutq soʻzlagan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Маҳмудхўжа  БЕҲБУДИЙ |title=ЁШЛАРҒА МУРОЖААТ |publisher=«Маънавият», 2022 |location=Тошкент |isbn=978-9943-04-428-9|page=9 |accessdate=5-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Shu yili Behbudiy Rossiya 3-Davlat [[Duma|Dumasining]] Musulmon fraksiyasiga „Turkiston madaniy muxtoriyati“ loyihasini koʻrib chiqish uchun joʻnatgan. Behbudiy loyihada Davlat dumasiga Turkiston musulmon aholisining nufuziga mos vakillar saylanishi, diniy idoraviy ishlarda erkinlikni, Turkis­tondagi mahalliydan tortib har qanday darajadagi boshqaruvda mahalliy xalq vakillarining ishtirok etishini taʼminlash, turkistonlik xalqlar uchun majburiy hamda bepul umumtaʼlimni joriy qilish, mahalliy aholi roziligisiz Turkistonga Rusiya­ning turli hududlaridan aholi koʻchirilishini toʻxtatish, rus istilosi natijasida tortib olingan vaqf mulklarini qaytarish singari qatʼiy talab­larni ilgari surgan. Loyihada yozilgan ism-sharifi hamda mansabi ostiga oʻz muhrini ham bosgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Temur XO‘JAO‘G‘LI |title=Muxtoriyat loyihasi |url=https://jadid.uz/muxtoriyat-loyihasi/ |website=jadid.uz |accessdate=5-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Biroq, uning bu loyihasi 3-Davlat Dumasi tomonidan eʼtiborsiz qoldiriladi&lt;ref name=&quot;Karimov&quot; /&gt;.

Behbudiy 1913-yildan boshlab matbuot ishlari bilan shugʻullangan. Shu yilning aprelida „&lt;nowiki/&gt;[[Zarafshon (gazeta)|Samarqand]]&lt;nowiki/&gt;“ gazetasiga asos solgan. Gazeta ikki tilda: [[oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[tojik tili|tojik]] tillarida, haftada 2-marta chop etilgan. Dastlab ikki sahifada boʻlgan gazeta 3-8-sonlarida sahifalari soni toʻrttaga yetkazilgan. 400-600 nusxada chop etilgan. 45-soni chiqqach, chor hukumatining tazyiqi hamda moddiy qiyinchiliklar tufayli nashr toʻxtagan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Бегали Косимов |title=Карвонбоши |journal=Ёшлик |date=1990 |issue=1 |page=64 |url=https://n.ziyouz.com/kutubxona/category/43-yoshlik?download=10294:yoshlik-1990-1 |accessdate=3-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Shu yilning 20-avgustidan „&lt;nowiki/&gt;[[Oyna (jurnal)|Oyna]]&lt;nowiki/&gt;“ jurnali chiqara boshlagan. Haftalik nashrdan chiqqan bu jurnal asosan oʻzbekcha boʻlib, [[maqola]] ([[forscha]]), [[sheʼr]], eʼlonlar ([[ruscha]]) ham berib borilgan. Sahifalarida illustratsiyalardan foydalanilgan. Jurnal [[Tatariston]], [[Eron]], [[Kavkaz]], [[Afgʻoniston]], [[Turkiya|Turkiya,]] [[Hindiston]]&lt;nowiki/&gt;gacha tarqalgan. „Oyna“ jurnalining sohasi keng qamrovli boʻlib, unda millatning tarixi, haq-huquqi, adabiyot hamda til masalalari, jahondagi ahvol toʻgʻrisida maqola va munozaralar berib borilgan. Jurnal faoliyati 20 oy davom etgan. Shu davr mobaynida 68 soni nashr etilgan. Behbudiy kitob nashrini ham yoʻlga qoʻygan. A. V. Pyakovskiy 1913-yili Behbudiy bosmaxonasida [[Fitrat]]ning „Bayonoti sayyohi hindi“ asarini rus tiliga tarjima qilib, nashr etgan&lt;ref name=&quot;Xayrullayev&quot; /&gt;. Turli xildagi darslik hamda qoʻllanmalardan tashqari nashriyotda „Turkiston, Buxoro va Xivaning xaritasi“ni bosib chiqargan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Naim Karimov |title=ЖАДИД АДАБИЁТИНИНГ АСОСЧИСИ |url=https://kh-davron.uz/yangiliklar/muborak-kin/mahmudxoja-behbudiy-haqida-ikki-maqola.html |website=kh-davron.uz |accessdate=17-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. 1917-yili alloma safdoshlari – Fitrat, Ayniy, Ajziy, Muhammadquli Oʻrinboyev, A. Shomansur bilan birgalikda „Hurriyat“ roʻznomasini, „Zarafshon“ shirkatini hamda „Nashri maorif“ni tashkil etgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=М.БЕҲБУДИИ МЕРОСИНИНГ МИЛЛИЙ ҒОЯ ТАРҒИБОТИДАГИ АҲАМИЯТИ |publisher=Тошкент: 2014 |page=10 |accessdate=5-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiy 1917-yilning 16-23-aprelida [[Toshkent|Toshkentda]] boʻlib oʻtgan Turkiston [[Musulmonlar|musulmonlarining]] 150 nafar vakili qatnashgan qurultoyda ishtirok etib, nutq soʻzlagan. Nutqida musulmonlar orasidagi har qanday ixtiloflarga qarshi chiqqan. Ulugʻ maqsad yoʻlida birlashishga chorlagan. Shunday kelishmovchiliklar tufayli „mustamlakot qoidasi ila bizni idora eturlar“ deb ochiq soʻzlagan&lt;ref name=&quot;Xayrullayev&quot; /&gt;. 1917-yilning 17-martida qabul qilingan Buxoro amirligida amir boshchiligida islohotlar oʻtkazish talabi toʻgʻrisidagi manifest mualliflaridan biri boʻlgan&lt;ref name=&quot;pyesa&quot; /&gt;. Behbudiy shu qurultoyda oʻlka musulmonlar shoʻrosining raisi etib saylangan.

1917-yil 26-noyabrda Behbudiy [[Qoʻqon|Qoʻqonda]] ish boshlagan oʻlka musulmonlarining 4-favqulodda qurultoyida qatnashgan. 27-noyabrga oʻtar kechasi [[Turkiston muxtoriyati|&quot;Turkiston muxtoriyati&quot;]] eʼlon qilindi. Uning gʻoyaviy rahbarlari biri Behbudiy boʻlgan. Muxtoriyat shoʻrolar tomonidan vahshiyona bostirildi. Behbudiy may oyining boshlarida Samarqandga qaytadi. U yerda koʻp tura olmay Toshkentga keladi.

Bu davrda jadidlar va milliy ziyolilar oldida uch tanlov mavjud boʻlgan: birinchisi: xorijiy davlatga chiqib ketish, ikkinchisi: qoʻlida qurol bilan oʻz fikr va gʻoyalarini himoya qilish, uchinchisi: yangi tuzilgan hukumat bilan murosa yoʻliga kirib, xalq taraqqiyoti, maʼrifati yoʻlida xizmat qilish boʻlgan. Turkiston jadidlarining yetakchisi boʻlgan Behbudiy xalq orasida katta obroʻ-eʼtiborga ega boʻlgan. Yangi tuzilgan hukumat ham buni yaxshi tushungan. Shu sababdan alloma yangi hukumat tarkibida milliy masalalar boʻyicha komissariat organlarida ishlashga rozilik beradi. Komissariatning turkiy millat masalalari boʻlimini boshqarish vazifasida faoliyat yuritgan. Hujjatni mutafakkir [[Toshxoʻja Ashurxoʻjayev|Toshxoʻja Ashurxoʻja]] imzolagan&lt;ref name=&quot;uz&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий ҳаётининг номаълум саҳифалари |url=https://www.uzanalytics.com/tarix/6815/ |website=uzanalytics.com |accessdate=12-dekabr 2024-yil |date=25-fevral 2020 |arxivsana=2022-07-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220705024132/https://www.uzanalytics.com/tarix/6815/ }}&lt;/ref&gt;. Behbudiyning oylik maoshi 700 rubl etib belgilangan. Komissar oʻrinbosari sifatida Behbudiy hududdagi maʼnaviy hamda maʼrifiy ishlarga mas’ul boʻlgan. Shu davrda uning tashabbusi bilan „&lt;nowiki/&gt;[[Ishtirokiyun]]&lt;nowiki/&gt;“ („Kommunist“) gazetasi nashr qilingan. Behbudiy nashr bosh muharriri vazifasiga Orif Klivliyevni tayinlagan&lt;ref name=&quot;uz&quot; /&gt;.

Behbudiy 1918-yillari siyosatda faol boʻlgan. Arxiv hujjatlaridan olingan maʼlumotlarga qaraganda, 1918-yilning yozida [[Toshkent|Toshkentga]] borib Turkiston hukumatining Qurultoyida qatnashgan. Shuningdek, [[Ocharchilik|ocharchilikka]] barham berish va oziq-ovqat muammosini bartaraf qilishga oid maqolalarni eʼlon qilgan. [[Partiya]] va ijro organlarining mutasaddi rahbarlari bilan uchrashgan&lt;ref name=&quot;uz&quot; /&gt;.

Kuz oylariga kelib Bebudiy sovetlar va kommunistlar olib borayotgan siyosat mafkurasi notoʻgʻri yoʻnalishdaligini anglab yetgan. Bu mafkura mahalliy xalqlar uchun zararli degan qarorga kelgan. Natijada 1918-yilning oktyabr-noyabr oylariga kelib vazifasidan ketishga qaror qilgan. Hujjatlarda koʻrsatilishicha, Turkiston komissarlar soveti raisi Malkovning imzosi bilan Mahmudxoʻja Behbudiy raislik qilgan sektor tarqatib yuborilgan. 1918-yilning 5-noyabridan boshlab sektor aʼzolariga taqdim qilingan tashviqot va targʻibot olib borish huquqini beruvchi hujjatlar bekor qilingan. Behbudiy ham tashkilotni tark etgan&lt;ref name=&quot;uz&quot; /&gt;.

Ilmiy tadqiqotchilar fikricha Behbudiy shundan keyin haj safariga otlangan.

=== Dramaturgiya ===
[[Fayl:M.Behbudiy open.jpg|alt=Marketing boʻlimi tomonidan yasalgan|thumb|M.Behbudiy uy-muzeyining ochilish afishasi]]
Behbudiy ijodiy faoliyati davomida ikki pyesa yozgan. Biri nashr etilmagan&lt;ref name=&quot;pyesa&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://kh-davron.uz/yangiliklar/muborak-kin/mahmudxoja-behbudiy-haqida-ikki-maqola.html |sarlavha=МАҲМУДХЎЖА БЕҲБУДИЙ |qaralgan sana=17.12.2024 |muallif=Ираж Баширий}}&lt;/ref&gt;. 1911-yili birinchi oʻzbek dramasi boʻlgan „Padarkush yoxud Oʻqimagan bolaning holi“ asarini yozgan. Yozuvchi asar sarlavhasidan soʻng qavs ichida janr va mavzusini „Turkiston maishatidan olingan ibratnoma“ deb keltirgan. 3 parda 4 manzarali mazmunan sodda asarda oʻqimagan, nodon va johil bolaning oʻz otasini oʻldirgani haqida bayon etilgan. Asarning ilk qismlari Buxoroda chiqayotgan „[[Turon (gazeta, Yangi Buxoro)|Turon]]“ gazetasining 1913-yil 1- va 3-yanvar sonlarida bosilgan. Biroq gazeta yopilishi natijasida soʻnggi qismlari nashr etilmagan. „Padarkush“ asari Samarqand harbiy gubernatori, general-mayor Ilya Oleshilidzening koʻmagi va „matbuot ishlari Tiflis qoʻmitasi“ning 1913-yil 23-iyul sanali ruxsati bilan Samarqanddagi Gazarov va Siyanov matbaasida bosilib chiqqan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Дўстқораев Б |title=“Падаркуш”нинг ғаройиб саргузаштлари |journal=Ўзбекистон  адабиёти ва санъати |date=2002 йил 11 январь}}&lt;/ref&gt;. Kitob muqovasiga „[[Borodino jangi]] va Rusiyaning [[Fransuzlar|fransuzlar]] bosqinidan xalos boʻlishining yubileyiga bagʻishlanadi“ degan yozuv qayd etilgan. Pyesa sahnaga chiqishi uchun yana bir yilcha vaqt ketgan. Asar 1914-yilning 15-yanvarida Samarqandda ozarbayjonlik rejissyor Ali Asqarov tomonidan „Qiroatxonai islomiya“ („Islom qiroatxonasi“) kutubxonalar zalida namoyish qilingan. 1914-yil 27-fevralda [[Abdulla Avloniy]] boshchiligida Toshkentda „Turon“ teatr truppasi tomonidan Kolizey maydonida qaytadan sahnalashtirilgan&lt;ref name=&quot;uza&quot;&gt;{{veb manbasi |last1=Шуҳрат Ҳайитов |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий – она юрт фидойиси |url=https://uza.uz/uz/posts/mahmudxozha-behbudiy-ona-yurt-fidoyisi_191156 |website=uza.uz |accessdate=29-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Toshkentdagi namoyish oldidan [[Munavvarqori Abdurashidxon oʻgʻli|Munavvarqori Abdurashidxonov]] teatrning jamiyat oldidagi oʻrni va roli haqida nutq soʻzlagan. Boy rolini Abdulla Avloniyning oʻzi ijro etgan. „[[Turon (teatr)|Turon“ teatr truppasi]] 1914—1916-yillarda „Padarkush“ spektaklini butun Fargʻona vodiysida namoyish etgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Маҳмудхўжа Беҳбудий |title=Танланган асарлар |date=1999 |publisher=Тошкент, Маънавият |page=12 |accessdate=2-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Drama 7-mayda ikkinchi marta sahnaga taqdim etilgan. „Oyna“ jurnalida yozilishicha ikkinchi namoyishda biletlar sotuvidan 384 soʻm 50 tiyin mablagʻ tushgan. Ushbu pulning 184 soʻm 50 tiyini spektaklning xarajatiga sarflangan. Ortgan 200 soʻmdan 110 soʻm qismi maktab islohi uchun, 15 soʻmi Buxoriy qishlogʻida joylashgan mulla Joʻraboy ochgan maktabga, 35 soʻmi Jomboy tumanidagi Bozoramin Hodixoʻja tashkil qilgan va muallim mulla Komil idorasidagi maktabga, 35 soʻmi Abduqodir Shakuriy maktabiga, qolgan 15 soʻmi esa „gorodskoy uchilishche“da oʻqitilayotgan musulmon bolalarga boʻlib berilgan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Шуҳрат Ризaев |title=“Падаркуш” ёхуд Самарқанд тарихидан лавҳалар |journal=“Ватан” газетаси |date=1994 |issue=39}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiy roziligi bilan „Padarkush“ spektakli 1914-yil 5-martda Buxoroning „Turkiston“ saroyida Husayn Najib rahbarligida tatar sanʼatkorlari tomonidan sahnaga qoʻyilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Махмудходжа Бехбуди |url=https://mytashkent.uz/2017/01/16/mahmudhodzha-behbudi/ |website=mytashkent.uz |accessdate=12-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

„Inqilob“ jurnalining 1922-yilda nashrdan chiqqan sonlarining birida B. A. Pyakovskiy „Oʻzbek teatri tarixi“ nomli maqola eʼlon qiladi. Maqolada teatrning vujudga kelishi haqida fikr yuritib „Oʻzbek teatrining asosini qoʻyib beruvchi samarqandlik Mahmudxoʻja Behbudiydir“ deb yozgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Миллий уйғониш даври ўзбек адабиёти |publisher=Тошкент, «Маънавият». 2004 |page=172 |url=https://namdu.uz/media/Books/pdf/2024/06/04/NamDU-ARM-3525-%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D1%83%D0%B9%D2%93%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%88_%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B8_%D1%9E%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%91%D1%82%D0%B8.pdf |accessdate=20-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== Ijtimoiy publitsistika ===
Mahmudxoʻja Behbudiy oʻzining publitsistik faoliyatini 1902-yilda Turkistonda mahalliy tilda nashrdan chiqqan rasmiy „[[Turkiston viloyatining gazeti]]“dan boshlagan. Gasprinskiy 1904-yilda boʻlib oʻtgan rus-yapon urushi munosabati bilan „Tarjimon“ gazetasida musulmonlarni ushbu urushda qatnashayotgan rus hamda musulmon askarlariga yordam koʻrinishida pul, kiyim-kechak, oziq-ovqat toʻplab joʻnatishga daʼvat qilib bir qancha maqola yozgan. Behbudiy ham aynan shu mavzuda „Turkiston viloyatining gazeti“ roʻznomasida kichik maqola eʼlon qilgan. Maqolada Behbudiy Turkiston aholisiga musulmonlar nima uchun rus askarlariga hamda podsho hokimiyatiga yordam berishlari sababini tushuntiradi. Yozuvchi oʻz soʻzlarining isboti koʻrinishida „gazetlarda yozilib“ turgan „Qrim tarafidagi baʼzi shaharliklar“ mablagʻ va kiyim yigʻib yuborganliklari hodisasini misol tariqasi keltiradi. Behbudiy „gazetalar“ deganida aynan „Tarjimon“ gazetasini nazarda tutgan va „Tarjimon“da berilgan maʼlumotlardan foydalangan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Z. ABDIRASHIDOV |title=XX. Asrning Turkiy Dunyoning İkki Buyuk Intellektuali Ismail Gasprnskiy va Mahmudho'ja Behbudiy |url=https://tsuull.uz/sites/default/files/ismoil_gasprinskiy_va_mahmudxoja_behbudiy.pdf |accessdate=15-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

„Oyna“ jurnalining ilk sonidayoq Behbudiy „Ikki emas, toʻrt til lozim“ nomli maqolasini eʼlon qilib, [[oʻzbek tili|oʻzbek]], [[Arab tili|arab]], [[tojik tili|tojik]], [[rus tili|rus]] va hatto biror uzoq xorij (masalan, [[fransuz tili|fransuz]]) tilini bilish shart deya murojaat qilgan. Hurriyat gazetasida eʼlon qilingan „Haq olinur, berilmas“ maqolasida mustaqillikka faqat qoʻlga qurol olib erishish mumkinligini bayon qilgan. „Qozoq qarindoshlarimizgʻa ochiq xat“ maqolasida turli ixtiloflar ichidagi qozoq xalqini birlikka chaqiradi.

Ayni paytda tilning muhofazasi („Har millat oʻz tili ila faxr etar“ –1914, № 35), oʻzaro munosabatlari („Til masalasi“ – 1915, № 11,12) haqida muhim va zarur maqolalar chop etdi. Adabiy tanqidga jiddiy eʼtibor qilgan. Shiningdek, teng huquqlik masalasini ham koʻtargan („Tanqid saralamoqdir“ – 1914, № 27). Millat shaʼnini oyoqosti qiluvchi fikr va qarashlarni rad etib, Turkiston xalqini oʻz nomi bilan atash kerakligini talab qilib chiqqan („Sart soʻzi majhuldur“ 1915, № 22,23,25,26).

1913-yili yozilgan „Ehtiyoji millat“ maqolasida 30 yil muqaddam Samarqand hududidagi bitta Yomoni mahallasining oʻzida 300 alochabof ishchi boʻlgani taʼkidlangan. Ayni paytda ulardan bor-yoʻgʻi 30 kishi qolgani va yana 10 yildan soʻng qolgani ham tugab ketishi xavfi borligi qayd etilgan. „Bu ketishning oxiri yomondur, oʻqimoq va oʻqitmoq kerakdur. Otalardan bolalarga ilmi diniy va ilmi zamonaviy meros qolsun“ deydi alloma&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Нафас Шодмонов |title=Беҳбудийнинг васияти |url=https://belgium.mfa.uz/news/29889?language=uz |website=belgium.mfa.uz |publisher=O'zbekiston Respublikasining Belgiya Qirolligidagi elchixonasi |accessdate=20-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiy oʻzbek matbuoti tarixida maqolanavis sifatida oʻz oʻrniga ega&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий |url=https://muxtoriyat.uz/index.php/en-ca/ma-ki/mma-ki?view=article&amp;id=330&amp;catid=41 |website=muxtoriyat.uz |accessdate=5-dekabr 2024-yil }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Uning hozirgacha aniqlangan maqolalarining soni 300 ga yetadi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Haydarov A |title=“Zarafshon”ning Behbudiysi” |publisher=Sahhof, 2020 |isbn=978-9943-6664-7-2 |page=12 |url=https://oyina.uz/storage/publications/August2021/Z0n04M7NS4rhaCkzRJ1q.pdf |accessdate=4-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Ular turli xil mavzuda. Ilk maqolalaridan boshlab kommunistik mafkurani rad etgan, „xayoliy“, „bu toifaga qoʻshulmoq biz, musulmonlar uchun nihoyatda zararlik“ deb yozgan edi („Xayrul umuri avsatuho“ – „Ishlarning yaxshisi oʻrtachasidir“, „Xurshid“ gazetasi 1906-yil, 6-son). Oʻzlikni anglashni muhim biladi. &quot;Qabilasini(ng) ismini va yetti otasining otini bilmaydurgonlarni &quot;qulq „marquq“ derlar&quot;, deb yozadi („Sart soʻzi majhuldur“, „Oyna“ jurnali, 1914, № 23). 1917-yilning oxiri 1918-yilning boshlarida jadidlar qurgan ilk demokratik davlatchilik namunasi [[Turkiston muxtoriyati]]ning taqdiri hal boʻlayotgan bir paytda oʻlka xalqlarini birlikka chaqiradi.

== Behbudiya kutubxonasi ==
[[Fayl:Noshirlik.png|alt=Mahmudxoʻja Behbudiy uy-muzeyiga oʻrnatilgan noshirlik dastgohi|thumb|Noshirlik dastgohi. M.Behbudiy uy-muzeyi.]]
[[Fayl:Interyer.png|alt=Interyer / M.Behbudiy uy-muzeyi|thumb|Interyer. M.Behbudiy uy-muzeyi]]
Behbudiyning yurt obodligi yoʻlida boshlagan ijobiy ishlaridan biri „&lt;nowiki/&gt;[[Behbudiya kutubxonasi|Behbudiya]]&lt;nowiki/&gt;“ kutubxonasining tashkil etilishi boʻldi. Behbudiy birinchilardan boʻlib Samarqandda kutubxona faoliyatini yoʻlga qoʻygan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sud tizimida raqamlashtirish keng joriy qilinadi |url=https://yuz.uz/uz/news/sud-tizimida-raqamlashtirish-keng-joriy-qilinadi |website=https://yuz.uz |access-date=2023-10-03 |language=uz-Latn-UZ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahmudxoʻja Behbudiy: turkiston jadidchilik harakatining yoʻlboshchisi, milliy maʼrifat rahnamosi |url=https://yuz.uz/uz/news/mahmudxoja-behbudiy-turkiston-jadidchilik-harakatining-yolboshchisi-milliy-marifat-rahnamosi |website=https://yuz.uz |access-date=2023-10-03 |language=uz-Latn-UZ}}&lt;/ref&gt;. [[1908|1908-yil]] [[11-sentyabr|11-sentabrda]] Samarqand hokimining rasmiy ruxsati bilan ushbu kutubxona „Yangi rasta“da ochilgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkiston jadidchilik namoyondasi Mahmudxo’ja Behbudiy |url=https://cyberleninka.ru/article/n/turkiston-jadidchilik-namoyondasi-mahmudxo-ja-behbudiy/viewer |website=cyberleninka.ru |access-date=2023-10-03 }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Biroq kutubxonaning ochilishi haqidagi xabar biroz avval chop etilgan. Bu haqda „[[Turkiston viloyatining gazeti]]“da xabar berilgan edi. 27 bobdan iborat boʻlgan dastur kutubxonaning barcha rasmiy masalalarini belgilab bergan. Kutubxonaga yillik aʼzolik badali 3 soʻmni tashkil etgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Egamqulova |first1=Nodira |title=Behbudiya kutubxonasi: 114 yil avval Samarqandda ochilgan, kuniga 14 soatlab ishlagan va… qarovsiz qolib yopilgan |url=https://oyina.uz/uz/article/442 |accessdate=23-sentabr 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. Kutubxonaning asosiy maqsadi mahalliy musulmon yoshlari va madrasa talabalarini zamonaviy ilmlar bilan shugʻullanishga undash boʻlgan.

Kutubxona faoliyatida Mahmudxoʻja Behbudiyga jadid maʼrifatparvarlari [[Hoji Muin]], Vasliy Samarqandiy va pedagog [[Abduqodir Shakuriy|Abduqodir Shakuriy]] yordam bergan. Tuzilish jihatdan xilma-xil va boy fondga ega boʻlgan. Chet el davlatlarda nashrdan chiqqan dunyoviy va diniy kitoblar, suratli jurnallar hamda gazetalar, ensiklopediya, lugʻatlar, xarita va atlaslardan oʻqib foydalanish mumkin boʻlgan. Kutubxonadagi kitoblar fondi dastlab 200, keyinroq 225 jildga yetgan. Kunda 14 soat davomida ishlagan. Ochilishidan 7 oy oʻtib, aʼzolari soni 125 kishiga yetgan. 1910-yillarga kelganda faoliyati soʻna boshladi. Bunga avvalo oʻlkadagi [[Jadidlar|jadidlar]] va qadimchilar qarama-qarshiligi sabab boʻlgan. Mullalar ota-onalar bilan suhbatlashib, kofirxona sifatida u yerga borishni taqiqlab qoʻyadi. 1912-yilda sanoqli kishi kutubxonadan foydalangan. [[1914|1914-yildan]] moliyaviy qiyinchiliklar boshlanadi. 15 aʼzodan iborat yillik yigʻilish paytida kutubxonani saqlab qolish va iqtisodiy muammoni hal etish maqsadida spektakl qoʻyishga kelishib olinadi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Абдурашидов |first1=З |title=Исмаил Гаспринский и Туркестан в начале XX века: связи-отношения-влияние |publisher=Toshkent: Akademnashr, 2011 |page=267 |accessdate=23-sentabr 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. [[Teatr]] tomoshalari ham qadimchilar tomonidan rad etilgach, Kutubxona faoliyati tugaydi. Kutubxona [[1908]]—[[1914]]-yillarda faoliyat yuritgan. Behbudiy kutubxonani oʻzining uyiga koʻchiradi va Behbudiya kutubxonasi deb nomlaydi. Keyinchalik u yerda chet elda nashr qilingan kitoblarni sotishni ham yoʻlga qoʻyadi va ularning roʻyxati [[Oyna (jurnal)|&quot;Oyna&quot; jurnalida]] eʼlon qilib boriladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Mahmudxoʻja Behbudiy |url=https://uzlib.uz/uz/article/mahmudxo%CA%BBja-behbudiy |accessdate=23-sentabr 2023-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Vafoti ==
1919-yilda Favqulodda komissiya aygʻoqchilari koʻmagi bilan [[Shahrisabz bekligi|Shahrisabz bekligida]] Mahmudxoʻja Behbudiy va hamrohlari Muhammadquli Oʻrinboyev, Mardonquli Shomuhammedovlar qoʻlga olingan. Taxminan ikki oycha vaqt oʻtib, Qarshiga olib kelinib zindonga tashlangan. Qarshi begi Togʻaybekning buyrugʻi bilan bir necha kundan keyin Nuriddinxoʻja Ogʻaliq Ahmadxoʻja oʻgʻli tomonidan zindon yaqinida joylashgan „podsholik chorbogʻi“da qatl ettirilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Mahmudxoʻja Behbudiy |url=https://jadid.uz/jadids/mahmudxoja-behbudiy/ |website=jadid.uz |accessdate=12-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Allomaning qatl etilgani haqidagi xabar oʻsha paytdagi poytaxt Samarqandga rosa bir yildan keyin yetib keladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Mahmudxo‘ja Behbudiy |url=https://oz.sputniknews.uz/20231015/mahmudxoja-behbudiy-biografiya-39977022.html |website=oz.sputniknews.uz |accessdate=23-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Behbudiyning oʻlimiga bagʻishlab [[Abdurauf Fitrat]] „Behbudiyning sagʻanasin izladim“ sheʼrini, [[Sadriddin Ayniy]] „Behbudiy Afandini esga tushirib, qatl va qatlgohga xitoban“, „Behbudiy ruhiga ithof“ va [[Abdulhamid Choʻlpon|Choʻlpon]] „Mahmudxoʻja Behbudiy xotirasiga“ nomli marsiyalarini yozgan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Nilufar Mirsaidova |title=Mahmudxo'ja Behbudiy - buyuk ma'rifatparvar, yozuvchi, |journal=Tamaddun nuri |date=2024 |issue=6 |page=113-118 |url=https://jurnal.tamaddunnuri.uz/index.php/tnj/article/view/346/202 |accessdate=23-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Behbudiy oʻlimi arafasida izdoshlariga vasiyatnoma yozib qoldirgani manbalardan maʼlum. (Unda Fitrat, Siddiqiy, Vadud Mahmud, Akobir Mahdum, Abdulqodir Shakuriy bilan birga Ayniyning nomi ham qayd etilgan). Soʻnggi maktubida „Maorif yoʻlida ishlayturgʻon mualimlarning boshini silangizlar! Maorifgʻa yordam etingiz! Oʻrtadan nifoqni koʻtaringiz! Turkiston bolalarini ilmsiz qoʻymangiz! Har ish qilsangiz jamiyat ila qilingiz! Hammaga ozodlik yoʻlini koʻrsatingiz!“ deb xitob qilgan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Hoji Muin |title=Mufti Mahmudxo‘ja Behbudiy hazratlarining qanday shahid bo‘lg‘anlig‘i va aning tomonidan yozilg‘an vasiyatnoma |journal=Inqilob |date=1922 |issue=1 }}&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
Mahmudxoʻja Behbudiy 1893-yilda uylanib, toʻrt oʻgʻil hamda bir qiz farzand koʻrgan.

Katta oʻgʻliga Maʼsudxon deb ism qoʻygan, u 1897-yili tugʻilgan. Mas’udxon ham eski maktabda, ham gimnaziyada tahsil olgan. Ulgʻaygach roʻznoma hamda nashriyotlarda tarjimon vazifasida ishlagan. 1933-yilda qatagʻon toʻlqini natijasida otasi Mahmudxoʻja Behbudiy „&lt;nowiki/&gt;[[xalq dushmani]]&lt;nowiki/&gt;“ deb eʼlon qilinadi. Maʼsudxon shundan soʻng taʼqibga uchrab [[Tojikiston|Tojikistonga]] koʻchib oʻtishga majbur boʻladi. Oʻsha yerda yashirin ravishda ijod bilan shugʻullangan. 1937-yilda oʻrta maktab oʻquvchilari uchun adabiyot boʻyicha ikki darslik hamda ikkita darslik xrestomatiyasini yozib nashr ettirgan&lt;ref name=&quot;oilasi&quot;&gt;{{veb manbasi |last1=Toʻraxoʻjayeva |first1=Raʼno |title=Mahmudxo‘ja Behbudiyning 145 yilligi oldidan: Ulug‘ alloma shajarasi |url=https://zarnews.uz/uz/post/mahmudxoja-behbudiyning-145-yilligi-oldidan-ulug-alloma-shajarasi |website=zarnews.uz |accessdate=28-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Ikkinchi farzandi Maqsudxon 1911-yili tugʻilgan. Dastlab „usuli jadid“ maktabida oʻqigan. Keyin Bokuda joylashgan muallimlar tayyorlash kursida ikki yillik tahsilni tamomlagan. 1932-yili 21 yoshida vafot etgan&lt;ref name=&quot;oilasi&quot; /&gt;.

Qizi Parvinaxon (Surayyoxon ham deyishgan) 1902-yili tugʻilgan. 10 yoshigacha Abduqodir Shakuriy tashkil qilgan „usuli jadid“ maktabida oʻqigan. Keyinchalik Parvina asosan uyda tahsilni davom ettirib, muallimlardan [[Fransuz tili|fransuz]] va [[Rus tili|rus tillaridan]] saboq olgan. Ikki qizi yoshlik chogʻida vafot etgan. Oʻzi xalq dushmanining qizi tamgʻasi ostida kun kechirgan. 1987-yili vafot etgan&lt;ref name=&quot;oilasi&quot; /&gt;.

Toʻrtinchi farzandi Matlubxon 1914-yili tugʻilgan. 1942-yilda [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushiga]] safarbar qilingan. Urush davrida bedarak yoʻqolgan&lt;ref name=&quot;oilasi&quot; /&gt;.

== Faoliyatini tadqiq qilish ==
XX asrning 20-yillarida [[Hoji Muin Shukrullo oʻgʻli]], Sadriddin Ayniy, [[Laziz Azizzoda]] singari zamondoshlari tomonidan bir qancha maqolalar yozilgan. Alloma hayoti va faoliyatini yoritishda 1922—1923-yillarda Hoji Muin muharrirlik qilgan „Mehnatkashlar tovushi“ hamda „Zarafshon“ (1923) gazetalarida eʼlon qilingan maqolalari muhim ahamiyatga ega. Sadriddin Ayniy Behbudiyni „Oliyshon ustod“ hamda „Turon dohiysi“ kabi nomlar bilan ulugʻlagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Ibrohim G’afurov |title=Mahmudxo’ja Behbudiy haqida ikki badia |url=https://kh-davron.uz/yangiliklar/muborak-kin/ibrohim-gafurov-behbudiy-haqida.html |website=kh-davron.uz |accessdate=21-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiy hayoti va faoliyatini yoritishda keyinchalik [[Ahmad Aliyev]], [[Solih Qosimov]], [[Naim Karimov]], [[Begali Qosimov]], [[Sherali Turdiyev]], [[Sirojiddin Ahmetov|Sirojiddin Ahmedov]], [[Ulugʻbek Dolimov]], [[Bahodir Karim|Bahodir Karimov]], [[Shuhrat Rizayev]], [[Nurboy Jabborov]], [[Zaynobidin Abdirashidov Sharabidinovich|Zaynobiddin Abdirashidov]] kabi koʻplab jadidshunos olimlar izlanish olib borgan&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt;. Germaniyadagi Humbolt universiteti professori, turkshunos olim Ingebord Baldauf Behbudiyning haj safariga oid kundaliklarini nemis tiliga tarjima qilish bilan shugʻullangan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Z.Ahrorova |title=Mahmudxoʻja Behbudiyning pedagogik merosi |journal=Zamonaviy pedagogika va psixologiyaning dolzarb muammolari |date=27-mart 2024 |url=https://cyberleninka.ru/article/n/mahmudxo-ja-behbudiyning-pedagogik-merosi/viewer |accessdate=20-dekabr 2024-yil |arxiv-sana=2025-04-14 |arxiv-url=https://web.archive.org/web/20250414095932/https://cyberleninka.ru/article/n/mahmudxo-ja-behbudiyning-pedagogik-merosi/viewer |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Ingebord Baldauf „Mahmudxoʻja Behbudiy – Falastinda“ nomli maqola yozgan&lt;ref name=&quot;jadidlar&quot; /&gt;. 2023-yilda Naim Karimov „Mahmudxoʻja Behbudiy“ monografiyasini nashr etgan.

== Nashr qilingan asarlari ==
* Behbudiy. „Padarkush“. „[[Sharq yulduzi]]“ jurnali, 1989, 7-son.
* Behbudiy. „Ehtiyoji millat“. „[[Sovet Oʻzbekistoni]]“ gazetasi, 1989.
* Behbudiy. „Bayoni haqiqat“. „[[Fan va turmush]]“. 1992, 5-son.
* Behbudiy. „Yoshlarga murojaat“, „Ikki emas, toʻrt til lozim“. „[[Tafakkur]]“ jurnali, 1994, 1-son.
* Behbudiy. Tanlangan asarlar. T.: Maʼnaviyat, 1997, 1999.(ikkinchi nashri)
== Xotira ==
* [[Qarshi]] shahri 1926–1937-yillar davomida Behbudiy nomi bilan atalgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Азиз Ҳакимов |title=Маҳмудхўжа Бeҳбудий: туркистон жадидчилик ҳаракатининг йўлбошчиси, миллий маърифат раҳнамоси |url=https://yuz.uz/news/mahmudxoja-behbudiy-turkiston-jadidchilik-harakatining-yolboshchisi-milliy-marifat-rahnamosi |website=yuz.uz |accessdate=23-noyabr 2024-yil }}{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;;
* 1977-yilda „Saylanma“ asarlari chop etilgan;
* Behbudiy asarlari Oʻzbekistondagi darslik va oʻquv qoʻllanmalariga kiritilgan;
* [[Toshkent]] va Samarqand shaharlaridagi koʻcha va maktablarga nomi berilgan;
* 2006-yilda Samarqandda yodgorlik oʻrnatilgan;
* [[Tojikiston|Tojikistonning]] [[Xoʻjand]] shahrida Behbudiy sharafiga gimnaziya ochilgan;
* 2020-yilda Oʻzbekistonda allomaning 145 yillik tavalludi nishonlangan''';'''
* Toshkentdagi Adiblar xiyobonida Behbudiyga haykal qoʻyilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=“Zarafshon”ning Behbudiysi” kitobi nashr etildi |url=https://uza.uz/oz/posts/zarafshonning-behbudiysi-kitobi-nashr-etildi_234705|website=uza.uz |accessdate=4-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;;
* 2002-yilda rejissyor [[Baqo Sodiqov]] Behbudiy haqida film suratga olishni boshlagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=18 yil «zapret»da boʻlgan «Mahmudxoʻja Behbudiy» filmi premyerasi oʻtkazildi |url=https://xs.uz/uz/post/18-jil-zapretda-bolgan-behbudij-filmi-premerasi-otkazildi |website=https://xs.uz/uz |publisher=xalq so'zi |accessdate=20.02.2023 |arxivsana=2023-02-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230220084533/https://xs.uz/uz/post/18-jil-zapretda-bolgan-behbudij-filmi-premerasi-otkazildi}}&lt;/ref&gt;, keyinchalik bu ish toʻxtatilgan. 2020-yilda suratga olish ishlari qayta tiklandi va Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi kuni munosabati bilan premyera oʻsha yilning 8-dekabrida boʻlib oʻtgan&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://uz.sputniknews.ru/culture/20200709/14508377/V-Bukhare-zavershayutsya-semki-filma-o-Makhmudkhodzhe-Bekhbudiy.html |title=В Бухаре завершаются съемки фильма о Махмудходже Бехбудий |access-date=2020-09-27 |archive-date=2020-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920163903/https://uz.sputniknews.ru/culture/20200709/14508377/V-Bukhare-zavershayutsya-semki-filma-o-Makhmudkhodzhe-Bekhbudiy.html |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;;
* 2021-yilning 18-oktyabrda [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining]] 2021-yil 13-apreldagi 206-sonli qarori asosida Samarqand shahrida Mahmudxoʻja Behbudiy uy-muzeyi tashkil qilingan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.lex.uz/docs/-5370794?query=Behbudiy#sr-1%7CBERDAQ |sarlavha=LexUZ / Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги қошидаги “Адолат” миллий ҳуқуқий ахборот маркази давлат муассасаси |sana=13.04.2021 |kirish sanasi=13.04.2022 |til=Ўзбекча(кирил) |muallif=ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ВАЗИРЛАР МАҲКАМАСИНИНГ
ҚАРОРИ}}&lt;/ref&gt;.
* 2021-yilda [[Turkiya|Turkiyaning]] TRT Avaz telekanali „Köklerin İzinde“ turkumi ostida turkiy dunyo ziyolilarining hayoti va faoliyati yoritilgan filmlar suratga olgan. Filmning 17-qismi allomaga bagʻishlanib, „Mahmud Hoca Behbudi“ deb nomlangan&lt;ref&gt;{{YouTube|Ve3Vu2KTWWY|Köklerin İzinde 17. Bölüm (Mahmud Hoca Behbudi)|logo=1}}&lt;/ref&gt;;
* 2024-yilning 22-noyabrida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti [[Shavkat Mirziyoyev|Sh. Mirziyoyevning]] dramaturglar uchun Mahmudxoʻja Behbudiy nomidagi mukofot taʼsis etish haqida qarori imzolangan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=„Театрларнинг жамият маданий ҳаётидаги аҳамиятини ошириш ва улар фаолиятини янада қўллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўғрисида“ Президент қарори (ПҚ-399-сон) |url=https://lex.uz/docs/7247327 |website=lex.uz |accessdate=5-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Mahmudxo‘ja Behbudiy va Bahodir Yo‘ldoshev nomidagi mukofotlar ta’sis etiladi |url=https://jadid.uz/mahmudxoja-behbudiy-va-bahodir-yoldoshev-nomidagi-mukofotlar-tasis-etiladi/ |website=jadid.uz |accessdate=5-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;;
* 2025-yilning 3-yanvar kuni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning „Turkiston jadidlik harakatining asoschisi, atoqli adib va jamoat arbobi, noshir va pedagog Mahmudxoʻja Behbudiy tavalludining 150 yilligini keng nishonlash toʻgʻrisida“gi qarori qabul qilingan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last1=ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ПРЕЗИДЕНТИНИНГ ҚАРОРИ |title=Туркистон жадидлик ҳаракатининг асосчиси, атоқли адиб ва жамоат арбоби, ношир ва педагог Маҳмудхўжа Беҳбудий таваллудининг 150 йиллигини кенг нишонлаш тўғрисида |url=https://president.uz/uz/lists/view/7797 |accessdate=3-yanvar 2025-yil |agency=President.uz |date=03.01.2025}}&lt;/ref&gt;. Qarorga koʻra, 2025-yilda [[Samarqand davlat universiteti|Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universitetida]] „Mahmudxoʻja Behbudiy merosi va jadidlik harakatini oʻrganishning dolzarb masalalari“ mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi hamda [[Navoiy teatri|Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston davlat akademik katta teatrida]] Mahmudxoʻja Behbudiy tavalludining 150 yilligiga bagʻishlangan tantanali adabiy-maʼrifiy xotira kechasi tashkil etilishi belgilangan.

== Yana qarang ==

* [[Turkiston milliy birligi]]
* [[Behbudiya kutubxonasi]]
* [[Mahmudxo‘ja Behbudiy uy-muzeyi]]
* [[Behbudiy (film)]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Adabiyotlar ==
* Oʻzbek sovet ensiklopediyasi. 2-jild. T., 1979.
* Qosimov B., Behbudiy va jadidchilik. „[[Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati]]“, 1990-yil 19,26-yanvar.
* Qosimov B., Behbudiy Karvonboshi. „[[Yoshlik]]“ jurnali, 1990-yil, 1-son.
* Qosimov B., Maslakdoshlar. Behbudiy. Ajziy. Fitrat, T., 1994;
* Aliyev A. Mahmudxoʻja Behbudiy. T., 1994.
* Ahmedov S. Oʻlimdan qoʻrqmagan mutafakkir. „Sovet Oʻzbekistoni sanʼati“, 1989-yil, 2-son.
* Rizaev Sh. „Padarkush“ yohud [[Samarqand]] tarixidan lavhalar&quot;. „[[Vatan]]“ gazetasi, 1994-yil, 39-son.
* Shavkat Kushmuratov (Rahmetullah Danyar). Türkistanʼda Ceditçilik ve Mahmud Hoca Behbudi. Ankara, Bengü, 2021.
* Sirojiddin Ahmad. Mahmudxoʻja Behbudiy. T., 2024.
* Timur Kocaoğlu. Türkistanʼda Türkçe ilk tiyatro eseri: Mahmud Hoca Behbudi’nin Pederküş (baba katili) piyesi-1913. Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, 2004.
* Adeeb Khalid. Ceditçilik ve Orta Asyaʼdaki Yeni Kimliklerin Ayrıntılarına Giriş. Çev: Müfit Balabanlılar. Ankara: Yeni Türkiye Yay. 2002.
* Açık Fatma. Mahmut Hoca Behbudi ve Cedit Matbuatı Hakkında Türkiyeʼde Yapılan Çalışmalar. Mahmud Hoca Behbudi Mirası ve Cedit Basını Araştırmaları, Taşkent, Özbekistan, 19 Ocak 2022.
* Shamsiddin Kamoliddin, Timur Kodjaoglu. Proekt kulturnoy avtonomii Turkestana Maxmudxodji Bexbudi. Saarbrücken: LAP, 2021.
* [https://www.academia.edu/37627812/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%B8%D0%B7_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%B0_%D0%93%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%8F%D1%89%D0%B8%D0%B9%D1%81%D1%8F_%D0%BA_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_Crimean_Historical_Review._%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB._%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8C-%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9_2017_1._%D0%A1._245_279?email_work_card=view-paper ''Kamoliddin Sh.'' Dokument iz arxiva Ismaila Gasprinskogo, otnosyaщiysya k Turkestanu. // Krimskoe istoricheskoe obzrenie. 2017. № 1. s. 245—279.] O proekte Turkestanskoy avtonomii M. Bexbudi 1907 goda.
* Adeeb Khalid. The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia. Berkeley &amp; Los Angeles 1998.
* A. Marcos, D. Dragnea, M. Dragnea. Islamic Culture and Pre-Islamic Beliefs in Central Asia. Lexington Books. 2024.

== Havolalar ==
* {{YouTube|5rK5oiUxeiw|&quot;Mahmudxo'ja Behbudiy&quot; hujjatli filmi|logo=1}}
* {{YouTube|Ve3Vu2KTWWY|Köklerin İzinde 17. Bölüm (Mahmud Hoca Behbudi)|logo=1}}
* {{YouTube|0cCh218MWfw|Маҳмудхўжа Беҳбудий ўлими ёхуд фитна “санъати”|logo=1}}
* {{YouTube|hySY2_8S3jM|Маҳмудхўжа Беҳбудий ҳаёти ва ижоди|logo=1}}
* {{YouTube|ubDIgeiu8k8|&quot;Истиқлол фидойилари&quot;: Ўзбек халқининг асл фарзанди Маҳмудҳўжа Беҳбудий|logo=1}}
* {{YouTube|lqOPbDx6srs|Маҳмудхўжа Беҳбудий таваллудига бағишланган халқаро анжуман|logo=1}}


[[Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar]]
[[Turkum:Jadidlar]]
[[Turkum:Rossiya imperiyasi muftiylari]]
[[Turkum:Samarqand shahar dumasi unli ovoz beruvchilari]]
[[Turkum:Sovet yozuvchilari]]
[[Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Samarqand madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Jadidchilik]]</text>
      <sha1>mlbm1zvbfpndnmljkkmae472ttgafo6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269536</id>
      <parentid>6269535</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46702" sha1="ibjxohjeyv0271xju4hnkaska1hf2o8" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat
 | ismi                 = Mahmudxoʻja Behbudiy
 | tasvir               = Photograph of Mahmud Khoja Behbudiy.jpg
 | mukofotlari          = {{Buyuk xizmatlari uchun ordeni}}
 | tavallud sanasi      = {{tugʻilgan sanasi|1875|1|20}}
 | tavallud joyi        = {{TavalludJoyi|Samarqand}}, {{BA}}
 | vafot sanasi         = {{vafot sanasi va yoshi|1919|3|25|1875|1|20}}
 | vafot joyi           = {{VafotJoyi|Qarshi}}, {{BA}}
 | taʼlimi              = Samarqand va Buxoro madrasalari
 | kasbi                = qozi, muftiy, dramaturg, noshir
 | faoliyat_yillari     = 1893—1919
 | bolalari             = 5
 | otasi                = Behbudxo‘ja Solihxo‘ja o‘gʻli
}}

'''Mahmudxoʻja Behbudiy''' ([[Kirill alifbosi]]da: &lt;nowiki&gt;Маҳмудхўжа Беҳбудий&lt;/nowiki&gt;; [[Arab alifbosi]]da: {{Script/Arabic|محمود خواجه بهبودی|en=Maḥmūd Ḫwāǧa Beḥbūdī}}; Toʻliq ismi – '''Mahmudxoʻja Berbudiy ibn Behbudxoʻja''') (30-yanvar, 1874, [[Samarqand]] – 25-mart, 1919, [[Qarshi]]) – [[dramaturg]], [[noshir]], pedagog, qozi, muftiy, [[din]] va jamoat arbobi. [[Jadidchilik]] milliy maʼrifatparvarlik harakatining tarafdori. [[Behbudiya kutubxonasi|&quot;Behbudiya kutubxonasi&quot;]] hamda „Nashriyoti Behbudiya“ faoliyati boʻlgan. „Samarqand“ gazetasi va [[Oyna (jurnal)|&quot;Oyna&quot;]] jurnali asoschisi 

== Hayoti ==
Mahmudxoʻja Behbudiy 1874-yil 30-yanvarda Samarqand shahrining Yomini mahallasida imom-xatib Behbudxoʻja Solihxoʻja oʻgʻli xonadonida tugʻilgan. Otasi [[Ahmad Yassaviy]] avlodidan. Otasining buvasi Niyozxoʻjaning asli kelib chiqishi [[Urganch|urganchlik]] boʻlib, Samarqandga XVIII asr oxirida, [[amir Shohmurod]] hukmronlik davrida koʻchib kelgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Д.Алимова, А.Рашидова |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий ва унинг тарихий тафаккури |date=1999 |publisher=Академия нашриёти |location=Тошкент |page=7}}&lt;/ref&gt;. 1868-yilda rus askarlari Samarqandga bostirib kirgandan keyin otasi Behbudxoʻja oilasini olib Baxshitepa qishlogʻiga koʻchib oʻtgan va shu qishloqda imomlik qilgan. Behbudiyning onasi esa muftiy Odil Mansur oʻgʻlining singlisi boʻlgan.

Behbudiy dastlab otasidan Qur’on ilmini oʻrgangan, keyinchalik 6-7 yoshlarida togʻasi Muhammad Siddiq qoʻlida oʻqib, savod chiqargan. 15 yoshida boshqa bir togʻasi Mulla Odil oʻzi mudarrislik qilgan [[Madrasa|madrasada]] oʻqitib taʼlim bergan&lt;ref name=&quot;jadidlar&quot;&gt;{{kitob manbasi |last1=Abdirashidov |first1=Z |title=Mahmudxo‘ja Behbudiy |date=2022 |publisher=Toshkent: Yoshlar nashriyot uyi |isbn=978-9943-6682-2-5 |accessdate=23-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiylar oilasi maʼrifatparvar va ziyoli boʻlgan. Ikki singlisi ham oʻqib, tahsil olgan. [[Qur’on|Qur’onni]] yaxshi bilgan. Katta singlisi Huriniso „qoribegim“ unvoniga ega boʻlgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Авазов Н |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий — маърифатпарвар |publisher=Тошкент: 1993 |page=1 |accessdate=23-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Ҳожи Муин |title=Танланган асарлар |publisher=Тошкент: Маънавият, 2005 |page=19 |accessdate=28-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. 1893-yilda onasi, 1894-yilda otasi vafot etgan.

Behbudiy 18 yoshida Chashmai ob volostida qozi vazifasida ishlagan togʻasi Muhammad Siddiq qoʻl ostida mirzalik qilgan. Togʻasi oldida ikki yil ishlagach, mirzalik faoliyatini Kobud volosti qozisi Mulla Zubayr Yaxshiboy oʻgʻli qoʻlida davom ettiradi. Chunki bu paytda togʻasi qozilikdan boʻshatilgan. Mirza va qozilik bilan shugʻullanib, soʻng [[Jomboy tumani|Jomboyda]] muftiylik darajasiga koʻtarilgan. Behbudiy Kabut boʻlisida 10 desyatina yerga egalik qilgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Qahramon Rajabov |title=O'zbekiston XX asrda |date=2024 |publisher=Toshkent: Fan |isbn=978-9943-15-685-2 |page=120 |accessdate=23-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Oʻziga toʻq va badavlat kishidir.

Behbudiy 1899–1900-yillarda buxorolik doʻsti Hoji Baqo bilan birga [[Makka]] va [[Madina (shahar)|Madinada]] [[haj]] safariga otlangan. Shu sababli Rossiya, Arabiston, [[Misr]], [[Turkiya]]ni kezib chiqqan. Safar jarayonida sayohatning har qanday turi – [[poyezd]], [[kema]], otda va piyoda yurib dunyo kezgan. Sayohat davomida yangi [[maktab]] (usuli jadid) ochish fikri mustahkamlanib bordi. 1914-yili ikkinchi marta haj safari chogʻida [[Shom]], [[Quddus]], [[Odessa]], [[Istanbul]] va boshqa shaharlarni kezgan. Oʻz sayohati davridagi xotiralarini Samarqandda nashr etilayotgan Oyna jurnalining tahririyatiga yuborib turgan.

1903–1904-yillarda [[Moskva]], [[Sankt-Peterburg|Peterburg]], [[Orenburg]], [[Qozon]] va [[Qrim|Qrimda]] boʻlgan. Maorif sohasida Rossiya va [[Tatarlar|tatar]] arboblari tajribasini oʻrgangan. Mahmudxoʻja Behbudiy Ismoil Gaspirinskiy bilan birinchi marta 1897-yilda Gaspirinskiyning Turkistonga sayohati vaqtida Samarqandda tanishgan. [[Ismoil Gaspirali|Ismoil Gaspirinskiy]] bilan uchrashuvi keyingi hayotiga taʼsir katta koʻrsatdi. Ismoilbey va Behbudiyning ikkinchi uchrashuvi 1914-yilning yozida yuz bergan. [[Alloma]] margʻilonlik bir kishi bilan Istanbulning Gülhane bogʻida yurganda tasodifan Ismoil Gasprinskiyni koʻrgan va oʻxshatgan boʻlsam kerak degan oʻy bilan salom berib oʻtib ketgan. Orqasidan javob ovozi kelgach, ikki doʻst yaqindan koʻrishgan. Gaspiriniskiyning taklifi bilan Shahin posho mehmonxonasida yuz bergan suhbat yetti soat davom etgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Murodov |first1=H |title=TURIZM VA SAYOHATCHILIKNING JADIDLAR HARAKATI TARAQQIYOTIDA   TUTGAN O'RNI (MAHMUDXOJA BEHBUDIY HAYOTI MISOLIDA) |date=2025 |publisher=Buxoro Hamd print |page=202 |accessdate=19-mart 2025-yil}}&lt;/ref&gt;. Gaspirinskiy suhbat yakunida Behbudiyni Qrimga taklif etadi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Жўраев |first1=X. |title=Абдурауф Фитрат ва жадид маданияти. Бухоро тарихи масалалари (энг қадимги замонлардан ҳозиргача) мавзусидаги халкаро миқёсидаги илмий-амалий конфренция материаллари. |date=2023-yil 10-iyun |page=670-673 |accessdate=19-mart 2025-yil}}&lt;/ref&gt;. Oradan koʻp oʻtmay Ismoilbey vafot etgan va Istanbuldagi uchrashuv ularning eng soʻnggi qarshilashishi boʻlgan.

== Faoliyati ==
[[File:Oyina Cover.jpg|thumb|250px|Oyna jurnalining 1-son, 1-sahifasi]]
Behbudiy 1903-yilda Samarqandning [[Jomboy tumani|Jomboy tumanida( u yerda kutubxona ham boʻlib unda kitob oʻqish bilan birga sotib olish ham mumkin boʻlgan) keyinchalik Samarqand tumaniga]] qarashli Rajabamin qishlogʻida „[[Usuli savtiya|usuli savtiya]]“ maktabini ochadi. Bu maktab [[Abduqodir Shakuriy|Abduqodir Shakuriy]] xonadonida tashkil etilgan. Maktab oʻquvchilarining katta qismi shahardan boʻlganligi va Rajabamin qishlogʻiga qatnash qiyinligi sababli keyinchalik bu maktabni Behbudiy oʻzining hovlisiga koʻchiradi. Shu davrda u maktab oʻquvchilari uchun bir qancha darsliklar yaratgan&lt;ref name=&quot;Karimov&quot;&gt;{{kitob manbasi |last1=Наим Каримов |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий |publisher=Тошкент – 2010 |page=22 |url=https://n.ziyouz.com/kutubxona/category/25-adabiyotshunoslik?download=4272:naim-karimov-mahmudxo-ja-behbudiy |accessdate=28-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. 1904-yilda „Risolayi asbobi savod“ („Savod chiqarish kitobi“), 1905-yilda „Risolayi jugʻrofiyayi umroniy“ („Aholi geografiyasiga kirish“), 1906-yilda „Muntaxabi jugʻrofiyai umumiy“ („Qisqacha umumiy geografiya“), 1908-yilda „Kitobatul atfol“ („Bolalar xati“), 1908-yilda „Amaliyoti islom“, 1909-yilda „Tarixi islom“ kitoblarini nashr ettirgan. „Muntaxabi jugʻrofiyai umumiy“ning toʻliq nomi „Kitobi muntaxabi jugʻrofiyai umumiy va namunai jugʻrofiya“ boʻlib, uni chop etish uchun 1905-yilning 24-avgustida Sankt-Peterburg senzurasidan ruxsat olingan. Shundan soʻng 1906-yili Samarqanddagi G. I. Demurov matbaasida bosilgan. sahifalari soni 106 ta. Muallif ushbu „qadim fan“ga tegishli „turkiy, forsiy, arabiy, rusiy lugʻatlarga tasnif boʻlgan oʻttiz qadar qadim va jadid qutub va rasoili jugʻrofiya, tarixiy, hay’ati riyoziy, tabiiy“lardan va yana juda koʻp turli xildagi manbalardan foydalangan holda yozganini qayd etgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Begali Qosimov |title=Mahmudxo’ja Behbudiy |url=https://kh-davron.uz/yangiliklar/muborak-kin/19-yanvar-buyuk-marifastchi-mahmudxoja-behbudiy-1875-1919-tugilgan-kun.html |website=kh-davron.uz |publisher=Xurshid Davron kutubxonasi |accessdate=20-dekabr 2024-yil |date=19.01.2014.}}&lt;/ref&gt;.

1907-yil 23-avgustda [[Nijniy Novgorod|Nijniy Novgorodda]] Rusiya musulmonlarining madaniyat va turmush muammolariga bagʻishlangan qurultoyi chaqirilgan&lt;ref name=&quot;Xayrullayev&quot;&gt;{{kitob manbasi |last1=М.Хайруллаев |title=Маънавият юлдузлари |publisher=Абдулла Қодирий номидаги халқ мероси нашриёти, 1999 |isbn=5-86484-072-6 |page=357 |url=http://lib.sportedu.uz/engine/download.php?id=102 |accessdate=29-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Qurultoyda Behbudiy turkistonliklar guruhini boshqargan va nutq soʻzlagan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Маҳмудхўжа  БЕҲБУДИЙ |title=ЁШЛАРҒА МУРОЖААТ |publisher=«Маънавият», 2022 |location=Тошкент |isbn=978-9943-04-428-9|page=9 |accessdate=5-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Shu yili Behbudiy Rossiya 3-Davlat [[Duma|Dumasining]] Musulmon fraksiyasiga „Turkiston madaniy muxtoriyati“ loyihasini koʻrib chiqish uchun joʻnatgan. Behbudiy loyihada Davlat dumasiga Turkiston musulmon aholisining nufuziga mos vakillar saylanishi, diniy idoraviy ishlarda erkinlikni, Turkis­tondagi mahalliydan tortib har qanday darajadagi boshqaruvda mahalliy xalq vakillarining ishtirok etishini taʼminlash, turkistonlik xalqlar uchun majburiy hamda bepul umumtaʼlimni joriy qilish, mahalliy aholi roziligisiz Turkistonga Rusiya­ning turli hududlaridan aholi koʻchirilishini toʻxtatish, rus istilosi natijasida tortib olingan vaqf mulklarini qaytarish singari qatʼiy talab­larni ilgari surgan. Loyihada yozilgan ism-sharifi hamda mansabi ostiga oʻz muhrini ham bosgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Temur XO‘JAO‘G‘LI |title=Muxtoriyat loyihasi |url=https://jadid.uz/muxtoriyat-loyihasi/ |website=jadid.uz |accessdate=5-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Biroq, uning bu loyihasi 3-Davlat Dumasi tomonidan eʼtiborsiz qoldiriladi&lt;ref name=&quot;Karimov&quot; /&gt;.

Behbudiy 1913-yildan boshlab matbuot ishlari bilan shugʻullangan. Shu yilning aprelida „&lt;nowiki/&gt;[[Zarafshon (gazeta)|Samarqand]]&lt;nowiki/&gt;“ gazetasiga asos solgan. Gazeta ikki tilda: [[oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[tojik tili|tojik]] tillarida, haftada 2-marta chop etilgan. Dastlab ikki sahifada boʻlgan gazeta 3-8-sonlarida sahifalari soni toʻrttaga yetkazilgan. 400-600 nusxada chop etilgan. 45-soni chiqqach, chor hukumatining tazyiqi hamda moddiy qiyinchiliklar tufayli nashr toʻxtagan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Бегали Косимов |title=Карвонбоши |journal=Ёшлик |date=1990 |issue=1 |page=64 |url=https://n.ziyouz.com/kutubxona/category/43-yoshlik?download=10294:yoshlik-1990-1 |accessdate=3-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Shu yilning 20-avgustidan „&lt;nowiki/&gt;[[Oyna (jurnal)|Oyna]]&lt;nowiki/&gt;“ jurnali chiqara boshlagan. Haftalik nashrdan chiqqan bu jurnal asosan oʻzbekcha boʻlib, [[maqola]] ([[forscha]]), [[sheʼr]], eʼlonlar ([[ruscha]]) ham berib borilgan. Sahifalarida illustratsiyalardan foydalanilgan. Jurnal [[Tatariston]], [[Eron]], [[Kavkaz]], [[Afgʻoniston]], [[Turkiya|Turkiya,]] [[Hindiston]]&lt;nowiki/&gt;gacha tarqalgan. „Oyna“ jurnalining sohasi keng qamrovli boʻlib, unda millatning tarixi, haq-huquqi, adabiyot hamda til masalalari, jahondagi ahvol toʻgʻrisida maqola va munozaralar berib borilgan. Jurnal faoliyati 20 oy davom etgan. Shu davr mobaynida 68 soni nashr etilgan. Behbudiy kitob nashrini ham yoʻlga qoʻygan. A. V. Pyakovskiy 1913-yili Behbudiy bosmaxonasida [[Fitrat]]ning „Bayonoti sayyohi hindi“ asarini rus tiliga tarjima qilib, nashr etgan&lt;ref name=&quot;Xayrullayev&quot; /&gt;. Turli xildagi darslik hamda qoʻllanmalardan tashqari nashriyotda „Turkiston, Buxoro va Xivaning xaritasi“ni bosib chiqargan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Naim Karimov |title=ЖАДИД АДАБИЁТИНИНГ АСОСЧИСИ |url=https://kh-davron.uz/yangiliklar/muborak-kin/mahmudxoja-behbudiy-haqida-ikki-maqola.html |website=kh-davron.uz |accessdate=17-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. 1917-yili alloma safdoshlari – Fitrat, Ayniy, Ajziy, Muhammadquli Oʻrinboyev, A. Shomansur bilan birgalikda „Hurriyat“ roʻznomasini, „Zarafshon“ shirkatini hamda „Nashri maorif“ni tashkil etgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=М.БЕҲБУДИИ МЕРОСИНИНГ МИЛЛИЙ ҒОЯ ТАРҒИБОТИДАГИ АҲАМИЯТИ |publisher=Тошкент: 2014 |page=10 |accessdate=5-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiy 1917-yilning 16-23-aprelida [[Toshkent|Toshkentda]] boʻlib oʻtgan Turkiston [[Musulmonlar|musulmonlarining]] 150 nafar vakili qatnashgan qurultoyda ishtirok etib, nutq soʻzlagan. Nutqida musulmonlar orasidagi har qanday ixtiloflarga qarshi chiqqan. Ulugʻ maqsad yoʻlida birlashishga chorlagan. Shunday kelishmovchiliklar tufayli „mustamlakot qoidasi ila bizni idora eturlar“ deb ochiq soʻzlagan&lt;ref name=&quot;Xayrullayev&quot; /&gt;. 1917-yilning 17-martida qabul qilingan Buxoro amirligida amir boshchiligida islohotlar oʻtkazish talabi toʻgʻrisidagi manifest mualliflaridan biri boʻlgan&lt;ref name=&quot;pyesa&quot; /&gt;. Behbudiy shu qurultoyda oʻlka musulmonlar shoʻrosining raisi etib saylangan.

1917-yil 26-noyabrda Behbudiy [[Qoʻqon|Qoʻqonda]] ish boshlagan oʻlka musulmonlarining 4-favqulodda qurultoyida qatnashgan. 27-noyabrga oʻtar kechasi [[Turkiston muxtoriyati|&quot;Turkiston muxtoriyati&quot;]] eʼlon qilindi. Uning gʻoyaviy rahbarlari biri Behbudiy boʻlgan. Muxtoriyat shoʻrolar tomonidan vahshiyona bostirildi. Behbudiy may oyining boshlarida Samarqandga qaytadi. U yerda koʻp tura olmay Toshkentga keladi.

Bu davrda jadidlar va milliy ziyolilar oldida uch tanlov mavjud boʻlgan: birinchisi: xorijiy davlatga chiqib ketish, ikkinchisi: qoʻlida qurol bilan oʻz fikr va gʻoyalarini himoya qilish, uchinchisi: yangi tuzilgan hukumat bilan murosa yoʻliga kirib, xalq taraqqiyoti, maʼrifati yoʻlida xizmat qilish boʻlgan. Turkiston jadidlarining yetakchisi boʻlgan Behbudiy xalq orasida katta obroʻ-eʼtiborga ega boʻlgan. Yangi tuzilgan hukumat ham buni yaxshi tushungan. Shu sababdan alloma yangi hukumat tarkibida milliy masalalar boʻyicha komissariat organlarida ishlashga rozilik beradi. Komissariatning turkiy millat masalalari boʻlimini boshqarish vazifasida faoliyat yuritgan. Hujjatni mutafakkir [[Toshxoʻja Ashurxoʻjayev|Toshxoʻja Ashurxoʻja]] imzolagan&lt;ref name=&quot;uz&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий ҳаётининг номаълум саҳифалари |url=https://www.uzanalytics.com/tarix/6815/ |website=uzanalytics.com |accessdate=12-dekabr 2024-yil |date=25-fevral 2020 |arxivsana=2022-07-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220705024132/https://www.uzanalytics.com/tarix/6815/ }}&lt;/ref&gt;. Behbudiyning oylik maoshi 700 rubl etib belgilangan. Komissar oʻrinbosari sifatida Behbudiy hududdagi maʼnaviy hamda maʼrifiy ishlarga mas’ul boʻlgan. Shu davrda uning tashabbusi bilan „&lt;nowiki/&gt;[[Ishtirokiyun]]&lt;nowiki/&gt;“ („Kommunist“) gazetasi nashr qilingan. Behbudiy nashr bosh muharriri vazifasiga Orif Klivliyevni tayinlagan&lt;ref name=&quot;uz&quot; /&gt;.

Behbudiy 1918-yillari siyosatda faol boʻlgan. Arxiv hujjatlaridan olingan maʼlumotlarga qaraganda, 1918-yilning yozida [[Toshkent|Toshkentga]] borib Turkiston hukumatining Qurultoyida qatnashgan. Shuningdek, [[Ocharchilik|ocharchilikka]] barham berish va oziq-ovqat muammosini bartaraf qilishga oid maqolalarni eʼlon qilgan. [[Partiya]] va ijro organlarining mutasaddi rahbarlari bilan uchrashgan&lt;ref name=&quot;uz&quot; /&gt;.

Kuz oylariga kelib Bebudiy sovetlar va kommunistlar olib borayotgan siyosat mafkurasi notoʻgʻri yoʻnalishdaligini anglab yetgan. Bu mafkura mahalliy xalqlar uchun zararli degan qarorga kelgan. Natijada 1918-yilning oktyabr-noyabr oylariga kelib vazifasidan ketishga qaror qilgan. Hujjatlarda koʻrsatilishicha, Turkiston komissarlar soveti raisi Malkovning imzosi bilan Mahmudxoʻja Behbudiy raislik qilgan sektor tarqatib yuborilgan. 1918-yilning 5-noyabridan boshlab sektor aʼzolariga taqdim qilingan tashviqot va targʻibot olib borish huquqini beruvchi hujjatlar bekor qilingan. Behbudiy ham tashkilotni tark etgan&lt;ref name=&quot;uz&quot; /&gt;.

Ilmiy tadqiqotchilar fikricha Behbudiy shundan keyin haj safariga otlangan.

=== Dramaturgiya ===
[[Fayl:M.Behbudiy open.jpg|alt=Marketing boʻlimi tomonidan yasalgan|thumb|M.Behbudiy uy-muzeyining ochilish afishasi]]
Behbudiy ijodiy faoliyati davomida ikki pyesa yozgan. Biri nashr etilmagan&lt;ref name=&quot;pyesa&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://kh-davron.uz/yangiliklar/muborak-kin/mahmudxoja-behbudiy-haqida-ikki-maqola.html |sarlavha=МАҲМУДХЎЖА БЕҲБУДИЙ |qaralgan sana=17.12.2024 |muallif=Ираж Баширий}}&lt;/ref&gt;. 1911-yili birinchi oʻzbek dramasi boʻlgan „Padarkush yoxud Oʻqimagan bolaning holi“ asarini yozgan. Yozuvchi asar sarlavhasidan soʻng qavs ichida janr va mavzusini „Turkiston maishatidan olingan ibratnoma“ deb keltirgan. 3 parda 4 manzarali mazmunan sodda asarda oʻqimagan, nodon va johil bolaning oʻz otasini oʻldirgani haqida bayon etilgan. Asarning ilk qismlari Buxoroda chiqayotgan „[[Turon (gazeta, Yangi Buxoro)|Turon]]“ gazetasining 1913-yil 1- va 3-yanvar sonlarida bosilgan. Biroq gazeta yopilishi natijasida soʻnggi qismlari nashr etilmagan. „Padarkush“ asari Samarqand harbiy gubernatori, general-mayor Ilya Oleshilidzening koʻmagi va „matbuot ishlari Tiflis qoʻmitasi“ning 1913-yil 23-iyul sanali ruxsati bilan Samarqanddagi Gazarov va Siyanov matbaasida bosilib chiqqan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Дўстқораев Б |title=“Падаркуш”нинг ғаройиб саргузаштлари |journal=Ўзбекистон  адабиёти ва санъати |date=2002 йил 11 январь}}&lt;/ref&gt;. Kitob muqovasiga „[[Borodino jangi]] va Rusiyaning [[Fransuzlar|fransuzlar]] bosqinidan xalos boʻlishining yubileyiga bagʻishlanadi“ degan yozuv qayd etilgan. Pyesa sahnaga chiqishi uchun yana bir yilcha vaqt ketgan. Asar 1914-yilning 15-yanvarida Samarqandda ozarbayjonlik rejissyor Ali Asqarov tomonidan „Qiroatxonai islomiya“ („Islom qiroatxonasi“) kutubxonalar zalida namoyish qilingan. 1914-yil 27-fevralda [[Abdulla Avloniy]] boshchiligida Toshkentda „Turon“ teatr truppasi tomonidan Kolizey maydonida qaytadan sahnalashtirilgan&lt;ref name=&quot;uza&quot;&gt;{{veb manbasi |last1=Шуҳрат Ҳайитов |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий – она юрт фидойиси |url=https://uza.uz/uz/posts/mahmudxozha-behbudiy-ona-yurt-fidoyisi_191156 |website=uza.uz |accessdate=29-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Toshkentdagi namoyish oldidan [[Munavvarqori Abdurashidxon oʻgʻli|Munavvarqori Abdurashidxonov]] teatrning jamiyat oldidagi oʻrni va roli haqida nutq soʻzlagan. Boy rolini Abdulla Avloniyning oʻzi ijro etgan. „[[Turon (teatr)|Turon“ teatr truppasi]] 1914—1916-yillarda „Padarkush“ spektaklini butun Fargʻona vodiysida namoyish etgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Маҳмудхўжа Беҳбудий |title=Танланган асарлар |date=1999 |publisher=Тошкент, Маънавият |page=12 |accessdate=2-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Drama 7-mayda ikkinchi marta sahnaga taqdim etilgan. „Oyna“ jurnalida yozilishicha ikkinchi namoyishda biletlar sotuvidan 384 soʻm 50 tiyin mablagʻ tushgan. Ushbu pulning 184 soʻm 50 tiyini spektaklning xarajatiga sarflangan. Ortgan 200 soʻmdan 110 soʻm qismi maktab islohi uchun, 15 soʻmi Buxoriy qishlogʻida joylashgan mulla Joʻraboy ochgan maktabga, 35 soʻmi Jomboy tumanidagi Bozoramin Hodixoʻja tashkil qilgan va muallim mulla Komil idorasidagi maktabga, 35 soʻmi Abduqodir Shakuriy maktabiga, qolgan 15 soʻmi esa „gorodskoy uchilishche“da oʻqitilayotgan musulmon bolalarga boʻlib berilgan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Шуҳрат Ризaев |title=“Падаркуш” ёхуд Самарқанд тарихидан лавҳалар |journal=“Ватан” газетаси |date=1994 |issue=39}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiy roziligi bilan „Padarkush“ spektakli 1914-yil 5-martda Buxoroning „Turkiston“ saroyida Husayn Najib rahbarligida tatar sanʼatkorlari tomonidan sahnaga qoʻyilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Махмудходжа Бехбуди |url=https://mytashkent.uz/2017/01/16/mahmudhodzha-behbudi/ |website=mytashkent.uz |accessdate=12-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

„Inqilob“ jurnalining 1922-yilda nashrdan chiqqan sonlarining birida B. A. Pyakovskiy „Oʻzbek teatri tarixi“ nomli maqola eʼlon qiladi. Maqolada teatrning vujudga kelishi haqida fikr yuritib „Oʻzbek teatrining asosini qoʻyib beruvchi samarqandlik Mahmudxoʻja Behbudiydir“ deb yozgan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Миллий уйғониш даври ўзбек адабиёти |publisher=Тошкент, «Маънавият». 2004 |page=172 |url=https://namdu.uz/media/Books/pdf/2024/06/04/NamDU-ARM-3525-%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D1%83%D0%B9%D2%93%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%88_%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B8_%D1%9E%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%91%D1%82%D0%B8.pdf |accessdate=20-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== Ijtimoiy publitsistika ===
Mahmudxoʻja Behbudiy oʻzining publitsistik faoliyatini 1902-yilda Turkistonda mahalliy tilda nashrdan chiqqan rasmiy „[[Turkiston viloyatining gazeti]]“dan boshlagan. Gasprinskiy 1904-yilda boʻlib oʻtgan rus-yapon urushi munosabati bilan „Tarjimon“ gazetasida musulmonlarni ushbu urushda qatnashayotgan rus hamda musulmon askarlariga yordam koʻrinishida pul, kiyim-kechak, oziq-ovqat toʻplab joʻnatishga daʼvat qilib bir qancha maqola yozgan. Behbudiy ham aynan shu mavzuda „Turkiston viloyatining gazeti“ roʻznomasida kichik maqola eʼlon qilgan. Maqolada Behbudiy Turkiston aholisiga musulmonlar nima uchun rus askarlariga hamda podsho hokimiyatiga yordam berishlari sababini tushuntiradi. Yozuvchi oʻz soʻzlarining isboti koʻrinishida „gazetlarda yozilib“ turgan „Qrim tarafidagi baʼzi shaharliklar“ mablagʻ va kiyim yigʻib yuborganliklari hodisasini misol tariqasi keltiradi. Behbudiy „gazetalar“ deganida aynan „Tarjimon“ gazetasini nazarda tutgan va „Tarjimon“da berilgan maʼlumotlardan foydalangan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Z. ABDIRASHIDOV |title=XX. Asrning Turkiy Dunyoning İkki Buyuk Intellektuali Ismail Gasprnskiy va Mahmudho'ja Behbudiy |url=https://tsuull.uz/sites/default/files/ismoil_gasprinskiy_va_mahmudxoja_behbudiy.pdf |accessdate=15-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

„Oyna“ jurnalining ilk sonidayoq Behbudiy „Ikki emas, toʻrt til lozim“ nomli maqolasini eʼlon qilib, [[oʻzbek tili|oʻzbek]], [[Arab tili|arab]], [[tojik tili|tojik]], [[rus tili|rus]] va hatto biror uzoq xorij (masalan, [[fransuz tili|fransuz]]) tilini bilish shart deya murojaat qilgan. Hurriyat gazetasida eʼlon qilingan „Haq olinur, berilmas“ maqolasida mustaqillikka faqat qoʻlga qurol olib erishish mumkinligini bayon qilgan. „Qozoq qarindoshlarimizgʻa ochiq xat“ maqolasida turli ixtiloflar ichidagi qozoq xalqini birlikka chaqiradi.

Ayni paytda tilning muhofazasi („Har millat oʻz tili ila faxr etar“ –1914, № 35), oʻzaro munosabatlari („Til masalasi“ – 1915, № 11,12) haqida muhim va zarur maqolalar chop etdi. Adabiy tanqidga jiddiy eʼtibor qilgan. Shiningdek, teng huquqlik masalasini ham koʻtargan („Tanqid saralamoqdir“ – 1914, № 27). Millat shaʼnini oyoqosti qiluvchi fikr va qarashlarni rad etib, Turkiston xalqini oʻz nomi bilan atash kerakligini talab qilib chiqqan („Sart soʻzi majhuldur“ 1915, № 22,23,25,26).

1913-yili yozilgan „Ehtiyoji millat“ maqolasida 30 yil muqaddam Samarqand hududidagi bitta Yomoni mahallasining oʻzida 300 alochabof ishchi boʻlgani taʼkidlangan. Ayni paytda ulardan bor-yoʻgʻi 30 kishi qolgani va yana 10 yildan soʻng qolgani ham tugab ketishi xavfi borligi qayd etilgan. „Bu ketishning oxiri yomondur, oʻqimoq va oʻqitmoq kerakdur. Otalardan bolalarga ilmi diniy va ilmi zamonaviy meros qolsun“ deydi alloma&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Нафас Шодмонов |title=Беҳбудийнинг васияти |url=https://belgium.mfa.uz/news/29889?language=uz |website=belgium.mfa.uz |publisher=O'zbekiston Respublikasining Belgiya Qirolligidagi elchixonasi |accessdate=20-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiy oʻzbek matbuoti tarixida maqolanavis sifatida oʻz oʻrniga ega&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Маҳмудхўжа Беҳбудий |url=https://muxtoriyat.uz/index.php/en-ca/ma-ki/mma-ki?view=article&amp;id=330&amp;catid=41 |website=muxtoriyat.uz |accessdate=5-dekabr 2024-yil }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Uning hozirgacha aniqlangan maqolalarining soni 300 ga yetadi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Haydarov A |title=“Zarafshon”ning Behbudiysi” |publisher=Sahhof, 2020 |isbn=978-9943-6664-7-2 |page=12 |url=https://oyina.uz/storage/publications/August2021/Z0n04M7NS4rhaCkzRJ1q.pdf |accessdate=4-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Ular turli xil mavzuda. Ilk maqolalaridan boshlab kommunistik mafkurani rad etgan, „xayoliy“, „bu toifaga qoʻshulmoq biz, musulmonlar uchun nihoyatda zararlik“ deb yozgan edi („Xayrul umuri avsatuho“ – „Ishlarning yaxshisi oʻrtachasidir“, „Xurshid“ gazetasi 1906-yil, 6-son). Oʻzlikni anglashni muhim biladi. &quot;Qabilasini(ng) ismini va yetti otasining otini bilmaydurgonlarni &quot;qulq „marquq“ derlar&quot;, deb yozadi („Sart soʻzi majhuldur“, „Oyna“ jurnali, 1914, № 23). 1917-yilning oxiri 1918-yilning boshlarida jadidlar qurgan ilk demokratik davlatchilik namunasi [[Turkiston muxtoriyati]]ning taqdiri hal boʻlayotgan bir paytda oʻlka xalqlarini birlikka chaqiradi.

== Behbudiya kutubxonasi ==
[[Fayl:Noshirlik.png|alt=Mahmudxoʻja Behbudiy uy-muzeyiga oʻrnatilgan noshirlik dastgohi|thumb|Noshirlik dastgohi. M.Behbudiy uy-muzeyi.]]
[[Fayl:Interyer.png|alt=Interyer / M.Behbudiy uy-muzeyi|thumb|Interyer. M.Behbudiy uy-muzeyi]]
Behbudiyning yurt obodligi yoʻlida boshlagan ijobiy ishlaridan biri „&lt;nowiki/&gt;[[Behbudiya kutubxonasi|Behbudiya]]&lt;nowiki/&gt;“ kutubxonasining tashkil etilishi boʻldi. Behbudiy birinchilardan boʻlib Samarqandda kutubxona faoliyatini yoʻlga qoʻygan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sud tizimida raqamlashtirish keng joriy qilinadi |url=https://yuz.uz/uz/news/sud-tizimida-raqamlashtirish-keng-joriy-qilinadi |website=https://yuz.uz |access-date=2023-10-03 |language=uz-Latn-UZ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahmudxoʻja Behbudiy: turkiston jadidchilik harakatining yoʻlboshchisi, milliy maʼrifat rahnamosi |url=https://yuz.uz/uz/news/mahmudxoja-behbudiy-turkiston-jadidchilik-harakatining-yolboshchisi-milliy-marifat-rahnamosi |website=https://yuz.uz |access-date=2023-10-03 |language=uz-Latn-UZ}}&lt;/ref&gt;. [[1908|1908-yil]] [[11-sentyabr|11-sentabrda]] Samarqand hokimining rasmiy ruxsati bilan ushbu kutubxona „Yangi rasta“da ochilgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkiston jadidchilik namoyondasi Mahmudxo’ja Behbudiy |url=https://cyberleninka.ru/article/n/turkiston-jadidchilik-namoyondasi-mahmudxo-ja-behbudiy/viewer |website=cyberleninka.ru |access-date=2023-10-03 }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Biroq kutubxonaning ochilishi haqidagi xabar biroz avval chop etilgan. Bu haqda „[[Turkiston viloyatining gazeti]]“da xabar berilgan edi. 27 bobdan iborat boʻlgan dastur kutubxonaning barcha rasmiy masalalarini belgilab bergan. Kutubxonaga yillik aʼzolik badali 3 soʻmni tashkil etgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Egamqulova |first1=Nodira |title=Behbudiya kutubxonasi: 114 yil avval Samarqandda ochilgan, kuniga 14 soatlab ishlagan va… qarovsiz qolib yopilgan |url=https://oyina.uz/uz/article/442 |accessdate=23-sentabr 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. Kutubxonaning asosiy maqsadi mahalliy musulmon yoshlari va madrasa talabalarini zamonaviy ilmlar bilan shugʻullanishga undash boʻlgan.

Kutubxona faoliyatida Mahmudxoʻja Behbudiyga jadid maʼrifatparvarlari [[Hoji Muin]], Vasliy Samarqandiy va pedagog [[Abduqodir Shakuriy|Abduqodir Shakuriy]] yordam bergan. Tuzilish jihatdan xilma-xil va boy fondga ega boʻlgan. Chet el davlatlarda nashrdan chiqqan dunyoviy va diniy kitoblar, suratli jurnallar hamda gazetalar, ensiklopediya, lugʻatlar, xarita va atlaslardan oʻqib foydalanish mumkin boʻlgan. Kutubxonadagi kitoblar fondi dastlab 200, keyinroq 225 jildga yetgan. Kunda 14 soat davomida ishlagan. Ochilishidan 7 oy oʻtib, aʼzolari soni 125 kishiga yetgan. 1910-yillarga kelganda faoliyati soʻna boshladi. Bunga avvalo oʻlkadagi [[Jadidlar|jadidlar]] va qadimchilar qarama-qarshiligi sabab boʻlgan. Mullalar ota-onalar bilan suhbatlashib, kofirxona sifatida u yerga borishni taqiqlab qoʻyadi. 1912-yilda sanoqli kishi kutubxonadan foydalangan. [[1914|1914-yildan]] moliyaviy qiyinchiliklar boshlanadi. 15 aʼzodan iborat yillik yigʻilish paytida kutubxonani saqlab qolish va iqtisodiy muammoni hal etish maqsadida spektakl qoʻyishga kelishib olinadi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Абдурашидов |first1=З |title=Исмаил Гаспринский и Туркестан в начале XX века: связи-отношения-влияние |publisher=Toshkent: Akademnashr, 2011 |page=267 |accessdate=23-sentabr 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. [[Teatr]] tomoshalari ham qadimchilar tomonidan rad etilgach, Kutubxona faoliyati tugaydi. Kutubxona [[1908]]—[[1914]]-yillarda faoliyat yuritgan. Behbudiy kutubxonani oʻzining uyiga koʻchiradi va Behbudiya kutubxonasi deb nomlaydi. Keyinchalik u yerda chet elda nashr qilingan kitoblarni sotishni ham yoʻlga qoʻyadi va ularning roʻyxati [[Oyna (jurnal)|&quot;Oyna&quot; jurnalida]] eʼlon qilib boriladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Mahmudxoʻja Behbudiy |url=https://uzlib.uz/uz/article/mahmudxo%CA%BBja-behbudiy |accessdate=23-sentabr 2023-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Vafoti ==
1919-yilda Favqulodda komissiya aygʻoqchilari koʻmagi bilan [[Shahrisabz bekligi|Shahrisabz bekligida]] Mahmudxoʻja Behbudiy va hamrohlari Muhammadquli Oʻrinboyev, Mardonquli Shomuhammedovlar qoʻlga olingan. Taxminan ikki oycha vaqt oʻtib, Qarshiga olib kelinib zindonga tashlangan. Qarshi begi Togʻaybekning buyrugʻi bilan bir necha kundan keyin Nuriddinxoʻja Ogʻaliq Ahmadxoʻja oʻgʻli tomonidan zindon yaqinida joylashgan „podsholik chorbogʻi“da qatl ettirilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Mahmudxoʻja Behbudiy |url=https://jadid.uz/jadids/mahmudxoja-behbudiy/ |website=jadid.uz |accessdate=12-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Allomaning qatl etilgani haqidagi xabar oʻsha paytdagi poytaxt Samarqandga rosa bir yildan keyin yetib keladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Mahmudxo‘ja Behbudiy |url=https://oz.sputniknews.uz/20231015/mahmudxoja-behbudiy-biografiya-39977022.html |website=oz.sputniknews.uz |accessdate=23-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Behbudiyning oʻlimiga bagʻishlab [[Abdurauf Fitrat]] „Behbudiyning sagʻanasin izladim“ sheʼrini, [[Sadriddin Ayniy]] „Behbudiy Afandini esga tushirib, qatl va qatlgohga xitoban“, „Behbudiy ruhiga ithof“ va [[Abdulhamid Choʻlpon|Choʻlpon]] „Mahmudxoʻja Behbudiy xotirasiga“ nomli marsiyalarini yozgan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Nilufar Mirsaidova |title=Mahmudxo'ja Behbudiy - buyuk ma'rifatparvar, yozuvchi, |journal=Tamaddun nuri |date=2024 |issue=6 |page=113-118 |url=https://jurnal.tamaddunnuri.uz/index.php/tnj/article/view/346/202 |accessdate=23-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;. Behbudiy oʻlimi arafasida izdoshlariga vasiyatnoma yozib qoldirgani manbalardan maʼlum. (Unda Fitrat, Siddiqiy, Vadud Mahmud, Akobir Mahdum, Abdulqodir Shakuriy bilan birga Ayniyning nomi ham qayd etilgan). Soʻnggi maktubida „Maorif yoʻlida ishlayturgʻon mualimlarning boshini silangizlar! Maorifgʻa yordam etingiz! Oʻrtadan nifoqni koʻtaringiz! Turkiston bolalarini ilmsiz qoʻymangiz! Har ish qilsangiz jamiyat ila qilingiz! Hammaga ozodlik yoʻlini koʻrsatingiz!“ deb xitob qilgan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Hoji Muin |title=Mufti Mahmudxo‘ja Behbudiy hazratlarining qanday shahid bo‘lg‘anlig‘i va aning tomonidan yozilg‘an vasiyatnoma |journal=Inqilob |date=1922 |issue=1 }}&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
Mahmudxoʻja Behbudiy 1893-yilda uylanib, toʻrt oʻgʻil hamda bir qiz farzand koʻrgan.

Katta oʻgʻliga Maʼsudxon deb ism qoʻygan, u 1897-yili tugʻilgan. Mas’udxon ham eski maktabda, ham gimnaziyada tahsil olgan. Ulgʻaygach roʻznoma hamda nashriyotlarda tarjimon vazifasida ishlagan. 1933-yilda qatagʻon toʻlqini natijasida otasi Mahmudxoʻja Behbudiy „&lt;nowiki/&gt;[[xalq dushmani]]&lt;nowiki/&gt;“ deb eʼlon qilinadi. Maʼsudxon shundan soʻng taʼqibga uchrab [[Tojikiston|Tojikistonga]] koʻchib oʻtishga majbur boʻladi. Oʻsha yerda yashirin ravishda ijod bilan shugʻullangan. 1937-yilda oʻrta maktab oʻquvchilari uchun adabiyot boʻyicha ikki darslik hamda ikkita darslik xrestomatiyasini yozib nashr ettirgan&lt;ref name=&quot;oilasi&quot;&gt;{{veb manbasi |last1=Toʻraxoʻjayeva |first1=Raʼno |title=Mahmudxo‘ja Behbudiyning 145 yilligi oldidan: Ulug‘ alloma shajarasi |url=https://zarnews.uz/uz/post/mahmudxoja-behbudiyning-145-yilligi-oldidan-ulug-alloma-shajarasi |website=zarnews.uz |accessdate=28-noyabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Ikkinchi farzandi Maqsudxon 1911-yili tugʻilgan. Dastlab „usuli jadid“ maktabida oʻqigan. Keyin Bokuda joylashgan muallimlar tayyorlash kursida ikki yillik tahsilni tamomlagan. 1932-yili 21 yoshida vafot etgan&lt;ref name=&quot;oilasi&quot; /&gt;.

Qizi Parvinaxon (Surayyoxon ham deyishgan) 1902-yili tugʻilgan. 10 yoshigacha Abduqodir Shakuriy tashkil qilgan „usuli jadid“ maktabida oʻqigan. Keyinchalik Parvina asosan uyda tahsilni davom ettirib, muallimlardan [[Fransuz tili|fransuz]] va [[Rus tili|rus tillaridan]] saboq olgan. Ikki qizi yoshlik chogʻida vafot etgan. Oʻzi xalq dushmanining qizi tamgʻasi ostida kun kechirgan. 1987-yili vafot etgan&lt;ref name=&quot;oilasi&quot; /&gt;.

Toʻrtinchi farzandi Matlubxon 1914-yili tugʻilgan. 1942-yilda [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushiga]] safarbar qilingan. Urush davrida bedarak yoʻqolgan&lt;ref name=&quot;oilasi&quot; /&gt;.

== Faoliyatini tadqiq qilish ==
XX asrning 20-yillarida [[Hoji Muin Shukrullo oʻgʻli]], Sadriddin Ayniy, [[Laziz Azizzoda]] singari zamondoshlari tomonidan bir qancha maqolalar yozilgan. Alloma hayoti va faoliyatini yoritishda 1922—1923-yillarda Hoji Muin muharrirlik qilgan „Mehnatkashlar tovushi“ hamda „Zarafshon“ (1923) gazetalarida eʼlon qilingan maqolalari muhim ahamiyatga ega. Sadriddin Ayniy Behbudiyni „Oliyshon ustod“ hamda „Turon dohiysi“ kabi nomlar bilan ulugʻlagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Ibrohim G’afurov |title=Mahmudxo’ja Behbudiy haqida ikki badia |url=https://kh-davron.uz/yangiliklar/muborak-kin/ibrohim-gafurov-behbudiy-haqida.html |website=kh-davron.uz |accessdate=21-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiy hayoti va faoliyatini yoritishda keyinchalik [[Ahmad Aliyev]], [[Solih Qosimov]], [[Naim Karimov]], [[Begali Qosimov]], [[Sherali Turdiyev]], [[Sirojiddin Ahmetov|Sirojiddin Ahmedov]], [[Ulugʻbek Dolimov]], [[Bahodir Karim|Bahodir Karimov]], [[Shuhrat Rizayev]], [[Nurboy Jabborov]], [[Zaynobidin Abdirashidov Sharabidinovich|Zaynobiddin Abdirashidov]] kabi koʻplab jadidshunos olimlar izlanish olib borgan&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt;. Germaniyadagi Humbolt universiteti professori, turkshunos olim Ingebord Baldauf Behbudiyning haj safariga oid kundaliklarini nemis tiliga tarjima qilish bilan shugʻullangan&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |last1=Z.Ahrorova |title=Mahmudxoʻja Behbudiyning pedagogik merosi |journal=Zamonaviy pedagogika va psixologiyaning dolzarb muammolari |date=27-mart 2024 |url=https://cyberleninka.ru/article/n/mahmudxo-ja-behbudiyning-pedagogik-merosi/viewer |accessdate=20-dekabr 2024-yil |arxiv-sana=2025-04-14 |arxiv-url=https://web.archive.org/web/20250414095932/https://cyberleninka.ru/article/n/mahmudxo-ja-behbudiyning-pedagogik-merosi/viewer |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Ingebord Baldauf „Mahmudxoʻja Behbudiy – Falastinda“ nomli maqola yozgan&lt;ref name=&quot;jadidlar&quot; /&gt;. 2023-yilda Naim Karimov „Mahmudxoʻja Behbudiy“ monografiyasini nashr etgan.

== Nashr qilingan asarlari ==
* Behbudiy. „Padarkush“. „[[Sharq yulduzi]]“ jurnali, 1989, 7-son.
* Behbudiy. „Ehtiyoji millat“. „[[Sovet Oʻzbekistoni]]“ gazetasi, 1989.
* Behbudiy. „Bayoni haqiqat“. „[[Fan va turmush]]“. 1992, 5-son.
* Behbudiy. „Yoshlarga murojaat“, „Ikki emas, toʻrt til lozim“. „[[Tafakkur]]“ jurnali, 1994, 1-son.
* Behbudiy. Tanlangan asarlar. T.: Maʼnaviyat, 1997, 1999.(ikkinchi nashri)
== Xotira ==
* [[Qarshi]] shahri 1926–1937-yillar davomida Behbudiy nomi bilan atalgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Азиз Ҳакимов |title=Маҳмудхўжа Бeҳбудий: туркистон жадидчилик ҳаракатининг йўлбошчиси, миллий маърифат раҳнамоси |url=https://yuz.uz/news/mahmudxoja-behbudiy-turkiston-jadidchilik-harakatining-yolboshchisi-milliy-marifat-rahnamosi |website=yuz.uz |accessdate=23-noyabr 2024-yil }}{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;;
* 1977-yilda „Saylanma“ asarlari chop etilgan;
* Behbudiy asarlari Oʻzbekistondagi darslik va oʻquv qoʻllanmalariga kiritilgan;
* [[Toshkent]] va Samarqand shaharlaridagi koʻcha va maktablarga nomi berilgan;
* 2006-yilda Samarqandda yodgorlik oʻrnatilgan;
* [[Tojikiston|Tojikistonning]] [[Xoʻjand]] shahrida Behbudiy sharafiga gimnaziya ochilgan;
* 2020-yilda Oʻzbekistonda allomaning 145 yillik tavalludi nishonlangan''';'''
* Toshkentdagi Adiblar xiyobonida Behbudiyga haykal qoʻyilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=“Zarafshon”ning Behbudiysi” kitobi nashr etildi |url=https://uza.uz/oz/posts/zarafshonning-behbudiysi-kitobi-nashr-etildi_234705|website=uza.uz |accessdate=4-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;;
* 2002-yilda rejissyor [[Baqo Sodiqov]] Behbudiy haqida film suratga olishni boshlagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=18 yil «zapret»da boʻlgan «Mahmudxoʻja Behbudiy» filmi premyerasi oʻtkazildi |url=https://xs.uz/uz/post/18-jil-zapretda-bolgan-behbudij-filmi-premerasi-otkazildi |website=https://xs.uz/uz |publisher=xalq so'zi |accessdate=20.02.2023 |arxivsana=2023-02-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230220084533/https://xs.uz/uz/post/18-jil-zapretda-bolgan-behbudij-filmi-premerasi-otkazildi}}&lt;/ref&gt;, keyinchalik bu ish toʻxtatilgan. 2020-yilda suratga olish ishlari qayta tiklandi va Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi kuni munosabati bilan premyera oʻsha yilning 8-dekabrida boʻlib oʻtgan&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://uz.sputniknews.ru/culture/20200709/14508377/V-Bukhare-zavershayutsya-semki-filma-o-Makhmudkhodzhe-Bekhbudiy.html |title=В Бухаре завершаются съемки фильма о Махмудходже Бехбудий |access-date=2020-09-27 |archive-date=2020-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920163903/https://uz.sputniknews.ru/culture/20200709/14508377/V-Bukhare-zavershayutsya-semki-filma-o-Makhmudkhodzhe-Bekhbudiy.html |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;;
* 2021-yilning 18-oktyabrda [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining]] 2021-yil 13-apreldagi 206-sonli qarori asosida Samarqand shahrida Mahmudxoʻja Behbudiy uy-muzeyi tashkil qilingan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.lex.uz/docs/-5370794?query=Behbudiy#sr-1%7CBERDAQ |sarlavha=LexUZ / Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги қошидаги “Адолат” миллий ҳуқуқий ахборот маркази давлат муассасаси |sana=13.04.2021 |kirish sanasi=13.04.2022 |til=Ўзбекча(кирил) |muallif=ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ВАЗИРЛАР МАҲКАМАСИНИНГ
ҚАРОРИ}}&lt;/ref&gt;.
* 2021-yilda [[Turkiya|Turkiyaning]] TRT Avaz telekanali „Köklerin İzinde“ turkumi ostida turkiy dunyo ziyolilarining hayoti va faoliyati yoritilgan filmlar suratga olgan. Filmning 17-qismi allomaga bagʻishlanib, „Mahmud Hoca Behbudi“ deb nomlangan&lt;ref&gt;{{YouTube|Ve3Vu2KTWWY|Köklerin İzinde 17. Bölüm (Mahmud Hoca Behbudi)|logo=1}}&lt;/ref&gt;;
* 2024-yilning 22-noyabrida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti [[Shavkat Mirziyoyev|Sh. Mirziyoyevning]] dramaturglar uchun Mahmudxoʻja Behbudiy nomidagi mukofot taʼsis etish haqida qarori imzolangan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=„Театрларнинг жамият маданий ҳаётидаги аҳамиятини ошириш ва улар фаолиятини янада қўллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўғрисида“ Президент қарори (ПҚ-399-сон) |url=https://lex.uz/docs/7247327 |website=lex.uz |accessdate=5-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Mahmudxo‘ja Behbudiy va Bahodir Yo‘ldoshev nomidagi mukofotlar ta’sis etiladi |url=https://jadid.uz/mahmudxoja-behbudiy-va-bahodir-yoldoshev-nomidagi-mukofotlar-tasis-etiladi/ |website=jadid.uz |accessdate=5-dekabr 2024-yil}}&lt;/ref&gt;;
* 2025-yilning 3-yanvar kuni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning „Turkiston jadidlik harakatining asoschisi, atoqli adib va jamoat arbobi, noshir va pedagog Mahmudxoʻja Behbudiy tavalludining 150 yilligini keng nishonlash toʻgʻrisida“gi qarori qabul qilingan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last1=ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ПРЕЗИДЕНТИНИНГ ҚАРОРИ |title=Туркистон жадидлик ҳаракатининг асосчиси, атоқли адиб ва жамоат арбоби, ношир ва педагог Маҳмудхўжа Беҳбудий таваллудининг 150 йиллигини кенг нишонлаш тўғрисида |url=https://president.uz/uz/lists/view/7797 |accessdate=3-yanvar 2025-yil |agency=President.uz |date=03.01.2025}}&lt;/ref&gt;. Qarorga koʻra, 2025-yilda [[Samarqand davlat universiteti|Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universitetida]] „Mahmudxoʻja Behbudiy merosi va jadidlik harakatini oʻrganishning dolzarb masalalari“ mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi hamda [[Navoiy teatri|Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston davlat akademik katta teatrida]] Mahmudxoʻja Behbudiy tavalludining 150 yilligiga bagʻishlangan tantanali adabiy-maʼrifiy xotira kechasi tashkil etilishi belgilangan.

== Yana qarang ==

* [[Turkiston milliy birligi]]
* [[Behbudiya kutubxonasi]]
* [[Mahmudxo‘ja Behbudiy uy-muzeyi]]
* [[Behbudiy (film)]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Adabiyotlar ==
* Oʻzbek sovet ensiklopediyasi. 2-jild. T., 1979.
* Qosimov B., Behbudiy va jadidchilik. „[[Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati]]“, 1990-yil 19,26-yanvar.
* Qosimov B., Behbudiy Karvonboshi. „[[Yoshlik]]“ jurnali, 1990-yil, 1-son.
* Qosimov B., Maslakdoshlar. Behbudiy. Ajziy. Fitrat, T., 1994;
* Aliyev A. Mahmudxoʻja Behbudiy. T., 1994.
* Ahmedov S. Oʻlimdan qoʻrqmagan mutafakkir. „Sovet Oʻzbekistoni sanʼati“, 1989-yil, 2-son.
* Rizaev Sh. „Padarkush“ yohud [[Samarqand]] tarixidan lavhalar&quot;. „[[Vatan]]“ gazetasi, 1994-yil, 39-son.
* Shavkat Kushmuratov (Rahmetullah Danyar). Türkistanʼda Ceditçilik ve Mahmud Hoca Behbudi. Ankara, Bengü, 2021.
* Sirojiddin Ahmad. Mahmudxoʻja Behbudiy. T., 2024.
* Timur Kocaoğlu. Türkistanʼda Türkçe ilk tiyatro eseri: Mahmud Hoca Behbudi’nin Pederküş (baba katili) piyesi-1913. Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, 2004.
* Adeeb Khalid. Ceditçilik ve Orta Asyaʼdaki Yeni Kimliklerin Ayrıntılarına Giriş. Çev: Müfit Balabanlılar. Ankara: Yeni Türkiye Yay. 2002.
* Açık Fatma. Mahmut Hoca Behbudi ve Cedit Matbuatı Hakkında Türkiyeʼde Yapılan Çalışmalar. Mahmud Hoca Behbudi Mirası ve Cedit Basını Araştırmaları, Taşkent, Özbekistan, 19 Ocak 2022.
* Shamsiddin Kamoliddin, Timur Kodjaoglu. Proekt kulturnoy avtonomii Turkestana Maxmudxodji Bexbudi. Saarbrücken: LAP, 2021.
* [https://www.academia.edu/37627812/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%B8%D0%B7_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%B0_%D0%93%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%8F%D1%89%D0%B8%D0%B9%D1%81%D1%8F_%D0%BA_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_Crimean_Historical_Review._%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB._%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8C-%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9_2017_1._%D0%A1._245_279?email_work_card=view-paper ''Kamoliddin Sh.'' Dokument iz arxiva Ismaila Gasprinskogo, otnosyaщiysya k Turkestanu. // Krimskoe istoricheskoe obzrenie. 2017. № 1. s. 245—279.] O proekte Turkestanskoy avtonomii M. Bexbudi 1907 goda.
* Adeeb Khalid. The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia. Berkeley &amp; Los Angeles 1998.
* A. Marcos, D. Dragnea, M. Dragnea. Islamic Culture and Pre-Islamic Beliefs in Central Asia. Lexington Books. 2024.

== Havolalar ==
* {{YouTube|5rK5oiUxeiw|&quot;Mahmudxo'ja Behbudiy&quot; hujjatli filmi|logo=1}}
* {{YouTube|Ve3Vu2KTWWY|Köklerin İzinde 17. Bölüm (Mahmud Hoca Behbudi)|logo=1}}
* {{YouTube|0cCh218MWfw|Маҳмудхўжа Беҳбудий ўлими ёхуд фитна “санъати”|logo=1}}
* {{YouTube|hySY2_8S3jM|Маҳмудхўжа Беҳбудий ҳаёти ва ижоди|logo=1}}
* {{YouTube|ubDIgeiu8k8|&quot;Истиқлол фидойилари&quot;: Ўзбек халқининг асл фарзанди Маҳмудҳўжа Беҳбудий|logo=1}}
* {{YouTube|lqOPbDx6srs|Маҳмудхўжа Беҳбудий таваллудига бағишланган халқаро анжуман|logo=1}}.


[[Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar]]
[[Turkum:Jadidlar]]
[[Turkum:Rossiya imperiyasi muftiylari]]
[[Turkum:Samarqand shahar dumasi unli ovoz beruvchilari]]
[[Turkum:Sovet yozuvchilari]]
[[Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Samarqand madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Jadidchilik]]</text>
      <sha1>ibjxohjeyv0271xju4hnkaska1hf2o8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toshkent xalqaro Vestminster universiteti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21245</id>
    <revision>
      <id>6269465</id>
      <parentid>6193333</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6269465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12016" sha1="24hgiv26nngpgh2gsyxzkk6i7wo3no3" xml:space="preserve">{{wikify}}
{{Taʼlim muassasasi bilgiqutisi
| nomi                   = Toshkent shahridagi Vestminster xalqaro universiteti
| tasvir                 = Westminster International University in Tashkent.jpg
| izoh                   = &lt;!-- --&gt;
| xalqaro_nomi           = Westminster International University in Tashkent
| shiori                 = 
| turi                   = xalqaro universitet
| asos_solingan          = {{start date and age|2002|01|16}}&lt;ref name=&quot;Ibbotson&quot;&gt;{{kitob manbasi | last1=Ibbotson | first1=S. | last2=Lovell-Hoare | first2=S. | last3=Lovell-Hoare | first3=M. | title=Uzbekistan | publisher=Bradt Travel Guides | series=Bradt Travel Guide Uzbekistan | year=2016 | isbn=978-1-78477-017-4 | url=https://books.google.com/books?id=xuehDAAAQBAJ&amp;pg=PA28 | language=hu | access-date=20 Jan 2024 | page=28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lamie Hill 2023 p. 73&quot;&gt;{{kitob manbasi | last1=Lamie | first1=J. | last2=Hill | first2=C. | title=The Evolving Nature of Universities: What Shapes and Influences Identity in International Higher Education | publisher=Taylor &amp; Francis | series=Routledge Research in Higher Education | year=2023 | isbn=978-1-00-093531-8 | url=https://books.google.com/books?id=-BTIEAAAQBAJ&amp;pg=PT73 | access-date=20 Jan 2024 | page=73}}&lt;/ref&gt;
| endaumenti =
| byudjeti =
| rektori = [[Komiljon Karimov]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Komiljon Karimov Vestminster universiteti rektorligiga qaytdi |url=https://www.gazeta.uz/oz/2024/04/04/appointments/ |accessdate=2024-07-16 |work=[[Gazeta.uz]] |date=2024-04-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Komiljon Karimov Toshkent shahridagi Xalqaro Vestminster universitetining rektori etib tayinlandi |url=https://uzreport.news/politics/komiljon-karimov-toshkent-shahridagi-xalqaro-vestminster-universitetining-rektori-etib-tay |accessdate=2024-07-16 |work=Uzreport.news |date=2024-04-04}}&lt;/ref&gt;
| fakultet =
| xodimlar_tarkibi =
| talabalari = 5&amp;nbsp;000&lt;ref&gt;[https://www.wiut.uz/our-university Toshkent shahridagi Vestminster xalqaro universiteti tarixi]. Qaraldi: 2024-07-16.&lt;/ref&gt;
| bakalavriat =
| magistratura =
| aspirantura =
| doktorantura =
| professorlari =
| oʻqituvchilari =
| manzili = 12 Istiqlol koʻchasi
| shahar = [[Toshkent]]
| davlat = Oʻzbekiston
| pochta_indeksi = 100047
| koordinatalari = &lt;!-- {{koord|LAT|LON|type:edu|display=inline,title}} --&gt;
| kampusi =
| ranglari =
| maskoti =
| veb-sayti = {{URL|http://www.wiut.uz}}
| logotip =
}}
'''Toshkent Xalqaro Vestminster Universiteti''' (TXVU) – Oʻzbekistondagi [[universitet]]lardan biri. [[2002]]-yilda [[London]] [[Vestminster Universiteti]], Oʻzbekiston Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi hamda [[&quot;Isteʼdod&quot; jamgʻarmasi]] bilan hamkorlikda tashkil etilgan.

Universitetning tarixi
TXVU (Toshkent Xalqaro Westminster Universiteti) Oʻzbekistondagi birinchi ingliz tilida dasturlashtirilgan universitet hisoblanadi.

Universitet Toshkent shahar [[Yashnobod tumani]] Istiqbol koʻchasi 12-uyda joylashgan.

Universitetning oldi tarafida joylashgan gʻishtli bino 1912–1913 yillarda Turkiston davlati bosh quruvchsi – Svarichevskiy G. M.ning
loyihasi asosida qurilgan. Dastlab, 2-ayollar gimnaziyasi sifatida foydalanilgan ushbu bino ikki qavatdan iborat boʻlgan
(Keyinchalik, binoning uchinchi qavati qurilgan). Sovet davrida esa bu yerda [[Yuriy Gagarin]] nomidagi aviatsiya texnikumi joylashgan
edi. 2002- yilda bino Toshkentdagi xalqaro Westminster Universitetiga berilgan.

TXVU [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi]]ning 2002-yil 16-yanvardagi „Toshkent shahrida Xalqaro Vestminster Universitetini
tashkil etish toʻgʻrisida“gi 22-son qarori asosida UMID Taʼlim muassasasi ishtirokida tashkil etilgan. TXVU Oʻzbekiston oliy
taʼlimning xalqaro standartlarini taʼminlash, shuningdek, Oʻzbekiston va boshqa mamlakatlar fuqarolariga bakalavriat va
magistratura yoʻnalishlari boʻyicha oliy-kasbiy taʼlim toʻgʻrisidagi xalqaro miqyosda tan olingan diplomlarni olish imkoniyatlarini
osonlashtirish uchun moʻljallangan.

Ayni paytda Universitet kampusida ochiq va yopiq futbol va voleybol maydonlari, maʼruza va konferensiya zallari, axborot resurs
markazi, oshxona va bufetlar, zamonaviy oʻquv binolari mavjud. Yaqinda yana bir oʻquv binosi „Shahristanskaya“ koʻchasi boʻyida
qurilib, foydalanishga topshirildi. Ikkita zamonaviy, norezident va chet ellik talabalarni joylashtirish uchun yaxshi jihozlangan
yotoqxonalar taklif etiladi.

[[Fayl:Westminster International university in Tashkent.jpg|thumb]]

== Kurslar ==
[[Fayl:Wiut.jpg|thumb]]
''Xalqaro Umumtaʼlim kursi&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
TXVUning Xalqaro Umumtaʼlim kursi toʻliq bir yillik kurs hisoblanadi. Kurs Vestminster Universiteti tomonidan rasman tasdiqlangan. Bu kurs oliy taʼlim uchun ilk qadam hisoblanadi. Kursning asosiy maqsadi talabalarni oliy taʼlimning yuqori bosqichlariga tayyorlashdan iboratdir. Xalqaro Umumtaʼlim kursi Vestminster Universiteti tomonidan taqdim etilgan va Buyuk Britaniyaning barcha universitetlari va boshqa dunyoning koʻpgina universitetlaridagi bakalavr kurslariga kirish malakasini beradi.
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Xalqaro Umumtaʼlim kursini muvaffaqiyatli tugatgan talabalar TXVU bakalavr kurslariga oʻtish malakasini qoʻlga kiritadilar. Shuningdek, talabalar London Vestminster Universitetining tegishli bakalavr kurslariga oʻtish malakasiga ham ega boʻlishadi.
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Kursning asosiy xususiyatlari
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Xalqaro Umumtaʼlim kursi quyidagi xususiyatlarga ega:
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Kurs talabalarni Buyuk Britaniya madaniyati va oliy taʼlim uslubi bilan tanishtiradi. Buning muhim tarafi shundaki, Buyuk Britaniya oliy taʼlim tizimi Oʻzbekiston oliy taʼlim tizimidan farq qiladi va bu tizimga moslashish uchun maʼlum vaqt ketadi
Kurs talabalarni ingliz tilida taʼlim olish qobiliyatini rivojlantiradi. Busiz talabalar taʼlimning yuqoriroq bosqichlariga oʻta olishmaydi.&lt;br /&gt;
Kurs Biznes, Axborot Texnologiyalari, Huquq va Iqtisodiyot uchun kerak boʻlgan boshlangʻich bilimni beradi va talabalarga kelgusi mutaxassisliklarini tanlashga yordam beradi.&lt;br /&gt;
Kurs muzokora qilish qobiliyatini va fikr erkinligini rivojlantiradi. Bular Buyuk Britaniya taʼlim tizimining muhim jihatlaridir.
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
TXVU Buyuk Britaniyaning Vestminster Universiteti tomonidan tasdiqlangan bakalavr dasturi boʻyicha quyidagi yoʻnalishlarda taʼlim beradi:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
[http://www.wiut.uz/uz/courses/undergraduate/ba/ Biznes Boshqaruvi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191019074823/http://www.wiut.uz/uz/courses/undergraduate/ba |date=2019-10-19 }}&lt;br /&gt;
[http://www.wiut.uz/uz/courses/undergraduate/ec/ Iqtisodiyot] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190909154646/http://www.wiut.uz/uz/courses/undergraduate/ec |date=2019-09-09 }}&lt;br /&gt;
[http://www.wiut.uz/uz/courses/undergraduate/bc/ Biznesda Axborot Texnologiyalari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191027175038/http://www.wiut.uz/uz/courses/undergraduate/bc |date=2019-10-27 }}&lt;br /&gt;
[http://www.wiut.uz/uz/courses/undergraduate/cl/ Tijoriy Huquq] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190907075358/http://www.wiut.uz/uz/courses/undergraduate/cl |date=2019-09-07 }}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
TXVU taʼlim berish va muomala vositasi sifatida [[Ingliz tili]]&lt;nowiki/&gt;ni asos qilib olgan. Universitet kurslari Oʻzbekiston milliy iqtisodi va jamiyatning rivojlanishi uchun muhim ahamiyatga ega. TXVU davlatimizning taʼlim sohasidagi qimmatbaho tajribasini va Yevropa standartlari va taʼlim tarzini uygʻunlikda olib boradi.

== Qabul ==
''TXVU''ga qabul talablari Vestminster Universiteti tomonidan rasman tasdiqlangan qabul qoidalariga asoslangandir.

Hozir qabul talablari quyidagilardan iborat:

Umtaʼlim Kursi:

Qabul qarorlari asoslangan tamoyillarning muhim tarafi shundaki, ular talabaga kursdan foyda olish va muvaffaqiyat qozonish imkonini beradi. Oʻqishga kirishni xohlovchilar yosh, Ingliz tili, Matematika va boshqa umumiy talablarga javob berishi kerak:

Yosh talabi&lt;br /&gt;
Birinchi oʻquv yili mobaynida talaba 17 yoshga toʻlish kerak (oʻquv yili 1 oktyabrdan 30 sentyabrgacha davom etadi)

Ingliz tili talabi&lt;br /&gt;
Kamida 6.0 IELTS balli (IELTSning yozma boʻlimidan 5.0 dan kam boʻlmasligi kerak) yoki shunga teng TOEFL balli

Matematika talabi&lt;br /&gt;
[http://www.wiut.uz/matem/ TXVUning matematikadan kirish imtihonini] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191027174354/http://www.wiut.uz/matem |date=2019-10-27 }} muvaffaqiyatli topshirish yoki matematikadan shunga mos tan olingan malakaga ega boʻlish yoki Vestminster Universiteti tomonidan tan olingan GCSE yoki International Baccalaureate malakalariga ega boʻlish

Umumiy talablar&lt;br /&gt;
Oʻzbekiston fuqarolari keng miqyosdagi maktab fanlarini oʻqiganligi va maktabni tugatganligi toʻgʻrisida shaxodatnomaga ega boʻlishlari kerak. Kamida oʻrtacha 70% shaxodatnoma (attestat) balli yetarli boʻladi.

Boshqa xalqaro tan olingan sertifikatlar ham qabul qilinishi mumkin. Oʻqishga kirishni xohlovchilar sertifikatlarining turi va darajasini koʻrsatishlari kerak. Sertifakatlar odatdagi Buyuk Britaniya talablariga koʻra qabul qilinadi.

Bakalavr Kurslari:

Bakalavr kurslariga kirish uchun quyidagi talablar qoʻyilgan:

Yosh talabi&lt;br /&gt;
Birinchi oʻquv yili mobaynida talaba 18 yoshga toʻlish kerak (oʻquv yili 1 oktyabrdan 30 sentyabrgacha davom etadi)

Ingliz tili talabi&lt;br /&gt;
Kamida 6.0 IELTS balli-Tijoriy Huquq kursiga 6.5-(IELTSning yozma boʻlimidan 6.0dan kam boʻlmasligi kerak) yoki shunga teng TOEFL balli

Matematika talabi&lt;br /&gt;
[http://www.wiut.uz/matem/ TXVUning matematikadan kirish imtihonini] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191027174354/http://www.wiut.uz/matem |date=2019-10-27 }} muvaffaqiyatli topshirish yoki matematikadan shunga mos tan olingan malakaga ega boʻlish yoki Vestminster Universiteti tomonidan tan olingan GCSE A/S, International Baccalaureate, SATS, ACT kabi malakalarga ega boʻlish

Umumiy talablar&lt;br /&gt;
Oʻzbekistonlik oʻqishga kirishni xohlovchilar keng miqyosdagi maktab fanlarini oʻqigan va maktabni tugatganligi toʻgʻrisida shaxodatnomaga ega boʻlishi va oliy oʻquv yurtining birinchi oʻquv yilini muvaffaqiyatli tugatgan boʻlishlari kerak. Odatda kamida oʻrtacha 70% oʻzlashtirish balli yetarli boʻladi.

Boshqa xalqaro tan olingan sertifikatlar ham qabul qilinishi mumkin. Oʻqishga kirishni xohlovchilar sertifikatlarining turi va darajasini koʻrsatishlari kerak. Sertifakatlar odatdagi Buyuk Britaniya talablari asosida qarab chiqiladi.

Magistratura Kurslari

Xalqaro Biznes va Menejment Magistratura Kursi

Xalqaro Biznes va Menejment Magistratura Kursiga quyidagi talablarga koʻra qabul qilinadi:

Yosh talabi&lt;br /&gt;
Oʻqishga qabul paytida kamida 22 yoshda boʻlish kerak

Bakalavr ilmiy darajasi talabi&lt;br /&gt;
Har qanday sohada Buyuk Britaniyaning Lower Second Class Honours yoki shunga mos boshqa bakalavr ilmiy darajasi

Ingliz tili talabi&lt;br /&gt;
Agar bakalavr [[ilmiy daraja]]&lt;nowiki/&gt;si Ingliz tilida oʻqitilmagan va baholanmagan boʻlsa, kamida 6.5 IELTS balli (yoki 600 Paper/250 Computer/100 Internet based TOEFL balli)

Malaka Oshirish Yoʻnalishida Maxsus Kurs

Bu kursga qabul talablari quyidagilardan iborat:

Taʼlim oluvchilar TXVUda yoki boshqa oliy va oʻrta maxsus taʼlim dargohlari oʻqituvchilari va boshqa xodimlari hamda 14 va undan yuqori yoshdagi maktab oʻquvchilari bilan ishlaydigan oʻqituvchilar boʻladi.
Bakalavr ilmiy darajasi yoki shunga ekvivalent ilmiy daraja
Eng kamida 30 soatlik dars oʻqitgan oʻqituvchilar yoki fasilitatorlar
IELTSdan 6.5 ball yoki shunga muvofiq keladigan TOEFL balli (600 paper-based, 250 computer-based, 100 internet based).
Suhbatdan muvaffaqiyatli oʻtish

== Yana qarang ==
* [[Toshkentdagi Xalqaro Vestminster universiteti qoshidagi akademik litsey]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{Commons turkum|Westminster International University in Tashkent}}
* {{Rasmiy sayti}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Oʻzbekistondagi universitetlar]]
[[Turkum:Xalqaro universitetlar]]


{{university-stub}}</text>
      <sha1>24hgiv26nngpgh2gsyxzkk6i7wo3no3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269466</id>
      <parentid>6269465</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:28:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12017" sha1="d68vp1basm5351p8l9mdjoy8s8b83zu" xml:space="preserve">{{wikify}}
{{Taʼlim muassasasi bilgiqutisi
| nomi                   = Toshkent shahridagi Vestminster xalqaro universiteti
| tasvir                 = Westminster International University in Tashkent.jpg
| izoh                   = &lt;!-- --&gt;
| xalqaro_nomi           = Westminster International University in Tashkent
| shiori                 = 
| turi                   = xalqaro universitet
| asos_solingan          = {{start date and age|2002|01|16}}&lt;ref name=&quot;Ibbotson&quot;&gt;{{kitob manbasi | last1=Ibbotson | first1=S. | last2=Lovell-Hoare | first2=S. | last3=Lovell-Hoare | first3=M. | title=Uzbekistan | publisher=Bradt Travel Guides | series=Bradt Travel Guide Uzbekistan | year=2016 | isbn=978-1-78477-017-4 | url=https://books.google.com/books?id=xuehDAAAQBAJ&amp;pg=PA28 | language=hu | access-date=20 Jan 2024 | page=28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lamie Hill 2023 p. 73&quot;&gt;{{kitob manbasi | last1=Lamie | first1=J. | last2=Hill | first2=C. | title=The Evolving Nature of Universities: What Shapes and Influences Identity in International Higher Education | publisher=Taylor &amp; Francis | series=Routledge Research in Higher Education | year=2023 | isbn=978-1-00-093531-8 | url=https://books.google.com/books?id=-BTIEAAAQBAJ&amp;pg=PT73 | access-date=20 Jan 2024 | page=73}}&lt;/ref&gt;
| endaumenti =
| byudjeti =
| rektori = [[Komiljon Karimov]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Komiljon Karimov Vestminster universiteti rektorligiga qaytdi |url=https://www.gazeta.uz/oz/2024/04/04/appointments/ |accessdate=2024-07-16 |work=[[Gazeta.uz]] |date=2024-04-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Komiljon Karimov Toshkent shahridagi Xalqaro Vestminster universitetining rektori etib tayinlandi |url=https://uzreport.news/politics/komiljon-karimov-toshkent-shahridagi-xalqaro-vestminster-universitetining-rektori-etib-tay |accessdate=2024-07-16 |work=Uzreport.news |date=2024-04-04}}&lt;/ref&gt;
| fakultet =
| xodimlar_tarkibi =
| talabalari = 5&amp;nbsp;000&lt;ref&gt;[https://www.wiut.uz/our-university Toshkent shahridagi Vestminster xalqaro universiteti tarixi]. Qaraldi: 2024-07-16.&lt;/ref&gt;
| bakalavriat =
| magistratura =
| aspirantura =
| doktorantura =
| professorlari =
| oʻqituvchilari =
| manzili = 12 Istiqlol koʻchasi
| shahar = [[Toshkent]]
| davlat = Oʻzbekiston
| pochta_indeksi = 100047
| koordinatalari = &lt;!-- {{koord|LAT|LON|type:edu|display=inline,title}} --&gt;
| kampusi =
| ranglari =
| maskoti =
| veb-sayti = {{URL|http://www.wiut.uz}}
| logotip =
}}

'''Toshkent Xalqaro Vestminster Universiteti''' (TXVU) – Oʻzbekistondagi [[universitet]]lardan biri. [[2002]]-yilda [[London]] [[Vestminster Universiteti]], Oʻzbekiston Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi hamda [[&quot;Isteʼdod&quot; jamgʻarmasi]] bilan hamkorlikda tashkil etilgan.

Universitetning tarixi
TXVU (Toshkent Xalqaro Westminster Universiteti) Oʻzbekistondagi birinchi ingliz tilida dasturlashtirilgan universitet hisoblanadi.

Universitet Toshkent shahar [[Yashnobod tumani]] Istiqbol koʻchasi 12-uyda joylashgan.

Universitetning oldi tarafida joylashgan gʻishtli bino 1912–1913 yillarda Turkiston davlati bosh quruvchsi – Svarichevskiy G. M.ning
loyihasi asosida qurilgan. Dastlab, 2-ayollar gimnaziyasi sifatida foydalanilgan ushbu bino ikki qavatdan iborat boʻlgan
(Keyinchalik, binoning uchinchi qavati qurilgan). Sovet davrida esa bu yerda [[Yuriy Gagarin]] nomidagi aviatsiya texnikumi joylashgan
edi. 2002- yilda bino Toshkentdagi xalqaro Westminster Universitetiga berilgan.

TXVU [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi]]ning 2002-yil 16-yanvardagi „Toshkent shahrida Xalqaro Vestminster Universitetini
tashkil etish toʻgʻrisida“gi 22-son qarori asosida UMID Taʼlim muassasasi ishtirokida tashkil etilgan. TXVU Oʻzbekiston oliy
taʼlimning xalqaro standartlarini taʼminlash, shuningdek, Oʻzbekiston va boshqa mamlakatlar fuqarolariga bakalavriat va
magistratura yoʻnalishlari boʻyicha oliy-kasbiy taʼlim toʻgʻrisidagi xalqaro miqyosda tan olingan diplomlarni olish imkoniyatlarini
osonlashtirish uchun moʻljallangan.

Ayni paytda Universitet kampusida ochiq va yopiq futbol va voleybol maydonlari, maʼruza va konferensiya zallari, axborot resurs
markazi, oshxona va bufetlar, zamonaviy oʻquv binolari mavjud. Yaqinda yana bir oʻquv binosi „Shahristanskaya“ koʻchasi boʻyida
qurilib, foydalanishga topshirildi. Ikkita zamonaviy, norezident va chet ellik talabalarni joylashtirish uchun yaxshi jihozlangan
yotoqxonalar taklif etiladi.

[[Fayl:Westminster International university in Tashkent.jpg|thumb]]

== Kurslar ==
[[Fayl:Wiut.jpg|thumb]]
''Xalqaro Umumtaʼlim kursi&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
TXVUning Xalqaro Umumtaʼlim kursi toʻliq bir yillik kurs hisoblanadi. Kurs Vestminster Universiteti tomonidan rasman tasdiqlangan. Bu kurs oliy taʼlim uchun ilk qadam hisoblanadi. Kursning asosiy maqsadi talabalarni oliy taʼlimning yuqori bosqichlariga tayyorlashdan iboratdir. Xalqaro Umumtaʼlim kursi Vestminster Universiteti tomonidan taqdim etilgan va Buyuk Britaniyaning barcha universitetlari va boshqa dunyoning koʻpgina universitetlaridagi bakalavr kurslariga kirish malakasini beradi.
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Xalqaro Umumtaʼlim kursini muvaffaqiyatli tugatgan talabalar TXVU bakalavr kurslariga oʻtish malakasini qoʻlga kiritadilar. Shuningdek, talabalar London Vestminster Universitetining tegishli bakalavr kurslariga oʻtish malakasiga ham ega boʻlishadi.
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Kursning asosiy xususiyatlari
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Xalqaro Umumtaʼlim kursi quyidagi xususiyatlarga ega:
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Kurs talabalarni Buyuk Britaniya madaniyati va oliy taʼlim uslubi bilan tanishtiradi. Buning muhim tarafi shundaki, Buyuk Britaniya oliy taʼlim tizimi Oʻzbekiston oliy taʼlim tizimidan farq qiladi va bu tizimga moslashish uchun maʼlum vaqt ketadi
Kurs talabalarni ingliz tilida taʼlim olish qobiliyatini rivojlantiradi. Busiz talabalar taʼlimning yuqoriroq bosqichlariga oʻta olishmaydi.&lt;br /&gt;
Kurs Biznes, Axborot Texnologiyalari, Huquq va Iqtisodiyot uchun kerak boʻlgan boshlangʻich bilimni beradi va talabalarga kelgusi mutaxassisliklarini tanlashga yordam beradi.&lt;br /&gt;
Kurs muzokora qilish qobiliyatini va fikr erkinligini rivojlantiradi. Bular Buyuk Britaniya taʼlim tizimining muhim jihatlaridir.
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
TXVU Buyuk Britaniyaning Vestminster Universiteti tomonidan tasdiqlangan bakalavr dasturi boʻyicha quyidagi yoʻnalishlarda taʼlim beradi:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
[http://www.wiut.uz/uz/courses/undergraduate/ba/ Biznes Boshqaruvi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191019074823/http://www.wiut.uz/uz/courses/undergraduate/ba |date=2019-10-19 }}&lt;br /&gt;
[http://www.wiut.uz/uz/courses/undergraduate/ec/ Iqtisodiyot] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190909154646/http://www.wiut.uz/uz/courses/undergraduate/ec |date=2019-09-09 }}&lt;br /&gt;
[http://www.wiut.uz/uz/courses/undergraduate/bc/ Biznesda Axborot Texnologiyalari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191027175038/http://www.wiut.uz/uz/courses/undergraduate/bc |date=2019-10-27 }}&lt;br /&gt;
[http://www.wiut.uz/uz/courses/undergraduate/cl/ Tijoriy Huquq] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190907075358/http://www.wiut.uz/uz/courses/undergraduate/cl |date=2019-09-07 }}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
TXVU taʼlim berish va muomala vositasi sifatida [[Ingliz tili]]&lt;nowiki/&gt;ni asos qilib olgan. Universitet kurslari Oʻzbekiston milliy iqtisodi va jamiyatning rivojlanishi uchun muhim ahamiyatga ega. TXVU davlatimizning taʼlim sohasidagi qimmatbaho tajribasini va Yevropa standartlari va taʼlim tarzini uygʻunlikda olib boradi.

== Qabul ==
''TXVU''ga qabul talablari Vestminster Universiteti tomonidan rasman tasdiqlangan qabul qoidalariga asoslangandir.

Hozir qabul talablari quyidagilardan iborat:

Umtaʼlim Kursi:

Qabul qarorlari asoslangan tamoyillarning muhim tarafi shundaki, ular talabaga kursdan foyda olish va muvaffaqiyat qozonish imkonini beradi. Oʻqishga kirishni xohlovchilar yosh, Ingliz tili, Matematika va boshqa umumiy talablarga javob berishi kerak:

Yosh talabi&lt;br /&gt;
Birinchi oʻquv yili mobaynida talaba 17 yoshga toʻlish kerak (oʻquv yili 1 oktyabrdan 30 sentyabrgacha davom etadi)

Ingliz tili talabi&lt;br /&gt;
Kamida 6.0 IELTS balli (IELTSning yozma boʻlimidan 5.0 dan kam boʻlmasligi kerak) yoki shunga teng TOEFL balli

Matematika talabi&lt;br /&gt;
[http://www.wiut.uz/matem/ TXVUning matematikadan kirish imtihonini] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191027174354/http://www.wiut.uz/matem |date=2019-10-27 }} muvaffaqiyatli topshirish yoki matematikadan shunga mos tan olingan malakaga ega boʻlish yoki Vestminster Universiteti tomonidan tan olingan GCSE yoki International Baccalaureate malakalariga ega boʻlish

Umumiy talablar&lt;br /&gt;
Oʻzbekiston fuqarolari keng miqyosdagi maktab fanlarini oʻqiganligi va maktabni tugatganligi toʻgʻrisida shaxodatnomaga ega boʻlishlari kerak. Kamida oʻrtacha 70% shaxodatnoma (attestat) balli yetarli boʻladi.

Boshqa xalqaro tan olingan sertifikatlar ham qabul qilinishi mumkin. Oʻqishga kirishni xohlovchilar sertifikatlarining turi va darajasini koʻrsatishlari kerak. Sertifakatlar odatdagi Buyuk Britaniya talablariga koʻra qabul qilinadi.

Bakalavr Kurslari:

Bakalavr kurslariga kirish uchun quyidagi talablar qoʻyilgan:

Yosh talabi&lt;br /&gt;
Birinchi oʻquv yili mobaynida talaba 18 yoshga toʻlish kerak (oʻquv yili 1 oktyabrdan 30 sentyabrgacha davom etadi)

Ingliz tili talabi&lt;br /&gt;
Kamida 6.0 IELTS balli-Tijoriy Huquq kursiga 6.5-(IELTSning yozma boʻlimidan 6.0dan kam boʻlmasligi kerak) yoki shunga teng TOEFL balli

Matematika talabi&lt;br /&gt;
[http://www.wiut.uz/matem/ TXVUning matematikadan kirish imtihonini] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191027174354/http://www.wiut.uz/matem |date=2019-10-27 }} muvaffaqiyatli topshirish yoki matematikadan shunga mos tan olingan malakaga ega boʻlish yoki Vestminster Universiteti tomonidan tan olingan GCSE A/S, International Baccalaureate, SATS, ACT kabi malakalarga ega boʻlish

Umumiy talablar&lt;br /&gt;
Oʻzbekistonlik oʻqishga kirishni xohlovchilar keng miqyosdagi maktab fanlarini oʻqigan va maktabni tugatganligi toʻgʻrisida shaxodatnomaga ega boʻlishi va oliy oʻquv yurtining birinchi oʻquv yilini muvaffaqiyatli tugatgan boʻlishlari kerak. Odatda kamida oʻrtacha 70% oʻzlashtirish balli yetarli boʻladi.

Boshqa xalqaro tan olingan sertifikatlar ham qabul qilinishi mumkin. Oʻqishga kirishni xohlovchilar sertifikatlarining turi va darajasini koʻrsatishlari kerak. Sertifakatlar odatdagi Buyuk Britaniya talablari asosida qarab chiqiladi.

Magistratura Kurslari

Xalqaro Biznes va Menejment Magistratura Kursi

Xalqaro Biznes va Menejment Magistratura Kursiga quyidagi talablarga koʻra qabul qilinadi:

Yosh talabi&lt;br /&gt;
Oʻqishga qabul paytida kamida 22 yoshda boʻlish kerak

Bakalavr ilmiy darajasi talabi&lt;br /&gt;
Har qanday sohada Buyuk Britaniyaning Lower Second Class Honours yoki shunga mos boshqa bakalavr ilmiy darajasi

Ingliz tili talabi&lt;br /&gt;
Agar bakalavr [[ilmiy daraja]]&lt;nowiki/&gt;si Ingliz tilida oʻqitilmagan va baholanmagan boʻlsa, kamida 6.5 IELTS balli (yoki 600 Paper/250 Computer/100 Internet based TOEFL balli)

Malaka Oshirish Yoʻnalishida Maxsus Kurs

Bu kursga qabul talablari quyidagilardan iborat:

Taʼlim oluvchilar TXVUda yoki boshqa oliy va oʻrta maxsus taʼlim dargohlari oʻqituvchilari va boshqa xodimlari hamda 14 va undan yuqori yoshdagi maktab oʻquvchilari bilan ishlaydigan oʻqituvchilar boʻladi.
Bakalavr ilmiy darajasi yoki shunga ekvivalent ilmiy daraja
Eng kamida 30 soatlik dars oʻqitgan oʻqituvchilar yoki fasilitatorlar
IELTSdan 6.5 ball yoki shunga muvofiq keladigan TOEFL balli (600 paper-based, 250 computer-based, 100 internet based).
Suhbatdan muvaffaqiyatli oʻtish

== Yana qarang ==
* [[Toshkentdagi Xalqaro Vestminster universiteti qoshidagi akademik litsey]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{Commons turkum|Westminster International University in Tashkent}}
* {{Rasmiy sayti}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Oʻzbekistondagi universitetlar]]
[[Turkum:Xalqaro universitetlar]]


{{university-stub}}</text>
      <sha1>d68vp1basm5351p8l9mdjoy8s8b83zu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oʻzbekiston temir yoʻllari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21822</id>
    <revision>
      <id>6269530</id>
      <parentid>6193120</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6269530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29054" sha1="4inctvvdixcsxe0j50fhmu5kf4drxdl" xml:space="preserve">{{Ichki havolasiz}}
{{Shirkat bilgiqutisi
| nomi = Oʻzbekiston temir yoʻllari&lt;ref&gt;[http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=808196 Uzbekistan Railway]&lt;/ref&gt;
| tasvir = 
| eni = 300px
| xarita = 
| abbreviation = 
| motto = 
| formation = 
| extinction = 
| name = &quot;O'zbekiston temir yo'llari&quot; AJ
| logo = Uzbek Railways.svg
| logo_size = 100px
| image = 
| purpose = 
| headquarters = [[Toshkent shahri, Mirobod tumani, Taras Shevshenko ko'chasi 7-uy]]
| turi = [[temir yoʻl]]
| location = Manzil
| region_served = [[Oʻzbekiston Respublikasi]]
| membership = 
| language = [[Oʻzbek tili]], [[Rus tili]], [[Ingliz tili]]
| leader_title = Boshqaruv raisi
| leader_name = [[Narzullayev Zufar Gʻiyasovich]]
| main_organ = 
| parent organization = 
| affiliations = 
| num_staff = 64000
| num_volunteers = 
| budget = 
| website = [http://www.railway.uz  Railway.uz]
| remarks = 
}}
'''„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Aksiyadorlik Jamiyati''' — [[Oʻzbekiston]]dagi eng yirik [[kompaniya]]lardan biri.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Aksiyadorlik Jamiyati [[1994]] yil [[7-noyabr]]da Oʻzbekiston Respublikasi xududida joylashgan sobiq [[Oʻrta Osiyo]] [[temir yoʻl]]lari negizida tashkil etilgan. Jamiyatning asosiy yoʻllarining umumiy uzinligi bugungi kunda 7500 [[kilometr]]dan oshdi&lt;ref&gt;[https://kun.uz/uz/news/2020/08/29/ozbekiston-temir-yollari-rossiyadan-yangi-elektrovozlar-olib-keldi „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Rossiyadan yangi elektrovozlar olib keldi] (29-08-2020). Matnazarov, Otabek. ''kun.uz''.&lt;/ref&gt;. Jamiyatda 64 mingdan ziyod kishi ishlaydi. Jamiyatning yillik yuk aylanmasi barcha turdagi [[transport]] yuk aylanmasining 90% ga yaqinini tashkil etadi.

== Tarixi ==
1994-yilning 7-noyabrida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining PF-982 sonli farmoni asosida, Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan temir yoʻl transporti tarmoq qismlarning, korxona, tashkilot va muassasalari tarkibida, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ davlat-aksiyadorlik temir yoʻl kompaniyasi tashkil etilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://railway.uz |sarlavha=railway.uz }}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2001 yilda [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]] qarori bilan belgilangan va Vazirlar Mahkamasining temir yoʻl transportini isloh qilish boʻyicha Davlat dasturiga muvofiq, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ davlat unitar korxonasi, 100% davlat ulushi boʻlgan ochiq aksiyadorlik jamiyatga aylantirildi.

Sohaning asosiy vazifalari yagona temir yoʻl transport tarmogʻini modernizatsiya qilish va infratuzilmani rivojlantirish, qatnayotgan temir yoʻl texnikalarni yangilash va oʻzining taʼmirlash bazasini yaratish, dunyo bozoriga chiqish uchun imkon beradigan muqobil transport yoʻlaklarini izlab topish, tranzit yuk va boshqa qoʻshimcha hajmlarini jalb qilish va hokazo belgilab berilgan.

Bu bilan infratuzilmani, Yagona dispetcherlik markazi, lokomotiv hoʻjaligi, yuk hujjatlari bilan ishlash boʻlinmalari va qutqaruv-qayta tiklash ishlari boʻlinmalarini xususiylashtirishmaslik belgilangan. Shu bilan bir vaqtda, tovar-yuk va yoʻlovchilar tashish bilan shugʻullanuvchi korxonalar, yoʻlovchi va yuk joʻnatuvchilariga transport-ekspeditorlik va servis xizmatini koʻrsatuvchi, turli xil servis kompaniyalari va hokazolar turli tashkiliy-huquqiy shakllarda tashkil qilinishlari va raqobat asosida faoliyat olib borishlari mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2015 yil 24 apreldagi №PQ-4720 sonli qarorini ijrosini taʼminlash maqsadida hamda 2015 yil 3 apreldagi kompaniya Kengashi va yagona aksioner umumiy yigʻilishida „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Davlat aksionerlik temir yoʻl kompaniyasi „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Aksiyadorlik Jamiyatiga oʻzgartirildi.

Ayni paytda, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ yigʻma balansida infratuzilma va harakatlanuvchi tarkib (yuk vagonlari va lokomotivlar) boʻlgani sababli vertikal integrashlashgan jamiyat hisoblanadi.

Jamiyat tarkibiga [[yuridik shaxs]] huquqiga ega boʻlgan 6 ta Mintaqaviy temir yoʻl uzellari kiradi. Ularga stansiyalar, yoʻl masofalari, signalizasiya va aloqa, energotaʼminot, lokomotiv va vagon depolari, vagonlarni texnik va tijorat tekshirish punktlari kiradi.

2002 yilda islohot jarayonida, bir qator korxonalar Ochiq aksiyadorlik jamiyatlariga oʻzgartirildi: konteynerlarda yuk tashish boʻyicha „Oʻztemiryoʻlkonteyner“OAJ, muzlatgich boʻlimlarda tez buziluvchan mahsulotlarni tashish boʻyicha „Yoʻlreftrans“ OAJ, xalqaro, mahalliy va shahar atrofiga yoʻlovchilarni tashish boʻyicha „Oʻztemiryoʻlyoʻlovchi“ OAJ, yuk vagonlarini taʼmirlash boʻyicha „Oʻztemirvagon“ OAJ, yoʻlovchi vagonlarini qurish va taʼmirlash boʻyicha „TashVQTZ“ OAJ.

Olib borilayotgan islohotlar menejmentni takomillashtirishga, boshqaruvning korporativ usullarini joriy etishga, koʻrsatilayotgan xizmatlar hajmining oshishiga, ularning sifatini oshirishga, investitsiyalarni jalb qilishga, sof daromadni oshirishga va asosiy kapitalga kapital qoʻyilmalarning muayyan oʻsishiga sabab boʻldi.

Mustaqillik yillari davomida Oʻzbekistonda yangi poʻlat izlarni (magistral) shakllantirish boʻyicha ulkan ishlar qilindi. Qizilqum choʻllarida Navoiy-Uchquduq-Sultonuvaystogʻ-Nukus temir yoʻllari qurildi, Amudaryo orqali temir yoʻl-avtomobil qoʻshma koʻprigi barpo etildi, murakkab togʻ sharoitida Toshguzar-Boysun-Qumqoʻrgʻon temir yoʻli qurildi.

Biz mavjud boʻlgan temir yoʻl tarmogʻini modernizatsiyalashga ham muhim ahamiyat beramiz. Osiyo tarraqiyot bankining jalb qilingan mablagʻlari evaziga 2 ta yirik investitsiya loyihasi amalga oshirildi va Toshkent-Samarqand-Buxoro uchastkasida yoʻllar qayta tiklandi, Keles-Buxoro uchastkasida 600 kmdan ortiq boʻlgan uzunlikdagi optik tolali aloqa liniyalarini yotqizish yakunlandi. Toʻqimachi-Angren temir yoʻl liniyasini elektrlashtirish ishlari yakunlandi. Yangi Yangiyer-Jizzax va Yangiyer-Farhod temir yoʻl liniyalarini qurish ishlari yakunlandi.

Jamiyat lokomotiv parklarini, yoʻlovchi va yuk vagonlarini yangilash boʻyicha bir qator loyihalarni amalga oshirmoqda. „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ korxonalarida yoʻlovchi va yuk vagonlarini seriyali ishlab chiqarish oʻzlashtirildi. Bu, hususan, havoni sovitish moslamasi bilan jihozlangan kupeli vagonlar, yuk vagonlarining eng katta talabga turlari — yopiq, neft mahsulotlari uchun sisternalar, yarimvagonlar va boshqalar.

Yuk va yoʻlovchi vagonlarini ishlab chiqarish uchun tegishli litsenziya va sertifikatlar olingan, vagonlar standartlarga va 1520&amp;nbsp;mm li temir yoʻl oraligʻi talablariga javob beradi, sanoat korxonalarida sifat menejmenti tizimi ISO 9001-2000 joriy qilingan. Hozirgi vaqtda vagonlar MDH mamlakatlari temir yoʻllari orqali harakatlanyapti.

Temir yoʻlda elektr tortishning teplovoz tortishga nisbatan ishonchli va samaradorligiga shubha yoʻq. Umuman olganda, elektrovozlar oddiyroqdir, ekspluatatsiya qilish jarayonida qulayroq va ayniqsa shahar sharoitida muhim omil boʻlgan narsa- atrof muhitni kamroq ifloslantiradi.

Oʻzbekiston temir yoʻllarni doimiy oqimda elektrlashtirish 1971 yilda boshlangan. Xorijiy investitsiyalar va „Oʻzbekiston temir yoʻllari“AJning oʻz mablagʻlari evaziga amalga oshirilgan soʻnggi loyihalaridan biri Toʻqimachi temir yoʻl uchastkasini elektrlashtirish edi. Ushbu temir yoʻl uchastkasini foydalanishga topshirish evaziga elektrlashtirilgan uchastkalarning umumiy uzunligi 1601&amp;nbsp;km ga yetdi.

Loyihaning maqsadi bu uchastkada mavjud boʻlgan dizel tortishni oʻzgaruvchan tokli elektr tortishga oʻzgartirish edi, bu Toshkent hududida barcha temir yoʻl liniyalarini zamonaviy texnologiyalarga oʻtishni yakunlashga olib keladi.

Butun uchastka boʻylab yangi texnologiyalar- SCADA masofadan boshqarish tizimi, aloqa tizimi, tortish podstansiyalari, mikroprotsessor markazlashtirish tizimi, oʻq va telekommunikatsiya electron hisoblash tizimlari joriy qilingan. Elektr taʼminot tizimi poezdlarning soatiga 160 kmgacha tezlik bilan harakatlanishini hisobga olgan holda qurilgan.

Qurilish paytida umumiy uzunligi 265 m boʻlgan 3 ta koʻprik, 2258 ta elektr minoralar, elektr podstansiyalar, poezdlar harakat xavfsizligini taʼminlovchi zamonaviy uskunalar va nazorat asboblar bilan jihozlangan navbatchi punktlari va markazlashtirilgan elektrtaʼminot postlari uchun 6 ta bino va inshootlar barpo etildi.

Ushbu loyihaning amalga oshirilishi ekspluatatsiya harajatlarini 1.8 barobar kamaytirishga, mintaqada ekologik vaziyatni yahshilash va 50 ta qoʻshimcha ish oʻrinlarini ochish bilan bandlik muammosini hal qilishga sabab boʻldi. Yangi elektrlashtirilgan boʻlim temir yoʻllarning oʻtkazuvchanlik salohiyatini oshirdi, yuk va yoʻlovchilarni yetkazib berish vaqtini qisqartirdi, dizel yoqilgʻisini harajatlarini kamaytirdi.

Hozirgi vaqtda Maroqand-Qarshi, Qarshi-Termiz temir yoʻl uchastkalarini elektrlashtirish, yangi eletrlashtirilgan Angren-Pop liniyasini qurish investitsion loyihalari amalga oshirildi.

2016 yilning 22 iyunda Oʻzbekiston va Xitoy hamkorligining yirik va istiqbolli loyihasi ijrosi — Angren-Pop elektrlashtirilgan temir yoʻli hamda Qamchiq tunnelining rasmiy ochilish marosimi boʻlib oʻtdi.

Angren — Pop elektrlashtirilgan temir yoʻli hamda Qamchiq tunnelining rasmiy ochilish marosimining eng muhim ahamiyatga ega tomonlaridan biri, ushbu marosimda Oʻzbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti [[Islom Karimov]] va Xitoy Xalq Respublikasi Raisi Si Szinpin ishtirok etgani boʻldi. Jahonga mashhur ikki davlat rahbarlari „Oʻzbekiston“ yoʻlovchi poezdining Qamchiq tunnelidan oʻtishiga ruxsat beruvchi semaforni yoqish uchun maxsus tugmani bosganliklarini butun dunyo kuzatib turdi.

Angren — Pop elektrlashtirilgan temir yoʻl liniyasini barpo etishdan maqsad ham nafaqat [[Fargʻona vodiysi]] viloyatlari va mamlakatimizning boshqa hududlari oʻrtasida temir yoʻl orqali yuk va yoʻlovchi tashish imkoniyatini yaratish, shu bilan birga, Xitoy — Markaziy Osiyo — Yevropa yangi xalqaro tranzit temir yoʻl koridorining eng muhim boʻgʻini boʻlishi nazarda tutilgan edi. Uzunligi 123,1 kilometr boʻlgan Angren — Pop temir yoʻlining Qamchiq dovonidan oʻtgan qismida 19,2 kilometrlik tunnel barpo etildi. Ushbu qurilish jarayonlari davomida oʻzbekistonlik temiryoʻlchilarning salohiyatiga xitoylik mutaxassislar qoyil qolishdi, xitoyliklarning mahoratiga oʻzbekistonliklar tasannolar aytishdi. Katta mehnat gʻalabasiga har ikki tomonning yuksak mehnati, hamjihatligi tufayli muddatidan avval erishildi.

2017 yilda Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev Xitoy Xalq Respublikasiga davlat tashrifi davomida Xitoy ishbilarmon doiralari vakillari bilan uchrashdi. Aynan ana shu anjumanda Davlatimiz rahbari Xitoyning „China Railway Tunnel Group“ kompaniyasiga Angren — Pop temir yoʻlining Qamchiq dovoni qurilishining muvaffaqiyatli amalga oshirilganligi uchun alohida minnatdorlik bildirdi. Shuningdek, mazkur tashrif doirasida koʻplab sohalar, xususan, transport va kommunikasiya infratuzilmasini rivojlantirish borasida „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ aksiyadorlik jamiyati bilan XXRning etakchi quruvchi kompaniyalari oʻrtasida samarali kelishuvlarga erishildi.

Bugungi kunda ushbu temir yoʻl orqali Toshkent — Andijon — Toshkent yoʻnalishida har kuni zamonaviy tezyurar yoʻlovchi poezdlari aholiga xizmat koʻrsatmoqda. Andijon — Buxoro — Andijon yoʻnalishida haftasiga ikkita yoʻlovchi poezdi, haftada bir marotaba Andijon — Urganch — Andijon, Andijon — Moskva — Andijon yoʻnalishlarida yoʻlovchi poezdlari qatnovi tashkil etildi. Bundan tashqari, bir sutkada oʻnlab yuk poezdi Angren — Pop elektrlashtirilgan temir yoʻli orqali oʻtib, yuklarni oʻz manziliga etkazmoqda.

Xususan, mazkur temir yoʻl orqali, bir yil davomida 413 ming 162 nafardan ortiq yoʻlovchiga xizmat koʻrsatild, 7395,6 ming tonna yuk tashildi. Shuningdek, 1718 ta yangi ish oʻrinlari yaratildi.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ temir yoʻl transportida yoʻlovchilarni tashishni takomillashtirish maqsadida hukumat koʻmagida „Yoʻlovchi lokomotivlar parkini yangilash“ investitsion loyihasini amalga oshirish yakunladi. Ushbu loyihani amalga oshirish natijasida lokomotiv parki 15 ta yoʻlovchi elektrovozlarga koʻpaydi.

Loyihani amalga oshirish poezdlar harakatini 100 kmdan 160&amp;nbsp;km tezlikkacha oshirish hisobiga yoʻlovchilarning safar vaqtini qisqartirishga sabab boʻldi va boshqa transport turlariga nisbatan temir yoʻl orqali yoʻlovchi tashish afzalligini taʼminladi. Elektrovozlarga yetkazib beriladigan asinxron dvigatellar (ASD)ni qoʻllash poezdlarni tortish uchun ishlatiladigan elektr quvvat isteʼmolini 22% ga qisqartirishga olib keldi.

Bundan tashqari, rekuperativ tormozlanishni qoʻllash iqtisod qiligan elektr quvvatning tortish tarmogʻiga qaytib kelishini taʼminlaydi, bu poezdlarni tortish uchun ishlatiladigan elektr quvvat harajatlarini kamayishiga olib keladi.

Yangi elektrovozlarning taʼmir aro umumiy yoʻl bosish koʻrsatgichlaridagi yuqori ekspluatatsion tavsiflari, elektrovozlarni texnik xizmat koʻrsatish harajatlarini yogʻ-moy va boshqa yonilgʻi komponentlarini kam isteʼmol qilish hisobidan amalda yarim baravarigacha qisqartiradi.

Yangi Toshguzar –Boysun-Qumqoʻrgʻon temir yoʻl liniyasi togʻli hududda qurilgan birinchi liniya hisoblanadi. Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlarining tabiiy chegarasi vazifasini oʻtovchi 1800 m balandlikdagi togʻni kesib oʻtadi. 10-18.5% qiyalikdagi yoʻllarning uzunligi tahminan 64 kmni tashkil etadi, 5-10‰ qiyalikda tahminan 35&amp;nbsp;km. Yangi temir yoʻl qurilish trassasida 37 ta koʻprik, galereya va tunnel barpo qilingan.

Koʻprik qurilish zonalari kuchli ajralma relefli Hisor toʻg tizmalari bilan ifodalanadi. Akravat dovoni yaqinida trassa Chashmaihafizan, Akravat, Shoʻrab, Sherobod Daryo vodiylari boʻylab oʻtadi. Togʻ qiyaliklari asosan 1.3-1 tikkalikka, daryo vodiylari- baland choʻqqilarning keskin oʻzgarishlari va juda tik togʻ yon bagʻirlari 18,5‰ qiyalikka egadirlar.

Shuni taʼkidlab oʻtish kerakki, mamlakatda uzun metall koʻpriklarning qurilishi ilk bor amalga oshirilgan edi. Bizning mamlakatimizda metall ishlab chiqarish va oʻrnatish tajribasi bundan oldin faqat bir misol bilan bogʻliq boʻlgan va u Amudaryo ustidan oʻtkazilgan koʻprikdir.

Yangi liniyalarda metal koʻpriklarning qurilishi sifat nazorati va qurilish jadvaliga rioya qilish uchun yetarli tajribaga ega boʻlgan Yaponiya kompaniyalari texnologiyalari yordamida oʻzlashtirildi.

Yangi Toshguzar — Boysun — Qumqoʻrgʻon temir yoʻlining ishga tushirilishi turli sanoat sohalarining rivojlanishda, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlari transport xizmatlari rivojlantirishda, Respublikaning suvereniteti va mustaqilligini mustahkamlashda, iqtisodiyotning barcha tarmoqlarida samaradorlikni oshirish hamda sezilarli darajada transport va iqtisodiy aloqalarni butun chizmasini oʻzgartirishda qulay shart-sharoitlar yaratib beradi.

Yangi temir yoʻl liniyasi qurilishini amalga oshirishning muhim natijasi bu loyihaning toʻliq Oʻzbekiston Respublikasi korxonalari tomonidan amalga oshirilganligidir. Turli darajadagi rahbarlar, dizaynerlar, muhandislar, quruvchilar, montajchilar, turli ixtisoslikdagi ishchilar, haydovchilar, mexaniklar va temir yoʻl qurilishida ishtirok etgan boshqa mutaxassis ishchilar baland toʻglarda qiyin iqlim sharoitida qurilish ishlari, koʻpriklar, galereyalar va boshqa murakkab inshootlarni qurish-montaj ishlarini olib borish sohasida bebaho tajriba orttirdilar.

Quruvchilar zamonaviy texnologiyalar va usullar bilan ish koʻnikmalarini olishgan, ular turli uskunalar bilan ishlashni oʻzlashtirishdi. Bu temir yoʻl infratuzilmasini yanada rivojlantirish uchun muhim hissa boʻladi chunki Afgʻonistondagi [[Hayraton (shahar)|Hayraton]] — Mozori Sharif yangi temir yoʻl liniyasi qurishda ushbu orttirilgan tajriba mutaxassislarga as qotdi.

2003 yil iyun oyida, Afgʻoniston, Eron va Oʻzbekiston prezidentlari Transafgʻon transport yoʻlagi tashkil etish toʻgʻrisida bitim imzoladi. Bu masalani Afgʻoniston yirik shaharlarini ulaydigan Hayraton- Mozori Sharif — Hirot — Qandahor yoʻnalishi boʻyicha yangi temir yoʻllar qurish bilan hal qilinishi mumkin va Oʻzbekiston va Eron avtomagistrallariga chiqishni taʼminlaydi. Kelajakda Pokistonga chiqadigan Mozori Sharif-Qobul yoʻnalishida temir yoʻl qurilishi mumkin, natijada Oʻzbekiston orqali Afgʻoniston 3 ta yirik mintaqani bogʻlaydi, shimolda Turkmaniston, Qozogʻiston, Rossiya, sharqda [[Pokiston]] va Hindiston hamda gʻarbda Eron.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ va [[Afgʻoniston islom respublikasi|Afgʻoniston Islom Respublikasi]] Hukumati oʻrtasida Hayraton- Mozori Sharif temir yoʻl qurish loyihasi shartnomasi imzolandi. Qurilishga rasmiy start 2010 yil 22 yanvarda berildi, 2010 yil 4 noyabrda temir yoʻl buyurtmachiga topshirildi. Bu temir yoʻl liniyasini qurishda „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJning Oʻzbekiston Respublikasi tashqarisida amalga oshirgan birinchi loyihasidir. Loyiha Afgʻoniston Oʻzbekiston chegarasida Hayraton temir yoʻl stantsiyasi va Mozori Sharif shahri oʻrtasida yangi bir yoʻlli temir yoʻl liniyasini qurish, Hayratondagi stantsiyani modernizatsiya qilish, Mozori-Sharif aeroporti yaqinida ayri yoʻl(raz’ezd) qurish va yangi yuk hovlining qurilishini oʻz ichiga oladi.

Bu liniyaning uzunligi 75&amp;nbsp;km, yoʻlning ustki qatlamini yotqizish-105&amp;nbsp;km, shuningdek buning ichida 20&amp;nbsp;km stantsiya yoʻllari. Trassa sugʻorilmaydigan zonada trassa boʻylab 9‰ maksimal qiyalikda hudud tekisliklaridan oʻtadi, 5 stantsiya va 34 dona sunʼiy inshootlar qurilgan. Hududning xususiyatlarini hisobga olgan holda qum uyumlairdan himoya qilish qurilmalari barpo etildi.

Hayraton — Mozori-Sharif yangi temir yoʻl liniyasi Afgʻonistonning eng rivojlangan va aholi zich joylashgan shimoliy viloyatlarini temir yoʻl tashishlarini taʼminlamoqda va mintaqada qishloq xoʻjaligi, sanoat, tabiiy gaz va gidroenergetika rivojlantirishga hissa qoʻshadi. Temir yoʻl Afgʻonistonning shimoliy viloyatlari va Oʻzbekiston oʻrtasida minimal chiqim bilan yuk tashishni amalga oshirishni taʼminlaydi, shuningdek, mintaqaning boshqa davlatlari bilan ham. Bundan tashqari, temir yoʻl taxminan 1,5 ming kishini doimiy ish joyi bilan taʼminlaydi.

Ushbu temir yoʻl uchastkasini qurish kelajakda Shibergan, Anhoy, Maimana va Hirot orqali oʻtadigan Transafgʻon yoʻlagining yaratilishidagi birinchi bosqich boʻlib, keyinchalik Afgʻoniston va Oʻzbekistonga Bandar Abbos va Chahbahar (Eron), Karachi (Pokiston) portlariga chiqish imkonini beradi. Bu yoʻlak orqali toʻgʻridan toʻgri temir yoʻl harakatini tashkil qilish Janubi-Sharqiy Osiyodan kelayotgan yuklarni Yevropaga Uzoq Sharq temir yoʻl koridorlarga nisbatan qisqaroq yoʻl orqali tashish imkonini beradi.

Poezdlarning tezligini oshirish temir yoʻl transportining asosiy vazifalaridan biri boʻlgan. Globallashuv va yuqori texnologiyalarning rivojlanish sharoitida temir yoʻl orqali tashish xalqaro va mahalliy transport aloqalarida tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Zamonaviy sharoitda iqtisodiyotni yanada rivojlantirish va takomillashtirishni, yaxshi yoʻlga qoʻyilgan transport koʻmagisiz tasavvur qilib boʻlmaydi. Sanoat korxonalari, qurilish va qishloq xoʻjaligining mehnat faoliyati, odamlarning kayfiyati va ularning mehnat samaradorligi koʻp jihatdan uning aniqliligi va ishonchliligiga bogʻliqdir.

Yoʻlovchi tashish temir yoʻl faoliyatining muhim qismidir. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ mijozlarga xizmat koʻrsatish darjasini oshirish va yoʻlovchi transportlarini rivojlantirishga katta eʼtibor qaratmoqda.

Oʻzbekiston kompleks transport tizimida yoʻlovchi temir yoʻl transporti aholiga xizmat koʻrsatishda yetakchi oʻrinni egallaydi. Yoʻlovchilarni tashish texnologik jarayoni aholiga ommabop xizmat koʻrsatish bilan uzviy bogʻliqdir. Bu aholining tashishlardagi ehtiyojlari va transport vositalari mavjudligi oʻrtasida muvozanatni saqlab qolishni doimo talab qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati yoʻlovchi tashish sohasida yangi texnologiyalarni joriy etish uchun qulay shart-sharoitlar yaratishga, temir yoʻl infratuzilmasini rivojlantirishga alohida eʼtibor qaratganligi bois, Ispaniya tomonidan Toshkent-Samarqand yoʻnalishi boʻylab tezyurar yoʻlovchi tashish tashkil qilish boʻyicha taklif kiritildi.

2009 yilning iyul oyida, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ va „Talgo“ kompaniyasi oʻrtasida temir yoʻl sohasida hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim imzolandi.

Bu Memorandum asosida tomonlar Oʻzbekiston Respublikasida tezyurar temir yoʻl yoʻlovchi tashish tashkil etish loyihalar va qoʻshma tadqiqotlarda, shuningdek, yuqori tezlikdagi „Talgo“ yoʻlovchi poezdi sotib olish haqida hamkorlik qilishga kelishib oldilar. Yangi tezyurar poezd nomi Afrosiyob bu — Samarqand viloyatida joylashgan qadimiy shahar sharafiga qoʻyildi.

2011 yil 8 oktyabrdan „Afrosiyob“ (Ispaniya kompaniyasi Talgo) tezyurar poezdi Toshkent-Samarqand-Toshkent 161/162 sonli xabar bilan ishga tushirildi.

Yangi tezyurar poezd bu marshrut orqali xizmat koʻrsatadigan boshqa elektr poezdlar bilan birga, Toshkent va Samarqand shaharlari oʻrtasida harakat qiladi. Yuqori tezlikdagi „Afrosiyob“ poezdi ikki soat va oʻn besh daqiqa ichida 344&amp;nbsp;km temir yoʻl masofasini bosib oʻtadi. Maksimal tezligi soatiga 250 kilometrni tashkil etadi.

„Afrosiyob“ tarkibiga 2 ta lokomotiv va 9 ta qulay vagonlar kiradi:

* 2 VIP klass vagon (vagonda 11 oʻrin);
* 2 Biznes klass (vagonda 26 oʻrin);
* 4 ekonom klass (vagonda 36 oʻrin);
* 1 vagon-bistro

Poezdga zamonaviy koʻrinishni, avvalo, uning aerodinamik, taʼsir bosim toʻlqinlar va yon shamollar uchun optimallashtirgan dizayni beradi. Elektro poezd uzunligi 157m ni, balandligi 4 m ni tashkil qiladi. Barcha salonlari yumshoq, qulay yonboshlaydigan oʻrindiqlar va oʻrnatilgan stol, shuningdek video koʻrish uchun monitor bilan jihozlangan. Poezdning barcha hududlari chekmaydiganlar hududi hisoblanadi.

Vagonlarning barcha salonlari kiyim uchun ilgichlar va katta yuk saqlash uchun joy, shuningdek anʼanaviy yuk javonlari bilan jihozlangan. Vagonda nogiron insonlar uchun zarur shart-sharoitlar yaratilgan, uchinchi vagonda nogironlar aravachasini joylashtirish uchun temir yoʻl xodimini chaqirish tugmasi oʻrnatilgan maxsus tutqichli joylar ham mavjud. Poezd hududida pollarning bir il balandlikda boʻlgani nogironlar aravachasini tashishga yordam beradi.

== Jamiyat faoliyati ==
[[Fayl:Uzbekistan Railway Network.png|thumb|240x240px|Xarita]]
[[Fayl:Hi-speed trains Afrosiyab (Uzbekistan).JPG|thumb|Afrosiyob|241x241px]]
„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ Oʻzbekiston respublikasi hududida joylashgan sobiq Oʻrta Osiyo temir yoʻllari bazasida 1994 yil 7 noyabrda tashkil topgan. Umumiy temir yoʻl uzunligi 3645 kmni tashkil etadi. Jamiyatda 54.7 mingdan ortiq xodimlar faoliyat koʻrsatadi. Yillik yukni ayirboshlash barcha turdagi transportlarning yuk ayirboshlashi qoʻshilmasining 90% tashkil etadi.

Hozirgi kunda jamiyat tuzilamasi tubdan isloh qilinmoqda. Alohida eʼtibor muayyan sohalarni hususiylashtirishga qaratilmoqda.

Jamiyatning asosiy faoliyat yoʻnalishlari quyidagilardir:

* tarqatish va temir yoʻl orqali yuklarni yetkazib berish;
* temir yoʻl vagonlarini sozlash va texnik xizmat koʻrsatish;
* yoʻlovchi, sayyohlik tashishlar;
* xizmat koʻrsatish, lokomotiv va vagon parkini yangilash.

Jamiyat uchun ustuvor yoʻnalish quyidagi sarmoya loyihalarini amalga oshirish hisoblanadi:

* optik tolali liniyalar yordamida aloqa kanallarini mustahkamlash;
* yangi harakatlanuvchi tarkib sotib olish (elektrovoz va vagonlar) hamda mavjudlarini modernizatsiya qilish;
* yangi temir yoʻl liniyalarini qurish;
* temir yoʻllarni elektrlashtirish;
* yoʻllarni kapital taʼmirlash loyihalarini amalga oshirish, jamiyat zavodlarida yoʻlning ustki qurilmasi elementlarini ishlab chiqarishni tashkil qilish va h.z

Jamiyatda sarmoyaviy qoʻllab quvvatlashni talab qiladigan bir necha loyihalar mavjud boʻlib, ular amalga oshirilgan taqdirda sarmoyachiga katta foyda olib kelishni vaʼda qiladi.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ 1993 yildan beri Temir yoʻl Hamkorlik Tashkiloti aʼzosidir. Jamiyat Xalqaro Temir yoʻllari Ittifoqi va Osiyo va Tinch okeani hududidagi BMTning Iqtisodiy komissiyasi bilan uzviy aloqaga ega.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ TRASEKA(Yevropa-Kavkaz-Osiyo transport koridori) loyihasining Yevropa Ittifoqi Komissiyasi TASIS dasturi bilan hamkorlikda ish olib bormoqda.

== Xalqaro faoliyat ==
Temir yoʻl transporti qoʻshni davlatlar bilan iqtisodiy aloqalarni amalga oshirishda muhim rol oʻynaydi, hozirgi kunga kelib „Oʻzbekison temir yoʻllari“ AJ nafaqat MDH mamlakatlari aʼzolari bilan balki chet el mamlakatlari bilan temir yoʻl sohasida hamkorlik toʻgʻrisida ikki tomonlama kelishuvga egadir.

Jamiyat shuningdek Xalqaro temir yoʻl ittifoqi (UIC, Fransiya), BMTning Osiyo va Tinchokeani hududi va Markaziy Osiyo uchun iqtisodiy va ijtimoiy komissiyasi (UNESCAP), Osiyo tarraqiyot banki doirasida Markaziyosiyo hududiy iqtisodiy hamkorlik (CARES), temir yoʻl tashkilotlari hamkorligi (OSJD, Polsha), Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti (ECO, Iran), MDHga aʼzo davlatlarning temir yoʻl transporti boʻyicha kengashi kabi tashkilotlari bilan faol hamkorlik qiladi.

Oʻzbek temir yoʻllarining zamonaviy texnik uskunalar bilan jihozlanganligi, geografik joylashuvi Yevropa-Osiyo xabarlarida muhim boglovchi omil hisoblanadi. U Xitoy, Yaponiyani MDH mamlakatlari, Eron, Turkiya va Yevropa bilan transport aloqalarini taʼminlashda mihim ahamiyat kasb etadi. Tarixiy Ipak yoʻlini qayta tiklashda Oʻzbekiston Respublikasi va uning temir yoʻllari muhim ahamiyatga ega oʻrin egallaydi, yoki biz temir yoʻlchilar tili bilan aytganda, TRASEKA transport yoʻlagi, Osiyodan Yevropaga qisqa va arzonroq yoʻnalish hisoblanadi.

2006 yil noyabr oyida Pusan shahrida (Janubiy Korea) transport boʻyicha Xalqaro konferentsiya oʻtkazish jarayonida Oʻzbekiston temir yoʻl maʼmuriyati rahabari tomonidan Transosiyo temir yoʻllari tarmogʻi boʻyicha hukumatlararo kelishuvi imzolandi. Agar transosiyo temir yoʻllari doirasidagi hamkorlikning amaliy ahamiyatini eʼtiborga olinsa, hamda Oʻzbekiston Respublikasi geografik joylashuv sababiga koʻra dengiz portlariga toʻgʻridan toʻgʻri chiqishga ega emasligi, ushbu hujjatning imzolanishi Oʻzbekiston Respublikasining tashqi iqtisodiy aloqalarini temir yoʻl transporti taʼminoti takomillashuviga sabab boʻladi.

Oʻzbekiston temir yoʻllari&quot; AJning xalqaro turistik yarmarkalarda ishtirok etishi muhim ahamiyatga ega, bu yarmarkalarda Hamdoʻstlik va chet el mamlakatlarining yuzlab mashhur turistik firmalari taqdim etilgandi. Bu savdo maydonlarida jamiyat nomidan „Oʻztemiryoʻlyoʻlovchi“ AJ temir yoʻl transportida turistik tashishlarni tashkillashtirish sohasida oʻz imkoniyatlarini koʻrsatmoqda. Bu imkoniyatlardan biri bu jahon standartlarining barcha talablariga javob beradigan yangi rusumdagi yoʻovchi vagonlarda yoʻlovchilarni tashish hisoblanadi. „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ turli xalqaro tashkilotlar, firmalar, kompaniyalar, MDH davlatlari temir yoʻl maʼmuriyatlari, Boltiq va uzoq xorij vakillarini qabul qiladi. Muzokaralarda ikki tomonlama hamkorlik, tashishlarni tashkil qilish, material va ehtiyot qismlar bilan taʼminlash, yangi liniyalar va inshootlarni qurish, investitsiya dasturi va koʻpgina boshqa masalalarkoʻrib chiqilmoqda.

Hozir Butunjahon Banki, Osiyo tarraqiyot banki, Yapon xalqaro hamkorlik agentligi(JICA), Yevropa qayta qurish va rivojlanish banki (EBRR), KfB Banki(Germanya), Eksimbank (KXR) jamiyatning jiddiy hamkorlari boʻlib kelmoqda. Shu bilan birga „Patentes Talgo L. S.“ (Ispaniya), „Jeysmar“ (Fransiya), „Plasser end Toyrer“ (Avstriya), „CNTIC“ va „CRTG“(Xitoy), „BELAM“ (Latviya), &quot;Sumimoto, „Marubeni“, „Shimidzu“, „Kanimatsu“ (Yaponiya) va boshqa mashhur firmalar tomonidan jamiyatga katta qiziqish bildirilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi mintaqa ichida joylashganligi sababli, biz xalqaro tashish sifatini oshirgan va yetkazish muddatlarini qisqartirgan holda, bu sohada hamkorlikni rivojlantirishga harakat qilamiz.

Jamiyatda olib borilayotgan ish koʻlami shuni koʻrsatadiki, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ transport xizmatlari bozorida ishonchli va barqaror hamkor hisoblanadi.

== Yana qarang ==
* [[Toshkent temir yoʻllar texnikasi muzeyi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://railway.uz{{Oʻlikhavola|date=avgust 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |sarlavha=&quot;Oʻzbekiston temir

[[Turkum:Oʻzbekiston shirkatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda temir yoʻl transporti]]


{{uzbekistan-stub}}</text>
      <sha1>4inctvvdixcsxe0j50fhmu5kf4drxdl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269531</id>
      <parentid>6269530</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29055" sha1="24luu9un9ckta3zzurn73az9uy91akt" xml:space="preserve">{{Ichki havolasiz}}
{{Shirkat bilgiqutisi
| nomi = Oʻzbekiston temir yoʻllari&lt;ref&gt;[http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=808196 Uzbekistan Railway]&lt;/ref&gt;
| tasvir = 
| eni = 300px
| xarita = 
| abbreviation = 
| motto = 
| formation = 
| extinction = 
| name = &quot;O'zbekiston temir yo'llari&quot; AJ
| logo = Uzbek Railways.svg
| logo_size = 100px
| image = 
| purpose = 
| headquarters = [[Toshkent shahri, Mirobod tumani, Taras Shevshenko ko'chasi 7-uy]]
| turi = [[temir yoʻl]]
| location = Manzil
| region_served = [[Oʻzbekiston Respublikasi]]
| membership = 
| language = [[Oʻzbek tili]], [[Rus tili]], [[Ingliz tili]]
| leader_title = Boshqaruv raisi
| leader_name = [[Narzullayev Zufar Gʻiyasovich]]
| main_organ = 
| parent organization = 
| affiliations = 
| num_staff = 64000
| num_volunteers = 
| budget = 
| website = [http://www.railway.uz  Railway.uz]
| remarks = 
}}

'''„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Aksiyadorlik Jamiyati''' — [[Oʻzbekiston]]dagi eng yirik [[kompaniya]]lardan biri.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Aksiyadorlik Jamiyati [[1994]] yil [[7-noyabr]]da Oʻzbekiston Respublikasi xududida joylashgan sobiq [[Oʻrta Osiyo]] [[temir yoʻl]]lari negizida tashkil etilgan. Jamiyatning asosiy yoʻllarining umumiy uzinligi bugungi kunda 7500 [[kilometr]]dan oshdi&lt;ref&gt;[https://kun.uz/uz/news/2020/08/29/ozbekiston-temir-yollari-rossiyadan-yangi-elektrovozlar-olib-keldi „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Rossiyadan yangi elektrovozlar olib keldi] (29-08-2020). Matnazarov, Otabek. ''kun.uz''.&lt;/ref&gt;. Jamiyatda 64 mingdan ziyod kishi ishlaydi. Jamiyatning yillik yuk aylanmasi barcha turdagi [[transport]] yuk aylanmasining 90% ga yaqinini tashkil etadi.

== Tarixi ==
1994-yilning 7-noyabrida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining PF-982 sonli farmoni asosida, Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan temir yoʻl transporti tarmoq qismlarning, korxona, tashkilot va muassasalari tarkibida, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ davlat-aksiyadorlik temir yoʻl kompaniyasi tashkil etilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://railway.uz |sarlavha=railway.uz }}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2001 yilda [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]] qarori bilan belgilangan va Vazirlar Mahkamasining temir yoʻl transportini isloh qilish boʻyicha Davlat dasturiga muvofiq, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ davlat unitar korxonasi, 100% davlat ulushi boʻlgan ochiq aksiyadorlik jamiyatga aylantirildi.

Sohaning asosiy vazifalari yagona temir yoʻl transport tarmogʻini modernizatsiya qilish va infratuzilmani rivojlantirish, qatnayotgan temir yoʻl texnikalarni yangilash va oʻzining taʼmirlash bazasini yaratish, dunyo bozoriga chiqish uchun imkon beradigan muqobil transport yoʻlaklarini izlab topish, tranzit yuk va boshqa qoʻshimcha hajmlarini jalb qilish va hokazo belgilab berilgan.

Bu bilan infratuzilmani, Yagona dispetcherlik markazi, lokomotiv hoʻjaligi, yuk hujjatlari bilan ishlash boʻlinmalari va qutqaruv-qayta tiklash ishlari boʻlinmalarini xususiylashtirishmaslik belgilangan. Shu bilan bir vaqtda, tovar-yuk va yoʻlovchilar tashish bilan shugʻullanuvchi korxonalar, yoʻlovchi va yuk joʻnatuvchilariga transport-ekspeditorlik va servis xizmatini koʻrsatuvchi, turli xil servis kompaniyalari va hokazolar turli tashkiliy-huquqiy shakllarda tashkil qilinishlari va raqobat asosida faoliyat olib borishlari mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2015 yil 24 apreldagi №PQ-4720 sonli qarorini ijrosini taʼminlash maqsadida hamda 2015 yil 3 apreldagi kompaniya Kengashi va yagona aksioner umumiy yigʻilishida „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Davlat aksionerlik temir yoʻl kompaniyasi „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Aksiyadorlik Jamiyatiga oʻzgartirildi.

Ayni paytda, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ yigʻma balansida infratuzilma va harakatlanuvchi tarkib (yuk vagonlari va lokomotivlar) boʻlgani sababli vertikal integrashlashgan jamiyat hisoblanadi.

Jamiyat tarkibiga [[yuridik shaxs]] huquqiga ega boʻlgan 6 ta Mintaqaviy temir yoʻl uzellari kiradi. Ularga stansiyalar, yoʻl masofalari, signalizasiya va aloqa, energotaʼminot, lokomotiv va vagon depolari, vagonlarni texnik va tijorat tekshirish punktlari kiradi.

2002 yilda islohot jarayonida, bir qator korxonalar Ochiq aksiyadorlik jamiyatlariga oʻzgartirildi: konteynerlarda yuk tashish boʻyicha „Oʻztemiryoʻlkonteyner“OAJ, muzlatgich boʻlimlarda tez buziluvchan mahsulotlarni tashish boʻyicha „Yoʻlreftrans“ OAJ, xalqaro, mahalliy va shahar atrofiga yoʻlovchilarni tashish boʻyicha „Oʻztemiryoʻlyoʻlovchi“ OAJ, yuk vagonlarini taʼmirlash boʻyicha „Oʻztemirvagon“ OAJ, yoʻlovchi vagonlarini qurish va taʼmirlash boʻyicha „TashVQTZ“ OAJ.

Olib borilayotgan islohotlar menejmentni takomillashtirishga, boshqaruvning korporativ usullarini joriy etishga, koʻrsatilayotgan xizmatlar hajmining oshishiga, ularning sifatini oshirishga, investitsiyalarni jalb qilishga, sof daromadni oshirishga va asosiy kapitalga kapital qoʻyilmalarning muayyan oʻsishiga sabab boʻldi.

Mustaqillik yillari davomida Oʻzbekistonda yangi poʻlat izlarni (magistral) shakllantirish boʻyicha ulkan ishlar qilindi. Qizilqum choʻllarida Navoiy-Uchquduq-Sultonuvaystogʻ-Nukus temir yoʻllari qurildi, Amudaryo orqali temir yoʻl-avtomobil qoʻshma koʻprigi barpo etildi, murakkab togʻ sharoitida Toshguzar-Boysun-Qumqoʻrgʻon temir yoʻli qurildi.

Biz mavjud boʻlgan temir yoʻl tarmogʻini modernizatsiyalashga ham muhim ahamiyat beramiz. Osiyo tarraqiyot bankining jalb qilingan mablagʻlari evaziga 2 ta yirik investitsiya loyihasi amalga oshirildi va Toshkent-Samarqand-Buxoro uchastkasida yoʻllar qayta tiklandi, Keles-Buxoro uchastkasida 600 kmdan ortiq boʻlgan uzunlikdagi optik tolali aloqa liniyalarini yotqizish yakunlandi. Toʻqimachi-Angren temir yoʻl liniyasini elektrlashtirish ishlari yakunlandi. Yangi Yangiyer-Jizzax va Yangiyer-Farhod temir yoʻl liniyalarini qurish ishlari yakunlandi.

Jamiyat lokomotiv parklarini, yoʻlovchi va yuk vagonlarini yangilash boʻyicha bir qator loyihalarni amalga oshirmoqda. „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ korxonalarida yoʻlovchi va yuk vagonlarini seriyali ishlab chiqarish oʻzlashtirildi. Bu, hususan, havoni sovitish moslamasi bilan jihozlangan kupeli vagonlar, yuk vagonlarining eng katta talabga turlari — yopiq, neft mahsulotlari uchun sisternalar, yarimvagonlar va boshqalar.

Yuk va yoʻlovchi vagonlarini ishlab chiqarish uchun tegishli litsenziya va sertifikatlar olingan, vagonlar standartlarga va 1520&amp;nbsp;mm li temir yoʻl oraligʻi talablariga javob beradi, sanoat korxonalarida sifat menejmenti tizimi ISO 9001-2000 joriy qilingan. Hozirgi vaqtda vagonlar MDH mamlakatlari temir yoʻllari orqali harakatlanyapti.

Temir yoʻlda elektr tortishning teplovoz tortishga nisbatan ishonchli va samaradorligiga shubha yoʻq. Umuman olganda, elektrovozlar oddiyroqdir, ekspluatatsiya qilish jarayonida qulayroq va ayniqsa shahar sharoitida muhim omil boʻlgan narsa- atrof muhitni kamroq ifloslantiradi.

Oʻzbekiston temir yoʻllarni doimiy oqimda elektrlashtirish 1971 yilda boshlangan. Xorijiy investitsiyalar va „Oʻzbekiston temir yoʻllari“AJning oʻz mablagʻlari evaziga amalga oshirilgan soʻnggi loyihalaridan biri Toʻqimachi temir yoʻl uchastkasini elektrlashtirish edi. Ushbu temir yoʻl uchastkasini foydalanishga topshirish evaziga elektrlashtirilgan uchastkalarning umumiy uzunligi 1601&amp;nbsp;km ga yetdi.

Loyihaning maqsadi bu uchastkada mavjud boʻlgan dizel tortishni oʻzgaruvchan tokli elektr tortishga oʻzgartirish edi, bu Toshkent hududida barcha temir yoʻl liniyalarini zamonaviy texnologiyalarga oʻtishni yakunlashga olib keladi.

Butun uchastka boʻylab yangi texnologiyalar- SCADA masofadan boshqarish tizimi, aloqa tizimi, tortish podstansiyalari, mikroprotsessor markazlashtirish tizimi, oʻq va telekommunikatsiya electron hisoblash tizimlari joriy qilingan. Elektr taʼminot tizimi poezdlarning soatiga 160 kmgacha tezlik bilan harakatlanishini hisobga olgan holda qurilgan.

Qurilish paytida umumiy uzunligi 265 m boʻlgan 3 ta koʻprik, 2258 ta elektr minoralar, elektr podstansiyalar, poezdlar harakat xavfsizligini taʼminlovchi zamonaviy uskunalar va nazorat asboblar bilan jihozlangan navbatchi punktlari va markazlashtirilgan elektrtaʼminot postlari uchun 6 ta bino va inshootlar barpo etildi.

Ushbu loyihaning amalga oshirilishi ekspluatatsiya harajatlarini 1.8 barobar kamaytirishga, mintaqada ekologik vaziyatni yahshilash va 50 ta qoʻshimcha ish oʻrinlarini ochish bilan bandlik muammosini hal qilishga sabab boʻldi. Yangi elektrlashtirilgan boʻlim temir yoʻllarning oʻtkazuvchanlik salohiyatini oshirdi, yuk va yoʻlovchilarni yetkazib berish vaqtini qisqartirdi, dizel yoqilgʻisini harajatlarini kamaytirdi.

Hozirgi vaqtda Maroqand-Qarshi, Qarshi-Termiz temir yoʻl uchastkalarini elektrlashtirish, yangi eletrlashtirilgan Angren-Pop liniyasini qurish investitsion loyihalari amalga oshirildi.

2016 yilning 22 iyunda Oʻzbekiston va Xitoy hamkorligining yirik va istiqbolli loyihasi ijrosi — Angren-Pop elektrlashtirilgan temir yoʻli hamda Qamchiq tunnelining rasmiy ochilish marosimi boʻlib oʻtdi.

Angren — Pop elektrlashtirilgan temir yoʻli hamda Qamchiq tunnelining rasmiy ochilish marosimining eng muhim ahamiyatga ega tomonlaridan biri, ushbu marosimda Oʻzbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti [[Islom Karimov]] va Xitoy Xalq Respublikasi Raisi Si Szinpin ishtirok etgani boʻldi. Jahonga mashhur ikki davlat rahbarlari „Oʻzbekiston“ yoʻlovchi poezdining Qamchiq tunnelidan oʻtishiga ruxsat beruvchi semaforni yoqish uchun maxsus tugmani bosganliklarini butun dunyo kuzatib turdi.

Angren — Pop elektrlashtirilgan temir yoʻl liniyasini barpo etishdan maqsad ham nafaqat [[Fargʻona vodiysi]] viloyatlari va mamlakatimizning boshqa hududlari oʻrtasida temir yoʻl orqali yuk va yoʻlovchi tashish imkoniyatini yaratish, shu bilan birga, Xitoy — Markaziy Osiyo — Yevropa yangi xalqaro tranzit temir yoʻl koridorining eng muhim boʻgʻini boʻlishi nazarda tutilgan edi. Uzunligi 123,1 kilometr boʻlgan Angren — Pop temir yoʻlining Qamchiq dovonidan oʻtgan qismida 19,2 kilometrlik tunnel barpo etildi. Ushbu qurilish jarayonlari davomida oʻzbekistonlik temiryoʻlchilarning salohiyatiga xitoylik mutaxassislar qoyil qolishdi, xitoyliklarning mahoratiga oʻzbekistonliklar tasannolar aytishdi. Katta mehnat gʻalabasiga har ikki tomonning yuksak mehnati, hamjihatligi tufayli muddatidan avval erishildi.

2017 yilda Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev Xitoy Xalq Respublikasiga davlat tashrifi davomida Xitoy ishbilarmon doiralari vakillari bilan uchrashdi. Aynan ana shu anjumanda Davlatimiz rahbari Xitoyning „China Railway Tunnel Group“ kompaniyasiga Angren — Pop temir yoʻlining Qamchiq dovoni qurilishining muvaffaqiyatli amalga oshirilganligi uchun alohida minnatdorlik bildirdi. Shuningdek, mazkur tashrif doirasida koʻplab sohalar, xususan, transport va kommunikasiya infratuzilmasini rivojlantirish borasida „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ aksiyadorlik jamiyati bilan XXRning etakchi quruvchi kompaniyalari oʻrtasida samarali kelishuvlarga erishildi.

Bugungi kunda ushbu temir yoʻl orqali Toshkent — Andijon — Toshkent yoʻnalishida har kuni zamonaviy tezyurar yoʻlovchi poezdlari aholiga xizmat koʻrsatmoqda. Andijon — Buxoro — Andijon yoʻnalishida haftasiga ikkita yoʻlovchi poezdi, haftada bir marotaba Andijon — Urganch — Andijon, Andijon — Moskva — Andijon yoʻnalishlarida yoʻlovchi poezdlari qatnovi tashkil etildi. Bundan tashqari, bir sutkada oʻnlab yuk poezdi Angren — Pop elektrlashtirilgan temir yoʻli orqali oʻtib, yuklarni oʻz manziliga etkazmoqda.

Xususan, mazkur temir yoʻl orqali, bir yil davomida 413 ming 162 nafardan ortiq yoʻlovchiga xizmat koʻrsatild, 7395,6 ming tonna yuk tashildi. Shuningdek, 1718 ta yangi ish oʻrinlari yaratildi.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ temir yoʻl transportida yoʻlovchilarni tashishni takomillashtirish maqsadida hukumat koʻmagida „Yoʻlovchi lokomotivlar parkini yangilash“ investitsion loyihasini amalga oshirish yakunladi. Ushbu loyihani amalga oshirish natijasida lokomotiv parki 15 ta yoʻlovchi elektrovozlarga koʻpaydi.

Loyihani amalga oshirish poezdlar harakatini 100 kmdan 160&amp;nbsp;km tezlikkacha oshirish hisobiga yoʻlovchilarning safar vaqtini qisqartirishga sabab boʻldi va boshqa transport turlariga nisbatan temir yoʻl orqali yoʻlovchi tashish afzalligini taʼminladi. Elektrovozlarga yetkazib beriladigan asinxron dvigatellar (ASD)ni qoʻllash poezdlarni tortish uchun ishlatiladigan elektr quvvat isteʼmolini 22% ga qisqartirishga olib keldi.

Bundan tashqari, rekuperativ tormozlanishni qoʻllash iqtisod qiligan elektr quvvatning tortish tarmogʻiga qaytib kelishini taʼminlaydi, bu poezdlarni tortish uchun ishlatiladigan elektr quvvat harajatlarini kamayishiga olib keladi.

Yangi elektrovozlarning taʼmir aro umumiy yoʻl bosish koʻrsatgichlaridagi yuqori ekspluatatsion tavsiflari, elektrovozlarni texnik xizmat koʻrsatish harajatlarini yogʻ-moy va boshqa yonilgʻi komponentlarini kam isteʼmol qilish hisobidan amalda yarim baravarigacha qisqartiradi.

Yangi Toshguzar –Boysun-Qumqoʻrgʻon temir yoʻl liniyasi togʻli hududda qurilgan birinchi liniya hisoblanadi. Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlarining tabiiy chegarasi vazifasini oʻtovchi 1800 m balandlikdagi togʻni kesib oʻtadi. 10-18.5% qiyalikdagi yoʻllarning uzunligi tahminan 64 kmni tashkil etadi, 5-10‰ qiyalikda tahminan 35&amp;nbsp;km. Yangi temir yoʻl qurilish trassasida 37 ta koʻprik, galereya va tunnel barpo qilingan.

Koʻprik qurilish zonalari kuchli ajralma relefli Hisor toʻg tizmalari bilan ifodalanadi. Akravat dovoni yaqinida trassa Chashmaihafizan, Akravat, Shoʻrab, Sherobod Daryo vodiylari boʻylab oʻtadi. Togʻ qiyaliklari asosan 1.3-1 tikkalikka, daryo vodiylari- baland choʻqqilarning keskin oʻzgarishlari va juda tik togʻ yon bagʻirlari 18,5‰ qiyalikka egadirlar.

Shuni taʼkidlab oʻtish kerakki, mamlakatda uzun metall koʻpriklarning qurilishi ilk bor amalga oshirilgan edi. Bizning mamlakatimizda metall ishlab chiqarish va oʻrnatish tajribasi bundan oldin faqat bir misol bilan bogʻliq boʻlgan va u Amudaryo ustidan oʻtkazilgan koʻprikdir.

Yangi liniyalarda metal koʻpriklarning qurilishi sifat nazorati va qurilish jadvaliga rioya qilish uchun yetarli tajribaga ega boʻlgan Yaponiya kompaniyalari texnologiyalari yordamida oʻzlashtirildi.

Yangi Toshguzar — Boysun — Qumqoʻrgʻon temir yoʻlining ishga tushirilishi turli sanoat sohalarining rivojlanishda, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlari transport xizmatlari rivojlantirishda, Respublikaning suvereniteti va mustaqilligini mustahkamlashda, iqtisodiyotning barcha tarmoqlarida samaradorlikni oshirish hamda sezilarli darajada transport va iqtisodiy aloqalarni butun chizmasini oʻzgartirishda qulay shart-sharoitlar yaratib beradi.

Yangi temir yoʻl liniyasi qurilishini amalga oshirishning muhim natijasi bu loyihaning toʻliq Oʻzbekiston Respublikasi korxonalari tomonidan amalga oshirilganligidir. Turli darajadagi rahbarlar, dizaynerlar, muhandislar, quruvchilar, montajchilar, turli ixtisoslikdagi ishchilar, haydovchilar, mexaniklar va temir yoʻl qurilishida ishtirok etgan boshqa mutaxassis ishchilar baland toʻglarda qiyin iqlim sharoitida qurilish ishlari, koʻpriklar, galereyalar va boshqa murakkab inshootlarni qurish-montaj ishlarini olib borish sohasida bebaho tajriba orttirdilar.

Quruvchilar zamonaviy texnologiyalar va usullar bilan ish koʻnikmalarini olishgan, ular turli uskunalar bilan ishlashni oʻzlashtirishdi. Bu temir yoʻl infratuzilmasini yanada rivojlantirish uchun muhim hissa boʻladi chunki Afgʻonistondagi [[Hayraton (shahar)|Hayraton]] — Mozori Sharif yangi temir yoʻl liniyasi qurishda ushbu orttirilgan tajriba mutaxassislarga as qotdi.

2003 yil iyun oyida, Afgʻoniston, Eron va Oʻzbekiston prezidentlari Transafgʻon transport yoʻlagi tashkil etish toʻgʻrisida bitim imzoladi. Bu masalani Afgʻoniston yirik shaharlarini ulaydigan Hayraton- Mozori Sharif — Hirot — Qandahor yoʻnalishi boʻyicha yangi temir yoʻllar qurish bilan hal qilinishi mumkin va Oʻzbekiston va Eron avtomagistrallariga chiqishni taʼminlaydi. Kelajakda Pokistonga chiqadigan Mozori Sharif-Qobul yoʻnalishida temir yoʻl qurilishi mumkin, natijada Oʻzbekiston orqali Afgʻoniston 3 ta yirik mintaqani bogʻlaydi, shimolda Turkmaniston, Qozogʻiston, Rossiya, sharqda [[Pokiston]] va Hindiston hamda gʻarbda Eron.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ va [[Afgʻoniston islom respublikasi|Afgʻoniston Islom Respublikasi]] Hukumati oʻrtasida Hayraton- Mozori Sharif temir yoʻl qurish loyihasi shartnomasi imzolandi. Qurilishga rasmiy start 2010 yil 22 yanvarda berildi, 2010 yil 4 noyabrda temir yoʻl buyurtmachiga topshirildi. Bu temir yoʻl liniyasini qurishda „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJning Oʻzbekiston Respublikasi tashqarisida amalga oshirgan birinchi loyihasidir. Loyiha Afgʻoniston Oʻzbekiston chegarasida Hayraton temir yoʻl stantsiyasi va Mozori Sharif shahri oʻrtasida yangi bir yoʻlli temir yoʻl liniyasini qurish, Hayratondagi stantsiyani modernizatsiya qilish, Mozori-Sharif aeroporti yaqinida ayri yoʻl(raz’ezd) qurish va yangi yuk hovlining qurilishini oʻz ichiga oladi.

Bu liniyaning uzunligi 75&amp;nbsp;km, yoʻlning ustki qatlamini yotqizish-105&amp;nbsp;km, shuningdek buning ichida 20&amp;nbsp;km stantsiya yoʻllari. Trassa sugʻorilmaydigan zonada trassa boʻylab 9‰ maksimal qiyalikda hudud tekisliklaridan oʻtadi, 5 stantsiya va 34 dona sunʼiy inshootlar qurilgan. Hududning xususiyatlarini hisobga olgan holda qum uyumlairdan himoya qilish qurilmalari barpo etildi.

Hayraton — Mozori-Sharif yangi temir yoʻl liniyasi Afgʻonistonning eng rivojlangan va aholi zich joylashgan shimoliy viloyatlarini temir yoʻl tashishlarini taʼminlamoqda va mintaqada qishloq xoʻjaligi, sanoat, tabiiy gaz va gidroenergetika rivojlantirishga hissa qoʻshadi. Temir yoʻl Afgʻonistonning shimoliy viloyatlari va Oʻzbekiston oʻrtasida minimal chiqim bilan yuk tashishni amalga oshirishni taʼminlaydi, shuningdek, mintaqaning boshqa davlatlari bilan ham. Bundan tashqari, temir yoʻl taxminan 1,5 ming kishini doimiy ish joyi bilan taʼminlaydi.

Ushbu temir yoʻl uchastkasini qurish kelajakda Shibergan, Anhoy, Maimana va Hirot orqali oʻtadigan Transafgʻon yoʻlagining yaratilishidagi birinchi bosqich boʻlib, keyinchalik Afgʻoniston va Oʻzbekistonga Bandar Abbos va Chahbahar (Eron), Karachi (Pokiston) portlariga chiqish imkonini beradi. Bu yoʻlak orqali toʻgʻridan toʻgri temir yoʻl harakatini tashkil qilish Janubi-Sharqiy Osiyodan kelayotgan yuklarni Yevropaga Uzoq Sharq temir yoʻl koridorlarga nisbatan qisqaroq yoʻl orqali tashish imkonini beradi.

Poezdlarning tezligini oshirish temir yoʻl transportining asosiy vazifalaridan biri boʻlgan. Globallashuv va yuqori texnologiyalarning rivojlanish sharoitida temir yoʻl orqali tashish xalqaro va mahalliy transport aloqalarida tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Zamonaviy sharoitda iqtisodiyotni yanada rivojlantirish va takomillashtirishni, yaxshi yoʻlga qoʻyilgan transport koʻmagisiz tasavvur qilib boʻlmaydi. Sanoat korxonalari, qurilish va qishloq xoʻjaligining mehnat faoliyati, odamlarning kayfiyati va ularning mehnat samaradorligi koʻp jihatdan uning aniqliligi va ishonchliligiga bogʻliqdir.

Yoʻlovchi tashish temir yoʻl faoliyatining muhim qismidir. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ mijozlarga xizmat koʻrsatish darjasini oshirish va yoʻlovchi transportlarini rivojlantirishga katta eʼtibor qaratmoqda.

Oʻzbekiston kompleks transport tizimida yoʻlovchi temir yoʻl transporti aholiga xizmat koʻrsatishda yetakchi oʻrinni egallaydi. Yoʻlovchilarni tashish texnologik jarayoni aholiga ommabop xizmat koʻrsatish bilan uzviy bogʻliqdir. Bu aholining tashishlardagi ehtiyojlari va transport vositalari mavjudligi oʻrtasida muvozanatni saqlab qolishni doimo talab qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati yoʻlovchi tashish sohasida yangi texnologiyalarni joriy etish uchun qulay shart-sharoitlar yaratishga, temir yoʻl infratuzilmasini rivojlantirishga alohida eʼtibor qaratganligi bois, Ispaniya tomonidan Toshkent-Samarqand yoʻnalishi boʻylab tezyurar yoʻlovchi tashish tashkil qilish boʻyicha taklif kiritildi.

2009 yilning iyul oyida, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ va „Talgo“ kompaniyasi oʻrtasida temir yoʻl sohasida hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim imzolandi.

Bu Memorandum asosida tomonlar Oʻzbekiston Respublikasida tezyurar temir yoʻl yoʻlovchi tashish tashkil etish loyihalar va qoʻshma tadqiqotlarda, shuningdek, yuqori tezlikdagi „Talgo“ yoʻlovchi poezdi sotib olish haqida hamkorlik qilishga kelishib oldilar. Yangi tezyurar poezd nomi Afrosiyob bu — Samarqand viloyatida joylashgan qadimiy shahar sharafiga qoʻyildi.

2011 yil 8 oktyabrdan „Afrosiyob“ (Ispaniya kompaniyasi Talgo) tezyurar poezdi Toshkent-Samarqand-Toshkent 161/162 sonli xabar bilan ishga tushirildi.

Yangi tezyurar poezd bu marshrut orqali xizmat koʻrsatadigan boshqa elektr poezdlar bilan birga, Toshkent va Samarqand shaharlari oʻrtasida harakat qiladi. Yuqori tezlikdagi „Afrosiyob“ poezdi ikki soat va oʻn besh daqiqa ichida 344&amp;nbsp;km temir yoʻl masofasini bosib oʻtadi. Maksimal tezligi soatiga 250 kilometrni tashkil etadi.

„Afrosiyob“ tarkibiga 2 ta lokomotiv va 9 ta qulay vagonlar kiradi:

* 2 VIP klass vagon (vagonda 11 oʻrin);
* 2 Biznes klass (vagonda 26 oʻrin);
* 4 ekonom klass (vagonda 36 oʻrin);
* 1 vagon-bistro

Poezdga zamonaviy koʻrinishni, avvalo, uning aerodinamik, taʼsir bosim toʻlqinlar va yon shamollar uchun optimallashtirgan dizayni beradi. Elektro poezd uzunligi 157m ni, balandligi 4 m ni tashkil qiladi. Barcha salonlari yumshoq, qulay yonboshlaydigan oʻrindiqlar va oʻrnatilgan stol, shuningdek video koʻrish uchun monitor bilan jihozlangan. Poezdning barcha hududlari chekmaydiganlar hududi hisoblanadi.

Vagonlarning barcha salonlari kiyim uchun ilgichlar va katta yuk saqlash uchun joy, shuningdek anʼanaviy yuk javonlari bilan jihozlangan. Vagonda nogiron insonlar uchun zarur shart-sharoitlar yaratilgan, uchinchi vagonda nogironlar aravachasini joylashtirish uchun temir yoʻl xodimini chaqirish tugmasi oʻrnatilgan maxsus tutqichli joylar ham mavjud. Poezd hududida pollarning bir il balandlikda boʻlgani nogironlar aravachasini tashishga yordam beradi.

== Jamiyat faoliyati ==
[[Fayl:Uzbekistan Railway Network.png|thumb|240x240px|Xarita]]
[[Fayl:Hi-speed trains Afrosiyab (Uzbekistan).JPG|thumb|Afrosiyob|241x241px]]
„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ Oʻzbekiston respublikasi hududida joylashgan sobiq Oʻrta Osiyo temir yoʻllari bazasida 1994 yil 7 noyabrda tashkil topgan. Umumiy temir yoʻl uzunligi 3645 kmni tashkil etadi. Jamiyatda 54.7 mingdan ortiq xodimlar faoliyat koʻrsatadi. Yillik yukni ayirboshlash barcha turdagi transportlarning yuk ayirboshlashi qoʻshilmasining 90% tashkil etadi.

Hozirgi kunda jamiyat tuzilamasi tubdan isloh qilinmoqda. Alohida eʼtibor muayyan sohalarni hususiylashtirishga qaratilmoqda.

Jamiyatning asosiy faoliyat yoʻnalishlari quyidagilardir:

* tarqatish va temir yoʻl orqali yuklarni yetkazib berish;
* temir yoʻl vagonlarini sozlash va texnik xizmat koʻrsatish;
* yoʻlovchi, sayyohlik tashishlar;
* xizmat koʻrsatish, lokomotiv va vagon parkini yangilash.

Jamiyat uchun ustuvor yoʻnalish quyidagi sarmoya loyihalarini amalga oshirish hisoblanadi:

* optik tolali liniyalar yordamida aloqa kanallarini mustahkamlash;
* yangi harakatlanuvchi tarkib sotib olish (elektrovoz va vagonlar) hamda mavjudlarini modernizatsiya qilish;
* yangi temir yoʻl liniyalarini qurish;
* temir yoʻllarni elektrlashtirish;
* yoʻllarni kapital taʼmirlash loyihalarini amalga oshirish, jamiyat zavodlarida yoʻlning ustki qurilmasi elementlarini ishlab chiqarishni tashkil qilish va h.z

Jamiyatda sarmoyaviy qoʻllab quvvatlashni talab qiladigan bir necha loyihalar mavjud boʻlib, ular amalga oshirilgan taqdirda sarmoyachiga katta foyda olib kelishni vaʼda qiladi.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ 1993 yildan beri Temir yoʻl Hamkorlik Tashkiloti aʼzosidir. Jamiyat Xalqaro Temir yoʻllari Ittifoqi va Osiyo va Tinch okeani hududidagi BMTning Iqtisodiy komissiyasi bilan uzviy aloqaga ega.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ TRASEKA(Yevropa-Kavkaz-Osiyo transport koridori) loyihasining Yevropa Ittifoqi Komissiyasi TASIS dasturi bilan hamkorlikda ish olib bormoqda.

== Xalqaro faoliyat ==
Temir yoʻl transporti qoʻshni davlatlar bilan iqtisodiy aloqalarni amalga oshirishda muhim rol oʻynaydi, hozirgi kunga kelib „Oʻzbekison temir yoʻllari“ AJ nafaqat MDH mamlakatlari aʼzolari bilan balki chet el mamlakatlari bilan temir yoʻl sohasida hamkorlik toʻgʻrisida ikki tomonlama kelishuvga egadir.

Jamiyat shuningdek Xalqaro temir yoʻl ittifoqi (UIC, Fransiya), BMTning Osiyo va Tinchokeani hududi va Markaziy Osiyo uchun iqtisodiy va ijtimoiy komissiyasi (UNESCAP), Osiyo tarraqiyot banki doirasida Markaziyosiyo hududiy iqtisodiy hamkorlik (CARES), temir yoʻl tashkilotlari hamkorligi (OSJD, Polsha), Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti (ECO, Iran), MDHga aʼzo davlatlarning temir yoʻl transporti boʻyicha kengashi kabi tashkilotlari bilan faol hamkorlik qiladi.

Oʻzbek temir yoʻllarining zamonaviy texnik uskunalar bilan jihozlanganligi, geografik joylashuvi Yevropa-Osiyo xabarlarida muhim boglovchi omil hisoblanadi. U Xitoy, Yaponiyani MDH mamlakatlari, Eron, Turkiya va Yevropa bilan transport aloqalarini taʼminlashda mihim ahamiyat kasb etadi. Tarixiy Ipak yoʻlini qayta tiklashda Oʻzbekiston Respublikasi va uning temir yoʻllari muhim ahamiyatga ega oʻrin egallaydi, yoki biz temir yoʻlchilar tili bilan aytganda, TRASEKA transport yoʻlagi, Osiyodan Yevropaga qisqa va arzonroq yoʻnalish hisoblanadi.

2006 yil noyabr oyida Pusan shahrida (Janubiy Korea) transport boʻyicha Xalqaro konferentsiya oʻtkazish jarayonida Oʻzbekiston temir yoʻl maʼmuriyati rahabari tomonidan Transosiyo temir yoʻllari tarmogʻi boʻyicha hukumatlararo kelishuvi imzolandi. Agar transosiyo temir yoʻllari doirasidagi hamkorlikning amaliy ahamiyatini eʼtiborga olinsa, hamda Oʻzbekiston Respublikasi geografik joylashuv sababiga koʻra dengiz portlariga toʻgʻridan toʻgʻri chiqishga ega emasligi, ushbu hujjatning imzolanishi Oʻzbekiston Respublikasining tashqi iqtisodiy aloqalarini temir yoʻl transporti taʼminoti takomillashuviga sabab boʻladi.

Oʻzbekiston temir yoʻllari&quot; AJning xalqaro turistik yarmarkalarda ishtirok etishi muhim ahamiyatga ega, bu yarmarkalarda Hamdoʻstlik va chet el mamlakatlarining yuzlab mashhur turistik firmalari taqdim etilgandi. Bu savdo maydonlarida jamiyat nomidan „Oʻztemiryoʻlyoʻlovchi“ AJ temir yoʻl transportida turistik tashishlarni tashkillashtirish sohasida oʻz imkoniyatlarini koʻrsatmoqda. Bu imkoniyatlardan biri bu jahon standartlarining barcha talablariga javob beradigan yangi rusumdagi yoʻovchi vagonlarda yoʻlovchilarni tashish hisoblanadi. „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ turli xalqaro tashkilotlar, firmalar, kompaniyalar, MDH davlatlari temir yoʻl maʼmuriyatlari, Boltiq va uzoq xorij vakillarini qabul qiladi. Muzokaralarda ikki tomonlama hamkorlik, tashishlarni tashkil qilish, material va ehtiyot qismlar bilan taʼminlash, yangi liniyalar va inshootlarni qurish, investitsiya dasturi va koʻpgina boshqa masalalarkoʻrib chiqilmoqda.

Hozir Butunjahon Banki, Osiyo tarraqiyot banki, Yapon xalqaro hamkorlik agentligi(JICA), Yevropa qayta qurish va rivojlanish banki (EBRR), KfB Banki(Germanya), Eksimbank (KXR) jamiyatning jiddiy hamkorlari boʻlib kelmoqda. Shu bilan birga „Patentes Talgo L. S.“ (Ispaniya), „Jeysmar“ (Fransiya), „Plasser end Toyrer“ (Avstriya), „CNTIC“ va „CRTG“(Xitoy), „BELAM“ (Latviya), &quot;Sumimoto, „Marubeni“, „Shimidzu“, „Kanimatsu“ (Yaponiya) va boshqa mashhur firmalar tomonidan jamiyatga katta qiziqish bildirilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi mintaqa ichida joylashganligi sababli, biz xalqaro tashish sifatini oshirgan va yetkazish muddatlarini qisqartirgan holda, bu sohada hamkorlikni rivojlantirishga harakat qilamiz.

Jamiyatda olib borilayotgan ish koʻlami shuni koʻrsatadiki, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ transport xizmatlari bozorida ishonchli va barqaror hamkor hisoblanadi.

== Yana qarang ==
* [[Toshkent temir yoʻllar texnikasi muzeyi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://railway.uz{{Oʻlikhavola|date=avgust 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |sarlavha=&quot;Oʻzbekiston temir

[[Turkum:Oʻzbekiston shirkatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda temir yoʻl transporti]]


{{uzbekistan-stub}}</text>
      <sha1>24luu9un9ckta3zzurn73az9uy91akt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269532</id>
      <parentid>6269531</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:28:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29056" sha1="gmnfqx7kms5nvns116w48t4n12p6798" xml:space="preserve">{{Ichki havolasiz}}
{{Shirkat bilgiqutisi
| nomi = Oʻzbekiston temir yoʻllari&lt;ref&gt;[http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=808196 Uzbekistan Railway]&lt;/ref&gt;
| tasvir = 
| eni = 300px
| xarita = 
| abbreviation = 
| motto = 
| formation = 
| extinction = 
| name = &quot;O'zbekiston temir yo'llari&quot; AJ
| logo = Uzbek Railways.svg
| logo_size = 100px
| image = 
| purpose = 
| headquarters = [[Toshkent shahri, Mirobod tumani, Taras Shevshenko ko'chasi 7-uy]]
| turi = [[temir yoʻl]]
| location = Manzil
| region_served = [[Oʻzbekiston Respublikasi]]
| membership = 
| language = [[Oʻzbek tili]], [[Rus tili]], [[Ingliz tili]]
| leader_title = Boshqaruv raisi
| leader_name = [[Narzullayev Zufar Gʻiyasovich]]
| main_organ = 
| parent organization = 
| affiliations = 
| num_staff = 64000
| num_volunteers = 
| budget = 
| website = [http://www.railway.uz  Railway.uz]
| remarks = 
}}

'''„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Aksiyadorlik Jamiyati''' — [[Oʻzbekiston]]dagi eng yirik [[kompaniya]]lardan biri.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Aksiyadorlik Jamiyati [[1994]] yil [[7-noyabr]]da Oʻzbekiston Respublikasi xududida joylashgan sobiq [[Oʻrta Osiyo]] [[temir yoʻl]]lari negizida tashkil etilgan. Jamiyatning asosiy yoʻllarining umumiy uzinligi bugungi kunda 7500 [[kilometr]]dan oshdi&lt;ref&gt;[https://kun.uz/uz/news/2020/08/29/ozbekiston-temir-yollari-rossiyadan-yangi-elektrovozlar-olib-keldi „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Rossiyadan yangi elektrovozlar olib keldi] (29-08-2020). Matnazarov, Otabek. ''kun.uz''.&lt;/ref&gt;. Jamiyatda 64 mingdan ziyod kishi ishlaydi. Jamiyatning yillik yuk aylanmasi barcha turdagi [[transport]] yuk aylanmasining 90% ga yaqinini tashkil etadi.

== Tarixi ==
1994-yilning 7-noyabrida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining PF-982 sonli farmoni asosida, Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan temir yoʻl transporti tarmoq qismlarning, korxona, tashkilot va muassasalari tarkibida, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ davlat-aksiyadorlik temir yoʻl kompaniyasi tashkil etilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://railway.uz |sarlavha=railway.uz }}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2001 yilda [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]] qarori bilan belgilangan va Vazirlar Mahkamasining temir yoʻl transportini isloh qilish boʻyicha Davlat dasturiga muvofiq, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ davlat unitar korxonasi, 100% davlat ulushi boʻlgan ochiq aksiyadorlik jamiyatga aylantirildi.

Sohaning asosiy vazifalari yagona temir yoʻl transport tarmogʻini modernizatsiya qilish va infratuzilmani rivojlantirish, qatnayotgan temir yoʻl texnikalarni yangilash va oʻzining taʼmirlash bazasini yaratish, dunyo bozoriga chiqish uchun imkon beradigan muqobil transport yoʻlaklarini izlab topish, tranzit yuk va boshqa qoʻshimcha hajmlarini jalb qilish va hokazo belgilab berilgan.

Bu bilan infratuzilmani, Yagona dispetcherlik markazi, lokomotiv hoʻjaligi, yuk hujjatlari bilan ishlash boʻlinmalari va qutqaruv-qayta tiklash ishlari boʻlinmalarini xususiylashtirishmaslik belgilangan. Shu bilan bir vaqtda, tovar-yuk va yoʻlovchilar tashish bilan shugʻullanuvchi korxonalar, yoʻlovchi va yuk joʻnatuvchilariga transport-ekspeditorlik va servis xizmatini koʻrsatuvchi, turli xil servis kompaniyalari va hokazolar turli tashkiliy-huquqiy shakllarda tashkil qilinishlari va raqobat asosida faoliyat olib borishlari mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2015 yil 24 apreldagi №PQ-4720 sonli qarorini ijrosini taʼminlash maqsadida hamda 2015 yil 3 apreldagi kompaniya Kengashi va yagona aksioner umumiy yigʻilishida „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Davlat aksionerlik temir yoʻl kompaniyasi „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Aksiyadorlik Jamiyatiga oʻzgartirildi.

Ayni paytda, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ yigʻma balansida infratuzilma va harakatlanuvchi tarkib (yuk vagonlari va lokomotivlar) boʻlgani sababli vertikal integrashlashgan jamiyat hisoblanadi.

Jamiyat tarkibiga [[yuridik shaxs]] huquqiga ega boʻlgan 6 ta Mintaqaviy temir yoʻl uzellari kiradi. Ularga stansiyalar, yoʻl masofalari, signalizasiya va aloqa, energotaʼminot, lokomotiv va vagon depolari, vagonlarni texnik va tijorat tekshirish punktlari kiradi.

2002 yilda islohot jarayonida, bir qator korxonalar Ochiq aksiyadorlik jamiyatlariga oʻzgartirildi: konteynerlarda yuk tashish boʻyicha „Oʻztemiryoʻlkonteyner“OAJ, muzlatgich boʻlimlarda tez buziluvchan mahsulotlarni tashish boʻyicha „Yoʻlreftrans“ OAJ, xalqaro, mahalliy va shahar atrofiga yoʻlovchilarni tashish boʻyicha „Oʻztemiryoʻlyoʻlovchi“ OAJ, yuk vagonlarini taʼmirlash boʻyicha „Oʻztemirvagon“ OAJ, yoʻlovchi vagonlarini qurish va taʼmirlash boʻyicha „TashVQTZ“ OAJ.

Olib borilayotgan islohotlar menejmentni takomillashtirishga, boshqaruvning korporativ usullarini joriy etishga, koʻrsatilayotgan xizmatlar hajmining oshishiga, ularning sifatini oshirishga, investitsiyalarni jalb qilishga, sof daromadni oshirishga va asosiy kapitalga kapital qoʻyilmalarning muayyan oʻsishiga sabab boʻldi.

Mustaqillik yillari davomida Oʻzbekistonda yangi poʻlat izlarni (magistral) shakllantirish boʻyicha ulkan ishlar qilindi. Qizilqum choʻllarida Navoiy-Uchquduq-Sultonuvaystogʻ-Nukus temir yoʻllari qurildi, Amudaryo orqali temir yoʻl-avtomobil qoʻshma koʻprigi barpo etildi, murakkab togʻ sharoitida Toshguzar-Boysun-Qumqoʻrgʻon temir yoʻli qurildi.

Biz mavjud boʻlgan temir yoʻl tarmogʻini modernizatsiyalashga ham muhim ahamiyat beramiz. Osiyo tarraqiyot bankining jalb qilingan mablagʻlari evaziga 2 ta yirik investitsiya loyihasi amalga oshirildi va Toshkent-Samarqand-Buxoro uchastkasida yoʻllar qayta tiklandi, Keles-Buxoro uchastkasida 600 kmdan ortiq boʻlgan uzunlikdagi optik tolali aloqa liniyalarini yotqizish yakunlandi. Toʻqimachi-Angren temir yoʻl liniyasini elektrlashtirish ishlari yakunlandi. Yangi Yangiyer-Jizzax va Yangiyer-Farhod temir yoʻl liniyalarini qurish ishlari yakunlandi.

Jamiyat lokomotiv parklarini, yoʻlovchi va yuk vagonlarini yangilash boʻyicha bir qator loyihalarni amalga oshirmoqda. „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ korxonalarida yoʻlovchi va yuk vagonlarini seriyali ishlab chiqarish oʻzlashtirildi. Bu, hususan, havoni sovitish moslamasi bilan jihozlangan kupeli vagonlar, yuk vagonlarining eng katta talabga turlari — yopiq, neft mahsulotlari uchun sisternalar, yarimvagonlar va boshqalar.

Yuk va yoʻlovchi vagonlarini ishlab chiqarish uchun tegishli litsenziya va sertifikatlar olingan, vagonlar standartlarga va 1520&amp;nbsp;mm li temir yoʻl oraligʻi talablariga javob beradi, sanoat korxonalarida sifat menejmenti tizimi ISO 9001-2000 joriy qilingan. Hozirgi vaqtda vagonlar MDH mamlakatlari temir yoʻllari orqali harakatlanyapti.

Temir yoʻlda elektr tortishning teplovoz tortishga nisbatan ishonchli va samaradorligiga shubha yoʻq. Umuman olganda, elektrovozlar oddiyroqdir, ekspluatatsiya qilish jarayonida qulayroq va ayniqsa shahar sharoitida muhim omil boʻlgan narsa- atrof muhitni kamroq ifloslantiradi.

Oʻzbekiston temir yoʻllarni doimiy oqimda elektrlashtirish 1971 yilda boshlangan. Xorijiy investitsiyalar va „Oʻzbekiston temir yoʻllari“AJning oʻz mablagʻlari evaziga amalga oshirilgan soʻnggi loyihalaridan biri Toʻqimachi temir yoʻl uchastkasini elektrlashtirish edi. Ushbu temir yoʻl uchastkasini foydalanishga topshirish evaziga elektrlashtirilgan uchastkalarning umumiy uzunligi 1601&amp;nbsp;km ga yetdi.

Loyihaning maqsadi bu uchastkada mavjud boʻlgan dizel tortishni oʻzgaruvchan tokli elektr tortishga oʻzgartirish edi, bu Toshkent hududida barcha temir yoʻl liniyalarini zamonaviy texnologiyalarga oʻtishni yakunlashga olib keladi.

Butun uchastka boʻylab yangi texnologiyalar- SCADA masofadan boshqarish tizimi, aloqa tizimi, tortish podstansiyalari, mikroprotsessor markazlashtirish tizimi, oʻq va telekommunikatsiya electron hisoblash tizimlari joriy qilingan. Elektr taʼminot tizimi poezdlarning soatiga 160 kmgacha tezlik bilan harakatlanishini hisobga olgan holda qurilgan.

Qurilish paytida umumiy uzunligi 265 m boʻlgan 3 ta koʻprik, 2258 ta elektr minoralar, elektr podstansiyalar, poezdlar harakat xavfsizligini taʼminlovchi zamonaviy uskunalar va nazorat asboblar bilan jihozlangan navbatchi punktlari va markazlashtirilgan elektrtaʼminot postlari uchun 6 ta bino va inshootlar barpo etildi.

Ushbu loyihaning amalga oshirilishi ekspluatatsiya harajatlarini 1.8 barobar kamaytirishga, mintaqada ekologik vaziyatni yahshilash va 50 ta qoʻshimcha ish oʻrinlarini ochish bilan bandlik muammosini hal qilishga sabab boʻldi. Yangi elektrlashtirilgan boʻlim temir yoʻllarning oʻtkazuvchanlik salohiyatini oshirdi, yuk va yoʻlovchilarni yetkazib berish vaqtini qisqartirdi, dizel yoqilgʻisini harajatlarini kamaytirdi.

Hozirgi vaqtda Maroqand-Qarshi, Qarshi-Termiz temir yoʻl uchastkalarini elektrlashtirish, yangi eletrlashtirilgan Angren-Pop liniyasini qurish investitsion loyihalari amalga oshirildi.

2016 yilning 22 iyunda Oʻzbekiston va Xitoy hamkorligining yirik va istiqbolli loyihasi ijrosi — Angren-Pop elektrlashtirilgan temir yoʻli hamda Qamchiq tunnelining rasmiy ochilish marosimi boʻlib oʻtdi.

Angren — Pop elektrlashtirilgan temir yoʻli hamda Qamchiq tunnelining rasmiy ochilish marosimining eng muhim ahamiyatga ega tomonlaridan biri, ushbu marosimda Oʻzbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti [[Islom Karimov]] va Xitoy Xalq Respublikasi Raisi Si Szinpin ishtirok etgani boʻldi. Jahonga mashhur ikki davlat rahbarlari „Oʻzbekiston“ yoʻlovchi poezdining Qamchiq tunnelidan oʻtishiga ruxsat beruvchi semaforni yoqish uchun maxsus tugmani bosganliklarini butun dunyo kuzatib turdi.

Angren — Pop elektrlashtirilgan temir yoʻl liniyasini barpo etishdan maqsad ham nafaqat [[Fargʻona vodiysi]] viloyatlari va mamlakatimizning boshqa hududlari oʻrtasida temir yoʻl orqali yuk va yoʻlovchi tashish imkoniyatini yaratish, shu bilan birga, Xitoy — Markaziy Osiyo — Yevropa yangi xalqaro tranzit temir yoʻl koridorining eng muhim boʻgʻini boʻlishi nazarda tutilgan edi. Uzunligi 123,1 kilometr boʻlgan Angren — Pop temir yoʻlining Qamchiq dovonidan oʻtgan qismida 19,2 kilometrlik tunnel barpo etildi. Ushbu qurilish jarayonlari davomida oʻzbekistonlik temiryoʻlchilarning salohiyatiga xitoylik mutaxassislar qoyil qolishdi, xitoyliklarning mahoratiga oʻzbekistonliklar tasannolar aytishdi. Katta mehnat gʻalabasiga har ikki tomonning yuksak mehnati, hamjihatligi tufayli muddatidan avval erishildi.

2017 yilda Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev Xitoy Xalq Respublikasiga davlat tashrifi davomida Xitoy ishbilarmon doiralari vakillari bilan uchrashdi. Aynan ana shu anjumanda Davlatimiz rahbari Xitoyning „China Railway Tunnel Group“ kompaniyasiga Angren — Pop temir yoʻlining Qamchiq dovoni qurilishining muvaffaqiyatli amalga oshirilganligi uchun alohida minnatdorlik bildirdi. Shuningdek, mazkur tashrif doirasida koʻplab sohalar, xususan, transport va kommunikasiya infratuzilmasini rivojlantirish borasida „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ aksiyadorlik jamiyati bilan XXRning etakchi quruvchi kompaniyalari oʻrtasida samarali kelishuvlarga erishildi.

Bugungi kunda ushbu temir yoʻl orqali Toshkent — Andijon — Toshkent yoʻnalishida har kuni zamonaviy tezyurar yoʻlovchi poezdlari aholiga xizmat koʻrsatmoqda. Andijon — Buxoro — Andijon yoʻnalishida haftasiga ikkita yoʻlovchi poezdi, haftada bir marotaba Andijon — Urganch — Andijon, Andijon — Moskva — Andijon yoʻnalishlarida yoʻlovchi poezdlari qatnovi tashkil etildi. Bundan tashqari, bir sutkada oʻnlab yuk poezdi Angren — Pop elektrlashtirilgan temir yoʻli orqali oʻtib, yuklarni oʻz manziliga etkazmoqda.

Xususan, mazkur temir yoʻl orqali, bir yil davomida 413 ming 162 nafardan ortiq yoʻlovchiga xizmat koʻrsatild, 7395,6 ming tonna yuk tashildi. Shuningdek, 1718 ta yangi ish oʻrinlari yaratildi.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ temir yoʻl transportida yoʻlovchilarni tashishni takomillashtirish maqsadida hukumat koʻmagida „Yoʻlovchi lokomotivlar parkini yangilash“ investitsion loyihasini amalga oshirish yakunladi. Ushbu loyihani amalga oshirish natijasida lokomotiv parki 15 ta yoʻlovchi elektrovozlarga koʻpaydi.

Loyihani amalga oshirish poezdlar harakatini 100 kmdan 160&amp;nbsp;km tezlikkacha oshirish hisobiga yoʻlovchilarning safar vaqtini qisqartirishga sabab boʻldi va boshqa transport turlariga nisbatan temir yoʻl orqali yoʻlovchi tashish afzalligini taʼminladi. Elektrovozlarga yetkazib beriladigan asinxron dvigatellar (ASD)ni qoʻllash poezdlarni tortish uchun ishlatiladigan elektr quvvat isteʼmolini 22% ga qisqartirishga olib keldi.

Bundan tashqari, rekuperativ tormozlanishni qoʻllash iqtisod qiligan elektr quvvatning tortish tarmogʻiga qaytib kelishini taʼminlaydi, bu poezdlarni tortish uchun ishlatiladigan elektr quvvat harajatlarini kamayishiga olib keladi.

Yangi elektrovozlarning taʼmir aro umumiy yoʻl bosish koʻrsatgichlaridagi yuqori ekspluatatsion tavsiflari, elektrovozlarni texnik xizmat koʻrsatish harajatlarini yogʻ-moy va boshqa yonilgʻi komponentlarini kam isteʼmol qilish hisobidan amalda yarim baravarigacha qisqartiradi.

Yangi Toshguzar –Boysun-Qumqoʻrgʻon temir yoʻl liniyasi togʻli hududda qurilgan birinchi liniya hisoblanadi. Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlarining tabiiy chegarasi vazifasini oʻtovchi 1800 m balandlikdagi togʻni kesib oʻtadi. 10-18.5% qiyalikdagi yoʻllarning uzunligi tahminan 64 kmni tashkil etadi, 5-10‰ qiyalikda tahminan 35&amp;nbsp;km. Yangi temir yoʻl qurilish trassasida 37 ta koʻprik, galereya va tunnel barpo qilingan.

Koʻprik qurilish zonalari kuchli ajralma relefli Hisor toʻg tizmalari bilan ifodalanadi. Akravat dovoni yaqinida trassa Chashmaihafizan, Akravat, Shoʻrab, Sherobod Daryo vodiylari boʻylab oʻtadi. Togʻ qiyaliklari asosan 1.3-1 tikkalikka, daryo vodiylari- baland choʻqqilarning keskin oʻzgarishlari va juda tik togʻ yon bagʻirlari 18,5‰ qiyalikka egadirlar.

Shuni taʼkidlab oʻtish kerakki, mamlakatda uzun metall koʻpriklarning qurilishi ilk bor amalga oshirilgan edi. Bizning mamlakatimizda metall ishlab chiqarish va oʻrnatish tajribasi bundan oldin faqat bir misol bilan bogʻliq boʻlgan va u Amudaryo ustidan oʻtkazilgan koʻprikdir.

Yangi liniyalarda metal koʻpriklarning qurilishi sifat nazorati va qurilish jadvaliga rioya qilish uchun yetarli tajribaga ega boʻlgan Yaponiya kompaniyalari texnologiyalari yordamida oʻzlashtirildi.

Yangi Toshguzar — Boysun — Qumqoʻrgʻon temir yoʻlining ishga tushirilishi turli sanoat sohalarining rivojlanishda, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlari transport xizmatlari rivojlantirishda, Respublikaning suvereniteti va mustaqilligini mustahkamlashda, iqtisodiyotning barcha tarmoqlarida samaradorlikni oshirish hamda sezilarli darajada transport va iqtisodiy aloqalarni butun chizmasini oʻzgartirishda qulay shart-sharoitlar yaratib beradi.

Yangi temir yoʻl liniyasi qurilishini amalga oshirishning muhim natijasi bu loyihaning toʻliq Oʻzbekiston Respublikasi korxonalari tomonidan amalga oshirilganligidir. Turli darajadagi rahbarlar, dizaynerlar, muhandislar, quruvchilar, montajchilar, turli ixtisoslikdagi ishchilar, haydovchilar, mexaniklar va temir yoʻl qurilishida ishtirok etgan boshqa mutaxassis ishchilar baland toʻglarda qiyin iqlim sharoitida qurilish ishlari, koʻpriklar, galereyalar va boshqa murakkab inshootlarni qurish-montaj ishlarini olib borish sohasida bebaho tajriba orttirdilar.

Quruvchilar zamonaviy texnologiyalar va usullar bilan ish koʻnikmalarini olishgan, ular turli uskunalar bilan ishlashni oʻzlashtirishdi. Bu temir yoʻl infratuzilmasini yanada rivojlantirish uchun muhim hissa boʻladi chunki Afgʻonistondagi [[Hayraton (shahar)|Hayraton]] — Mozori Sharif yangi temir yoʻl liniyasi qurishda ushbu orttirilgan tajriba mutaxassislarga as qotdi.

2003 yil iyun oyida, Afgʻoniston, Eron va Oʻzbekiston prezidentlari Transafgʻon transport yoʻlagi tashkil etish toʻgʻrisida bitim imzoladi. Bu masalani Afgʻoniston yirik shaharlarini ulaydigan Hayraton- Mozori Sharif — Hirot — Qandahor yoʻnalishi boʻyicha yangi temir yoʻllar qurish bilan hal qilinishi mumkin va Oʻzbekiston va Eron avtomagistrallariga chiqishni taʼminlaydi. Kelajakda Pokistonga chiqadigan Mozori Sharif-Qobul yoʻnalishida temir yoʻl qurilishi mumkin, natijada Oʻzbekiston orqali Afgʻoniston 3 ta yirik mintaqani bogʻlaydi, shimolda Turkmaniston, Qozogʻiston, Rossiya, sharqda [[Pokiston]] va Hindiston hamda gʻarbda Eron.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ va [[Afgʻoniston islom respublikasi|Afgʻoniston Islom Respublikasi]] Hukumati oʻrtasida Hayraton- Mozori Sharif temir yoʻl qurish loyihasi shartnomasi imzolandi. Qurilishga rasmiy start 2010 yil 22 yanvarda berildi, 2010 yil 4 noyabrda temir yoʻl buyurtmachiga topshirildi. Bu temir yoʻl liniyasini qurishda „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJning Oʻzbekiston Respublikasi tashqarisida amalga oshirgan birinchi loyihasidir. Loyiha Afgʻoniston Oʻzbekiston chegarasida Hayraton temir yoʻl stantsiyasi va Mozori Sharif shahri oʻrtasida yangi bir yoʻlli temir yoʻl liniyasini qurish, Hayratondagi stantsiyani modernizatsiya qilish, Mozori-Sharif aeroporti yaqinida ayri yoʻl(raz’ezd) qurish va yangi yuk hovlining qurilishini oʻz ichiga oladi.

Bu liniyaning uzunligi 75&amp;nbsp;km, yoʻlning ustki qatlamini yotqizish-105&amp;nbsp;km, shuningdek buning ichida 20&amp;nbsp;km stantsiya yoʻllari. Trassa sugʻorilmaydigan zonada trassa boʻylab 9‰ maksimal qiyalikda hudud tekisliklaridan oʻtadi, 5 stantsiya va 34 dona sunʼiy inshootlar qurilgan. Hududning xususiyatlarini hisobga olgan holda qum uyumlairdan himoya qilish qurilmalari barpo etildi.

Hayraton — Mozori-Sharif yangi temir yoʻl liniyasi Afgʻonistonning eng rivojlangan va aholi zich joylashgan shimoliy viloyatlarini temir yoʻl tashishlarini taʼminlamoqda va mintaqada qishloq xoʻjaligi, sanoat, tabiiy gaz va gidroenergetika rivojlantirishga hissa qoʻshadi. Temir yoʻl Afgʻonistonning shimoliy viloyatlari va Oʻzbekiston oʻrtasida minimal chiqim bilan yuk tashishni amalga oshirishni taʼminlaydi, shuningdek, mintaqaning boshqa davlatlari bilan ham. Bundan tashqari, temir yoʻl taxminan 1,5 ming kishini doimiy ish joyi bilan taʼminlaydi.

Ushbu temir yoʻl uchastkasini qurish kelajakda Shibergan, Anhoy, Maimana va Hirot orqali oʻtadigan Transafgʻon yoʻlagining yaratilishidagi birinchi bosqich boʻlib, keyinchalik Afgʻoniston va Oʻzbekistonga Bandar Abbos va Chahbahar (Eron), Karachi (Pokiston) portlariga chiqish imkonini beradi. Bu yoʻlak orqali toʻgʻridan toʻgri temir yoʻl harakatini tashkil qilish Janubi-Sharqiy Osiyodan kelayotgan yuklarni Yevropaga Uzoq Sharq temir yoʻl koridorlarga nisbatan qisqaroq yoʻl orqali tashish imkonini beradi.

Poezdlarning tezligini oshirish temir yoʻl transportining asosiy vazifalaridan biri boʻlgan. Globallashuv va yuqori texnologiyalarning rivojlanish sharoitida temir yoʻl orqali tashish xalqaro va mahalliy transport aloqalarida tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Zamonaviy sharoitda iqtisodiyotni yanada rivojlantirish va takomillashtirishni, yaxshi yoʻlga qoʻyilgan transport koʻmagisiz tasavvur qilib boʻlmaydi. Sanoat korxonalari, qurilish va qishloq xoʻjaligining mehnat faoliyati, odamlarning kayfiyati va ularning mehnat samaradorligi koʻp jihatdan uning aniqliligi va ishonchliligiga bogʻliqdir.

Yoʻlovchi tashish temir yoʻl faoliyatining muhim qismidir. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ mijozlarga xizmat koʻrsatish darjasini oshirish va yoʻlovchi transportlarini rivojlantirishga katta eʼtibor qaratmoqda.

Oʻzbekiston kompleks transport tizimida yoʻlovchi temir yoʻl transporti aholiga xizmat koʻrsatishda yetakchi oʻrinni egallaydi. Yoʻlovchilarni tashish texnologik jarayoni aholiga ommabop xizmat koʻrsatish bilan uzviy bogʻliqdir. Bu aholining tashishlardagi ehtiyojlari va transport vositalari mavjudligi oʻrtasida muvozanatni saqlab qolishni doimo talab qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati yoʻlovchi tashish sohasida yangi texnologiyalarni joriy etish uchun qulay shart-sharoitlar yaratishga, temir yoʻl infratuzilmasini rivojlantirishga alohida eʼtibor qaratganligi bois, Ispaniya tomonidan Toshkent-Samarqand yoʻnalishi boʻylab tezyurar yoʻlovchi tashish tashkil qilish boʻyicha taklif kiritildi.

2009 yilning iyul oyida, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ va „Talgo“ kompaniyasi oʻrtasida temir yoʻl sohasida hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim imzolandi.

Bu Memorandum asosida tomonlar Oʻzbekiston Respublikasida tezyurar temir yoʻl yoʻlovchi tashish tashkil etish loyihalar va qoʻshma tadqiqotlarda, shuningdek, yuqori tezlikdagi „Talgo“ yoʻlovchi poezdi sotib olish haqida hamkorlik qilishga kelishib oldilar. Yangi tezyurar poezd nomi Afrosiyob bu — Samarqand viloyatida joylashgan qadimiy shahar sharafiga qoʻyildi.

2011 yil 8 oktyabrdan „Afrosiyob“ (Ispaniya kompaniyasi Talgo) tezyurar poezdi Toshkent-Samarqand-Toshkent 161/162 sonli xabar bilan ishga tushirildi.

Yangi tezyurar poezd bu marshrut orqali xizmat koʻrsatadigan boshqa elektr poezdlar bilan birga, Toshkent va Samarqand shaharlari oʻrtasida harakat qiladi. Yuqori tezlikdagi „Afrosiyob“ poezdi ikki soat va oʻn besh daqiqa ichida 344&amp;nbsp;km temir yoʻl masofasini bosib oʻtadi. Maksimal tezligi soatiga 250 kilometrni tashkil etadi.

„Afrosiyob“ tarkibiga 2 ta lokomotiv va 9 ta qulay vagonlar kiradi:

* 2 VIP klass vagon (vagonda 11 oʻrin);
* 2 Biznes klass (vagonda 26 oʻrin);
* 4 ekonom klass (vagonda 36 oʻrin);
* 1 vagon-bistro

Poezdga zamonaviy koʻrinishni, avvalo, uning aerodinamik, taʼsir bosim toʻlqinlar va yon shamollar uchun optimallashtirgan dizayni beradi. Elektro poezd uzunligi 157m ni, balandligi 4 m ni tashkil qiladi. Barcha salonlari yumshoq, qulay yonboshlaydigan oʻrindiqlar va oʻrnatilgan stol, shuningdek video koʻrish uchun monitor bilan jihozlangan. Poezdning barcha hududlari chekmaydiganlar hududi hisoblanadi.

Vagonlarning barcha salonlari kiyim uchun ilgichlar va katta yuk saqlash uchun joy, shuningdek anʼanaviy yuk javonlari bilan jihozlangan. Vagonda nogiron insonlar uchun zarur shart-sharoitlar yaratilgan, uchinchi vagonda nogironlar aravachasini joylashtirish uchun temir yoʻl xodimini chaqirish tugmasi oʻrnatilgan maxsus tutqichli joylar ham mavjud. Poezd hududida pollarning bir il balandlikda boʻlgani nogironlar aravachasini tashishga yordam beradi.

== Jamiyat faoliyati ==
[[Fayl:Uzbekistan Railway Network.png|thumb|240x240px|Xarita]]
[[Fayl:Hi-speed trains Afrosiyab (Uzbekistan).JPG|thumb|Afrosiyob|241x241px]]
„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ Oʻzbekiston respublikasi hududida joylashgan sobiq Oʻrta Osiyo temir yoʻllari bazasida 1994 yil 7 noyabrda tashkil topgan. Umumiy temir yoʻl uzunligi 3645 kmni tashkil etadi. Jamiyatda 54.7 mingdan ortiq xodimlar faoliyat koʻrsatadi. Yillik yukni ayirboshlash barcha turdagi transportlarning yuk ayirboshlashi qoʻshilmasining 90% tashkil etadi.

Hozirgi kunda jamiyat tuzilamasi tubdan isloh qilinmoqda. Alohida eʼtibor muayyan sohalarni hususiylashtirishga qaratilmoqda.

Jamiyatning asosiy faoliyat yoʻnalishlari quyidagilardir:

* tarqatish va temir yoʻl orqali yuklarni yetkazib berish;
* temir yoʻl vagonlarini sozlash va texnik xizmat koʻrsatish;
* yoʻlovchi, sayyohlik tashishlar;
* xizmat koʻrsatish, lokomotiv va vagon parkini yangilash.

Jamiyat uchun ustuvor yoʻnalish quyidagi sarmoya loyihalarini amalga oshirish hisoblanadi:

* optik tolali liniyalar yordamida aloqa kanallarini mustahkamlash;
* yangi harakatlanuvchi tarkib sotib olish (elektrovoz va vagonlar) hamda mavjudlarini modernizatsiya qilish;
* yangi temir yoʻl liniyalarini qurish;
* temir yoʻllarni elektrlashtirish;
* yoʻllarni kapital taʼmirlash loyihalarini amalga oshirish, jamiyat zavodlarida yoʻlning ustki qurilmasi elementlarini ishlab chiqarishni tashkil qilish va h.z

Jamiyatda sarmoyaviy qoʻllab quvvatlashni talab qiladigan bir necha loyihalar mavjud boʻlib, ular amalga oshirilgan taqdirda sarmoyachiga katta foyda olib kelishni vaʼda qiladi.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ 1993 yildan beri Temir yoʻl Hamkorlik Tashkiloti aʼzosidir. Jamiyat Xalqaro Temir yoʻllari Ittifoqi va Osiyo va Tinch okeani hududidagi BMTning Iqtisodiy komissiyasi bilan uzviy aloqaga ega.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ TRASEKA(Yevropa-Kavkaz-Osiyo transport koridori) loyihasining Yevropa Ittifoqi Komissiyasi TASIS dasturi bilan hamkorlikda ish olib bormoqda.

== Xalqaro faoliyat ==
Temir yoʻl transporti qoʻshni davlatlar bilan iqtisodiy aloqalarni amalga oshirishda muhim rol oʻynaydi, hozirgi kunga kelib „Oʻzbekison temir yoʻllari“ AJ nafaqat MDH mamlakatlari aʼzolari bilan balki chet el mamlakatlari bilan temir yoʻl sohasida hamkorlik toʻgʻrisida ikki tomonlama kelishuvga egadir.

Jamiyat shuningdek Xalqaro temir yoʻl ittifoqi (UIC, Fransiya), BMTning Osiyo va Tinchokeani hududi va Markaziy Osiyo uchun iqtisodiy va ijtimoiy komissiyasi (UNESCAP), Osiyo tarraqiyot banki doirasida Markaziyosiyo hududiy iqtisodiy hamkorlik (CARES), temir yoʻl tashkilotlari hamkorligi (OSJD, Polsha), Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti (ECO, Iran), MDHga aʼzo davlatlarning temir yoʻl transporti boʻyicha kengashi kabi tashkilotlari bilan faol hamkorlik qiladi.

Oʻzbek temir yoʻllarining zamonaviy texnik uskunalar bilan jihozlanganligi, geografik joylashuvi Yevropa-Osiyo xabarlarida muhim boglovchi omil hisoblanadi. U Xitoy, Yaponiyani MDH mamlakatlari, Eron, Turkiya va Yevropa bilan transport aloqalarini taʼminlashda mihim ahamiyat kasb etadi. Tarixiy Ipak yoʻlini qayta tiklashda Oʻzbekiston Respublikasi va uning temir yoʻllari muhim ahamiyatga ega oʻrin egallaydi, yoki biz temir yoʻlchilar tili bilan aytganda, TRASEKA transport yoʻlagi, Osiyodan Yevropaga qisqa va arzonroq yoʻnalish hisoblanadi.

2006 yil noyabr oyida Pusan shahrida (Janubiy Korea) transport boʻyicha Xalqaro konferentsiya oʻtkazish jarayonida Oʻzbekiston temir yoʻl maʼmuriyati rahabari tomonidan Transosiyo temir yoʻllari tarmogʻi boʻyicha hukumatlararo kelishuvi imzolandi. Agar transosiyo temir yoʻllari doirasidagi hamkorlikning amaliy ahamiyatini eʼtiborga olinsa, hamda Oʻzbekiston Respublikasi geografik joylashuv sababiga koʻra dengiz portlariga toʻgʻridan toʻgʻri chiqishga ega emasligi, ushbu hujjatning imzolanishi Oʻzbekiston Respublikasining tashqi iqtisodiy aloqalarini temir yoʻl transporti taʼminoti takomillashuviga sabab boʻladi.

Oʻzbekiston temir yoʻllari&quot; AJning xalqaro turistik yarmarkalarda ishtirok etishi muhim ahamiyatga ega, bu yarmarkalarda Hamdoʻstlik va chet el mamlakatlarining yuzlab mashhur turistik firmalari taqdim etilgandi. Bu savdo maydonlarida jamiyat nomidan „Oʻztemiryoʻlyoʻlovchi“ AJ temir yoʻl transportida turistik tashishlarni tashkillashtirish sohasida oʻz imkoniyatlarini koʻrsatmoqda. Bu imkoniyatlardan biri bu jahon standartlarining barcha talablariga javob beradigan yangi rusumdagi yoʻovchi vagonlarda yoʻlovchilarni tashish hisoblanadi. „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ turli xalqaro tashkilotlar, firmalar, kompaniyalar, MDH davlatlari temir yoʻl maʼmuriyatlari, Boltiq va uzoq xorij vakillarini qabul qiladi. Muzokaralarda ikki tomonlama hamkorlik, tashishlarni tashkil qilish, material va ehtiyot qismlar bilan taʼminlash, yangi liniyalar va inshootlarni qurish, investitsiya dasturi va koʻpgina boshqa masalalarkoʻrib chiqilmoqda.

Hozir Butunjahon Banki, Osiyo tarraqiyot banki, Yapon xalqaro hamkorlik agentligi(JICA), Yevropa qayta qurish va rivojlanish banki (EBRR), KfB Banki(Germanya), Eksimbank (KXR) jamiyatning jiddiy hamkorlari boʻlib kelmoqda. Shu bilan birga „Patentes Talgo L. S.“ (Ispaniya), „Jeysmar“ (Fransiya), „Plasser end Toyrer“ (Avstriya), „CNTIC“ va „CRTG“(Xitoy), „BELAM“ (Latviya), &quot;Sumimoto, „Marubeni“, „Shimidzu“, „Kanimatsu“ (Yaponiya) va boshqa mashhur firmalar tomonidan jamiyatga katta qiziqish bildirilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi mintaqa ichida joylashganligi sababli, biz xalqaro tashish sifatini oshirgan va yetkazish muddatlarini qisqartirgan holda, bu sohada hamkorlikni rivojlantirishga harakat qilamiz.

Jamiyatda olib borilayotgan ish koʻlami shuni koʻrsatadiki, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ transport xizmatlari bozorida ishonchli va barqaror hamkor hisoblanadi.

== Yana qarang ==
* [[Toshkent temir yoʻllar texnikasi muzeyi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://railway.uz{{Oʻlikhavola|date=avgust 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |sarlavha=&quot;Oʻzbekiston temir

[[Turkum:Oʻzbekiston shirkatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda temir yoʻl transporti]]


{{uzbekistan-stub}}</text>
      <sha1>gmnfqx7kms5nvns116w48t4n12p6798</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269533</id>
      <parentid>6269532</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29062" sha1="oqazc4begoiws3n4adf5a753j04su80" xml:space="preserve">{{Ichki havolasiz}}
{{Shirkat bilgiqutisi
| nomi = Oʻzbekiston temir yoʻllari&lt;ref&gt;[http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=808196 Uzbekistan Railway]&lt;/ref&gt;
| tasvir = 
| eni = 300px
| xarita = 
| abbreviation = 
| motto = 
| formation = 
| extinction = 
| name = &quot;O'zbekiston temir yo'llari&quot; AJ
| logo = Uzbek Railways.svg
| logo_size = 100px
| image = 
| purpose = 
| headquarters = [[Toshkent shahri, Mirobod tumani, Taras Shevshenko ko'chasi 7-uy]]
| turi = [[temir yoʻl]]
| location = Manzil
| region_served = [[Oʻzbekiston Respublikasi]]
| membership = 
| language = [[Oʻzbek tili]], [[Rus tili]], [[Ingliz tili]]
| leader_title = Boshqaruv raisi
| leader_name = [[Narzullayev Zufar Gʻiyasovich]]
| main_organ = 
| parent organization = 
| affiliations = 
| num_staff = 64000
| num_volunteers = 
| budget = 
| website = [http://www.railway.uz  Railway.uz]
| remarks = 
}}

'''„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Aksiyadorlik Jamiyati''' — [[Oʻzbekiston]]dagi eng yirik [[kompaniya]]lardan biri.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Aksiyadorlik Jamiyati [[1994]] yil [[7-noyabr]]da Oʻzbekiston Respublikasi xududida joylashgan sobiq [[Oʻrta Osiyo]] [[temir yoʻl]]lari negizida tashkil etilgan. Jamiyatning asosiy yoʻllarining umumiy uzinligi bugungi kunda 7500 [[kilometr]]dan oshdi&lt;ref&gt;[https://kun.uz/uz/news/2020/08/29/ozbekiston-temir-yollari-rossiyadan-yangi-elektrovozlar-olib-keldi „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Rossiyadan yangi elektrovozlar olib keldi] (29-08-2020). Matnazarov, Otabek. ''kun.uz''.&lt;/ref&gt;. Jamiyatda 64 mingdan ziyod kishi ishlaydi. Jamiyatning yillik yuk aylanmasi barcha turdagi [[transport]] yuk aylanmasining 90% ga yaqinini tashkil etadi.

== Tarixi ==
1994-yilning 7-noyabrida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining PF-982 sonli farmoni asosida, Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan temir yoʻl transporti tarmoq qismlarning, korxona, tashkilot va muassasalari tarkibida, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ davlat-aksiyadorlik temir yoʻl kompaniyasi tashkil etilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://railway.uz |sarlavha=railway.uz }}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2001 yilda [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]] qarori bilan belgilangan va Vazirlar Mahkamasining temir yoʻl transportini isloh qilish boʻyicha Davlat dasturiga muvofiq, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ davlat unitar korxonasi, 100% davlat ulushi boʻlgan ochiq aksiyadorlik jamiyatga aylantirildi.

Sohaning asosiy vazifalari yagona temir yoʻl transport tarmogʻini modernizatsiya qilish va infratuzilmani rivojlantirish, qatnayotgan temir yoʻl texnikalarni yangilash va oʻzining taʼmirlash bazasini yaratish, dunyo bozoriga chiqish uchun imkon beradigan muqobil transport yoʻlaklarini izlab topish, tranzit yuk va boshqa qoʻshimcha hajmlarini jalb qilish va hokazo belgilab berilgan.

Bu bilan infratuzilmani, Yagona dispetcherlik markazi, lokomotiv hoʻjaligi, yuk hujjatlari bilan ishlash boʻlinmalari va qutqaruv-qayta tiklash ishlari boʻlinmalarini xususiylashtirishmaslik belgilangan. Shu bilan bir vaqtda, tovar-yuk va yoʻlovchilar tashish bilan shugʻullanuvchi korxonalar, yoʻlovchi va yuk joʻnatuvchilariga transport-ekspeditorlik va servis xizmatini koʻrsatuvchi, turli xil servis kompaniyalari va hokazolar turli tashkiliy-huquqiy shakllarda tashkil qilinishlari va raqobat asosida faoliyat olib borishlari mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2015 yil 24 apreldagi №PQ-4720 sonli qarorini ijrosini taʼminlash maqsadida hamda 2015 yil 3 apreldagi kompaniya Kengashi va yagona aksioner umumiy yigʻilishida „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Davlat aksionerlik temir yoʻl kompaniyasi „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ Aksiyadorlik Jamiyatiga oʻzgartirildi.

Ayni paytda, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ yigʻma balansida infratuzilma va harakatlanuvchi tarkib (yuk vagonlari va lokomotivlar) boʻlgani sababli vertikal integrashlashgan jamiyat hisoblanadi.

Jamiyat tarkibiga [[yuridik shaxs]] huquqiga ega boʻlgan 6 ta Mintaqaviy temir yoʻl uzellari kiradi. Ularga stansiyalar, yoʻl masofalari, signalizasiya va aloqa, energotaʼminot, lokomotiv va vagon depolari, vagonlarni texnik va tijorat tekshirish punktlari kiradi.

2002 yilda islohot jarayonida, bir qator korxonalar Ochiq aksiyadorlik jamiyatlariga oʻzgartirildi: konteynerlarda yuk tashish boʻyicha „Oʻztemiryoʻlkonteyner“OAJ, muzlatgich boʻlimlarda tez buziluvchan mahsulotlarni tashish boʻyicha „Yoʻlreftrans“ OAJ, xalqaro, mahalliy va shahar atrofiga yoʻlovchilarni tashish boʻyicha „Oʻztemiryoʻlyoʻlovchi“ OAJ, yuk vagonlarini taʼmirlash boʻyicha „Oʻztemirvagon“ OAJ, yoʻlovchi vagonlarini qurish va taʼmirlash boʻyicha „TashVQTZ“ OAJ.

Olib borilayotgan islohotlar menejmentni takomillashtirishga, boshqaruvning korporativ usullarini joriy etishga, koʻrsatilayotgan xizmatlar hajmining oshishiga, ularning sifatini oshirishga, investitsiyalarni jalb qilishga, sof daromadni oshirishga va asosiy kapitalga kapital qoʻyilmalarning muayyan oʻsishiga sabab boʻldi.

Mustaqillik yillari davomida Oʻzbekistonda yangi poʻlat izlarni (magistral) shakllantirish boʻyicha ulkan ishlar qilindi. Qizilqum choʻllarida Navoiy-Uchquduq-Sultonuvaystogʻ-Nukus temir yoʻllari qurildi, Amudaryo orqali temir yoʻl-avtomobil qoʻshma koʻprigi barpo etildi, murakkab togʻ sharoitida Toshguzar-Boysun-Qumqoʻrgʻon temir yoʻli qurildi.

Biz mavjud boʻlgan temir yoʻl tarmogʻini modernizatsiyalashga ham muhim ahamiyat beramiz. Osiyo tarraqiyot bankining jalb qilingan mablagʻlari evaziga 2 ta yirik investitsiya loyihasi amalga oshirildi va Toshkent-Samarqand-Buxoro uchastkasida yoʻllar qayta tiklandi, Keles-Buxoro uchastkasida 600 kmdan ortiq boʻlgan uzunlikdagi optik tolali aloqa liniyalarini yotqizish yakunlandi. Toʻqimachi-Angren temir yoʻl liniyasini elektrlashtirish ishlari yakunlandi. Yangi Yangiyer-Jizzax va Yangiyer-Farhod temir yoʻl liniyalarini qurish ishlari yakunlandi.

Jamiyat lokomotiv parklarini, yoʻlovchi va yuk vagonlarini yangilash boʻyicha bir qator loyihalarni amalga oshirmoqda. „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ korxonalarida yoʻlovchi va yuk vagonlarini seriyali ishlab chiqarish oʻzlashtirildi. Bu, hususan, havoni sovitish moslamasi bilan jihozlangan kupeli vagonlar, yuk vagonlarining eng katta talabga turlari — yopiq, neft mahsulotlari uchun sisternalar, yarimvagonlar va boshqalar.

Yuk va yoʻlovchi vagonlarini ishlab chiqarish uchun tegishli litsenziya va sertifikatlar olingan, vagonlar standartlarga va 1520&amp;nbsp;mm li temir yoʻl oraligʻi talablariga javob beradi, sanoat korxonalarida sifat menejmenti tizimi ISO 9001-2000 joriy qilingan. Hozirgi vaqtda vagonlar MDH mamlakatlari temir yoʻllari orqali harakatlanyapti.

Temir yoʻlda elektr tortishning teplovoz tortishga nisbatan ishonchli va samaradorligiga shubha yoʻq. Umuman olganda, elektrovozlar oddiyroqdir, ekspluatatsiya qilish jarayonida qulayroq va ayniqsa shahar sharoitida muhim omil boʻlgan narsa- atrof muhitni kamroq ifloslantiradi.

Oʻzbekiston temir yoʻllarni doimiy oqimda elektrlashtirish 1971 yilda boshlangan. Xorijiy investitsiyalar va „Oʻzbekiston temir yoʻllari“AJning oʻz mablagʻlari evaziga amalga oshirilgan soʻnggi loyihalaridan biri Toʻqimachi temir yoʻl uchastkasini elektrlashtirish edi. Ushbu temir yoʻl uchastkasini foydalanishga topshirish evaziga elektrlashtirilgan uchastkalarning umumiy uzunligi 1601&amp;nbsp;km ga yetdi.

Loyihaning maqsadi bu uchastkada mavjud boʻlgan dizel tortishni oʻzgaruvchan tokli elektr tortishga oʻzgartirish edi, bu Toshkent hududida barcha temir yoʻl liniyalarini zamonaviy texnologiyalarga oʻtishni yakunlashga olib keladi.

Butun uchastka boʻylab yangi texnologiyalar- SCADA masofadan boshqarish tizimi, aloqa tizimi, tortish podstansiyalari, mikroprotsessor markazlashtirish tizimi, oʻq va telekommunikatsiya electron hisoblash tizimlari joriy qilingan. Elektr taʼminot tizimi poezdlarning soatiga 160 kmgacha tezlik bilan harakatlanishini hisobga olgan holda qurilgan.

Qurilish paytida umumiy uzunligi 265 m boʻlgan 3 ta koʻprik, 2258 ta elektr minoralar, elektr podstansiyalar, poezdlar harakat xavfsizligini taʼminlovchi zamonaviy uskunalar va nazorat asboblar bilan jihozlangan navbatchi punktlari va markazlashtirilgan elektrtaʼminot postlari uchun 6 ta bino va inshootlar barpo etildi.

Ushbu loyihaning amalga oshirilishi ekspluatatsiya harajatlarini 1.8 barobar kamaytirishga, mintaqada ekologik vaziyatni yahshilash va 50 ta qoʻshimcha ish oʻrinlarini ochish bilan bandlik muammosini hal qilishga sabab boʻldi. Yangi elektrlashtirilgan boʻlim temir yoʻllarning oʻtkazuvchanlik salohiyatini oshirdi, yuk va yoʻlovchilarni yetkazib berish vaqtini qisqartirdi, dizel yoqilgʻisini harajatlarini kamaytirdi.

Hozirgi vaqtda Maroqand-Qarshi, Qarshi-Termiz temir yoʻl uchastkalarini elektrlashtirish, yangi eletrlashtirilgan Angren-Pop liniyasini qurish investitsion loyihalari amalga oshirildi.

2016 yilning 22 iyunda Oʻzbekiston va Xitoy hamkorligining yirik va istiqbolli loyihasi ijrosi — Angren-Pop elektrlashtirilgan temir yoʻli hamda Qamchiq tunnelining rasmiy ochilish marosimi boʻlib oʻtdi.

Angren — Pop elektrlashtirilgan temir yoʻli hamda Qamchiq tunnelining rasmiy ochilish marosimining eng muhim ahamiyatga ega tomonlaridan biri, ushbu marosimda Oʻzbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti [[Islom Karimov]] va Xitoy Xalq Respublikasi Raisi Si Szinpin ishtirok etgani boʻldi. Jahonga mashhur ikki davlat rahbarlari „Oʻzbekiston“ yoʻlovchi poezdining Qamchiq tunnelidan oʻtishiga ruxsat beruvchi semaforni yoqish uchun maxsus tugmani bosganliklarini butun dunyo kuzatib turdi.

Angren — Pop elektrlashtirilgan temir yoʻl liniyasini barpo etishdan maqsad ham nafaqat [[Fargʻona vodiysi]] viloyatlari va mamlakatimizning boshqa hududlari oʻrtasida temir yoʻl orqali yuk va yoʻlovchi tashish imkoniyatini yaratish, shu bilan birga, Xitoy — Markaziy Osiyo — Yevropa yangi xalqaro tranzit temir yoʻl koridorining eng muhim boʻgʻini boʻlishi nazarda tutilgan edi. Uzunligi 123,1 kilometr boʻlgan Angren — Pop temir yoʻlining Qamchiq dovonidan oʻtgan qismida 19,2 kilometrlik tunnel barpo etildi. Ushbu qurilish jarayonlari davomida oʻzbekistonlik temiryoʻlchilarning salohiyatiga xitoylik mutaxassislar qoyil qolishdi, xitoyliklarning mahoratiga oʻzbekistonliklar tasannolar aytishdi. Katta mehnat gʻalabasiga har ikki tomonning yuksak mehnati, hamjihatligi tufayli muddatidan avval erishildi.

2017 yilda Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev Xitoy Xalq Respublikasiga davlat tashrifi davomida Xitoy ishbilarmon doiralari vakillari bilan uchrashdi. Aynan ana shu anjumanda Davlatimiz rahbari Xitoyning „China Railway Tunnel Group“ kompaniyasiga Angren — Pop temir yoʻlining Qamchiq dovoni qurilishining muvaffaqiyatli amalga oshirilganligi uchun alohida minnatdorlik bildirdi. Shuningdek, mazkur tashrif doirasida koʻplab sohalar, xususan, transport va kommunikasiya infratuzilmasini rivojlantirish borasida „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ aksiyadorlik jamiyati bilan XXRning etakchi quruvchi kompaniyalari oʻrtasida samarali kelishuvlarga erishildi.

Bugungi kunda ushbu temir yoʻl orqali Toshkent — Andijon — Toshkent yoʻnalishida har kuni zamonaviy tezyurar yoʻlovchi poezdlari aholiga xizmat koʻrsatmoqda. Andijon — Buxoro — Andijon yoʻnalishida haftasiga ikkita yoʻlovchi poezdi, haftada bir marotaba Andijon — Urganch — Andijon, Andijon — Moskva — Andijon yoʻnalishlarida yoʻlovchi poezdlari qatnovi tashkil etildi. Bundan tashqari, bir sutkada oʻnlab yuk poezdi Angren — Pop elektrlashtirilgan temir yoʻli orqali oʻtib, yuklarni oʻz manziliga etkazmoqda.

Xususan, mazkur temir yoʻl orqali, bir yil davomida 413 ming 162 nafardan ortiq yoʻlovchiga xizmat koʻrsatild, 7395,6 ming tonna yuk tashildi. Shuningdek, 1718 ta yangi ish oʻrinlari yaratildi.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ temir yoʻl transportida yoʻlovchilarni tashishni takomillashtirish maqsadida hukumat koʻmagida „Yoʻlovchi lokomotivlar parkini yangilash“ investitsion loyihasini amalga oshirish yakunladi. Ushbu loyihani amalga oshirish natijasida lokomotiv parki 15 ta yoʻlovchi elektrovozlarga koʻpaydi.

Loyihani amalga oshirish poezdlar harakatini 100 kmdan 160&amp;nbsp;km tezlikkacha oshirish hisobiga yoʻlovchilarning safar vaqtini qisqartirishga sabab boʻldi va boshqa transport turlariga nisbatan temir yoʻl orqali yoʻlovchi tashish afzalligini taʼminladi. Elektrovozlarga yetkazib beriladigan asinxron dvigatellar (ASD)ni qoʻllash poezdlarni tortish uchun ishlatiladigan elektr quvvat isteʼmolini 22% ga qisqartirishga olib keldi.

Bundan tashqari, rekuperativ tormozlanishni qoʻllash iqtisod qiligan elektr quvvatning tortish tarmogʻiga qaytib kelishini taʼminlaydi, bu poezdlarni tortish uchun ishlatiladigan elektr quvvat harajatlarini kamayishiga olib keladi.

Yangi elektrovozlarning taʼmir aro umumiy yoʻl bosish koʻrsatgichlaridagi yuqori ekspluatatsion tavsiflari, elektrovozlarni texnik xizmat koʻrsatish harajatlarini yogʻ-moy va boshqa yonilgʻi komponentlarini kam isteʼmol qilish hisobidan amalda yarim baravarigacha qisqartiradi.

Yangi Toshguzar –Boysun-Qumqoʻrgʻon temir yoʻl liniyasi togʻli hududda qurilgan birinchi liniya hisoblanadi. Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlarining tabiiy chegarasi vazifasini oʻtovchi 1800 m balandlikdagi togʻni kesib oʻtadi. 10-18.5% qiyalikdagi yoʻllarning uzunligi tahminan 64 kmni tashkil etadi, 5-10‰ qiyalikda tahminan 35&amp;nbsp;km. Yangi temir yoʻl qurilish trassasida 37 ta koʻprik, galereya va tunnel barpo qilingan.

Koʻprik qurilish zonalari kuchli ajralma relefli Hisor toʻg tizmalari bilan ifodalanadi. Akravat dovoni yaqinida trassa Chashmaihafizan, Akravat, Shoʻrab, Sherobod Daryo vodiylari boʻylab oʻtadi. Togʻ qiyaliklari asosan 1.3-1 tikkalikka, daryo vodiylari- baland choʻqqilarning keskin oʻzgarishlari va juda tik togʻ yon bagʻirlari 18,5‰ qiyalikka egadirlar.

Shuni taʼkidlab oʻtish kerakki, mamlakatda uzun metall koʻpriklarning qurilishi ilk bor amalga oshirilgan edi. Bizning mamlakatimizda metall ishlab chiqarish va oʻrnatish tajribasi bundan oldin faqat bir misol bilan bogʻliq boʻlgan va u Amudaryo ustidan oʻtkazilgan koʻprikdir.

Yangi liniyalarda metal koʻpriklarning qurilishi sifat nazorati va qurilish jadvaliga rioya qilish uchun yetarli tajribaga ega boʻlgan Yaponiya kompaniyalari texnologiyalari yordamida oʻzlashtirildi.

Yangi Toshguzar — Boysun — Qumqoʻrgʻon temir yoʻlining ishga tushirilishi turli sanoat sohalarining rivojlanishda, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlari transport xizmatlari rivojlantirishda, Respublikaning suvereniteti va mustaqilligini mustahkamlashda, iqtisodiyotning barcha tarmoqlarida samaradorlikni oshirish hamda sezilarli darajada transport va iqtisodiy aloqalarni butun chizmasini oʻzgartirishda qulay shart-sharoitlar yaratib beradi.

Yangi temir yoʻl liniyasi qurilishini amalga oshirishning muhim natijasi bu loyihaning toʻliq Oʻzbekiston Respublikasi korxonalari tomonidan amalga oshirilganligidir. Turli darajadagi rahbarlar, dizaynerlar, muhandislar, quruvchilar, montajchilar, turli ixtisoslikdagi ishchilar, haydovchilar, mexaniklar va temir yoʻl qurilishida ishtirok etgan boshqa mutaxassis ishchilar baland toʻglarda qiyin iqlim sharoitida qurilish ishlari, koʻpriklar, galereyalar va boshqa murakkab inshootlarni qurish-montaj ishlarini olib borish sohasida bebaho tajriba orttirdilar.

Quruvchilar zamonaviy texnologiyalar va usullar bilan ish koʻnikmalarini olishgan, ular turli uskunalar bilan ishlashni oʻzlashtirishdi. Bu temir yoʻl infratuzilmasini yanada rivojlantirish uchun muhim hissa boʻladi chunki Afgʻonistondagi [[Hayraton (shahar)|Hayraton]] — Mozori Sharif yangi temir yoʻl liniyasi qurishda ushbu orttirilgan tajriba mutaxassislarga as qotdi.

2003 yil iyun oyida, Afgʻoniston, Eron va Oʻzbekiston prezidentlari Transafgʻon transport yoʻlagi tashkil etish toʻgʻrisida bitim imzoladi. Bu masalani Afgʻoniston yirik shaharlarini ulaydigan Hayraton- Mozori Sharif — Hirot — Qandahor yoʻnalishi boʻyicha yangi temir yoʻllar qurish bilan hal qilinishi mumkin va Oʻzbekiston va Eron avtomagistrallariga chiqishni taʼminlaydi. Kelajakda Pokistonga chiqadigan Mozori Sharif-Qobul yoʻnalishida temir yoʻl qurilishi mumkin, natijada Oʻzbekiston orqali Afgʻoniston 3 ta yirik mintaqani bogʻlaydi, shimolda Turkmaniston, Qozogʻiston, Rossiya, sharqda [[Pokiston]] va Hindiston hamda gʻarbda Eron.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ va [[Afgʻoniston islom respublikasi|Afgʻoniston Islom Respublikasi]] Hukumati oʻrtasida Hayraton- Mozori Sharif temir yoʻl qurish loyihasi shartnomasi imzolandi. Qurilishga rasmiy start 2010 yil 22 yanvarda berildi, 2010 yil 4 noyabrda temir yoʻl buyurtmachiga topshirildi. Bu temir yoʻl liniyasini qurishda „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJning Oʻzbekiston Respublikasi tashqarisida amalga oshirgan birinchi loyihasidir. Loyiha Afgʻoniston Oʻzbekiston chegarasida Hayraton temir yoʻl stantsiyasi va Mozori Sharif shahri oʻrtasida yangi bir yoʻlli temir yoʻl liniyasini qurish, Hayratondagi stantsiyani modernizatsiya qilish, Mozori-Sharif aeroporti yaqinida ayri yoʻl(raz’ezd) qurish va yangi yuk hovlining qurilishini oʻz ichiga oladi.

Bu liniyaning uzunligi 75&amp;nbsp;km, yoʻlning ustki qatlamini yotqizish-105&amp;nbsp;km, shuningdek buning ichida 20&amp;nbsp;km stantsiya yoʻllari. Trassa sugʻorilmaydigan zonada trassa boʻylab 9‰ maksimal qiyalikda hudud tekisliklaridan oʻtadi, 5 stantsiya va 34 dona sunʼiy inshootlar qurilgan. Hududning xususiyatlarini hisobga olgan holda qum uyumlairdan himoya qilish qurilmalari barpo etildi.

Hayraton — Mozori-Sharif yangi temir yoʻl liniyasi Afgʻonistonning eng rivojlangan va aholi zich joylashgan shimoliy viloyatlarini temir yoʻl tashishlarini taʼminlamoqda va mintaqada qishloq xoʻjaligi, sanoat, tabiiy gaz va gidroenergetika rivojlantirishga hissa qoʻshadi. Temir yoʻl Afgʻonistonning shimoliy viloyatlari va Oʻzbekiston oʻrtasida minimal chiqim bilan yuk tashishni amalga oshirishni taʼminlaydi, shuningdek, mintaqaning boshqa davlatlari bilan ham. Bundan tashqari, temir yoʻl taxminan 1,5 ming kishini doimiy ish joyi bilan taʼminlaydi.

Ushbu temir yoʻl uchastkasini qurish kelajakda Shibergan, Anhoy, Maimana va Hirot orqali oʻtadigan Transafgʻon yoʻlagining yaratilishidagi birinchi bosqich boʻlib, keyinchalik Afgʻoniston va Oʻzbekistonga Bandar Abbos va Chahbahar (Eron), Karachi (Pokiston) portlariga chiqish imkonini beradi. Bu yoʻlak orqali toʻgʻridan toʻgri temir yoʻl harakatini tashkil qilish Janubi-Sharqiy Osiyodan kelayotgan yuklarni Yevropaga Uzoq Sharq temir yoʻl koridorlarga nisbatan qisqaroq yoʻl orqali tashish imkonini beradi.

Poezdlarning tezligini oshirish temir yoʻl transportining asosiy vazifalaridan biri boʻlgan. Globallashuv va yuqori texnologiyalarning rivojlanish sharoitida temir yoʻl orqali tashish xalqaro va mahalliy transport aloqalarida tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Zamonaviy sharoitda iqtisodiyotni yanada rivojlantirish va takomillashtirishni, yaxshi yoʻlga qoʻyilgan transport koʻmagisiz tasavvur qilib boʻlmaydi. Sanoat korxonalari, qurilish va qishloq xoʻjaligining mehnat faoliyati, odamlarning kayfiyati va ularning mehnat samaradorligi koʻp jihatdan uning aniqliligi va ishonchliligiga bogʻliqdir.

Yoʻlovchi tashish temir yoʻl faoliyatining muhim qismidir. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ mijozlarga xizmat koʻrsatish darjasini oshirish va yoʻlovchi transportlarini rivojlantirishga katta eʼtibor qaratmoqda.

Oʻzbekiston kompleks transport tizimida yoʻlovchi temir yoʻl transporti aholiga xizmat koʻrsatishda yetakchi oʻrinni egallaydi. Yoʻlovchilarni tashish texnologik jarayoni aholiga ommabop xizmat koʻrsatish bilan uzviy bogʻliqdir. Bu aholining tashishlardagi ehtiyojlari va transport vositalari mavjudligi oʻrtasida muvozanatni saqlab qolishni doimo talab qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati yoʻlovchi tashish sohasida yangi texnologiyalarni joriy etish uchun qulay shart-sharoitlar yaratishga, temir yoʻl infratuzilmasini rivojlantirishga alohida eʼtibor qaratganligi bois, Ispaniya tomonidan Toshkent-Samarqand yoʻnalishi boʻylab tezyurar yoʻlovchi tashish tashkil qilish boʻyicha taklif kiritildi.

2009 yilning iyul oyida, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ va „Talgo“ kompaniyasi oʻrtasida temir yoʻl sohasida hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim imzolandi.

Bu Memorandum asosida tomonlar Oʻzbekiston Respublikasida tezyurar temir yoʻl yoʻlovchi tashish tashkil etish loyihalar va qoʻshma tadqiqotlarda, shuningdek, yuqori tezlikdagi „Talgo“ yoʻlovchi poezdi sotib olish haqida hamkorlik qilishga kelishib oldilar. Yangi tezyurar poezd nomi Afrosiyob bu — Samarqand viloyatida joylashgan qadimiy shahar sharafiga qoʻyildi.

2011 yil 8 oktyabrdan „Afrosiyob“ (Ispaniya kompaniyasi Talgo) tezyurar poezdi Toshkent-Samarqand-Toshkent 161/162 sonli xabar bilan ishga tushirildi.

Yangi tezyurar poezd bu marshrut orqali xizmat koʻrsatadigan boshqa elektr poezdlar bilan birga, Toshkent va Samarqand shaharlari oʻrtasida harakat qiladi. Yuqori tezlikdagi „Afrosiyob“ poezdi ikki soat va oʻn besh daqiqa ichida 344&amp;nbsp;km temir yoʻl masofasini bosib oʻtadi. Maksimal tezligi soatiga 250 kilometrni tashkil etadi.

„Afrosiyob“ tarkibiga 2 ta lokomotiv va 9 ta qulay vagonlar kiradi:

* 2 VIP klass vagon (vagonda 11 oʻrin);
* 2 Biznes klass (vagonda 26 oʻrin);
* 4 ekonom klass (vagonda 36 oʻrin);
* 1 vagon-bistro

Poezdga zamonaviy koʻrinishni, avvalo, uning aerodinamik, taʼsir bosim toʻlqinlar va yon shamollar uchun optimallashtirgan dizayni beradi. Elektro poezd uzunligi 157m ni, balandligi 4 m ni tashkil qiladi. Barcha salonlari yumshoq, qulay yonboshlaydigan oʻrindiqlar va oʻrnatilgan stol, shuningdek video koʻrish uchun monitor bilan jihozlangan. Poezdning barcha hududlari chekmaydiganlar hududi hisoblanadi.

Vagonlarning barcha salonlari kiyim uchun ilgichlar va katta yuk saqlash uchun joy, shuningdek anʼanaviy yuk javonlari bilan jihozlangan. Vagonda nogiron insonlar uchun zarur shart-sharoitlar yaratilgan, uchinchi vagonda nogironlar aravachasini joylashtirish uchun temir yoʻl xodimini chaqirish tugmasi oʻrnatilgan maxsus tutqichli joylar ham mavjud. Poezd hududida pollarning bir il balandlikda boʻlgani nogironlar aravachasini tashishga yordam beradi.

== Jamiyat faoliyati ==
[[Fayl:Uzbekistan Railway Network.png|thumb|240x240px|Xarita]]
[[Fayl:Hi-speed trains Afrosiyab (Uzbekistan).JPG|thumb|Afrosiyob|241x241px]]
„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ Oʻzbekiston respublikasi hududida joylashgan sobiq Oʻrta Osiyo temir yoʻllari bazasida 1994 yil 7 noyabrda tashkil topgan. Umumiy temir yoʻl uzunligi 3645 kmni tashkil etadi. Jamiyatda 54.7 mingdan ortiq xodimlar faoliyat koʻrsatadi. Yillik yukni ayirboshlash barcha turdagi transportlarning yuk ayirboshlashi qoʻshilmasining 90% tashkil etadi.

Hozirgi kunda jamiyat tuzilamasi tubdan isloh qilinmoqda. Alohida eʼtibor muayyan sohalarni hususiylashtirishga qaratilmoqda.

Jamiyatning asosiy faoliyat yoʻnalishlari quyidagilardir:

* tarqatish va temir yoʻl orqali yuklarni yetkazib berish;
* temir yoʻl vagonlarini sozlash va texnik xizmat koʻrsatish;
* yoʻlovchi, sayyohlik tashishlar;
* xizmat koʻrsatish, lokomotiv va vagon parkini yangilash.

Jamiyat uchun ustuvor yoʻnalish quyidagi sarmoya loyihalarini amalga oshirish hisoblanadi:

* optik tolali liniyalar yordamida aloqa kanallarini mustahkamlash;
* yangi harakatlanuvchi tarkib sotib olish (elektrovoz va vagonlar) hamda mavjudlarini modernizatsiya qilish;
* yangi temir yoʻl liniyalarini qurish;
* temir yoʻllarni elektrlashtirish;
* yoʻllarni kapital taʼmirlash loyihalarini amalga oshirish, jamiyat zavodlarida yoʻlning ustki qurilmasi elementlarini ishlab chiqarishni tashkil qilish va h.z

Jamiyatda sarmoyaviy qoʻllab quvvatlashni talab qiladigan bir necha loyihalar mavjud boʻlib, ular amalga oshirilgan taqdirda sarmoyachiga katta foyda olib kelishni vaʼda qiladi.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ 1993 yildan beri Temir yoʻl Hamkorlik Tashkiloti aʼzosidir. Jamiyat Xalqaro Temir yoʻllari Ittifoqi va Osiyo va Tinch okeani hududidagi BMTning Iqtisodiy komissiyasi bilan uzviy aloqaga ega.

„Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ TRASEKA(Yevropa-Kavkaz-Osiyo transport koridori) loyihasining Yevropa Ittifoqi Komissiyasi TASIS dasturi bilan hamkorlikda ish olib bormoqda.

== Xalqaro faoliyat ==
Temir yoʻl transporti qoʻshni davlatlar bilan iqtisodiy aloqalarni amalga oshirishda muhim rol oʻynaydi, hozirgi kunga kelib „Oʻzbekison temir yoʻllari“ AJ nafaqat MDH mamlakatlari aʼzolari bilan balki chet el mamlakatlari bilan temir yoʻl sohasida hamkorlik toʻgʻrisida ikki tomonlama kelishuvga egadir.

Jamiyat shuningdek Xalqaro temir yoʻl ittifoqi (UIC, Fransiya), BMTning Osiyo va Tinchokeani hududi va Markaziy Osiyo uchun iqtisodiy va ijtimoiy komissiyasi (UNESCAP), Osiyo tarraqiyot banki doirasida Markaziyosiyo hududiy iqtisodiy hamkorlik (CARES), temir yoʻl tashkilotlari hamkorligi (OSJD, Polsha), Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti (ECO, Iran), MDHga aʼzo davlatlarning temir yoʻl transporti boʻyicha kengashi kabi tashkilotlari bilan faol hamkorlik qiladi.

Oʻzbek temir yoʻllarining zamonaviy texnik uskunalar bilan jihozlanganligi, geografik joylashuvi Yevropa-Osiyo xabarlarida muhim boglovchi omil hisoblanadi. U Xitoy, Yaponiyani MDH mamlakatlari, Eron, Turkiya va Yevropa bilan transport aloqalarini taʼminlashda mihim ahamiyat kasb etadi. Tarixiy Ipak yoʻlini qayta tiklashda Oʻzbekiston Respublikasi va uning temir yoʻllari muhim ahamiyatga ega oʻrin egallaydi, yoki biz temir yoʻlchilar tili bilan aytganda, TRASEKA transport yoʻlagi, Osiyodan Yevropaga qisqa va arzonroq yoʻnalish hisoblanadi.

2006 yil noyabr oyida Pusan shahrida (Janubiy Korea) transport boʻyicha Xalqaro konferentsiya oʻtkazish jarayonida Oʻzbekiston temir yoʻl maʼmuriyati rahabari tomonidan Transosiyo temir yoʻllari tarmogʻi boʻyicha hukumatlararo kelishuvi imzolandi. Agar transosiyo temir yoʻllari doirasidagi hamkorlikning amaliy ahamiyatini eʼtiborga olinsa, hamda Oʻzbekiston Respublikasi geografik joylashuv sababiga koʻra dengiz portlariga toʻgʻridan toʻgʻri chiqishga ega emasligi, ushbu hujjatning imzolanishi Oʻzbekiston Respublikasining tashqi iqtisodiy aloqalarini temir yoʻl transporti taʼminoti takomillashuviga sabab boʻladi.

Oʻzbekiston temir yoʻllari&quot; AJning xalqaro turistik yarmarkalarda ishtirok etishi muhim ahamiyatga ega, bu yarmarkalarda Hamdoʻstlik va chet el mamlakatlarining yuzlab mashhur turistik firmalari taqdim etilgandi. Bu savdo maydonlarida jamiyat nomidan „Oʻztemiryoʻlyoʻlovchi“ AJ temir yoʻl transportida turistik tashishlarni tashkillashtirish sohasida oʻz imkoniyatlarini koʻrsatmoqda. Bu imkoniyatlardan biri bu jahon standartlarining barcha talablariga javob beradigan yangi rusumdagi yoʻovchi vagonlarda yoʻlovchilarni tashish hisoblanadi. „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ AJ turli xalqaro tashkilotlar, firmalar, kompaniyalar, MDH davlatlari temir yoʻl maʼmuriyatlari, Boltiq va uzoq xorij vakillarini qabul qiladi. Muzokaralarda ikki tomonlama hamkorlik, tashishlarni tashkil qilish, material va ehtiyot qismlar bilan taʼminlash, yangi liniyalar va inshootlarni qurish, investitsiya dasturi va koʻpgina boshqa masalalarkoʻrib chiqilmoqda.

Hozir Butunjahon Banki, Osiyo tarraqiyot banki, Yapon xalqaro hamkorlik agentligi(JICA), Yevropa qayta qurish va rivojlanish banki (EBRR), KfB Banki(Germanya), Eksimbank (KXR) jamiyatning jiddiy hamkorlari boʻlib kelmoqda. Shu bilan birga „Patentes Talgo L. S.“ (Ispaniya), „Jeysmar“ (Fransiya), „Plasser end Toyrer“ (Avstriya), „CNTIC“ va „CRTG“(Xitoy), „BELAM“ (Latviya), &quot;Sumimoto, „Marubeni“, „Shimidzu“, „Kanimatsu“ (Yaponiya) va boshqa mashhur firmalar tomonidan jamiyatga katta qiziqish bildirilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi mintaqa ichida joylashganligi sababli, biz xalqaro tashish sifatini oshirgan va yetkazish muddatlarini qisqartirgan holda, bu sohada hamkorlikni rivojlantirishga harakat qilamiz.

Jamiyatda olib borilayotgan ish koʻlami shuni koʻrsatadiki, „Oʻzbekiston temir yoʻllari“ transport xizmatlari bozorida ishonchli va barqaror hamkor hisoblanadi.

== Yana qarang ==
* [[Toshkent temir yoʻllar texnikasi muzeyi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://railway.uz{{Oʻlikhavola|date=avgust 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |sarlavha=&quot;Oʻzbekiston temir&lt;/ref&gt;

[[Turkum:Oʻzbekiston shirkatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda temir yoʻl transporti]]


{{uzbekistan-stub}}</text>
      <sha1>oqazc4begoiws3n4adf5a753j04su80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neft</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22061</id>
    <revision>
      <id>6270142</id>
      <parentid>6134240</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6270142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9185" sha1="82t7nh6dsjtyzzlgse7uegui878ttgr" xml:space="preserve">'''Neft''' ({{lang-fa|نفت}} - ''naft''), '''qoramoy''' — suyuq yonuvchi qazilma boylik, organik birikmalarning, asosan, uglevodorodlarning murakkab aralashmasidan iborat modda. Yer yuzasidan, asosan, 1,2—2,0&amp;nbsp;km chuqurlikdagi yer osti gumbazlarining gʻovak yoki seryoriq [[togʻ jinslari]] (qum, [[qumtosh]], ohaktoshlar)da joylashgan. Chiqarilayotgan neft, asosan, burgʻilangan quduqlardan olinadi.
 
Neft oʻta muhim yonilgʻi-energiya manbai boʻlib, [[benzin]], kerosin dizel yonilgʻisi, [[mazut]],moylash materiallari va bitumlar olishda asosiy xom ashyo sifatida ishlatiladi.

Neft Qora yoki qoʻngʻir, baʼzan och malla rangli boʻlib, oʻziga xos hidi bor. Zichligi 750–970&amp;nbsp;kg/m³. Zichligi 20° da 850&amp;nbsp;kg/m³ dan past boʻlgan Neftlar yengil,851 –885&amp;nbsp;kg/m³ — oʻrtacha ogʻirlikdagi va 885&amp;nbsp;kg/m³ dan yuqorilari ogʻir Neft hisoblanadi. Qaynash temperaturasi 28° dan yuqori. Qotish temperaturasi —60°dan —26° gacha, 50° dagi qovushoqligi 1,2—55 mm2/s, solishtirma issiqlik sigʻimi 1,7—2,1 kJ/(kg. K), yonish issikligi 43,7—46,2 MJ/kg ga teng. Chaqnash harorati 35— 120°. Organik erituvchilarda eriydi, suvda erimaydi, lekin suv bilan turgʻun emulsiya hosil qiladi.

Neft tarkibida parafin, naften va aromatik uglevodorodlar boʻladi, uglerod 82—87%, vodorod —11,5—14,5%, oltingugurt 0,1—5,5%ni tashkil etadi. Bundan tashqari, vanadiy, [[nikel]], kalsiy, magniy, temir, alyuminiy, kremniy, natriy kabi 20 dan ortiq elementlar, 5% gacha har xil aralashmalar — naften kislotalar, asfalt-smola moddalar, merkaptanlar, [[vodorod sulfid]], tiofen va tiofanlar, disulfidlar, piridin, piperidin va boshqa mavjud. Neft tarkibidagi oltingugurt miqdoriga qarab kam oltingugurtli (0,6% gacha), oltingugurtli (0,6—1,8%) va koʻp oltingugurtli (1,8%dan ortiq) sinflarga boʻlinadi.

Baʼzi olimlar Neft ni tabiatdagi kimyoviy oʻzgarishlar natijasida hosil boʻlgan deb hisoblaganlar. Bu haqda 2 qarama-qarshi fikr — anorganik va organik gipotezalar mavjud. Anorganik gipoteza asoschisi fransuz kimyogari M. Bertlo (1866) Neft yer qaʼrida karbonat kislotaning ishqoriy metallarga taʼsiri natijasida, shunga oʻxshash, [[Dmitriy Mendeleyev|D. I. Mendeleyev]] (1877) yer qaʼriga sinish zonalari orqali tushgan suvning uglerodli metall (karbid) larga taʼsiri natijasida hosil boʻlgan, degan fikrni bildirganlar.
[[Fayl:Gusher Okemah OK 1922.jpg|thumb|254x254px|1922 yil]]
&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida esa Neft hosil boʻlishining organik gipotezasi rivojlanti-rildi va choʻkindi jinslardagi sapropel (organik balchiq) bilan Neft uzviy aloqada deb topildi. Bu gipotezaga koʻra, Neft koʻl va dengiz ostida choʻkindi jinslar bilan birga choʻkadigan har xil yirik [[hayvonlar]] (qad. ixtiozavrlar, kitlar va hashalotlar)dan tortib planktonlargacha boʻlgan jonivorlar va oʻsimlik qoldiqlaridan hosil boʻlgan. Dengiz va koʻl tubida yigʻilgan organik moddaning bir qismi dengiz jonivorlariga oziq boʻlsa, bir qismi suvda erigan kislorod bilan oksidlanib yoʻqolgan va organik moddaning juda oz (2—3% gacha) miqdori dengiz tubida loyqaga aralashib, unga qoramtir tuye bergan. Loyka ichida organik modda kislorodsiz muhitda anaerob bakteriyalar taʼsirida oʻzgargan. Choʻkindi jinslar tarkibidagi sapropelning bir necha mln. yillar davomida oʻzgarib Neft hosil boʻlishi labaratoriya sinovlarida amaliy jihatdan oʻrganilgan. Bunda Yer poʻstining 1200–1500 m chuqurligidagi organik moddalarning murakkab molekulalari parchalanib, gazeimon, suyuq va qattiq uglevodorodlar ajralib chiqishi mumkin. Undan ham chuqurroq (3000–4000 m)da jarayon yanada tezlashib, Neft hosil boʻlishining bosh fazasini vujudga keltirgan va uglevodorodlar maksimal miqdorda ajralib chiqqan.
[[Fayl:Oil Reserves.png|thumb|302x302px|neft zaxiralari]]
Neftli qatlamlar [[Yer poʻsti]] tarixining hamma davrlariga mansub qavatlarida uchraydi, ammo eng koʻp zaxirasi devon, yura, bur va toʻrtlamchi davr yotqiziqlarida joylashgan. Neftli qatlamlar maydoni 1000&amp;nbsp;km², qalinligi 100 m gacha yetib, bir konda bir necha Neftli qatlam mavjud boʻlishi mumkin.

Neft juda qadimdan ishlatib kelingan. Yaqin Sharkda joylashgan qadimiy davlatlarda aholi Neft va bitumdan foydalanganligi haqida maʼlumotlar saqlanib qolgan. Jumladan, tarixiy manbalarda [[Suriya]] va Iroqsan oqib utadigan Furot daryosining sohillarida milloddan 4—6 ming yil avval, ikki daryo oraligʻida joylashgan Shumer davlati (hozirgi Iroq)da, Bobilda, Qadimgi Misrda yunon va rimliklar idishlar yasashda, haykallarni bezashda, saroy va yoʻl qurilishlarida, jasadlarni balzamlash va mumiyolashda Neftdan ishlatganliklari qayd etilgan. Neft kuygan joyni, shish, revmatizm va teri kasalliklarini davolashda ishlatilgan. Yunon tabibi Gippokrat Neft bilan tayyorlangan dorilar tarkibini, italiyalik mashhur sayyox. Marko Polo (1254—1324) Kavkazda &quot;yer moyi&quot; borligini, undan yonilgʻi sifatida foydalanish va tuyalarni davolashda ishlatish mumkinligini yozib qoldirganlar. Qadimda sharqda Neftdan harbiy maqsadlarda ham foydalanganlar. Shuningdek, miloddan avvalgi 331 yil Neftdan Genuya ([[Italiya]]) koʻchalarini yoritishda foydalanganliklari maʼlum.

Neft chiqarish qadim zamonlardan maʼlum. Miloddan avvalgi Kissiyada Neft quduqlardan chiqarilgan. Midiya, Bobil va Suriyada Neft ochiq suv havzalari yuzidan yigʻib olingan. Oʻsha davrda yerni burgʻilamasdan yer yoki suv yuzasidagi, quduqlardagi tayyor Neftni yigʻib olganlar. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asrda Italiyada Neftli qumtosh va ohaktoshlarni qizdirib va siqib Neft olingan. 1868-yilda Qoʻqon xonligida koʻldan ariqlarda oqib chiqadigan suv yuzasidan Neft yigʻib olingan; buning uchun ariqlarga ostidan suv oʻtadigan, yuzida esa Neft yigʻiladigan toʻsiq qilingan. &lt;nowiki&gt;XVII&lt;/nowiki&gt; asrda Bokuda quduqlardan Neft chiqarilgan. Bunday quduqlarning chuqurligi 27 m gacha boʻlib, devorlari toshlar yoki yogʻochlar bilan mustah-kamlangan.

Oʻzbekistonda Neft chiqarish 1876-yildan boshlangan. Fargʻonaning Qamishboshi qishlogʻida tadbirkor D. P. Petrov tomonidan &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 80-yillari boshida 25 metrgacha burgʻilangan 2 ta quduqning har biridan kuniga 10 pud (160&amp;nbsp;kg) gacha Neft  chiqarilgan.

&lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 60-yillaridan Neft burgʻi quduqlari orqali chiqarila boshladi. 1865-yilda AQShda birinchi marta Neft mexanik usulda (nasos yordamida) chiqarilgan. Bu usul 1874—95 yillarda [[Gruziya]], [[Boku]] va Groz-niydagi konlarda ham joriy etilgan. Neftni burgʻi quduqlari orqali chiqarish usuli, asosan, &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 30-yillariga kelib ancha takomillashdi.

Neftni chiqarish uchun neft atrofida joylashgan suv yoki gaz bosimini oshirish usuli bilan qatlam gʻovaklaridagi neft quduq zaboyiga yigʻiladi. Suv bosimi, odatda, boshlangʻich neft zaxirasining 50—80% ini, gaz esa atigi 20— 50%ini siqib chiqaradi. Odatda, tashqaridan berilayotgan suv qazib chiqarilayotgan neftning oʻrnini toʻla egallay olmaganligidan bosim kamayib ketadi. Natijada neftning favvora boʻlib tabiiy otilishi tugaydi. Shundan keyin neft kompressor yordamida chikariladi.

Neftni kompressor bilan chiqarishda quduqga neft gazi yoki havo haydaladi; ular neftga aralashib, zichligini kamaytiradi, natijada neft va gaz aralashmasining sathi quduq yuzasigacha koʻtarilib, neftning favvora boʻlib otilishi davom etadi. Neft quduqlardan neft nasosi yordamida ham chiqariladi.

Qatlam bosimining pasaya borishi natijasida quduq debitining tushishi neft chiqarishning iqtisodiy koʻrsatkichlarini yomonlashtiradi. Neft konlarini ishga tushirish nazariyasi, ayniqsa, yer osti gidrogazodinamikasining rivojlanishi natijasida Neft chikarishning yangi usullari ishlab chiqildi. Bularda Neft qatlamlariga suv yoki gaz haydash yoʻli bilan qatlam bosimini butun ekspluatatsiya mobaynida deyarli birday ushlab turish mumkin.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

[[Tasvir:Oil Export 2022.png|right|thumb|Neft eksport qiladigan davlatlar]]
[[Tasvir:Oil imports.PNG|thumb|Neft import qiladigan davlatlar]]
'''Neft''' — yonuvchan [[moy]]; tarkibida [[uglevodorod]] boʻlgan qizil-jigarrang, baʼzan qora [[rang]]li, oʻziga xos hidli [[Yer]] qobigʻida mavjud boʻlgan foydali qazilma boylik.
Neftning tarkibida uglevodorodlardan tashqari, baʼzan kislarodli, oltingugurtli va azotli birikmalar ham boʻladi.
Turli joydan chiqqan neftning tarkibi turlicha boʻlib, uning solishtirma ogʻirligi 0,74 bilan 0,97 g/sm³ orasidadir. Neftning tarkibiga qattiq, suyuq va gazholidagi uglevodorodlar kiradi. Gaz holidagi uglevodorodlar yer tagidan [[Tabiiy gazlar|tabiiy gaz]] yoki yoʻldosh gaz(neft qazib olishda chiqadigan gaz) holida chiqadi. Tarkibida, asosan, suyuq uglevodorodlar boʻladigan neft — parafin asosli, qatiiq uglevodorodlar boʻladigan neft esa asfalt asosli neft deb ataladi.

== Adabiyotlar ==
* Akramxodjayev A. M., Genezis nefti i gaza, M., 1967; Geologiya i metodi izucheniya neftegazononosti drevnix delt: M., 1986.

Ehson Umarov.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi]]
[[Turkum:Neft]]
[[Turkum:Yoqilgʻi]]</text>
      <sha1>82t7nh6dsjtyzzlgse7uegui878ttgr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270143</id>
      <parentid>6270142</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6270143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9186" sha1="mdidwpxj94trzn0yl5dq3m5atoneynp" xml:space="preserve">'''Neft''' ({{lang-fa|نفت}} - ''naft''), '''qoramoy''' — suyuq yonuvchi qazilma boylik, organik birikmalarning, asosan, uglevodorodlarning murakkab aralashmasidan iborat modda. Yer yuzasidan, asosan, 1,2—2,0&amp;nbsp;km chuqurlikdagi yer osti gumbazlarining gʻovak yoki seryoriq [[togʻ jinslari]] (qum, [[qumtosh]], ohaktoshlar)da joylashgan. Chiqarilayotgan neft, asosan, burgʻilangan quduqlardan olinadi.
 
Neft oʻta muhim yonilgʻi-energiya manbai boʻlib, [[benzin]], kerosin dizel yonilgʻisi, [[mazut]], moylash materiallari va bitumlar olishda asosiy xom ashyo sifatida ishlatiladi.

Neft Qora yoki qoʻngʻir, baʼzan och malla rangli boʻlib, oʻziga xos hidi bor. Zichligi 750–970&amp;nbsp;kg/m³. Zichligi 20° da 850&amp;nbsp;kg/m³ dan past boʻlgan Neftlar yengil,851 –885&amp;nbsp;kg/m³ — oʻrtacha ogʻirlikdagi va 885&amp;nbsp;kg/m³ dan yuqorilari ogʻir Neft hisoblanadi. Qaynash temperaturasi 28° dan yuqori. Qotish temperaturasi —60°dan —26° gacha, 50° dagi qovushoqligi 1,2—55 mm2/s, solishtirma issiqlik sigʻimi 1,7—2,1 kJ/(kg. K), yonish issikligi 43,7—46,2 MJ/kg ga teng. Chaqnash harorati 35— 120°. Organik erituvchilarda eriydi, suvda erimaydi, lekin suv bilan turgʻun emulsiya hosil qiladi.

Neft tarkibida parafin, naften va aromatik uglevodorodlar boʻladi, uglerod 82—87%, vodorod —11,5—14,5%, oltingugurt 0,1—5,5%ni tashkil etadi. Bundan tashqari, vanadiy, [[nikel]], kalsiy, magniy, temir, alyuminiy, kremniy, natriy kabi 20 dan ortiq elementlar, 5% gacha har xil aralashmalar — naften kislotalar, asfalt-smola moddalar, merkaptanlar, [[vodorod sulfid]], tiofen va tiofanlar, disulfidlar, piridin, piperidin va boshqa mavjud. Neft tarkibidagi oltingugurt miqdoriga qarab kam oltingugurtli (0,6% gacha), oltingugurtli (0,6—1,8%) va koʻp oltingugurtli (1,8%dan ortiq) sinflarga boʻlinadi.

Baʼzi olimlar Neft ni tabiatdagi kimyoviy oʻzgarishlar natijasida hosil boʻlgan deb hisoblaganlar. Bu haqda 2 qarama-qarshi fikr — anorganik va organik gipotezalar mavjud. Anorganik gipoteza asoschisi fransuz kimyogari M. Bertlo (1866) Neft yer qaʼrida karbonat kislotaning ishqoriy metallarga taʼsiri natijasida, shunga oʻxshash, [[Dmitriy Mendeleyev|D. I. Mendeleyev]] (1877) yer qaʼriga sinish zonalari orqali tushgan suvning uglerodli metall (karbid) larga taʼsiri natijasida hosil boʻlgan, degan fikrni bildirganlar.
[[Fayl:Gusher Okemah OK 1922.jpg|thumb|254x254px|1922 yil]]
&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida esa Neft hosil boʻlishining organik gipotezasi rivojlanti-rildi va choʻkindi jinslardagi sapropel (organik balchiq) bilan Neft uzviy aloqada deb topildi. Bu gipotezaga koʻra, Neft koʻl va dengiz ostida choʻkindi jinslar bilan birga choʻkadigan har xil yirik [[hayvonlar]] (qad. ixtiozavrlar, kitlar va hashalotlar)dan tortib planktonlargacha boʻlgan jonivorlar va oʻsimlik qoldiqlaridan hosil boʻlgan. Dengiz va koʻl tubida yigʻilgan organik moddaning bir qismi dengiz jonivorlariga oziq boʻlsa, bir qismi suvda erigan kislorod bilan oksidlanib yoʻqolgan va organik moddaning juda oz (2—3% gacha) miqdori dengiz tubida loyqaga aralashib, unga qoramtir tuye bergan. Loyka ichida organik modda kislorodsiz muhitda anaerob bakteriyalar taʼsirida oʻzgargan. Choʻkindi jinslar tarkibidagi sapropelning bir necha mln. yillar davomida oʻzgarib Neft hosil boʻlishi labaratoriya sinovlarida amaliy jihatdan oʻrganilgan. Bunda Yer poʻstining 1200–1500 m chuqurligidagi organik moddalarning murakkab molekulalari parchalanib, gazeimon, suyuq va qattiq uglevodorodlar ajralib chiqishi mumkin. Undan ham chuqurroq (3000–4000 m)da jarayon yanada tezlashib, Neft hosil boʻlishining bosh fazasini vujudga keltirgan va uglevodorodlar maksimal miqdorda ajralib chiqqan.
[[Fayl:Oil Reserves.png|thumb|302x302px|neft zaxiralari]]
Neftli qatlamlar [[Yer poʻsti]] tarixining hamma davrlariga mansub qavatlarida uchraydi, ammo eng koʻp zaxirasi devon, yura, bur va toʻrtlamchi davr yotqiziqlarida joylashgan. Neftli qatlamlar maydoni 1000&amp;nbsp;km², qalinligi 100 m gacha yetib, bir konda bir necha Neftli qatlam mavjud boʻlishi mumkin.

Neft juda qadimdan ishlatib kelingan. Yaqin Sharkda joylashgan qadimiy davlatlarda aholi Neft va bitumdan foydalanganligi haqida maʼlumotlar saqlanib qolgan. Jumladan, tarixiy manbalarda [[Suriya]] va Iroqsan oqib utadigan Furot daryosining sohillarida milloddan 4—6 ming yil avval, ikki daryo oraligʻida joylashgan Shumer davlati (hozirgi Iroq)da, Bobilda, Qadimgi Misrda yunon va rimliklar idishlar yasashda, haykallarni bezashda, saroy va yoʻl qurilishlarida, jasadlarni balzamlash va mumiyolashda Neftdan ishlatganliklari qayd etilgan. Neft kuygan joyni, shish, revmatizm va teri kasalliklarini davolashda ishlatilgan. Yunon tabibi Gippokrat Neft bilan tayyorlangan dorilar tarkibini, italiyalik mashhur sayyox. Marko Polo (1254—1324) Kavkazda &quot;yer moyi&quot; borligini, undan yonilgʻi sifatida foydalanish va tuyalarni davolashda ishlatish mumkinligini yozib qoldirganlar. Qadimda sharqda Neftdan harbiy maqsadlarda ham foydalanganlar. Shuningdek, miloddan avvalgi 331 yil Neftdan Genuya ([[Italiya]]) koʻchalarini yoritishda foydalanganliklari maʼlum.

Neft chiqarish qadim zamonlardan maʼlum. Miloddan avvalgi Kissiyada Neft quduqlardan chiqarilgan. Midiya, Bobil va Suriyada Neft ochiq suv havzalari yuzidan yigʻib olingan. Oʻsha davrda yerni burgʻilamasdan yer yoki suv yuzasidagi, quduqlardagi tayyor Neftni yigʻib olganlar. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asrda Italiyada Neftli qumtosh va ohaktoshlarni qizdirib va siqib Neft olingan. 1868-yilda Qoʻqon xonligida koʻldan ariqlarda oqib chiqadigan suv yuzasidan Neft yigʻib olingan; buning uchun ariqlarga ostidan suv oʻtadigan, yuzida esa Neft yigʻiladigan toʻsiq qilingan. &lt;nowiki&gt;XVII&lt;/nowiki&gt; asrda Bokuda quduqlardan Neft chiqarilgan. Bunday quduqlarning chuqurligi 27 m gacha boʻlib, devorlari toshlar yoki yogʻochlar bilan mustah-kamlangan.

Oʻzbekistonda Neft chiqarish 1876-yildan boshlangan. Fargʻonaning Qamishboshi qishlogʻida tadbirkor D. P. Petrov tomonidan &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 80-yillari boshida 25 metrgacha burgʻilangan 2 ta quduqning har biridan kuniga 10 pud (160&amp;nbsp;kg) gacha Neft  chiqarilgan.

&lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 60-yillaridan Neft burgʻi quduqlari orqali chiqarila boshladi. 1865-yilda AQShda birinchi marta Neft mexanik usulda (nasos yordamida) chiqarilgan. Bu usul 1874—95 yillarda [[Gruziya]], [[Boku]] va Groz-niydagi konlarda ham joriy etilgan. Neftni burgʻi quduqlari orqali chiqarish usuli, asosan, &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 30-yillariga kelib ancha takomillashdi.

Neftni chiqarish uchun neft atrofida joylashgan suv yoki gaz bosimini oshirish usuli bilan qatlam gʻovaklaridagi neft quduq zaboyiga yigʻiladi. Suv bosimi, odatda, boshlangʻich neft zaxirasining 50—80% ini, gaz esa atigi 20— 50%ini siqib chiqaradi. Odatda, tashqaridan berilayotgan suv qazib chiqarilayotgan neftning oʻrnini toʻla egallay olmaganligidan bosim kamayib ketadi. Natijada neftning favvora boʻlib tabiiy otilishi tugaydi. Shundan keyin neft kompressor yordamida chikariladi.

Neftni kompressor bilan chiqarishda quduqga neft gazi yoki havo haydaladi; ular neftga aralashib, zichligini kamaytiradi, natijada neft va gaz aralashmasining sathi quduq yuzasigacha koʻtarilib, neftning favvora boʻlib otilishi davom etadi. Neft quduqlardan neft nasosi yordamida ham chiqariladi.

Qatlam bosimining pasaya borishi natijasida quduq debitining tushishi neft chiqarishning iqtisodiy koʻrsatkichlarini yomonlashtiradi. Neft konlarini ishga tushirish nazariyasi, ayniqsa, yer osti gidrogazodinamikasining rivojlanishi natijasida Neft chikarishning yangi usullari ishlab chiqildi. Bularda Neft qatlamlariga suv yoki gaz haydash yoʻli bilan qatlam bosimini butun ekspluatatsiya mobaynida deyarli birday ushlab turish mumkin.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

[[Tasvir:Oil Export 2022.png|right|thumb|Neft eksport qiladigan davlatlar]]
[[Tasvir:Oil imports.PNG|thumb|Neft import qiladigan davlatlar]]
'''Neft''' — yonuvchan [[moy]]; tarkibida [[uglevodorod]] boʻlgan qizil-jigarrang, baʼzan qora [[rang]]li, oʻziga xos hidli [[Yer]] qobigʻida mavjud boʻlgan foydali qazilma boylik.
Neftning tarkibida uglevodorodlardan tashqari, baʼzan kislarodli, oltingugurtli va azotli birikmalar ham boʻladi.
Turli joydan chiqqan neftning tarkibi turlicha boʻlib, uning solishtirma ogʻirligi 0,74 bilan 0,97 g/sm³ orasidadir. Neftning tarkibiga qattiq, suyuq va gazholidagi uglevodorodlar kiradi. Gaz holidagi uglevodorodlar yer tagidan [[Tabiiy gazlar|tabiiy gaz]] yoki yoʻldosh gaz(neft qazib olishda chiqadigan gaz) holida chiqadi. Tarkibida, asosan, suyuq uglevodorodlar boʻladigan neft — parafin asosli, qatiiq uglevodorodlar boʻladigan neft esa asfalt asosli neft deb ataladi.

== Adabiyotlar ==
* Akramxodjayev A. M., Genezis nefti i gaza, M., 1967; Geologiya i metodi izucheniya neftegazononosti drevnix delt: M., 1986.

Ehson Umarov.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi]]
[[Turkum:Neft]]
[[Turkum:Yoqilgʻi]]</text>
      <sha1>mdidwpxj94trzn0yl5dq3m5atoneynp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ashurali Zohiriy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22825</id>
    <revision>
      <id>6269494</id>
      <parentid>6105794</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:19:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6269494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16911" sha1="27bnj5i5f30sdqgqgtc96se4kv5z89p" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2023-12}}

'''Ashurali Zohiriy–''' maʼrifat va istiqlol fidoyisi, XX asrning boshlari va 20-yillarida Turkistondagi madaniy va maʼrifiy hayotning taniqli namoyandalaridan biri edi.

Ashurali Zohiriy 1885-yilda Muqimiy, Furqat, Hamza, Zavqiy kabi mashhur shoirlar vatani – Qoʻqon shahri yaqinidagi Oyim qishlogʻida tavallud topgan. U dastlab shu yerdagi eski usuldagi maktabda, soʻng Madalixon madrasasida oʻqigan. Bu yerda u arab, [[fors tili]], sharq klassik va ayniqsa oʻzbek klassik adabiyotining buyuk namoyondalari asarlarini muhabbat bilan oʻrgana boshladi. 1908-1913-yillarda oʻzi dars bergan „Yangi usul“ maktabida ularning asarlaridan maʼnaviy-maʼrifiy tarbiya quroli sifatida foydalanadi.

== Hayoti va ijodi ==

Qoʻqon shahridagidagi Muhammad Alixon (Maʼdalixon) madrasasida tahsil koʻrgan (1914). Tarix, adabiyotni chuqur bilgan. [[Arab tili maktablari|Arab,]] fors, [[ozarbayjon]], turk, tatar va rus tillarini oʻrgangan. Rus-tuzem maktabida [[oʻzbek tili]] va adabiyotidan daryo bergan, Qoʻqonda „Gʻayrat“ nomli xususiy nashriyot tashkil etgan. „Sadoyi Fargʻona“ (1916–21), „Fargʻona“ (1922–28) gazetalarida adabiy xodim boʻlib ishlagan. Vaqtli matbuot sahifalarida maʼrifatparvarlik maqolalari bilan faol ishtirok etgan. Yangi usuldagi maktablar ochgan. Qoʻqonda „Dorulmuallimin“ maktabini tashkil etib, shu yerda ishlagan. Qori-Niyoziy rahbarlik qilgan Fargʻona pedagogika texnikumida, Qoʻqon pedagogika bilim yurti, neft texnikumi, savod-sizlikni tugatish kurslari va maktablarda muallimlik qilgan. Kishilarni til oʻrganishga, ilmli boʻlishga daʼvat etgan. S.Oqosov bilan hamkorlikda maktab oʻquvchilari uchun „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ darsligini tuzgan (1912). Oʻzbek tilida birinchi boʻlib, boshlangʻich sinflar uchun „Imlo“ darsligini yaratgan (Qozonda nashr etilgan, 1916). Navoiyning „Muhokamat ul-lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlari ustida matnshunoslik tadqiqotlari olib borgan. „Muhokamat ul-lugʻatayn“ni husnixatda koʻchirib (1916), Qoʻqonda Vayner kutubxonasida chop ettirgan (1917). „Vaqfiya“ni ham nashrga tayyorlagan, lekin nomaʼlum sabablarga koʻra nashr etilmay qolgan. „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ 835 tuzgan (1925). Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ toʻplamini nashr ettirgan (1926).Hur fikrlovchi ziyoli shaxs sifatida Ashurali Zohiriy shoʻro tuzumi uchun xavf tugʻdirdi. Shuning uchun ham u avval 1930-yilda qamoqqa olinib, 10 yilga hukm qilingan va muddatidan oldin qaytgan. Ammo 1937-yilda ikkinchi bor qamoqqa olingan va qatl etishga hukm qilingan.

Mazkur davrda Alisher Navoiyning mashhur „Muhokamat-ul lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlarini, shuningdek, Boburning „Boburnoma“sini nashr ettirgan. 1914-yilda „Ona tili“ degan maxsus maqola yozib, unda Alisher Navoiyning „Muhokamat-ul lugʻatayn“ asarini oʻzbek tili tarixidagi muhim oʻrni va ahamiyatini alohida taʼkidlab koʻrsatgan. „Sadoyi Fargʻona“ gazetasining 1914-yil 1-sonida (3-aprel) yozgan „Soʻzboshi“ sida milliy hayot va millatning taraqqiysida milliy matbuot va adabiyotning roli haqida qizgʻin fikr yuritib, yangi adabiyot va matbuotning milliy ong va hislarni uygʻotishda maʼnaviy-ruhiy tarbiya sohasida muhim qudratli qurol ekanligini koʻrsatib oʻtgan. Jumladan, Zohiriy bu haqda alohida toʻxtab shunday deb yozadi: „Gazeta har bir millatning tarjimonidirki, bilmagan narsalarini bildirar va ham millatning muddaosini boshqa­larga bildirar. Yana boshqa bir soʻz bilan aytilsa, gazeta har bir millatning tilidir. Gazetasiz millat tilsizdir. Zero, tili va adabiyoti yoʻq millat millat emasdir. Har kimning dunyoda tirik turmogʻi uchun havo bilan suv qanday lozim boʻlsa, har qavmning hayoti saodati uchun ul millatning adabiyoti va matbuoti boʻlmogʻi lozim“ („Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, № 1).

Bundan tashqari u mazkur yilda buyuk qrim-tatar maʼrifatchisi va islohotchisi boʻlgan Ismoilbek Gaspiralining bevaqt vafoti bilan „Marhum Ismoilbek qanday ishlar qilgan?“ degan yana bir muhim maqola eʼlon qiladi. Maqolada Ismoil Gaspiralining Boqchasaroydagi yoshlik va oʻqish yillari, ish faoliyati va keyinchalik Moskva, Parijdagi oʻqishlari, askariy xizmatlari, Qrimga qaytib, yangi usul maktab ochishi va „Tarjumon“ (1883) nomli gazeta chiqarib, darsliklar yozishi, bularni keyinchalik butun Rossiya musulmon matbuoti va maktablarining rivojiga koʻrsatgan hayotbaxsh taʼsiri haqida fikr yuritadi. Ayniqsa, „Rusiya musulmonlari“ kitobiga katta baho berib, bu haqda shunday deb yozadi: &quot;Ismoilbek janoblarining „Rusiya musulmonlari“ asari 30-40 sahifadan iborat boʻlsa ham „Ismoilbek“ deganda hamma turk, tatar birdan Boqchasaroygʻa qarab taʼzim qilmoqqa loyiq va sazovor etgan xizmatlarining bundan necha yil muqaddam (butun turk-tatar olamini qorongʻulik oʻrab olgʻon vaqtda) tuzgan dasturni istiqbolda tasavvur etgan ishlarining loyihasidir. „Rusiya musulmonlari“ asaridan turk va tatar millati ilm va hunardan mahrumdirlar, agar shul ketishda davom etsalar, oxiri yutulib, munqaruz boʻlurlar. Endi alarning bu zaif, bunday keyinda qolmoqlarigʻa sabab nima? Turk-tatar millatini mahv va inqirozdan qutqarmoq uchun nima qilmoq lozim? degan savollar berib, bunga javoban qayd etadi: bizning bu zaifligimizga sabab jahlimiz, Ovroʻpa ilm va maorifidan bahrasizligimizdir. Bundan qutulmoq uchun oʻqimogʻimiz lozim, Ovroʻpa ilm afkorini oramizgʻa suqmaqligʻimiz lozimdir. Lekin, Ovroʻpa ilm va maorifini turk-tatarlar orasigʻa faqat oʻz maktab va madrasalarida oʻz tillari bilan idhol etmoq mumkindir. Bu jihatlar birla Rusiyada yashagʻuvchi turkiylarning oʻz adabiyotlari boʻlur, – degan fikrini, avval turk-tatar mutafakkirlarining yuqori tabaqalarigʻa [[Rus tili|ruscha]] asari bilan bildirdi. Umumiyroq suratda bildirmoq qasdi birla 1883-yilda „Tarjumon“ gazetasini chiqarmoqqa ruxsat oldi ham shu yil 10-apreldan nashrgʻa boshlab, oʻylagʻon fikrini yozmoqgʻa boshladi.

„Tarjumon“ chiqmogʻi bilan bolalargʻa qirq kun ichida turkcha oʻqib, yozmoq mumkin ekanligini koʻrsatmoq uchun Boqchasaroyning „Qaytmaz ogʻa“ mahallasining bir-ikki maktabini tuzatib, madrasa shogirdidan Bakir afandi talabaga usuli savtiya taʼlimlarini oʻrgatib, boʻladurgʻon birinchi muallimning ham tadorkini etdi&quot; (Qarang: „Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, 17-sentabr, № 60, 1-2 betlar).

Ashurali Zohiriyning mazkur maqolasi ushbu yilda Ismoilbek vafoti munosabati bilan yozilgan Mahmudxoʻja Behbudiyning „Ismoilbek ila musohaba“, Hamzaning „Yavmul vafot“ (1914) kabi maqolalari va S.Ayniy, Tavallolarning marsiyalariga gʻoyaviy jihatdan hamohang edi.

Ashurali Zohiriy bu bilan cheklanib qolmadi. Zamondoshlarining xotiralariga qaraganda u 1912-1913-yillarda ichki Rossiyadagi tatar musulmonlarining yangi maktab va maorif sohasidagi tajribalarini oʻrganish maqsadida Qozonga ham borgan, u yerdagi muallimlar va ularning oʻqitish metodlari bilan tanishgan. Qosimiya madrasasida turk-tatar tarixidan dars beruvchi [[Zaki Validiy|Ahmad Zakiy Validiy Toʻgʻon]] bilan uchrashib, uning 1912-yilda bosilgan „Turk-tatar tarixi“ kitobi bilan qiziqadi. Kitob muallifiga koʻpdan Fargʻona xonlari tarixini oʻrganib yurganligi, lekin ularning Turkiston umumiy tarixi jarayonidagi oʻrnini belgilashda qiynalib turganini aytadi. Qoʻqonga qaytgach, mazkur sayohat taassurotlari ostida bu yerdagi taraqqiyparvar doʻstlari bilan birga „Gʻayrat“ nomli kutubxona ochadi.

Qoʻqondagi rus-tuzem maktabi oʻqituvchisi Serkiboy Oqaev bilan hamkorlikda „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ (1912) ini yozib, unga yangi usul maktablarida oʻqiydigan talabalarni maʼnaviy-axloqiy va ruhiy jihatdan tarbiyalash uchun oson boʻlgan turli badiiy, didaktik namunalarni beradi. Ularni imlo, xat-savod jihatdan toʻgʻri tarbiyalash uchun 1916-yilda koʻrgazmali „Imlo“ risolasini nashr ettiradi. Asta-sekin u, maʼrifatchilik, matbuotchilik ishlari bilan birga, oʻlkadagi milliy istiqlolchilik ishlariga ham aralashib, „El bayrogʻi“ (1917) gazetasi va „Yurt“ jurnalida faol ishtirok etadi. Jumladan, 1917-yil rus fevral inqilobidan keyin mazkur yilning 1-iyunidan Qoʻqonda oʻzi chiqara boshlagan „Yurt“ jurnalida Choʻlpon, Shokir Muxtoriy va boshqalarning Turkiston muxtoriyati gʻoyasi uchun kurash ruhidagi sheʼr va maqolalarini eʼlon qiladi. „El bayrogʻi“ gazetasida Choʻlponning muxtoriyat gʻalabasidan cheksiz quvonib yozgan „Ozod turk bayrami“ sheʼrini bosadi.

Koʻz oching, boqing har yon, 

Qardoshlar qanday zamon, Shodliklar boʻldi jahon,

Fido bu kunlarga Hurriyat bayrogʻimiz, 

Adolat oʻrtogʻimiz, Xursand boʻlgan chogʻimiz, Mevalasin bogʻimiz.

1913-1914-yillarda ilmiy izlanishlar olib borish maqsadida Fargʻonada boʻlib, keyin (1917-yil rus fevral inqilobidan soʻng) Turkistondagi milliy istiqlolchilik kurashida faol qatnashgan mashhur turkiyshunos olim Ahmad Zaki Validiy Toʻgʻon ham 1969-yilda Istanbulda bosilgan turkcha „Xotiralar“ kitobida 1913-1914-yillarda Qozon universiteti professori Katonov yoʻllanmasi bilan Fargʻonada boʻlganligi, bu yerda Choʻlpon, N.Toʻraqulov va A.Zohiriy boshqalar bilan tanishganligi, Ashurali Zohiriy uyida yashab, u bilan hamkorlikda birmuncha madaniy-maʼrifiy ishlarni amalga oshirganligini eslaydi. 1917-yilda ikkinchi bor Turkistonga kelib, bu yerda muxtoriyat gʻoyasi gʻalabasi uchun kurashda rus unitarist millatchilarining qarshiligini yengishda, Mahmudxoʻja Behbudiy, Ubaydulla Xoʻjaev bilan birga, Ashurali Zohiriy ham yordam berganini yozadi.

Shu bilan birga Ashurali Zohiriy bu yillarda ham pedagogik faoliyatini toʻxtatmadi. 1917-yil sentyabridan eʼtiboran [[Fargʻona viloyati]] maʼrifatparvarlari va maorif jamiyati aʼzolari yordamida tashkil boʻlgan maktablar uchun muallimlar tayyorlovchi dorilmualliminda Bulat Soliyev, Hodi Fayzi, Qori Niyoziy kabi pedagoglar bilan birga ishlaydi, u yerda oʻzbek tili va adabiyotidan dars beradi. Dorilmuallimin keyinchalik Fargʻona viloyat taʼlim-tarbiya texnikumdan mashhur oʻn uch qaldirgʻoch – Rahim Otajonov, Faxriddin Shamsuddinov, Tesha Zohidov, Fattoh Rahmonov, Ulugʻ Tursunov kabi mashhur olim, muhandis va muharrirlar yetishib chiqadi va ular oʻlkamizning turli oliy, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, ilmiy muassasa va nashriyotlarida ishlab, fan va madaniyatimizni yuksaltirishga munosib hissa qoʻshadilar.

Ashurali Zohiriy bu davrda faqat bilim yurtida adabiyotdan dars beribgina qolmay, oʻlka bilim yurtlari uchun Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ (1925) nomli maxsus xrestomatiya ham tuzdi. Kitobda muallif oʻzbek klassik adabiyotining ulugʻ namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiylardan tortib, XX asr boshlari va 20-yillardagi yangi oʻzbek adabiyotining Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Elbek, Botu, Rafiq Moʻmin kabi vakillarigacha boʻlgan ijodkorlarning turli janrlardagi asarlaridan namunalar berdi.

Ashurali Zohiriy 1921-1930- yillarda Qoʻqonda „Yangi Fargʻona“ (1921-1926-yillarda „Fargʻona“ nomi bilan chiqqan) gazetasida Choʻlpon, Hamza, Nazir Toʻraqulov, Lutfulla Olimiy, Botu, Abdulla Qahhor va boshqalar bilan birga ishlab, yangi oʻzbek adabiyoti va matbuoti, maorifi va madaniyati, uning yutuq va kamchiliklari haqida ilmiy publitsistik maqolalari bilan faol qatnasha boshlaydi. 20-yillarda Turkistonda kuchaya boshlagan til va imlo masalalari, adabiy merosga munosabat bahslariga faol aralashib, bu borada milliy adabiy tilimizning qonun va qoidalari, klassik adabiyot va folklor merosimiz haqida qimmatli fikr va mulohaza bildirdi.

Ashurali Zohiriy bu davrlarda, oʻzbek klassik adabiyoti va uning mashhur namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiy bilan birga, boy oʻtmish madaniy va maʼnaviy merosimiz boʻlgan folklor asarlariga ham shunday katta ehtirom va hurmat bilan qaradi, ularda xalqimizning oʻtmish tarixi, urf-odatlari, maishiy hayoti, orzu-umidlari va armonlari, kechinmalari yorqin aks etganligini chuqur his qildi, bu borada koʻplab manba va materiallar (ertak, maqol, qoʻshiq, yor-yor va boshqalar) toʻpladi, maxsus maqolalar yozdi. Ayniqsa, xalq orasida keng tarqalib, asrlar davomida kelin-kuyov toʻylarimizda aytilib kelingan yor-yor qoʻshiqlari (oʻlanlari)ni toʻplab, soʻzboshi bilan eʼlon qildi. Kirish maqolasida yor-yor qoʻshiqlarining haqiqiy mohiyati, dardli ohanglarini chuqur tahlil qilib beradi: &quot;Oʻzbek xotin-qizlarining yor-yor kuylarining oʻynoq ohanglari ichida qanchalik mung, qanchalik huzn borligini kim bilmaydi? Qiz hayotining eng saodatli va umrda tugʻilish va oʻlish kabi bir marta boʻladigan kun, toʻy kuni, oʻzbek qizi uchun qanday falokatli, qanday qaro bir kun boʻlar edi.

Koʻngil istagidan mahrum, sevgi lazzatidan benasib, umr savdosi yuzasidan umrbod gʻamgin, shikasta dil, shikasta xotir, oʻzbek qizlari oʻz uyini naqadar gʻamginlik bilan tark etadi:

Oq miltiqqa qora qilib otgan otam, Oʻz qizini yot qilib sotgan otam. Hay-hay oʻlan jon oʻlan, Mis panjara yor-yor. Har jafoga koʻnadi, qiz bechora yor-yor. Eski hayotning buzgʻun sharoiti, qadimgi muhitning chirik qonunlari, hammadan koʻra koʻproq xotin-qizlar boshiga kulfat boʻlib tushgan edi. Insonlik huquqidan mahrum etilgan oʻzbek xotini uchun butun dunyo qorongʻi edi. Bechora dunyoda baxt degan narsa borligiga ishonmaydigan boʻlib qolgan edi:

Andijonda oʻt yoqsam, Oʻshda tutun, Bu dunyoda bormikan bagʻri butun. Ashurali Zohiriy eʼlon qilgan ushbu laparlar va unga yozilgan soʻzboshi shu davrlarda bosilgan Elbekning „Laparlar“ (1992), „Ashulalar“ (1935), Rafiq Moʻminning „Qoʻshiqlarimiz“, Shokir Sulaymonning „Xalq adabiyoti“ (1923), Gʻozi Olim Yunusovning „Alla toʻgʻrisida bir necha soʻz“ (1926) kabi maqolalari qatori muhim gʻoyaviy-tarbiyaviy ahamiyatga ega boʻldi.

Lekin, afsuski, shunga qaramay, 20-yillarning oxirlarida Ashurali Zohiriy, Qoʻqondagi bir guruh taniqli ziyolilar qatori, „Botir gapchilar“ nomli maxfiy millatchilik tashkilotining aʼzosi boʻlgan degan siyosiy tuhmat bilan begunoh qamaladi. U 30-yillar oxirida qatagʻonga uchrab, hayoti va faoliyati, merosi uzoq yillar oʻrganilmay keldi. 50-yillar oxirlarida rasman oqlangandan keyingina Ashurali Zohiriy biografiyasiga doir maʼlumotlar koʻrina boshladi.

Shundan soʻng qamoqda biror yil qiynoqda yotgach, oxiri 1931-yil 25-aprelda OGPUning sud komissiyasi majlisi uni millatchilik tashkiloti „Botir gapchilar“ning faol aʼzosi degan aybnoma bilan Lutfilla Olimiy, Yoqub Omon, Abdulla Rahmatzoda, Nosir Erkin, Nuriddin Ermatov, Abdulla Qahhorlar bilan turli muddatga qamoq va surgun jazosiga hukm qiladi. (Bular ichida faqat Abdulla Qahhor gunohsiz topilib, tezda hibsdan ozod etiladi). Ashurali Zohiriy gʻoyaviy rahbar boʻlgan degan aybda oʻn yilga surgun boʻladi. Oila aʼzolari (33 yoshli rafiqasi Malikaxon, 15 yoshli oʻquvchi qizi Mohira, 4 yoshli oʻgʻli Marat, 2 yoshli Najib va boshqalar) koʻngillari vayron boʻlgan holda ogʻir ahvolda qoladilar. U boshqa oʻziga oʻxshagan baxtsiz, erksiz mahbuslar qatori uzoq surgunda ogʻir jismoniy mehnat azoblarini boshdan kechiradi. Oxiri 1936-yilda mehnat lageridan qaytadi, lekin u siyosiy taʼqib va kuzatuvlardan qutila olmaydi. 1937-yil 5-sentyabrdauyi tintuv qilinib, oʻzi yana qamoqqa olib ketiladi. 1937-yil 4-sentyabrda Oʻzbekiston Ichki ishlar vazirligi qarori bilan unga „Milliy ittihod“ tashkilotining asosi boʻlgan va soʻnggi vaqtgacha uning topshirigʻi bilan sovet hokimiyati va kommunistik partiyaga qarshi kurash olib borgan, 1936-yil surgundan qaytgach ham bu faoliyatini toʻxtatmagan va aksilinqilobiy millatchilardan Sulaymonov (Choʻlpon – Sh. T), Gʻozi Yunusovlar bilan aloqa bogʻlab, igʻvogarona millatchilik fikrlarini tarqatib yurgan&quot; – degan katta siyosiy ayb qoʻyiladi. Shu aybnoma asosida Oʻzbekiston Ichki ishlar xalq komissarlari qoshidagi uchlik komissiyasining 1937-yil 4-dekabrdagi majlisi qarori bilan oliy jazoga otuvga hukm qilinadi. Hukm mazkur yilning 28-dekabrida ijro etiladi.

Ashurali Zohiriy 1937 – yilgi boshqa siyosiy qatagʻon qurbonlari kabi faqat Stalin vafotidan keyin bir necha yil oʻtgach, 1958 – yil 15 – sentyabrdagina oqlandi. Lekin ,haqiqiy maʼnoda faqat Mustaqillikdan keyingina qadrini topdi. Umr boʻyi Vatan hurligini orzu qilgan va bu yoʻlda fidokorona kurashgan maʼrifat va istiqlol fidoyisi nomi dillarda mangu yashaydi.

Sherali Turdiyev „Sharq yulduzi“ jurnalining 4-sonidan olindi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
Ad.:Madaminov A., Valixonov M., To-jiboyev R., Maʼrifat charogʻboni („Ada-biy meros“), N° 3, T., 1987.
{{OʻzME}}

[[Turkum:Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Muhammad Alixon madrasasida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qatagʻon qurbonlari]]{{Shaxsiyat-stub}}</text>
      <sha1>27bnj5i5f30sdqgqgtc96se4kv5z89p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269495</id>
      <parentid>6269494</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16908" sha1="t1vgxw83dhqlblzjkioqzegd8mrzvaq" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2023-12}}

'''Ashurali Zohiriy''' maʼrifat va istiqlol fidoyisi, XX asrning boshlari va 20-yillarida Turkistondagi madaniy va maʼrifiy hayotning taniqli namoyandalaridan biri edi.

Ashurali Zohiriy 1885-yilda Muqimiy, Furqat, Hamza, Zavqiy kabi mashhur shoirlar vatani – Qoʻqon shahri yaqinidagi Oyim qishlogʻida tavallud topgan. U dastlab shu yerdagi eski usuldagi maktabda, soʻng Madalixon madrasasida oʻqigan. Bu yerda u arab, [[fors tili]], sharq klassik va ayniqsa oʻzbek klassik adabiyotining buyuk namoyondalari asarlarini muhabbat bilan oʻrgana boshladi. 1908-1913-yillarda oʻzi dars bergan „Yangi usul“ maktabida ularning asarlaridan maʼnaviy-maʼrifiy tarbiya quroli sifatida foydalanadi.

== Hayoti va ijodi ==

Qoʻqon shahridagidagi Muhammad Alixon (Maʼdalixon) madrasasida tahsil koʻrgan (1914). Tarix, adabiyotni chuqur bilgan. [[Arab tili maktablari|Arab,]] fors, [[ozarbayjon]], turk, tatar va rus tillarini oʻrgangan. Rus-tuzem maktabida [[oʻzbek tili]] va adabiyotidan daryo bergan, Qoʻqonda „Gʻayrat“ nomli xususiy nashriyot tashkil etgan. „Sadoyi Fargʻona“ (1916–21), „Fargʻona“ (1922–28) gazetalarida adabiy xodim boʻlib ishlagan. Vaqtli matbuot sahifalarida maʼrifatparvarlik maqolalari bilan faol ishtirok etgan. Yangi usuldagi maktablar ochgan. Qoʻqonda „Dorulmuallimin“ maktabini tashkil etib, shu yerda ishlagan. Qori-Niyoziy rahbarlik qilgan Fargʻona pedagogika texnikumida, Qoʻqon pedagogika bilim yurti, neft texnikumi, savod-sizlikni tugatish kurslari va maktablarda muallimlik qilgan. Kishilarni til oʻrganishga, ilmli boʻlishga daʼvat etgan. S.Oqosov bilan hamkorlikda maktab oʻquvchilari uchun „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ darsligini tuzgan (1912). Oʻzbek tilida birinchi boʻlib, boshlangʻich sinflar uchun „Imlo“ darsligini yaratgan (Qozonda nashr etilgan, 1916). Navoiyning „Muhokamat ul-lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlari ustida matnshunoslik tadqiqotlari olib borgan. „Muhokamat ul-lugʻatayn“ni husnixatda koʻchirib (1916), Qoʻqonda Vayner kutubxonasida chop ettirgan (1917). „Vaqfiya“ni ham nashrga tayyorlagan, lekin nomaʼlum sabablarga koʻra nashr etilmay qolgan. „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ 835 tuzgan (1925). Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ toʻplamini nashr ettirgan (1926).Hur fikrlovchi ziyoli shaxs sifatida Ashurali Zohiriy shoʻro tuzumi uchun xavf tugʻdirdi. Shuning uchun ham u avval 1930-yilda qamoqqa olinib, 10 yilga hukm qilingan va muddatidan oldin qaytgan. Ammo 1937-yilda ikkinchi bor qamoqqa olingan va qatl etishga hukm qilingan.

Mazkur davrda Alisher Navoiyning mashhur „Muhokamat-ul lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlarini, shuningdek, Boburning „Boburnoma“sini nashr ettirgan. 1914-yilda „Ona tili“ degan maxsus maqola yozib, unda Alisher Navoiyning „Muhokamat-ul lugʻatayn“ asarini oʻzbek tili tarixidagi muhim oʻrni va ahamiyatini alohida taʼkidlab koʻrsatgan. „Sadoyi Fargʻona“ gazetasining 1914-yil 1-sonida (3-aprel) yozgan „Soʻzboshi“ sida milliy hayot va millatning taraqqiysida milliy matbuot va adabiyotning roli haqida qizgʻin fikr yuritib, yangi adabiyot va matbuotning milliy ong va hislarni uygʻotishda maʼnaviy-ruhiy tarbiya sohasida muhim qudratli qurol ekanligini koʻrsatib oʻtgan. Jumladan, Zohiriy bu haqda alohida toʻxtab shunday deb yozadi: „Gazeta har bir millatning tarjimonidirki, bilmagan narsalarini bildirar va ham millatning muddaosini boshqa­larga bildirar. Yana boshqa bir soʻz bilan aytilsa, gazeta har bir millatning tilidir. Gazetasiz millat tilsizdir. Zero, tili va adabiyoti yoʻq millat millat emasdir. Har kimning dunyoda tirik turmogʻi uchun havo bilan suv qanday lozim boʻlsa, har qavmning hayoti saodati uchun ul millatning adabiyoti va matbuoti boʻlmogʻi lozim“ („Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, № 1).

Bundan tashqari u mazkur yilda buyuk qrim-tatar maʼrifatchisi va islohotchisi boʻlgan Ismoilbek Gaspiralining bevaqt vafoti bilan „Marhum Ismoilbek qanday ishlar qilgan?“ degan yana bir muhim maqola eʼlon qiladi. Maqolada Ismoil Gaspiralining Boqchasaroydagi yoshlik va oʻqish yillari, ish faoliyati va keyinchalik Moskva, Parijdagi oʻqishlari, askariy xizmatlari, Qrimga qaytib, yangi usul maktab ochishi va „Tarjumon“ (1883) nomli gazeta chiqarib, darsliklar yozishi, bularni keyinchalik butun Rossiya musulmon matbuoti va maktablarining rivojiga koʻrsatgan hayotbaxsh taʼsiri haqida fikr yuritadi. Ayniqsa, „Rusiya musulmonlari“ kitobiga katta baho berib, bu haqda shunday deb yozadi: &quot;Ismoilbek janoblarining „Rusiya musulmonlari“ asari 30-40 sahifadan iborat boʻlsa ham „Ismoilbek“ deganda hamma turk, tatar birdan Boqchasaroygʻa qarab taʼzim qilmoqqa loyiq va sazovor etgan xizmatlarining bundan necha yil muqaddam (butun turk-tatar olamini qorongʻulik oʻrab olgʻon vaqtda) tuzgan dasturni istiqbolda tasavvur etgan ishlarining loyihasidir. „Rusiya musulmonlari“ asaridan turk va tatar millati ilm va hunardan mahrumdirlar, agar shul ketishda davom etsalar, oxiri yutulib, munqaruz boʻlurlar. Endi alarning bu zaif, bunday keyinda qolmoqlarigʻa sabab nima? Turk-tatar millatini mahv va inqirozdan qutqarmoq uchun nima qilmoq lozim? degan savollar berib, bunga javoban qayd etadi: bizning bu zaifligimizga sabab jahlimiz, Ovroʻpa ilm va maorifidan bahrasizligimizdir. Bundan qutulmoq uchun oʻqimogʻimiz lozim, Ovroʻpa ilm afkorini oramizgʻa suqmaqligʻimiz lozimdir. Lekin, Ovroʻpa ilm va maorifini turk-tatarlar orasigʻa faqat oʻz maktab va madrasalarida oʻz tillari bilan idhol etmoq mumkindir. Bu jihatlar birla Rusiyada yashagʻuvchi turkiylarning oʻz adabiyotlari boʻlur, – degan fikrini, avval turk-tatar mutafakkirlarining yuqori tabaqalarigʻa [[Rus tili|ruscha]] asari bilan bildirdi. Umumiyroq suratda bildirmoq qasdi birla 1883-yilda „Tarjumon“ gazetasini chiqarmoqqa ruxsat oldi ham shu yil 10-apreldan nashrgʻa boshlab, oʻylagʻon fikrini yozmoqgʻa boshladi.

„Tarjumon“ chiqmogʻi bilan bolalargʻa qirq kun ichida turkcha oʻqib, yozmoq mumkin ekanligini koʻrsatmoq uchun Boqchasaroyning „Qaytmaz ogʻa“ mahallasining bir-ikki maktabini tuzatib, madrasa shogirdidan Bakir afandi talabaga usuli savtiya taʼlimlarini oʻrgatib, boʻladurgʻon birinchi muallimning ham tadorkini etdi&quot; (Qarang: „Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, 17-sentabr, № 60, 1-2 betlar).

Ashurali Zohiriyning mazkur maqolasi ushbu yilda Ismoilbek vafoti munosabati bilan yozilgan Mahmudxoʻja Behbudiyning „Ismoilbek ila musohaba“, Hamzaning „Yavmul vafot“ (1914) kabi maqolalari va S.Ayniy, Tavallolarning marsiyalariga gʻoyaviy jihatdan hamohang edi.

Ashurali Zohiriy bu bilan cheklanib qolmadi. Zamondoshlarining xotiralariga qaraganda u 1912-1913-yillarda ichki Rossiyadagi tatar musulmonlarining yangi maktab va maorif sohasidagi tajribalarini oʻrganish maqsadida Qozonga ham borgan, u yerdagi muallimlar va ularning oʻqitish metodlari bilan tanishgan. Qosimiya madrasasida turk-tatar tarixidan dars beruvchi [[Zaki Validiy|Ahmad Zakiy Validiy Toʻgʻon]] bilan uchrashib, uning 1912-yilda bosilgan „Turk-tatar tarixi“ kitobi bilan qiziqadi. Kitob muallifiga koʻpdan Fargʻona xonlari tarixini oʻrganib yurganligi, lekin ularning Turkiston umumiy tarixi jarayonidagi oʻrnini belgilashda qiynalib turganini aytadi. Qoʻqonga qaytgach, mazkur sayohat taassurotlari ostida bu yerdagi taraqqiyparvar doʻstlari bilan birga „Gʻayrat“ nomli kutubxona ochadi.

Qoʻqondagi rus-tuzem maktabi oʻqituvchisi Serkiboy Oqaev bilan hamkorlikda „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ (1912) ini yozib, unga yangi usul maktablarida oʻqiydigan talabalarni maʼnaviy-axloqiy va ruhiy jihatdan tarbiyalash uchun oson boʻlgan turli badiiy, didaktik namunalarni beradi. Ularni imlo, xat-savod jihatdan toʻgʻri tarbiyalash uchun 1916-yilda koʻrgazmali „Imlo“ risolasini nashr ettiradi. Asta-sekin u, maʼrifatchilik, matbuotchilik ishlari bilan birga, oʻlkadagi milliy istiqlolchilik ishlariga ham aralashib, „El bayrogʻi“ (1917) gazetasi va „Yurt“ jurnalida faol ishtirok etadi. Jumladan, 1917-yil rus fevral inqilobidan keyin mazkur yilning 1-iyunidan Qoʻqonda oʻzi chiqara boshlagan „Yurt“ jurnalida Choʻlpon, Shokir Muxtoriy va boshqalarning Turkiston muxtoriyati gʻoyasi uchun kurash ruhidagi sheʼr va maqolalarini eʼlon qiladi. „El bayrogʻi“ gazetasida Choʻlponning muxtoriyat gʻalabasidan cheksiz quvonib yozgan „Ozod turk bayrami“ sheʼrini bosadi.

Koʻz oching, boqing har yon, 

Qardoshlar qanday zamon, Shodliklar boʻldi jahon,

Fido bu kunlarga Hurriyat bayrogʻimiz, 

Adolat oʻrtogʻimiz, Xursand boʻlgan chogʻimiz, Mevalasin bogʻimiz.

1913-1914-yillarda ilmiy izlanishlar olib borish maqsadida Fargʻonada boʻlib, keyin (1917-yil rus fevral inqilobidan soʻng) Turkistondagi milliy istiqlolchilik kurashida faol qatnashgan mashhur turkiyshunos olim Ahmad Zaki Validiy Toʻgʻon ham 1969-yilda Istanbulda bosilgan turkcha „Xotiralar“ kitobida 1913-1914-yillarda Qozon universiteti professori Katonov yoʻllanmasi bilan Fargʻonada boʻlganligi, bu yerda Choʻlpon, N.Toʻraqulov va A.Zohiriy boshqalar bilan tanishganligi, Ashurali Zohiriy uyida yashab, u bilan hamkorlikda birmuncha madaniy-maʼrifiy ishlarni amalga oshirganligini eslaydi. 1917-yilda ikkinchi bor Turkistonga kelib, bu yerda muxtoriyat gʻoyasi gʻalabasi uchun kurashda rus unitarist millatchilarining qarshiligini yengishda, Mahmudxoʻja Behbudiy, Ubaydulla Xoʻjaev bilan birga, Ashurali Zohiriy ham yordam berganini yozadi.

Shu bilan birga Ashurali Zohiriy bu yillarda ham pedagogik faoliyatini toʻxtatmadi. 1917-yil sentyabridan eʼtiboran [[Fargʻona viloyati]] maʼrifatparvarlari va maorif jamiyati aʼzolari yordamida tashkil boʻlgan maktablar uchun muallimlar tayyorlovchi dorilmualliminda Bulat Soliyev, Hodi Fayzi, Qori Niyoziy kabi pedagoglar bilan birga ishlaydi, u yerda oʻzbek tili va adabiyotidan dars beradi. Dorilmuallimin keyinchalik Fargʻona viloyat taʼlim-tarbiya texnikumdan mashhur oʻn uch qaldirgʻoch – Rahim Otajonov, Faxriddin Shamsuddinov, Tesha Zohidov, Fattoh Rahmonov, Ulugʻ Tursunov kabi mashhur olim, muhandis va muharrirlar yetishib chiqadi va ular oʻlkamizning turli oliy, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, ilmiy muassasa va nashriyotlarida ishlab, fan va madaniyatimizni yuksaltirishga munosib hissa qoʻshadilar.

Ashurali Zohiriy bu davrda faqat bilim yurtida adabiyotdan dars beribgina qolmay, oʻlka bilim yurtlari uchun Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ (1925) nomli maxsus xrestomatiya ham tuzdi. Kitobda muallif oʻzbek klassik adabiyotining ulugʻ namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiylardan tortib, XX asr boshlari va 20-yillardagi yangi oʻzbek adabiyotining Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Elbek, Botu, Rafiq Moʻmin kabi vakillarigacha boʻlgan ijodkorlarning turli janrlardagi asarlaridan namunalar berdi.

Ashurali Zohiriy 1921-1930- yillarda Qoʻqonda „Yangi Fargʻona“ (1921-1926-yillarda „Fargʻona“ nomi bilan chiqqan) gazetasida Choʻlpon, Hamza, Nazir Toʻraqulov, Lutfulla Olimiy, Botu, Abdulla Qahhor va boshqalar bilan birga ishlab, yangi oʻzbek adabiyoti va matbuoti, maorifi va madaniyati, uning yutuq va kamchiliklari haqida ilmiy publitsistik maqolalari bilan faol qatnasha boshlaydi. 20-yillarda Turkistonda kuchaya boshlagan til va imlo masalalari, adabiy merosga munosabat bahslariga faol aralashib, bu borada milliy adabiy tilimizning qonun va qoidalari, klassik adabiyot va folklor merosimiz haqida qimmatli fikr va mulohaza bildirdi.

Ashurali Zohiriy bu davrlarda, oʻzbek klassik adabiyoti va uning mashhur namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiy bilan birga, boy oʻtmish madaniy va maʼnaviy merosimiz boʻlgan folklor asarlariga ham shunday katta ehtirom va hurmat bilan qaradi, ularda xalqimizning oʻtmish tarixi, urf-odatlari, maishiy hayoti, orzu-umidlari va armonlari, kechinmalari yorqin aks etganligini chuqur his qildi, bu borada koʻplab manba va materiallar (ertak, maqol, qoʻshiq, yor-yor va boshqalar) toʻpladi, maxsus maqolalar yozdi. Ayniqsa, xalq orasida keng tarqalib, asrlar davomida kelin-kuyov toʻylarimizda aytilib kelingan yor-yor qoʻshiqlari (oʻlanlari)ni toʻplab, soʻzboshi bilan eʼlon qildi. Kirish maqolasida yor-yor qoʻshiqlarining haqiqiy mohiyati, dardli ohanglarini chuqur tahlil qilib beradi: &quot;Oʻzbek xotin-qizlarining yor-yor kuylarining oʻynoq ohanglari ichida qanchalik mung, qanchalik huzn borligini kim bilmaydi? Qiz hayotining eng saodatli va umrda tugʻilish va oʻlish kabi bir marta boʻladigan kun, toʻy kuni, oʻzbek qizi uchun qanday falokatli, qanday qaro bir kun boʻlar edi.

Koʻngil istagidan mahrum, sevgi lazzatidan benasib, umr savdosi yuzasidan umrbod gʻamgin, shikasta dil, shikasta xotir, oʻzbek qizlari oʻz uyini naqadar gʻamginlik bilan tark etadi:

Oq miltiqqa qora qilib otgan otam, Oʻz qizini yot qilib sotgan otam. Hay-hay oʻlan jon oʻlan, Mis panjara yor-yor. Har jafoga koʻnadi, qiz bechora yor-yor. Eski hayotning buzgʻun sharoiti, qadimgi muhitning chirik qonunlari, hammadan koʻra koʻproq xotin-qizlar boshiga kulfat boʻlib tushgan edi. Insonlik huquqidan mahrum etilgan oʻzbek xotini uchun butun dunyo qorongʻi edi. Bechora dunyoda baxt degan narsa borligiga ishonmaydigan boʻlib qolgan edi:

Andijonda oʻt yoqsam, Oʻshda tutun, Bu dunyoda bormikan bagʻri butun. Ashurali Zohiriy eʼlon qilgan ushbu laparlar va unga yozilgan soʻzboshi shu davrlarda bosilgan Elbekning „Laparlar“ (1992), „Ashulalar“ (1935), Rafiq Moʻminning „Qoʻshiqlarimiz“, Shokir Sulaymonning „Xalq adabiyoti“ (1923), Gʻozi Olim Yunusovning „Alla toʻgʻrisida bir necha soʻz“ (1926) kabi maqolalari qatori muhim gʻoyaviy-tarbiyaviy ahamiyatga ega boʻldi.

Lekin, afsuski, shunga qaramay, 20-yillarning oxirlarida Ashurali Zohiriy, Qoʻqondagi bir guruh taniqli ziyolilar qatori, „Botir gapchilar“ nomli maxfiy millatchilik tashkilotining aʼzosi boʻlgan degan siyosiy tuhmat bilan begunoh qamaladi. U 30-yillar oxirida qatagʻonga uchrab, hayoti va faoliyati, merosi uzoq yillar oʻrganilmay keldi. 50-yillar oxirlarida rasman oqlangandan keyingina Ashurali Zohiriy biografiyasiga doir maʼlumotlar koʻrina boshladi.

Shundan soʻng qamoqda biror yil qiynoqda yotgach, oxiri 1931-yil 25-aprelda OGPUning sud komissiyasi majlisi uni millatchilik tashkiloti „Botir gapchilar“ning faol aʼzosi degan aybnoma bilan Lutfilla Olimiy, Yoqub Omon, Abdulla Rahmatzoda, Nosir Erkin, Nuriddin Ermatov, Abdulla Qahhorlar bilan turli muddatga qamoq va surgun jazosiga hukm qiladi. (Bular ichida faqat Abdulla Qahhor gunohsiz topilib, tezda hibsdan ozod etiladi). Ashurali Zohiriy gʻoyaviy rahbar boʻlgan degan aybda oʻn yilga surgun boʻladi. Oila aʼzolari (33 yoshli rafiqasi Malikaxon, 15 yoshli oʻquvchi qizi Mohira, 4 yoshli oʻgʻli Marat, 2 yoshli Najib va boshqalar) koʻngillari vayron boʻlgan holda ogʻir ahvolda qoladilar. U boshqa oʻziga oʻxshagan baxtsiz, erksiz mahbuslar qatori uzoq surgunda ogʻir jismoniy mehnat azoblarini boshdan kechiradi. Oxiri 1936-yilda mehnat lageridan qaytadi, lekin u siyosiy taʼqib va kuzatuvlardan qutila olmaydi. 1937-yil 5-sentyabrdauyi tintuv qilinib, oʻzi yana qamoqqa olib ketiladi. 1937-yil 4-sentyabrda Oʻzbekiston Ichki ishlar vazirligi qarori bilan unga „Milliy ittihod“ tashkilotining asosi boʻlgan va soʻnggi vaqtgacha uning topshirigʻi bilan sovet hokimiyati va kommunistik partiyaga qarshi kurash olib borgan, 1936-yil surgundan qaytgach ham bu faoliyatini toʻxtatmagan va aksilinqilobiy millatchilardan Sulaymonov (Choʻlpon – Sh. T), Gʻozi Yunusovlar bilan aloqa bogʻlab, igʻvogarona millatchilik fikrlarini tarqatib yurgan&quot; – degan katta siyosiy ayb qoʻyiladi. Shu aybnoma asosida Oʻzbekiston Ichki ishlar xalq komissarlari qoshidagi uchlik komissiyasining 1937-yil 4-dekabrdagi majlisi qarori bilan oliy jazoga otuvga hukm qilinadi. Hukm mazkur yilning 28-dekabrida ijro etiladi.

Ashurali Zohiriy 1937 – yilgi boshqa siyosiy qatagʻon qurbonlari kabi faqat Stalin vafotidan keyin bir necha yil oʻtgach, 1958 – yil 15 – sentyabrdagina oqlandi. Lekin ,haqiqiy maʼnoda faqat Mustaqillikdan keyingina qadrini topdi. Umr boʻyi Vatan hurligini orzu qilgan va bu yoʻlda fidokorona kurashgan maʼrifat va istiqlol fidoyisi nomi dillarda mangu yashaydi.

Sherali Turdiyev „Sharq yulduzi“ jurnalining 4-sonidan olindi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
Ad.:Madaminov A., Valixonov M., To-jiboyev R., Maʼrifat charogʻboni („Ada-biy meros“), N° 3, T., 1987.
{{OʻzME}}

[[Turkum:Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Muhammad Alixon madrasasida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qatagʻon qurbonlari]]{{Shaxsiyat-stub}}</text>
      <sha1>t1vgxw83dhqlblzjkioqzegd8mrzvaq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269496</id>
      <parentid>6269495</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16913" sha1="9srcckh6mjgacrplqr89vw6wrog35ar" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2023-12}}

'''Ashurali Zohiriy''' –  maʼrifat va istiqlol fidoyisi, XX asrning boshlari va 20-yillarida Turkistondagi madaniy va maʼrifiy hayotning taniqli namoyandalaridan biri edi.

Ashurali Zohiriy 1885-yilda Muqimiy, Furqat, Hamza, Zavqiy kabi mashhur shoirlar vatani – Qoʻqon shahri yaqinidagi Oyim qishlogʻida tavallud topgan. U dastlab shu yerdagi eski usuldagi maktabda, soʻng Madalixon madrasasida oʻqigan. Bu yerda u arab, [[fors tili]], sharq klassik va ayniqsa oʻzbek klassik adabiyotining buyuk namoyondalari asarlarini muhabbat bilan oʻrgana boshladi. 1908-1913-yillarda oʻzi dars bergan „Yangi usul“ maktabida ularning asarlaridan maʼnaviy-maʼrifiy tarbiya quroli sifatida foydalanadi.

== Hayoti va ijodi ==

Qoʻqon shahridagidagi Muhammad Alixon (Maʼdalixon) madrasasida tahsil koʻrgan (1914). Tarix, adabiyotni chuqur bilgan. [[Arab tili maktablari|Arab,]] fors, [[ozarbayjon]], turk, tatar va rus tillarini oʻrgangan. Rus-tuzem maktabida [[oʻzbek tili]] va adabiyotidan daryo bergan, Qoʻqonda „Gʻayrat“ nomli xususiy nashriyot tashkil etgan. „Sadoyi Fargʻona“ (1916–21), „Fargʻona“ (1922–28) gazetalarida adabiy xodim boʻlib ishlagan. Vaqtli matbuot sahifalarida maʼrifatparvarlik maqolalari bilan faol ishtirok etgan. Yangi usuldagi maktablar ochgan. Qoʻqonda „Dorulmuallimin“ maktabini tashkil etib, shu yerda ishlagan. Qori-Niyoziy rahbarlik qilgan Fargʻona pedagogika texnikumida, Qoʻqon pedagogika bilim yurti, neft texnikumi, savod-sizlikni tugatish kurslari va maktablarda muallimlik qilgan. Kishilarni til oʻrganishga, ilmli boʻlishga daʼvat etgan. S.Oqosov bilan hamkorlikda maktab oʻquvchilari uchun „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ darsligini tuzgan (1912). Oʻzbek tilida birinchi boʻlib, boshlangʻich sinflar uchun „Imlo“ darsligini yaratgan (Qozonda nashr etilgan, 1916). Navoiyning „Muhokamat ul-lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlari ustida matnshunoslik tadqiqotlari olib borgan. „Muhokamat ul-lugʻatayn“ni husnixatda koʻchirib (1916), Qoʻqonda Vayner kutubxonasida chop ettirgan (1917). „Vaqfiya“ni ham nashrga tayyorlagan, lekin nomaʼlum sabablarga koʻra nashr etilmay qolgan. „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ 835 tuzgan (1925). Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ toʻplamini nashr ettirgan (1926).Hur fikrlovchi ziyoli shaxs sifatida Ashurali Zohiriy shoʻro tuzumi uchun xavf tugʻdirdi. Shuning uchun ham u avval 1930-yilda qamoqqa olinib, 10 yilga hukm qilingan va muddatidan oldin qaytgan. Ammo 1937-yilda ikkinchi bor qamoqqa olingan va qatl etishga hukm qilingan.

Mazkur davrda Alisher Navoiyning mashhur „Muhokamat-ul lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlarini, shuningdek, Boburning „Boburnoma“sini nashr ettirgan. 1914-yilda „Ona tili“ degan maxsus maqola yozib, unda Alisher Navoiyning „Muhokamat-ul lugʻatayn“ asarini oʻzbek tili tarixidagi muhim oʻrni va ahamiyatini alohida taʼkidlab koʻrsatgan. „Sadoyi Fargʻona“ gazetasining 1914-yil 1-sonida (3-aprel) yozgan „Soʻzboshi“ sida milliy hayot va millatning taraqqiysida milliy matbuot va adabiyotning roli haqida qizgʻin fikr yuritib, yangi adabiyot va matbuotning milliy ong va hislarni uygʻotishda maʼnaviy-ruhiy tarbiya sohasida muhim qudratli qurol ekanligini koʻrsatib oʻtgan. Jumladan, Zohiriy bu haqda alohida toʻxtab shunday deb yozadi: „Gazeta har bir millatning tarjimonidirki, bilmagan narsalarini bildirar va ham millatning muddaosini boshqa­larga bildirar. Yana boshqa bir soʻz bilan aytilsa, gazeta har bir millatning tilidir. Gazetasiz millat tilsizdir. Zero, tili va adabiyoti yoʻq millat millat emasdir. Har kimning dunyoda tirik turmogʻi uchun havo bilan suv qanday lozim boʻlsa, har qavmning hayoti saodati uchun ul millatning adabiyoti va matbuoti boʻlmogʻi lozim“ („Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, № 1).

Bundan tashqari u mazkur yilda buyuk qrim-tatar maʼrifatchisi va islohotchisi boʻlgan Ismoilbek Gaspiralining bevaqt vafoti bilan „Marhum Ismoilbek qanday ishlar qilgan?“ degan yana bir muhim maqola eʼlon qiladi. Maqolada Ismoil Gaspiralining Boqchasaroydagi yoshlik va oʻqish yillari, ish faoliyati va keyinchalik Moskva, Parijdagi oʻqishlari, askariy xizmatlari, Qrimga qaytib, yangi usul maktab ochishi va „Tarjumon“ (1883) nomli gazeta chiqarib, darsliklar yozishi, bularni keyinchalik butun Rossiya musulmon matbuoti va maktablarining rivojiga koʻrsatgan hayotbaxsh taʼsiri haqida fikr yuritadi. Ayniqsa, „Rusiya musulmonlari“ kitobiga katta baho berib, bu haqda shunday deb yozadi: &quot;Ismoilbek janoblarining „Rusiya musulmonlari“ asari 30-40 sahifadan iborat boʻlsa ham „Ismoilbek“ deganda hamma turk, tatar birdan Boqchasaroygʻa qarab taʼzim qilmoqqa loyiq va sazovor etgan xizmatlarining bundan necha yil muqaddam (butun turk-tatar olamini qorongʻulik oʻrab olgʻon vaqtda) tuzgan dasturni istiqbolda tasavvur etgan ishlarining loyihasidir. „Rusiya musulmonlari“ asaridan turk va tatar millati ilm va hunardan mahrumdirlar, agar shul ketishda davom etsalar, oxiri yutulib, munqaruz boʻlurlar. Endi alarning bu zaif, bunday keyinda qolmoqlarigʻa sabab nima? Turk-tatar millatini mahv va inqirozdan qutqarmoq uchun nima qilmoq lozim? degan savollar berib, bunga javoban qayd etadi: bizning bu zaifligimizga sabab jahlimiz, Ovroʻpa ilm va maorifidan bahrasizligimizdir. Bundan qutulmoq uchun oʻqimogʻimiz lozim, Ovroʻpa ilm afkorini oramizgʻa suqmaqligʻimiz lozimdir. Lekin, Ovroʻpa ilm va maorifini turk-tatarlar orasigʻa faqat oʻz maktab va madrasalarida oʻz tillari bilan idhol etmoq mumkindir. Bu jihatlar birla Rusiyada yashagʻuvchi turkiylarning oʻz adabiyotlari boʻlur, – degan fikrini, avval turk-tatar mutafakkirlarining yuqori tabaqalarigʻa [[Rus tili|ruscha]] asari bilan bildirdi. Umumiyroq suratda bildirmoq qasdi birla 1883-yilda „Tarjumon“ gazetasini chiqarmoqqa ruxsat oldi ham shu yil 10-apreldan nashrgʻa boshlab, oʻylagʻon fikrini yozmoqgʻa boshladi.

„Tarjumon“ chiqmogʻi bilan bolalargʻa qirq kun ichida turkcha oʻqib, yozmoq mumkin ekanligini koʻrsatmoq uchun Boqchasaroyning „Qaytmaz ogʻa“ mahallasining bir-ikki maktabini tuzatib, madrasa shogirdidan Bakir afandi talabaga usuli savtiya taʼlimlarini oʻrgatib, boʻladurgʻon birinchi muallimning ham tadorkini etdi&quot; (Qarang: „Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, 17-sentabr, № 60, 1-2 betlar).

Ashurali Zohiriyning mazkur maqolasi ushbu yilda Ismoilbek vafoti munosabati bilan yozilgan Mahmudxoʻja Behbudiyning „Ismoilbek ila musohaba“, Hamzaning „Yavmul vafot“ (1914) kabi maqolalari va S.Ayniy, Tavallolarning marsiyalariga gʻoyaviy jihatdan hamohang edi.

Ashurali Zohiriy bu bilan cheklanib qolmadi. Zamondoshlarining xotiralariga qaraganda u 1912-1913-yillarda ichki Rossiyadagi tatar musulmonlarining yangi maktab va maorif sohasidagi tajribalarini oʻrganish maqsadida Qozonga ham borgan, u yerdagi muallimlar va ularning oʻqitish metodlari bilan tanishgan. Qosimiya madrasasida turk-tatar tarixidan dars beruvchi [[Zaki Validiy|Ahmad Zakiy Validiy Toʻgʻon]] bilan uchrashib, uning 1912-yilda bosilgan „Turk-tatar tarixi“ kitobi bilan qiziqadi. Kitob muallifiga koʻpdan Fargʻona xonlari tarixini oʻrganib yurganligi, lekin ularning Turkiston umumiy tarixi jarayonidagi oʻrnini belgilashda qiynalib turganini aytadi. Qoʻqonga qaytgach, mazkur sayohat taassurotlari ostida bu yerdagi taraqqiyparvar doʻstlari bilan birga „Gʻayrat“ nomli kutubxona ochadi.

Qoʻqondagi rus-tuzem maktabi oʻqituvchisi Serkiboy Oqaev bilan hamkorlikda „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ (1912) ini yozib, unga yangi usul maktablarida oʻqiydigan talabalarni maʼnaviy-axloqiy va ruhiy jihatdan tarbiyalash uchun oson boʻlgan turli badiiy, didaktik namunalarni beradi. Ularni imlo, xat-savod jihatdan toʻgʻri tarbiyalash uchun 1916-yilda koʻrgazmali „Imlo“ risolasini nashr ettiradi. Asta-sekin u, maʼrifatchilik, matbuotchilik ishlari bilan birga, oʻlkadagi milliy istiqlolchilik ishlariga ham aralashib, „El bayrogʻi“ (1917) gazetasi va „Yurt“ jurnalida faol ishtirok etadi. Jumladan, 1917-yil rus fevral inqilobidan keyin mazkur yilning 1-iyunidan Qoʻqonda oʻzi chiqara boshlagan „Yurt“ jurnalida Choʻlpon, Shokir Muxtoriy va boshqalarning Turkiston muxtoriyati gʻoyasi uchun kurash ruhidagi sheʼr va maqolalarini eʼlon qiladi. „El bayrogʻi“ gazetasida Choʻlponning muxtoriyat gʻalabasidan cheksiz quvonib yozgan „Ozod turk bayrami“ sheʼrini bosadi.

Koʻz oching, boqing har yon, 

Qardoshlar qanday zamon, Shodliklar boʻldi jahon,

Fido bu kunlarga Hurriyat bayrogʻimiz, 

Adolat oʻrtogʻimiz, Xursand boʻlgan chogʻimiz, Mevalasin bogʻimiz.

1913-1914-yillarda ilmiy izlanishlar olib borish maqsadida Fargʻonada boʻlib, keyin (1917-yil rus fevral inqilobidan soʻng) Turkistondagi milliy istiqlolchilik kurashida faol qatnashgan mashhur turkiyshunos olim Ahmad Zaki Validiy Toʻgʻon ham 1969-yilda Istanbulda bosilgan turkcha „Xotiralar“ kitobida 1913-1914-yillarda Qozon universiteti professori Katonov yoʻllanmasi bilan Fargʻonada boʻlganligi, bu yerda Choʻlpon, N.Toʻraqulov va A.Zohiriy boshqalar bilan tanishganligi, Ashurali Zohiriy uyida yashab, u bilan hamkorlikda birmuncha madaniy-maʼrifiy ishlarni amalga oshirganligini eslaydi. 1917-yilda ikkinchi bor Turkistonga kelib, bu yerda muxtoriyat gʻoyasi gʻalabasi uchun kurashda rus unitarist millatchilarining qarshiligini yengishda, Mahmudxoʻja Behbudiy, Ubaydulla Xoʻjaev bilan birga, Ashurali Zohiriy ham yordam berganini yozadi.

Shu bilan birga Ashurali Zohiriy bu yillarda ham pedagogik faoliyatini toʻxtatmadi. 1917-yil sentyabridan eʼtiboran [[Fargʻona viloyati]] maʼrifatparvarlari va maorif jamiyati aʼzolari yordamida tashkil boʻlgan maktablar uchun muallimlar tayyorlovchi dorilmualliminda Bulat Soliyev, Hodi Fayzi, Qori Niyoziy kabi pedagoglar bilan birga ishlaydi, u yerda oʻzbek tili va adabiyotidan dars beradi. Dorilmuallimin keyinchalik Fargʻona viloyat taʼlim-tarbiya texnikumdan mashhur oʻn uch qaldirgʻoch – Rahim Otajonov, Faxriddin Shamsuddinov, Tesha Zohidov, Fattoh Rahmonov, Ulugʻ Tursunov kabi mashhur olim, muhandis va muharrirlar yetishib chiqadi va ular oʻlkamizning turli oliy, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, ilmiy muassasa va nashriyotlarida ishlab, fan va madaniyatimizni yuksaltirishga munosib hissa qoʻshadilar.

Ashurali Zohiriy bu davrda faqat bilim yurtida adabiyotdan dars beribgina qolmay, oʻlka bilim yurtlari uchun Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ (1925) nomli maxsus xrestomatiya ham tuzdi. Kitobda muallif oʻzbek klassik adabiyotining ulugʻ namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiylardan tortib, XX asr boshlari va 20-yillardagi yangi oʻzbek adabiyotining Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Elbek, Botu, Rafiq Moʻmin kabi vakillarigacha boʻlgan ijodkorlarning turli janrlardagi asarlaridan namunalar berdi.

Ashurali Zohiriy 1921-1930- yillarda Qoʻqonda „Yangi Fargʻona“ (1921-1926-yillarda „Fargʻona“ nomi bilan chiqqan) gazetasida Choʻlpon, Hamza, Nazir Toʻraqulov, Lutfulla Olimiy, Botu, Abdulla Qahhor va boshqalar bilan birga ishlab, yangi oʻzbek adabiyoti va matbuoti, maorifi va madaniyati, uning yutuq va kamchiliklari haqida ilmiy publitsistik maqolalari bilan faol qatnasha boshlaydi. 20-yillarda Turkistonda kuchaya boshlagan til va imlo masalalari, adabiy merosga munosabat bahslariga faol aralashib, bu borada milliy adabiy tilimizning qonun va qoidalari, klassik adabiyot va folklor merosimiz haqida qimmatli fikr va mulohaza bildirdi.

Ashurali Zohiriy bu davrlarda, oʻzbek klassik adabiyoti va uning mashhur namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiy bilan birga, boy oʻtmish madaniy va maʼnaviy merosimiz boʻlgan folklor asarlariga ham shunday katta ehtirom va hurmat bilan qaradi, ularda xalqimizning oʻtmish tarixi, urf-odatlari, maishiy hayoti, orzu-umidlari va armonlari, kechinmalari yorqin aks etganligini chuqur his qildi, bu borada koʻplab manba va materiallar (ertak, maqol, qoʻshiq, yor-yor va boshqalar) toʻpladi, maxsus maqolalar yozdi. Ayniqsa, xalq orasida keng tarqalib, asrlar davomida kelin-kuyov toʻylarimizda aytilib kelingan yor-yor qoʻshiqlari (oʻlanlari)ni toʻplab, soʻzboshi bilan eʼlon qildi. Kirish maqolasida yor-yor qoʻshiqlarining haqiqiy mohiyati, dardli ohanglarini chuqur tahlil qilib beradi: &quot;Oʻzbek xotin-qizlarining yor-yor kuylarining oʻynoq ohanglari ichida qanchalik mung, qanchalik huzn borligini kim bilmaydi? Qiz hayotining eng saodatli va umrda tugʻilish va oʻlish kabi bir marta boʻladigan kun, toʻy kuni, oʻzbek qizi uchun qanday falokatli, qanday qaro bir kun boʻlar edi.

Koʻngil istagidan mahrum, sevgi lazzatidan benasib, umr savdosi yuzasidan umrbod gʻamgin, shikasta dil, shikasta xotir, oʻzbek qizlari oʻz uyini naqadar gʻamginlik bilan tark etadi:

Oq miltiqqa qora qilib otgan otam, Oʻz qizini yot qilib sotgan otam. Hay-hay oʻlan jon oʻlan, Mis panjara yor-yor. Har jafoga koʻnadi, qiz bechora yor-yor. Eski hayotning buzgʻun sharoiti, qadimgi muhitning chirik qonunlari, hammadan koʻra koʻproq xotin-qizlar boshiga kulfat boʻlib tushgan edi. Insonlik huquqidan mahrum etilgan oʻzbek xotini uchun butun dunyo qorongʻi edi. Bechora dunyoda baxt degan narsa borligiga ishonmaydigan boʻlib qolgan edi:

Andijonda oʻt yoqsam, Oʻshda tutun, Bu dunyoda bormikan bagʻri butun. Ashurali Zohiriy eʼlon qilgan ushbu laparlar va unga yozilgan soʻzboshi shu davrlarda bosilgan Elbekning „Laparlar“ (1992), „Ashulalar“ (1935), Rafiq Moʻminning „Qoʻshiqlarimiz“, Shokir Sulaymonning „Xalq adabiyoti“ (1923), Gʻozi Olim Yunusovning „Alla toʻgʻrisida bir necha soʻz“ (1926) kabi maqolalari qatori muhim gʻoyaviy-tarbiyaviy ahamiyatga ega boʻldi.

Lekin, afsuski, shunga qaramay, 20-yillarning oxirlarida Ashurali Zohiriy, Qoʻqondagi bir guruh taniqli ziyolilar qatori, „Botir gapchilar“ nomli maxfiy millatchilik tashkilotining aʼzosi boʻlgan degan siyosiy tuhmat bilan begunoh qamaladi. U 30-yillar oxirida qatagʻonga uchrab, hayoti va faoliyati, merosi uzoq yillar oʻrganilmay keldi. 50-yillar oxirlarida rasman oqlangandan keyingina Ashurali Zohiriy biografiyasiga doir maʼlumotlar koʻrina boshladi.

Shundan soʻng qamoqda biror yil qiynoqda yotgach, oxiri 1931-yil 25-aprelda OGPUning sud komissiyasi majlisi uni millatchilik tashkiloti „Botir gapchilar“ning faol aʼzosi degan aybnoma bilan Lutfilla Olimiy, Yoqub Omon, Abdulla Rahmatzoda, Nosir Erkin, Nuriddin Ermatov, Abdulla Qahhorlar bilan turli muddatga qamoq va surgun jazosiga hukm qiladi. (Bular ichida faqat Abdulla Qahhor gunohsiz topilib, tezda hibsdan ozod etiladi). Ashurali Zohiriy gʻoyaviy rahbar boʻlgan degan aybda oʻn yilga surgun boʻladi. Oila aʼzolari (33 yoshli rafiqasi Malikaxon, 15 yoshli oʻquvchi qizi Mohira, 4 yoshli oʻgʻli Marat, 2 yoshli Najib va boshqalar) koʻngillari vayron boʻlgan holda ogʻir ahvolda qoladilar. U boshqa oʻziga oʻxshagan baxtsiz, erksiz mahbuslar qatori uzoq surgunda ogʻir jismoniy mehnat azoblarini boshdan kechiradi. Oxiri 1936-yilda mehnat lageridan qaytadi, lekin u siyosiy taʼqib va kuzatuvlardan qutila olmaydi. 1937-yil 5-sentyabrdauyi tintuv qilinib, oʻzi yana qamoqqa olib ketiladi. 1937-yil 4-sentyabrda Oʻzbekiston Ichki ishlar vazirligi qarori bilan unga „Milliy ittihod“ tashkilotining asosi boʻlgan va soʻnggi vaqtgacha uning topshirigʻi bilan sovet hokimiyati va kommunistik partiyaga qarshi kurash olib borgan, 1936-yil surgundan qaytgach ham bu faoliyatini toʻxtatmagan va aksilinqilobiy millatchilardan Sulaymonov (Choʻlpon – Sh. T), Gʻozi Yunusovlar bilan aloqa bogʻlab, igʻvogarona millatchilik fikrlarini tarqatib yurgan&quot; – degan katta siyosiy ayb qoʻyiladi. Shu aybnoma asosida Oʻzbekiston Ichki ishlar xalq komissarlari qoshidagi uchlik komissiyasining 1937-yil 4-dekabrdagi majlisi qarori bilan oliy jazoga otuvga hukm qilinadi. Hukm mazkur yilning 28-dekabrida ijro etiladi.

Ashurali Zohiriy 1937 – yilgi boshqa siyosiy qatagʻon qurbonlari kabi faqat Stalin vafotidan keyin bir necha yil oʻtgach, 1958 – yil 15 – sentyabrdagina oqlandi. Lekin ,haqiqiy maʼnoda faqat Mustaqillikdan keyingina qadrini topdi. Umr boʻyi Vatan hurligini orzu qilgan va bu yoʻlda fidokorona kurashgan maʼrifat va istiqlol fidoyisi nomi dillarda mangu yashaydi.

Sherali Turdiyev „Sharq yulduzi“ jurnalining 4-sonidan olindi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
Ad.:Madaminov A., Valixonov M., To-jiboyev R., Maʼrifat charogʻboni („Ada-biy meros“), N° 3, T., 1987.
{{OʻzME}}

[[Turkum:Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Muhammad Alixon madrasasida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qatagʻon qurbonlari]]{{Shaxsiyat-stub}}</text>
      <sha1>9srcckh6mjgacrplqr89vw6wrog35ar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269497</id>
      <parentid>6269496</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16921" sha1="p8chlz1wjbo5hibft0n4pqjptm3jznp" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2023-12}}

'''Ashurali Zohiriy''' –  [[maʼrifat]] va [[istiqlol]] fidoyisi, XX asrning boshlari va 20-yillarida Turkistondagi madaniy va maʼrifiy hayotning taniqli namoyandalaridan biri edi.

Ashurali Zohiriy 1885-yilda Muqimiy, Furqat, Hamza, Zavqiy kabi mashhur shoirlar vatani – Qoʻqon shahri yaqinidagi Oyim qishlogʻida tavallud topgan. U dastlab shu yerdagi eski usuldagi maktabda, soʻng Madalixon madrasasida oʻqigan. Bu yerda u arab, [[fors tili]], sharq klassik va ayniqsa oʻzbek klassik adabiyotining buyuk namoyondalari asarlarini muhabbat bilan oʻrgana boshladi. 1908-1913-yillarda oʻzi dars bergan „Yangi usul“ maktabida ularning asarlaridan maʼnaviy-maʼrifiy tarbiya quroli sifatida foydalanadi.

== Hayoti va ijodi ==

Qoʻqon shahridagidagi Muhammad Alixon (Maʼdalixon) madrasasida tahsil koʻrgan (1914). Tarix, adabiyotni chuqur bilgan. [[Arab tili maktablari|Arab,]] fors, [[ozarbayjon]], turk, tatar va rus tillarini oʻrgangan. Rus-tuzem maktabida [[oʻzbek tili]] va adabiyotidan daryo bergan, Qoʻqonda „Gʻayrat“ nomli xususiy nashriyot tashkil etgan. „Sadoyi Fargʻona“ (1916–21), „Fargʻona“ (1922–28) gazetalarida adabiy xodim boʻlib ishlagan. Vaqtli matbuot sahifalarida maʼrifatparvarlik maqolalari bilan faol ishtirok etgan. Yangi usuldagi maktablar ochgan. Qoʻqonda „Dorulmuallimin“ maktabini tashkil etib, shu yerda ishlagan. Qori-Niyoziy rahbarlik qilgan Fargʻona pedagogika texnikumida, Qoʻqon pedagogika bilim yurti, neft texnikumi, savod-sizlikni tugatish kurslari va maktablarda muallimlik qilgan. Kishilarni til oʻrganishga, ilmli boʻlishga daʼvat etgan. S.Oqosov bilan hamkorlikda maktab oʻquvchilari uchun „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ darsligini tuzgan (1912). Oʻzbek tilida birinchi boʻlib, boshlangʻich sinflar uchun „Imlo“ darsligini yaratgan (Qozonda nashr etilgan, 1916). Navoiyning „Muhokamat ul-lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlari ustida matnshunoslik tadqiqotlari olib borgan. „Muhokamat ul-lugʻatayn“ni husnixatda koʻchirib (1916), Qoʻqonda Vayner kutubxonasida chop ettirgan (1917). „Vaqfiya“ni ham nashrga tayyorlagan, lekin nomaʼlum sabablarga koʻra nashr etilmay qolgan. „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ 835 tuzgan (1925). Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ toʻplamini nashr ettirgan (1926).Hur fikrlovchi ziyoli shaxs sifatida Ashurali Zohiriy shoʻro tuzumi uchun xavf tugʻdirdi. Shuning uchun ham u avval 1930-yilda qamoqqa olinib, 10 yilga hukm qilingan va muddatidan oldin qaytgan. Ammo 1937-yilda ikkinchi bor qamoqqa olingan va qatl etishga hukm qilingan.

Mazkur davrda Alisher Navoiyning mashhur „Muhokamat-ul lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlarini, shuningdek, Boburning „Boburnoma“sini nashr ettirgan. 1914-yilda „Ona tili“ degan maxsus maqola yozib, unda Alisher Navoiyning „Muhokamat-ul lugʻatayn“ asarini oʻzbek tili tarixidagi muhim oʻrni va ahamiyatini alohida taʼkidlab koʻrsatgan. „Sadoyi Fargʻona“ gazetasining 1914-yil 1-sonida (3-aprel) yozgan „Soʻzboshi“ sida milliy hayot va millatning taraqqiysida milliy matbuot va adabiyotning roli haqida qizgʻin fikr yuritib, yangi adabiyot va matbuotning milliy ong va hislarni uygʻotishda maʼnaviy-ruhiy tarbiya sohasida muhim qudratli qurol ekanligini koʻrsatib oʻtgan. Jumladan, Zohiriy bu haqda alohida toʻxtab shunday deb yozadi: „Gazeta har bir millatning tarjimonidirki, bilmagan narsalarini bildirar va ham millatning muddaosini boshqa­larga bildirar. Yana boshqa bir soʻz bilan aytilsa, gazeta har bir millatning tilidir. Gazetasiz millat tilsizdir. Zero, tili va adabiyoti yoʻq millat millat emasdir. Har kimning dunyoda tirik turmogʻi uchun havo bilan suv qanday lozim boʻlsa, har qavmning hayoti saodati uchun ul millatning adabiyoti va matbuoti boʻlmogʻi lozim“ („Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, № 1).

Bundan tashqari u mazkur yilda buyuk qrim-tatar maʼrifatchisi va islohotchisi boʻlgan Ismoilbek Gaspiralining bevaqt vafoti bilan „Marhum Ismoilbek qanday ishlar qilgan?“ degan yana bir muhim maqola eʼlon qiladi. Maqolada Ismoil Gaspiralining Boqchasaroydagi yoshlik va oʻqish yillari, ish faoliyati va keyinchalik Moskva, Parijdagi oʻqishlari, askariy xizmatlari, Qrimga qaytib, yangi usul maktab ochishi va „Tarjumon“ (1883) nomli gazeta chiqarib, darsliklar yozishi, bularni keyinchalik butun Rossiya musulmon matbuoti va maktablarining rivojiga koʻrsatgan hayotbaxsh taʼsiri haqida fikr yuritadi. Ayniqsa, „Rusiya musulmonlari“ kitobiga katta baho berib, bu haqda shunday deb yozadi: &quot;Ismoilbek janoblarining „Rusiya musulmonlari“ asari 30-40 sahifadan iborat boʻlsa ham „Ismoilbek“ deganda hamma turk, tatar birdan Boqchasaroygʻa qarab taʼzim qilmoqqa loyiq va sazovor etgan xizmatlarining bundan necha yil muqaddam (butun turk-tatar olamini qorongʻulik oʻrab olgʻon vaqtda) tuzgan dasturni istiqbolda tasavvur etgan ishlarining loyihasidir. „Rusiya musulmonlari“ asaridan turk va tatar millati ilm va hunardan mahrumdirlar, agar shul ketishda davom etsalar, oxiri yutulib, munqaruz boʻlurlar. Endi alarning bu zaif, bunday keyinda qolmoqlarigʻa sabab nima? Turk-tatar millatini mahv va inqirozdan qutqarmoq uchun nima qilmoq lozim? degan savollar berib, bunga javoban qayd etadi: bizning bu zaifligimizga sabab jahlimiz, Ovroʻpa ilm va maorifidan bahrasizligimizdir. Bundan qutulmoq uchun oʻqimogʻimiz lozim, Ovroʻpa ilm afkorini oramizgʻa suqmaqligʻimiz lozimdir. Lekin, Ovroʻpa ilm va maorifini turk-tatarlar orasigʻa faqat oʻz maktab va madrasalarida oʻz tillari bilan idhol etmoq mumkindir. Bu jihatlar birla Rusiyada yashagʻuvchi turkiylarning oʻz adabiyotlari boʻlur, – degan fikrini, avval turk-tatar mutafakkirlarining yuqori tabaqalarigʻa [[Rus tili|ruscha]] asari bilan bildirdi. Umumiyroq suratda bildirmoq qasdi birla 1883-yilda „Tarjumon“ gazetasini chiqarmoqqa ruxsat oldi ham shu yil 10-apreldan nashrgʻa boshlab, oʻylagʻon fikrini yozmoqgʻa boshladi.

„Tarjumon“ chiqmogʻi bilan bolalargʻa qirq kun ichida turkcha oʻqib, yozmoq mumkin ekanligini koʻrsatmoq uchun Boqchasaroyning „Qaytmaz ogʻa“ mahallasining bir-ikki maktabini tuzatib, madrasa shogirdidan Bakir afandi talabaga usuli savtiya taʼlimlarini oʻrgatib, boʻladurgʻon birinchi muallimning ham tadorkini etdi&quot; (Qarang: „Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, 17-sentabr, № 60, 1-2 betlar).

Ashurali Zohiriyning mazkur maqolasi ushbu yilda Ismoilbek vafoti munosabati bilan yozilgan Mahmudxoʻja Behbudiyning „Ismoilbek ila musohaba“, Hamzaning „Yavmul vafot“ (1914) kabi maqolalari va S.Ayniy, Tavallolarning marsiyalariga gʻoyaviy jihatdan hamohang edi.

Ashurali Zohiriy bu bilan cheklanib qolmadi. Zamondoshlarining xotiralariga qaraganda u 1912-1913-yillarda ichki Rossiyadagi tatar musulmonlarining yangi maktab va maorif sohasidagi tajribalarini oʻrganish maqsadida Qozonga ham borgan, u yerdagi muallimlar va ularning oʻqitish metodlari bilan tanishgan. Qosimiya madrasasida turk-tatar tarixidan dars beruvchi [[Zaki Validiy|Ahmad Zakiy Validiy Toʻgʻon]] bilan uchrashib, uning 1912-yilda bosilgan „Turk-tatar tarixi“ kitobi bilan qiziqadi. Kitob muallifiga koʻpdan Fargʻona xonlari tarixini oʻrganib yurganligi, lekin ularning Turkiston umumiy tarixi jarayonidagi oʻrnini belgilashda qiynalib turganini aytadi. Qoʻqonga qaytgach, mazkur sayohat taassurotlari ostida bu yerdagi taraqqiyparvar doʻstlari bilan birga „Gʻayrat“ nomli kutubxona ochadi.

Qoʻqondagi rus-tuzem maktabi oʻqituvchisi Serkiboy Oqaev bilan hamkorlikda „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ (1912) ini yozib, unga yangi usul maktablarida oʻqiydigan talabalarni maʼnaviy-axloqiy va ruhiy jihatdan tarbiyalash uchun oson boʻlgan turli badiiy, didaktik namunalarni beradi. Ularni imlo, xat-savod jihatdan toʻgʻri tarbiyalash uchun 1916-yilda koʻrgazmali „Imlo“ risolasini nashr ettiradi. Asta-sekin u, maʼrifatchilik, matbuotchilik ishlari bilan birga, oʻlkadagi milliy istiqlolchilik ishlariga ham aralashib, „El bayrogʻi“ (1917) gazetasi va „Yurt“ jurnalida faol ishtirok etadi. Jumladan, 1917-yil rus fevral inqilobidan keyin mazkur yilning 1-iyunidan Qoʻqonda oʻzi chiqara boshlagan „Yurt“ jurnalida Choʻlpon, Shokir Muxtoriy va boshqalarning Turkiston muxtoriyati gʻoyasi uchun kurash ruhidagi sheʼr va maqolalarini eʼlon qiladi. „El bayrogʻi“ gazetasida Choʻlponning muxtoriyat gʻalabasidan cheksiz quvonib yozgan „Ozod turk bayrami“ sheʼrini bosadi.

Koʻz oching, boqing har yon, 

Qardoshlar qanday zamon, Shodliklar boʻldi jahon,

Fido bu kunlarga Hurriyat bayrogʻimiz, 

Adolat oʻrtogʻimiz, Xursand boʻlgan chogʻimiz, Mevalasin bogʻimiz.

1913-1914-yillarda ilmiy izlanishlar olib borish maqsadida Fargʻonada boʻlib, keyin (1917-yil rus fevral inqilobidan soʻng) Turkistondagi milliy istiqlolchilik kurashida faol qatnashgan mashhur turkiyshunos olim Ahmad Zaki Validiy Toʻgʻon ham 1969-yilda Istanbulda bosilgan turkcha „Xotiralar“ kitobida 1913-1914-yillarda Qozon universiteti professori Katonov yoʻllanmasi bilan Fargʻonada boʻlganligi, bu yerda Choʻlpon, N.Toʻraqulov va A.Zohiriy boshqalar bilan tanishganligi, Ashurali Zohiriy uyida yashab, u bilan hamkorlikda birmuncha madaniy-maʼrifiy ishlarni amalga oshirganligini eslaydi. 1917-yilda ikkinchi bor Turkistonga kelib, bu yerda muxtoriyat gʻoyasi gʻalabasi uchun kurashda rus unitarist millatchilarining qarshiligini yengishda, Mahmudxoʻja Behbudiy, Ubaydulla Xoʻjaev bilan birga, Ashurali Zohiriy ham yordam berganini yozadi.

Shu bilan birga Ashurali Zohiriy bu yillarda ham pedagogik faoliyatini toʻxtatmadi. 1917-yil sentyabridan eʼtiboran [[Fargʻona viloyati]] maʼrifatparvarlari va maorif jamiyati aʼzolari yordamida tashkil boʻlgan maktablar uchun muallimlar tayyorlovchi dorilmualliminda Bulat Soliyev, Hodi Fayzi, Qori Niyoziy kabi pedagoglar bilan birga ishlaydi, u yerda oʻzbek tili va adabiyotidan dars beradi. Dorilmuallimin keyinchalik Fargʻona viloyat taʼlim-tarbiya texnikumdan mashhur oʻn uch qaldirgʻoch – Rahim Otajonov, Faxriddin Shamsuddinov, Tesha Zohidov, Fattoh Rahmonov, Ulugʻ Tursunov kabi mashhur olim, muhandis va muharrirlar yetishib chiqadi va ular oʻlkamizning turli oliy, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, ilmiy muassasa va nashriyotlarida ishlab, fan va madaniyatimizni yuksaltirishga munosib hissa qoʻshadilar.

Ashurali Zohiriy bu davrda faqat bilim yurtida adabiyotdan dars beribgina qolmay, oʻlka bilim yurtlari uchun Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ (1925) nomli maxsus xrestomatiya ham tuzdi. Kitobda muallif oʻzbek klassik adabiyotining ulugʻ namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiylardan tortib, XX asr boshlari va 20-yillardagi yangi oʻzbek adabiyotining Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Elbek, Botu, Rafiq Moʻmin kabi vakillarigacha boʻlgan ijodkorlarning turli janrlardagi asarlaridan namunalar berdi.

Ashurali Zohiriy 1921-1930- yillarda Qoʻqonda „Yangi Fargʻona“ (1921-1926-yillarda „Fargʻona“ nomi bilan chiqqan) gazetasida Choʻlpon, Hamza, Nazir Toʻraqulov, Lutfulla Olimiy, Botu, Abdulla Qahhor va boshqalar bilan birga ishlab, yangi oʻzbek adabiyoti va matbuoti, maorifi va madaniyati, uning yutuq va kamchiliklari haqida ilmiy publitsistik maqolalari bilan faol qatnasha boshlaydi. 20-yillarda Turkistonda kuchaya boshlagan til va imlo masalalari, adabiy merosga munosabat bahslariga faol aralashib, bu borada milliy adabiy tilimizning qonun va qoidalari, klassik adabiyot va folklor merosimiz haqida qimmatli fikr va mulohaza bildirdi.

Ashurali Zohiriy bu davrlarda, oʻzbek klassik adabiyoti va uning mashhur namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiy bilan birga, boy oʻtmish madaniy va maʼnaviy merosimiz boʻlgan folklor asarlariga ham shunday katta ehtirom va hurmat bilan qaradi, ularda xalqimizning oʻtmish tarixi, urf-odatlari, maishiy hayoti, orzu-umidlari va armonlari, kechinmalari yorqin aks etganligini chuqur his qildi, bu borada koʻplab manba va materiallar (ertak, maqol, qoʻshiq, yor-yor va boshqalar) toʻpladi, maxsus maqolalar yozdi. Ayniqsa, xalq orasida keng tarqalib, asrlar davomida kelin-kuyov toʻylarimizda aytilib kelingan yor-yor qoʻshiqlari (oʻlanlari)ni toʻplab, soʻzboshi bilan eʼlon qildi. Kirish maqolasida yor-yor qoʻshiqlarining haqiqiy mohiyati, dardli ohanglarini chuqur tahlil qilib beradi: &quot;Oʻzbek xotin-qizlarining yor-yor kuylarining oʻynoq ohanglari ichida qanchalik mung, qanchalik huzn borligini kim bilmaydi? Qiz hayotining eng saodatli va umrda tugʻilish va oʻlish kabi bir marta boʻladigan kun, toʻy kuni, oʻzbek qizi uchun qanday falokatli, qanday qaro bir kun boʻlar edi.

Koʻngil istagidan mahrum, sevgi lazzatidan benasib, umr savdosi yuzasidan umrbod gʻamgin, shikasta dil, shikasta xotir, oʻzbek qizlari oʻz uyini naqadar gʻamginlik bilan tark etadi:

Oq miltiqqa qora qilib otgan otam, Oʻz qizini yot qilib sotgan otam. Hay-hay oʻlan jon oʻlan, Mis panjara yor-yor. Har jafoga koʻnadi, qiz bechora yor-yor. Eski hayotning buzgʻun sharoiti, qadimgi muhitning chirik qonunlari, hammadan koʻra koʻproq xotin-qizlar boshiga kulfat boʻlib tushgan edi. Insonlik huquqidan mahrum etilgan oʻzbek xotini uchun butun dunyo qorongʻi edi. Bechora dunyoda baxt degan narsa borligiga ishonmaydigan boʻlib qolgan edi:

Andijonda oʻt yoqsam, Oʻshda tutun, Bu dunyoda bormikan bagʻri butun. Ashurali Zohiriy eʼlon qilgan ushbu laparlar va unga yozilgan soʻzboshi shu davrlarda bosilgan Elbekning „Laparlar“ (1992), „Ashulalar“ (1935), Rafiq Moʻminning „Qoʻshiqlarimiz“, Shokir Sulaymonning „Xalq adabiyoti“ (1923), Gʻozi Olim Yunusovning „Alla toʻgʻrisida bir necha soʻz“ (1926) kabi maqolalari qatori muhim gʻoyaviy-tarbiyaviy ahamiyatga ega boʻldi.

Lekin, afsuski, shunga qaramay, 20-yillarning oxirlarida Ashurali Zohiriy, Qoʻqondagi bir guruh taniqli ziyolilar qatori, „Botir gapchilar“ nomli maxfiy millatchilik tashkilotining aʼzosi boʻlgan degan siyosiy tuhmat bilan begunoh qamaladi. U 30-yillar oxirida qatagʻonga uchrab, hayoti va faoliyati, merosi uzoq yillar oʻrganilmay keldi. 50-yillar oxirlarida rasman oqlangandan keyingina Ashurali Zohiriy biografiyasiga doir maʼlumotlar koʻrina boshladi.

Shundan soʻng qamoqda biror yil qiynoqda yotgach, oxiri 1931-yil 25-aprelda OGPUning sud komissiyasi majlisi uni millatchilik tashkiloti „Botir gapchilar“ning faol aʼzosi degan aybnoma bilan Lutfilla Olimiy, Yoqub Omon, Abdulla Rahmatzoda, Nosir Erkin, Nuriddin Ermatov, Abdulla Qahhorlar bilan turli muddatga qamoq va surgun jazosiga hukm qiladi. (Bular ichida faqat Abdulla Qahhor gunohsiz topilib, tezda hibsdan ozod etiladi). Ashurali Zohiriy gʻoyaviy rahbar boʻlgan degan aybda oʻn yilga surgun boʻladi. Oila aʼzolari (33 yoshli rafiqasi Malikaxon, 15 yoshli oʻquvchi qizi Mohira, 4 yoshli oʻgʻli Marat, 2 yoshli Najib va boshqalar) koʻngillari vayron boʻlgan holda ogʻir ahvolda qoladilar. U boshqa oʻziga oʻxshagan baxtsiz, erksiz mahbuslar qatori uzoq surgunda ogʻir jismoniy mehnat azoblarini boshdan kechiradi. Oxiri 1936-yilda mehnat lageridan qaytadi, lekin u siyosiy taʼqib va kuzatuvlardan qutila olmaydi. 1937-yil 5-sentyabrdauyi tintuv qilinib, oʻzi yana qamoqqa olib ketiladi. 1937-yil 4-sentyabrda Oʻzbekiston Ichki ishlar vazirligi qarori bilan unga „Milliy ittihod“ tashkilotining asosi boʻlgan va soʻnggi vaqtgacha uning topshirigʻi bilan sovet hokimiyati va kommunistik partiyaga qarshi kurash olib borgan, 1936-yil surgundan qaytgach ham bu faoliyatini toʻxtatmagan va aksilinqilobiy millatchilardan Sulaymonov (Choʻlpon – Sh. T), Gʻozi Yunusovlar bilan aloqa bogʻlab, igʻvogarona millatchilik fikrlarini tarqatib yurgan&quot; – degan katta siyosiy ayb qoʻyiladi. Shu aybnoma asosida Oʻzbekiston Ichki ishlar xalq komissarlari qoshidagi uchlik komissiyasining 1937-yil 4-dekabrdagi majlisi qarori bilan oliy jazoga otuvga hukm qilinadi. Hukm mazkur yilning 28-dekabrida ijro etiladi.

Ashurali Zohiriy 1937 – yilgi boshqa siyosiy qatagʻon qurbonlari kabi faqat Stalin vafotidan keyin bir necha yil oʻtgach, 1958 – yil 15 – sentyabrdagina oqlandi. Lekin ,haqiqiy maʼnoda faqat Mustaqillikdan keyingina qadrini topdi. Umr boʻyi Vatan hurligini orzu qilgan va bu yoʻlda fidokorona kurashgan maʼrifat va istiqlol fidoyisi nomi dillarda mangu yashaydi.

Sherali Turdiyev „Sharq yulduzi“ jurnalining 4-sonidan olindi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
Ad.:Madaminov A., Valixonov M., To-jiboyev R., Maʼrifat charogʻboni („Ada-biy meros“), N° 3, T., 1987.
{{OʻzME}}

[[Turkum:Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Muhammad Alixon madrasasida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qatagʻon qurbonlari]]{{Shaxsiyat-stub}}</text>
      <sha1>p8chlz1wjbo5hibft0n4pqjptm3jznp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269499</id>
      <parentid>6269497</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16944" sha1="c8e45iuak6iwqhupejfoiiq02tfrh7a" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2023-12}}

'''Ashurali Zohiriy''' –  [[maʼrifat]] va [[istiqlol]] [[Fidoiylar|fidoyi]]&lt;nowiki/&gt;si, XX asrning boshlari va 20-yillarida Turkistondagi madaniy va maʼrifiy hayotning taniqli namoyandalaridan biri edi.

Ashurali Zohiriy 1885-yilda Muqimiy, Furqat, Hamza, Zavqiy kabi mashhur shoirlar vatani – Qoʻqon shahri yaqinidagi Oyim qishlogʻida tavallud topgan. U dastlab shu yerdagi eski usuldagi maktabda, soʻng Madalixon madrasasida oʻqigan. Bu yerda u arab, [[fors tili]], sharq klassik va ayniqsa oʻzbek klassik adabiyotining buyuk namoyondalari asarlarini muhabbat bilan oʻrgana boshladi. 1908-1913-yillarda oʻzi dars bergan „Yangi usul“ maktabida ularning asarlaridan maʼnaviy-maʼrifiy tarbiya quroli sifatida foydalanadi.

== Hayoti va ijodi ==

Qoʻqon shahridagidagi Muhammad Alixon (Maʼdalixon) madrasasida tahsil koʻrgan (1914). Tarix, adabiyotni chuqur bilgan. [[Arab tili maktablari|Arab,]] fors, [[ozarbayjon]], turk, tatar va rus tillarini oʻrgangan. Rus-tuzem maktabida [[oʻzbek tili]] va adabiyotidan daryo bergan, Qoʻqonda „Gʻayrat“ nomli xususiy nashriyot tashkil etgan. „Sadoyi Fargʻona“ (1916–21), „Fargʻona“ (1922–28) gazetalarida adabiy xodim boʻlib ishlagan. Vaqtli matbuot sahifalarida maʼrifatparvarlik maqolalari bilan faol ishtirok etgan. Yangi usuldagi maktablar ochgan. Qoʻqonda „Dorulmuallimin“ maktabini tashkil etib, shu yerda ishlagan. Qori-Niyoziy rahbarlik qilgan Fargʻona pedagogika texnikumida, Qoʻqon pedagogika bilim yurti, neft texnikumi, savod-sizlikni tugatish kurslari va maktablarda muallimlik qilgan. Kishilarni til oʻrganishga, ilmli boʻlishga daʼvat etgan. S.Oqosov bilan hamkorlikda maktab oʻquvchilari uchun „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ darsligini tuzgan (1912). Oʻzbek tilida birinchi boʻlib, boshlangʻich sinflar uchun „Imlo“ darsligini yaratgan (Qozonda nashr etilgan, 1916). Navoiyning „Muhokamat ul-lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlari ustida matnshunoslik tadqiqotlari olib borgan. „Muhokamat ul-lugʻatayn“ni husnixatda koʻchirib (1916), Qoʻqonda Vayner kutubxonasida chop ettirgan (1917). „Vaqfiya“ni ham nashrga tayyorlagan, lekin nomaʼlum sabablarga koʻra nashr etilmay qolgan. „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ 835 tuzgan (1925). Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ toʻplamini nashr ettirgan (1926).Hur fikrlovchi ziyoli shaxs sifatida Ashurali Zohiriy shoʻro tuzumi uchun xavf tugʻdirdi. Shuning uchun ham u avval 1930-yilda qamoqqa olinib, 10 yilga hukm qilingan va muddatidan oldin qaytgan. Ammo 1937-yilda ikkinchi bor qamoqqa olingan va qatl etishga hukm qilingan.

Mazkur davrda Alisher Navoiyning mashhur „Muhokamat-ul lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlarini, shuningdek, Boburning „Boburnoma“sini nashr ettirgan. 1914-yilda „Ona tili“ degan maxsus maqola yozib, unda Alisher Navoiyning „Muhokamat-ul lugʻatayn“ asarini oʻzbek tili tarixidagi muhim oʻrni va ahamiyatini alohida taʼkidlab koʻrsatgan. „Sadoyi Fargʻona“ gazetasining 1914-yil 1-sonida (3-aprel) yozgan „Soʻzboshi“ sida milliy hayot va millatning taraqqiysida milliy matbuot va adabiyotning roli haqida qizgʻin fikr yuritib, yangi adabiyot va matbuotning milliy ong va hislarni uygʻotishda maʼnaviy-ruhiy tarbiya sohasida muhim qudratli qurol ekanligini koʻrsatib oʻtgan. Jumladan, Zohiriy bu haqda alohida toʻxtab shunday deb yozadi: „Gazeta har bir millatning tarjimonidirki, bilmagan narsalarini bildirar va ham millatning muddaosini boshqa­larga bildirar. Yana boshqa bir soʻz bilan aytilsa, gazeta har bir millatning tilidir. Gazetasiz millat tilsizdir. Zero, tili va adabiyoti yoʻq millat millat emasdir. Har kimning dunyoda tirik turmogʻi uchun havo bilan suv qanday lozim boʻlsa, har qavmning hayoti saodati uchun ul millatning adabiyoti va matbuoti boʻlmogʻi lozim“ („Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, № 1).

Bundan tashqari u mazkur yilda buyuk qrim-tatar maʼrifatchisi va islohotchisi boʻlgan Ismoilbek Gaspiralining bevaqt vafoti bilan „Marhum Ismoilbek qanday ishlar qilgan?“ degan yana bir muhim maqola eʼlon qiladi. Maqolada Ismoil Gaspiralining Boqchasaroydagi yoshlik va oʻqish yillari, ish faoliyati va keyinchalik Moskva, Parijdagi oʻqishlari, askariy xizmatlari, Qrimga qaytib, yangi usul maktab ochishi va „Tarjumon“ (1883) nomli gazeta chiqarib, darsliklar yozishi, bularni keyinchalik butun Rossiya musulmon matbuoti va maktablarining rivojiga koʻrsatgan hayotbaxsh taʼsiri haqida fikr yuritadi. Ayniqsa, „Rusiya musulmonlari“ kitobiga katta baho berib, bu haqda shunday deb yozadi: &quot;Ismoilbek janoblarining „Rusiya musulmonlari“ asari 30-40 sahifadan iborat boʻlsa ham „Ismoilbek“ deganda hamma turk, tatar birdan Boqchasaroygʻa qarab taʼzim qilmoqqa loyiq va sazovor etgan xizmatlarining bundan necha yil muqaddam (butun turk-tatar olamini qorongʻulik oʻrab olgʻon vaqtda) tuzgan dasturni istiqbolda tasavvur etgan ishlarining loyihasidir. „Rusiya musulmonlari“ asaridan turk va tatar millati ilm va hunardan mahrumdirlar, agar shul ketishda davom etsalar, oxiri yutulib, munqaruz boʻlurlar. Endi alarning bu zaif, bunday keyinda qolmoqlarigʻa sabab nima? Turk-tatar millatini mahv va inqirozdan qutqarmoq uchun nima qilmoq lozim? degan savollar berib, bunga javoban qayd etadi: bizning bu zaifligimizga sabab jahlimiz, Ovroʻpa ilm va maorifidan bahrasizligimizdir. Bundan qutulmoq uchun oʻqimogʻimiz lozim, Ovroʻpa ilm afkorini oramizgʻa suqmaqligʻimiz lozimdir. Lekin, Ovroʻpa ilm va maorifini turk-tatarlar orasigʻa faqat oʻz maktab va madrasalarida oʻz tillari bilan idhol etmoq mumkindir. Bu jihatlar birla Rusiyada yashagʻuvchi turkiylarning oʻz adabiyotlari boʻlur, – degan fikrini, avval turk-tatar mutafakkirlarining yuqori tabaqalarigʻa [[Rus tili|ruscha]] asari bilan bildirdi. Umumiyroq suratda bildirmoq qasdi birla 1883-yilda „Tarjumon“ gazetasini chiqarmoqqa ruxsat oldi ham shu yil 10-apreldan nashrgʻa boshlab, oʻylagʻon fikrini yozmoqgʻa boshladi.

„Tarjumon“ chiqmogʻi bilan bolalargʻa qirq kun ichida turkcha oʻqib, yozmoq mumkin ekanligini koʻrsatmoq uchun Boqchasaroyning „Qaytmaz ogʻa“ mahallasining bir-ikki maktabini tuzatib, madrasa shogirdidan Bakir afandi talabaga usuli savtiya taʼlimlarini oʻrgatib, boʻladurgʻon birinchi muallimning ham tadorkini etdi&quot; (Qarang: „Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, 17-sentabr, № 60, 1-2 betlar).

Ashurali Zohiriyning mazkur maqolasi ushbu yilda Ismoilbek vafoti munosabati bilan yozilgan Mahmudxoʻja Behbudiyning „Ismoilbek ila musohaba“, Hamzaning „Yavmul vafot“ (1914) kabi maqolalari va S.Ayniy, Tavallolarning marsiyalariga gʻoyaviy jihatdan hamohang edi.

Ashurali Zohiriy bu bilan cheklanib qolmadi. Zamondoshlarining xotiralariga qaraganda u 1912-1913-yillarda ichki Rossiyadagi tatar musulmonlarining yangi maktab va maorif sohasidagi tajribalarini oʻrganish maqsadida Qozonga ham borgan, u yerdagi muallimlar va ularning oʻqitish metodlari bilan tanishgan. Qosimiya madrasasida turk-tatar tarixidan dars beruvchi [[Zaki Validiy|Ahmad Zakiy Validiy Toʻgʻon]] bilan uchrashib, uning 1912-yilda bosilgan „Turk-tatar tarixi“ kitobi bilan qiziqadi. Kitob muallifiga koʻpdan Fargʻona xonlari tarixini oʻrganib yurganligi, lekin ularning Turkiston umumiy tarixi jarayonidagi oʻrnini belgilashda qiynalib turganini aytadi. Qoʻqonga qaytgach, mazkur sayohat taassurotlari ostida bu yerdagi taraqqiyparvar doʻstlari bilan birga „Gʻayrat“ nomli kutubxona ochadi.

Qoʻqondagi rus-tuzem maktabi oʻqituvchisi Serkiboy Oqaev bilan hamkorlikda „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ (1912) ini yozib, unga yangi usul maktablarida oʻqiydigan talabalarni maʼnaviy-axloqiy va ruhiy jihatdan tarbiyalash uchun oson boʻlgan turli badiiy, didaktik namunalarni beradi. Ularni imlo, xat-savod jihatdan toʻgʻri tarbiyalash uchun 1916-yilda koʻrgazmali „Imlo“ risolasini nashr ettiradi. Asta-sekin u, maʼrifatchilik, matbuotchilik ishlari bilan birga, oʻlkadagi milliy istiqlolchilik ishlariga ham aralashib, „El bayrogʻi“ (1917) gazetasi va „Yurt“ jurnalida faol ishtirok etadi. Jumladan, 1917-yil rus fevral inqilobidan keyin mazkur yilning 1-iyunidan Qoʻqonda oʻzi chiqara boshlagan „Yurt“ jurnalida Choʻlpon, Shokir Muxtoriy va boshqalarning Turkiston muxtoriyati gʻoyasi uchun kurash ruhidagi sheʼr va maqolalarini eʼlon qiladi. „El bayrogʻi“ gazetasida Choʻlponning muxtoriyat gʻalabasidan cheksiz quvonib yozgan „Ozod turk bayrami“ sheʼrini bosadi.

Koʻz oching, boqing har yon, 

Qardoshlar qanday zamon, Shodliklar boʻldi jahon,

Fido bu kunlarga Hurriyat bayrogʻimiz, 

Adolat oʻrtogʻimiz, Xursand boʻlgan chogʻimiz, Mevalasin bogʻimiz.

1913-1914-yillarda ilmiy izlanishlar olib borish maqsadida Fargʻonada boʻlib, keyin (1917-yil rus fevral inqilobidan soʻng) Turkistondagi milliy istiqlolchilik kurashida faol qatnashgan mashhur turkiyshunos olim Ahmad Zaki Validiy Toʻgʻon ham 1969-yilda Istanbulda bosilgan turkcha „Xotiralar“ kitobida 1913-1914-yillarda Qozon universiteti professori Katonov yoʻllanmasi bilan Fargʻonada boʻlganligi, bu yerda Choʻlpon, N.Toʻraqulov va A.Zohiriy boshqalar bilan tanishganligi, Ashurali Zohiriy uyida yashab, u bilan hamkorlikda birmuncha madaniy-maʼrifiy ishlarni amalga oshirganligini eslaydi. 1917-yilda ikkinchi bor Turkistonga kelib, bu yerda muxtoriyat gʻoyasi gʻalabasi uchun kurashda rus unitarist millatchilarining qarshiligini yengishda, Mahmudxoʻja Behbudiy, Ubaydulla Xoʻjaev bilan birga, Ashurali Zohiriy ham yordam berganini yozadi.

Shu bilan birga Ashurali Zohiriy bu yillarda ham pedagogik faoliyatini toʻxtatmadi. 1917-yil sentyabridan eʼtiboran [[Fargʻona viloyati]] maʼrifatparvarlari va maorif jamiyati aʼzolari yordamida tashkil boʻlgan maktablar uchun muallimlar tayyorlovchi dorilmualliminda Bulat Soliyev, Hodi Fayzi, Qori Niyoziy kabi pedagoglar bilan birga ishlaydi, u yerda oʻzbek tili va adabiyotidan dars beradi. Dorilmuallimin keyinchalik Fargʻona viloyat taʼlim-tarbiya texnikumdan mashhur oʻn uch qaldirgʻoch – Rahim Otajonov, Faxriddin Shamsuddinov, Tesha Zohidov, Fattoh Rahmonov, Ulugʻ Tursunov kabi mashhur olim, muhandis va muharrirlar yetishib chiqadi va ular oʻlkamizning turli oliy, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, ilmiy muassasa va nashriyotlarida ishlab, fan va madaniyatimizni yuksaltirishga munosib hissa qoʻshadilar.

Ashurali Zohiriy bu davrda faqat bilim yurtida adabiyotdan dars beribgina qolmay, oʻlka bilim yurtlari uchun Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ (1925) nomli maxsus xrestomatiya ham tuzdi. Kitobda muallif oʻzbek klassik adabiyotining ulugʻ namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiylardan tortib, XX asr boshlari va 20-yillardagi yangi oʻzbek adabiyotining Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Elbek, Botu, Rafiq Moʻmin kabi vakillarigacha boʻlgan ijodkorlarning turli janrlardagi asarlaridan namunalar berdi.

Ashurali Zohiriy 1921-1930- yillarda Qoʻqonda „Yangi Fargʻona“ (1921-1926-yillarda „Fargʻona“ nomi bilan chiqqan) gazetasida Choʻlpon, Hamza, Nazir Toʻraqulov, Lutfulla Olimiy, Botu, Abdulla Qahhor va boshqalar bilan birga ishlab, yangi oʻzbek adabiyoti va matbuoti, maorifi va madaniyati, uning yutuq va kamchiliklari haqida ilmiy publitsistik maqolalari bilan faol qatnasha boshlaydi. 20-yillarda Turkistonda kuchaya boshlagan til va imlo masalalari, adabiy merosga munosabat bahslariga faol aralashib, bu borada milliy adabiy tilimizning qonun va qoidalari, klassik adabiyot va folklor merosimiz haqida qimmatli fikr va mulohaza bildirdi.

Ashurali Zohiriy bu davrlarda, oʻzbek klassik adabiyoti va uning mashhur namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiy bilan birga, boy oʻtmish madaniy va maʼnaviy merosimiz boʻlgan folklor asarlariga ham shunday katta ehtirom va hurmat bilan qaradi, ularda xalqimizning oʻtmish tarixi, urf-odatlari, maishiy hayoti, orzu-umidlari va armonlari, kechinmalari yorqin aks etganligini chuqur his qildi, bu borada koʻplab manba va materiallar (ertak, maqol, qoʻshiq, yor-yor va boshqalar) toʻpladi, maxsus maqolalar yozdi. Ayniqsa, xalq orasida keng tarqalib, asrlar davomida kelin-kuyov toʻylarimizda aytilib kelingan yor-yor qoʻshiqlari (oʻlanlari)ni toʻplab, soʻzboshi bilan eʼlon qildi. Kirish maqolasida yor-yor qoʻshiqlarining haqiqiy mohiyati, dardli ohanglarini chuqur tahlil qilib beradi: &quot;Oʻzbek xotin-qizlarining yor-yor kuylarining oʻynoq ohanglari ichida qanchalik mung, qanchalik huzn borligini kim bilmaydi? Qiz hayotining eng saodatli va umrda tugʻilish va oʻlish kabi bir marta boʻladigan kun, toʻy kuni, oʻzbek qizi uchun qanday falokatli, qanday qaro bir kun boʻlar edi.

Koʻngil istagidan mahrum, sevgi lazzatidan benasib, umr savdosi yuzasidan umrbod gʻamgin, shikasta dil, shikasta xotir, oʻzbek qizlari oʻz uyini naqadar gʻamginlik bilan tark etadi:

Oq miltiqqa qora qilib otgan otam, Oʻz qizini yot qilib sotgan otam. Hay-hay oʻlan jon oʻlan, Mis panjara yor-yor. Har jafoga koʻnadi, qiz bechora yor-yor. Eski hayotning buzgʻun sharoiti, qadimgi muhitning chirik qonunlari, hammadan koʻra koʻproq xotin-qizlar boshiga kulfat boʻlib tushgan edi. Insonlik huquqidan mahrum etilgan oʻzbek xotini uchun butun dunyo qorongʻi edi. Bechora dunyoda baxt degan narsa borligiga ishonmaydigan boʻlib qolgan edi:

Andijonda oʻt yoqsam, Oʻshda tutun, Bu dunyoda bormikan bagʻri butun. Ashurali Zohiriy eʼlon qilgan ushbu laparlar va unga yozilgan soʻzboshi shu davrlarda bosilgan Elbekning „Laparlar“ (1992), „Ashulalar“ (1935), Rafiq Moʻminning „Qoʻshiqlarimiz“, Shokir Sulaymonning „Xalq adabiyoti“ (1923), Gʻozi Olim Yunusovning „Alla toʻgʻrisida bir necha soʻz“ (1926) kabi maqolalari qatori muhim gʻoyaviy-tarbiyaviy ahamiyatga ega boʻldi.

Lekin, afsuski, shunga qaramay, 20-yillarning oxirlarida Ashurali Zohiriy, Qoʻqondagi bir guruh taniqli ziyolilar qatori, „Botir gapchilar“ nomli maxfiy millatchilik tashkilotining aʼzosi boʻlgan degan siyosiy tuhmat bilan begunoh qamaladi. U 30-yillar oxirida qatagʻonga uchrab, hayoti va faoliyati, merosi uzoq yillar oʻrganilmay keldi. 50-yillar oxirlarida rasman oqlangandan keyingina Ashurali Zohiriy biografiyasiga doir maʼlumotlar koʻrina boshladi.

Shundan soʻng qamoqda biror yil qiynoqda yotgach, oxiri 1931-yil 25-aprelda OGPUning sud komissiyasi majlisi uni millatchilik tashkiloti „Botir gapchilar“ning faol aʼzosi degan aybnoma bilan Lutfilla Olimiy, Yoqub Omon, Abdulla Rahmatzoda, Nosir Erkin, Nuriddin Ermatov, Abdulla Qahhorlar bilan turli muddatga qamoq va surgun jazosiga hukm qiladi. (Bular ichida faqat Abdulla Qahhor gunohsiz topilib, tezda hibsdan ozod etiladi). Ashurali Zohiriy gʻoyaviy rahbar boʻlgan degan aybda oʻn yilga surgun boʻladi. Oila aʼzolari (33 yoshli rafiqasi Malikaxon, 15 yoshli oʻquvchi qizi Mohira, 4 yoshli oʻgʻli Marat, 2 yoshli Najib va boshqalar) koʻngillari vayron boʻlgan holda ogʻir ahvolda qoladilar. U boshqa oʻziga oʻxshagan baxtsiz, erksiz mahbuslar qatori uzoq surgunda ogʻir jismoniy mehnat azoblarini boshdan kechiradi. Oxiri 1936-yilda mehnat lageridan qaytadi, lekin u siyosiy taʼqib va kuzatuvlardan qutila olmaydi. 1937-yil 5-sentyabrdauyi tintuv qilinib, oʻzi yana qamoqqa olib ketiladi. 1937-yil 4-sentyabrda Oʻzbekiston Ichki ishlar vazirligi qarori bilan unga „Milliy ittihod“ tashkilotining asosi boʻlgan va soʻnggi vaqtgacha uning topshirigʻi bilan sovet hokimiyati va kommunistik partiyaga qarshi kurash olib borgan, 1936-yil surgundan qaytgach ham bu faoliyatini toʻxtatmagan va aksilinqilobiy millatchilardan Sulaymonov (Choʻlpon – Sh. T), Gʻozi Yunusovlar bilan aloqa bogʻlab, igʻvogarona millatchilik fikrlarini tarqatib yurgan&quot; – degan katta siyosiy ayb qoʻyiladi. Shu aybnoma asosida Oʻzbekiston Ichki ishlar xalq komissarlari qoshidagi uchlik komissiyasining 1937-yil 4-dekabrdagi majlisi qarori bilan oliy jazoga otuvga hukm qilinadi. Hukm mazkur yilning 28-dekabrida ijro etiladi.

Ashurali Zohiriy 1937 – yilgi boshqa siyosiy qatagʻon qurbonlari kabi faqat Stalin vafotidan keyin bir necha yil oʻtgach, 1958 – yil 15 – sentyabrdagina oqlandi. Lekin ,haqiqiy maʼnoda faqat Mustaqillikdan keyingina qadrini topdi. Umr boʻyi Vatan hurligini orzu qilgan va bu yoʻlda fidokorona kurashgan maʼrifat va istiqlol fidoyisi nomi dillarda mangu yashaydi.

Sherali Turdiyev „Sharq yulduzi“ jurnalining 4-sonidan olindi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
Ad.:Madaminov A., Valixonov M., To-jiboyev R., Maʼrifat charogʻboni („Ada-biy meros“), N° 3, T., 1987.
{{OʻzME}}

[[Turkum:Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Muhammad Alixon madrasasida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qatagʻon qurbonlari]]{{Shaxsiyat-stub}}</text>
      <sha1>c8e45iuak6iwqhupejfoiiq02tfrh7a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269503</id>
      <parentid>6269499</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16935" sha1="47fhkcudb5eyr34wax26zmtdy33940m" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2023-12}}

'''Ashurali Zohiriy''' –  [[maʼrifat]] va [[istiqlol]] [[Fidoiylar|fidoyi]]si, XX asrning boshlari va 20-yillarida Turkistondagi madaniy va maʼrifiy hayotning taniqli namoyandalaridan biri edi.

Ashurali Zohiriy 1885-yilda Muqimiy, Furqat, Hamza, Zavqiy kabi mashhur shoirlar vatani – Qoʻqon shahri yaqinidagi Oyim qishlogʻida tavallud topgan. U dastlab shu yerdagi eski usuldagi maktabda, soʻng Madalixon madrasasida oʻqigan. Bu yerda u arab, [[fors tili]], sharq klassik va ayniqsa oʻzbek klassik adabiyotining buyuk namoyondalari asarlarini muhabbat bilan oʻrgana boshladi. 1908-1913-yillarda oʻzi dars bergan „Yangi usul“ maktabida ularning asarlaridan maʼnaviy-maʼrifiy tarbiya quroli sifatida foydalanadi.

== Hayoti va ijodi ==

Qoʻqon shahridagidagi Muhammad Alixon (Maʼdalixon) madrasasida tahsil koʻrgan (1914). Tarix, adabiyotni chuqur bilgan. [[Arab tili maktablari|Arab,]] fors, [[ozarbayjon]], turk, tatar va rus tillarini oʻrgangan. Rus-tuzem maktabida [[oʻzbek tili]] va adabiyotidan daryo bergan, Qoʻqonda „Gʻayrat“ nomli xususiy nashriyot tashkil etgan. „Sadoyi Fargʻona“ (1916–21), „Fargʻona“ (1922–28) gazetalarida adabiy xodim boʻlib ishlagan. Vaqtli matbuot sahifalarida maʼrifatparvarlik maqolalari bilan faol ishtirok etgan. Yangi usuldagi maktablar ochgan. Qoʻqonda „Dorulmuallimin“ maktabini tashkil etib, shu yerda ishlagan. Qori-Niyoziy rahbarlik qilgan Fargʻona pedagogika texnikumida, Qoʻqon pedagogika bilim yurti, neft texnikumi, savod-sizlikni tugatish kurslari va maktablarda muallimlik qilgan. Kishilarni til oʻrganishga, ilmli boʻlishga daʼvat etgan. S.Oqosov bilan hamkorlikda maktab oʻquvchilari uchun „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ darsligini tuzgan (1912). Oʻzbek tilida birinchi boʻlib, boshlangʻich sinflar uchun „Imlo“ darsligini yaratgan (Qozonda nashr etilgan, 1916). Navoiyning „Muhokamat ul-lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlari ustida matnshunoslik tadqiqotlari olib borgan. „Muhokamat ul-lugʻatayn“ni husnixatda koʻchirib (1916), Qoʻqonda Vayner kutubxonasida chop ettirgan (1917). „Vaqfiya“ni ham nashrga tayyorlagan, lekin nomaʼlum sabablarga koʻra nashr etilmay qolgan. „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ 835 tuzgan (1925). Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ toʻplamini nashr ettirgan (1926).Hur fikrlovchi ziyoli shaxs sifatida Ashurali Zohiriy shoʻro tuzumi uchun xavf tugʻdirdi. Shuning uchun ham u avval 1930-yilda qamoqqa olinib, 10 yilga hukm qilingan va muddatidan oldin qaytgan. Ammo 1937-yilda ikkinchi bor qamoqqa olingan va qatl etishga hukm qilingan.

Mazkur davrda Alisher Navoiyning mashhur „Muhokamat-ul lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlarini, shuningdek, Boburning „Boburnoma“sini nashr ettirgan. 1914-yilda „Ona tili“ degan maxsus maqola yozib, unda Alisher Navoiyning „Muhokamat-ul lugʻatayn“ asarini oʻzbek tili tarixidagi muhim oʻrni va ahamiyatini alohida taʼkidlab koʻrsatgan. „Sadoyi Fargʻona“ gazetasining 1914-yil 1-sonida (3-aprel) yozgan „Soʻzboshi“ sida milliy hayot va millatning taraqqiysida milliy matbuot va adabiyotning roli haqida qizgʻin fikr yuritib, yangi adabiyot va matbuotning milliy ong va hislarni uygʻotishda maʼnaviy-ruhiy tarbiya sohasida muhim qudratli qurol ekanligini koʻrsatib oʻtgan. Jumladan, Zohiriy bu haqda alohida toʻxtab shunday deb yozadi: „Gazeta har bir millatning tarjimonidirki, bilmagan narsalarini bildirar va ham millatning muddaosini boshqa­larga bildirar. Yana boshqa bir soʻz bilan aytilsa, gazeta har bir millatning tilidir. Gazetasiz millat tilsizdir. Zero, tili va adabiyoti yoʻq millat millat emasdir. Har kimning dunyoda tirik turmogʻi uchun havo bilan suv qanday lozim boʻlsa, har qavmning hayoti saodati uchun ul millatning adabiyoti va matbuoti boʻlmogʻi lozim“ („Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, № 1).

Bundan tashqari u mazkur yilda buyuk qrim-tatar maʼrifatchisi va islohotchisi boʻlgan Ismoilbek Gaspiralining bevaqt vafoti bilan „Marhum Ismoilbek qanday ishlar qilgan?“ degan yana bir muhim maqola eʼlon qiladi. Maqolada Ismoil Gaspiralining Boqchasaroydagi yoshlik va oʻqish yillari, ish faoliyati va keyinchalik Moskva, Parijdagi oʻqishlari, askariy xizmatlari, Qrimga qaytib, yangi usul maktab ochishi va „Tarjumon“ (1883) nomli gazeta chiqarib, darsliklar yozishi, bularni keyinchalik butun Rossiya musulmon matbuoti va maktablarining rivojiga koʻrsatgan hayotbaxsh taʼsiri haqida fikr yuritadi. Ayniqsa, „Rusiya musulmonlari“ kitobiga katta baho berib, bu haqda shunday deb yozadi: &quot;Ismoilbek janoblarining „Rusiya musulmonlari“ asari 30-40 sahifadan iborat boʻlsa ham „Ismoilbek“ deganda hamma turk, tatar birdan Boqchasaroygʻa qarab taʼzim qilmoqqa loyiq va sazovor etgan xizmatlarining bundan necha yil muqaddam (butun turk-tatar olamini qorongʻulik oʻrab olgʻon vaqtda) tuzgan dasturni istiqbolda tasavvur etgan ishlarining loyihasidir. „Rusiya musulmonlari“ asaridan turk va tatar millati ilm va hunardan mahrumdirlar, agar shul ketishda davom etsalar, oxiri yutulib, munqaruz boʻlurlar. Endi alarning bu zaif, bunday keyinda qolmoqlarigʻa sabab nima? Turk-tatar millatini mahv va inqirozdan qutqarmoq uchun nima qilmoq lozim? degan savollar berib, bunga javoban qayd etadi: bizning bu zaifligimizga sabab jahlimiz, Ovroʻpa ilm va maorifidan bahrasizligimizdir. Bundan qutulmoq uchun oʻqimogʻimiz lozim, Ovroʻpa ilm afkorini oramizgʻa suqmaqligʻimiz lozimdir. Lekin, Ovroʻpa ilm va maorifini turk-tatarlar orasigʻa faqat oʻz maktab va madrasalarida oʻz tillari bilan idhol etmoq mumkindir. Bu jihatlar birla Rusiyada yashagʻuvchi turkiylarning oʻz adabiyotlari boʻlur, – degan fikrini, avval turk-tatar mutafakkirlarining yuqori tabaqalarigʻa [[Rus tili|ruscha]] asari bilan bildirdi. Umumiyroq suratda bildirmoq qasdi birla 1883-yilda „Tarjumon“ gazetasini chiqarmoqqa ruxsat oldi ham shu yil 10-apreldan nashrgʻa boshlab, oʻylagʻon fikrini yozmoqgʻa boshladi.

„Tarjumon“ chiqmogʻi bilan bolalargʻa qirq kun ichida turkcha oʻqib, yozmoq mumkin ekanligini koʻrsatmoq uchun Boqchasaroyning „Qaytmaz ogʻa“ mahallasining bir-ikki maktabini tuzatib, madrasa shogirdidan Bakir afandi talabaga usuli savtiya taʼlimlarini oʻrgatib, boʻladurgʻon birinchi muallimning ham tadorkini etdi&quot; (Qarang: „Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, 17-sentabr, № 60, 1-2 betlar).

Ashurali Zohiriyning mazkur maqolasi ushbu yilda Ismoilbek vafoti munosabati bilan yozilgan Mahmudxoʻja Behbudiyning „Ismoilbek ila musohaba“, Hamzaning „Yavmul vafot“ (1914) kabi maqolalari va S.Ayniy, Tavallolarning marsiyalariga gʻoyaviy jihatdan hamohang edi.

Ashurali Zohiriy bu bilan cheklanib qolmadi. Zamondoshlarining xotiralariga qaraganda u 1912-1913-yillarda ichki Rossiyadagi tatar musulmonlarining yangi maktab va maorif sohasidagi tajribalarini oʻrganish maqsadida Qozonga ham borgan, u yerdagi muallimlar va ularning oʻqitish metodlari bilan tanishgan. Qosimiya madrasasida turk-tatar tarixidan dars beruvchi [[Zaki Validiy|Ahmad Zakiy Validiy Toʻgʻon]] bilan uchrashib, uning 1912-yilda bosilgan „Turk-tatar tarixi“ kitobi bilan qiziqadi. Kitob muallifiga koʻpdan Fargʻona xonlari tarixini oʻrganib yurganligi, lekin ularning Turkiston umumiy tarixi jarayonidagi oʻrnini belgilashda qiynalib turganini aytadi. Qoʻqonga qaytgach, mazkur sayohat taassurotlari ostida bu yerdagi taraqqiyparvar doʻstlari bilan birga „Gʻayrat“ nomli kutubxona ochadi.

Qoʻqondagi rus-tuzem maktabi oʻqituvchisi Serkiboy Oqaev bilan hamkorlikda „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ (1912) ini yozib, unga yangi usul maktablarida oʻqiydigan talabalarni maʼnaviy-axloqiy va ruhiy jihatdan tarbiyalash uchun oson boʻlgan turli badiiy, didaktik namunalarni beradi. Ularni imlo, xat-savod jihatdan toʻgʻri tarbiyalash uchun 1916-yilda koʻrgazmali „Imlo“ risolasini nashr ettiradi. Asta-sekin u, maʼrifatchilik, matbuotchilik ishlari bilan birga, oʻlkadagi milliy istiqlolchilik ishlariga ham aralashib, „El bayrogʻi“ (1917) gazetasi va „Yurt“ jurnalida faol ishtirok etadi. Jumladan, 1917-yil rus fevral inqilobidan keyin mazkur yilning 1-iyunidan Qoʻqonda oʻzi chiqara boshlagan „Yurt“ jurnalida Choʻlpon, Shokir Muxtoriy va boshqalarning Turkiston muxtoriyati gʻoyasi uchun kurash ruhidagi sheʼr va maqolalarini eʼlon qiladi. „El bayrogʻi“ gazetasida Choʻlponning muxtoriyat gʻalabasidan cheksiz quvonib yozgan „Ozod turk bayrami“ sheʼrini bosadi.

Koʻz oching, boqing har yon, 

Qardoshlar qanday zamon, Shodliklar boʻldi jahon,

Fido bu kunlarga Hurriyat bayrogʻimiz, 

Adolat oʻrtogʻimiz, Xursand boʻlgan chogʻimiz, Mevalasin bogʻimiz.

1913-1914-yillarda ilmiy izlanishlar olib borish maqsadida Fargʻonada boʻlib, keyin (1917-yil rus fevral inqilobidan soʻng) Turkistondagi milliy istiqlolchilik kurashida faol qatnashgan mashhur turkiyshunos olim Ahmad Zaki Validiy Toʻgʻon ham 1969-yilda Istanbulda bosilgan turkcha „Xotiralar“ kitobida 1913-1914-yillarda Qozon universiteti professori Katonov yoʻllanmasi bilan Fargʻonada boʻlganligi, bu yerda Choʻlpon, N.Toʻraqulov va A.Zohiriy boshqalar bilan tanishganligi, Ashurali Zohiriy uyida yashab, u bilan hamkorlikda birmuncha madaniy-maʼrifiy ishlarni amalga oshirganligini eslaydi. 1917-yilda ikkinchi bor Turkistonga kelib, bu yerda muxtoriyat gʻoyasi gʻalabasi uchun kurashda rus unitarist millatchilarining qarshiligini yengishda, Mahmudxoʻja Behbudiy, Ubaydulla Xoʻjaev bilan birga, Ashurali Zohiriy ham yordam berganini yozadi.

Shu bilan birga Ashurali Zohiriy bu yillarda ham pedagogik faoliyatini toʻxtatmadi. 1917-yil sentyabridan eʼtiboran [[Fargʻona viloyati]] maʼrifatparvarlari va maorif jamiyati aʼzolari yordamida tashkil boʻlgan maktablar uchun muallimlar tayyorlovchi dorilmualliminda Bulat Soliyev, Hodi Fayzi, Qori Niyoziy kabi pedagoglar bilan birga ishlaydi, u yerda oʻzbek tili va adabiyotidan dars beradi. Dorilmuallimin keyinchalik Fargʻona viloyat taʼlim-tarbiya texnikumdan mashhur oʻn uch qaldirgʻoch – Rahim Otajonov, Faxriddin Shamsuddinov, Tesha Zohidov, Fattoh Rahmonov, Ulugʻ Tursunov kabi mashhur olim, muhandis va muharrirlar yetishib chiqadi va ular oʻlkamizning turli oliy, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, ilmiy muassasa va nashriyotlarida ishlab, fan va madaniyatimizni yuksaltirishga munosib hissa qoʻshadilar.

Ashurali Zohiriy bu davrda faqat bilim yurtida adabiyotdan dars beribgina qolmay, oʻlka bilim yurtlari uchun Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ (1925) nomli maxsus xrestomatiya ham tuzdi. Kitobda muallif oʻzbek klassik adabiyotining ulugʻ namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiylardan tortib, XX asr boshlari va 20-yillardagi yangi oʻzbek adabiyotining Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Elbek, Botu, Rafiq Moʻmin kabi vakillarigacha boʻlgan ijodkorlarning turli janrlardagi asarlaridan namunalar berdi.

Ashurali Zohiriy 1921-1930- yillarda Qoʻqonda „Yangi Fargʻona“ (1921-1926-yillarda „Fargʻona“ nomi bilan chiqqan) gazetasida Choʻlpon, Hamza, Nazir Toʻraqulov, Lutfulla Olimiy, Botu, Abdulla Qahhor va boshqalar bilan birga ishlab, yangi oʻzbek adabiyoti va matbuoti, maorifi va madaniyati, uning yutuq va kamchiliklari haqida ilmiy publitsistik maqolalari bilan faol qatnasha boshlaydi. 20-yillarda Turkistonda kuchaya boshlagan til va imlo masalalari, adabiy merosga munosabat bahslariga faol aralashib, bu borada milliy adabiy tilimizning qonun va qoidalari, klassik adabiyot va folklor merosimiz haqida qimmatli fikr va mulohaza bildirdi.

Ashurali Zohiriy bu davrlarda, oʻzbek klassik adabiyoti va uning mashhur namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiy bilan birga, boy oʻtmish madaniy va maʼnaviy merosimiz boʻlgan folklor asarlariga ham shunday katta ehtirom va hurmat bilan qaradi, ularda xalqimizning oʻtmish tarixi, urf-odatlari, maishiy hayoti, orzu-umidlari va armonlari, kechinmalari yorqin aks etganligini chuqur his qildi, bu borada koʻplab manba va materiallar (ertak, maqol, qoʻshiq, yor-yor va boshqalar) toʻpladi, maxsus maqolalar yozdi. Ayniqsa, xalq orasida keng tarqalib, asrlar davomida kelin-kuyov toʻylarimizda aytilib kelingan yor-yor qoʻshiqlari (oʻlanlari)ni toʻplab, soʻzboshi bilan eʼlon qildi. Kirish maqolasida yor-yor qoʻshiqlarining haqiqiy mohiyati, dardli ohanglarini chuqur tahlil qilib beradi: &quot;Oʻzbek xotin-qizlarining yor-yor kuylarining oʻynoq ohanglari ichida qanchalik mung, qanchalik huzn borligini kim bilmaydi? Qiz hayotining eng saodatli va umrda tugʻilish va oʻlish kabi bir marta boʻladigan kun, toʻy kuni, oʻzbek qizi uchun qanday falokatli, qanday qaro bir kun boʻlar edi.

Koʻngil istagidan mahrum, sevgi lazzatidan benasib, umr savdosi yuzasidan umrbod gʻamgin, shikasta dil, shikasta xotir, oʻzbek qizlari oʻz uyini naqadar gʻamginlik bilan tark etadi:

Oq miltiqqa qora qilib otgan otam, Oʻz qizini yot qilib sotgan otam. Hay-hay oʻlan jon oʻlan, Mis panjara yor-yor. Har jafoga koʻnadi, qiz bechora yor-yor. Eski hayotning buzgʻun sharoiti, qadimgi muhitning chirik qonunlari, hammadan koʻra koʻproq xotin-qizlar boshiga kulfat boʻlib tushgan edi. Insonlik huquqidan mahrum etilgan oʻzbek xotini uchun butun dunyo qorongʻi edi. Bechora dunyoda baxt degan narsa borligiga ishonmaydigan boʻlib qolgan edi:

Andijonda oʻt yoqsam, Oʻshda tutun, Bu dunyoda bormikan bagʻri butun. Ashurali Zohiriy eʼlon qilgan ushbu laparlar va unga yozilgan soʻzboshi shu davrlarda bosilgan Elbekning „Laparlar“ (1992), „Ashulalar“ (1935), Rafiq Moʻminning „Qoʻshiqlarimiz“, Shokir Sulaymonning „Xalq adabiyoti“ (1923), Gʻozi Olim Yunusovning „Alla toʻgʻrisida bir necha soʻz“ (1926) kabi maqolalari qatori muhim gʻoyaviy-tarbiyaviy ahamiyatga ega boʻldi.

Lekin, afsuski, shunga qaramay, 20-yillarning oxirlarida Ashurali Zohiriy, Qoʻqondagi bir guruh taniqli ziyolilar qatori, „Botir gapchilar“ nomli maxfiy millatchilik tashkilotining aʼzosi boʻlgan degan siyosiy tuhmat bilan begunoh qamaladi. U 30-yillar oxirida qatagʻonga uchrab, hayoti va faoliyati, merosi uzoq yillar oʻrganilmay keldi. 50-yillar oxirlarida rasman oqlangandan keyingina Ashurali Zohiriy biografiyasiga doir maʼlumotlar koʻrina boshladi.

Shundan soʻng qamoqda biror yil qiynoqda yotgach, oxiri 1931-yil 25-aprelda OGPUning sud komissiyasi majlisi uni millatchilik tashkiloti „Botir gapchilar“ning faol aʼzosi degan aybnoma bilan Lutfilla Olimiy, Yoqub Omon, Abdulla Rahmatzoda, Nosir Erkin, Nuriddin Ermatov, Abdulla Qahhorlar bilan turli muddatga qamoq va surgun jazosiga hukm qiladi. (Bular ichida faqat Abdulla Qahhor gunohsiz topilib, tezda hibsdan ozod etiladi). Ashurali Zohiriy gʻoyaviy rahbar boʻlgan degan aybda oʻn yilga surgun boʻladi. Oila aʼzolari (33 yoshli rafiqasi Malikaxon, 15 yoshli oʻquvchi qizi Mohira, 4 yoshli oʻgʻli Marat, 2 yoshli Najib va boshqalar) koʻngillari vayron boʻlgan holda ogʻir ahvolda qoladilar. U boshqa oʻziga oʻxshagan baxtsiz, erksiz mahbuslar qatori uzoq surgunda ogʻir jismoniy mehnat azoblarini boshdan kechiradi. Oxiri 1936-yilda mehnat lageridan qaytadi, lekin u siyosiy taʼqib va kuzatuvlardan qutila olmaydi. 1937-yil 5-sentyabrdauyi tintuv qilinib, oʻzi yana qamoqqa olib ketiladi. 1937-yil 4-sentyabrda Oʻzbekiston Ichki ishlar vazirligi qarori bilan unga „Milliy ittihod“ tashkilotining asosi boʻlgan va soʻnggi vaqtgacha uning topshirigʻi bilan sovet hokimiyati va kommunistik partiyaga qarshi kurash olib borgan, 1936-yil surgundan qaytgach ham bu faoliyatini toʻxtatmagan va aksilinqilobiy millatchilardan Sulaymonov (Choʻlpon – Sh. T), Gʻozi Yunusovlar bilan aloqa bogʻlab, igʻvogarona millatchilik fikrlarini tarqatib yurgan&quot; – degan katta siyosiy ayb qoʻyiladi. Shu aybnoma asosida Oʻzbekiston Ichki ishlar xalq komissarlari qoshidagi uchlik komissiyasining 1937-yil 4-dekabrdagi majlisi qarori bilan oliy jazoga otuvga hukm qilinadi. Hukm mazkur yilning 28-dekabrida ijro etiladi.

Ashurali Zohiriy 1937 – yilgi boshqa siyosiy qatagʻon qurbonlari kabi faqat Stalin vafotidan keyin bir necha yil oʻtgach, 1958 – yil 15 – sentyabrdagina oqlandi. Lekin ,haqiqiy maʼnoda faqat Mustaqillikdan keyingina qadrini topdi. Umr boʻyi Vatan hurligini orzu qilgan va bu yoʻlda fidokorona kurashgan maʼrifat va istiqlol fidoyisi nomi dillarda mangu yashaydi.

Sherali Turdiyev „Sharq yulduzi“ jurnalining 4-sonidan olindi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
Ad.:Madaminov A., Valixonov M., To-jiboyev R., Maʼrifat charogʻboni („Ada-biy meros“), N° 3, T., 1987.
{{OʻzME}}

[[Turkum:Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Muhammad Alixon madrasasida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qatagʻon qurbonlari]]{{Shaxsiyat-stub}}</text>
      <sha1>47fhkcudb5eyr34wax26zmtdy33940m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269504</id>
      <parentid>6269503</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16936" sha1="7keutyl7xn3gt5dfdubnxtnn5884292" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2023-12}}

'''Ashurali Zohiriy''' –  [[maʼrifat]] va [[istiqlol]] [[Fidoiylar|fidoyi]]si, XX asrning boshlari va 20-yillarida Turkistondagi madaniy va maʼrifiy hayotning taniqli namoyandalaridan biri edi.

Ashurali Zohiriy 1885-yilda Muqimiy, Furqat, Hamza, Zavqiy kabi mashhur shoirlar vatani – Qoʻqon shahri yaqinidagi Oyim qishlogʻida tavallud topgan. U dastlab shu yerdagi eski usuldagi maktabda, soʻng Madalixon madrasasida oʻqigan. Bu yerda u arab, [[fors tili]], sharq klassik va ayniqsa oʻzbek klassik adabiyotining buyuk namoyondalari asarlarini muhabbat bilan oʻrgana boshladi. 1908-1913-yillarda oʻzi dars bergan „Yangi usul“ maktabida ularning asarlaridan maʼnaviy-maʼrifiy tarbiya quroli sifatida foydalanadi.

== Hayoti va ijodi ==

Qoʻqon shahridagidagi Muhammad Alixon (Maʼdalixon) madrasasida tahsil koʻrgan (1914). Tarix, adabiyotni chuqur bilgan. [[Arab tili maktablari|Arab,]] fors, [[ozarbayjon]], turk, tatar va rus tillarini oʻrgangan. Rus-tuzem maktabida [[oʻzbek tili]] va adabiyotidan daryo bergan, Qoʻqonda „Gʻayrat“ nomli xususiy nashriyot tashkil etgan. „Sadoyi Fargʻona“ (1916–21), „Fargʻona“ (1922–28) gazetalarida adabiy xodim boʻlib ishlagan. Vaqtli matbuot sahifalarida maʼrifatparvarlik maqolalari bilan faol ishtirok etgan. Yangi usuldagi maktablar ochgan. Qoʻqonda „Dorulmuallimin“ maktabini tashkil etib, shu yerda ishlagan. Qori-Niyoziy rahbarlik qilgan Fargʻona pedagogika texnikumida, Qoʻqon pedagogika bilim yurti, neft texnikumi, savod-sizlikni tugatish kurslari va maktablarda muallimlik qilgan. Kishilarni til oʻrganishga, ilmli boʻlishga daʼvat etgan. S.Oqosov bilan hamkorlikda maktab oʻquvchilari uchun „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ darsligini tuzgan (1912). Oʻzbek tilida birinchi boʻlib, boshlangʻich sinflar uchun „Imlo“ darsligini yaratgan (Qozonda nashr etilgan, 1916). Navoiyning „Muhokamat ul-lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlari ustida matnshunoslik tadqiqotlari olib borgan. „Muhokamat ul-lugʻatayn“ni husnixatda koʻchirib (1916), Qoʻqonda Vayner kutubxonasida chop ettirgan (1917). „Vaqfiya“ni ham nashrga tayyorlagan, lekin nomaʼlum sabablarga koʻra nashr etilmay qolgan. „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ 835 tuzgan (1925). Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ toʻplamini nashr ettirgan (1926).Hur fikrlovchi ziyoli shaxs sifatida Ashurali Zohiriy shoʻro tuzumi uchun xavf tugʻdirdi. Shuning uchun ham u avval 1930-yilda qamoqqa olinib, 10 yilga hukm qilingan va muddatidan oldin qaytgan. Ammo 1937-yilda ikkinchi bor qamoqqa olingan va qatl etishga hukm qilingan.

Mazkur davrda Alisher Navoiyning mashhur „Muhokamat-ul lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlarini, shuningdek, Boburning „Boburnoma“sini nashr ettirgan. 1914-yilda „Ona tili“ degan maxsus maqola yozib, unda Alisher Navoiyning „Muhokamat-ul lugʻatayn“ asarini oʻzbek tili tarixidagi muhim oʻrni va ahamiyatini alohida taʼkidlab koʻrsatgan. „Sadoyi Fargʻona“ gazetasining 1914-yil 1-sonida (3-aprel) yozgan „Soʻzboshi“ sida milliy hayot va millatning taraqqiysida milliy matbuot va adabiyotning roli haqida qizgʻin fikr yuritib, yangi adabiyot va matbuotning milliy ong va hislarni uygʻotishda maʼnaviy-ruhiy tarbiya sohasida muhim qudratli qurol ekanligini koʻrsatib oʻtgan. Jumladan, Zohiriy bu haqda alohida toʻxtab shunday deb yozadi: „Gazeta har bir millatning tarjimonidirki, bilmagan narsalarini bildirar va ham millatning muddaosini boshqa­larga bildirar. Yana boshqa bir soʻz bilan aytilsa, gazeta har bir millatning tilidir. Gazetasiz millat tilsizdir. Zero, tili va adabiyoti yoʻq millat millat emasdir. Har kimning dunyoda tirik turmogʻi uchun havo bilan suv qanday lozim boʻlsa, har qavmning hayoti saodati uchun ul millatning adabiyoti va matbuoti boʻlmogʻi lozim“ („Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, № 1).

Bundan tashqari u mazkur yilda buyuk qrim-tatar maʼrifatchisi va islohotchisi boʻlgan Ismoilbek Gaspiralining bevaqt vafoti bilan „Marhum Ismoilbek qanday ishlar qilgan?“ degan yana bir muhim maqola eʼlon qiladi. Maqolada Ismoil Gaspiralining Boqchasaroydagi yoshlik va oʻqish yillari, ish faoliyati va keyinchalik Moskva, Parijdagi oʻqishlari, askariy xizmatlari, Qrimga qaytib, yangi usul maktab ochishi va „Tarjumon“ (1883) nomli gazeta chiqarib, darsliklar yozishi, bularni keyinchalik butun Rossiya musulmon matbuoti va maktablarining rivojiga koʻrsatgan hayotbaxsh taʼsiri haqida fikr yuritadi. Ayniqsa, „Rusiya musulmonlari“ kitobiga katta baho berib, bu haqda shunday deb yozadi: &quot;Ismoilbek janoblarining „Rusiya musulmonlari“ asari 30-40 sahifadan iborat boʻlsa ham „Ismoilbek“ deganda hamma turk, tatar birdan Boqchasaroygʻa qarab taʼzim qilmoqqa loyiq va sazovor etgan xizmatlarining bundan necha yil muqaddam (butun turk-tatar olamini qorongʻulik oʻrab olgʻon vaqtda) tuzgan dasturni istiqbolda tasavvur etgan ishlarining loyihasidir. „Rusiya musulmonlari“ asaridan turk va tatar millati ilm va hunardan mahrumdirlar, agar shul ketishda davom etsalar, oxiri yutulib, munqaruz boʻlurlar. Endi alarning bu zaif, bunday keyinda qolmoqlarigʻa sabab nima? Turk-tatar millatini mahv va inqirozdan qutqarmoq uchun nima qilmoq lozim? degan savollar berib, bunga javoban qayd etadi: bizning bu zaifligimizga sabab jahlimiz, Ovroʻpa ilm va maorifidan bahrasizligimizdir. Bundan qutulmoq uchun oʻqimogʻimiz lozim, Ovroʻpa ilm afkorini oramizgʻa suqmaqligʻimiz lozimdir. Lekin, Ovroʻpa ilm va maorifini turk-tatarlar orasigʻa faqat oʻz maktab va madrasalarida oʻz tillari bilan idhol etmoq mumkindir. Bu jihatlar birla Rusiyada yashagʻuvchi turkiylarning oʻz adabiyotlari boʻlur, – degan fikrini, avval turk-tatar mutafakkirlarining yuqori tabaqalarigʻa [[Rus tili|ruscha]] asari bilan bildirdi. Umumiyroq suratda bildirmoq qasdi birla 1883-yilda „Tarjumon“ gazetasini chiqarmoqqa ruxsat oldi ham shu yil 10-apreldan nashrgʻa boshlab, oʻylagʻon fikrini yozmoqgʻa boshladi.

„Tarjumon“ chiqmogʻi bilan bolalargʻa qirq kun ichida turkcha oʻqib, yozmoq mumkin ekanligini koʻrsatmoq uchun Boqchasaroyning „Qaytmaz ogʻa“ mahallasining bir-ikki maktabini tuzatib, madrasa shogirdidan Bakir afandi talabaga usuli savtiya taʼlimlarini oʻrgatib, boʻladurgʻon birinchi muallimning ham tadorkini etdi&quot; (Qarang: „Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, 17-sentabr, № 60, 1-2 betlar).

Ashurali Zohiriyning mazkur maqolasi ushbu yilda Ismoilbek vafoti munosabati bilan yozilgan Mahmudxoʻja Behbudiyning „Ismoilbek ila musohaba“, Hamzaning „Yavmul vafot“ (1914) kabi maqolalari va S.Ayniy, Tavallolarning marsiyalariga gʻoyaviy jihatdan hamohang edi.

Ashurali Zohiriy bu bilan cheklanib qolmadi. Zamondoshlarining xotiralariga qaraganda u 1912-1913-yillarda ichki Rossiyadagi tatar musulmonlarining yangi maktab va maorif sohasidagi tajribalarini oʻrganish maqsadida Qozonga ham borgan, u yerdagi muallimlar va ularning oʻqitish metodlari bilan tanishgan. Qosimiya madrasasida turk-tatar tarixidan dars beruvchi [[Zaki Validiy|Ahmad Zakiy Validiy Toʻgʻon]] bilan uchrashib, uning 1912-yilda bosilgan „Turk-tatar tarixi“ kitobi bilan qiziqadi. Kitob muallifiga koʻpdan Fargʻona xonlari tarixini oʻrganib yurganligi, lekin ularning Turkiston umumiy tarixi jarayonidagi oʻrnini belgilashda qiynalib turganini aytadi. Qoʻqonga qaytgach, mazkur sayohat taassurotlari ostida bu yerdagi taraqqiyparvar doʻstlari bilan birga „Gʻayrat“ nomli kutubxona ochadi.

Qoʻqondagi rus-tuzem maktabi oʻqituvchisi Serkiboy Oqaev bilan hamkorlikda „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ (1912) ini yozib, unga yangi usul maktablarida oʻqiydigan talabalarni maʼnaviy-axloqiy va ruhiy jihatdan tarbiyalash uchun oson boʻlgan turli badiiy, didaktik namunalarni beradi. Ularni imlo, xat-savod jihatdan toʻgʻri tarbiyalash uchun 1916-yilda koʻrgazmali „Imlo“ risolasini nashr ettiradi. Asta-sekin u, maʼrifatchilik, matbuotchilik ishlari bilan birga, oʻlkadagi milliy istiqlolchilik ishlariga ham aralashib, „El bayrogʻi“ (1917) gazetasi va „Yurt“ jurnalida faol ishtirok etadi. Jumladan, 1917-yil rus fevral inqilobidan keyin mazkur yilning 1-iyunidan Qoʻqonda oʻzi chiqara boshlagan „Yurt“ jurnalida Choʻlpon, Shokir Muxtoriy va boshqalarning Turkiston muxtoriyati gʻoyasi uchun kurash ruhidagi sheʼr va maqolalarini eʼlon qiladi. „El bayrogʻi“ gazetasida Choʻlponning muxtoriyat gʻalabasidan cheksiz quvonib yozgan „Ozod turk bayrami“ sheʼrini bosadi.

Koʻz oching, boqing har yon, 

Qardoshlar qanday zamon, Shodliklar boʻldi jahon,

Fido bu kunlarga Hurriyat bayrogʻimiz, 

Adolat oʻrtogʻimiz, Xursand boʻlgan chogʻimiz, Mevalasin bogʻimiz.

1913-1914-yillarda ilmiy izlanishlar olib borish maqsadida Fargʻonada boʻlib, keyin (1917-yil rus fevral inqilobidan soʻng) Turkistondagi milliy istiqlolchilik kurashida faol qatnashgan mashhur turkiyshunos olim Ahmad Zaki Validiy Toʻgʻon ham 1969-yilda Istanbulda bosilgan turkcha „Xotiralar“ kitobida 1913-1914-yillarda Qozon universiteti professori Katonov yoʻllanmasi bilan Fargʻonada boʻlganligi, bu yerda Choʻlpon, N.Toʻraqulov va A.Zohiriy boshqalar bilan tanishganligi, Ashurali Zohiriy uyida yashab, u bilan hamkorlikda birmuncha madaniy-maʼrifiy ishlarni amalga oshirganligini eslaydi. 1917-yilda ikkinchi bor Turkistonga kelib, bu yerda muxtoriyat gʻoyasi gʻalabasi uchun kurashda rus unitarist millatchilarining qarshiligini yengishda, Mahmudxoʻja Behbudiy, Ubaydulla Xoʻjaev bilan birga, Ashurali Zohiriy ham yordam berganini yozadi.

Shu bilan birga Ashurali Zohiriy bu yillarda ham pedagogik faoliyatini toʻxtatmadi. 1917-yil sentyabridan eʼtiboran [[Fargʻona viloyati]] maʼrifatparvarlari va maorif jamiyati aʼzolari yordamida tashkil boʻlgan maktablar uchun muallimlar tayyorlovchi dorilmualliminda Bulat Soliyev, Hodi Fayzi, Qori Niyoziy kabi pedagoglar bilan birga ishlaydi, u yerda oʻzbek tili va adabiyotidan dars beradi. Dorilmuallimin keyinchalik Fargʻona viloyat taʼlim-tarbiya texnikumdan mashhur oʻn uch qaldirgʻoch – Rahim Otajonov, Faxriddin Shamsuddinov, Tesha Zohidov, Fattoh Rahmonov, Ulugʻ Tursunov kabi mashhur olim, muhandis va muharrirlar yetishib chiqadi va ular oʻlkamizning turli oliy, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, ilmiy muassasa va nashriyotlarida ishlab, fan va madaniyatimizni yuksaltirishga munosib hissa qoʻshadilar.

Ashurali Zohiriy bu davrda faqat bilim yurtida adabiyotdan dars beribgina qolmay, oʻlka bilim yurtlari uchun Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ (1925) nomli maxsus xrestomatiya ham tuzdi. Kitobda muallif oʻzbek klassik adabiyotining ulugʻ namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiylardan tortib, XX asr boshlari va 20-yillardagi yangi oʻzbek adabiyotining Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Elbek, Botu, Rafiq Moʻmin kabi vakillarigacha boʻlgan ijodkorlarning turli janrlardagi asarlaridan namunalar berdi.

Ashurali Zohiriy 1921-1930- yillarda Qoʻqonda „Yangi Fargʻona“ (1921-1926-yillarda „Fargʻona“ nomi bilan chiqqan) gazetasida Choʻlpon, Hamza, Nazir Toʻraqulov, Lutfulla Olimiy, Botu, Abdulla Qahhor va boshqalar bilan birga ishlab, yangi oʻzbek adabiyoti va matbuoti, maorifi va madaniyati, uning yutuq va kamchiliklari haqida ilmiy publitsistik maqolalari bilan faol qatnasha boshlaydi. 20-yillarda Turkistonda kuchaya boshlagan til va imlo masalalari, adabiy merosga munosabat bahslariga faol aralashib, bu borada milliy adabiy tilimizning qonun va qoidalari, klassik adabiyot va folklor merosimiz haqida qimmatli fikr va mulohaza bildirdi.

Ashurali Zohiriy bu davrlarda, oʻzbek klassik adabiyoti va uning mashhur namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiy bilan birga, boy oʻtmish madaniy va maʼnaviy merosimiz boʻlgan folklor asarlariga ham shunday katta ehtirom va hurmat bilan qaradi, ularda xalqimizning oʻtmish tarixi, urf-odatlari, maishiy hayoti, orzu-umidlari va armonlari, kechinmalari yorqin aks etganligini chuqur his qildi, bu borada koʻplab manba va materiallar (ertak, maqol, qoʻshiq, yor-yor va boshqalar) toʻpladi, maxsus maqolalar yozdi. Ayniqsa, xalq orasida keng tarqalib, asrlar davomida kelin-kuyov toʻylarimizda aytilib kelingan yor-yor qoʻshiqlari (oʻlanlari)ni toʻplab, soʻzboshi bilan eʼlon qildi. Kirish maqolasida yor-yor qoʻshiqlarining haqiqiy mohiyati, dardli ohanglarini chuqur tahlil qilib beradi: &quot;Oʻzbek xotin-qizlarining yor-yor kuylarining oʻynoq ohanglari ichida qanchalik mung, qanchalik huzn borligini kim bilmaydi? Qiz hayotining eng saodatli va umrda tugʻilish va oʻlish kabi bir marta boʻladigan kun, toʻy kuni, oʻzbek qizi uchun qanday falokatli, qanday qaro bir kun boʻlar edi.

Koʻngil istagidan mahrum, sevgi lazzatidan benasib, umr savdosi yuzasidan umrbod gʻamgin, shikasta dil, shikasta xotir, oʻzbek qizlari oʻz uyini naqadar gʻamginlik bilan tark etadi:

Oq miltiqqa qora qilib otgan otam, Oʻz qizini yot qilib sotgan otam. Hay-hay oʻlan jon oʻlan, Mis panjara yor-yor. Har jafoga koʻnadi, qiz bechora yor-yor. Eski hayotning buzgʻun sharoiti, qadimgi muhitning chirik qonunlari, hammadan koʻra koʻproq xotin-qizlar boshiga kulfat boʻlib tushgan edi. Insonlik huquqidan mahrum etilgan oʻzbek xotini uchun butun dunyo qorongʻi edi. Bechora dunyoda baxt degan narsa borligiga ishonmaydigan boʻlib qolgan edi:

Andijonda oʻt yoqsam, Oʻshda tutun, Bu dunyoda bormikan bagʻri butun. Ashurali Zohiriy eʼlon qilgan ushbu laparlar va unga yozilgan soʻzboshi shu davrlarda bosilgan Elbekning „Laparlar“ (1992), „Ashulalar“ (1935), Rafiq Moʻminning „Qoʻshiqlarimiz“, Shokir Sulaymonning „Xalq adabiyoti“ (1923), Gʻozi Olim Yunusovning „Alla toʻgʻrisida bir necha soʻz“ (1926) kabi maqolalari qatori muhim gʻoyaviy-tarbiyaviy ahamiyatga ega boʻldi.

Lekin, afsuski, shunga qaramay, 20-yillarning oxirlarida Ashurali Zohiriy, Qoʻqondagi bir guruh taniqli ziyolilar qatori, „Botir gapchilar“ nomli maxfiy millatchilik tashkilotining aʼzosi boʻlgan degan siyosiy tuhmat bilan begunoh qamaladi. U 30-yillar oxirida qatagʻonga uchrab, hayoti va faoliyati, merosi uzoq yillar oʻrganilmay keldi. 50-yillar oxirlarida rasman oqlangandan keyingina Ashurali Zohiriy biografiyasiga doir maʼlumotlar koʻrina boshladi.

Shundan soʻng qamoqda biror yil qiynoqda yotgach, oxiri 1931-yil 25-aprelda OGPUning sud komissiyasi majlisi uni millatchilik tashkiloti „Botir gapchilar“ning faol aʼzosi degan aybnoma bilan Lutfilla Olimiy, Yoqub Omon, Abdulla Rahmatzoda, Nosir Erkin, Nuriddin Ermatov, Abdulla Qahhorlar bilan turli muddatga qamoq va surgun jazosiga hukm qiladi. (Bular ichida faqat Abdulla Qahhor gunohsiz topilib, tezda hibsdan ozod etiladi). Ashurali Zohiriy gʻoyaviy rahbar boʻlgan degan aybda oʻn yilga surgun boʻladi. Oila aʼzolari (33 yoshli rafiqasi Malikaxon, 15 yoshli oʻquvchi qizi Mohira, 4 yoshli oʻgʻli Marat, 2 yoshli Najib va boshqalar) koʻngillari vayron boʻlgan holda ogʻir ahvolda qoladilar. U boshqa oʻziga oʻxshagan baxtsiz, erksiz mahbuslar qatori uzoq surgunda ogʻir jismoniy mehnat azoblarini boshdan kechiradi. Oxiri 1936-yilda mehnat lageridan qaytadi, lekin u siyosiy taʼqib va kuzatuvlardan qutila olmaydi. 1937-yil 5-sentyabrdauyi tintuv qilinib, oʻzi yana qamoqqa olib ketiladi. 1937-yil 4-sentyabrda Oʻzbekiston Ichki ishlar vazirligi qarori bilan unga „Milliy ittihod“ tashkilotining asosi boʻlgan va soʻnggi vaqtgacha uning topshirigʻi bilan sovet hokimiyati va kommunistik partiyaga qarshi kurash olib borgan, 1936-yil surgundan qaytgach ham bu faoliyatini toʻxtatmagan va aksilinqilobiy millatchilardan Sulaymonov (Choʻlpon – Sh. T), Gʻozi Yunusovlar bilan aloqa bogʻlab, igʻvogarona millatchilik fikrlarini tarqatib yurgan&quot; – degan katta siyosiy ayb qoʻyiladi. Shu aybnoma asosida Oʻzbekiston Ichki ishlar xalq komissarlari qoshidagi uchlik komissiyasining 1937-yil 4-dekabrdagi majlisi qarori bilan oliy jazoga otuvga hukm qilinadi. Hukm mazkur yilning 28-dekabrida ijro etiladi.

Ashurali Zohiriy 1937 – yilgi boshqa siyosiy qatagʻon qurbonlari kabi faqat Stalin vafotidan keyin bir necha yil oʻtgach, 1958 – yil 15 – sentyabrdagina oqlandi. Lekin ,haqiqiy maʼnoda faqat Mustaqillikdan keyingina qadrini topdi. Umr boʻyi Vatan hurligini orzu qilgan va bu yoʻlda fidokorona kurashgan maʼrifat va istiqlol fidoyisi nomi dillarda mangu yashaydi.

Sherali Turdiyev „Sharq yulduzi“ jurnalining 4-sonidan olindi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

Ad.:Madaminov A., Valixonov M., To-jiboyev R., Maʼrifat charogʻboni („Ada-biy meros“), N° 3, T., 1987.
{{OʻzME}}

[[Turkum:Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Muhammad Alixon madrasasida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qatagʻon qurbonlari]]{{Shaxsiyat-stub}}</text>
      <sha1>7keutyl7xn3gt5dfdubnxtnn5884292</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269505</id>
      <parentid>6269504</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16936" sha1="d80m8t5vs1k8l5dl5ebb0ymvc8a6rxb" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2023-12}}

'''Ashurali Zohiriy''' –  [[maʼrifat]] va [[istiqlol]] [[Fidoiylar|fidoyi]]si, XX asrning boshlari va 20-yillarida Turkistondagi madaniy va maʼrifiy hayotning taniqli namoyandalaridan biri edi.

Ashurali Zohiriy 1885-yilda Muqimiy, Furqat, Hamza, Zavqiy kabi mashhur shoirlar vatani – Qoʻqon shahri yaqinidagi Oyim qishlogʻida tavallud topgan. U dastlab shu yerdagi eski usuldagi maktabda, soʻng Madalixon madrasasida oʻqigan. Bu yerda u arab, [[fors tili]], sharq klassik va ayniqsa oʻzbek klassik adabiyotining buyuk namoyondalari asarlarini muhabbat bilan oʻrgana boshladi. 1908-1913-yillarda oʻzi dars bergan „Yangi usul“ maktabida ularning asarlaridan maʼnaviy-maʼrifiy tarbiya quroli sifatida foydalanadi.

== Hayoti va ijodi ==

Qoʻqon shahridagidagi Muhammad Alixon (Maʼdalixon) madrasasida tahsil koʻrgan (1914). Tarix, adabiyotni chuqur bilgan. [[Arab tili maktablari|Arab,]] fors, [[ozarbayjon]], turk, tatar va rus tillarini oʻrgangan. Rus-tuzem maktabida [[oʻzbek tili]] va adabiyotidan daryo bergan, Qoʻqonda „Gʻayrat“ nomli xususiy nashriyot tashkil etgan. „Sadoyi Fargʻona“ (1916–21), „Fargʻona“ (1922–28) gazetalarida adabiy xodim boʻlib ishlagan. Vaqtli matbuot sahifalarida maʼrifatparvarlik maqolalari bilan faol ishtirok etgan. Yangi usuldagi maktablar ochgan. Qoʻqonda „Dorulmuallimin“ maktabini tashkil etib, shu yerda ishlagan. Qori-Niyoziy rahbarlik qilgan Fargʻona pedagogika texnikumida, Qoʻqon pedagogika bilim yurti, neft texnikumi, savod-sizlikni tugatish kurslari va maktablarda muallimlik qilgan. Kishilarni til oʻrganishga, ilmli boʻlishga daʼvat etgan. S.Oqosov bilan hamkorlikda maktab oʻquvchilari uchun „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ darsligini tuzgan (1912). Oʻzbek tilida birinchi boʻlib, boshlangʻich sinflar uchun „Imlo“ darsligini yaratgan (Qozonda nashr etilgan, 1916). Navoiyning „Muhokamat ul-lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlari ustida matnshunoslik tadqiqotlari olib borgan. „Muhokamat ul-lugʻatayn“ni husnixatda koʻchirib (1916), Qoʻqonda Vayner kutubxonasida chop ettirgan (1917). „Vaqfiya“ni ham nashrga tayyorlagan, lekin nomaʼlum sabablarga koʻra nashr etilmay qolgan. „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ 835 tuzgan (1925). Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ toʻplamini nashr ettirgan (1926).Hur fikrlovchi ziyoli shaxs sifatida Ashurali Zohiriy shoʻro tuzumi uchun xavf tugʻdirdi. Shuning uchun ham u avval 1930-yilda qamoqqa olinib, 10 yilga hukm qilingan va muddatidan oldin qaytgan. Ammo 1937-yilda ikkinchi bor qamoqqa olingan va qatl etishga hukm qilingan.

Mazkur davrda Alisher Navoiyning mashhur „Muhokamat-ul lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlarini, shuningdek, Boburning „Boburnoma“sini nashr ettirgan. 1914-yilda „Ona tili“ degan maxsus maqola yozib, unda Alisher Navoiyning „Muhokamat-ul lugʻatayn“ asarini oʻzbek tili tarixidagi muhim oʻrni va ahamiyatini alohida taʼkidlab koʻrsatgan. „Sadoyi Fargʻona“ gazetasining 1914-yil 1-sonida (3-aprel) yozgan „Soʻzboshi“ sida milliy hayot va millatning taraqqiysida milliy matbuot va adabiyotning roli haqida qizgʻin fikr yuritib, yangi adabiyot va matbuotning milliy ong va hislarni uygʻotishda maʼnaviy-ruhiy tarbiya sohasida muhim qudratli qurol ekanligini koʻrsatib oʻtgan. Jumladan, Zohiriy bu haqda alohida toʻxtab shunday deb yozadi: „Gazeta har bir millatning tarjimonidirki, bilmagan narsalarini bildirar va ham millatning muddaosini boshqa­larga bildirar. Yana boshqa bir soʻz bilan aytilsa, gazeta har bir millatning tilidir. Gazetasiz millat tilsizdir. Zero, tili va adabiyoti yoʻq millat millat emasdir. Har kimning dunyoda tirik turmogʻi uchun havo bilan suv qanday lozim boʻlsa, har qavmning hayoti saodati uchun ul millatning adabiyoti va matbuoti boʻlmogʻi lozim“ („Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, № 1).

Bundan tashqari u mazkur yilda buyuk qrim-tatar maʼrifatchisi va islohotchisi boʻlgan Ismoilbek Gaspiralining bevaqt vafoti bilan „Marhum Ismoilbek qanday ishlar qilgan?“ degan yana bir muhim maqola eʼlon qiladi. Maqolada Ismoil Gaspiralining Boqchasaroydagi yoshlik va oʻqish yillari, ish faoliyati va keyinchalik Moskva, Parijdagi oʻqishlari, askariy xizmatlari, Qrimga qaytib, yangi usul maktab ochishi va „Tarjumon“ (1883) nomli gazeta chiqarib, darsliklar yozishi, bularni keyinchalik butun Rossiya musulmon matbuoti va maktablarining rivojiga koʻrsatgan hayotbaxsh taʼsiri haqida fikr yuritadi. Ayniqsa, „Rusiya musulmonlari“ kitobiga katta baho berib, bu haqda shunday deb yozadi: &quot;Ismoilbek janoblarining „Rusiya musulmonlari“ asari 30-40 sahifadan iborat boʻlsa ham „Ismoilbek“ deganda hamma turk, tatar birdan Boqchasaroygʻa qarab taʼzim qilmoqqa loyiq va sazovor etgan xizmatlarining bundan necha yil muqaddam (butun turk-tatar olamini qorongʻulik oʻrab olgʻon vaqtda) tuzgan dasturni istiqbolda tasavvur etgan ishlarining loyihasidir. „Rusiya musulmonlari“ asaridan turk va tatar millati ilm va hunardan mahrumdirlar, agar shul ketishda davom etsalar, oxiri yutulib, munqaruz boʻlurlar. Endi alarning bu zaif, bunday keyinda qolmoqlarigʻa sabab nima? Turk-tatar millatini mahv va inqirozdan qutqarmoq uchun nima qilmoq lozim? degan savollar berib, bunga javoban qayd etadi: bizning bu zaifligimizga sabab jahlimiz, Ovroʻpa ilm va maorifidan bahrasizligimizdir. Bundan qutulmoq uchun oʻqimogʻimiz lozim, Ovroʻpa ilm afkorini oramizgʻa suqmaqligʻimiz lozimdir. Lekin, Ovroʻpa ilm va maorifini turk-tatarlar orasigʻa faqat oʻz maktab va madrasalarida oʻz tillari bilan idhol etmoq mumkindir. Bu jihatlar birla Rusiyada yashagʻuvchi turkiylarning oʻz adabiyotlari boʻlur, – degan fikrini, avval turk-tatar mutafakkirlarining yuqori tabaqalarigʻa [[Rus tili|ruscha]] asari bilan bildirdi. Umumiyroq suratda bildirmoq qasdi birla 1883-yilda „Tarjumon“ gazetasini chiqarmoqqa ruxsat oldi ham shu yil 10-apreldan nashrgʻa boshlab, oʻylagʻon fikrini yozmoqgʻa boshladi.

„Tarjumon“ chiqmogʻi bilan bolalargʻa qirq kun ichida turkcha oʻqib, yozmoq mumkin ekanligini koʻrsatmoq uchun Boqchasaroyning „Qaytmaz ogʻa“ mahallasining bir-ikki maktabini tuzatib, madrasa shogirdidan Bakir afandi talabaga usuli savtiya taʼlimlarini oʻrgatib, boʻladurgʻon birinchi muallimning ham tadorkini etdi&quot; (Qarang: „Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, 17-sentabr, № 60, 1-2 betlar).

Ashurali Zohiriyning mazkur maqolasi ushbu yilda Ismoilbek vafoti munosabati bilan yozilgan Mahmudxoʻja Behbudiyning „Ismoilbek ila musohaba“, Hamzaning „Yavmul vafot“ (1914) kabi maqolalari va S.Ayniy, Tavallolarning marsiyalariga gʻoyaviy jihatdan hamohang edi.

Ashurali Zohiriy bu bilan cheklanib qolmadi. Zamondoshlarining xotiralariga qaraganda u 1912-1913-yillarda ichki Rossiyadagi tatar musulmonlarining yangi maktab va maorif sohasidagi tajribalarini oʻrganish maqsadida Qozonga ham borgan, u yerdagi muallimlar va ularning oʻqitish metodlari bilan tanishgan. Qosimiya madrasasida turk-tatar tarixidan dars beruvchi [[Zaki Validiy|Ahmad Zakiy Validiy Toʻgʻon]] bilan uchrashib, uning 1912-yilda bosilgan „Turk-tatar tarixi“ kitobi bilan qiziqadi. Kitob muallifiga koʻpdan Fargʻona xonlari tarixini oʻrganib yurganligi, lekin ularning Turkiston umumiy tarixi jarayonidagi oʻrnini belgilashda qiynalib turganini aytadi. Qoʻqonga qaytgach, mazkur sayohat taassurotlari ostida bu yerdagi taraqqiyparvar doʻstlari bilan birga „Gʻayrat“ nomli kutubxona ochadi.

Qoʻqondagi rus-tuzem maktabi oʻqituvchisi Serkiboy Oqaev bilan hamkorlikda „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ (1912) ini yozib, unga yangi usul maktablarida oʻqiydigan talabalarni maʼnaviy-axloqiy va ruhiy jihatdan tarbiyalash uchun oson boʻlgan turli badiiy, didaktik namunalarni beradi. Ularni imlo, xat-savod jihatdan toʻgʻri tarbiyalash uchun 1916-yilda koʻrgazmali „Imlo“ risolasini nashr ettiradi. Asta-sekin u, maʼrifatchilik, matbuotchilik ishlari bilan birga, oʻlkadagi milliy istiqlolchilik ishlariga ham aralashib, „El bayrogʻi“ (1917) gazetasi va „Yurt“ jurnalida faol ishtirok etadi. Jumladan, 1917-yil rus fevral inqilobidan keyin mazkur yilning 1-iyunidan Qoʻqonda oʻzi chiqara boshlagan „Yurt“ jurnalida Choʻlpon, Shokir Muxtoriy va boshqalarning Turkiston muxtoriyati gʻoyasi uchun kurash ruhidagi sheʼr va maqolalarini eʼlon qiladi. „El bayrogʻi“ gazetasida Choʻlponning muxtoriyat gʻalabasidan cheksiz quvonib yozgan „Ozod turk bayrami“ sheʼrini bosadi.

Koʻz oching, boqing har yon, 

Qardoshlar qanday zamon, Shodliklar boʻldi jahon,

Fido bu kunlarga Hurriyat bayrogʻimiz, 

Adolat oʻrtogʻimiz, Xursand boʻlgan chogʻimiz, Mevalasin bogʻimiz.

1913-1914-yillarda ilmiy izlanishlar olib borish maqsadida Fargʻonada boʻlib, keyin (1917-yil rus fevral inqilobidan soʻng) Turkistondagi milliy istiqlolchilik kurashida faol qatnashgan mashhur turkiyshunos olim Ahmad Zaki Validiy Toʻgʻon ham 1969-yilda Istanbulda bosilgan turkcha „Xotiralar“ kitobida 1913-1914-yillarda Qozon universiteti professori Katonov yoʻllanmasi bilan Fargʻonada boʻlganligi, bu yerda Choʻlpon, N.Toʻraqulov va A.Zohiriy boshqalar bilan tanishganligi, Ashurali Zohiriy uyida yashab, u bilan hamkorlikda birmuncha madaniy-maʼrifiy ishlarni amalga oshirganligini eslaydi. 1917-yilda ikkinchi bor Turkistonga kelib, bu yerda muxtoriyat gʻoyasi gʻalabasi uchun kurashda rus unitarist millatchilarining qarshiligini yengishda, Mahmudxoʻja Behbudiy, Ubaydulla Xoʻjaev bilan birga, Ashurali Zohiriy ham yordam berganini yozadi.

Shu bilan birga Ashurali Zohiriy bu yillarda ham pedagogik faoliyatini toʻxtatmadi. 1917-yil sentyabridan eʼtiboran [[Fargʻona viloyati]] maʼrifatparvarlari va maorif jamiyati aʼzolari yordamida tashkil boʻlgan maktablar uchun muallimlar tayyorlovchi dorilmualliminda Bulat Soliyev, Hodi Fayzi, Qori Niyoziy kabi pedagoglar bilan birga ishlaydi, u yerda oʻzbek tili va adabiyotidan dars beradi. Dorilmuallimin keyinchalik Fargʻona viloyat taʼlim-tarbiya texnikumdan mashhur oʻn uch qaldirgʻoch – Rahim Otajonov, Faxriddin Shamsuddinov, Tesha Zohidov, Fattoh Rahmonov, Ulugʻ Tursunov kabi mashhur olim, muhandis va muharrirlar yetishib chiqadi va ular oʻlkamizning turli oliy, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, ilmiy muassasa va nashriyotlarida ishlab, fan va madaniyatimizni yuksaltirishga munosib hissa qoʻshadilar.

Ashurali Zohiriy bu davrda faqat bilim yurtida adabiyotdan dars beribgina qolmay, oʻlka bilim yurtlari uchun Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ (1925) nomli maxsus xrestomatiya ham tuzdi. Kitobda muallif oʻzbek klassik adabiyotining ulugʻ namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiylardan tortib, XX asr boshlari va 20-yillardagi yangi oʻzbek adabiyotining Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Elbek, Botu, Rafiq Moʻmin kabi vakillarigacha boʻlgan ijodkorlarning turli janrlardagi asarlaridan namunalar berdi.

Ashurali Zohiriy 1921-1930- yillarda Qoʻqonda „Yangi Fargʻona“ (1921-1926-yillarda „Fargʻona“ nomi bilan chiqqan) gazetasida Choʻlpon, Hamza, Nazir Toʻraqulov, Lutfulla Olimiy, Botu, Abdulla Qahhor va boshqalar bilan birga ishlab, yangi oʻzbek adabiyoti va matbuoti, maorifi va madaniyati, uning yutuq va kamchiliklari haqida ilmiy publitsistik maqolalari bilan faol qatnasha boshlaydi. 20-yillarda Turkistonda kuchaya boshlagan til va imlo masalalari, adabiy merosga munosabat bahslariga faol aralashib, bu borada milliy adabiy tilimizning qonun va qoidalari, klassik adabiyot va folklor merosimiz haqida qimmatli fikr va mulohaza bildirdi.

Ashurali Zohiriy bu davrlarda, oʻzbek klassik adabiyoti va uning mashhur namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiy bilan birga, boy oʻtmish madaniy va maʼnaviy merosimiz boʻlgan folklor asarlariga ham shunday katta ehtirom va hurmat bilan qaradi, ularda xalqimizning oʻtmish tarixi, urf-odatlari, maishiy hayoti, orzu-umidlari va armonlari, kechinmalari yorqin aks etganligini chuqur his qildi, bu borada koʻplab manba va materiallar (ertak, maqol, qoʻshiq, yor-yor va boshqalar) toʻpladi, maxsus maqolalar yozdi. Ayniqsa, xalq orasida keng tarqalib, asrlar davomida kelin-kuyov toʻylarimizda aytilib kelingan yor-yor qoʻshiqlari (oʻlanlari)ni toʻplab, soʻzboshi bilan eʼlon qildi. Kirish maqolasida yor-yor qoʻshiqlarining haqiqiy mohiyati, dardli ohanglarini chuqur tahlil qilib beradi: &quot;Oʻzbek xotin-qizlarining yor-yor kuylarining oʻynoq ohanglari ichida qanchalik mung, qanchalik huzn borligini kim bilmaydi? Qiz hayotining eng saodatli va umrda tugʻilish va oʻlish kabi bir marta boʻladigan kun, toʻy kuni, oʻzbek qizi uchun qanday falokatli, qanday qaro bir kun boʻlar edi.

Koʻngil istagidan mahrum, sevgi lazzatidan benasib, umr savdosi yuzasidan umrbod gʻamgin, shikasta dil, shikasta xotir, oʻzbek qizlari oʻz uyini naqadar gʻamginlik bilan tark etadi:

Oq miltiqqa qora qilib otgan otam, Oʻz qizini yot qilib sotgan otam. Hay-hay oʻlan jon oʻlan, Mis panjara yor-yor. Har jafoga koʻnadi, qiz bechora yor-yor. Eski hayotning buzgʻun sharoiti, qadimgi muhitning chirik qonunlari, hammadan koʻra koʻproq xotin-qizlar boshiga kulfat boʻlib tushgan edi. Insonlik huquqidan mahrum etilgan oʻzbek xotini uchun butun dunyo qorongʻi edi. Bechora dunyoda baxt degan narsa borligiga ishonmaydigan boʻlib qolgan edi:

Andijonda oʻt yoqsam, Oʻshda tutun, Bu dunyoda bormikan bagʻri butun. Ashurali Zohiriy eʼlon qilgan ushbu laparlar va unga yozilgan soʻzboshi shu davrlarda bosilgan Elbekning „Laparlar“ (1992), „Ashulalar“ (1935), Rafiq Moʻminning „Qoʻshiqlarimiz“, Shokir Sulaymonning „Xalq adabiyoti“ (1923), Gʻozi Olim Yunusovning „Alla toʻgʻrisida bir necha soʻz“ (1926) kabi maqolalari qatori muhim gʻoyaviy-tarbiyaviy ahamiyatga ega boʻldi.

Lekin, afsuski, shunga qaramay, 20-yillarning oxirlarida Ashurali Zohiriy, Qoʻqondagi bir guruh taniqli ziyolilar qatori, „Botir gapchilar“ nomli maxfiy millatchilik tashkilotining aʼzosi boʻlgan degan siyosiy tuhmat bilan begunoh qamaladi. U 30-yillar oxirida qatagʻonga uchrab, hayoti va faoliyati, merosi uzoq yillar oʻrganilmay keldi. 50-yillar oxirlarida rasman oqlangandan keyingina Ashurali Zohiriy biografiyasiga doir maʼlumotlar koʻrina boshladi.

Shundan soʻng qamoqda biror yil qiynoqda yotgach, oxiri 1931-yil 25-aprelda OGPUning sud komissiyasi majlisi uni millatchilik tashkiloti „Botir gapchilar“ning faol aʼzosi degan aybnoma bilan Lutfilla Olimiy, Yoqub Omon, Abdulla Rahmatzoda, Nosir Erkin, Nuriddin Ermatov, Abdulla Qahhorlar bilan turli muddatga qamoq va surgun jazosiga hukm qiladi. (Bular ichida faqat Abdulla Qahhor gunohsiz topilib, tezda hibsdan ozod etiladi). Ashurali Zohiriy gʻoyaviy rahbar boʻlgan degan aybda oʻn yilga surgun boʻladi. Oila aʼzolari (33 yoshli rafiqasi Malikaxon, 15 yoshli oʻquvchi qizi Mohira, 4 yoshli oʻgʻli Marat, 2 yoshli Najib va boshqalar) koʻngillari vayron boʻlgan holda ogʻir ahvolda qoladilar. U boshqa oʻziga oʻxshagan baxtsiz, erksiz mahbuslar qatori uzoq surgunda ogʻir jismoniy mehnat azoblarini boshdan kechiradi. Oxiri 1936-yilda mehnat lageridan qaytadi, lekin u siyosiy taʼqib va kuzatuvlardan qutila olmaydi. 1937-yil 5-sentyabrdauyi tintuv qilinib, oʻzi yana qamoqqa olib ketiladi. 1937-yil 4-sentyabrda Oʻzbekiston Ichki ishlar vazirligi qarori bilan unga „Milliy ittihod“ tashkilotining asosi boʻlgan va soʻnggi vaqtgacha uning topshirigʻi bilan sovet hokimiyati va kommunistik partiyaga qarshi kurash olib borgan, 1936-yil surgundan qaytgach ham bu faoliyatini toʻxtatmagan va aksilinqilobiy millatchilardan Sulaymonov (Choʻlpon – Sh. T), Gʻozi Yunusovlar bilan aloqa bogʻlab, igʻvogarona millatchilik fikrlarini tarqatib yurgan&quot; – degan katta siyosiy ayb qoʻyiladi. Shu aybnoma asosida Oʻzbekiston Ichki ishlar xalq komissarlari qoshidagi uchlik komissiyasining 1937-yil 4-dekabrdagi majlisi qarori bilan oliy jazoga otuvga hukm qilinadi. Hukm mazkur yilning 28-dekabrida ijro etiladi.

Ashurali Zohiriy 1937 – yilgi boshqa siyosiy qatagʻon qurbonlari kabi faqat Stalin vafotidan keyin bir necha yil oʻtgach, 1958 – yil 15 – sentyabrdagina oqlandi. Lekin ,haqiqiy maʼnoda faqat Mustaqillikdan keyingina qadrini topdi. Umr boʻyi Vatan hurligini orzu qilgan va bu yoʻlda fidokorona kurashgan maʼrifat va istiqlol fidoyisi nomi dillarda mangu yashaydi.

Sherali Turdiyev „Sharq yulduzi“ jurnalining 4-sonidan olindi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}
Ad.:Madaminov A., Valixonov M., To-jiboyev R., Maʼrifat charogʻboni („Ada-biy meros“), N° 3, T., 1987.


[[Turkum:Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Muhammad Alixon madrasasida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qatagʻon qurbonlari]]{{Shaxsiyat-stub}}</text>
      <sha1>d80m8t5vs1k8l5dl5ebb0ymvc8a6rxb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269506</id>
      <parentid>6269505</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16937" sha1="oi0yhoc2wd3ulb796hog4a7lv7xfi1r" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2023-12}}

'''Ashurali Zohiriy''' –  [[maʼrifat]] va [[istiqlol]] [[Fidoiylar|fidoyi]]si, XX asrning boshlari va 20-yillarida Turkistondagi madaniy va maʼrifiy hayotning taniqli namoyandalaridan biri edi.

Ashurali Zohiriy 1885-yilda Muqimiy, Furqat, Hamza, Zavqiy kabi mashhur shoirlar vatani – Qoʻqon shahri yaqinidagi Oyim qishlogʻida tavallud topgan. U dastlab shu yerdagi eski usuldagi maktabda, soʻng Madalixon madrasasida oʻqigan. Bu yerda u arab, [[fors tili]], sharq klassik va ayniqsa oʻzbek klassik adabiyotining buyuk namoyondalari asarlarini muhabbat bilan oʻrgana boshladi. 1908-1913-yillarda oʻzi dars bergan „Yangi usul“ maktabida ularning asarlaridan maʼnaviy-maʼrifiy tarbiya quroli sifatida foydalanadi.

== Hayoti va ijodi ==

Qoʻqon shahridagidagi Muhammad Alixon (Maʼdalixon) madrasasida tahsil koʻrgan (1914). Tarix, adabiyotni chuqur bilgan. [[Arab tili maktablari|Arab,]] fors, [[ozarbayjon]], turk, tatar va rus tillarini oʻrgangan. Rus-tuzem maktabida [[oʻzbek tili]] va adabiyotidan daryo bergan, Qoʻqonda „Gʻayrat“ nomli xususiy nashriyot tashkil etgan. „Sadoyi Fargʻona“ (1916–21), „Fargʻona“ (1922–28) gazetalarida adabiy xodim boʻlib ishlagan. Vaqtli matbuot sahifalarida maʼrifatparvarlik maqolalari bilan faol ishtirok etgan. Yangi usuldagi maktablar ochgan. Qoʻqonda „Dorulmuallimin“ maktabini tashkil etib, shu yerda ishlagan. Qori-Niyoziy rahbarlik qilgan Fargʻona pedagogika texnikumida, Qoʻqon pedagogika bilim yurti, neft texnikumi, savod-sizlikni tugatish kurslari va maktablarda muallimlik qilgan. Kishilarni til oʻrganishga, ilmli boʻlishga daʼvat etgan. S.Oqosov bilan hamkorlikda maktab oʻquvchilari uchun „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ darsligini tuzgan (1912). Oʻzbek tilida birinchi boʻlib, boshlangʻich sinflar uchun „Imlo“ darsligini yaratgan (Qozonda nashr etilgan, 1916). Navoiyning „Muhokamat ul-lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlari ustida matnshunoslik tadqiqotlari olib borgan. „Muhokamat ul-lugʻatayn“ni husnixatda koʻchirib (1916), Qoʻqonda Vayner kutubxonasida chop ettirgan (1917). „Vaqfiya“ni ham nashrga tayyorlagan, lekin nomaʼlum sabablarga koʻra nashr etilmay qolgan. „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ 835 tuzgan (1925). Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ toʻplamini nashr ettirgan (1926).Hur fikrlovchi ziyoli shaxs sifatida Ashurali Zohiriy shoʻro tuzumi uchun xavf tugʻdirdi. Shuning uchun ham u avval 1930-yilda qamoqqa olinib, 10 yilga hukm qilingan va muddatidan oldin qaytgan. Ammo 1937-yilda ikkinchi bor qamoqqa olingan va qatl etishga hukm qilingan.

Mazkur davrda Alisher Navoiyning mashhur „Muhokamat-ul lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlarini, shuningdek, Boburning „Boburnoma“sini nashr ettirgan. 1914-yilda „Ona tili“ degan maxsus maqola yozib, unda Alisher Navoiyning „Muhokamat-ul lugʻatayn“ asarini oʻzbek tili tarixidagi muhim oʻrni va ahamiyatini alohida taʼkidlab koʻrsatgan. „Sadoyi Fargʻona“ gazetasining 1914-yil 1-sonida (3-aprel) yozgan „Soʻzboshi“ sida milliy hayot va millatning taraqqiysida milliy matbuot va adabiyotning roli haqida qizgʻin fikr yuritib, yangi adabiyot va matbuotning milliy ong va hislarni uygʻotishda maʼnaviy-ruhiy tarbiya sohasida muhim qudratli qurol ekanligini koʻrsatib oʻtgan. Jumladan, Zohiriy bu haqda alohida toʻxtab shunday deb yozadi: „Gazeta har bir millatning tarjimonidirki, bilmagan narsalarini bildirar va ham millatning muddaosini boshqa­larga bildirar. Yana boshqa bir soʻz bilan aytilsa, gazeta har bir millatning tilidir. Gazetasiz millat tilsizdir. Zero, tili va adabiyoti yoʻq millat millat emasdir. Har kimning dunyoda tirik turmogʻi uchun havo bilan suv qanday lozim boʻlsa, har qavmning hayoti saodati uchun ul millatning adabiyoti va matbuoti boʻlmogʻi lozim“ („Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, № 1).

Bundan tashqari u mazkur yilda buyuk qrim-tatar maʼrifatchisi va islohotchisi boʻlgan Ismoilbek Gaspiralining bevaqt vafoti bilan „Marhum Ismoilbek qanday ishlar qilgan?“ degan yana bir muhim maqola eʼlon qiladi. Maqolada Ismoil Gaspiralining Boqchasaroydagi yoshlik va oʻqish yillari, ish faoliyati va keyinchalik Moskva, Parijdagi oʻqishlari, askariy xizmatlari, Qrimga qaytib, yangi usul maktab ochishi va „Tarjumon“ (1883) nomli gazeta chiqarib, darsliklar yozishi, bularni keyinchalik butun Rossiya musulmon matbuoti va maktablarining rivojiga koʻrsatgan hayotbaxsh taʼsiri haqida fikr yuritadi. Ayniqsa, „Rusiya musulmonlari“ kitobiga katta baho berib, bu haqda shunday deb yozadi: &quot;Ismoilbek janoblarining „Rusiya musulmonlari“ asari 30-40 sahifadan iborat boʻlsa ham „Ismoilbek“ deganda hamma turk, tatar birdan Boqchasaroygʻa qarab taʼzim qilmoqqa loyiq va sazovor etgan xizmatlarining bundan necha yil muqaddam (butun turk-tatar olamini qorongʻulik oʻrab olgʻon vaqtda) tuzgan dasturni istiqbolda tasavvur etgan ishlarining loyihasidir. „Rusiya musulmonlari“ asaridan turk va tatar millati ilm va hunardan mahrumdirlar, agar shul ketishda davom etsalar, oxiri yutulib, munqaruz boʻlurlar. Endi alarning bu zaif, bunday keyinda qolmoqlarigʻa sabab nima? Turk-tatar millatini mahv va inqirozdan qutqarmoq uchun nima qilmoq lozim? degan savollar berib, bunga javoban qayd etadi: bizning bu zaifligimizga sabab jahlimiz, Ovroʻpa ilm va maorifidan bahrasizligimizdir. Bundan qutulmoq uchun oʻqimogʻimiz lozim, Ovroʻpa ilm afkorini oramizgʻa suqmaqligʻimiz lozimdir. Lekin, Ovroʻpa ilm va maorifini turk-tatarlar orasigʻa faqat oʻz maktab va madrasalarida oʻz tillari bilan idhol etmoq mumkindir. Bu jihatlar birla Rusiyada yashagʻuvchi turkiylarning oʻz adabiyotlari boʻlur, – degan fikrini, avval turk-tatar mutafakkirlarining yuqori tabaqalarigʻa [[Rus tili|ruscha]] asari bilan bildirdi. Umumiyroq suratda bildirmoq qasdi birla 1883-yilda „Tarjumon“ gazetasini chiqarmoqqa ruxsat oldi ham shu yil 10-apreldan nashrgʻa boshlab, oʻylagʻon fikrini yozmoqgʻa boshladi.

„Tarjumon“ chiqmogʻi bilan bolalargʻa qirq kun ichida turkcha oʻqib, yozmoq mumkin ekanligini koʻrsatmoq uchun Boqchasaroyning „Qaytmaz ogʻa“ mahallasining bir-ikki maktabini tuzatib, madrasa shogirdidan Bakir afandi talabaga usuli savtiya taʼlimlarini oʻrgatib, boʻladurgʻon birinchi muallimning ham tadorkini etdi&quot; (Qarang: „Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, 17-sentabr, № 60, 1-2 betlar).

Ashurali Zohiriyning mazkur maqolasi ushbu yilda Ismoilbek vafoti munosabati bilan yozilgan Mahmudxoʻja Behbudiyning „Ismoilbek ila musohaba“, Hamzaning „Yavmul vafot“ (1914) kabi maqolalari va S.Ayniy, Tavallolarning marsiyalariga gʻoyaviy jihatdan hamohang edi.

Ashurali Zohiriy bu bilan cheklanib qolmadi. Zamondoshlarining xotiralariga qaraganda u 1912-1913-yillarda ichki Rossiyadagi tatar musulmonlarining yangi maktab va maorif sohasidagi tajribalarini oʻrganish maqsadida Qozonga ham borgan, u yerdagi muallimlar va ularning oʻqitish metodlari bilan tanishgan. Qosimiya madrasasida turk-tatar tarixidan dars beruvchi [[Zaki Validiy|Ahmad Zakiy Validiy Toʻgʻon]] bilan uchrashib, uning 1912-yilda bosilgan „Turk-tatar tarixi“ kitobi bilan qiziqadi. Kitob muallifiga koʻpdan Fargʻona xonlari tarixini oʻrganib yurganligi, lekin ularning Turkiston umumiy tarixi jarayonidagi oʻrnini belgilashda qiynalib turganini aytadi. Qoʻqonga qaytgach, mazkur sayohat taassurotlari ostida bu yerdagi taraqqiyparvar doʻstlari bilan birga „Gʻayrat“ nomli kutubxona ochadi.

Qoʻqondagi rus-tuzem maktabi oʻqituvchisi Serkiboy Oqaev bilan hamkorlikda „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ (1912) ini yozib, unga yangi usul maktablarida oʻqiydigan talabalarni maʼnaviy-axloqiy va ruhiy jihatdan tarbiyalash uchun oson boʻlgan turli badiiy, didaktik namunalarni beradi. Ularni imlo, xat-savod jihatdan toʻgʻri tarbiyalash uchun 1916-yilda koʻrgazmali „Imlo“ risolasini nashr ettiradi. Asta-sekin u, maʼrifatchilik, matbuotchilik ishlari bilan birga, oʻlkadagi milliy istiqlolchilik ishlariga ham aralashib, „El bayrogʻi“ (1917) gazetasi va „Yurt“ jurnalida faol ishtirok etadi. Jumladan, 1917-yil rus fevral inqilobidan keyin mazkur yilning 1-iyunidan Qoʻqonda oʻzi chiqara boshlagan „Yurt“ jurnalida Choʻlpon, Shokir Muxtoriy va boshqalarning Turkiston muxtoriyati gʻoyasi uchun kurash ruhidagi sheʼr va maqolalarini eʼlon qiladi. „El bayrogʻi“ gazetasida Choʻlponning muxtoriyat gʻalabasidan cheksiz quvonib yozgan „Ozod turk bayrami“ sheʼrini bosadi.

Koʻz oching, boqing har yon, 

Qardoshlar qanday zamon, Shodliklar boʻldi jahon,

Fido bu kunlarga Hurriyat bayrogʻimiz, 

Adolat oʻrtogʻimiz, Xursand boʻlgan chogʻimiz, Mevalasin bogʻimiz.

1913-1914-yillarda ilmiy izlanishlar olib borish maqsadida Fargʻonada boʻlib, keyin (1917-yil rus fevral inqilobidan soʻng) Turkistondagi milliy istiqlolchilik kurashida faol qatnashgan mashhur turkiyshunos olim Ahmad Zaki Validiy Toʻgʻon ham 1969-yilda Istanbulda bosilgan turkcha „Xotiralar“ kitobida 1913-1914-yillarda Qozon universiteti professori Katonov yoʻllanmasi bilan Fargʻonada boʻlganligi, bu yerda Choʻlpon, N.Toʻraqulov va A.Zohiriy boshqalar bilan tanishganligi, Ashurali Zohiriy uyida yashab, u bilan hamkorlikda birmuncha madaniy-maʼrifiy ishlarni amalga oshirganligini eslaydi. 1917-yilda ikkinchi bor Turkistonga kelib, bu yerda muxtoriyat gʻoyasi gʻalabasi uchun kurashda rus unitarist millatchilarining qarshiligini yengishda, Mahmudxoʻja Behbudiy, Ubaydulla Xoʻjaev bilan birga, Ashurali Zohiriy ham yordam berganini yozadi.

Shu bilan birga Ashurali Zohiriy bu yillarda ham pedagogik faoliyatini toʻxtatmadi. 1917-yil sentyabridan eʼtiboran [[Fargʻona viloyati]] maʼrifatparvarlari va maorif jamiyati aʼzolari yordamida tashkil boʻlgan maktablar uchun muallimlar tayyorlovchi dorilmualliminda Bulat Soliyev, Hodi Fayzi, Qori Niyoziy kabi pedagoglar bilan birga ishlaydi, u yerda oʻzbek tili va adabiyotidan dars beradi. Dorilmuallimin keyinchalik Fargʻona viloyat taʼlim-tarbiya texnikumdan mashhur oʻn uch qaldirgʻoch – Rahim Otajonov, Faxriddin Shamsuddinov, Tesha Zohidov, Fattoh Rahmonov, Ulugʻ Tursunov kabi mashhur olim, muhandis va muharrirlar yetishib chiqadi va ular oʻlkamizning turli oliy, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, ilmiy muassasa va nashriyotlarida ishlab, fan va madaniyatimizni yuksaltirishga munosib hissa qoʻshadilar.

Ashurali Zohiriy bu davrda faqat bilim yurtida adabiyotdan dars beribgina qolmay, oʻlka bilim yurtlari uchun Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ (1925) nomli maxsus xrestomatiya ham tuzdi. Kitobda muallif oʻzbek klassik adabiyotining ulugʻ namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiylardan tortib, XX asr boshlari va 20-yillardagi yangi oʻzbek adabiyotining Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Elbek, Botu, Rafiq Moʻmin kabi vakillarigacha boʻlgan ijodkorlarning turli janrlardagi asarlaridan namunalar berdi.

Ashurali Zohiriy 1921-1930- yillarda Qoʻqonda „Yangi Fargʻona“ (1921-1926-yillarda „Fargʻona“ nomi bilan chiqqan) gazetasida Choʻlpon, Hamza, Nazir Toʻraqulov, Lutfulla Olimiy, Botu, Abdulla Qahhor va boshqalar bilan birga ishlab, yangi oʻzbek adabiyoti va matbuoti, maorifi va madaniyati, uning yutuq va kamchiliklari haqida ilmiy publitsistik maqolalari bilan faol qatnasha boshlaydi. 20-yillarda Turkistonda kuchaya boshlagan til va imlo masalalari, adabiy merosga munosabat bahslariga faol aralashib, bu borada milliy adabiy tilimizning qonun va qoidalari, klassik adabiyot va folklor merosimiz haqida qimmatli fikr va mulohaza bildirdi.

Ashurali Zohiriy bu davrlarda, oʻzbek klassik adabiyoti va uning mashhur namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiy bilan birga, boy oʻtmish madaniy va maʼnaviy merosimiz boʻlgan folklor asarlariga ham shunday katta ehtirom va hurmat bilan qaradi, ularda xalqimizning oʻtmish tarixi, urf-odatlari, maishiy hayoti, orzu-umidlari va armonlari, kechinmalari yorqin aks etganligini chuqur his qildi, bu borada koʻplab manba va materiallar (ertak, maqol, qoʻshiq, yor-yor va boshqalar) toʻpladi, maxsus maqolalar yozdi. Ayniqsa, xalq orasida keng tarqalib, asrlar davomida kelin-kuyov toʻylarimizda aytilib kelingan yor-yor qoʻshiqlari (oʻlanlari)ni toʻplab, soʻzboshi bilan eʼlon qildi. Kirish maqolasida yor-yor qoʻshiqlarining haqiqiy mohiyati, dardli ohanglarini chuqur tahlil qilib beradi: &quot;Oʻzbek xotin-qizlarining yor-yor kuylarining oʻynoq ohanglari ichida qanchalik mung, qanchalik huzn borligini kim bilmaydi? Qiz hayotining eng saodatli va umrda tugʻilish va oʻlish kabi bir marta boʻladigan kun, toʻy kuni, oʻzbek qizi uchun qanday falokatli, qanday qaro bir kun boʻlar edi.

Koʻngil istagidan mahrum, sevgi lazzatidan benasib, umr savdosi yuzasidan umrbod gʻamgin, shikasta dil, shikasta xotir, oʻzbek qizlari oʻz uyini naqadar gʻamginlik bilan tark etadi:

Oq miltiqqa qora qilib otgan otam, Oʻz qizini yot qilib sotgan otam. Hay-hay oʻlan jon oʻlan, Mis panjara yor-yor. Har jafoga koʻnadi, qiz bechora yor-yor. Eski hayotning buzgʻun sharoiti, qadimgi muhitning chirik qonunlari, hammadan koʻra koʻproq xotin-qizlar boshiga kulfat boʻlib tushgan edi. Insonlik huquqidan mahrum etilgan oʻzbek xotini uchun butun dunyo qorongʻi edi. Bechora dunyoda baxt degan narsa borligiga ishonmaydigan boʻlib qolgan edi:

Andijonda oʻt yoqsam, Oʻshda tutun, Bu dunyoda bormikan bagʻri butun. Ashurali Zohiriy eʼlon qilgan ushbu laparlar va unga yozilgan soʻzboshi shu davrlarda bosilgan Elbekning „Laparlar“ (1992), „Ashulalar“ (1935), Rafiq Moʻminning „Qoʻshiqlarimiz“, Shokir Sulaymonning „Xalq adabiyoti“ (1923), Gʻozi Olim Yunusovning „Alla toʻgʻrisida bir necha soʻz“ (1926) kabi maqolalari qatori muhim gʻoyaviy-tarbiyaviy ahamiyatga ega boʻldi.

Lekin, afsuski, shunga qaramay, 20-yillarning oxirlarida Ashurali Zohiriy, Qoʻqondagi bir guruh taniqli ziyolilar qatori, „Botir gapchilar“ nomli maxfiy millatchilik tashkilotining aʼzosi boʻlgan degan siyosiy tuhmat bilan begunoh qamaladi. U 30-yillar oxirida qatagʻonga uchrab, hayoti va faoliyati, merosi uzoq yillar oʻrganilmay keldi. 50-yillar oxirlarida rasman oqlangandan keyingina Ashurali Zohiriy biografiyasiga doir maʼlumotlar koʻrina boshladi.

Shundan soʻng qamoqda biror yil qiynoqda yotgach, oxiri 1931-yil 25-aprelda OGPUning sud komissiyasi majlisi uni millatchilik tashkiloti „Botir gapchilar“ning faol aʼzosi degan aybnoma bilan Lutfilla Olimiy, Yoqub Omon, Abdulla Rahmatzoda, Nosir Erkin, Nuriddin Ermatov, Abdulla Qahhorlar bilan turli muddatga qamoq va surgun jazosiga hukm qiladi. (Bular ichida faqat Abdulla Qahhor gunohsiz topilib, tezda hibsdan ozod etiladi). Ashurali Zohiriy gʻoyaviy rahbar boʻlgan degan aybda oʻn yilga surgun boʻladi. Oila aʼzolari (33 yoshli rafiqasi Malikaxon, 15 yoshli oʻquvchi qizi Mohira, 4 yoshli oʻgʻli Marat, 2 yoshli Najib va boshqalar) koʻngillari vayron boʻlgan holda ogʻir ahvolda qoladilar. U boshqa oʻziga oʻxshagan baxtsiz, erksiz mahbuslar qatori uzoq surgunda ogʻir jismoniy mehnat azoblarini boshdan kechiradi. Oxiri 1936-yilda mehnat lageridan qaytadi, lekin u siyosiy taʼqib va kuzatuvlardan qutila olmaydi. 1937-yil 5-sentyabrdauyi tintuv qilinib, oʻzi yana qamoqqa olib ketiladi. 1937-yil 4-sentyabrda Oʻzbekiston Ichki ishlar vazirligi qarori bilan unga „Milliy ittihod“ tashkilotining asosi boʻlgan va soʻnggi vaqtgacha uning topshirigʻi bilan sovet hokimiyati va kommunistik partiyaga qarshi kurash olib borgan, 1936-yil surgundan qaytgach ham bu faoliyatini toʻxtatmagan va aksilinqilobiy millatchilardan Sulaymonov (Choʻlpon – Sh. T), Gʻozi Yunusovlar bilan aloqa bogʻlab, igʻvogarona millatchilik fikrlarini tarqatib yurgan&quot; – degan katta siyosiy ayb qoʻyiladi. Shu aybnoma asosida Oʻzbekiston Ichki ishlar xalq komissarlari qoshidagi uchlik komissiyasining 1937-yil 4-dekabrdagi majlisi qarori bilan oliy jazoga otuvga hukm qilinadi. Hukm mazkur yilning 28-dekabrida ijro etiladi.

Ashurali Zohiriy 1937 – yilgi boshqa siyosiy qatagʻon qurbonlari kabi faqat Stalin vafotidan keyin bir necha yil oʻtgach, 1958 – yil 15 – sentyabrdagina oqlandi. Lekin ,haqiqiy maʼnoda faqat Mustaqillikdan keyingina qadrini topdi. Umr boʻyi Vatan hurligini orzu qilgan va bu yoʻlda fidokorona kurashgan maʼrifat va istiqlol fidoyisi nomi dillarda mangu yashaydi.

Sherali Turdiyev „Sharq yulduzi“ jurnalining 4-sonidan olindi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

Ad.:Madaminov A., Valixonov M., To-jiboyev R., Maʼrifat charogʻboni („Ada-biy meros“), N° 3, T., 1987.


[[Turkum:Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Muhammad Alixon madrasasida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qatagʻon qurbonlari]]{{Shaxsiyat-stub}}</text>
      <sha1>oi0yhoc2wd3ulb796hog4a7lv7xfi1r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269507</id>
      <parentid>6269506</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16936" sha1="012lzuzp6ofqn8obln2xnuwjjez2pzl" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2023-12}}

'''Ashurali Zohiriy''' –  [[maʼrifat]] va [[istiqlol]] [[Fidoiylar|fidoyi]]si, XX asrning boshlari va 20-yillarida Turkistondagi madaniy va maʼrifiy hayotning taniqli namoyandalaridan biri edi.

Ashurali Zohiriy 1885-yilda Muqimiy, Furqat, Hamza, Zavqiy kabi mashhur shoirlar vatani – Qoʻqon shahri yaqinidagi Oyim qishlogʻida tavallud topgan. U dastlab shu yerdagi eski usuldagi maktabda, soʻng Madalixon madrasasida oʻqigan. Bu yerda u arab, [[fors tili]], sharq klassik va ayniqsa oʻzbek klassik adabiyotining buyuk namoyondalari asarlarini muhabbat bilan oʻrgana boshladi. 1908-1913-yillarda oʻzi dars bergan „Yangi usul“ maktabida ularning asarlaridan maʼnaviy-maʼrifiy tarbiya quroli sifatida foydalanadi.

== Hayoti va ijodi ==

Qoʻqon shahridagidagi Muhammad Alixon (Maʼdalixon) madrasasida tahsil koʻrgan (1914). Tarix, adabiyotni chuqur bilgan. [[Arab tili maktablari|Arab,]] fors, [[ozarbayjon]], turk, tatar va rus tillarini oʻrgangan. Rus-tuzem maktabida [[oʻzbek tili]] va adabiyotidan daryo bergan, Qoʻqonda „Gʻayrat“ nomli xususiy nashriyot tashkil etgan. „Sadoyi Fargʻona“ (1916–21), „Fargʻona“ (1922–28) gazetalarida adabiy xodim boʻlib ishlagan. Vaqtli matbuot sahifalarida maʼrifatparvarlik maqolalari bilan faol ishtirok etgan. Yangi usuldagi maktablar ochgan. Qoʻqonda „Dorulmuallimin“ maktabini tashkil etib, shu yerda ishlagan. Qori-Niyoziy rahbarlik qilgan Fargʻona pedagogika texnikumida, Qoʻqon pedagogika bilim yurti, neft texnikumi, savod-sizlikni tugatish kurslari va maktablarda muallimlik qilgan. Kishilarni til oʻrganishga, ilmli boʻlishga daʼvat etgan. S.Oqosov bilan hamkorlikda maktab oʻquvchilari uchun „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ darsligini tuzgan (1912). Oʻzbek tilida birinchi boʻlib, boshlangʻich sinflar uchun „Imlo“ darsligini yaratgan (Qozonda nashr etilgan, 1916). Navoiyning „Muhokamat ul-lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlari ustida matnshunoslik tadqiqotlari olib borgan. „Muhokamat ul-lugʻatayn“ni husnixatda koʻchirib (1916), Qoʻqonda Vayner kutubxonasida chop ettirgan (1917). „Vaqfiya“ni ham nashrga tayyorlagan, lekin nomaʼlum sabablarga koʻra nashr etilmay qolgan. „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ 835 tuzgan (1925). Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ toʻplamini nashr ettirgan (1926).Hur fikrlovchi ziyoli shaxs sifatida Ashurali Zohiriy shoʻro tuzumi uchun xavf tugʻdirdi. Shuning uchun ham u avval 1930-yilda qamoqqa olinib, 10 yilga hukm qilingan va muddatidan oldin qaytgan. Ammo 1937-yilda ikkinchi bor qamoqqa olingan va qatl etishga hukm qilingan.

Mazkur davrda Alisher Navoiyning mashhur „Muhokamat-ul lugʻatayn“ va „Vaqfiya“ asarlarini, shuningdek, Boburning „Boburnoma“sini nashr ettirgan. 1914-yilda „Ona tili“ degan maxsus maqola yozib, unda Alisher Navoiyning „Muhokamat-ul lugʻatayn“ asarini oʻzbek tili tarixidagi muhim oʻrni va ahamiyatini alohida taʼkidlab koʻrsatgan. „Sadoyi Fargʻona“ gazetasining 1914-yil 1-sonida (3-aprel) yozgan „Soʻzboshi“ sida milliy hayot va millatning taraqqiysida milliy matbuot va adabiyotning roli haqida qizgʻin fikr yuritib, yangi adabiyot va matbuotning milliy ong va hislarni uygʻotishda maʼnaviy-ruhiy tarbiya sohasida muhim qudratli qurol ekanligini koʻrsatib oʻtgan. Jumladan, Zohiriy bu haqda alohida toʻxtab shunday deb yozadi: „Gazeta har bir millatning tarjimonidirki, bilmagan narsalarini bildirar va ham millatning muddaosini boshqa­larga bildirar. Yana boshqa bir soʻz bilan aytilsa, gazeta har bir millatning tilidir. Gazetasiz millat tilsizdir. Zero, tili va adabiyoti yoʻq millat millat emasdir. Har kimning dunyoda tirik turmogʻi uchun havo bilan suv qanday lozim boʻlsa, har qavmning hayoti saodati uchun ul millatning adabiyoti va matbuoti boʻlmogʻi lozim“ („Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, № 1).

Bundan tashqari u mazkur yilda buyuk qrim-tatar maʼrifatchisi va islohotchisi boʻlgan Ismoilbek Gaspiralining bevaqt vafoti bilan „Marhum Ismoilbek qanday ishlar qilgan?“ degan yana bir muhim maqola eʼlon qiladi. Maqolada Ismoil Gaspiralining Boqchasaroydagi yoshlik va oʻqish yillari, ish faoliyati va keyinchalik Moskva, Parijdagi oʻqishlari, askariy xizmatlari, Qrimga qaytib, yangi usul maktab ochishi va „Tarjumon“ (1883) nomli gazeta chiqarib, darsliklar yozishi, bularni keyinchalik butun Rossiya musulmon matbuoti va maktablarining rivojiga koʻrsatgan hayotbaxsh taʼsiri haqida fikr yuritadi. Ayniqsa, „Rusiya musulmonlari“ kitobiga katta baho berib, bu haqda shunday deb yozadi: &quot;Ismoilbek janoblarining „Rusiya musulmonlari“ asari 30-40 sahifadan iborat boʻlsa ham „Ismoilbek“ deganda hamma turk, tatar birdan Boqchasaroygʻa qarab taʼzim qilmoqqa loyiq va sazovor etgan xizmatlarining bundan necha yil muqaddam (butun turk-tatar olamini qorongʻulik oʻrab olgʻon vaqtda) tuzgan dasturni istiqbolda tasavvur etgan ishlarining loyihasidir. „Rusiya musulmonlari“ asaridan turk va tatar millati ilm va hunardan mahrumdirlar, agar shul ketishda davom etsalar, oxiri yutulib, munqaruz boʻlurlar. Endi alarning bu zaif, bunday keyinda qolmoqlarigʻa sabab nima? Turk-tatar millatini mahv va inqirozdan qutqarmoq uchun nima qilmoq lozim? degan savollar berib, bunga javoban qayd etadi: bizning bu zaifligimizga sabab jahlimiz, Ovroʻpa ilm va maorifidan bahrasizligimizdir. Bundan qutulmoq uchun oʻqimogʻimiz lozim, Ovroʻpa ilm afkorini oramizgʻa suqmaqligʻimiz lozimdir. Lekin, Ovroʻpa ilm va maorifini turk-tatarlar orasigʻa faqat oʻz maktab va madrasalarida oʻz tillari bilan idhol etmoq mumkindir. Bu jihatlar birla Rusiyada yashagʻuvchi turkiylarning oʻz adabiyotlari boʻlur, – degan fikrini, avval turk-tatar mutafakkirlarining yuqori tabaqalarigʻa [[Rus tili|ruscha]] asari bilan bildirdi. Umumiyroq suratda bildirmoq qasdi birla 1883-yilda „Tarjumon“ gazetasini chiqarmoqqa ruxsat oldi ham shu yil 10-apreldan nashrgʻa boshlab, oʻylagʻon fikrini yozmoqgʻa boshladi.

„Tarjumon“ chiqmogʻi bilan bolalargʻa qirq kun ichida turkcha oʻqib, yozmoq mumkin ekanligini koʻrsatmoq uchun Boqchasaroyning „Qaytmaz ogʻa“ mahallasining bir-ikki maktabini tuzatib, madrasa shogirdidan Bakir afandi talabaga usuli savtiya taʼlimlarini oʻrgatib, boʻladurgʻon birinchi muallimning ham tadorkini etdi&quot; (Qarang: „Sadoyi Fargʻona“ gazetasi, 1914-yil, 17-sentabr, № 60, 1-2 betlar).

Ashurali Zohiriyning mazkur maqolasi ushbu yilda Ismoilbek vafoti munosabati bilan yozilgan Mahmudxoʻja Behbudiyning „Ismoilbek ila musohaba“, Hamzaning „Yavmul vafot“ (1914) kabi maqolalari va S.Ayniy, Tavallolarning marsiyalariga gʻoyaviy jihatdan hamohang edi.

Ashurali Zohiriy bu bilan cheklanib qolmadi. Zamondoshlarining xotiralariga qaraganda u 1912-1913-yillarda ichki Rossiyadagi tatar musulmonlarining yangi maktab va maorif sohasidagi tajribalarini oʻrganish maqsadida Qozonga ham borgan, u yerdagi muallimlar va ularning oʻqitish metodlari bilan tanishgan. Qosimiya madrasasida turk-tatar tarixidan dars beruvchi [[Zaki Validiy|Ahmad Zakiy Validiy Toʻgʻon]] bilan uchrashib, uning 1912-yilda bosilgan „Turk-tatar tarixi“ kitobi bilan qiziqadi. Kitob muallifiga koʻpdan Fargʻona xonlari tarixini oʻrganib yurganligi, lekin ularning Turkiston umumiy tarixi jarayonidagi oʻrnini belgilashda qiynalib turganini aytadi. Qoʻqonga qaytgach, mazkur sayohat taassurotlari ostida bu yerdagi taraqqiyparvar doʻstlari bilan birga „Gʻayrat“ nomli kutubxona ochadi.

Qoʻqondagi rus-tuzem maktabi oʻqituvchisi Serkiboy Oqaev bilan hamkorlikda „Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob“ (1912) ini yozib, unga yangi usul maktablarida oʻqiydigan talabalarni maʼnaviy-axloqiy va ruhiy jihatdan tarbiyalash uchun oson boʻlgan turli badiiy, didaktik namunalarni beradi. Ularni imlo, xat-savod jihatdan toʻgʻri tarbiyalash uchun 1916-yilda koʻrgazmali „Imlo“ risolasini nashr ettiradi. Asta-sekin u, maʼrifatchilik, matbuotchilik ishlari bilan birga, oʻlkadagi milliy istiqlolchilik ishlariga ham aralashib, „El bayrogʻi“ (1917) gazetasi va „Yurt“ jurnalida faol ishtirok etadi. Jumladan, 1917-yil rus fevral inqilobidan keyin mazkur yilning 1-iyunidan Qoʻqonda oʻzi chiqara boshlagan „Yurt“ jurnalida Choʻlpon, Shokir Muxtoriy va boshqalarning Turkiston muxtoriyati gʻoyasi uchun kurash ruhidagi sheʼr va maqolalarini eʼlon qiladi. „El bayrogʻi“ gazetasida Choʻlponning muxtoriyat gʻalabasidan cheksiz quvonib yozgan „Ozod turk bayrami“ sheʼrini bosadi.

Koʻz oching, boqing har yon, 

Qardoshlar qanday zamon, Shodliklar boʻldi jahon,

Fido bu kunlarga Hurriyat bayrogʻimiz, 

Adolat oʻrtogʻimiz, Xursand boʻlgan chogʻimiz, Mevalasin bogʻimiz.

1913-1914-yillarda ilmiy izlanishlar olib borish maqsadida Fargʻonada boʻlib, keyin (1917-yil rus fevral inqilobidan soʻng) Turkistondagi milliy istiqlolchilik kurashida faol qatnashgan mashhur turkiyshunos olim Ahmad Zaki Validiy Toʻgʻon ham 1969-yilda Istanbulda bosilgan turkcha „Xotiralar“ kitobida 1913-1914-yillarda Qozon universiteti professori Katonov yoʻllanmasi bilan Fargʻonada boʻlganligi, bu yerda Choʻlpon, N.Toʻraqulov va A.Zohiriy boshqalar bilan tanishganligi, Ashurali Zohiriy uyida yashab, u bilan hamkorlikda birmuncha madaniy-maʼrifiy ishlarni amalga oshirganligini eslaydi. 1917-yilda ikkinchi bor Turkistonga kelib, bu yerda muxtoriyat gʻoyasi gʻalabasi uchun kurashda rus unitarist millatchilarining qarshiligini yengishda, Mahmudxoʻja Behbudiy, Ubaydulla Xoʻjaev bilan birga, Ashurali Zohiriy ham yordam berganini yozadi.

Shu bilan birga Ashurali Zohiriy bu yillarda ham pedagogik faoliyatini toʻxtatmadi. 1917-yil sentyabridan eʼtiboran [[Fargʻona viloyati]] maʼrifatparvarlari va maorif jamiyati aʼzolari yordamida tashkil boʻlgan maktablar uchun muallimlar tayyorlovchi dorilmualliminda Bulat Soliyev, Hodi Fayzi, Qori Niyoziy kabi pedagoglar bilan birga ishlaydi, u yerda oʻzbek tili va adabiyotidan dars beradi. Dorilmuallimin keyinchalik Fargʻona viloyat taʼlim-tarbiya texnikumdan mashhur oʻn uch qaldirgʻoch – Rahim Otajonov, Faxriddin Shamsuddinov, Tesha Zohidov, Fattoh Rahmonov, Ulugʻ Tursunov kabi mashhur olim, muhandis va muharrirlar yetishib chiqadi va ular oʻlkamizning turli oliy, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, ilmiy muassasa va nashriyotlarida ishlab, fan va madaniyatimizni yuksaltirishga munosib hissa qoʻshadilar.

Ashurali Zohiriy bu davrda faqat bilim yurtida adabiyotdan dars beribgina qolmay, oʻlka bilim yurtlari uchun Choʻlpon bilan hamkorlikda „Adabiyot parchalari“ (1925) nomli maxsus xrestomatiya ham tuzdi. Kitobda muallif oʻzbek klassik adabiyotining ulugʻ namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiylardan tortib, XX asr boshlari va 20-yillardagi yangi oʻzbek adabiyotining Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Elbek, Botu, Rafiq Moʻmin kabi vakillarigacha boʻlgan ijodkorlarning turli janrlardagi asarlaridan namunalar berdi.

Ashurali Zohiriy 1921-1930- yillarda Qoʻqonda „Yangi Fargʻona“ (1921-1926-yillarda „Fargʻona“ nomi bilan chiqqan) gazetasida Choʻlpon, Hamza, Nazir Toʻraqulov, Lutfulla Olimiy, Botu, Abdulla Qahhor va boshqalar bilan birga ishlab, yangi oʻzbek adabiyoti va matbuoti, maorifi va madaniyati, uning yutuq va kamchiliklari haqida ilmiy publitsistik maqolalari bilan faol qatnasha boshlaydi. 20-yillarda Turkistonda kuchaya boshlagan til va imlo masalalari, adabiy merosga munosabat bahslariga faol aralashib, bu borada milliy adabiy tilimizning qonun va qoidalari, klassik adabiyot va folklor merosimiz haqida qimmatli fikr va mulohaza bildirdi.

Ashurali Zohiriy bu davrlarda, oʻzbek klassik adabiyoti va uning mashhur namoyandalari Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiy bilan birga, boy oʻtmish madaniy va maʼnaviy merosimiz boʻlgan folklor asarlariga ham shunday katta ehtirom va hurmat bilan qaradi, ularda xalqimizning oʻtmish tarixi, urf-odatlari, maishiy hayoti, orzu-umidlari va armonlari, kechinmalari yorqin aks etganligini chuqur his qildi, bu borada koʻplab manba va materiallar (ertak, maqol, qoʻshiq, yor-yor va boshqalar) toʻpladi, maxsus maqolalar yozdi. Ayniqsa, xalq orasida keng tarqalib, asrlar davomida kelin-kuyov toʻylarimizda aytilib kelingan yor-yor qoʻshiqlari (oʻlanlari)ni toʻplab, soʻzboshi bilan eʼlon qildi. Kirish maqolasida yor-yor qoʻshiqlarining haqiqiy mohiyati, dardli ohanglarini chuqur tahlil qilib beradi: &quot;Oʻzbek xotin-qizlarining yor-yor kuylarining oʻynoq ohanglari ichida qanchalik mung, qanchalik huzn borligini kim bilmaydi? Qiz hayotining eng saodatli va umrda tugʻilish va oʻlish kabi bir marta boʻladigan kun, toʻy kuni, oʻzbek qizi uchun qanday falokatli, qanday qaro bir kun boʻlar edi.

Koʻngil istagidan mahrum, sevgi lazzatidan benasib, umr savdosi yuzasidan umrbod gʻamgin, shikasta dil, shikasta xotir, oʻzbek qizlari oʻz uyini naqadar gʻamginlik bilan tark etadi:

Oq miltiqqa qora qilib otgan otam, Oʻz qizini yot qilib sotgan otam. Hay-hay oʻlan jon oʻlan, Mis panjara yor-yor. Har jafoga koʻnadi, qiz bechora yor-yor. Eski hayotning buzgʻun sharoiti, qadimgi muhitning chirik qonunlari, hammadan koʻra koʻproq xotin-qizlar boshiga kulfat boʻlib tushgan edi. Insonlik huquqidan mahrum etilgan oʻzbek xotini uchun butun dunyo qorongʻi edi. Bechora dunyoda baxt degan narsa borligiga ishonmaydigan boʻlib qolgan edi:

Andijonda oʻt yoqsam, Oʻshda tutun, Bu dunyoda bormikan bagʻri butun. Ashurali Zohiriy eʼlon qilgan ushbu laparlar va unga yozilgan soʻzboshi shu davrlarda bosilgan Elbekning „Laparlar“ (1992), „Ashulalar“ (1935), Rafiq Moʻminning „Qoʻshiqlarimiz“, Shokir Sulaymonning „Xalq adabiyoti“ (1923), Gʻozi Olim Yunusovning „Alla toʻgʻrisida bir necha soʻz“ (1926) kabi maqolalari qatori muhim gʻoyaviy-tarbiyaviy ahamiyatga ega boʻldi.

Lekin, afsuski, shunga qaramay, 20-yillarning oxirlarida Ashurali Zohiriy, Qoʻqondagi bir guruh taniqli ziyolilar qatori, „Botir gapchilar“ nomli maxfiy millatchilik tashkilotining aʼzosi boʻlgan degan siyosiy tuhmat bilan begunoh qamaladi. U 30-yillar oxirida qatagʻonga uchrab, hayoti va faoliyati, merosi uzoq yillar oʻrganilmay keldi. 50-yillar oxirlarida rasman oqlangandan keyingina Ashurali Zohiriy biografiyasiga doir maʼlumotlar koʻrina boshladi.

Shundan soʻng qamoqda biror yil qiynoqda yotgach, oxiri 1931-yil 25-aprelda OGPUning sud komissiyasi majlisi uni millatchilik tashkiloti „Botir gapchilar“ning faol aʼzosi degan aybnoma bilan Lutfilla Olimiy, Yoqub Omon, Abdulla Rahmatzoda, Nosir Erkin, Nuriddin Ermatov, Abdulla Qahhorlar bilan turli muddatga qamoq va surgun jazosiga hukm qiladi. (Bular ichida faqat Abdulla Qahhor gunohsiz topilib, tezda hibsdan ozod etiladi). Ashurali Zohiriy gʻoyaviy rahbar boʻlgan degan aybda oʻn yilga surgun boʻladi. Oila aʼzolari (33 yoshli rafiqasi Malikaxon, 15 yoshli oʻquvchi qizi Mohira, 4 yoshli oʻgʻli Marat, 2 yoshli Najib va boshqalar) koʻngillari vayron boʻlgan holda ogʻir ahvolda qoladilar. U boshqa oʻziga oʻxshagan baxtsiz, erksiz mahbuslar qatori uzoq surgunda ogʻir jismoniy mehnat azoblarini boshdan kechiradi. Oxiri 1936-yilda mehnat lageridan qaytadi, lekin u siyosiy taʼqib va kuzatuvlardan qutila olmaydi. 1937-yil 5-sentyabrdauyi tintuv qilinib, oʻzi yana qamoqqa olib ketiladi. 1937-yil 4-sentyabrda Oʻzbekiston Ichki ishlar vazirligi qarori bilan unga „Milliy ittihod“ tashkilotining asosi boʻlgan va soʻnggi vaqtgacha uning topshirigʻi bilan sovet hokimiyati va kommunistik partiyaga qarshi kurash olib borgan, 1936-yil surgundan qaytgach ham bu faoliyatini toʻxtatmagan va aksilinqilobiy millatchilardan Sulaymonov (Choʻlpon – Sh. T), Gʻozi Yunusovlar bilan aloqa bogʻlab, igʻvogarona millatchilik fikrlarini tarqatib yurgan&quot; – degan katta siyosiy ayb qoʻyiladi. Shu aybnoma asosida Oʻzbekiston Ichki ishlar xalq komissarlari qoshidagi uchlik komissiyasining 1937-yil 4-dekabrdagi majlisi qarori bilan oliy jazoga otuvga hukm qilinadi. Hukm mazkur yilning 28-dekabrida ijro etiladi.

Ashurali Zohiriy 1937 – yilgi boshqa siyosiy qatagʻon qurbonlari kabi faqat Stalin vafotidan keyin bir necha yil oʻtgach, 1958 – yil 15 – sentyabrdagina oqlandi. Lekin ,haqiqiy maʼnoda faqat Mustaqillikdan keyingina qadrini topdi. Umr boʻyi Vatan hurligini orzu qilgan va bu yoʻlda fidokorona kurashgan maʼrifat va istiqlol fidoyisi nomi dillarda mangu yashaydi.

Sherali Turdiyev „Sharq yulduzi“ jurnalining 4-sonidan olindi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

Ad.:Madaminov A., Valixonov M., To-jiboyev R., Maʼrifat charogʻboni („Ada-biy meros“), N° 3, T., 1987.

[[Turkum:Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Muhammad Alixon madrasasida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Qatagʻon qurbonlari]]{{Shaxsiyat-stub}}</text>
      <sha1>012lzuzp6ofqn8obln2xnuwjjez2pzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Insho</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23122</id>
    <revision>
      <id>6269421</id>
      <parentid>6148953</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6269421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5801" sha1="8twu0x0ixqnc0660w5b1sm6fx11jjs6" xml:space="preserve">= Insho =

'''Insho''' (arabcha so‘z bo‘lib, &quot;tashkil etish&quot;, &quot;yaratish&quot;, &quot;qurish&quot;, &quot;barpo qilish&quot;, &quot;ijod&quot; kabi ma'nolarni anglatadi) — o‘quvchi yoki muallifning ma'lum bir mavzu doirasida o‘z fikr-mulohazalarini, dunyoqarashini, narsa-hodisalarga bo‘lgan shaxsiy munosabatini yozma shaklda badiiy va mantiqiy izchillikda bayon qiluvchi ijodiy yozma ish turidir.

Essedan farqli o'laroq, insho badiiy uslubda yoziladi. Unda she'rlar, maqollar, hikmatli so'zlar va ko'chirmalardan (sitatalardan) unumli foydalaniladi. Insho so'zlar soni bilan emas, balki sahifalar hajmi bilan o'lchanadi. Odatda insho hajmi 5–7 sahifadan iborat bo'ladi. Insho yozish uchun yozuvchi bo'lish shart emas, biroq u o‘quvchidan boy so‘z boyligi, chuqur bilim, mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvni talab etadi.

Insho umumta’lim maktablari, [[akademik litsey]] va oliy ta’lim muassasalarida o‘quvchilarning yozma nutqini, tafakkurini va mustaqil fikrlashini rivojlantirish vositasi sifatida keng qo‘llaniladi.

== Inshoning asosiy turlari ==

=== Maqsadiga ko‘ra ===

* '''Ta'limiy insho''' — o‘quvchilarning bilimini oshirish, ijodiy fikrlashini rivojlantirish va yozma nutq ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi.
* '''Sinov yoki nazorat inshosi''' — o‘quvchilarning egallagan bilim va malakalarini tekshirish maqsadida yoziladi.
* '''Ko‘rik-tanlov inshosi''' — turli tanlov va musobaqalar uchun yoziladigan ijodiy ish turi.

=== Mazmuniga ko‘ra ===

==== Adabiy mavzudagi insho ====

Dasturdagi badiiy asarlar, yozuvchi va shoirlarning hayoti hamda asar qahramonlari xarakterini tahlil qilishga bag‘ishlanadi.

==== Erkin mavzudagi insho ====

Ijtimoiy hayotning dolzarb masalalari, qadriyatlar, axloqiy va ma’naviy mavzularda yoziladi. Bunda muallifning shaxsiy kuzatuvlari, hayotiy tajribasi va mustaqil xulosalari asosiy o‘rin tutadi.

== Insho yozish bosqichlari ==

=== 1. Mavzuni anglash va tanlash ===

Insho yozish mavzuni to‘g‘ri tushunishdan boshlanadi. Mavzu inshoning asosiy yo‘nalishini belgilaydi. Agar mavzu adabiy xarakterga ega bo‘lsa, asar qahramonlari, syujet va g‘oyalar tahlil qilinadi. Erkin mavzularda esa hayotiy kuzatishlar, ijtimoiy masalalar va muallifning shaxsiy qarashlari asos qilib olinadi.

Insho matni sarlavhaga to‘liq mos kelishi, mavzudan chetga chiqmasligi kerak.

=== 2. Material to‘plash va dalillash ===

Insho yozishdan oldin mavzuga oid adabiyotlarni o‘rganish, hayotiy tajribalarni eslash hamda zarur ma’lumotlarni yig‘ish talab etiladi. Fikrlarni asoslash uchun badiiy asarlardan parchalar, maqol va matallar, hikmatli so‘zlar hamda sitatalardan foydalaniladi.

Biroq boshqalarning fikrini o‘zlashtirib yozish ko‘chirmakashlik hisoblanadi. Sitata va faktlar faqat muallifning shaxsiy fikrini dalillash uchun xizmat qilishi kerak.

=== 3. Reja tuzish ===

Yaxshi tuzilgan reja inshoning mantiqiy izchilligini ta’minlaydi va fikrlarning tartibli bayon qilinishiga yordam beradi.

==== Sodda reja ====

1, 2, 3 kabi [[arab raqamlari]] ostida qisqa va lo‘nda gaplar bilan tuziladi.

==== Murakkab reja ====

Inshoning uch qismli tuzilishi asosida tuziladi:

* I. Kirish
* II. Asosiy qism
** 1-band
** 2-band
** 3-band
* III. Xulosa

=== 4. Tezis shakllantirish ===

'''Tezis''' — insho davomida isbotlanishi lozim bo‘lgan asosiy fikr, hukm yoki g‘oyadir. U reja bandlari asosida shakllantiriladi va inshoning barcha qismlarini yagona maqsadga yo‘naltiradi.

=== 5. Epigraf tanlash ===

'''Epigraf''' — inshoning mazmunini yoritib beruvchi hikmatli so‘z, maqol yoki she’riy parchadir. U rejadan keyin, insho matnidan oldin sahifaning o‘ng tomoniga yoziladi.

Epigraf qo‘shtirnoqqa olinmaydi, biroq undan keyin qavs ichida muallif nomi ko‘rsatiladi. Epigraf inshoning badiiy qimmatini oshiradi va muallifning dunyoqarashi kengligini namoyon qiladi.

=== 6. Qoralama yozish ===

Insho qoralamasini yozishda xayolga kelgan asosiy fikrlar qog‘ozga tushiriladi. Insho matni uch asosiy qismdan iborat bo‘lishi shart:

==== Kirish ====

Kirish qismida mavzu haqida dastlabki tushunchalar, yozuvchi hayoti yoki mavzuning dolzarbligi haqida qisqacha ma’lumot beriladi. Odatda kirish qismi inshoning 10–15 foizini tashkil qiladi.

==== Asosiy qism ====

Asosiy qism inshoning eng katta va muhim bo‘limidir. Unda mavzu to‘liq ochib beriladi, dalillar keltiriladi, voqealar tahlil qilinadi hamda muallifning shaxsiy fikrlari badiiy tasvir vositalari orqali asoslanadi. Bu qism inshoning 70–80 foizini tashkil etadi.

==== Xulosa ====

Xulosa qismida asosiy fikrlar umumlashtiriladi, mavzu yuzasidan yakuniy xulosa chiqariladi hamda asarning tarbiyaviy yoki ma’naviy ahamiyati ko‘rsatib o‘tiladi. Xulosa odatda inshoning 10–15 foizini tashkil qiladi.

=== 7. Tahrir qilish ===

Qoralama yozib bo‘lingach, matn qayta o‘qib chiqiladi. Bu jarayonda quyidagi xatolar tekshiriladi:

* '''Mantiqiy va uslubiy xatolar''' — fikrlarning izchilligi, ortiqcha takrorlar, noto‘g‘ri qo‘llangan so‘zlar va gaplarning bog‘lanishi.
* '''Imlo va punktuatsion xatolar''' — so‘zlarning to‘g‘ri yozilishi hamda vergul, ikki nuqta, tire va qo‘shtirnoq kabi tinish belgilarining o‘rinli qo‘llanishi.

=== 8. Oqqa ko‘chirish ===

Insho to‘liq tahrir qilinib sayqallangach, husnixat qoidalariga rioya qilgan holda oq nusxaga ko‘chiriladi. Har bir yangi fikr va mantiqiy qism yangi xatboshidan boshlanishi kerak. Oqartma nusxada o‘chirishlar va ustidan yozishlar bo‘lmasligi tavsiya etiladi.

== Eng muhim qoida ==

Insho ko‘chirmakashlik emas. Unda muallifning mustaqil fikri, ijodiy yondashuvi va shaxsiy xulosasi aks etishi kerak. Badiiy asarlar, faktlar, maqollar va sitatalar faqat muallif fikrini tasdiqlash vositasi sifatida xizmat qiladi.</text>
      <sha1>8twu0x0ixqnc0660w5b1sm6fx11jjs6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269422</id>
      <parentid>6269421</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5790" sha1="dl2jgersq64xyx41zwrkz7c3d8xtqd4" xml:space="preserve">'''Insho''' (arabcha so‘z bo‘lib, &quot;tashkil etish&quot;, &quot;yaratish&quot;, &quot;qurish&quot;, &quot;barpo qilish&quot;, &quot;ijod&quot; kabi ma'nolarni anglatadi) — o‘quvchi yoki muallifning ma'lum bir mavzu doirasida o‘z fikr-mulohazalarini, dunyoqarashini, narsa-hodisalarga bo‘lgan shaxsiy munosabatini yozma shaklda badiiy va mantiqiy izchillikda bayon qiluvchi ijodiy yozma ish turidir.

Essedan farqli o'laroq, insho badiiy uslubda yoziladi. Unda she'rlar, maqollar, hikmatli so'zlar va ko'chirmalardan (sitatalardan) unumli foydalaniladi. Insho so'zlar soni bilan emas, balki sahifalar hajmi bilan o'lchanadi. Odatda insho hajmi 5–7 sahifadan iborat bo'ladi. Insho yozish uchun yozuvchi bo'lish shart emas, biroq u o‘quvchidan boy so‘z boyligi, chuqur bilim, mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvni talab etadi.

Insho umumta’lim maktablari, [[akademik litsey]] va oliy ta’lim muassasalarida o‘quvchilarning yozma nutqini, tafakkurini va mustaqil fikrlashini rivojlantirish vositasi sifatida keng qo‘llaniladi.

== Inshoning asosiy turlari ==

=== Maqsadiga ko‘ra ===

* '''Ta'limiy insho''' — o‘quvchilarning bilimini oshirish, ijodiy fikrlashini rivojlantirish va yozma nutq ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi.
* '''Sinov yoki nazorat inshosi''' — o‘quvchilarning egallagan bilim va malakalarini tekshirish maqsadida yoziladi.
* '''Ko‘rik-tanlov inshosi''' — turli tanlov va musobaqalar uchun yoziladigan ijodiy ish turi.

=== Mazmuniga ko‘ra ===

==== Adabiy mavzudagi insho ====

Dasturdagi badiiy asarlar, yozuvchi va shoirlarning hayoti hamda asar qahramonlari xarakterini tahlil qilishga bag‘ishlanadi.

==== Erkin mavzudagi insho ====

Ijtimoiy hayotning dolzarb masalalari, qadriyatlar, axloqiy va ma’naviy mavzularda yoziladi. Bunda muallifning shaxsiy kuzatuvlari, hayotiy tajribasi va mustaqil xulosalari asosiy o‘rin tutadi.

== Insho yozish bosqichlari ==

=== 1. Mavzuni anglash va tanlash ===

Insho yozish mavzuni to‘g‘ri tushunishdan boshlanadi. Mavzu inshoning asosiy yo‘nalishini belgilaydi. Agar mavzu adabiy xarakterga ega bo‘lsa, asar qahramonlari, syujet va g‘oyalar tahlil qilinadi. Erkin mavzularda esa hayotiy kuzatishlar, ijtimoiy masalalar va muallifning shaxsiy qarashlari asos qilib olinadi.

Insho matni sarlavhaga to‘liq mos kelishi, mavzudan chetga chiqmasligi kerak.

=== 2. Material to‘plash va dalillash ===

Insho yozishdan oldin mavzuga oid adabiyotlarni o‘rganish, hayotiy tajribalarni eslash hamda zarur ma’lumotlarni yig‘ish talab etiladi. Fikrlarni asoslash uchun badiiy asarlardan parchalar, maqol va matallar, hikmatli so‘zlar hamda sitatalardan foydalaniladi.

Biroq boshqalarning fikrini o‘zlashtirib yozish ko‘chirmakashlik hisoblanadi. Sitata va faktlar faqat muallifning shaxsiy fikrini dalillash uchun xizmat qilishi kerak.

=== 3. Reja tuzish ===

Yaxshi tuzilgan reja inshoning mantiqiy izchilligini ta’minlaydi va fikrlarning tartibli bayon qilinishiga yordam beradi.

==== Sodda reja ====

1, 2, 3 kabi [[arab raqamlari]] ostida qisqa va lo‘nda gaplar bilan tuziladi.

==== Murakkab reja ====

Inshoning uch qismli tuzilishi asosida tuziladi:

* I. Kirish
* II. Asosiy qism
** 1-band
** 2-band
** 3-band
* III. Xulosa

=== 4. Tezis shakllantirish ===

'''Tezis''' — insho davomida isbotlanishi lozim bo‘lgan asosiy fikr, hukm yoki g‘oyadir. U reja bandlari asosida shakllantiriladi va inshoning barcha qismlarini yagona maqsadga yo‘naltiradi.

=== 5. Epigraf tanlash ===

'''Epigraf''' — inshoning mazmunini yoritib beruvchi hikmatli so‘z, maqol yoki she’riy parchadir. U rejadan keyin, insho matnidan oldin sahifaning o‘ng tomoniga yoziladi.

Epigraf qo‘shtirnoqqa olinmaydi, biroq undan keyin qavs ichida muallif nomi ko‘rsatiladi. Epigraf inshoning badiiy qimmatini oshiradi va muallifning dunyoqarashi kengligini namoyon qiladi.

=== 6. Qoralama yozish ===

Insho qoralamasini yozishda xayolga kelgan asosiy fikrlar qog‘ozga tushiriladi. Insho matni uch asosiy qismdan iborat bo‘lishi shart:

==== Kirish ====

Kirish qismida mavzu haqida dastlabki tushunchalar, yozuvchi hayoti yoki mavzuning dolzarbligi haqida qisqacha ma’lumot beriladi. Odatda kirish qismi inshoning 10–15 foizini tashkil qiladi.

==== Asosiy qism ====

Asosiy qism inshoning eng katta va muhim bo‘limidir. Unda mavzu to‘liq ochib beriladi, dalillar keltiriladi, voqealar tahlil qilinadi hamda muallifning shaxsiy fikrlari badiiy tasvir vositalari orqali asoslanadi. Bu qism inshoning 70–80 foizini tashkil etadi.

==== Xulosa ====

Xulosa qismida asosiy fikrlar umumlashtiriladi, mavzu yuzasidan yakuniy xulosa chiqariladi hamda asarning tarbiyaviy yoki ma’naviy ahamiyati ko‘rsatib o‘tiladi. Xulosa odatda inshoning 10–15 foizini tashkil qiladi.

=== 7. Tahrir qilish ===

Qoralama yozib bo‘lingach, matn qayta o‘qib chiqiladi. Bu jarayonda quyidagi xatolar tekshiriladi:

* '''Mantiqiy va uslubiy xatolar''' — fikrlarning izchilligi, ortiqcha takrorlar, noto‘g‘ri qo‘llangan so‘zlar va gaplarning bog‘lanishi.
* '''Imlo va punktuatsion xatolar''' — so‘zlarning to‘g‘ri yozilishi hamda vergul, ikki nuqta, tire va qo‘shtirnoq kabi tinish belgilarining o‘rinli qo‘llanishi.

=== 8. Oqqa ko‘chirish ===

Insho to‘liq tahrir qilinib sayqallangach, husnixat qoidalariga rioya qilgan holda oq nusxaga ko‘chiriladi. Har bir yangi fikr va mantiqiy qism yangi xatboshidan boshlanishi kerak. Oqartma nusxada o‘chirishlar va ustidan yozishlar bo‘lmasligi tavsiya etiladi.

== Eng muhim qoida ==

Insho ko‘chirmakashlik emas. Unda muallifning mustaqil fikri, ijodiy yondashuvi va shaxsiy xulosasi aks etishi kerak. Badiiy asarlar, faktlar, maqollar va sitatalar faqat muallif fikrini tasdiqlash vositasi sifatida xizmat qiladi.</text>
      <sha1>dl2jgersq64xyx41zwrkz7c3d8xtqd4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269423</id>
      <parentid>6269422</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5804" sha1="qmilkipy02j0e0cjj5qmeftv4eukv9g" xml:space="preserve">'''Insho''' ([[Arab tili|arabcha]] so‘z bo‘lib, &quot;tashkil etish&quot;, &quot;yaratish&quot;, &quot;qurish&quot;, &quot;barpo qilish&quot;, &quot;ijod&quot; kabi ma'nolarni anglatadi) — o‘quvchi yoki muallifning ma'lum bir mavzu doirasida o‘z fikr-mulohazalarini, dunyoqarashini, narsa-hodisalarga bo‘lgan shaxsiy munosabatini yozma shaklda badiiy va mantiqiy izchillikda bayon qiluvchi ijodiy yozma ish turidir.

Essedan farqli o'laroq, insho badiiy uslubda yoziladi. Unda she'rlar, maqollar, hikmatli so'zlar va ko'chirmalardan (sitatalardan) unumli foydalaniladi. Insho so'zlar soni bilan emas, balki sahifalar hajmi bilan o'lchanadi. Odatda insho hajmi 5–7 sahifadan iborat bo'ladi. Insho yozish uchun yozuvchi bo'lish shart emas, biroq u o‘quvchidan boy so‘z boyligi, chuqur bilim, mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvni talab etadi.

Insho umumta’lim maktablari, [[akademik litsey]] va oliy ta’lim muassasalarida o‘quvchilarning yozma nutqini, tafakkurini va mustaqil fikrlashini rivojlantirish vositasi sifatida keng qo‘llaniladi.

== Inshoning asosiy turlari ==

=== Maqsadiga ko‘ra ===

* '''Ta'limiy insho''' — o‘quvchilarning bilimini oshirish, ijodiy fikrlashini rivojlantirish va yozma nutq ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi.
* '''Sinov yoki nazorat inshosi''' — o‘quvchilarning egallagan bilim va malakalarini tekshirish maqsadida yoziladi.
* '''Ko‘rik-tanlov inshosi''' — turli tanlov va musobaqalar uchun yoziladigan ijodiy ish turi.

=== Mazmuniga ko‘ra ===

==== Adabiy mavzudagi insho ====

Dasturdagi badiiy asarlar, yozuvchi va shoirlarning hayoti hamda asar qahramonlari xarakterini tahlil qilishga bag‘ishlanadi.

==== Erkin mavzudagi insho ====

Ijtimoiy hayotning dolzarb masalalari, qadriyatlar, axloqiy va ma’naviy mavzularda yoziladi. Bunda muallifning shaxsiy kuzatuvlari, hayotiy tajribasi va mustaqil xulosalari asosiy o‘rin tutadi.

== Insho yozish bosqichlari ==

=== 1. Mavzuni anglash va tanlash ===

Insho yozish mavzuni to‘g‘ri tushunishdan boshlanadi. Mavzu inshoning asosiy yo‘nalishini belgilaydi. Agar mavzu adabiy xarakterga ega bo‘lsa, asar qahramonlari, syujet va g‘oyalar tahlil qilinadi. Erkin mavzularda esa hayotiy kuzatishlar, ijtimoiy masalalar va muallifning shaxsiy qarashlari asos qilib olinadi.

Insho matni sarlavhaga to‘liq mos kelishi, mavzudan chetga chiqmasligi kerak.

=== 2. Material to‘plash va dalillash ===

Insho yozishdan oldin mavzuga oid adabiyotlarni o‘rganish, hayotiy tajribalarni eslash hamda zarur ma’lumotlarni yig‘ish talab etiladi. Fikrlarni asoslash uchun badiiy asarlardan parchalar, maqol va matallar, hikmatli so‘zlar hamda sitatalardan foydalaniladi.

Biroq boshqalarning fikrini o‘zlashtirib yozish ko‘chirmakashlik hisoblanadi. Sitata va faktlar faqat muallifning shaxsiy fikrini dalillash uchun xizmat qilishi kerak.

=== 3. Reja tuzish ===

Yaxshi tuzilgan reja inshoning mantiqiy izchilligini ta’minlaydi va fikrlarning tartibli bayon qilinishiga yordam beradi.

==== Sodda reja ====

1, 2, 3 kabi [[arab raqamlari]] ostida qisqa va lo‘nda gaplar bilan tuziladi.

==== Murakkab reja ====

Inshoning uch qismli tuzilishi asosida tuziladi:

* I. Kirish
* II. Asosiy qism
** 1-band
** 2-band
** 3-band
* III. Xulosa

=== 4. Tezis shakllantirish ===

'''Tezis''' — insho davomida isbotlanishi lozim bo‘lgan asosiy fikr, hukm yoki g‘oyadir. U reja bandlari asosida shakllantiriladi va inshoning barcha qismlarini yagona maqsadga yo‘naltiradi.

=== 5. Epigraf tanlash ===

'''Epigraf''' — inshoning mazmunini yoritib beruvchi hikmatli so‘z, maqol yoki she’riy parchadir. U rejadan keyin, insho matnidan oldin sahifaning o‘ng tomoniga yoziladi.

Epigraf qo‘shtirnoqqa olinmaydi, biroq undan keyin qavs ichida muallif nomi ko‘rsatiladi. Epigraf inshoning badiiy qimmatini oshiradi va muallifning dunyoqarashi kengligini namoyon qiladi.

=== 6. Qoralama yozish ===

Insho qoralamasini yozishda xayolga kelgan asosiy fikrlar qog‘ozga tushiriladi. Insho matni uch asosiy qismdan iborat bo‘lishi shart:

==== Kirish ====

Kirish qismida mavzu haqida dastlabki tushunchalar, yozuvchi hayoti yoki mavzuning dolzarbligi haqida qisqacha ma’lumot beriladi. Odatda kirish qismi inshoning 10–15 foizini tashkil qiladi.

==== Asosiy qism ====

Asosiy qism inshoning eng katta va muhim bo‘limidir. Unda mavzu to‘liq ochib beriladi, dalillar keltiriladi, voqealar tahlil qilinadi hamda muallifning shaxsiy fikrlari badiiy tasvir vositalari orqali asoslanadi. Bu qism inshoning 70–80 foizini tashkil etadi.

==== Xulosa ====

Xulosa qismida asosiy fikrlar umumlashtiriladi, mavzu yuzasidan yakuniy xulosa chiqariladi hamda asarning tarbiyaviy yoki ma’naviy ahamiyati ko‘rsatib o‘tiladi. Xulosa odatda inshoning 10–15 foizini tashkil qiladi.

=== 7. Tahrir qilish ===

Qoralama yozib bo‘lingach, matn qayta o‘qib chiqiladi. Bu jarayonda quyidagi xatolar tekshiriladi:

* '''Mantiqiy va uslubiy xatolar''' — fikrlarning izchilligi, ortiqcha takrorlar, noto‘g‘ri qo‘llangan so‘zlar va gaplarning bog‘lanishi.
* '''Imlo va punktuatsion xatolar''' — so‘zlarning to‘g‘ri yozilishi hamda vergul, ikki nuqta, tire va qo‘shtirnoq kabi tinish belgilarining o‘rinli qo‘llanishi.

=== 8. Oqqa ko‘chirish ===

Insho to‘liq tahrir qilinib sayqallangach, husnixat qoidalariga rioya qilgan holda oq nusxaga ko‘chiriladi. Har bir yangi fikr va mantiqiy qism yangi xatboshidan boshlanishi kerak. Oqartma nusxada o‘chirishlar va ustidan yozishlar bo‘lmasligi tavsiya etiladi.

== Eng muhim qoida ==

Insho ko‘chirmakashlik emas. Unda muallifning mustaqil fikri, ijodiy yondashuvi va shaxsiy xulosasi aks etishi kerak. Badiiy asarlar, faktlar, maqollar va sitatalar faqat muallif fikrini tasdiqlash vositasi sifatida xizmat qiladi.</text>
      <sha1>qmilkipy02j0e0cjj5qmeftv4eukv9g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269424</id>
      <parentid>6269423</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5808" sha1="5ng8jf50zo3gjem94ch0uj0uvpwfv1y" xml:space="preserve">'''Insho''' ([[Arab tili|arabcha]] so‘z bo‘lib, ''&quot;tashkil etish&quot;, &quot;yaratish&quot;, &quot;qurish&quot;, &quot;barpo qilish&quot;, &quot;ijod&quot;'' kabi ma'nolarni anglatadi) — o‘quvchi yoki muallifning ma'lum bir mavzu doirasida o‘z fikr-mulohazalarini, dunyoqarashini, narsa-hodisalarga bo‘lgan shaxsiy munosabatini yozma shaklda badiiy va mantiqiy izchillikda bayon qiluvchi ijodiy yozma ish turidir.

Essedan farqli o'laroq, insho badiiy uslubda yoziladi. Unda she'rlar, maqollar, hikmatli so'zlar va ko'chirmalardan (sitatalardan) unumli foydalaniladi. Insho so'zlar soni bilan emas, balki sahifalar hajmi bilan o'lchanadi. Odatda insho hajmi 5–7 sahifadan iborat bo'ladi. Insho yozish uchun yozuvchi bo'lish shart emas, biroq u o‘quvchidan boy so‘z boyligi, chuqur bilim, mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvni talab etadi.

Insho umumta’lim maktablari, [[akademik litsey]] va oliy ta’lim muassasalarida o‘quvchilarning yozma nutqini, tafakkurini va mustaqil fikrlashini rivojlantirish vositasi sifatida keng qo‘llaniladi.

== Inshoning asosiy turlari ==

=== Maqsadiga ko‘ra ===

* '''Ta'limiy insho''' — o‘quvchilarning bilimini oshirish, ijodiy fikrlashini rivojlantirish va yozma nutq ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi.
* '''Sinov yoki nazorat inshosi''' — o‘quvchilarning egallagan bilim va malakalarini tekshirish maqsadida yoziladi.
* '''Ko‘rik-tanlov inshosi''' — turli tanlov va musobaqalar uchun yoziladigan ijodiy ish turi.

=== Mazmuniga ko‘ra ===

==== Adabiy mavzudagi insho ====

Dasturdagi badiiy asarlar, yozuvchi va shoirlarning hayoti hamda asar qahramonlari xarakterini tahlil qilishga bag‘ishlanadi.

==== Erkin mavzudagi insho ====

Ijtimoiy hayotning dolzarb masalalari, qadriyatlar, axloqiy va ma’naviy mavzularda yoziladi. Bunda muallifning shaxsiy kuzatuvlari, hayotiy tajribasi va mustaqil xulosalari asosiy o‘rin tutadi.

== Insho yozish bosqichlari ==

=== 1. Mavzuni anglash va tanlash ===

Insho yozish mavzuni to‘g‘ri tushunishdan boshlanadi. Mavzu inshoning asosiy yo‘nalishini belgilaydi. Agar mavzu adabiy xarakterga ega bo‘lsa, asar qahramonlari, syujet va g‘oyalar tahlil qilinadi. Erkin mavzularda esa hayotiy kuzatishlar, ijtimoiy masalalar va muallifning shaxsiy qarashlari asos qilib olinadi.

Insho matni sarlavhaga to‘liq mos kelishi, mavzudan chetga chiqmasligi kerak.

=== 2. Material to‘plash va dalillash ===

Insho yozishdan oldin mavzuga oid adabiyotlarni o‘rganish, hayotiy tajribalarni eslash hamda zarur ma’lumotlarni yig‘ish talab etiladi. Fikrlarni asoslash uchun badiiy asarlardan parchalar, maqol va matallar, hikmatli so‘zlar hamda sitatalardan foydalaniladi.

Biroq boshqalarning fikrini o‘zlashtirib yozish ko‘chirmakashlik hisoblanadi. Sitata va faktlar faqat muallifning shaxsiy fikrini dalillash uchun xizmat qilishi kerak.

=== 3. Reja tuzish ===

Yaxshi tuzilgan reja inshoning mantiqiy izchilligini ta’minlaydi va fikrlarning tartibli bayon qilinishiga yordam beradi.

==== Sodda reja ====

1, 2, 3 kabi [[arab raqamlari]] ostida qisqa va lo‘nda gaplar bilan tuziladi.

==== Murakkab reja ====

Inshoning uch qismli tuzilishi asosida tuziladi:

* I. Kirish
* II. Asosiy qism
** 1-band
** 2-band
** 3-band
* III. Xulosa

=== 4. Tezis shakllantirish ===

'''Tezis''' — insho davomida isbotlanishi lozim bo‘lgan asosiy fikr, hukm yoki g‘oyadir. U reja bandlari asosida shakllantiriladi va inshoning barcha qismlarini yagona maqsadga yo‘naltiradi.

=== 5. Epigraf tanlash ===

'''Epigraf''' — inshoning mazmunini yoritib beruvchi hikmatli so‘z, maqol yoki she’riy parchadir. U rejadan keyin, insho matnidan oldin sahifaning o‘ng tomoniga yoziladi.

Epigraf qo‘shtirnoqqa olinmaydi, biroq undan keyin qavs ichida muallif nomi ko‘rsatiladi. Epigraf inshoning badiiy qimmatini oshiradi va muallifning dunyoqarashi kengligini namoyon qiladi.

=== 6. Qoralama yozish ===

Insho qoralamasini yozishda xayolga kelgan asosiy fikrlar qog‘ozga tushiriladi. Insho matni uch asosiy qismdan iborat bo‘lishi shart:

==== Kirish ====

Kirish qismida mavzu haqida dastlabki tushunchalar, yozuvchi hayoti yoki mavzuning dolzarbligi haqida qisqacha ma’lumot beriladi. Odatda kirish qismi inshoning 10–15 foizini tashkil qiladi.

==== Asosiy qism ====

Asosiy qism inshoning eng katta va muhim bo‘limidir. Unda mavzu to‘liq ochib beriladi, dalillar keltiriladi, voqealar tahlil qilinadi hamda muallifning shaxsiy fikrlari badiiy tasvir vositalari orqali asoslanadi. Bu qism inshoning 70–80 foizini tashkil etadi.

==== Xulosa ====

Xulosa qismida asosiy fikrlar umumlashtiriladi, mavzu yuzasidan yakuniy xulosa chiqariladi hamda asarning tarbiyaviy yoki ma’naviy ahamiyati ko‘rsatib o‘tiladi. Xulosa odatda inshoning 10–15 foizini tashkil qiladi.

=== 7. Tahrir qilish ===

Qoralama yozib bo‘lingach, matn qayta o‘qib chiqiladi. Bu jarayonda quyidagi xatolar tekshiriladi:

* '''Mantiqiy va uslubiy xatolar''' — fikrlarning izchilligi, ortiqcha takrorlar, noto‘g‘ri qo‘llangan so‘zlar va gaplarning bog‘lanishi.
* '''Imlo va punktuatsion xatolar''' — so‘zlarning to‘g‘ri yozilishi hamda vergul, ikki nuqta, tire va qo‘shtirnoq kabi tinish belgilarining o‘rinli qo‘llanishi.

=== 8. Oqqa ko‘chirish ===

Insho to‘liq tahrir qilinib sayqallangach, husnixat qoidalariga rioya qilgan holda oq nusxaga ko‘chiriladi. Har bir yangi fikr va mantiqiy qism yangi xatboshidan boshlanishi kerak. Oqartma nusxada o‘chirishlar va ustidan yozishlar bo‘lmasligi tavsiya etiladi.

== Eng muhim qoida ==

Insho ko‘chirmakashlik emas. Unda muallifning mustaqil fikri, ijodiy yondashuvi va shaxsiy xulosasi aks etishi kerak. Badiiy asarlar, faktlar, maqollar va sitatalar faqat muallif fikrini tasdiqlash vositasi sifatida xizmat qiladi.</text>
      <sha1>5ng8jf50zo3gjem94ch0uj0uvpwfv1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269425</id>
      <parentid>6269424</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5837" sha1="cesvm3g67nverkzjqed3nfvujkmzl4t" xml:space="preserve">'''Insho''' ([[Arab tili|arabcha]] so‘z bo‘lib, ''&quot;tashkil etish&quot;, &quot;yaratish&quot;, &quot;qurish&quot;, &quot;barpo qilish&quot;, &quot;ijod&quot;'' kabi ma'nolarni anglatadi) — [[Oʻqituvchi|o‘quvchi]] yoki [[muallif]]&lt;nowiki/&gt;ning ma'lum bir mavzu doirasida o‘z fikr-mulohazalarini, dunyoqarashini, narsa-hodisalarga bo‘lgan shaxsiy munosabatini yozma shaklda badiiy va mantiqiy izchillikda bayon qiluvchi ijodiy yozma ish turidir.

Essedan farqli o'laroq, insho badiiy uslubda yoziladi. Unda she'rlar, maqollar, hikmatli so'zlar va ko'chirmalardan (sitatalardan) unumli foydalaniladi. Insho so'zlar soni bilan emas, balki sahifalar hajmi bilan o'lchanadi. Odatda insho hajmi 5–7 sahifadan iborat bo'ladi. Insho yozish uchun yozuvchi bo'lish shart emas, biroq u o‘quvchidan boy so‘z boyligi, chuqur bilim, mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvni talab etadi.

Insho umumta’lim maktablari, [[akademik litsey]] va oliy ta’lim muassasalarida o‘quvchilarning yozma nutqini, tafakkurini va mustaqil fikrlashini rivojlantirish vositasi sifatida keng qo‘llaniladi.

== Inshoning asosiy turlari ==

=== Maqsadiga ko‘ra ===

* '''Ta'limiy insho''' — o‘quvchilarning bilimini oshirish, ijodiy fikrlashini rivojlantirish va yozma nutq ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi.
* '''Sinov yoki nazorat inshosi''' — o‘quvchilarning egallagan bilim va malakalarini tekshirish maqsadida yoziladi.
* '''Ko‘rik-tanlov inshosi''' — turli tanlov va musobaqalar uchun yoziladigan ijodiy ish turi.

=== Mazmuniga ko‘ra ===

==== Adabiy mavzudagi insho ====

Dasturdagi badiiy asarlar, yozuvchi va shoirlarning hayoti hamda asar qahramonlari xarakterini tahlil qilishga bag‘ishlanadi.

==== Erkin mavzudagi insho ====

Ijtimoiy hayotning dolzarb masalalari, qadriyatlar, axloqiy va ma’naviy mavzularda yoziladi. Bunda muallifning shaxsiy kuzatuvlari, hayotiy tajribasi va mustaqil xulosalari asosiy o‘rin tutadi.

== Insho yozish bosqichlari ==

=== 1. Mavzuni anglash va tanlash ===

Insho yozish mavzuni to‘g‘ri tushunishdan boshlanadi. Mavzu inshoning asosiy yo‘nalishini belgilaydi. Agar mavzu adabiy xarakterga ega bo‘lsa, asar qahramonlari, syujet va g‘oyalar tahlil qilinadi. Erkin mavzularda esa hayotiy kuzatishlar, ijtimoiy masalalar va muallifning shaxsiy qarashlari asos qilib olinadi.

Insho matni sarlavhaga to‘liq mos kelishi, mavzudan chetga chiqmasligi kerak.

=== 2. Material to‘plash va dalillash ===

Insho yozishdan oldin mavzuga oid adabiyotlarni o‘rganish, hayotiy tajribalarni eslash hamda zarur ma’lumotlarni yig‘ish talab etiladi. Fikrlarni asoslash uchun badiiy asarlardan parchalar, maqol va matallar, hikmatli so‘zlar hamda sitatalardan foydalaniladi.

Biroq boshqalarning fikrini o‘zlashtirib yozish ko‘chirmakashlik hisoblanadi. Sitata va faktlar faqat muallifning shaxsiy fikrini dalillash uchun xizmat qilishi kerak.

=== 3. Reja tuzish ===

Yaxshi tuzilgan reja inshoning mantiqiy izchilligini ta’minlaydi va fikrlarning tartibli bayon qilinishiga yordam beradi.

==== Sodda reja ====

1, 2, 3 kabi [[arab raqamlari]] ostida qisqa va lo‘nda gaplar bilan tuziladi.

==== Murakkab reja ====

Inshoning uch qismli tuzilishi asosida tuziladi:

* I. Kirish
* II. Asosiy qism
** 1-band
** 2-band
** 3-band
* III. Xulosa

=== 4. Tezis shakllantirish ===

'''Tezis''' — insho davomida isbotlanishi lozim bo‘lgan asosiy fikr, hukm yoki g‘oyadir. U reja bandlari asosida shakllantiriladi va inshoning barcha qismlarini yagona maqsadga yo‘naltiradi.

=== 5. Epigraf tanlash ===

'''Epigraf''' — inshoning mazmunini yoritib beruvchi hikmatli so‘z, maqol yoki she’riy parchadir. U rejadan keyin, insho matnidan oldin sahifaning o‘ng tomoniga yoziladi.

Epigraf qo‘shtirnoqqa olinmaydi, biroq undan keyin qavs ichida muallif nomi ko‘rsatiladi. Epigraf inshoning badiiy qimmatini oshiradi va muallifning dunyoqarashi kengligini namoyon qiladi.

=== 6. Qoralama yozish ===

Insho qoralamasini yozishda xayolga kelgan asosiy fikrlar qog‘ozga tushiriladi. Insho matni uch asosiy qismdan iborat bo‘lishi shart:

==== Kirish ====

Kirish qismida mavzu haqida dastlabki tushunchalar, yozuvchi hayoti yoki mavzuning dolzarbligi haqida qisqacha ma’lumot beriladi. Odatda kirish qismi inshoning 10–15 foizini tashkil qiladi.

==== Asosiy qism ====

Asosiy qism inshoning eng katta va muhim bo‘limidir. Unda mavzu to‘liq ochib beriladi, dalillar keltiriladi, voqealar tahlil qilinadi hamda muallifning shaxsiy fikrlari badiiy tasvir vositalari orqali asoslanadi. Bu qism inshoning 70–80 foizini tashkil etadi.

==== Xulosa ====

Xulosa qismida asosiy fikrlar umumlashtiriladi, mavzu yuzasidan yakuniy xulosa chiqariladi hamda asarning tarbiyaviy yoki ma’naviy ahamiyati ko‘rsatib o‘tiladi. Xulosa odatda inshoning 10–15 foizini tashkil qiladi.

=== 7. Tahrir qilish ===

Qoralama yozib bo‘lingach, matn qayta o‘qib chiqiladi. Bu jarayonda quyidagi xatolar tekshiriladi:

* '''Mantiqiy va uslubiy xatolar''' — fikrlarning izchilligi, ortiqcha takrorlar, noto‘g‘ri qo‘llangan so‘zlar va gaplarning bog‘lanishi.
* '''Imlo va punktuatsion xatolar''' — so‘zlarning to‘g‘ri yozilishi hamda vergul, ikki nuqta, tire va qo‘shtirnoq kabi tinish belgilarining o‘rinli qo‘llanishi.

=== 8. Oqqa ko‘chirish ===

Insho to‘liq tahrir qilinib sayqallangach, husnixat qoidalariga rioya qilgan holda oq nusxaga ko‘chiriladi. Har bir yangi fikr va mantiqiy qism yangi xatboshidan boshlanishi kerak. Oqartma nusxada o‘chirishlar va ustidan yozishlar bo‘lmasligi tavsiya etiladi.

== Eng muhim qoida ==

Insho ko‘chirmakashlik emas. Unda muallifning mustaqil fikri, ijodiy yondashuvi va shaxsiy xulosasi aks etishi kerak. Badiiy asarlar, faktlar, maqollar va sitatalar faqat muallif fikrini tasdiqlash vositasi sifatida xizmat qiladi.</text>
      <sha1>cesvm3g67nverkzjqed3nfvujkmzl4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269426</id>
      <parentid>6269425</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5828" sha1="ktau3breyj3so6dlgq33jmlo02dweud" xml:space="preserve">'''Insho''' ([[Arab tili|arabcha]] so‘z bo‘lib, ''&quot;tashkil etish&quot;, &quot;yaratish&quot;, &quot;qurish&quot;, &quot;barpo qilish&quot;, &quot;ijod&quot;'' kabi ma'nolarni anglatadi) — [[Oʻqituvchi|o‘quvchi]] yoki [[muallif]]ning ma'lum bir mavzu doirasida o‘z fikr-mulohazalarini, dunyoqarashini, narsa-hodisalarga bo‘lgan shaxsiy munosabatini yozma shaklda badiiy va mantiqiy izchillikda bayon qiluvchi ijodiy yozma ish turidir.

Essedan farqli o'laroq, insho badiiy uslubda yoziladi. Unda she'rlar, maqollar, hikmatli so'zlar va ko'chirmalardan (sitatalardan) unumli foydalaniladi. Insho so'zlar soni bilan emas, balki sahifalar hajmi bilan o'lchanadi. Odatda insho hajmi 5–7 sahifadan iborat bo'ladi. Insho yozish uchun yozuvchi bo'lish shart emas, biroq u o‘quvchidan boy so‘z boyligi, chuqur bilim, mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvni talab etadi.

Insho umumta’lim maktablari, [[akademik litsey]] va oliy ta’lim muassasalarida o‘quvchilarning yozma nutqini, tafakkurini va mustaqil fikrlashini rivojlantirish vositasi sifatida keng qo‘llaniladi.

== Inshoning asosiy turlari ==

=== Maqsadiga ko‘ra ===

* '''Ta'limiy insho''' — o‘quvchilarning bilimini oshirish, ijodiy fikrlashini rivojlantirish va yozma nutq ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi.
* '''Sinov yoki nazorat inshosi''' — o‘quvchilarning egallagan bilim va malakalarini tekshirish maqsadida yoziladi.
* '''Ko‘rik-tanlov inshosi''' — turli tanlov va musobaqalar uchun yoziladigan ijodiy ish turi.

=== Mazmuniga ko‘ra ===

==== Adabiy mavzudagi insho ====

Dasturdagi badiiy asarlar, yozuvchi va shoirlarning hayoti hamda asar qahramonlari xarakterini tahlil qilishga bag‘ishlanadi.

==== Erkin mavzudagi insho ====

Ijtimoiy hayotning dolzarb masalalari, qadriyatlar, axloqiy va ma’naviy mavzularda yoziladi. Bunda muallifning shaxsiy kuzatuvlari, hayotiy tajribasi va mustaqil xulosalari asosiy o‘rin tutadi.

== Insho yozish bosqichlari ==

=== 1. Mavzuni anglash va tanlash ===

Insho yozish mavzuni to‘g‘ri tushunishdan boshlanadi. Mavzu inshoning asosiy yo‘nalishini belgilaydi. Agar mavzu adabiy xarakterga ega bo‘lsa, asar qahramonlari, syujet va g‘oyalar tahlil qilinadi. Erkin mavzularda esa hayotiy kuzatishlar, ijtimoiy masalalar va muallifning shaxsiy qarashlari asos qilib olinadi.

Insho matni sarlavhaga to‘liq mos kelishi, mavzudan chetga chiqmasligi kerak.

=== 2. Material to‘plash va dalillash ===

Insho yozishdan oldin mavzuga oid adabiyotlarni o‘rganish, hayotiy tajribalarni eslash hamda zarur ma’lumotlarni yig‘ish talab etiladi. Fikrlarni asoslash uchun badiiy asarlardan parchalar, maqol va matallar, hikmatli so‘zlar hamda sitatalardan foydalaniladi.

Biroq boshqalarning fikrini o‘zlashtirib yozish ko‘chirmakashlik hisoblanadi. Sitata va faktlar faqat muallifning shaxsiy fikrini dalillash uchun xizmat qilishi kerak.

=== 3. Reja tuzish ===

Yaxshi tuzilgan reja inshoning mantiqiy izchilligini ta’minlaydi va fikrlarning tartibli bayon qilinishiga yordam beradi.

==== Sodda reja ====

1, 2, 3 kabi [[arab raqamlari]] ostida qisqa va lo‘nda gaplar bilan tuziladi.

==== Murakkab reja ====

Inshoning uch qismli tuzilishi asosida tuziladi:

* I. Kirish
* II. Asosiy qism
** 1-band
** 2-band
** 3-band
* III. Xulosa

=== 4. Tezis shakllantirish ===

'''Tezis''' — insho davomida isbotlanishi lozim bo‘lgan asosiy fikr, hukm yoki g‘oyadir. U reja bandlari asosida shakllantiriladi va inshoning barcha qismlarini yagona maqsadga yo‘naltiradi.

=== 5. Epigraf tanlash ===

'''Epigraf''' — inshoning mazmunini yoritib beruvchi hikmatli so‘z, maqol yoki she’riy parchadir. U rejadan keyin, insho matnidan oldin sahifaning o‘ng tomoniga yoziladi.

Epigraf qo‘shtirnoqqa olinmaydi, biroq undan keyin qavs ichida muallif nomi ko‘rsatiladi. Epigraf inshoning badiiy qimmatini oshiradi va muallifning dunyoqarashi kengligini namoyon qiladi.

=== 6. Qoralama yozish ===

Insho qoralamasini yozishda xayolga kelgan asosiy fikrlar qog‘ozga tushiriladi. Insho matni uch asosiy qismdan iborat bo‘lishi shart:

==== Kirish ====

Kirish qismida mavzu haqida dastlabki tushunchalar, yozuvchi hayoti yoki mavzuning dolzarbligi haqida qisqacha ma’lumot beriladi. Odatda kirish qismi inshoning 10–15 foizini tashkil qiladi.

==== Asosiy qism ====

Asosiy qism inshoning eng katta va muhim bo‘limidir. Unda mavzu to‘liq ochib beriladi, dalillar keltiriladi, voqealar tahlil qilinadi hamda muallifning shaxsiy fikrlari badiiy tasvir vositalari orqali asoslanadi. Bu qism inshoning 70–80 foizini tashkil etadi.

==== Xulosa ====

Xulosa qismida asosiy fikrlar umumlashtiriladi, mavzu yuzasidan yakuniy xulosa chiqariladi hamda asarning tarbiyaviy yoki ma’naviy ahamiyati ko‘rsatib o‘tiladi. Xulosa odatda inshoning 10–15 foizini tashkil qiladi.

=== 7. Tahrir qilish ===

Qoralama yozib bo‘lingach, matn qayta o‘qib chiqiladi. Bu jarayonda quyidagi xatolar tekshiriladi:

* '''Mantiqiy va uslubiy xatolar''' — fikrlarning izchilligi, ortiqcha takrorlar, noto‘g‘ri qo‘llangan so‘zlar va gaplarning bog‘lanishi.
* '''Imlo va punktuatsion xatolar''' — so‘zlarning to‘g‘ri yozilishi hamda vergul, ikki nuqta, tire va qo‘shtirnoq kabi tinish belgilarining o‘rinli qo‘llanishi.

=== 8. Oqqa ko‘chirish ===

Insho to‘liq tahrir qilinib sayqallangach, husnixat qoidalariga rioya qilgan holda oq nusxaga ko‘chiriladi. Har bir yangi fikr va mantiqiy qism yangi xatboshidan boshlanishi kerak. Oqartma nusxada o‘chirishlar va ustidan yozishlar bo‘lmasligi tavsiya etiladi.

== Eng muhim qoida ==

Insho ko‘chirmakashlik emas. Unda muallifning mustaqil fikri, ijodiy yondashuvi va shaxsiy xulosasi aks etishi kerak. Badiiy asarlar, faktlar, maqollar va sitatalar faqat muallif fikrini tasdiqlash vositasi sifatida xizmat qiladi.</text>
      <sha1>ktau3breyj3so6dlgq33jmlo02dweud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269428</id>
      <parentid>6269426</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5844" sha1="7u2wnxbvi5ce8yayxaonnum5m7nochj" xml:space="preserve">'''Insho''' ([[Arab tili|arabcha]] so‘z bo‘lib, ''&quot;tashkil etish&quot;, &quot;yaratish&quot;, &quot;qurish&quot;, &quot;barpo qilish&quot;, &quot;ijod&quot;'' kabi ma'nolarni anglatadi) — [[Oʻqituvchi|o‘quvchi]] yoki [[muallif]]ning ma'lum bir mavzu doirasida o‘z fikr-mulohazalarini, dunyoqarashini, narsa-hodisalarga bo‘lgan shaxsiy munosabatini yozma shaklda badiiy va mantiqiy izchillikda bayon qiluvchi ijodiy yozma ish turidir.

Essedan farqli o'laroq, insho badiiy uslubda yoziladi. Unda she'rlar, maqollar, hikmatli so'zlar va ko'chirmalardan (sitatalardan) unumli foydalaniladi. Insho so'zlar soni bilan emas, balki sahifalar hajmi bilan o'lchanadi. Odatda insho hajmi 5–7 sahifadan iborat bo'ladi. Insho yozish uchun yozuvchi bo'lish shart emas, biroq u o‘quvchidan boy so‘z boyligi, chuqur bilim, mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvni talab etadi.

Insho umumta’lim maktablari, [[akademik litsey]] va oliy ta’lim muassasalarida o‘quvchilarning yozma nutqini, tafakkurini va mustaqil fikrlashini rivojlantirish vositasi sifatida keng qo‘llaniladi.

== Inshoning asosiy turlari ==

=== Maqsadiga ko‘ra ===

* '''Ta'limiy insho''' — o‘quvchilarning bilimini oshirish, ijodiy fikrlashini rivojlantirish va yozma nutq ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi.
* '''Sinov yoki nazorat inshosi''' — o‘quvchilarning egallagan bilim va malakalarini tekshirish maqsadida yoziladi.
* '''Ko‘rik-tanlov inshosi''' — turli tanlov va musobaqalar uchun yoziladigan ijodiy ish turi.

=== Mazmuniga ko‘ra ===

==== Adabiy mavzudagi insho ====

Dasturdagi badiiy asarlar, yozuvchi va shoirlarning hayoti hamda asar qahramonlari xarakterini tahlil qilishga bag‘ishlanadi.

==== Erkin mavzudagi insho ====

Ijtimoiy hayotning dolzarb masalalari, qadriyatlar, axloqiy va ma’naviy mavzularda yoziladi. Bunda muallifning shaxsiy kuzatuvlari, hayotiy tajribasi va mustaqil xulosalari asosiy o‘rin tutadi.

== Insho yozish bosqichlari ==

=== 1. Mavzuni anglash va tanlash ===

Insho yozish mavzuni to‘g‘ri tushunishdan boshlanadi. Mavzu inshoning asosiy yo‘nalishini belgilaydi. Agar mavzu adabiy xarakterga ega bo‘lsa, asar qahramonlari, syujet va g‘oyalar tahlil qilinadi. Erkin mavzularda esa hayotiy kuzatishlar, ijtimoiy masalalar va muallifning shaxsiy qarashlari asos qilib olinadi.

Insho matni sarlavhaga to‘liq mos kelishi, mavzudan chetga chiqmasligi kerak.

=== 2. Material to‘plash va dalillash ===

Insho yozishdan oldin mavzuga oid adabiyotlarni o‘rganish, hayotiy tajribalarni eslash hamda zarur ma’lumotlarni yig‘ish talab etiladi. Fikrlarni asoslash uchun badiiy asarlardan parchalar, maqol va matallar, hikmatli so‘zlar hamda sitatalardan foydalaniladi.

Biroq boshqalarning fikrini o‘zlashtirib yozish ko‘chirmakashlik hisoblanadi. Sitata va faktlar faqat muallifning shaxsiy fikrini dalillash uchun xizmat qilishi kerak.

=== 3. Reja tuzish ===

Yaxshi tuzilgan reja inshoning mantiqiy izchilligini ta’minlaydi va fikrlarning tartibli bayon qilinishiga yordam beradi.

==== Sodda reja ====

1, 2, 3 kabi [[arab raqamlari]] ostida qisqa va lo‘nda gaplar bilan tuziladi.

==== Murakkab reja ====

Inshoning uch qismli tuzilishi asosida tuziladi:

* I. Kirish
* II. Asosiy qism
** 1-band
** 2-band
** 3-band
* III. Xulosa

=== 4. Tezis shakllantirish ===

'''Tezis''' — insho davomida isbotlanishi lozim bo‘lgan asosiy fikr, hukm yoki g‘oyadir. U reja bandlari asosida shakllantiriladi va inshoning barcha qismlarini yagona maqsadga yo‘naltiradi.

=== 5. Epigraf tanlash ===

'''Epigraf''' — inshoning mazmunini yoritib beruvchi hikmatli so‘z, maqol yoki she’riy parchadir. U rejadan keyin, insho matnidan oldin sahifaning o‘ng tomoniga yoziladi.

Epigraf qo‘shtirnoqqa olinmaydi, biroq undan keyin qavs ichida muallif nomi ko‘rsatiladi. Epigraf inshoning badiiy qimmatini oshiradi va muallifning dunyoqarashi kengligini namoyon qiladi.

=== 6. Qoralama yozish ===

Insho qoralamasini yozishda xayolga kelgan asosiy fikrlar qog‘ozga tushiriladi. Insho matni uch asosiy qismdan iborat bo‘lishi shart:

==== Kirish ====

Kirish qismida mavzu haqida dastlabki tushunchalar, yozuvchi hayoti yoki mavzuning dolzarbligi haqida qisqacha ma’lumot beriladi. Odatda kirish qismi inshoning 10–15 foizini tashkil qiladi.

==== Asosiy qism ====

Asosiy qism inshoning eng katta va muhim bo‘limidir. Unda mavzu to‘liq ochib beriladi, dalillar keltiriladi, voqealar tahlil qilinadi hamda muallifning shaxsiy fikrlari badiiy tasvir vositalari orqali asoslanadi. Bu qism inshoning 70–80 foizini tashkil etadi.

==== Xulosa ====

Xulosa qismida asosiy fikrlar umumlashtiriladi, mavzu yuzasidan yakuniy xulosa chiqariladi hamda asarning tarbiyaviy yoki ma’naviy ahamiyati ko‘rsatib o‘tiladi. Xulosa odatda inshoning 10–15 foizini tashkil qiladi.

=== 7. Tahrir qilish ===

Qoralama yozib bo‘lingach, matn qayta o‘qib chiqiladi. Bu jarayonda quyidagi xatolar tekshiriladi:

* '''Mantiqiy va uslubiy xatolar''' — fikrlarning izchilligi, ortiqcha takrorlar, noto‘g‘ri qo‘llangan so‘zlar va gaplarning bog‘lanishi.
* '''Imlo va punktuatsion xatolar''' — so‘zlarning to‘g‘ri yozilishi hamda vergul, ikki nuqta, tire va qo‘shtirnoq kabi tinish belgilarining o‘rinli qo‘llanishi.

=== 8. Oqqa ko‘chirish ===

Insho to‘liq tahrir qilinib sayqallangach, husnixat qoidalariga rioya qilgan holda oq nusxaga ko‘chiriladi. Har bir yangi fikr va mantiqiy qism yangi xatboshidan boshlanishi kerak. Oqartma nusxada o‘chirishlar va ustidan yozishlar bo‘lmasligi tavsiya etiladi.

== Eng muhim qoida ==

Insho ko‘chirmakashlik emas. Unda muallifning mustaqil fikri, ijodiy yondashuvi va shaxsiy xulosasi aks etishi kerak. Badiiy asarlar, faktlar, maqollar va sitatalar faqat muallif fikrini tasdiqlash vositasi sifatida xizmat qiladi.

== Manbalar ==</text>
      <sha1>7u2wnxbvi5ce8yayxaonnum5m7nochj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269429</id>
      <parentid>6269428</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5857" sha1="0wmf9mvh68yjv8stnfvzufbzmx7j1kz" xml:space="preserve">'''Insho''' ([[Arab tili|arabcha]] so‘z bo‘lib, ''&quot;tashkil etish&quot;, &quot;yaratish&quot;, &quot;qurish&quot;, &quot;barpo qilish&quot;, &quot;ijod&quot;'' kabi ma'nolarni anglatadi) — [[Oʻqituvchi|o‘quvchi]] yoki [[muallif]]ning ma'lum bir mavzu doirasida o‘z fikr-mulohazalarini, dunyoqarashini, narsa-hodisalarga bo‘lgan shaxsiy munosabatini yozma shaklda badiiy va mantiqiy izchillikda bayon qiluvchi ijodiy yozma ish turidir.

Essedan farqli o'laroq, insho badiiy uslubda yoziladi. Unda she'rlar, maqollar, hikmatli so'zlar va ko'chirmalardan (sitatalardan) unumli foydalaniladi. Insho so'zlar soni bilan emas, balki sahifalar hajmi bilan o'lchanadi. Odatda insho hajmi 5–7 sahifadan iborat bo'ladi. Insho yozish uchun yozuvchi bo'lish shart emas, biroq u o‘quvchidan boy so‘z boyligi, chuqur bilim, mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvni talab etadi.

Insho umumta’lim maktablari, [[akademik litsey]] va oliy ta’lim muassasalarida o‘quvchilarning yozma nutqini, tafakkurini va mustaqil fikrlashini rivojlantirish vositasi sifatida keng qo‘llaniladi.

== Inshoning asosiy turlari ==

=== Maqsadiga ko‘ra ===

* '''Ta'limiy insho''' — o‘quvchilarning bilimini oshirish, ijodiy fikrlashini rivojlantirish va yozma nutq ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi.
* '''Sinov yoki nazorat inshosi''' — o‘quvchilarning egallagan bilim va malakalarini tekshirish maqsadida yoziladi.
* '''Ko‘rik-tanlov inshosi''' — turli tanlov va musobaqalar uchun yoziladigan ijodiy ish turi.

=== Mazmuniga ko‘ra ===

==== Adabiy mavzudagi insho ====

Dasturdagi badiiy asarlar, yozuvchi va shoirlarning hayoti hamda asar qahramonlari xarakterini tahlil qilishga bag‘ishlanadi.

==== Erkin mavzudagi insho ====

Ijtimoiy hayotning dolzarb masalalari, qadriyatlar, axloqiy va ma’naviy mavzularda yoziladi. Bunda muallifning shaxsiy kuzatuvlari, hayotiy tajribasi va mustaqil xulosalari asosiy o‘rin tutadi.

== Insho yozish bosqichlari ==

=== 1. Mavzuni anglash va tanlash ===

Insho yozish mavzuni to‘g‘ri tushunishdan boshlanadi. Mavzu inshoning asosiy yo‘nalishini belgilaydi. Agar mavzu adabiy xarakterga ega bo‘lsa, asar qahramonlari, syujet va g‘oyalar tahlil qilinadi. Erkin mavzularda esa hayotiy kuzatishlar, ijtimoiy masalalar va muallifning shaxsiy qarashlari asos qilib olinadi.

Insho matni sarlavhaga to‘liq mos kelishi, mavzudan chetga chiqmasligi kerak.

=== 2. Material to‘plash va dalillash ===

Insho yozishdan oldin mavzuga oid adabiyotlarni o‘rganish, hayotiy tajribalarni eslash hamda zarur ma’lumotlarni yig‘ish talab etiladi. Fikrlarni asoslash uchun badiiy asarlardan parchalar, maqol va matallar, hikmatli so‘zlar hamda sitatalardan foydalaniladi.

Biroq boshqalarning fikrini o‘zlashtirib yozish ko‘chirmakashlik hisoblanadi. Sitata va faktlar faqat muallifning shaxsiy fikrini dalillash uchun xizmat qilishi kerak.

=== 3. Reja tuzish ===

Yaxshi tuzilgan reja inshoning mantiqiy izchilligini ta’minlaydi va fikrlarning tartibli bayon qilinishiga yordam beradi.

==== Sodda reja ====

1, 2, 3 kabi [[arab raqamlari]] ostida qisqa va lo‘nda gaplar bilan tuziladi.

==== Murakkab reja ====

Inshoning uch qismli tuzilishi asosida tuziladi:

* I. Kirish
* II. Asosiy qism
** 1-band
** 2-band
** 3-band
* III. Xulosa

=== 4. Tezis shakllantirish ===

'''Tezis''' — insho davomida isbotlanishi lozim bo‘lgan asosiy fikr, hukm yoki g‘oyadir. U reja bandlari asosida shakllantiriladi va inshoning barcha qismlarini yagona maqsadga yo‘naltiradi.

=== 5. Epigraf tanlash ===

'''Epigraf''' — inshoning mazmunini yoritib beruvchi hikmatli so‘z, maqol yoki she’riy parchadir. U rejadan keyin, insho matnidan oldin sahifaning o‘ng tomoniga yoziladi.

Epigraf qo‘shtirnoqqa olinmaydi, biroq undan keyin qavs ichida muallif nomi ko‘rsatiladi. Epigraf inshoning badiiy qimmatini oshiradi va muallifning dunyoqarashi kengligini namoyon qiladi.

=== 6. Qoralama yozish ===

Insho qoralamasini yozishda xayolga kelgan asosiy fikrlar qog‘ozga tushiriladi. Insho matni uch asosiy qismdan iborat bo‘lishi shart:

==== Kirish ====

Kirish qismida mavzu haqida dastlabki tushunchalar, yozuvchi hayoti yoki mavzuning dolzarbligi haqida qisqacha ma’lumot beriladi. Odatda kirish qismi inshoning 10–15 foizini tashkil qiladi.

==== Asosiy qism ====

Asosiy qism inshoning eng katta va muhim bo‘limidir. Unda mavzu to‘liq ochib beriladi, dalillar keltiriladi, voqealar tahlil qilinadi hamda muallifning shaxsiy fikrlari badiiy tasvir vositalari orqali asoslanadi. Bu qism inshoning 70–80 foizini tashkil etadi.

==== Xulosa ====

Xulosa qismida asosiy fikrlar umumlashtiriladi, mavzu yuzasidan yakuniy xulosa chiqariladi hamda asarning tarbiyaviy yoki ma’naviy ahamiyati ko‘rsatib o‘tiladi. Xulosa odatda inshoning 10–15 foizini tashkil qiladi.

=== 7. Tahrir qilish ===

Qoralama yozib bo‘lingach, matn qayta o‘qib chiqiladi. Bu jarayonda quyidagi xatolar tekshiriladi:

* '''Mantiqiy va uslubiy xatolar''' — fikrlarning izchilligi, ortiqcha takrorlar, noto‘g‘ri qo‘llangan so‘zlar va gaplarning bog‘lanishi.
* '''Imlo va punktuatsion xatolar''' — so‘zlarning to‘g‘ri yozilishi hamda vergul, ikki nuqta, tire va qo‘shtirnoq kabi tinish belgilarining o‘rinli qo‘llanishi.

=== 8. Oqqa ko‘chirish ===

Insho to‘liq tahrir qilinib sayqallangach, husnixat qoidalariga rioya qilgan holda oq nusxaga ko‘chiriladi. Har bir yangi fikr va mantiqiy qism yangi xatboshidan boshlanishi kerak. Oqartma nusxada o‘chirishlar va ustidan yozishlar bo‘lmasligi tavsiya etiladi.

== Eng muhim qoida ==

Insho ko‘chirmakashlik emas. Unda muallifning mustaqil fikri, ijodiy yondashuvi va shaxsiy xulosasi aks etishi kerak. Badiiy asarlar, faktlar, maqollar va sitatalar faqat muallif fikrini tasdiqlash vositasi sifatida xizmat qiladi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}</text>
      <sha1>0wmf9mvh68yjv8stnfvzufbzmx7j1kz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qoʻshiq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24822</id>
    <revision>
      <id>6269417</id>
      <parentid>5832265</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6269417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7041" sha1="ksr2rbbzw2oaacbi5bgeu0xmq5ji586" xml:space="preserve">'''Qoʻshiq''' – keng maʼnoda sheʼriy-musiqiy janr; ashula. Lirik qoʻshiq. Hajviy qoʻshiq. Xalq qoʻshiqlari. Qoʻshiq aytmoq. Qoʻshiq bastalamoq&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=O‘zbek tilining izohli lug‘ati|publisher=Davlat ilmiy nashriyoti|year=2006|page=419}}&lt;/ref&gt;.

Vokal musiqaning eng ommalashgan, koʻproq band shakliga asoslangan turi, shuningdek, kuylashga moʻljallab toʻqilgan sheʼriy asarlarning umumiy ifodasi. Xalq ijodiga mansub, bastakor va kompozitorlar yaratgan ommabop musiqa yoʻnalishidagi qoʻshiqlar farqlanadi. Kelib chiqishi, janri va mazmuniga qarab marosim qoʻshiqlari, ommaviy qoʻshiq, shahar, dehqon, bolalar, maishiy, harbiy, lirik, raqs va boshqa qoʻshiqlar ajratiladi. Qoʻshiqlar kuyi diapazoni ixchamligi, musiqa rivoji band shaklida asoslanganligi, ohanglar tizimida soʻz va kuy intonatsiyalari mushtarakligi sheʼriy matndagi gʻoyaviy emotsional mazmun rivojining umumiy tarzda ifodalanishi bilan ajralib turadi.

== Xususiyati ==
Qoʻshiqning yana oʻziga xos milliy xususiyatlarga ega boʻlib, Oʻrta Osiyoda ir, terma, oʻlan, lapar, yalla kabi nomlar bilan ataladi. Bular negizida bastakorlar ijodi, XX asrda zamonaviy qoʻshiqlar shakllari rivojlangan. Meysterzingerlar sanʼati namunalari, [[uygʻonish davri]] yaratilgan koʻp ovozli italyan sangopepa, nemischa, fransuzcha spapzop, XVII – XVIII asrlardan ommaviy tus olgan gomofoniya uslubidagi qoʻshiqlar, romantizm davridagi kompozitorlar ijodidagi qoʻshiqlar XX asrda keng rivoj topgan ommaviy qoʻshiq.

== Estrada qoʻshiqlari ==
Estrada qoʻshiqlari va boshqa professional qoʻshiqlarning rivojlanish bosqichlardir. Shoirlardan P. Visotskiy , R. Byorns, R.Hamzatov va boshqalar Oʻzbekistonda – Hamza, Habibiy, [[Sobir Abdulla]], Mirtemir, Chustiy, T. Toʻla , P. Moʻmin, N. Narzullayev, M. Yusuf va boshqalarning qoʻshiqlari sheʼriyati rivojidagi xizmatlari katta. 

== Folklor ==
Tor maʼnoda qoʻshiqlar – oʻzbek xalq ijodidagi janr; qoʻsh qofiya bilan boshlanuvchi, asosan, 7-8 hijoli barmoq vaznidagi toʻrtliklar bilan kuylanadigan, band shaklli aytim turi. Birinchi sheʼr toʻrtligi qofiyalari a-a-a-a, a-a-v-a, a-a-v-v nisbatida boʻlishi mumkin. Oʻzbek qoʻshiqlarida birinchi bandi, odatda, 4 sheʼriy misra va ularni kuylashga asos boʻlgan nisbiy tugal ohang tuzilmalari uygʻunligidan tashkil topadi. Kuy tuzilmalari soni 2-4 boʻlib, ularning oʻzaro nisbatlari esa asosiy jumlani takrorlash, oʻzgartirish yoki maʼlum darajada rivojlangan yangi jumla bilan yakunlash kabi vositalardan iborat. Oʻzbek qoʻshiqlari, ashuladan farqli oʻlaroq, kichik ovoz doirasida (asosan, kvinta— seksta diapazoni-da) boʻlib, baʼzan doira joʻrligida ijro etiladi. Kuychan ohangli qoʻshiqlar, asosan, lirik mavzudagi namunalarda uchraydi. Boshqa qoʻshiqlarda kuychanlik xususiyatiga ega choʻzimli ohanglar uchrasa-da, ular koʻproq qoʻshiqlarning yakunlanishi arafasida namoyon boʻladi. Qoʻshiqlarda maxsus (alohida) naqarotlar deyarli qoʻllanmasa-da, baʼzan kichik naqarot vazifasini kasb etuvchi takror soʻzlar kelishi, shuningdek, ,,jon&quot;, ,,yor&quot;, ,,dod-ey&quot; kabi undov-undalma iboralar ishlatilishi kuzatiladi. XX asrlarda oʻzbek bastakorlari va ayniqsa, kompozitorlari ijodiga mansub qoʻshiqlar janr nuqtai nazaridan oʻzida boshqa janrlar (lapar, yalla, ashula, terma) xususiyatlarini mujassam qilib, maʼlum oʻzgarishlarga yuz tutgan. Jumladan, ularda band-naqarot tuzilmalari, joʻrnavoz cholgʻular, raqs unsurlarini ham koʻrish mumkin. Oʻzbek bastakorlaridan Yu. Rajabiy, K.Jabborov, F. Sodiqov, T. Jalilov, Gʻ.Toshmatov, N. Hasanov, M. Mirzayev, B. Aliyev, R.Tursunov va boshqa bastakorlardan T.Sodiqov, M.Burhonov, M. Leviyev, S.Yudakov, A.Otajonov, F. Nazarov, A.Nazarov, F.Alimov, Q.Komilov, bolalar uchun A.Muhamedov, Ye. Shvarts, N. Norxoʻjaev, A.Ergashev, A.Mansurov va boshqalar salmoqli ijod qilgan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi|year=2006|language=Davlat ilmiy nashriyoti|pages=456-458}}&lt;/ref&gt;.

== Turlari ==
Qoʻshiqlarning quyidagi turlari mavjud:

'''1. Lirik qoʻshiqlar'''. Bunday qoʻshiqlarda insonlarning ruhiy olami, ishqiy kechinmalari aks etadi, toʻrt misralik bandlardan tashkil topadi, ular kasb, payt, oʻrin tanlamaydi: ularni istalgan vaqtda, istalgan kishi xohishiga koʻra, baland ovoz bilan yoki xirgoyi qilib aytaveradi. 

'''2. Mehnat qoʻshiqlari''':

a) '''dehqonchilik bilan bogʻliq qoʻshiqlar:''' qoʻsh qoʻshiqlar, oʻrim qoʻshiqlari, yanchiq qoʻshiqlari („Xoʻp mayda“lar), yorgʻichoq qoʻshiqlar

b) '''chorvachilik bilan bogʻliq qoʻshiqlar:''' sogʻim qoʻshiqlari: xoʻsh-xoʻsh govmishim, turey-turey, churiyalar.

d) '''hunarmandchilik bilan bogʻliq qoʻshiqlar:''' charx qoʻshiqlari, boʻzchi qoʻshiqlari, oʻrmak qoʻshiqlari (oʻzbek ayollarining gilam toʻqish bilan bogʻliq mehnat qoʻshiqlari), kashta qoʻshiqlari. 

'''3. Mavsumiy marosim qoʻshiqlari:''' yil fasllari tasvirlangan qoʻshiqlar mavsum qoʻshiqlari deyiladi. Qadimgi qoʻshiqlarning namunalari Mahmud Koshgʻariyning ,,Devonu lugʻotit-turk&quot; asari orqali yetib kelgan. Bizgacha yetib kelgan mavsumiy marosim qoʻshiqlari quyidagilar:

a) sust xotin (yomgʻir chaqirish qoʻshigʻi). Sust xotin qadimgi zardushtiylik dinida muqaddas sanalgan Tishtiriyaning xalq oʻrtasida nomi oʻzgarib ketgan obrazidan iborat. Bunda bahor oylarida yomgʻir yetarli yogʻmasa, qishloq ayollari yigʻilib, poliz qoʻriqchisiga oʻxshash qoʻgʻirchoqqa keksa ayol koʻylagini kiydirib, qishloqdagi barcha xonadonlarga kirishib, sust xotin qoʻshigʻini aytib yurganlar. Xonadon egalari ularni shodlik bilan qarshi olib, qoʻgʻirchoq ustidan suv sepishib, marosim ishtirokchilariga xayr-sadaqa qilishgna. Marosim tugagach, yigʻilgan xayr-sadaqa hisobiga sust xotinga atab katta is chiqarishgan.

b) choy momo (shamol toʻxtatish). Bunday qoʻshiqlarda iltijo qilinadigan choy momo tarixan Chuy momo, yaʼni Shamol momo obrazidan iborat boʻlib, u zardushtiylikning shamol tangrisi hisoblangan. Bu marosim quyidagicha oʻtkazilgan: ikki kampir eski kiyim va chopon kiyib, yuzlariga qora quya surtishib, qoʻllariga aso ushlab oldinda Choy momo qoʻshigʻini aytib yurishgan. Boʻy yetib qolgan beshta qiz boshlariga sholcha yopib, kampirlar ortidan ergashib, qoʻshiqqa joʻr boʻlib yurishgan. 7-8 yoshlardagi bir yoki bir necha oʻgʻil bolalar xurjun osilgan eshaklarga minishib, xonadonlardan xayr-sadaqalarni yigʻib yurishgan. Eshakka oʻqlogʻ, yumshoq supurgi va keli sopi sudratib qoʻyilgan. Marosim tugagach, yigʻilgan xayr-sadaqa hisobiga shamol tangrisi sharafiga is chiqarilgan. Choy momo marosimlari hozirgi Qozogʻistonning Turkiston, Sayram atroflarida yashovchi oʻzbeklar orasida saqlanib qolgan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Oʻzbek xalq qoʻshiqlari|author=Alaviya, M|year=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Oʻzbek xalqi musiqa merosi, 1-kitob (qoʻshiq)|author=Karomatov, F|year=1978}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{vikiiqtibos}}

{{OʻzME}}

[[Turkum:Sanʼat]]
[[Turkum:Sheʼriyat]]</text>
      <sha1>ksr2rbbzw2oaacbi5bgeu0xmq5ji586</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269418</id>
      <parentid>6269417</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7045" sha1="r9foixadef9uc12xmsxs8oritlcfmsj" xml:space="preserve">'''Qoʻshiq''' – keng maʼnoda sheʼriy-musiqiy [[janr]]; ashula. Lirik qoʻshiq. Hajviy qoʻshiq. Xalq qoʻshiqlari. Qoʻshiq aytmoq. Qoʻshiq bastalamoq&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=O‘zbek tilining izohli lug‘ati|publisher=Davlat ilmiy nashriyoti|year=2006|page=419}}&lt;/ref&gt;.

Vokal musiqaning eng ommalashgan, koʻproq band shakliga asoslangan turi, shuningdek, kuylashga moʻljallab toʻqilgan sheʼriy asarlarning umumiy ifodasi. Xalq ijodiga mansub, bastakor va kompozitorlar yaratgan ommabop musiqa yoʻnalishidagi qoʻshiqlar farqlanadi. Kelib chiqishi, janri va mazmuniga qarab marosim qoʻshiqlari, ommaviy qoʻshiq, shahar, dehqon, bolalar, maishiy, harbiy, lirik, raqs va boshqa qoʻshiqlar ajratiladi. Qoʻshiqlar kuyi diapazoni ixchamligi, musiqa rivoji band shaklida asoslanganligi, ohanglar tizimida soʻz va kuy intonatsiyalari mushtarakligi sheʼriy matndagi gʻoyaviy emotsional mazmun rivojining umumiy tarzda ifodalanishi bilan ajralib turadi.

== Xususiyati ==
Qoʻshiqning yana oʻziga xos milliy xususiyatlarga ega boʻlib, Oʻrta Osiyoda ir, terma, oʻlan, lapar, yalla kabi nomlar bilan ataladi. Bular negizida bastakorlar ijodi, XX asrda zamonaviy qoʻshiqlar shakllari rivojlangan. Meysterzingerlar sanʼati namunalari, [[uygʻonish davri]] yaratilgan koʻp ovozli italyan sangopepa, nemischa, fransuzcha spapzop, XVII – XVIII asrlardan ommaviy tus olgan gomofoniya uslubidagi qoʻshiqlar, romantizm davridagi kompozitorlar ijodidagi qoʻshiqlar XX asrda keng rivoj topgan ommaviy qoʻshiq.

== Estrada qoʻshiqlari ==
Estrada qoʻshiqlari va boshqa professional qoʻshiqlarning rivojlanish bosqichlardir. Shoirlardan P. Visotskiy , R. Byorns, R.Hamzatov va boshqalar Oʻzbekistonda – Hamza, Habibiy, [[Sobir Abdulla]], Mirtemir, Chustiy, T. Toʻla , P. Moʻmin, N. Narzullayev, M. Yusuf va boshqalarning qoʻshiqlari sheʼriyati rivojidagi xizmatlari katta. 

== Folklor ==
Tor maʼnoda qoʻshiqlar – oʻzbek xalq ijodidagi janr; qoʻsh qofiya bilan boshlanuvchi, asosan, 7-8 hijoli barmoq vaznidagi toʻrtliklar bilan kuylanadigan, band shaklli aytim turi. Birinchi sheʼr toʻrtligi qofiyalari a-a-a-a, a-a-v-a, a-a-v-v nisbatida boʻlishi mumkin. Oʻzbek qoʻshiqlarida birinchi bandi, odatda, 4 sheʼriy misra va ularni kuylashga asos boʻlgan nisbiy tugal ohang tuzilmalari uygʻunligidan tashkil topadi. Kuy tuzilmalari soni 2-4 boʻlib, ularning oʻzaro nisbatlari esa asosiy jumlani takrorlash, oʻzgartirish yoki maʼlum darajada rivojlangan yangi jumla bilan yakunlash kabi vositalardan iborat. Oʻzbek qoʻshiqlari, ashuladan farqli oʻlaroq, kichik ovoz doirasida (asosan, kvinta— seksta diapazoni-da) boʻlib, baʼzan doira joʻrligida ijro etiladi. Kuychan ohangli qoʻshiqlar, asosan, lirik mavzudagi namunalarda uchraydi. Boshqa qoʻshiqlarda kuychanlik xususiyatiga ega choʻzimli ohanglar uchrasa-da, ular koʻproq qoʻshiqlarning yakunlanishi arafasida namoyon boʻladi. Qoʻshiqlarda maxsus (alohida) naqarotlar deyarli qoʻllanmasa-da, baʼzan kichik naqarot vazifasini kasb etuvchi takror soʻzlar kelishi, shuningdek, ,,jon&quot;, ,,yor&quot;, ,,dod-ey&quot; kabi undov-undalma iboralar ishlatilishi kuzatiladi. XX asrlarda oʻzbek bastakorlari va ayniqsa, kompozitorlari ijodiga mansub qoʻshiqlar janr nuqtai nazaridan oʻzida boshqa janrlar (lapar, yalla, ashula, terma) xususiyatlarini mujassam qilib, maʼlum oʻzgarishlarga yuz tutgan. Jumladan, ularda band-naqarot tuzilmalari, joʻrnavoz cholgʻular, raqs unsurlarini ham koʻrish mumkin. Oʻzbek bastakorlaridan Yu. Rajabiy, K.Jabborov, F. Sodiqov, T. Jalilov, Gʻ.Toshmatov, N. Hasanov, M. Mirzayev, B. Aliyev, R.Tursunov va boshqa bastakorlardan T.Sodiqov, M.Burhonov, M. Leviyev, S.Yudakov, A.Otajonov, F. Nazarov, A.Nazarov, F.Alimov, Q.Komilov, bolalar uchun A.Muhamedov, Ye. Shvarts, N. Norxoʻjaev, A.Ergashev, A.Mansurov va boshqalar salmoqli ijod qilgan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi|year=2006|language=Davlat ilmiy nashriyoti|pages=456-458}}&lt;/ref&gt;.

== Turlari ==
Qoʻshiqlarning quyidagi turlari mavjud:

'''1. Lirik qoʻshiqlar'''. Bunday qoʻshiqlarda insonlarning ruhiy olami, ishqiy kechinmalari aks etadi, toʻrt misralik bandlardan tashkil topadi, ular kasb, payt, oʻrin tanlamaydi: ularni istalgan vaqtda, istalgan kishi xohishiga koʻra, baland ovoz bilan yoki xirgoyi qilib aytaveradi. 

'''2. Mehnat qoʻshiqlari''':

a) '''dehqonchilik bilan bogʻliq qoʻshiqlar:''' qoʻsh qoʻshiqlar, oʻrim qoʻshiqlari, yanchiq qoʻshiqlari („Xoʻp mayda“lar), yorgʻichoq qoʻshiqlar

b) '''chorvachilik bilan bogʻliq qoʻshiqlar:''' sogʻim qoʻshiqlari: xoʻsh-xoʻsh govmishim, turey-turey, churiyalar.

d) '''hunarmandchilik bilan bogʻliq qoʻshiqlar:''' charx qoʻshiqlari, boʻzchi qoʻshiqlari, oʻrmak qoʻshiqlari (oʻzbek ayollarining gilam toʻqish bilan bogʻliq mehnat qoʻshiqlari), kashta qoʻshiqlari. 

'''3. Mavsumiy marosim qoʻshiqlari:''' yil fasllari tasvirlangan qoʻshiqlar mavsum qoʻshiqlari deyiladi. Qadimgi qoʻshiqlarning namunalari Mahmud Koshgʻariyning ,,Devonu lugʻotit-turk&quot; asari orqali yetib kelgan. Bizgacha yetib kelgan mavsumiy marosim qoʻshiqlari quyidagilar:

a) sust xotin (yomgʻir chaqirish qoʻshigʻi). Sust xotin qadimgi zardushtiylik dinida muqaddas sanalgan Tishtiriyaning xalq oʻrtasida nomi oʻzgarib ketgan obrazidan iborat. Bunda bahor oylarida yomgʻir yetarli yogʻmasa, qishloq ayollari yigʻilib, poliz qoʻriqchisiga oʻxshash qoʻgʻirchoqqa keksa ayol koʻylagini kiydirib, qishloqdagi barcha xonadonlarga kirishib, sust xotin qoʻshigʻini aytib yurganlar. Xonadon egalari ularni shodlik bilan qarshi olib, qoʻgʻirchoq ustidan suv sepishib, marosim ishtirokchilariga xayr-sadaqa qilishgna. Marosim tugagach, yigʻilgan xayr-sadaqa hisobiga sust xotinga atab katta is chiqarishgan.

b) choy momo (shamol toʻxtatish). Bunday qoʻshiqlarda iltijo qilinadigan choy momo tarixan Chuy momo, yaʼni Shamol momo obrazidan iborat boʻlib, u zardushtiylikning shamol tangrisi hisoblangan. Bu marosim quyidagicha oʻtkazilgan: ikki kampir eski kiyim va chopon kiyib, yuzlariga qora quya surtishib, qoʻllariga aso ushlab oldinda Choy momo qoʻshigʻini aytib yurishgan. Boʻy yetib qolgan beshta qiz boshlariga sholcha yopib, kampirlar ortidan ergashib, qoʻshiqqa joʻr boʻlib yurishgan. 7-8 yoshlardagi bir yoki bir necha oʻgʻil bolalar xurjun osilgan eshaklarga minishib, xonadonlardan xayr-sadaqalarni yigʻib yurishgan. Eshakka oʻqlogʻ, yumshoq supurgi va keli sopi sudratib qoʻyilgan. Marosim tugagach, yigʻilgan xayr-sadaqa hisobiga shamol tangrisi sharafiga is chiqarilgan. Choy momo marosimlari hozirgi Qozogʻistonning Turkiston, Sayram atroflarida yashovchi oʻzbeklar orasida saqlanib qolgan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Oʻzbek xalq qoʻshiqlari|author=Alaviya, M|year=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Oʻzbek xalqi musiqa merosi, 1-kitob (qoʻshiq)|author=Karomatov, F|year=1978}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{vikiiqtibos}}

{{OʻzME}}

[[Turkum:Sanʼat]]
[[Turkum:Sheʼriyat]]</text>
      <sha1>r9foixadef9uc12xmsxs8oritlcfmsj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bodring</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25594</id>
    <revision>
      <id>6269472</id>
      <parentid>6193147</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6269472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10285" sha1="85fkj4zzybnidv2tpmtg07el664nisv" xml:space="preserve">[[Tasvir:Cucumis sativus20090812 496.jpg|thumb|Bodring]]
'''Bodring''' – ({{Lang-la|Cucumis sativus}}) bir yillik, oʻt oʻsimlik. Vatani — [[Hindiston]],&lt;ref name=&quot;Doijode&quot;&gt;Doijode, S. D. (2001). ''Seed storage of horticultural crops''. Haworth Press. {{ISBN|1-56022-901-2 p. 281}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Renner 2007&quot;&gt;{{jurnal manbasi|pmid=17425784|title=Phylogenetics of ''Cucumis'' (Cucurbitaceae): Cucumber (''C. sativus'') belongs in an Asian/Australian clade far from melon (''C. melo'')|year=2007|last1=Renner|first1=SS|last2=Schaefer|first2=H|last3=Kocyan|first3=A|volume=7|page=58|doi=10.1186/1471-2148-7-58|pmc=3225884|journal=BMC evolutionary biology| issn=1471-2148 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://newstrackindia.com/newsdetails/170033 Cucumis hystrix] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191205181352/http://newstrackindia.com/newsdetails/170033 |date=2019-12-05 }}. Newstrackindia.com (2010-07-21). Retrieved on 2012-11-25.&lt;/ref&gt; ammo hozir dunyoning koʻpgina mamlakatlarida yetishtiriladi. Issiqsevar oʻsimlik hisoblansada, vegitatsiya davrining qisqaligi sababli yer kurrasining shimoliy oʻlkalarida ham yetishtiriladi. [[Oʻzbekiston]]da sabzavot ekini sifatida keng ekiladi, yetishtirish maydonlari boʻyicha [[pomidor]], piyoz, sabzi, oq bosh karam sabzavotlaridan keyingi oʻrinda turadi. [[Oʻzbekiston]]da taxminan 8000-10000 gektar maydonda yetishtiriladi.
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;float:left; clear:left;&quot;
|-
! colspan=2|Bodring
|-
| Olam || style=&quot;text-align:right;&quot;| Oʻsimliklar
|-
| Boʻlim || style=&quot;text-align:right;&quot;| Yopiq urugʻlilar
|-
| Sinf || style=&quot;text-align:right;&quot;| Ikki pallalilar
|-
| Tartib || style=&quot;text-align:right;&quot;| Passifloragullilar  
|-
| Oila || style=&quot;text-align:right;&quot;| Qovoqgullilar
|-
| Avlod || style=&quot;text-align:right;&quot;| Qovoqdoshlar
|-
| Tur || style=&quot;text-align:right;&quot;| Bodring
|-
| Binar nomenklatura bo'yicha nomlanishi || style=&quot;text-align:right;&quot;| ''Cucumis sativus '' L.
|-

|}
{{-}}
== Tarixi ==
Bodring madaniy holda 3 ming yil ilgari yetishtirila boshlangani haqida maʼlumotlar bor. Vatani Hindistonning tropik va subtropik rayonlari hisoblanib, Himolay togʻ yonbagʻirlarida haligacha tabiiy holda oʻsadi. Hindistondan Gresiya va Italiyaga tarqalgan va keyinroq Xitoyga ham kirib borgan. Evropaning boshqa qismlariga rimliklar tomonidan olib kirilgan. Bodring [[Fransiya]] hududiga &lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asrda, Angliyaga &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asrda, [[Shimoliy Amerika]] qitʼasiga &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalarida kirib borgan. Rossiyaga bodring [[Sharqiy Osiyo]] davlatlaridan &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asrlarda kirib borgan degan taxmin bor (olmon elchisi Gerbershteynning Fors oʻlkasi va Moskovyaga boʻlgan safari xotiralari), lekin ayrim tarixchilarning fikriga qaraganda bodring Rus oʻlkalarida &lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asrlarda ham maʼlum boʻlgan.
[[Tasvir:Illustration Cucumis sativus0.jpg|thumb|Botanik tasvir,  О. V. Тоmеning «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz» kitobidan. Germaniya, 1885]]

== Botanik tavsifi ==
Poyasi yer bagʻirlab oʻsuvchi, palakli oʻsimlik, gajaklari oddiy. Oʻsimligi 4-5 ta [[barg]] hosil qilgach, yerga yotib, yoyilib palak otadi yoki gajaklari yordamida atrofdagi narsalarga chirmashib oʻsadi. Poyasi shoxlanuvchan, yumaloq, yumaloq-qirrali yoki qirrali, tuklar bilan qoplangan boʻladi. Asosiy poya, soʻngra uning barg qoʻltiqlaridan birinchi tartibli va ikkinchi tartibli yon shoxlar hosil boʻladi. Bodring oʻsimligi naviga, oziqlanish maydoni va haroratga bogʻliq holda sust, oʻrtacha va kuchli shoxlanuvchan boʻladi. Shoxlanish [[Urugʻ (zoologiya)|turiga]] qarab bodring navlari bir poyali, kuchli- (yon shoxlari 8 dan koʻp), oʻrtacha- (5-8 tagacha yon shoxlar) va sust- (1-4 tagacha yon shoxlar) shoxlanuvchan poyali navlarga boʻlinadi. Poyaning uzunligi nav va yetishtirish shart-sharoitlariga qarab belgilanadi: ochiq maydonda asosiy poya 1-1,5 metr, qulay sharoitlar tugʻilganda 3 metrgacha, issiqxonalarda 5 metrgacha oʻsadi. Poyasi ingichka (diametri 0,5&amp;nbsp;cm kam) va qalin (0,5&amp;nbsp;cm dan koʻp) boʻlishi mumkin. Kalta palakli bodring navlari odatda tezpishar, mevasi nisbatan kalta, [[vegetatsiya davri]] qisqaligi bilan xarakterlanadi. Naviga qarab bodring oʻsimligi sust, oʻrtacha va kuchli barglangan turlarga boʻlinadi.

Barglari poyada navbatma-navbat joylashadi. Barg plastinkasi butun, yuzasi tekis yoki ajinli, barg qirrasi ham odatda tekis. Shakli naviga qarab yumaloq panjasimon yoki oval panjasimon boʻlishi mumkin.

Ildiz tizimi sterjensimon, kuchli tarmoqlanadi. U 1 metrgacha oʻsuvchi asosiy ildiz va koʻp sonli qoʻshimcha ildizlardan tashkil topgan. Tuproqdan oziq moddalar eritmasini soʻrish kabi fiziologik funksiyani tukchalar bilan qoplangan kichik soʻruvchi ildizlar amalga oshiradi. Ildiz tizimining asosiy qismi tuproqning 20–25&amp;nbsp;cm qatlamida rivojlanadi, ildizning yon tomonga tarqalib oʻsish radiusi 1,5 metrgacha bo’lishi mumkin. Yuqori namlikda asosiy va yon shoxlari tuproqqa tegsa qoʻshimcha ildizlar hosil boʻlishi mumkin.

Bodringning koʻpchilik nav oʻsimliklari bir uyli ikki jinsli, yaʼni erkak va urgʻochi gullar bitta oʻsimlikning oʻzida joylashgan boʻladi. Erkak gullari poyada odatda 5-7 ta boʻlib, toʻp gul hosil qiladi, bir uyli bodring navlarida koʻpchilik hollarda erkak gullarning soni urgʻochi gullarnikiga nisbatan koʻp boʻladi. Urgʻochi gullar poyada 1 ta yoki juft, ayrim hollarda 3 ta boʻlib joylashadi. Asosan urgʻochi gullar hosil qiluvchi bodring navlari oldiga changlanish uchun yetarli darajada erkak gullar hosil qiluvchi navlar birga ekiladi. Gultojibarglari yorqin sariq rangli, erkak gullarida 5 ta changchi boʻlib shundan 4 tasi juft xolda bittasi yakka holda boʻladi. Bodring gullari koʻp yashamaydi: erkak gullari 1-2 kundan soʻng, urgʻochi gullar esa gullagandan keyin 3-4 kundan keyin soʻlib qoladi. Faqatgina changlangan urgʻochi gullaridan meva hosil boʻladi, changlanmaganlari toʻkilib ketadi. Bodring chetdan changlanuvchi oʻsimlik hisoblanadi. Partenokarpik navlarida gullari changlanishga muhtoj emas, ammo bunday gullardan meva hosil boʻlsa-da,  mevalarida urugʻ boʻlmaydi.

Bodring mevalari soxta rezavor boʻlib, 3-5 urugʻ kameralari hosil qiladi. Shakli, rangi, oʻlchamlari va vazni navlariga qarab oʻzgaradi. Bodringning pishmagan barra mevalari isteʼmol qilinadi. Naviga qarab sirti tekis, notekis yoki cho’tir bo’lishi mumkin. Meva uzunligi barraligida 5-70 sm gacha, rangi yashil yoki to’q yashil boʻlishi mumkin, biologik pishganida esa meva kattalashadi, rangi och sariq, toʻq sariq yoki jigarrang tusga kiradi. Mevalari biologik pishganida urugʻlik deb yuritiladi. Bitta mevada 100-400 tagacha urugʻ hosil boʻladi. Urugʻlari uzunchoq-ovalsimon, oq tusli och sariq rangli, 1000 tasining vazni 16-35 gramm keladi. Unuvchanligini 6-8 yilgacha saqlaydi. 2-3 yillik urugʻlari yaxshi hosil beradi.

[[Tasvir:Komkommer plant.jpg|thumb|Bodring palagi va mevasi]]
[[Tasvir:Cucumis sativus 001.jpg|thumb|320px|Bodring gajaklari]]
[[Tasvir:Cucumber and cross section.jpg|thumb|400px|Bodring mevasi va uning ko'ndalang kesimi]]

== Biologik xususiyatlari ==
Bodring issiqsevar oʻsimlik. Urugʻi unib chiqishi uchun minimal harorat 12-13C, harorat past boʻlganda esa urugʻlar boʻrtsada, unib chiqa olmaydi, oqibatda tuproq ichida chirib ketishi mumkin. Maqbul sharoitlarda, yani 25-30C urugʻlar 5-6 kunda unib chiqadi. Bodring oʻsimligi oʻsib rivojlanishi uchun maqbul kunduzgi harorat 25-32C, kechasi esa 16-18C. Kunduzi harorat 12-15C dan pasayganda oʻsishi sustlashadi, chang hosil bo'lishi qiyinlashadi, barglari kichrayadi. Past haroratli sharoitlarning uzoq davom etishi barglarining sargʻayishi, ildiz tizimi faoliyatining sustlashishi va ohir-oqibatda oʻsimligining nobud boʻlishiga olib kelishi mumkin. Tuproq harorati ham bodring oʻsishiga taʼsir ko'rsatadi. Tuproq harorati 16C dan past bo'lganida ildizning tuproqdan suv va mineral moddalarni so'rishi sustlashadi, ildiz atrofi patogen mikroflorasi (''Phythium'' va boshalar) rivojlanadi.  Yuqori hararotlar (40C&lt;t) ham bodring oʻsimliklariga salbiy taʼsir koʻrsatadi, ammo ular qondirib sugʻorilsa va yorugʻlik nurlari etarlicha boʻlsa oʻsib, meva hosil qilaveradi. Yuqori harorat va havoning namligi past boʻlgan sharoitlarda ayniqsa koʻp suv talab qiladi.  Bodring qisqa kun oʻsimligi, ammo hozir uning  uzun kun sharoitlarida oʻsa oladigan issiqxonalar uchun navlari yaratilgan. Bodring tuproq namliga va havoning nisbiy namligiga juda talabchan ekin turidir. Tuproqda namlik etishmasa oʻsishi sustlashadi, kunduz kuni barg turgori yo'qolishiga (so'lishiga), asosan erkak gullar paydo boʻlishiga va mevalarida achchiqlik paydo boʻlishiga olib keladi. Shuningdek tuproqning keskin nam boʻlishi, masalan tuproqning suvga boʻkib qolishi ham qisqa muddat ichida bodring oʻsimligining nobud boʻlishiga olib keladi.     
Vegetasiya davrining davomiyligiga qarab ertapishar, oʻrta-ertapishar va kechki navlarga boʻlinadi. Ertapishar navlar unib chiqqandan soʻng  32-48 kunda, oʻrta-ertapishar navlar 50-55 kunda, kechkilari esa 55-70 kunda meva tugib boshlaydi.

== Yetishtirish ==
[[Fayl:An Indian yellow cucumber.jpg|thumb|right|Hind bodringi]]
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;float:left; clear:left;&quot;
|-
! colspan=2|Asosiy bodring etishtiruvchi davlatlar – 2010 &lt;br /&gt;(tonna)
|-
| {{CHN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 40,709,556
|-
| {{IRN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,811,630
|-
| {{TUR}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,739,190
|-
| {{RUS}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,161,870
|-
| {{USA}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 883,360
|-
| {{UKR}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 860,100
|-
| {{ESP}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 682,900
|-
| {{EGY}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 631,408
|-
| {{JPN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 587,800
|-
| {{IDN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 547,141
|-
|'''Dunyoda jami''' || style=&quot;text-align:right;&quot;| '''57,559,836'''
|}
{{-}}

== Agrotexnikasi ==
Bodiring koʻp suv talab qiladigan o'simlik hisoblanadi. Asosan o'simlikni yoshligida ko'chat atroflari yumshatiladi. Bodiring yotib o'suvchi o'simlik shu sabab 90x25 sxemada ekish maqsadga muvofiq...

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Sabzavotlar]]
[[Turkum:Qovoqdoshlar]]</text>
      <sha1>85fkj4zzybnidv2tpmtg07el664nisv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269473</id>
      <parentid>6269472</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10289" sha1="61tru4213kyaf0798vd6d249olr3hyo" xml:space="preserve">[[Tasvir:Cucumis sativus20090812 496.jpg|thumb|Bodring]]
'''Bodring''' – ({{Lang-la|Cucumis sativus}}) – bir yillik, oʻt oʻsimlik. Vatani — [[Hindiston]],&lt;ref name=&quot;Doijode&quot;&gt;Doijode, S. D. (2001). ''Seed storage of horticultural crops''. Haworth Press. {{ISBN|1-56022-901-2 p. 281}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Renner 2007&quot;&gt;{{jurnal manbasi|pmid=17425784|title=Phylogenetics of ''Cucumis'' (Cucurbitaceae): Cucumber (''C. sativus'') belongs in an Asian/Australian clade far from melon (''C. melo'')|year=2007|last1=Renner|first1=SS|last2=Schaefer|first2=H|last3=Kocyan|first3=A|volume=7|page=58|doi=10.1186/1471-2148-7-58|pmc=3225884|journal=BMC evolutionary biology| issn=1471-2148 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://newstrackindia.com/newsdetails/170033 Cucumis hystrix] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191205181352/http://newstrackindia.com/newsdetails/170033 |date=2019-12-05 }}. Newstrackindia.com (2010-07-21). Retrieved on 2012-11-25.&lt;/ref&gt; ammo hozir dunyoning koʻpgina mamlakatlarida yetishtiriladi. Issiqsevar oʻsimlik hisoblansada, vegitatsiya davrining qisqaligi sababli yer kurrasining shimoliy oʻlkalarida ham yetishtiriladi. [[Oʻzbekiston]]da sabzavot ekini sifatida keng ekiladi, yetishtirish maydonlari boʻyicha [[pomidor]], piyoz, sabzi, oq bosh karam sabzavotlaridan keyingi oʻrinda turadi. [[Oʻzbekiston]]da taxminan 8000-10000 gektar maydonda yetishtiriladi.
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;float:left; clear:left;&quot;
|-
! colspan=2|Bodring
|-
| Olam || style=&quot;text-align:right;&quot;| Oʻsimliklar
|-
| Boʻlim || style=&quot;text-align:right;&quot;| Yopiq urugʻlilar
|-
| Sinf || style=&quot;text-align:right;&quot;| Ikki pallalilar
|-
| Tartib || style=&quot;text-align:right;&quot;| Passifloragullilar  
|-
| Oila || style=&quot;text-align:right;&quot;| Qovoqgullilar
|-
| Avlod || style=&quot;text-align:right;&quot;| Qovoqdoshlar
|-
| Tur || style=&quot;text-align:right;&quot;| Bodring
|-
| Binar nomenklatura bo'yicha nomlanishi || style=&quot;text-align:right;&quot;| ''Cucumis sativus '' L.
|-

|}
{{-}}
== Tarixi ==
Bodring madaniy holda 3 ming yil ilgari yetishtirila boshlangani haqida maʼlumotlar bor. Vatani Hindistonning tropik va subtropik rayonlari hisoblanib, Himolay togʻ yonbagʻirlarida haligacha tabiiy holda oʻsadi. Hindistondan Gresiya va Italiyaga tarqalgan va keyinroq Xitoyga ham kirib borgan. Evropaning boshqa qismlariga rimliklar tomonidan olib kirilgan. Bodring [[Fransiya]] hududiga &lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asrda, Angliyaga &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asrda, [[Shimoliy Amerika]] qitʼasiga &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalarida kirib borgan. Rossiyaga bodring [[Sharqiy Osiyo]] davlatlaridan &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asrlarda kirib borgan degan taxmin bor (olmon elchisi Gerbershteynning Fors oʻlkasi va Moskovyaga boʻlgan safari xotiralari), lekin ayrim tarixchilarning fikriga qaraganda bodring Rus oʻlkalarida &lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asrlarda ham maʼlum boʻlgan.
[[Tasvir:Illustration Cucumis sativus0.jpg|thumb|Botanik tasvir,  О. V. Тоmеning «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz» kitobidan. Germaniya, 1885]]

== Botanik tavsifi ==
Poyasi yer bagʻirlab oʻsuvchi, palakli oʻsimlik, gajaklari oddiy. Oʻsimligi 4-5 ta [[barg]] hosil qilgach, yerga yotib, yoyilib palak otadi yoki gajaklari yordamida atrofdagi narsalarga chirmashib oʻsadi. Poyasi shoxlanuvchan, yumaloq, yumaloq-qirrali yoki qirrali, tuklar bilan qoplangan boʻladi. Asosiy poya, soʻngra uning barg qoʻltiqlaridan birinchi tartibli va ikkinchi tartibli yon shoxlar hosil boʻladi. Bodring oʻsimligi naviga, oziqlanish maydoni va haroratga bogʻliq holda sust, oʻrtacha va kuchli shoxlanuvchan boʻladi. Shoxlanish [[Urugʻ (zoologiya)|turiga]] qarab bodring navlari bir poyali, kuchli- (yon shoxlari 8 dan koʻp), oʻrtacha- (5-8 tagacha yon shoxlar) va sust- (1-4 tagacha yon shoxlar) shoxlanuvchan poyali navlarga boʻlinadi. Poyaning uzunligi nav va yetishtirish shart-sharoitlariga qarab belgilanadi: ochiq maydonda asosiy poya 1-1,5 metr, qulay sharoitlar tugʻilganda 3 metrgacha, issiqxonalarda 5 metrgacha oʻsadi. Poyasi ingichka (diametri 0,5&amp;nbsp;cm kam) va qalin (0,5&amp;nbsp;cm dan koʻp) boʻlishi mumkin. Kalta palakli bodring navlari odatda tezpishar, mevasi nisbatan kalta, [[vegetatsiya davri]] qisqaligi bilan xarakterlanadi. Naviga qarab bodring oʻsimligi sust, oʻrtacha va kuchli barglangan turlarga boʻlinadi.

Barglari poyada navbatma-navbat joylashadi. Barg plastinkasi butun, yuzasi tekis yoki ajinli, barg qirrasi ham odatda tekis. Shakli naviga qarab yumaloq panjasimon yoki oval panjasimon boʻlishi mumkin.

Ildiz tizimi sterjensimon, kuchli tarmoqlanadi. U 1 metrgacha oʻsuvchi asosiy ildiz va koʻp sonli qoʻshimcha ildizlardan tashkil topgan. Tuproqdan oziq moddalar eritmasini soʻrish kabi fiziologik funksiyani tukchalar bilan qoplangan kichik soʻruvchi ildizlar amalga oshiradi. Ildiz tizimining asosiy qismi tuproqning 20–25&amp;nbsp;cm qatlamida rivojlanadi, ildizning yon tomonga tarqalib oʻsish radiusi 1,5 metrgacha bo’lishi mumkin. Yuqori namlikda asosiy va yon shoxlari tuproqqa tegsa qoʻshimcha ildizlar hosil boʻlishi mumkin.

Bodringning koʻpchilik nav oʻsimliklari bir uyli ikki jinsli, yaʼni erkak va urgʻochi gullar bitta oʻsimlikning oʻzida joylashgan boʻladi. Erkak gullari poyada odatda 5-7 ta boʻlib, toʻp gul hosil qiladi, bir uyli bodring navlarida koʻpchilik hollarda erkak gullarning soni urgʻochi gullarnikiga nisbatan koʻp boʻladi. Urgʻochi gullar poyada 1 ta yoki juft, ayrim hollarda 3 ta boʻlib joylashadi. Asosan urgʻochi gullar hosil qiluvchi bodring navlari oldiga changlanish uchun yetarli darajada erkak gullar hosil qiluvchi navlar birga ekiladi. Gultojibarglari yorqin sariq rangli, erkak gullarida 5 ta changchi boʻlib shundan 4 tasi juft xolda bittasi yakka holda boʻladi. Bodring gullari koʻp yashamaydi: erkak gullari 1-2 kundan soʻng, urgʻochi gullar esa gullagandan keyin 3-4 kundan keyin soʻlib qoladi. Faqatgina changlangan urgʻochi gullaridan meva hosil boʻladi, changlanmaganlari toʻkilib ketadi. Bodring chetdan changlanuvchi oʻsimlik hisoblanadi. Partenokarpik navlarida gullari changlanishga muhtoj emas, ammo bunday gullardan meva hosil boʻlsa-da,  mevalarida urugʻ boʻlmaydi.

Bodring mevalari soxta rezavor boʻlib, 3-5 urugʻ kameralari hosil qiladi. Shakli, rangi, oʻlchamlari va vazni navlariga qarab oʻzgaradi. Bodringning pishmagan barra mevalari isteʼmol qilinadi. Naviga qarab sirti tekis, notekis yoki cho’tir bo’lishi mumkin. Meva uzunligi barraligida 5-70 sm gacha, rangi yashil yoki to’q yashil boʻlishi mumkin, biologik pishganida esa meva kattalashadi, rangi och sariq, toʻq sariq yoki jigarrang tusga kiradi. Mevalari biologik pishganida urugʻlik deb yuritiladi. Bitta mevada 100-400 tagacha urugʻ hosil boʻladi. Urugʻlari uzunchoq-ovalsimon, oq tusli och sariq rangli, 1000 tasining vazni 16-35 gramm keladi. Unuvchanligini 6-8 yilgacha saqlaydi. 2-3 yillik urugʻlari yaxshi hosil beradi.

[[Tasvir:Komkommer plant.jpg|thumb|Bodring palagi va mevasi]]
[[Tasvir:Cucumis sativus 001.jpg|thumb|320px|Bodring gajaklari]]
[[Tasvir:Cucumber and cross section.jpg|thumb|400px|Bodring mevasi va uning ko'ndalang kesimi]]

== Biologik xususiyatlari ==
Bodring issiqsevar oʻsimlik. Urugʻi unib chiqishi uchun minimal harorat 12-13C, harorat past boʻlganda esa urugʻlar boʻrtsada, unib chiqa olmaydi, oqibatda tuproq ichida chirib ketishi mumkin. Maqbul sharoitlarda, yani 25-30C urugʻlar 5-6 kunda unib chiqadi. Bodring oʻsimligi oʻsib rivojlanishi uchun maqbul kunduzgi harorat 25-32C, kechasi esa 16-18C. Kunduzi harorat 12-15C dan pasayganda oʻsishi sustlashadi, chang hosil bo'lishi qiyinlashadi, barglari kichrayadi. Past haroratli sharoitlarning uzoq davom etishi barglarining sargʻayishi, ildiz tizimi faoliyatining sustlashishi va ohir-oqibatda oʻsimligining nobud boʻlishiga olib kelishi mumkin. Tuproq harorati ham bodring oʻsishiga taʼsir ko'rsatadi. Tuproq harorati 16C dan past bo'lganida ildizning tuproqdan suv va mineral moddalarni so'rishi sustlashadi, ildiz atrofi patogen mikroflorasi (''Phythium'' va boshalar) rivojlanadi.  Yuqori hararotlar (40C&lt;t) ham bodring oʻsimliklariga salbiy taʼsir koʻrsatadi, ammo ular qondirib sugʻorilsa va yorugʻlik nurlari etarlicha boʻlsa oʻsib, meva hosil qilaveradi. Yuqori harorat va havoning namligi past boʻlgan sharoitlarda ayniqsa koʻp suv talab qiladi.  Bodring qisqa kun oʻsimligi, ammo hozir uning  uzun kun sharoitlarida oʻsa oladigan issiqxonalar uchun navlari yaratilgan. Bodring tuproq namliga va havoning nisbiy namligiga juda talabchan ekin turidir. Tuproqda namlik etishmasa oʻsishi sustlashadi, kunduz kuni barg turgori yo'qolishiga (so'lishiga), asosan erkak gullar paydo boʻlishiga va mevalarida achchiqlik paydo boʻlishiga olib keladi. Shuningdek tuproqning keskin nam boʻlishi, masalan tuproqning suvga boʻkib qolishi ham qisqa muddat ichida bodring oʻsimligining nobud boʻlishiga olib keladi.     
Vegetasiya davrining davomiyligiga qarab ertapishar, oʻrta-ertapishar va kechki navlarga boʻlinadi. Ertapishar navlar unib chiqqandan soʻng  32-48 kunda, oʻrta-ertapishar navlar 50-55 kunda, kechkilari esa 55-70 kunda meva tugib boshlaydi.

== Yetishtirish ==
[[Fayl:An Indian yellow cucumber.jpg|thumb|right|Hind bodringi]]
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;float:left; clear:left;&quot;
|-
! colspan=2|Asosiy bodring etishtiruvchi davlatlar – 2010 &lt;br /&gt;(tonna)
|-
| {{CHN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 40,709,556
|-
| {{IRN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,811,630
|-
| {{TUR}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,739,190
|-
| {{RUS}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,161,870
|-
| {{USA}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 883,360
|-
| {{UKR}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 860,100
|-
| {{ESP}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 682,900
|-
| {{EGY}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 631,408
|-
| {{JPN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 587,800
|-
| {{IDN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 547,141
|-
|'''Dunyoda jami''' || style=&quot;text-align:right;&quot;| '''57,559,836'''
|}
{{-}}

== Agrotexnikasi ==
Bodiring koʻp suv talab qiladigan o'simlik hisoblanadi. Asosan o'simlikni yoshligida ko'chat atroflari yumshatiladi. Bodiring yotib o'suvchi o'simlik shu sabab 90x25 sxemada ekish maqsadga muvofiq...

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Sabzavotlar]]
[[Turkum:Qovoqdoshlar]]</text>
      <sha1>61tru4213kyaf0798vd6d249olr3hyo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269474</id>
      <parentid>6269473</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10291" sha1="oysgatq17v0l6g2e7faecrx53hktpp2" xml:space="preserve">[[Tasvir:Cucumis sativus20090812 496.jpg|thumb|Bodring]]

'''Bodring''' – ({{Lang-la|Cucumis sativus}}) – bir yillik, oʻt oʻsimlik. Vatani — [[Hindiston]],&lt;ref name=&quot;Doijode&quot;&gt;Doijode, S. D. (2001). ''Seed storage of horticultural crops''. Haworth Press. {{ISBN|1-56022-901-2 p. 281}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Renner 2007&quot;&gt;{{jurnal manbasi|pmid=17425784|title=Phylogenetics of ''Cucumis'' (Cucurbitaceae): Cucumber (''C. sativus'') belongs in an Asian/Australian clade far from melon (''C. melo'')|year=2007|last1=Renner|first1=SS|last2=Schaefer|first2=H|last3=Kocyan|first3=A|volume=7|page=58|doi=10.1186/1471-2148-7-58|pmc=3225884|journal=BMC evolutionary biology| issn=1471-2148 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://newstrackindia.com/newsdetails/170033 Cucumis hystrix] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191205181352/http://newstrackindia.com/newsdetails/170033 |date=2019-12-05 }}. Newstrackindia.com (2010-07-21). Retrieved on 2012-11-25.&lt;/ref&gt; ammo hozir dunyoning koʻpgina mamlakatlarida yetishtiriladi. Issiqsevar oʻsimlik hisoblansada, vegitatsiya davrining qisqaligi sababli yer kurrasining shimoliy oʻlkalarida ham yetishtiriladi. [[Oʻzbekiston]]da sabzavot ekini sifatida keng ekiladi, yetishtirish maydonlari boʻyicha [[pomidor]], piyoz, sabzi, oq bosh karam sabzavotlaridan keyingi oʻrinda turadi. [[Oʻzbekiston]]da taxminan 8000-10000 gektar maydonda yetishtiriladi.
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;float:left; clear:left;&quot;
|-
! colspan=2|Bodring
|-
| Olam || style=&quot;text-align:right;&quot;| Oʻsimliklar
|-
| Boʻlim || style=&quot;text-align:right;&quot;| Yopiq urugʻlilar
|-
| Sinf || style=&quot;text-align:right;&quot;| Ikki pallalilar
|-
| Tartib || style=&quot;text-align:right;&quot;| Passifloragullilar  
|-
| Oila || style=&quot;text-align:right;&quot;| Qovoqgullilar
|-
| Avlod || style=&quot;text-align:right;&quot;| Qovoqdoshlar
|-
| Tur || style=&quot;text-align:right;&quot;| Bodring
|-
| Binar nomenklatura bo'yicha nomlanishi || style=&quot;text-align:right;&quot;| ''Cucumis sativus '' L.
|-

|}
{{-}}

== Tarixi ==
Bodring madaniy holda 3 ming yil ilgari yetishtirila boshlangani haqida maʼlumotlar bor. Vatani Hindistonning tropik va subtropik rayonlari hisoblanib, Himolay togʻ yonbagʻirlarida haligacha tabiiy holda oʻsadi. Hindistondan Gresiya va Italiyaga tarqalgan va keyinroq Xitoyga ham kirib borgan. Evropaning boshqa qismlariga rimliklar tomonidan olib kirilgan. Bodring [[Fransiya]] hududiga &lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asrda, Angliyaga &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asrda, [[Shimoliy Amerika]] qitʼasiga &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalarida kirib borgan. Rossiyaga bodring [[Sharqiy Osiyo]] davlatlaridan &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asrlarda kirib borgan degan taxmin bor (olmon elchisi Gerbershteynning Fors oʻlkasi va Moskovyaga boʻlgan safari xotiralari), lekin ayrim tarixchilarning fikriga qaraganda bodring Rus oʻlkalarida &lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asrlarda ham maʼlum boʻlgan.
[[Tasvir:Illustration Cucumis sativus0.jpg|thumb|Botanik tasvir,  О. V. Тоmеning «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz» kitobidan. Germaniya, 1885]]

== Botanik tavsifi ==
Poyasi yer bagʻirlab oʻsuvchi, palakli oʻsimlik, gajaklari oddiy. Oʻsimligi 4-5 ta [[barg]] hosil qilgach, yerga yotib, yoyilib palak otadi yoki gajaklari yordamida atrofdagi narsalarga chirmashib oʻsadi. Poyasi shoxlanuvchan, yumaloq, yumaloq-qirrali yoki qirrali, tuklar bilan qoplangan boʻladi. Asosiy poya, soʻngra uning barg qoʻltiqlaridan birinchi tartibli va ikkinchi tartibli yon shoxlar hosil boʻladi. Bodring oʻsimligi naviga, oziqlanish maydoni va haroratga bogʻliq holda sust, oʻrtacha va kuchli shoxlanuvchan boʻladi. Shoxlanish [[Urugʻ (zoologiya)|turiga]] qarab bodring navlari bir poyali, kuchli- (yon shoxlari 8 dan koʻp), oʻrtacha- (5-8 tagacha yon shoxlar) va sust- (1-4 tagacha yon shoxlar) shoxlanuvchan poyali navlarga boʻlinadi. Poyaning uzunligi nav va yetishtirish shart-sharoitlariga qarab belgilanadi: ochiq maydonda asosiy poya 1-1,5 metr, qulay sharoitlar tugʻilganda 3 metrgacha, issiqxonalarda 5 metrgacha oʻsadi. Poyasi ingichka (diametri 0,5&amp;nbsp;cm kam) va qalin (0,5&amp;nbsp;cm dan koʻp) boʻlishi mumkin. Kalta palakli bodring navlari odatda tezpishar, mevasi nisbatan kalta, [[vegetatsiya davri]] qisqaligi bilan xarakterlanadi. Naviga qarab bodring oʻsimligi sust, oʻrtacha va kuchli barglangan turlarga boʻlinadi.

Barglari poyada navbatma-navbat joylashadi. Barg plastinkasi butun, yuzasi tekis yoki ajinli, barg qirrasi ham odatda tekis. Shakli naviga qarab yumaloq panjasimon yoki oval panjasimon boʻlishi mumkin.

Ildiz tizimi sterjensimon, kuchli tarmoqlanadi. U 1 metrgacha oʻsuvchi asosiy ildiz va koʻp sonli qoʻshimcha ildizlardan tashkil topgan. Tuproqdan oziq moddalar eritmasini soʻrish kabi fiziologik funksiyani tukchalar bilan qoplangan kichik soʻruvchi ildizlar amalga oshiradi. Ildiz tizimining asosiy qismi tuproqning 20–25&amp;nbsp;cm qatlamida rivojlanadi, ildizning yon tomonga tarqalib oʻsish radiusi 1,5 metrgacha bo’lishi mumkin. Yuqori namlikda asosiy va yon shoxlari tuproqqa tegsa qoʻshimcha ildizlar hosil boʻlishi mumkin.

Bodringning koʻpchilik nav oʻsimliklari bir uyli ikki jinsli, yaʼni erkak va urgʻochi gullar bitta oʻsimlikning oʻzida joylashgan boʻladi. Erkak gullari poyada odatda 5-7 ta boʻlib, toʻp gul hosil qiladi, bir uyli bodring navlarida koʻpchilik hollarda erkak gullarning soni urgʻochi gullarnikiga nisbatan koʻp boʻladi. Urgʻochi gullar poyada 1 ta yoki juft, ayrim hollarda 3 ta boʻlib joylashadi. Asosan urgʻochi gullar hosil qiluvchi bodring navlari oldiga changlanish uchun yetarli darajada erkak gullar hosil qiluvchi navlar birga ekiladi. Gultojibarglari yorqin sariq rangli, erkak gullarida 5 ta changchi boʻlib shundan 4 tasi juft xolda bittasi yakka holda boʻladi. Bodring gullari koʻp yashamaydi: erkak gullari 1-2 kundan soʻng, urgʻochi gullar esa gullagandan keyin 3-4 kundan keyin soʻlib qoladi. Faqatgina changlangan urgʻochi gullaridan meva hosil boʻladi, changlanmaganlari toʻkilib ketadi. Bodring chetdan changlanuvchi oʻsimlik hisoblanadi. Partenokarpik navlarida gullari changlanishga muhtoj emas, ammo bunday gullardan meva hosil boʻlsa-da,  mevalarida urugʻ boʻlmaydi.

Bodring mevalari soxta rezavor boʻlib, 3-5 urugʻ kameralari hosil qiladi. Shakli, rangi, oʻlchamlari va vazni navlariga qarab oʻzgaradi. Bodringning pishmagan barra mevalari isteʼmol qilinadi. Naviga qarab sirti tekis, notekis yoki cho’tir bo’lishi mumkin. Meva uzunligi barraligida 5-70 sm gacha, rangi yashil yoki to’q yashil boʻlishi mumkin, biologik pishganida esa meva kattalashadi, rangi och sariq, toʻq sariq yoki jigarrang tusga kiradi. Mevalari biologik pishganida urugʻlik deb yuritiladi. Bitta mevada 100-400 tagacha urugʻ hosil boʻladi. Urugʻlari uzunchoq-ovalsimon, oq tusli och sariq rangli, 1000 tasining vazni 16-35 gramm keladi. Unuvchanligini 6-8 yilgacha saqlaydi. 2-3 yillik urugʻlari yaxshi hosil beradi.

[[Tasvir:Komkommer plant.jpg|thumb|Bodring palagi va mevasi]]
[[Tasvir:Cucumis sativus 001.jpg|thumb|320px|Bodring gajaklari]]
[[Tasvir:Cucumber and cross section.jpg|thumb|400px|Bodring mevasi va uning ko'ndalang kesimi]]

== Biologik xususiyatlari ==
Bodring issiqsevar oʻsimlik. Urugʻi unib chiqishi uchun minimal harorat 12-13C, harorat past boʻlganda esa urugʻlar boʻrtsada, unib chiqa olmaydi, oqibatda tuproq ichida chirib ketishi mumkin. Maqbul sharoitlarda, yani 25-30C urugʻlar 5-6 kunda unib chiqadi. Bodring oʻsimligi oʻsib rivojlanishi uchun maqbul kunduzgi harorat 25-32C, kechasi esa 16-18C. Kunduzi harorat 12-15C dan pasayganda oʻsishi sustlashadi, chang hosil bo'lishi qiyinlashadi, barglari kichrayadi. Past haroratli sharoitlarning uzoq davom etishi barglarining sargʻayishi, ildiz tizimi faoliyatining sustlashishi va ohir-oqibatda oʻsimligining nobud boʻlishiga olib kelishi mumkin. Tuproq harorati ham bodring oʻsishiga taʼsir ko'rsatadi. Tuproq harorati 16C dan past bo'lganida ildizning tuproqdan suv va mineral moddalarni so'rishi sustlashadi, ildiz atrofi patogen mikroflorasi (''Phythium'' va boshalar) rivojlanadi.  Yuqori hararotlar (40C&lt;t) ham bodring oʻsimliklariga salbiy taʼsir koʻrsatadi, ammo ular qondirib sugʻorilsa va yorugʻlik nurlari etarlicha boʻlsa oʻsib, meva hosil qilaveradi. Yuqori harorat va havoning namligi past boʻlgan sharoitlarda ayniqsa koʻp suv talab qiladi.  Bodring qisqa kun oʻsimligi, ammo hozir uning  uzun kun sharoitlarida oʻsa oladigan issiqxonalar uchun navlari yaratilgan. Bodring tuproq namliga va havoning nisbiy namligiga juda talabchan ekin turidir. Tuproqda namlik etishmasa oʻsishi sustlashadi, kunduz kuni barg turgori yo'qolishiga (so'lishiga), asosan erkak gullar paydo boʻlishiga va mevalarida achchiqlik paydo boʻlishiga olib keladi. Shuningdek tuproqning keskin nam boʻlishi, masalan tuproqning suvga boʻkib qolishi ham qisqa muddat ichida bodring oʻsimligining nobud boʻlishiga olib keladi.     
Vegetasiya davrining davomiyligiga qarab ertapishar, oʻrta-ertapishar va kechki navlarga boʻlinadi. Ertapishar navlar unib chiqqandan soʻng  32-48 kunda, oʻrta-ertapishar navlar 50-55 kunda, kechkilari esa 55-70 kunda meva tugib boshlaydi.

== Yetishtirish ==
[[Fayl:An Indian yellow cucumber.jpg|thumb|right|Hind bodringi]]
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;float:left; clear:left;&quot;
|-
! colspan=2|Asosiy bodring etishtiruvchi davlatlar – 2010 &lt;br /&gt;(tonna)
|-
| {{CHN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 40,709,556
|-
| {{IRN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,811,630
|-
| {{TUR}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,739,190
|-
| {{RUS}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,161,870
|-
| {{USA}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 883,360
|-
| {{UKR}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 860,100
|-
| {{ESP}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 682,900
|-
| {{EGY}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 631,408
|-
| {{JPN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 587,800
|-
| {{IDN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 547,141
|-
|'''Dunyoda jami''' || style=&quot;text-align:right;&quot;| '''57,559,836'''
|}
{{-}}

== Agrotexnikasi ==
Bodiring koʻp suv talab qiladigan o'simlik hisoblanadi. Asosan o'simlikni yoshligida ko'chat atroflari yumshatiladi. Bodiring yotib o'suvchi o'simlik shu sabab 90x25 sxemada ekish maqsadga muvofiq...

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Sabzavotlar]]
[[Turkum:Qovoqdoshlar]]</text>
      <sha1>oysgatq17v0l6g2e7faecrx53hktpp2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269475</id>
      <parentid>6269474</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10291" sha1="md8qahljwu5jmn3o4b4fre3gouhmijk" xml:space="preserve">[[Tasvir:Cucumis sativus20090812 496.jpg|thumb|Bodring]]

'''Bodring''' – ({{Lang-la|Cucumis sativus}}) – bir yillik, oʻt oʻsimlik. Vatani — [[Hindiston]]&lt;ref name=&quot;Doijode&quot;&gt;Doijode, S. D. (2001). ''Seed storage of horticultural crops''. Haworth Press. {{ISBN|1-56022-901-2 p. 281}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Renner 2007&quot;&gt;{{jurnal manbasi|pmid=17425784|title=Phylogenetics of ''Cucumis'' (Cucurbitaceae): Cucumber (''C. sativus'') belongs in an Asian/Australian clade far from melon (''C. melo'')|year=2007|last1=Renner|first1=SS|last2=Schaefer|first2=H|last3=Kocyan|first3=A|volume=7|page=58|doi=10.1186/1471-2148-7-58|pmc=3225884|journal=BMC evolutionary biology| issn=1471-2148 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://newstrackindia.com/newsdetails/170033 Cucumis hystrix] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191205181352/http://newstrackindia.com/newsdetails/170033 |date=2019-12-05 }}. Newstrackindia.com (2010-07-21). Retrieved on 2012-11-25.&lt;/ref&gt;, ammo hozir dunyoning koʻpgina mamlakatlarida yetishtiriladi. Issiqsevar oʻsimlik hisoblansada, vegitatsiya davrining qisqaligi sababli yer kurrasining shimoliy oʻlkalarida ham yetishtiriladi. [[Oʻzbekiston]]da sabzavot ekini sifatida keng ekiladi, yetishtirish maydonlari boʻyicha [[pomidor]], piyoz, sabzi, oq bosh karam sabzavotlaridan keyingi oʻrinda turadi. [[Oʻzbekiston]]da taxminan 8000-10000 gektar maydonda yetishtiriladi.
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;float:left; clear:left;&quot;
|-
! colspan=2|Bodring
|-
| Olam || style=&quot;text-align:right;&quot;| Oʻsimliklar
|-
| Boʻlim || style=&quot;text-align:right;&quot;| Yopiq urugʻlilar
|-
| Sinf || style=&quot;text-align:right;&quot;| Ikki pallalilar
|-
| Tartib || style=&quot;text-align:right;&quot;| Passifloragullilar  
|-
| Oila || style=&quot;text-align:right;&quot;| Qovoqgullilar
|-
| Avlod || style=&quot;text-align:right;&quot;| Qovoqdoshlar
|-
| Tur || style=&quot;text-align:right;&quot;| Bodring
|-
| Binar nomenklatura bo'yicha nomlanishi || style=&quot;text-align:right;&quot;| ''Cucumis sativus '' L.
|-

|}
{{-}}

== Tarixi ==
Bodring madaniy holda 3 ming yil ilgari yetishtirila boshlangani haqida maʼlumotlar bor. Vatani Hindistonning tropik va subtropik rayonlari hisoblanib, Himolay togʻ yonbagʻirlarida haligacha tabiiy holda oʻsadi. Hindistondan Gresiya va Italiyaga tarqalgan va keyinroq Xitoyga ham kirib borgan. Evropaning boshqa qismlariga rimliklar tomonidan olib kirilgan. Bodring [[Fransiya]] hududiga &lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asrda, Angliyaga &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asrda, [[Shimoliy Amerika]] qitʼasiga &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalarida kirib borgan. Rossiyaga bodring [[Sharqiy Osiyo]] davlatlaridan &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asrlarda kirib borgan degan taxmin bor (olmon elchisi Gerbershteynning Fors oʻlkasi va Moskovyaga boʻlgan safari xotiralari), lekin ayrim tarixchilarning fikriga qaraganda bodring Rus oʻlkalarida &lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asrlarda ham maʼlum boʻlgan.
[[Tasvir:Illustration Cucumis sativus0.jpg|thumb|Botanik tasvir,  О. V. Тоmеning «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz» kitobidan. Germaniya, 1885]]

== Botanik tavsifi ==
Poyasi yer bagʻirlab oʻsuvchi, palakli oʻsimlik, gajaklari oddiy. Oʻsimligi 4-5 ta [[barg]] hosil qilgach, yerga yotib, yoyilib palak otadi yoki gajaklari yordamida atrofdagi narsalarga chirmashib oʻsadi. Poyasi shoxlanuvchan, yumaloq, yumaloq-qirrali yoki qirrali, tuklar bilan qoplangan boʻladi. Asosiy poya, soʻngra uning barg qoʻltiqlaridan birinchi tartibli va ikkinchi tartibli yon shoxlar hosil boʻladi. Bodring oʻsimligi naviga, oziqlanish maydoni va haroratga bogʻliq holda sust, oʻrtacha va kuchli shoxlanuvchan boʻladi. Shoxlanish [[Urugʻ (zoologiya)|turiga]] qarab bodring navlari bir poyali, kuchli- (yon shoxlari 8 dan koʻp), oʻrtacha- (5-8 tagacha yon shoxlar) va sust- (1-4 tagacha yon shoxlar) shoxlanuvchan poyali navlarga boʻlinadi. Poyaning uzunligi nav va yetishtirish shart-sharoitlariga qarab belgilanadi: ochiq maydonda asosiy poya 1-1,5 metr, qulay sharoitlar tugʻilganda 3 metrgacha, issiqxonalarda 5 metrgacha oʻsadi. Poyasi ingichka (diametri 0,5&amp;nbsp;cm kam) va qalin (0,5&amp;nbsp;cm dan koʻp) boʻlishi mumkin. Kalta palakli bodring navlari odatda tezpishar, mevasi nisbatan kalta, [[vegetatsiya davri]] qisqaligi bilan xarakterlanadi. Naviga qarab bodring oʻsimligi sust, oʻrtacha va kuchli barglangan turlarga boʻlinadi.

Barglari poyada navbatma-navbat joylashadi. Barg plastinkasi butun, yuzasi tekis yoki ajinli, barg qirrasi ham odatda tekis. Shakli naviga qarab yumaloq panjasimon yoki oval panjasimon boʻlishi mumkin.

Ildiz tizimi sterjensimon, kuchli tarmoqlanadi. U 1 metrgacha oʻsuvchi asosiy ildiz va koʻp sonli qoʻshimcha ildizlardan tashkil topgan. Tuproqdan oziq moddalar eritmasini soʻrish kabi fiziologik funksiyani tukchalar bilan qoplangan kichik soʻruvchi ildizlar amalga oshiradi. Ildiz tizimining asosiy qismi tuproqning 20–25&amp;nbsp;cm qatlamida rivojlanadi, ildizning yon tomonga tarqalib oʻsish radiusi 1,5 metrgacha bo’lishi mumkin. Yuqori namlikda asosiy va yon shoxlari tuproqqa tegsa qoʻshimcha ildizlar hosil boʻlishi mumkin.

Bodringning koʻpchilik nav oʻsimliklari bir uyli ikki jinsli, yaʼni erkak va urgʻochi gullar bitta oʻsimlikning oʻzida joylashgan boʻladi. Erkak gullari poyada odatda 5-7 ta boʻlib, toʻp gul hosil qiladi, bir uyli bodring navlarida koʻpchilik hollarda erkak gullarning soni urgʻochi gullarnikiga nisbatan koʻp boʻladi. Urgʻochi gullar poyada 1 ta yoki juft, ayrim hollarda 3 ta boʻlib joylashadi. Asosan urgʻochi gullar hosil qiluvchi bodring navlari oldiga changlanish uchun yetarli darajada erkak gullar hosil qiluvchi navlar birga ekiladi. Gultojibarglari yorqin sariq rangli, erkak gullarida 5 ta changchi boʻlib shundan 4 tasi juft xolda bittasi yakka holda boʻladi. Bodring gullari koʻp yashamaydi: erkak gullari 1-2 kundan soʻng, urgʻochi gullar esa gullagandan keyin 3-4 kundan keyin soʻlib qoladi. Faqatgina changlangan urgʻochi gullaridan meva hosil boʻladi, changlanmaganlari toʻkilib ketadi. Bodring chetdan changlanuvchi oʻsimlik hisoblanadi. Partenokarpik navlarida gullari changlanishga muhtoj emas, ammo bunday gullardan meva hosil boʻlsa-da,  mevalarida urugʻ boʻlmaydi.

Bodring mevalari soxta rezavor boʻlib, 3-5 urugʻ kameralari hosil qiladi. Shakli, rangi, oʻlchamlari va vazni navlariga qarab oʻzgaradi. Bodringning pishmagan barra mevalari isteʼmol qilinadi. Naviga qarab sirti tekis, notekis yoki cho’tir bo’lishi mumkin. Meva uzunligi barraligida 5-70 sm gacha, rangi yashil yoki to’q yashil boʻlishi mumkin, biologik pishganida esa meva kattalashadi, rangi och sariq, toʻq sariq yoki jigarrang tusga kiradi. Mevalari biologik pishganida urugʻlik deb yuritiladi. Bitta mevada 100-400 tagacha urugʻ hosil boʻladi. Urugʻlari uzunchoq-ovalsimon, oq tusli och sariq rangli, 1000 tasining vazni 16-35 gramm keladi. Unuvchanligini 6-8 yilgacha saqlaydi. 2-3 yillik urugʻlari yaxshi hosil beradi.

[[Tasvir:Komkommer plant.jpg|thumb|Bodring palagi va mevasi]]
[[Tasvir:Cucumis sativus 001.jpg|thumb|320px|Bodring gajaklari]]
[[Tasvir:Cucumber and cross section.jpg|thumb|400px|Bodring mevasi va uning ko'ndalang kesimi]]

== Biologik xususiyatlari ==
Bodring issiqsevar oʻsimlik. Urugʻi unib chiqishi uchun minimal harorat 12-13C, harorat past boʻlganda esa urugʻlar boʻrtsada, unib chiqa olmaydi, oqibatda tuproq ichida chirib ketishi mumkin. Maqbul sharoitlarda, yani 25-30C urugʻlar 5-6 kunda unib chiqadi. Bodring oʻsimligi oʻsib rivojlanishi uchun maqbul kunduzgi harorat 25-32C, kechasi esa 16-18C. Kunduzi harorat 12-15C dan pasayganda oʻsishi sustlashadi, chang hosil bo'lishi qiyinlashadi, barglari kichrayadi. Past haroratli sharoitlarning uzoq davom etishi barglarining sargʻayishi, ildiz tizimi faoliyatining sustlashishi va ohir-oqibatda oʻsimligining nobud boʻlishiga olib kelishi mumkin. Tuproq harorati ham bodring oʻsishiga taʼsir ko'rsatadi. Tuproq harorati 16C dan past bo'lganida ildizning tuproqdan suv va mineral moddalarni so'rishi sustlashadi, ildiz atrofi patogen mikroflorasi (''Phythium'' va boshalar) rivojlanadi.  Yuqori hararotlar (40C&lt;t) ham bodring oʻsimliklariga salbiy taʼsir koʻrsatadi, ammo ular qondirib sugʻorilsa va yorugʻlik nurlari etarlicha boʻlsa oʻsib, meva hosil qilaveradi. Yuqori harorat va havoning namligi past boʻlgan sharoitlarda ayniqsa koʻp suv talab qiladi.  Bodring qisqa kun oʻsimligi, ammo hozir uning  uzun kun sharoitlarida oʻsa oladigan issiqxonalar uchun navlari yaratilgan. Bodring tuproq namliga va havoning nisbiy namligiga juda talabchan ekin turidir. Tuproqda namlik etishmasa oʻsishi sustlashadi, kunduz kuni barg turgori yo'qolishiga (so'lishiga), asosan erkak gullar paydo boʻlishiga va mevalarida achchiqlik paydo boʻlishiga olib keladi. Shuningdek tuproqning keskin nam boʻlishi, masalan tuproqning suvga boʻkib qolishi ham qisqa muddat ichida bodring oʻsimligining nobud boʻlishiga olib keladi.     
Vegetasiya davrining davomiyligiga qarab ertapishar, oʻrta-ertapishar va kechki navlarga boʻlinadi. Ertapishar navlar unib chiqqandan soʻng  32-48 kunda, oʻrta-ertapishar navlar 50-55 kunda, kechkilari esa 55-70 kunda meva tugib boshlaydi.

== Yetishtirish ==
[[Fayl:An Indian yellow cucumber.jpg|thumb|right|Hind bodringi]]
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;float:left; clear:left;&quot;
|-
! colspan=2|Asosiy bodring etishtiruvchi davlatlar – 2010 &lt;br /&gt;(tonna)
|-
| {{CHN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 40,709,556
|-
| {{IRN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,811,630
|-
| {{TUR}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,739,190
|-
| {{RUS}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,161,870
|-
| {{USA}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 883,360
|-
| {{UKR}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 860,100
|-
| {{ESP}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 682,900
|-
| {{EGY}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 631,408
|-
| {{JPN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 587,800
|-
| {{IDN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 547,141
|-
|'''Dunyoda jami''' || style=&quot;text-align:right;&quot;| '''57,559,836'''
|}
{{-}}

== Agrotexnikasi ==
Bodiring koʻp suv talab qiladigan o'simlik hisoblanadi. Asosan o'simlikni yoshligida ko'chat atroflari yumshatiladi. Bodiring yotib o'suvchi o'simlik shu sabab 90x25 sxemada ekish maqsadga muvofiq...

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Sabzavotlar]]
[[Turkum:Qovoqdoshlar]]</text>
      <sha1>md8qahljwu5jmn3o4b4fre3gouhmijk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tamil tili</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25602</id>
    <revision>
      <id>6269580</id>
      <parentid>6136298</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2506" sha1="1j322kr2drlomc67krvwpput271v65o" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Til
|nomi=Tamil tili
|milliy nom=
|xarita = 
|mamlakatlar=
|holati= (Tillarning saqlanish darajalari)
|rasmiy=
|biluvchilar= (Soʻzlashuvchilarning umumiy soni)
|tartiblovchi_tashkilot = 
|oʻrin= (Soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati)
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|turkum= 
|til oilasi=
|yozuv=
|til_kodlari = Til kodlari
|iso1=
|iso2=
|iso3=
}}--&gt;

{{Til bilgiqutisi|nomi=Tamil tili|xarita=Tamil Verbreitung.png|mamlakatlar=[[Shri Lanka]], [[Singapur]]}}[[Fayl:Word Tamil.svg|250px|thumbnail|Tamil]]
'''Tamil tili''' (mahalliy: தமிழ்) — [[Hindiston]]ning eng janubiy tillaridan biri hisoblanib, dravid tillari oilasiga mansubdir. Bu tilda janubiy Hindistonda soʻzlashiladi, aniqrogʻi [[Tamilnad|Tamil Nadu]] shtatining rasmiy tilidir.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
Tamil tili — dravid tillarining jan. guruhiga mansub. Hindistondagi Tamilnad shtatining rasmiy tili, [[Singapur]]da 4 ta rasmiy tildan bittasi. Hindistondan tashqari ShriLanka, Myanma, [[Malayziya]] va boshqa joylarda tarqalgan. Hammasi boʻlib 65 mln. dan ortiq (1996) kishi soʻzlashadi.

3 ta lahja guruhi bor: shim.sharqiy, gʻarbiy va janubiy. ShriLanka laxjasi jan. guruhga yaqin turadi. Morfologiya va sintaksisda oʻziga xos hodisalar mavjud. Mas., feʼllarning &quot;kuchli&quot;. &quot;oʻrtacha&quot; va &quot;kucheiz&quot; ga boʻlinishi. Soʻz yasalishi va leksikada (jumladan, ijtimoiysiyosiy va ilmiy terminologiyada) boshqa hind tillariga nisbatan sanskrit tilidan kamroq soʻz olishi bilan ajralib turadi.

Hozirgi adabiy til meʼyorlari &lt;nowiki&gt;III—IV&lt;/nowiki&gt; asrlarda shakllangan, &lt;nowiki&gt;XIII—XIV&lt;/nowiki&gt; asrlarda uzilkesil qayd etilgan. Tamil tilining adabiy va ogʻzaki shakli oʻrtasida jiddiy fonetikmorfologik farqlar bor, biroq adabiy va yozma shakllarning yaqinlashuvi kuzatilmokda. Yozuvi braxmining jan. shaklidan kelib chiqqan. Eng qad. epigrafik yodgorliklar mil. av. 2— &lt;nowiki&gt;I&lt;/nowiki&gt; asrlarga mansub.&lt;ref&gt;Ibrohimov, Ansoriddin. &quot;Tamil tili&quot; ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20T%20harfi.pdf T-harfi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181028024904/http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20T%20harfi.pdf |date=2018-10-28 }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

[[Turkum:Tillar]]
[[Turkum:Tamil tili]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>1j322kr2drlomc67krvwpput271v65o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269581</id>
      <parentid>6269580</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:47:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2507" sha1="srxc9ko7odpy3v9jydznno49na3q9vh" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Til
|nomi=Tamil tili
|milliy nom=
|xarita = 
|mamlakatlar=
|holati= (Tillarning saqlanish darajalari)
|rasmiy=
|biluvchilar= (Soʻzlashuvchilarning umumiy soni)
|tartiblovchi_tashkilot = 
|oʻrin= (Soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati)
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|turkum= 
|til oilasi=
|yozuv=
|til_kodlari = Til kodlari
|iso1=
|iso2=
|iso3=
}}--&gt;

{{Til bilgiqutisi|nomi=Tamil tili|xarita=Tamil Verbreitung.png|mamlakatlar=[[Shri Lanka]], [[Singapur]]}}[[Fayl:Word Tamil.svg|250px|thumbnail|Tamil]]

'''Tamil tili''' (mahalliy: தமிழ்) — [[Hindiston]]ning eng janubiy tillaridan biri hisoblanib, dravid tillari oilasiga mansubdir. Bu tilda janubiy Hindistonda soʻzlashiladi, aniqrogʻi [[Tamilnad|Tamil Nadu]] shtatining rasmiy tilidir.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
Tamil tili — dravid tillarining jan. guruhiga mansub. Hindistondagi Tamilnad shtatining rasmiy tili, [[Singapur]]da 4 ta rasmiy tildan bittasi. Hindistondan tashqari ShriLanka, Myanma, [[Malayziya]] va boshqa joylarda tarqalgan. Hammasi boʻlib 65 mln. dan ortiq (1996) kishi soʻzlashadi.

3 ta lahja guruhi bor: shim.sharqiy, gʻarbiy va janubiy. ShriLanka laxjasi jan. guruhga yaqin turadi. Morfologiya va sintaksisda oʻziga xos hodisalar mavjud. Mas., feʼllarning &quot;kuchli&quot;. &quot;oʻrtacha&quot; va &quot;kucheiz&quot; ga boʻlinishi. Soʻz yasalishi va leksikada (jumladan, ijtimoiysiyosiy va ilmiy terminologiyada) boshqa hind tillariga nisbatan sanskrit tilidan kamroq soʻz olishi bilan ajralib turadi.

Hozirgi adabiy til meʼyorlari &lt;nowiki&gt;III—IV&lt;/nowiki&gt; asrlarda shakllangan, &lt;nowiki&gt;XIII—XIV&lt;/nowiki&gt; asrlarda uzilkesil qayd etilgan. Tamil tilining adabiy va ogʻzaki shakli oʻrtasida jiddiy fonetikmorfologik farqlar bor, biroq adabiy va yozma shakllarning yaqinlashuvi kuzatilmokda. Yozuvi braxmining jan. shaklidan kelib chiqqan. Eng qad. epigrafik yodgorliklar mil. av. 2— &lt;nowiki&gt;I&lt;/nowiki&gt; asrlarga mansub.&lt;ref&gt;Ibrohimov, Ansoriddin. &quot;Tamil tili&quot; ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20T%20harfi.pdf T-harfi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181028024904/http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20T%20harfi.pdf |date=2018-10-28 }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

[[Turkum:Tillar]]
[[Turkum:Tamil tili]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>srxc9ko7odpy3v9jydznno49na3q9vh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269582</id>
      <parentid>6269581</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2511" sha1="rwu7d4qv6mylxj6p8lreizrifj2uyzs" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Til
|nomi=Tamil tili
|milliy nom=
|xarita = 
|mamlakatlar=
|holati= (Tillarning saqlanish darajalari)
|rasmiy=
|biluvchilar= (Soʻzlashuvchilarning umumiy soni)
|tartiblovchi_tashkilot = 
|oʻrin= (Soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati)
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|turkum= 
|til oilasi=
|yozuv=
|til_kodlari = Til kodlari
|iso1=
|iso2=
|iso3=
}}--&gt;

{{Til bilgiqutisi|nomi=Tamil tili|xarita=Tamil Verbreitung.png|mamlakatlar=[[Shri Lanka]], [[Singapur]]}}[[Fayl:Word Tamil.svg|250px|thumbnail|Tamil]]

'''Tamil tili''' (mahalliy: ''தமிழ்'') — [[Hindiston]]ning eng janubiy tillaridan biri hisoblanib, dravid tillari oilasiga mansubdir. Bu tilda janubiy Hindistonda soʻzlashiladi, aniqrogʻi [[Tamilnad|Tamil Nadu]] shtatining rasmiy tilidir.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
Tamil tili — dravid tillarining jan. guruhiga mansub. Hindistondagi Tamilnad shtatining rasmiy tili, [[Singapur]]da 4 ta rasmiy tildan bittasi. Hindistondan tashqari ShriLanka, Myanma, [[Malayziya]] va boshqa joylarda tarqalgan. Hammasi boʻlib 65 mln. dan ortiq (1996) kishi soʻzlashadi.

3 ta lahja guruhi bor: shim.sharqiy, gʻarbiy va janubiy. ShriLanka laxjasi jan. guruhga yaqin turadi. Morfologiya va sintaksisda oʻziga xos hodisalar mavjud. Mas., feʼllarning &quot;kuchli&quot;. &quot;oʻrtacha&quot; va &quot;kucheiz&quot; ga boʻlinishi. Soʻz yasalishi va leksikada (jumladan, ijtimoiysiyosiy va ilmiy terminologiyada) boshqa hind tillariga nisbatan sanskrit tilidan kamroq soʻz olishi bilan ajralib turadi.

Hozirgi adabiy til meʼyorlari &lt;nowiki&gt;III—IV&lt;/nowiki&gt; asrlarda shakllangan, &lt;nowiki&gt;XIII—XIV&lt;/nowiki&gt; asrlarda uzilkesil qayd etilgan. Tamil tilining adabiy va ogʻzaki shakli oʻrtasida jiddiy fonetikmorfologik farqlar bor, biroq adabiy va yozma shakllarning yaqinlashuvi kuzatilmokda. Yozuvi braxmining jan. shaklidan kelib chiqqan. Eng qad. epigrafik yodgorliklar mil. av. 2— &lt;nowiki&gt;I&lt;/nowiki&gt; asrlarga mansub.&lt;ref&gt;Ibrohimov, Ansoriddin. &quot;Tamil tili&quot; ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20T%20harfi.pdf T-harfi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181028024904/http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20T%20harfi.pdf |date=2018-10-28 }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

[[Turkum:Tillar]]
[[Turkum:Tamil tili]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>rwu7d4qv6mylxj6p8lreizrifj2uyzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daryo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28703</id>
    <revision>
      <id>6270115</id>
      <parentid>6255916</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6270115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11653" sha1="slbl72gr9d71czfcr1t5ea846gokntc" xml:space="preserve">[[Fayl:Amazonrivermap.svg|thumb|[[Amazon daryosi]] (toʻq koʻk) va unga quyiladigan daryolar (koʻk).]]
[[Fayl:ReichenbachBegin2.jpg|thumbnail]]

'''Daryo''' tabiiy suv manbasi boʻlib&lt;ref&gt;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/river River {definition}] from Merriam-Webster. Accessed February 2010.&lt;/ref&gt;, odatda, [[okean]], [[koʻl]], [[dengiz]] va boshqa daryoga quyiluvchi toza suvdir. Daryolarni quruqlik gidrologiyasining darelar gidrologiyasi boʻlimi oʻrganadi. Har bir daryoning manbai va dengiz, koʻlga quyiladigan yoki boshqa daryo bilan qoʻshilib ketadigan joyi — mansabi boʻladi. Manba suvayirgʻichga yaqin joylashgan boʻladi.

Bevosita okean, dengiz, koʻlga quyiladigan yoki qumga singib ketadigan daryo bosh daryo hisoblanadi, bosh daryo ga kuyiladigan daryo — irmoq deb ataladi. Bosh daryo barcha irmoklari bilan birga daryo sistemasini hosil qiladi. Daryolar koʻpincha koʻl, botqoklik, buloq va muzliklardan boshlanadi. Masalan, [[Oʻrta Osiyo]]dagi Panj, Vaxsh, Zarafshon va Norin kabi daryolar muzliklardan, [[Rossiya]]dagi Neva, Svir, Angara singari daryolar koʻllardan, [[Belarus]], [[Ukraina]], Gʻarbiy Sibirdagi aksariyat daryolar botqokliklardan boshlanadi. Quruq va issiq iqlimli oʻlkalardagi daryolar koʻpincha suvi bugʻlanib va qumga singib tugaydi yoki hamma suvi sugʻorishga sarf boʻladi, jumladan Oʻrta Osiyodagi daryolarning ayrimlari maʼlum bir joyga quyilmasdan tugab qoladi ([[Zarafshon]], [[Qashqadaryo]], [[Chu]] va [[Turkmaniston]]dagi daryolar). Daryo sistemasi oʻzining suvini yigʻib oladigan quruqlik yuzasi suv yigʻiladigan maydon deb ataladi. Yer sirtining daryo sistemasi joylashgan va boshqa suvayirgʻichlar bilan chegaralangan qismi daryo havzasi deyiladi (qarang [[Daryo havzasi]]).

[[Oʻzbekiston daryolari|Oʻzbekistondagi daryolar]], asosan, togʻlardagi qor va muzliklardan hamda [[yomgʻir]] suvlaridan toʻyinadi. Oʻzbekiston hududini kesib oʻtuvchi eng katta suv arteriyalari boʻlmish Sirdaryo va Amudaryo qamda ularning irmoqlari Oʻzbekistondan tashqarida boshlanadi. Oʻzbekistonning yirik daryolari: Norin, Qoradaryo, Soʻx, Chirchiq, Zarafshon, Surxondaryo, Qashqadaryo, Sheroboddaryo. Ularning koʻpchiligi faqat oʻrta va quyi oqimida Oʻzbekiston hududidan oʻtadi.
[[Fayl:Ugom chotqol, chorvoq suv ombori 8.jpg|thumb|alt=Ugom|Ugom daryosi]]
&lt;!--
Oʻzbekistondagi va uning hududini kesib oʻtuvchi daryolarning asosiy gidrologik koʻrsatkichlari
Daryo va soylar umumiy uzunligi (km)Amudaryo 1415Dashnoboddaryo 58Jarsoy (Qashqadaryo irmogʻi)64Jinnidaryo 52Zarafshon 877Zominsuv 58Isfayramsoy 122Isfara 107Katga Oʻradaryo 100Kichik Oʻradaryo 114 1670 1670 Qulqishloq q.

Kofarnihon 387 11600 9780 Tortki q.

Koʻgartsoy 105 1370 1010 Mixaylovka q.

Koʻksuv (Chatqol irmogʻi) 60 398 372 Burchmulla q.

Maydontol 50 471 475 Kuyilish joyiNorin 578 59900 58400 Uchqoʻrgʻon sh.

Oygaing 72 1100 1100 Quyilish joyiOqbura 136 2540 2430 Toʻleken q.

Okdaryo (Zarafshon irmogʻi) 154 IshtixonOqjarsoy (Anjirimsoy) 51 157 33 Kambarbolo q.

Oqsuv (Qashqadaryo irmogʻi) 104 1280 845 HazornavOqtepasoy 77 722 722 Quyilish joyiOhangaron 233 5260 1290 Turk q.

Piskom 73 2840 2830 Quyilish joyi (ChorPochchaotasoy (Namangansoy) 130 443 366 Tostu daryosi quyilSangardakdaryo 106 932 901 Kengoʻzar q.

Sangzor 198 3220 540 Qirq q.(Baxmal)Sirdaryo 2212 21900 Fargʻona vodiysidanSumsarsoy 86 229 90 Sumsarsoy q.

Surxondaryo 175 13500 9500 Shoʻrchi sh.

Soʻx 124 3510 2840 Sarikanda q.

Tanxozdaryo 93 1910 1910 Nushkent q.

Tentaksoy 126 4130 1300 Chorvoq q.

Toʻpolondaryo 112 3080 3040 Dashnobod d. quyiliToʻsinsoy 76 1100 1100 Egarchi q.

Ugom 68 870 869 Xoʻjakent q.

Xoʻjaipok (Halqajarsoy) 91 765 577 Bozorboy q.

Chirchiq 161 14900 10900 Xoʻjakent q.

Chodaksoy 76 566 350 Julaysoy d. quyiliChortoqsoy 67 715 493 Pishkaran q.

Sheroboddaryo 177 2950 949 Darband q.

Shirinsoy 108 780 444 Uguk q.

Shohimardon 112 1300 1300 Poulgʻon q.

Yakkabogʻdaryo 99 1180 504 Tatar q.

Qashqadaryo 378 12000 511 Varganza q.

Qoradaryo 180 30100 12400 Kampirrabot q.

Qoratogʻdaryo 99 2430 684 Qoratogʻ q.

Qumdaryo (Kalkamasoy) 103 866 354 Chambil q.

Gʻovasoy 96 724 657 Gʻova q.

Gʻuzordaryo 86 3400 3170 Yortepa q.
--&gt;
Daryo, odatda, relyefning choʻziq pastliklarida — vodiylarda oqadi, uning eng past qismi [[oʻzan]], daryo suvi koʻpayganda oʻzandan chiqib bosib ketadigan [[vodiy]] tubining oʻzanga tutash qismi esa kayir yoki qayir terrasasi deyiladi. Oʻzanlarda chuqur va sayoz joylari almashinib boradi. Oʻzanning eng chuqur joylari — farvater, oqim tezligi eng katta boʻlgan joylari esa tezoqar joy deyiladi. Daryo yoki daryolarning ayrim qismlari balandliklari farqining uzunligiga nisbati daryo nishabligi deyiladi.

Relyefga bogʻliq ravishda togʻ daryosi va tekislik daryosiga boʻlinadi. Togʻ daryosi nishabi kattaligidan, tor vodiylarda tez (kuchli) oqadi, yuvish jarayoni ham kuchli boʻladi. Oʻrta Osiyo daryolari asosan togʻ daryolaridir. Tekislik daryolari keng oʻzanda sokin oqadi, ilonizi yoki meandrlar xos. Tekislik daryolari oʻzan va qayirlarida qum, gil yotqiziqlar qoldiradi, marza, sayozlik, tirsaklar hosil qiladi (mas, Amudaryo va Sirdaryo oʻrta va quyi oqimida), quyilish joylarida esa deltalar vujudga keladi. Baʼzan daryo dan ajralgan tarmoqlar boshqa daryo bilan qoʻshilishib ketadi (qarang [[Daryoning ikkiga ayrilishi]]).

Yer shari yuzasida daryolar juda note-kiye taqsimlangan. Har bir materikda bosh suvayirgʻichlar — oqim chegaralari bor. Yerning bosh suvayirgʻichi materiklar yuzasini 2 asosiy havzaga: AtlantikaArktika (oqim Atlantika va Shimoliy Muz okeanlariga boradi) va [[Tinch okeani|Tinch okean]] (oqim Tinch va Hind okeanlariga tushadi) havzalariga boʻlib turadi. Ekvatorial mintaqada daryolar zich boʻlib, dunyodagi eng yirik Amazonka, Kongo daryolari oqadi; tropik va moʻʼtadil mintaqalarda, ayniqsa togʻli rayonlarda (Alp, Kavkaz, Qoyali [[togʻlar]] va b.), choʻllarda daryolar qor eriganda yoki jalalarda suv toʻlib oqadi (mas, Qozogʻistonning tekislik qismida).

Daryoda oqim tezligi bir necha sm/sek dan (tekislik daryosila) 6-7 m/sek gacha (togʻ daryosida) oʻzgarib turadi. [[Suv sathi]] koʻtarilishi bilan oqim tezligi, odatda, chuqur joylarda koʻpayadi va sayozlikda kamayadi. Daryoda suv temperaturasi issiq mavsumda havo temperaturasi bilan deyarli bir xil, daryo muzlagan paytda qariyb 0° boʻladi.

Daryolarda muzlash hodisalari quruklik hududining taxminan 1/4 qismida, asosan Shimoliy yarim sharda kuzatiladi. Daryolar Rossiya Federatsiyasida dastavval Shim.-Sharqiy Sibirda (sentabr oxirida), kechroq Yevropa qismining janubi-gʻarbida va Oʻrta Osiyoda (dekabr oxiri — yanvar boshida) muzlaydi. Eng kalin muz qoplami Sharqiy Sibir daryolarida (muz qalinligi oʻrtacha 1,5-2 m) kuzatiladi va 9—10 oy mobaynida saqlanadi. Togʻ daryolarida oqim tez boʻlganligidan muz qatlami hosil qilmaydi, koʻpgina daryolarda qishda shovush oqadi.

[[Fayl:Amazon-river-delta-NASA.jpg|thumb|300px|Amazon daryosi deltasining samodan koʻrinishi|left]]

Daryo da suv sathining tebranishi suv sarfining oʻzgarishi bilan bogʻliq. Suv sathi va suv sarfi hamda ularning tebranishi — suv rejimining asosiy tavsifidir.

Daryolar — Yerda suv aylanishit muhim vosita. U quruklikda chuchuk suvni taqsimlaydi va Dunyo okeaniga kaytaradi. Daryolarning Dunyo okeaniga jami yillik oqimi qariyb 42 ming km{{sup|3}}.

Daryoning toʻyinish manbalari — yogʻin, qor qoplami, baland togʻ qorlari va muzliklar, [[yer osti suvlari]]. Toʻyinish xususiyatlariga koʻra, daryoning asosiy suv rejimi fazalarga: toʻlinsuv davri, vaqtincha suv toʻlib oqishi va kamsuv davriga boʻlinadi.

Togʻ daryolari alohida suv rejimiga ega. Ularning toʻyinishi va sersuvligi balandlik mintaqalari qonuniyatlariga bogʻliq. Oʻrta Osiyo daryolari asosan togʻlardagi qor va muzliklardan suv oladi. [[Karst]] shakllari rivojlangan joylarda.baʼzan yer ostida oqib, yana yuzaga chiqadigan daryo ham bor.

Daryo eroziya (yemirish) ishlarni bajaradi. Oʻzan va qayirida daryo oqimlari, suv yigʻish maydonida esa yuza suvlari okimi tuproqni yuvadi. Daryo suvining loyqaliligi turlicha. Oʻrta Osiyo daryo lari suvi nisbatan loyka (1 m3 suvda 200—300 g dan 1-5&amp;nbsp;kg gacha loyka bor).

Daryo oqimi chuchuk suv resurslarining muhim manbaidir (qarang [[Suv resurslari]]). Daryo oqimlari kelib chiqishi va xoʻjalik ahamiyatiga koʻra 2 qismdan: yer osti oqimi va yer yuzasi oqimidan iborat. Yer osti oqimidan yil davomida foydalanish mumkin. Yer yuzasi oqimini [[Suv ombori|suv omborlari]] yordamida tartibga solib foydalaniladi.

Daryoning flora va faunasi bentos, plankton va nektondan iborat. Daryo tubining tuzilishiga qarab qar xil daryo tubi hayvonlari uchraydi. Daryoning sekin oqadigan qismida yuksak suv oʻsimliklari uchraydi. Suvoʻtlar va toshlar orasida koʻplab mayda jonzotlar yashaydi. Erkin suzadigan planktonlarga yarim mikroskopik va mikroskopik [[hayvonlar]] (mayda qisqichbaqasimonlar, kolovratka) va suvoʻtlar (fitoplankton) kiradi. Nektonga oqimga qarshi suza oladigan baliklar mansub. Daryolarning quyi qismi va ularning deltalari baliqqa boy. Daryo da suv omborlari barpo qilish planktonlarning sonini oshirdi. [[Toʻgʻon]] va gidrouzellar qurilishi ovlanadigan oʻtkinchi baliqlarning (ayniqsa losossimon va osyotrsimonlar) tabiiy migratsiyasiga toʻsqinlik qiladi va koʻpayishiga xalaqit beradi. Daryolarning sanoat va xoʻjalik oqova suvlari bilan ifloslanishiga yogʻoch chiqindilari, shuningdek, mineral oʻgʻitlar va zaharli kimyoviy moddalarning qoʻshilishi ham salbiy taʼsir kursatadi. Yer sharidagi koʻpchilik daryoning (ayniqsa Shimoliy Amerikaning sharqi va Gʻarbiy Yevropadagi) suvi sanoat va xoʻjalik chiqindilari bilan ifloslangan. [[Suv resurslari]]dan oqilona foydalanish maqsadida qonuniy, texnikaviy va sanitariya-gigiyena chora tadbirlari koʻrilmoqda (qarang [[Tabiatni muhofaza qilish]]).

Daryo qadimdan aholini ichimlik suvi va sanoatni suv bilan taʼminlash, tabiiy va chana (qishda) yoʻli, muntazam yangilanib turadigan gidroenergiya manbai, botqoq yerlarning suvini qochirishda kollektor vazifasini oʻtab kelgan. Daryolardan anchagina [[Baliq ovlash|baliq ovlanadi]]. Daryo qayirlari oʻtloq, tuprogʻi unumdor boʻlib, koʻpincha poliz ekinlari¾ ekiladi. Daryo vodiylari boʻylab asosiy yer usti transport yoʻllari (temir yoʻl va avtomobil yoʻllari) oʻtadi, daryo boʻyida juda koʻp shaqar va shaharchalar joylashgan. Daryo suvi suv resurslarining asosiy manbaidir.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Oʻqish uchun ==
* {{cite encyclopedia|encyclopedia=Water Encyclopaedia|article=Rivers, Major World|author=Jeffrey W. Jacobs|title=Rivers, Major World – dam, sea, effects, important, largest, salt, types, system, source|url=http://www.waterencyclopedia.com/Re-St/Rivers-Major-World.html}}
* {{Kitob manbasi|author-link=Luna Leopold|author=Luna B. Leopold|title=A View of the River|publisher=Harvard University Press|year=1994|isbn=978-0-674-93732-1|oclc=28889034}}
* {{Kitob manbasi|last=Middleton|first=Nick|title=Rivers: a very short introduction|url=https://archive.org/details/riversveryshorti0000midd|year=2012|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-958867-1}}
== Adabiyotlar ==
* Shulʼs V. L., Reki Sredney Azii, ch. 1-2, L., 1965; Shuls V. L., Mashrapov R., Oʻrta Oyeiyo gidrografiyasi, T., 1969; Baratov P., Mamatqulov M., Rafiqov A., Oʻrta Osiyo tabiiy geografiyasi, Toshkent, 2002-yil.
* Hikmatov, Fazliddin. [[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

== Havolalar ==
{{qardosh loyihaga ishorat}}


{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Daryolar| ]]</text>
      <sha1>slbl72gr9d71czfcr1t5ea846gokntc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdulloh ibn Masʻud</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35054</id>
    <revision>
      <id>6270144</id>
      <parentid>6172524</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6270144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16228" sha1="1ahcc8wfyjbdrziippg2cva3ci4hk5o" xml:space="preserve">{{Birlashtirishga|Abdulloh ibn Masʼud}}

'''Abdullah ibn Masud''' ({{lang-ar| عبدالله بن مسعود‎}}) – Paygʻambar [[Makka]] shahrida Islom diniga daʼvatni boshlaganlaridan soʻng, birinchilardan boʻlib iymon keltirgan insonlardan biri hisoblanadi. Hayoti davomida Paygʻambar s.a.v ning yaqin safdoshlaridan boʻlib qoldi.

Maʼlumotlarga koʻra yoshligida Uqba ibn Abu Mu’aytning qoʻlida choʻponlik qilgan. Va ayni oʻsha davrda Abdulloh Musulmonchilikni qabul qilgan va Paygʻambar s.a.v ning hizmatlarida boʻlish istagini bildirgan edi. Bu istakka Paygʻambar s.a.v rozilik bildiradilar va natijada Abdulloh qoʻy boqishni oʻzini Islomga bagʻishlashga almashtiradi. Umar r.a va Usmon r.a halifalik paytlarida Abdulloh administrativ va tashqi diplomatik aloqalarga masʼul edi.
Kufadagi ayrim taniqli oʻquvchilaridan — Alqama ibn Qays al-Nihaʼi, Asvad ibn Yazid va Masruq ibn al-Ajdalarni keltirish mumkin. Quroni Karimning tavfsir qilish va Izohlashda Abdulloh ibn Mas’ud r.a ning oʻrni ayniqsa beqiyosdir.

'''Yoshlik davri va Islomni qabu qilishi.'''
Abdulloh ibn Mas’ud kelib chiqishi Banu Zahra qabilasining ittifoqoshi boʻlmish Banu Huzayl qabilasidan edi. Yoshlik paytlaridanoq odamlardan uzoqlarda [[Quraysh]] qabilasidan boʻlmish Uqba ibn Muaytning qoʻy suruvlarini boqib, Makkaning togʻlik yerlarida kezib yurardi. Odamlar uni „Ibn Umm Abd“ yaʼni — qul onasining oʻgʻli deya chaqirishar edi. Uning asl ismi Abdulloh, otasining ismi esa Mas’ud edi. Eng yaqin doʻstining ismi — Ali Fuad edi.
Bu ikki doʻst odamlar orasidan Paygʻambar chiqqani haqidagi xabarni eshitishadi ammo yoshlik qilibmi yoki odatda qoʻy suruvlarini boqish uchun Makka shahrini erta tark etib, juda kech qaytganliklaridanmi, hullas bunga uncha eʼtibor berishmaydi.

Bir kuni qoʻy boqib yurarkan, Abdulloh oʻrta yoshlardagi, nuroniy — soqollik ikki kishining u tarafga kelayotganini koʻradi. Albatta ular juda horigan va chanqashgan edi. Uning yaqiniga kelishgach salom berishgach: -&quot;Chanqogʻimizni qondirish va qayta kuchimizni toʻplab olishimiz uchun bizga qoʻylaringdan birini sutini sogʻib bermaysanmi&quot;.
.&quot;Unday qilaolmayman, qoʻylar meniki emas. Men faqat ularni boqishga maʼsulman holos&quot; deya javob qaytaradi Abdulloh.
Uning bu javobini eshitib ushbu ikki kishi nihoyatda xursand boʻlishadi. Ushbu ikki kishilardan biri Paygʻambar s.a.v va ularning yaqin sahobalari — Abu Bakr r.a edi. Oʻsha kun ular Qurayshning zulmlaridan qochib Makkaning togʻlariga chiqib ketishgan edi. Abdulloh ibn Mas’ud ham oʻz oʻrnida Paygʻambar s.a.v va Abu Bakrdan r.a. juda taʼsirlanadi va tez orada ularga bogʻlanib qoladi.

Biroz vaqtdan soʻngra Abdulloh Musulmonlikni qabul qiladi va oʻzini Islomga bagʻishlashga — Paygʻambar s.a.v ning hizmatlarini qilish istagi borligini bildiradi. Paygʻambar s.a.v bunga rozilik bildiradilar va oʻsha kundan boshlab omadli Abdulloh ibn Mas’ud qoʻy boqishlikni Paygʻambar s.a.v ning hizmatlarini qilishlikka almashtiradi. Islomga kirganlarning 6-si edi. Abdulloh ibn Mas’ud Paygʻambar s.a.v iga juda bogʻlanib qoladi — hoh uy ichida boʻlsin hoh tashqarisida ularning barcha xizmatlarini qilar edi. Safar va janglarda hamrohlik qilar, uhlaganlariga uygʻotar, choʻmilganlarida pana qilib turar, buyumlarini va Misvoklarini olib yurar va boshqa shaxsiy ishlarida kamarbasta edi. Shu sabablardan ham sahobalar uni „Saheb-e-Siwak“ Misvok tashuvchi, uzatib turuvchi, „Saheb-e-Nalaen“ shippak tashuvchi, uzatib turuvchi, „Saheb-e-Mutahara“ suv tashuvchi, uzatib turuvchi va yana „Saheb-e-Wisadah“ deb ham chaqirishar edi.

'''Qurayshning Taʼqibi va uning Sobitqadamligi'''
Abdulloh ibn Mas'ud Qur'onni baland ovozda  Quraysh yig'ilishida tilovat qilgan birinchi insondir. Bir kun sahobalar Makkada birga edilar. O'sha paytlarda ula hali ham juda ozchilik, kuchsiz va ezilgan holatda edilar. Ular: &quot;Quraysh hali Quronni ochiq va baralla tilovat qilinganini eshitishmadi. Kim bu ishni qilishi mumkin&quot;? &quot;Men qila olaman&quot; deya Abdulloh ibn Mas'ud o'rnidan turdi. Ular esa: &quot;Sening xavfsizligindan xavotirdamiz. Bizga qabilasi Makkaliklarning zug'umidan himoya qila oladigan inson kerak.&quot; deya javob qaytarishdi. &quot;Bu ishni menga qo'yib beringlar, Alloh meni himoya qilib ularning zulmidan asrab olguvchidir&quot; deya Abdulloh o'z so'zida turib oldi.  Shunday deya Abdulloh tashqariga chiqib ketdi va Maqomi Ibrohimga keldi. Hali kun yorug' va Quraysh qabilasi Kaba atrofida yig'ilishib o'tirishgan edi. Ular oldiga kelgan Abdulloh Rahmon surasini baland ovozda tilovat qila boshladi. Qurayshliklar unga tikilib qarab bir birlaridan &quot;Umm Abd nimalar deyapti?&quot; deya so'ray boshlashdi. &quot;La'nat bo'lsin unga!, u Muhammad keltirganlarning ba'zilarini o'qiyapti&quot;. Ular Abdullohning yuziga ura ketishlariga qaramasdan u o'qishdan to'xtamas edi. O'qishni to'xtatganda esa uning yuzini qon va momataloqlar bosib ketgan edi.
Ortga qaytib, boʻlgan voqeani aytib berarkan Abdulloh birodarlariga „Allohga qasamki, Alloh dushmanlarining ahvoli mening hozirgi ahvolimdan yomonroqdir. Agar xohlasanglar ertaga borib yana shu ishni qilishim mumkin“. — „Shunisini oʻzi yetarlidir, sen ularga oʻzlari yoqtirmagan narsani eshitishga majbur qilding“.

'''Paygʻambar s.a.v bilan aloqa va munosabatlari'''
Abdulloh ibn Mas’ud Paygʻambar s.a.v ning oilalarida hech kimnikiga oʻxshamagan tarbiya ola oldilar. Har bir ishda va har qadamlarida Paygʻambar s.a.v ning diqqat va eʼtiborlari ostidaliklaridan ibn Mas’ud r.a xatti-harakati va oʻzini tutishi shu darajaga yetdiki, u haqida „Ibn Mas’ud oʻzini tutish va xatti-harakatda (xarakter) Paygʻambar s.a.v ga eng oʻxshashidir“ deya aytishar edi.
Odatda Abdullohni Paygʻambar s.a.v ning saodatli oilalarining aʼzosi boʻlsa kerak deya adashtirishar edi. Abu Muso Ashari r.a aytadi „Yamandan kelganimizda bir qancha muddat biz Abdullohni Paygʻambar s.a.v ning oilalari aʼzosi boʻlsa kerar deya oʻylab yurdik. Chunki Abdulloh va uning onasi Paygʻambar s.a.v ning uylariga doim toʻxtovsiz kirib chiqib yurishar edi“. Bundan tashqari, bir safar Paygʻambar s.a.v Abdullohga „Ey Abdulloh, mening uyimga kirishga senga ruxsat kerak emas. Eshigim doim sen uchun ochiqdir“ deganlari maʼlumdir.

'''Hijrat qilishi va hayotining oxirlari'''
Abdulloh ibn Mas’ud r.a. uch martta hijrat qiladilar — ikki martta Efiopiyaga va bir martta Madinaga. Paygʻambar s.a.v hayotlik davrlarida kechgan har bir jangda ishtirok etganlar. Badr jangida Abu Jahlni qatl qiladilar. Paygʻambar s.a.v Abu Jahlning qilichini ularga oʻlja sifatida unga taqdim qiladilar.
Halifa Umar r.a Abdulloh ibn Mas’ud r.a ni musulmonlarga taʼlim berishga va Baytul Molga javobgar sifatida Kufaga joʻnatadilar. Umar r.a boshqa sahobalarga maosh tayinlaganliklari singari unga ham maosh taklif qiladilar. Ibn Mas’ud maoshni olishni rad qilib xalifaga : „Nega meni bu dunyoga bogʻlab qoʻyishga harakat qilayapsan?“ degan maʼnolardagi soʻz aytadilar.


'''Qur’ondan ilmlari.'''
[[Qurʼon|Qur’on]] tilovatida Paygʻambar s.a.v sahobalari orasida eng yaxshilaridan biri boʻlibgina qolmasdan Qur’onni eng yaxshi tushungan sahoba edi. Shuning uchun boʻlsa kerakki, Shar’iat ahkomlari ilmida uning oldiga tushadigan yoʻq edi.
Buni tushunish uchun quyidagi voqea yaqqol misol boʻla oladi: Arafotda turgan Xalifa Umar r.a ning oldilariga bir kishi kelib: „Ey Amiral Moʻminin, men Kufadan keldim va u yerda bir kishining Qur’on nusxalarini oʻz xotirasidan toʻldirayotgan insonni koʻrdim“ deydi. Umar r.a juda dargʻazab boʻladilar va „Kim edi u?“ deya soʻraydilar. „Abdulloh ibn Mas’ud“ deya javob beradi haligi kishi. Umar r.a ning jahli tezda tarqalib ketadi va „Allohga qasamki hozirda yashab turgan insonlar orasida undanda bilimlirogʻini bilmayman.“ deydilar Umar r.a.

„Bir kecha Allohning rasuli s.a.v va Abdulloh ibn Mas’ud r.a bir narsani juda qizgʻin muhokama qildilar va men ular bilan birga edim. Qachonki Paygʻambar s.a.v ketganlarida Biz ham ular bilan ketdik. Masjid oldidan oʻtar ekanmiz, bizga taniy olmagan bir kishining namozda turib tilovat qilayotganini koʻrdik. Paygʻambar s.a.v bir oz unga quloq tutdilar va bizga qarab: 'Kimda kim Qur’onni nozil boʻlgan vaqtdagidek oʻqishni xohlasa, unda Abdulloh ibn Mas’udni tilovat qilganidek oʻqisin“ dedilar.

 Yana boshqa bir hadisda Payg'ambar s.a.v : “Qur'onni 4 kishidan – Abdulloh ibn Mas'ud, Abu Huzayfaning mavlosi Solim, Ubayy ibn Kaab va Muoz ibn  Jaballardan o'rganinglar” dedilar. Yana Payg'ambar s.a.v aytadilar : “Qur'onni Abdulloh ibn Mas'ud o'rgatganidek o'qinglar”.

Eng mashhur va keng tarqalgan Qiroat Imom Hafsnikidir. Imom Hafs uni Imom Osim Kufidan olgan va Imom Osim Kufi esa Abu Abdurrohman Abdulloh ibn Habib As-Sulmiyidan u oʻz oʻrnida [[Usmon ibn Affon]], Ali ibn Abu Tolib, Abdulloh ibn Mas’ud, Ubayy ibn Kaab va Zayd ibn Sobitdan olgan. Oxirgilarning barchalari esa toʻgridan-toʻgʻri Paygʻambar s.a.v dan oʻrganishgan.

Abdulloh ibn Mas’ud Qur’onni va uning nozil boʻlish ilmlarini shunchalik yaxshi bilganliklaridan shunday der edilar: „Oʻzidan boshqa iloh yoʻq boʻlgan Allohga qasam, Qur’onning biror oyati yoʻqki, uning qayerda nozil boʻlganini va nozil boʻlish sharoit va vaziyatini bilmasam. Allohga qasamki, Allohning kitobini mendanda yaxshiroq biladigan biror kimsa borligini bilganimda, u bilan birga boʻlish uchun qoʻlimdan kelgan barcha ishni qilgan boʻlar edim“.

Abdulloh ibn Mas’ud oʻzi haqida aytgan gaplarida rost soʻzlagan edi. Bir safar Umar ibn al-Hattob xalif sifatida qilayotgan safarida bir karvonga duch keladi. Kunning qorongʻiligidan karvonni yaxshi koʻrib boʻlmas edi. Xalifa bir kishiga karvonga peshvoz chiqishga buyuradi. Buni qarangki, xuddi oʻsha karvonda Abdulloh ibn Mas’ud ham ketayotgan boʻladi.
Savol: Qayerdan kelayapsizlar? Deya soʻraydi Umar r.a. „Chuqur vodiydan“ deya javob qaytaradi qorongʻilikda turgan Abdulloh ibn Mas’ud.
Savol: Va qayerga ketayapsizlar? Deya soʻraydi Umar. „Qadimiy uyga“ deya javob keladi. ([[Arab tili|Arabcha]] istilohi: Al-Bayt al Atiq). Ular orasida Olim kishi bor ekan deydi Umar al Hattob r.a va ushbu nomaʼlum olimdan qiyinroq savollar soʻralsin deya oʻz qoʻl ostidagilarga buyuradilar.
Savol: Qur’onning qaysi qismi eng buyukdir?
Javob: „Alloh — Undan oʻzga iloh yoʻqdir. (U hamisha) tirik va abadiy turuvchidir. Uni na mudroq tutar va
na uyqu..“ deya javob qaytaradi karavondagi nomaʼlum shaxs Oyatal Kursidan iqtibos keltirgan holda.
Savol: Quronning asosi nima?
Javob: „Kimda kim zarra miqdorda yaxshilik qilsa, uni koʻrur, kimda kim zarra miqdorda yomonlik qilsa uni ham koʻrur.“
Savol: Qur’onning qaysi qismi iymon keltirganlarga katta umida beradi?
Javob: (Ey, Muhammad,) oʻz jonlariga zulm qilgan bandalarimga ayting: &quot;Allohning rahmatidan noumid boʻlmangiz! Albatta, Alloh barcha gunohlarni magʻfirat qilur. Albatta, Uning Oʻzi magʻfiratli va rahmlidir
Shundan soʻng Umar r.a soʻradilar: „Orangizga Abdulloh ibn Mas’ud bormi?“
Karvondan bir kishi „Allohga qasamki ha“ deya javob qaytardi.

Paygʻambar s.a.v doim Ibn Mas’ud r.a ni odamlarga boshliq qilishni hohlar edilar. Buni u zotning ushbu soʻzlaridan ham ilgʻab olsa boʻladi: „Agarda kimnidir hech kim bilan maslahatlashmasdan boshliq etib tayinlashim lozim boʻlganda, Abdulloh ibn Mas’udni tanlagan boʻlar edim“.


'''Hadis va Shariat ahkomlaridagi bilmlari.'''
Ibn Mas’ud odatda xato qilib qoʻyishdan hadiksiraginlaridan [[hadis]] rivoyat qilishdan oʻzlarini tiyar edilar. Ammo, maʼlum bir hadisni rivoyat qilgan hollarida esa, Paygʻambar s.a.v ga taaluqli va nisbat beriladigan har bir jabhada juda ehtiyotkor va eʼtiborli edilar. Paygʻambar s.a.v: „Ibn Mas’ud nimaiki sizlarga rivoyat qilib bersa unga ishoninglar“ deganlariga qaramasdan, rivoyat qilish asnosida ularning yuzlari oqarib titroq bosar edi.
Maʼlum jabhada hukm chiqarish lozim boʻlganda esa Abdulloh ibn Mas’ud r.a hukmni oʻz fikriga dahldorligini taʼkidlab oʻtib — agarda hukmi toʻgri boʻlib chiqsa bu Allohdan soʻngra oʻzining shaxsiy fikridan, nogahon xato boʻlsa, oʻzining shaxsiy fikridan va shaytondan der edilar.

Imom Nasoiy oʻz Sunanlarida keltiradilar: &quot;Bir kishi bir ayolga uylanadi, biroq nikohi tugamasdan yoki beradigan mahr miqdorini aytishidan avvalroq joni uziladi. Ushbu masala haqida hukm chiqarishni sahobalardan so'raladi, ular esa oʻz oʻrnida Abdulloh ibn Mas’udning oldiga borishni maslahat beradilar. Ular Ibn Mas’udning huzuriga kelishganida esa, Abdulloh ulardan oʻzlarini olib qochadilar va boshqa kimsadan soʻrashlarini aytadilar. Nihoyat, Ibn Mas’ud r.a yumshaydilar va : &quot;Ayol Mizl Mahri oladi. Ushbu hukm toʻgʻri boʻlsa u Allohdan. Agar aksincha notoʻgʻri boʻlsa u Shaytondan va mendandir &quot; deydilar. Na Alloh va na uning Paygʻambari bunga aloqasi bordir. Kelganlar orasida Maakal ibn Al-Ashjai ismli sahoba ham bor edi va u ushbu hukmi eshitib : „Allohga qasamki siz Paygʻambar s.a.v ning Bint Washile Al-Ashjai ga nisbatan chiqargan hukmlarining aynan oʻzini aytdingiz. Hukmingiz, Paygʻambar s.a.v ning hukmlariga muvofiqdir“. Buni eshitgan Ibn Mas’ud ilgari hali hech quvonmaganidek quvondi.

Iroqdagi va Hanafi Fiqhining koʻpchilik hukmlari Abdulloh ibn Mas’udning hukm va Fatvolariga asoslanadi.
Abdulloh r.a ning Fiqhdagi oʻrinlari shu darajada ediki, ular hayotlik davrlarida boshqa sahobalar Fatvo berishdan bosh tortar edilar. Fatvo istagan har qanday insonlarni ularning huzurlariga joʻnatar edilar.
Abdulloh ibn Mas’uddan ilm oʻrganishni hohlovchi toliblarning soni doim juda koʻp boʻlar edi.

Bir kun Hotima Ibn Abu Subra Madinaga keladilaru Hurayra Hotimadan qayerdan kelganini soʻraydilar. U esa Kufadan ikki kunlik yoʻl yurib kelganini aytadi.
Abu Hurayra undan: „ — Mustajob ul Davat boʻlgan Saad ibn Molik sizlarning oralaringdamasmi?, — Paygʻambar s.a.v ning oyoq kiyimlarini va tahorat suvlarini tashuvchi boʻlgan Ibn Mas’ud sizlarning oralaringdamasmi? — Paygʻambar s.a.v ning sirlarini biluvchi Huzayfa sizlarning oralaringdamasmi? — Alloh Taolo oʻz paygʻambarining soʻzi ila shaytondan panoh bergan Amar sizlarning oralaringdamasmi? Ikki muqaddas kitobni biluvchi Salmon Forsiy sizlarning oralaringdamasmi?“ Oʻsha paytlarda Taqdirning taqozosi bilan Hazrat Abu Hurayra keltirgan sahobalarning barchalari Kufa shahrida istiqomat qilishar edi.

Hazrat Saad rivoyat qiladilar, &quot;Bir kun men, Abdulloh ibn Mas’ud, Bilol Habashiy va boshqalar- jami olti kishi Paygʻambar s.a.v bilan birga edik. Makkadan baʼzi kofirlar Paygʻambar s.a.v ning huzurlariga kelishdi va bizlarga ishora qilib: &quot; Bu kishilarni oʻzingdan uzoq qil va biz sen bilan muloqot qilamiz v seni tinglaymiz &quot; dedilar. Shunda Paygʻambar s.a.v bizlarni bir yerga jo'natishlari, ularning Islomga boʻlgan munosabatlarini oʻzgartirar va qalblari ochilar deya oʻylayotganlarida quyidagi oyatlar nozil boʻldi:
-	Ertayu kech Robbilariga Uning yuzini iroda qilib duo etayotganlarni haydama! (6:52)
Saad xursand boʻlib — 'Bu oyatlar biz uchun nozil boʻlgandir' der edi. Alloh Taoloning oʻzi maqtaganlar bilan kim ham tenglasha olar edi? Allohga ibodat qilishning asl maʼnosi ham Allohni rozi qilishdir. Hozir boʻlgan oʻsha olti kishilar hayotlik davrilaridayoq Allohning ulardan rozilik haqida xabar olishgan edi.

'''Ridda janglari''''
632 yil Iyul oyining 3-haftasida, Abu Bakr r.a asosan [[Banu Hoshim]] qavmidan tashkil topgan lashkarlarni oʻzini oʻzi paygʻambar deb eʼlon qilgan Tulayhaning qoʻshinlariga qarshi jamlaydi. Xalifa jamlagan qoʻshinda — Ali ibn Abu Tolib, Talha ibn Ubaydulloh, Zubayr ibn al Avvom va Abdulloh ibn Mas’uddek eʼtiqodi siljimas insonlar bor edi. Ularning jangda oʻz mas’uliyatlari boʻlishiga qaramasdan aytarlik hech qanday qarshilikka uchrashmadi.

'''Oʻlimi'''

Abdulloh ibn Mas’ud r.a Xalifa Usmon r.a davrigacha yashagani maʼlumdir.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Islam-stub}}
[[Turkum:Sahobalar]]
[[Turkum:Sahoba hadis roviylari]]
[[Turkum:Uhud jangida ishtirok etgan sahobalar]]
[[Turkum:Badr jangida ishtirok etgan sahobalar]]</text>
      <sha1>1ahcc8wfyjbdrziippg2cva3ci4hk5o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270145</id>
      <parentid>6270144</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6270145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16232" sha1="to7ypues76evf2y612zd0nw23petlnu" xml:space="preserve">{{Birlashtirishga|Abdulloh ibn Masʼud}}

'''Abdullah ibn Masud''' ({{lang-ar| عبدالله بن مسعود‎}}) – [[Paygʻambar]] [[Makka]] shahrida Islom diniga daʼvatni boshlaganlaridan soʻng, birinchilardan boʻlib iymon keltirgan insonlardan biri hisoblanadi. Hayoti davomida Paygʻambar s.a.v ning yaqin safdoshlaridan boʻlib qoldi.

Maʼlumotlarga koʻra yoshligida Uqba ibn Abu Mu’aytning qoʻlida choʻponlik qilgan. Va ayni oʻsha davrda Abdulloh Musulmonchilikni qabul qilgan va Paygʻambar s.a.v ning hizmatlarida boʻlish istagini bildirgan edi. Bu istakka Paygʻambar s.a.v rozilik bildiradilar va natijada Abdulloh qoʻy boqishni oʻzini Islomga bagʻishlashga almashtiradi. Umar r.a va Usmon r.a halifalik paytlarida Abdulloh administrativ va tashqi diplomatik aloqalarga masʼul edi.
Kufadagi ayrim taniqli oʻquvchilaridan — Alqama ibn Qays al-Nihaʼi, Asvad ibn Yazid va Masruq ibn al-Ajdalarni keltirish mumkin. Quroni Karimning tavfsir qilish va Izohlashda Abdulloh ibn Mas’ud r.a ning oʻrni ayniqsa beqiyosdir.

'''Yoshlik davri va Islomni qabu qilishi.'''
Abdulloh ibn Mas’ud kelib chiqishi Banu Zahra qabilasining ittifoqoshi boʻlmish Banu Huzayl qabilasidan edi. Yoshlik paytlaridanoq odamlardan uzoqlarda [[Quraysh]] qabilasidan boʻlmish Uqba ibn Muaytning qoʻy suruvlarini boqib, Makkaning togʻlik yerlarida kezib yurardi. Odamlar uni „Ibn Umm Abd“ yaʼni — qul onasining oʻgʻli deya chaqirishar edi. Uning asl ismi Abdulloh, otasining ismi esa Mas’ud edi. Eng yaqin doʻstining ismi — Ali Fuad edi.
Bu ikki doʻst odamlar orasidan Paygʻambar chiqqani haqidagi xabarni eshitishadi ammo yoshlik qilibmi yoki odatda qoʻy suruvlarini boqish uchun Makka shahrini erta tark etib, juda kech qaytganliklaridanmi, hullas bunga uncha eʼtibor berishmaydi.

Bir kuni qoʻy boqib yurarkan, Abdulloh oʻrta yoshlardagi, nuroniy — soqollik ikki kishining u tarafga kelayotganini koʻradi. Albatta ular juda horigan va chanqashgan edi. Uning yaqiniga kelishgach salom berishgach: -&quot;Chanqogʻimizni qondirish va qayta kuchimizni toʻplab olishimiz uchun bizga qoʻylaringdan birini sutini sogʻib bermaysanmi&quot;.
.&quot;Unday qilaolmayman, qoʻylar meniki emas. Men faqat ularni boqishga maʼsulman holos&quot; deya javob qaytaradi Abdulloh.
Uning bu javobini eshitib ushbu ikki kishi nihoyatda xursand boʻlishadi. Ushbu ikki kishilardan biri Paygʻambar s.a.v va ularning yaqin sahobalari — Abu Bakr r.a edi. Oʻsha kun ular Qurayshning zulmlaridan qochib Makkaning togʻlariga chiqib ketishgan edi. Abdulloh ibn Mas’ud ham oʻz oʻrnida Paygʻambar s.a.v va Abu Bakrdan r.a. juda taʼsirlanadi va tez orada ularga bogʻlanib qoladi.

Biroz vaqtdan soʻngra Abdulloh Musulmonlikni qabul qiladi va oʻzini Islomga bagʻishlashga — Paygʻambar s.a.v ning hizmatlarini qilish istagi borligini bildiradi. Paygʻambar s.a.v bunga rozilik bildiradilar va oʻsha kundan boshlab omadli Abdulloh ibn Mas’ud qoʻy boqishlikni Paygʻambar s.a.v ning hizmatlarini qilishlikka almashtiradi. Islomga kirganlarning 6-si edi. Abdulloh ibn Mas’ud Paygʻambar s.a.v iga juda bogʻlanib qoladi — hoh uy ichida boʻlsin hoh tashqarisida ularning barcha xizmatlarini qilar edi. Safar va janglarda hamrohlik qilar, uhlaganlariga uygʻotar, choʻmilganlarida pana qilib turar, buyumlarini va Misvoklarini olib yurar va boshqa shaxsiy ishlarida kamarbasta edi. Shu sabablardan ham sahobalar uni „Saheb-e-Siwak“ Misvok tashuvchi, uzatib turuvchi, „Saheb-e-Nalaen“ shippak tashuvchi, uzatib turuvchi, „Saheb-e-Mutahara“ suv tashuvchi, uzatib turuvchi va yana „Saheb-e-Wisadah“ deb ham chaqirishar edi.

'''Qurayshning Taʼqibi va uning Sobitqadamligi'''
Abdulloh ibn Mas'ud Qur'onni baland ovozda  Quraysh yig'ilishida tilovat qilgan birinchi insondir. Bir kun sahobalar Makkada birga edilar. O'sha paytlarda ula hali ham juda ozchilik, kuchsiz va ezilgan holatda edilar. Ular: &quot;Quraysh hali Quronni ochiq va baralla tilovat qilinganini eshitishmadi. Kim bu ishni qilishi mumkin&quot;? &quot;Men qila olaman&quot; deya Abdulloh ibn Mas'ud o'rnidan turdi. Ular esa: &quot;Sening xavfsizligindan xavotirdamiz. Bizga qabilasi Makkaliklarning zug'umidan himoya qila oladigan inson kerak.&quot; deya javob qaytarishdi. &quot;Bu ishni menga qo'yib beringlar, Alloh meni himoya qilib ularning zulmidan asrab olguvchidir&quot; deya Abdulloh o'z so'zida turib oldi.  Shunday deya Abdulloh tashqariga chiqib ketdi va Maqomi Ibrohimga keldi. Hali kun yorug' va Quraysh qabilasi Kaba atrofida yig'ilishib o'tirishgan edi. Ular oldiga kelgan Abdulloh Rahmon surasini baland ovozda tilovat qila boshladi. Qurayshliklar unga tikilib qarab bir birlaridan &quot;Umm Abd nimalar deyapti?&quot; deya so'ray boshlashdi. &quot;La'nat bo'lsin unga!, u Muhammad keltirganlarning ba'zilarini o'qiyapti&quot;. Ular Abdullohning yuziga ura ketishlariga qaramasdan u o'qishdan to'xtamas edi. O'qishni to'xtatganda esa uning yuzini qon va momataloqlar bosib ketgan edi.
Ortga qaytib, boʻlgan voqeani aytib berarkan Abdulloh birodarlariga „Allohga qasamki, Alloh dushmanlarining ahvoli mening hozirgi ahvolimdan yomonroqdir. Agar xohlasanglar ertaga borib yana shu ishni qilishim mumkin“. — „Shunisini oʻzi yetarlidir, sen ularga oʻzlari yoqtirmagan narsani eshitishga majbur qilding“.

'''Paygʻambar s.a.v bilan aloqa va munosabatlari'''
Abdulloh ibn Mas’ud Paygʻambar s.a.v ning oilalarida hech kimnikiga oʻxshamagan tarbiya ola oldilar. Har bir ishda va har qadamlarida Paygʻambar s.a.v ning diqqat va eʼtiborlari ostidaliklaridan ibn Mas’ud r.a xatti-harakati va oʻzini tutishi shu darajaga yetdiki, u haqida „Ibn Mas’ud oʻzini tutish va xatti-harakatda (xarakter) Paygʻambar s.a.v ga eng oʻxshashidir“ deya aytishar edi.
Odatda Abdullohni Paygʻambar s.a.v ning saodatli oilalarining aʼzosi boʻlsa kerak deya adashtirishar edi. Abu Muso Ashari r.a aytadi „Yamandan kelganimizda bir qancha muddat biz Abdullohni Paygʻambar s.a.v ning oilalari aʼzosi boʻlsa kerar deya oʻylab yurdik. Chunki Abdulloh va uning onasi Paygʻambar s.a.v ning uylariga doim toʻxtovsiz kirib chiqib yurishar edi“. Bundan tashqari, bir safar Paygʻambar s.a.v Abdullohga „Ey Abdulloh, mening uyimga kirishga senga ruxsat kerak emas. Eshigim doim sen uchun ochiqdir“ deganlari maʼlumdir.

'''Hijrat qilishi va hayotining oxirlari'''
Abdulloh ibn Mas’ud r.a. uch martta hijrat qiladilar — ikki martta Efiopiyaga va bir martta Madinaga. Paygʻambar s.a.v hayotlik davrlarida kechgan har bir jangda ishtirok etganlar. Badr jangida Abu Jahlni qatl qiladilar. Paygʻambar s.a.v Abu Jahlning qilichini ularga oʻlja sifatida unga taqdim qiladilar.
Halifa Umar r.a Abdulloh ibn Mas’ud r.a ni musulmonlarga taʼlim berishga va Baytul Molga javobgar sifatida Kufaga joʻnatadilar. Umar r.a boshqa sahobalarga maosh tayinlaganliklari singari unga ham maosh taklif qiladilar. Ibn Mas’ud maoshni olishni rad qilib xalifaga : „Nega meni bu dunyoga bogʻlab qoʻyishga harakat qilayapsan?“ degan maʼnolardagi soʻz aytadilar.


'''Qur’ondan ilmlari.'''
[[Qurʼon|Qur’on]] tilovatida Paygʻambar s.a.v sahobalari orasida eng yaxshilaridan biri boʻlibgina qolmasdan Qur’onni eng yaxshi tushungan sahoba edi. Shuning uchun boʻlsa kerakki, Shar’iat ahkomlari ilmida uning oldiga tushadigan yoʻq edi.
Buni tushunish uchun quyidagi voqea yaqqol misol boʻla oladi: Arafotda turgan Xalifa Umar r.a ning oldilariga bir kishi kelib: „Ey Amiral Moʻminin, men Kufadan keldim va u yerda bir kishining Qur’on nusxalarini oʻz xotirasidan toʻldirayotgan insonni koʻrdim“ deydi. Umar r.a juda dargʻazab boʻladilar va „Kim edi u?“ deya soʻraydilar. „Abdulloh ibn Mas’ud“ deya javob beradi haligi kishi. Umar r.a ning jahli tezda tarqalib ketadi va „Allohga qasamki hozirda yashab turgan insonlar orasida undanda bilimlirogʻini bilmayman.“ deydilar Umar r.a.

„Bir kecha Allohning rasuli s.a.v va Abdulloh ibn Mas’ud r.a bir narsani juda qizgʻin muhokama qildilar va men ular bilan birga edim. Qachonki Paygʻambar s.a.v ketganlarida Biz ham ular bilan ketdik. Masjid oldidan oʻtar ekanmiz, bizga taniy olmagan bir kishining namozda turib tilovat qilayotganini koʻrdik. Paygʻambar s.a.v bir oz unga quloq tutdilar va bizga qarab: 'Kimda kim Qur’onni nozil boʻlgan vaqtdagidek oʻqishni xohlasa, unda Abdulloh ibn Mas’udni tilovat qilganidek oʻqisin“ dedilar.

 Yana boshqa bir hadisda Payg'ambar s.a.v : “Qur'onni 4 kishidan – Abdulloh ibn Mas'ud, Abu Huzayfaning mavlosi Solim, Ubayy ibn Kaab va Muoz ibn  Jaballardan o'rganinglar” dedilar. Yana Payg'ambar s.a.v aytadilar : “Qur'onni Abdulloh ibn Mas'ud o'rgatganidek o'qinglar”.

Eng mashhur va keng tarqalgan Qiroat Imom Hafsnikidir. Imom Hafs uni Imom Osim Kufidan olgan va Imom Osim Kufi esa Abu Abdurrohman Abdulloh ibn Habib As-Sulmiyidan u oʻz oʻrnida [[Usmon ibn Affon]], Ali ibn Abu Tolib, Abdulloh ibn Mas’ud, Ubayy ibn Kaab va Zayd ibn Sobitdan olgan. Oxirgilarning barchalari esa toʻgridan-toʻgʻri Paygʻambar s.a.v dan oʻrganishgan.

Abdulloh ibn Mas’ud Qur’onni va uning nozil boʻlish ilmlarini shunchalik yaxshi bilganliklaridan shunday der edilar: „Oʻzidan boshqa iloh yoʻq boʻlgan Allohga qasam, Qur’onning biror oyati yoʻqki, uning qayerda nozil boʻlganini va nozil boʻlish sharoit va vaziyatini bilmasam. Allohga qasamki, Allohning kitobini mendanda yaxshiroq biladigan biror kimsa borligini bilganimda, u bilan birga boʻlish uchun qoʻlimdan kelgan barcha ishni qilgan boʻlar edim“.

Abdulloh ibn Mas’ud oʻzi haqida aytgan gaplarida rost soʻzlagan edi. Bir safar Umar ibn al-Hattob xalif sifatida qilayotgan safarida bir karvonga duch keladi. Kunning qorongʻiligidan karvonni yaxshi koʻrib boʻlmas edi. Xalifa bir kishiga karvonga peshvoz chiqishga buyuradi. Buni qarangki, xuddi oʻsha karvonda Abdulloh ibn Mas’ud ham ketayotgan boʻladi.
Savol: Qayerdan kelayapsizlar? Deya soʻraydi Umar r.a. „Chuqur vodiydan“ deya javob qaytaradi qorongʻilikda turgan Abdulloh ibn Mas’ud.
Savol: Va qayerga ketayapsizlar? Deya soʻraydi Umar. „Qadimiy uyga“ deya javob keladi. ([[Arab tili|Arabcha]] istilohi: Al-Bayt al Atiq). Ular orasida Olim kishi bor ekan deydi Umar al Hattob r.a va ushbu nomaʼlum olimdan qiyinroq savollar soʻralsin deya oʻz qoʻl ostidagilarga buyuradilar.
Savol: Qur’onning qaysi qismi eng buyukdir?
Javob: „Alloh — Undan oʻzga iloh yoʻqdir. (U hamisha) tirik va abadiy turuvchidir. Uni na mudroq tutar va
na uyqu..“ deya javob qaytaradi karavondagi nomaʼlum shaxs Oyatal Kursidan iqtibos keltirgan holda.
Savol: Quronning asosi nima?
Javob: „Kimda kim zarra miqdorda yaxshilik qilsa, uni koʻrur, kimda kim zarra miqdorda yomonlik qilsa uni ham koʻrur.“
Savol: Qur’onning qaysi qismi iymon keltirganlarga katta umida beradi?
Javob: (Ey, Muhammad,) oʻz jonlariga zulm qilgan bandalarimga ayting: &quot;Allohning rahmatidan noumid boʻlmangiz! Albatta, Alloh barcha gunohlarni magʻfirat qilur. Albatta, Uning Oʻzi magʻfiratli va rahmlidir
Shundan soʻng Umar r.a soʻradilar: „Orangizga Abdulloh ibn Mas’ud bormi?“
Karvondan bir kishi „Allohga qasamki ha“ deya javob qaytardi.

Paygʻambar s.a.v doim Ibn Mas’ud r.a ni odamlarga boshliq qilishni hohlar edilar. Buni u zotning ushbu soʻzlaridan ham ilgʻab olsa boʻladi: „Agarda kimnidir hech kim bilan maslahatlashmasdan boshliq etib tayinlashim lozim boʻlganda, Abdulloh ibn Mas’udni tanlagan boʻlar edim“.


'''Hadis va Shariat ahkomlaridagi bilmlari.'''
Ibn Mas’ud odatda xato qilib qoʻyishdan hadiksiraginlaridan [[hadis]] rivoyat qilishdan oʻzlarini tiyar edilar. Ammo, maʼlum bir hadisni rivoyat qilgan hollarida esa, Paygʻambar s.a.v ga taaluqli va nisbat beriladigan har bir jabhada juda ehtiyotkor va eʼtiborli edilar. Paygʻambar s.a.v: „Ibn Mas’ud nimaiki sizlarga rivoyat qilib bersa unga ishoninglar“ deganlariga qaramasdan, rivoyat qilish asnosida ularning yuzlari oqarib titroq bosar edi.
Maʼlum jabhada hukm chiqarish lozim boʻlganda esa Abdulloh ibn Mas’ud r.a hukmni oʻz fikriga dahldorligini taʼkidlab oʻtib — agarda hukmi toʻgri boʻlib chiqsa bu Allohdan soʻngra oʻzining shaxsiy fikridan, nogahon xato boʻlsa, oʻzining shaxsiy fikridan va shaytondan der edilar.

Imom Nasoiy oʻz Sunanlarida keltiradilar: &quot;Bir kishi bir ayolga uylanadi, biroq nikohi tugamasdan yoki beradigan mahr miqdorini aytishidan avvalroq joni uziladi. Ushbu masala haqida hukm chiqarishni sahobalardan so'raladi, ular esa oʻz oʻrnida Abdulloh ibn Mas’udning oldiga borishni maslahat beradilar. Ular Ibn Mas’udning huzuriga kelishganida esa, Abdulloh ulardan oʻzlarini olib qochadilar va boshqa kimsadan soʻrashlarini aytadilar. Nihoyat, Ibn Mas’ud r.a yumshaydilar va : &quot;Ayol Mizl Mahri oladi. Ushbu hukm toʻgʻri boʻlsa u Allohdan. Agar aksincha notoʻgʻri boʻlsa u Shaytondan va mendandir &quot; deydilar. Na Alloh va na uning Paygʻambari bunga aloqasi bordir. Kelganlar orasida Maakal ibn Al-Ashjai ismli sahoba ham bor edi va u ushbu hukmi eshitib : „Allohga qasamki siz Paygʻambar s.a.v ning Bint Washile Al-Ashjai ga nisbatan chiqargan hukmlarining aynan oʻzini aytdingiz. Hukmingiz, Paygʻambar s.a.v ning hukmlariga muvofiqdir“. Buni eshitgan Ibn Mas’ud ilgari hali hech quvonmaganidek quvondi.

Iroqdagi va Hanafi Fiqhining koʻpchilik hukmlari Abdulloh ibn Mas’udning hukm va Fatvolariga asoslanadi.
Abdulloh r.a ning Fiqhdagi oʻrinlari shu darajada ediki, ular hayotlik davrlarida boshqa sahobalar Fatvo berishdan bosh tortar edilar. Fatvo istagan har qanday insonlarni ularning huzurlariga joʻnatar edilar.
Abdulloh ibn Mas’uddan ilm oʻrganishni hohlovchi toliblarning soni doim juda koʻp boʻlar edi.

Bir kun Hotima Ibn Abu Subra Madinaga keladilaru Hurayra Hotimadan qayerdan kelganini soʻraydilar. U esa Kufadan ikki kunlik yoʻl yurib kelganini aytadi.
Abu Hurayra undan: „ — Mustajob ul Davat boʻlgan Saad ibn Molik sizlarning oralaringdamasmi?, — Paygʻambar s.a.v ning oyoq kiyimlarini va tahorat suvlarini tashuvchi boʻlgan Ibn Mas’ud sizlarning oralaringdamasmi? — Paygʻambar s.a.v ning sirlarini biluvchi Huzayfa sizlarning oralaringdamasmi? — Alloh Taolo oʻz paygʻambarining soʻzi ila shaytondan panoh bergan Amar sizlarning oralaringdamasmi? Ikki muqaddas kitobni biluvchi Salmon Forsiy sizlarning oralaringdamasmi?“ Oʻsha paytlarda Taqdirning taqozosi bilan Hazrat Abu Hurayra keltirgan sahobalarning barchalari Kufa shahrida istiqomat qilishar edi.

Hazrat Saad rivoyat qiladilar, &quot;Bir kun men, Abdulloh ibn Mas’ud, Bilol Habashiy va boshqalar- jami olti kishi Paygʻambar s.a.v bilan birga edik. Makkadan baʼzi kofirlar Paygʻambar s.a.v ning huzurlariga kelishdi va bizlarga ishora qilib: &quot; Bu kishilarni oʻzingdan uzoq qil va biz sen bilan muloqot qilamiz v seni tinglaymiz &quot; dedilar. Shunda Paygʻambar s.a.v bizlarni bir yerga jo'natishlari, ularning Islomga boʻlgan munosabatlarini oʻzgartirar va qalblari ochilar deya oʻylayotganlarida quyidagi oyatlar nozil boʻldi:
-	Ertayu kech Robbilariga Uning yuzini iroda qilib duo etayotganlarni haydama! (6:52)
Saad xursand boʻlib — 'Bu oyatlar biz uchun nozil boʻlgandir' der edi. Alloh Taoloning oʻzi maqtaganlar bilan kim ham tenglasha olar edi? Allohga ibodat qilishning asl maʼnosi ham Allohni rozi qilishdir. Hozir boʻlgan oʻsha olti kishilar hayotlik davrilaridayoq Allohning ulardan rozilik haqida xabar olishgan edi.

'''Ridda janglari''''
632 yil Iyul oyining 3-haftasida, Abu Bakr r.a asosan [[Banu Hoshim]] qavmidan tashkil topgan lashkarlarni oʻzini oʻzi paygʻambar deb eʼlon qilgan Tulayhaning qoʻshinlariga qarshi jamlaydi. Xalifa jamlagan qoʻshinda — Ali ibn Abu Tolib, Talha ibn Ubaydulloh, Zubayr ibn al Avvom va Abdulloh ibn Mas’uddek eʼtiqodi siljimas insonlar bor edi. Ularning jangda oʻz mas’uliyatlari boʻlishiga qaramasdan aytarlik hech qanday qarshilikka uchrashmadi.

'''Oʻlimi'''

Abdulloh ibn Mas’ud r.a Xalifa Usmon r.a davrigacha yashagani maʼlumdir.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Islam-stub}}
[[Turkum:Sahobalar]]
[[Turkum:Sahoba hadis roviylari]]
[[Turkum:Uhud jangida ishtirok etgan sahobalar]]
[[Turkum:Badr jangida ishtirok etgan sahobalar]]</text>
      <sha1>to7ypues76evf2y612zd0nw23petlnu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270146</id>
      <parentid>6270145</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6270146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16233" sha1="kmut9bvuko4un9cq5aikb4qu6fgh1cz" xml:space="preserve">{{Birlashtirishga|Abdulloh ibn Masʼud}}

'''Abdullah ibn Masud''' ({{lang-ar| عبدالله بن مسعود‎}}) – [[Paygʻambar]] [[Makka]] shahrida Islom diniga daʼvatni boshlaganlaridan soʻng, birinchilardan boʻlib iymon keltirgan insonlardan biri hisoblanadi. Hayoti davomida Paygʻambar s.a.v ning yaqin safdoshlaridan boʻlib qoldi.

Maʼlumotlarga koʻra yoshligida Uqba ibn Abu Mu’aytning qoʻlida choʻponlik qilgan. Va ayni oʻsha davrda Abdulloh Musulmonchilikni qabul qilgan va Paygʻambar s.a.v ning hizmatlarida boʻlish istagini bildirgan edi. Bu istakka Paygʻambar s.a.v rozilik bildiradilar va natijada Abdulloh qoʻy boqishni oʻzini Islomga bagʻishlashga almashtiradi. Umar r.a va Usmon r.a halifalik paytlarida Abdulloh administrativ va tashqi diplomatik aloqalarga masʼul edi.
Kufadagi ayrim taniqli oʻquvchilaridan — Alqama ibn Qays al-Nihaʼi, Asvad ibn Yazid va Masruq ibn al-Ajdalarni keltirish mumkin. Quroni Karimning tavfsir qilish va Izohlashda Abdulloh ibn Mas’ud r.a ning oʻrni ayniqsa beqiyosdir.

'''Yoshlik davri va Islomni qabu qilishi.'''
Abdulloh ibn Mas’ud kelib chiqishi Banu Zahra qabilasining ittifoqoshi boʻlmish Banu Huzayl qabilasidan edi. Yoshlik paytlaridanoq odamlardan uzoqlarda [[Quraysh]] qabilasidan boʻlmish Uqba ibn Muaytning qoʻy suruvlarini boqib, Makkaning togʻlik yerlarida kezib yurardi. Odamlar uni „Ibn Umm Abd“ yaʼni — qul onasining oʻgʻli deya chaqirishar edi. Uning asl ismi Abdulloh, otasining ismi esa Mas’ud edi. Eng yaqin doʻstining ismi — Ali Fuad edi.
Bu ikki doʻst odamlar orasidan Paygʻambar chiqqani haqidagi xabarni eshitishadi ammo yoshlik qilibmi yoki odatda qoʻy suruvlarini boqish uchun Makka shahrini erta tark etib, juda kech qaytganliklaridanmi, hullas bunga uncha eʼtibor berishmaydi.

Bir kuni qoʻy boqib yurarkan, Abdulloh oʻrta yoshlardagi, nuroniy — soqollik ikki kishining u tarafga kelayotganini koʻradi. Albatta ular juda horigan va chanqashgan edi. Uning yaqiniga kelishgach salom berishgach: -&quot;Chanqogʻimizni qondirish va qayta kuchimizni toʻplab olishimiz uchun bizga qoʻylaringdan birini sutini sogʻib bermaysanmi&quot;.
.&quot;Unday qilaolmayman, qoʻylar meniki emas. Men faqat ularni boqishga maʼsulman holos&quot; deya javob qaytaradi Abdulloh.
Uning bu javobini eshitib ushbu ikki kishi nihoyatda xursand boʻlishadi. Ushbu ikki kishilardan biri Paygʻambar s.a.v va ularning yaqin sahobalari — Abu Bakr r.a edi. Oʻsha kun ular Qurayshning zulmlaridan qochib Makkaning togʻlariga chiqib ketishgan edi. Abdulloh ibn Mas’ud ham oʻz oʻrnida Paygʻambar s.a.v va Abu Bakrdan r.a. juda taʼsirlanadi va tez orada ularga bogʻlanib qoladi.

Biroz vaqtdan soʻngra Abdulloh Musulmonlikni qabul qiladi va oʻzini Islomga bagʻishlashga — Paygʻambar s.a.v ning hizmatlarini qilish istagi borligini bildiradi. Paygʻambar s.a.v bunga rozilik bildiradilar va oʻsha kundan boshlab omadli Abdulloh ibn Mas’ud qoʻy boqishlikni Paygʻambar s.a.v ning hizmatlarini qilishlikka almashtiradi. Islomga kirganlarning 6-si edi. Abdulloh ibn Mas’ud Paygʻambar s.a.v iga juda bogʻlanib qoladi — hoh uy ichida boʻlsin hoh tashqarisida ularning barcha xizmatlarini qilar edi. Safar va janglarda hamrohlik qilar, uhlaganlariga uygʻotar, choʻmilganlarida pana qilib turar, buyumlarini va Misvoklarini olib yurar va boshqa shaxsiy ishlarida kamarbasta edi. Shu sabablardan ham sahobalar uni „Saheb-e-Siwak“ Misvok tashuvchi, uzatib turuvchi, „Saheb-e-Nalaen“ shippak tashuvchi, uzatib turuvchi, „Saheb-e-Mutahara“ suv tashuvchi, uzatib turuvchi va yana „Saheb-e-Wisadah“ deb ham chaqirishar edi.

'''Qurayshning Taʼqibi va uning Sobitqadamligi'''
Abdulloh ibn Mas'ud Qur'onni baland ovozda  Quraysh yig'ilishida tilovat qilgan birinchi insondir. Bir kun sahobalar Makkada birga edilar. O'sha paytlarda ula hali ham juda ozchilik, kuchsiz va ezilgan holatda edilar. Ular: &quot;Quraysh hali Quronni ochiq va baralla tilovat qilinganini eshitishmadi. Kim bu ishni qilishi mumkin&quot;? &quot;Men qila olaman&quot; deya Abdulloh ibn Mas'ud o'rnidan turdi. Ular esa: &quot;Sening xavfsizligindan xavotirdamiz. Bizga qabilasi Makkaliklarning zug'umidan himoya qila oladigan inson kerak.&quot; deya javob qaytarishdi. &quot;Bu ishni menga qo'yib beringlar, Alloh meni himoya qilib ularning zulmidan asrab olguvchidir&quot; deya Abdulloh o'z so'zida turib oldi.  Shunday deya Abdulloh tashqariga chiqib ketdi va Maqomi Ibrohimga keldi. Hali kun yorug' va Quraysh qabilasi Kaba atrofida yig'ilishib o'tirishgan edi. Ular oldiga kelgan Abdulloh Rahmon surasini baland ovozda tilovat qila boshladi. Qurayshliklar unga tikilib qarab bir birlaridan &quot;Umm Abd nimalar deyapti?&quot; deya so'ray boshlashdi. &quot;La'nat bo'lsin unga!, u Muhammad keltirganlarning ba'zilarini o'qiyapti&quot;. Ular Abdullohning yuziga ura ketishlariga qaramasdan u o'qishdan to'xtamas edi. O'qishni to'xtatganda esa uning yuzini qon va momataloqlar bosib ketgan edi.
Ortga qaytib, boʻlgan voqeani aytib berarkan Abdulloh birodarlariga „Allohga qasamki, Alloh dushmanlarining ahvoli mening hozirgi ahvolimdan yomonroqdir. Agar xohlasanglar ertaga borib yana shu ishni qilishim mumkin“. — „Shunisini oʻzi yetarlidir, sen ularga oʻzlari yoqtirmagan narsani eshitishga majbur qilding“.

'''Paygʻambar s.a.v bilan aloqa va munosabatlari'''
Abdulloh ibn Mas’ud Paygʻambar s.a.v ning oilalarida hech kimnikiga oʻxshamagan tarbiya ola oldilar. Har bir ishda va har qadamlarida Paygʻambar s.a.v ning diqqat va eʼtiborlari ostidaliklaridan ibn Mas’ud r.a xatti-harakati va oʻzini tutishi shu darajaga yetdiki, u haqida „Ibn Mas’ud oʻzini tutish va xatti-harakatda (xarakter) Paygʻambar s.a.v ga eng oʻxshashidir“ deya aytishar edi.
Odatda Abdullohni Paygʻambar s.a.v ning saodatli oilalarining aʼzosi boʻlsa kerak deya adashtirishar edi. Abu Muso Ashari r.a aytadi „Yamandan kelganimizda bir qancha muddat biz Abdullohni Paygʻambar s.a.v ning oilalari aʼzosi boʻlsa kerar deya oʻylab yurdik. Chunki Abdulloh va uning onasi Paygʻambar s.a.v ning uylariga doim toʻxtovsiz kirib chiqib yurishar edi“. Bundan tashqari, bir safar Paygʻambar s.a.v Abdullohga „Ey Abdulloh, mening uyimga kirishga senga ruxsat kerak emas. Eshigim doim sen uchun ochiqdir“ deganlari maʼlumdir.

'''Hijrat qilishi va hayotining oxirlari'''
Abdulloh ibn Mas’ud r.a. uch martta hijrat qiladilar — ikki martta Efiopiyaga va bir martta Madinaga. Paygʻambar s.a.v hayotlik davrlarida kechgan har bir jangda ishtirok etganlar. Badr jangida Abu Jahlni qatl qiladilar. Paygʻambar s.a.v Abu Jahlning qilichini ularga oʻlja sifatida unga taqdim qiladilar.
Halifa Umar r.a Abdulloh ibn Mas’ud r.a ni musulmonlarga taʼlim berishga va Baytul Molga javobgar sifatida Kufaga joʻnatadilar. Umar r.a boshqa sahobalarga maosh tayinlaganliklari singari unga ham maosh taklif qiladilar. Ibn Mas’ud maoshni olishni rad qilib xalifaga : „Nega meni bu dunyoga bogʻlab qoʻyishga harakat qilayapsan?“ degan maʼnolardagi soʻz aytadilar.


'''Qur’ondan ilmlari.'''
[[Qurʼon|Qur’on]] tilovatida Paygʻambar s.a.v sahobalari orasida eng yaxshilaridan biri boʻlibgina qolmasdan Qur’onni eng yaxshi tushungan sahoba edi. Shuning uchun boʻlsa kerakki, Shar’iat ahkomlari ilmida uning oldiga tushadigan yoʻq edi.
Buni tushunish uchun quyidagi voqea yaqqol misol boʻla oladi: Arafotda turgan Xalifa Umar r.a ning oldilariga bir kishi kelib: „Ey Amiral Moʻminin, men Kufadan keldim va u yerda bir kishining Qur’on nusxalarini oʻz xotirasidan toʻldirayotgan insonni koʻrdim“ deydi. Umar r.a juda dargʻazab boʻladilar va „Kim edi u?“ deya soʻraydilar. „Abdulloh ibn Mas’ud“ deya javob beradi haligi kishi. Umar r.a ning jahli tezda tarqalib ketadi va „Allohga qasamki hozirda yashab turgan insonlar orasida undanda bilimlirogʻini bilmayman.“ deydilar Umar r.a.

„Bir kecha Allohning rasuli s.a.v va Abdulloh ibn Mas’ud r.a bir narsani juda qizgʻin muhokama qildilar va men ular bilan birga edim. Qachonki Paygʻambar s.a.v ketganlarida Biz ham ular bilan ketdik. Masjid oldidan oʻtar ekanmiz, bizga taniy olmagan bir kishining namozda turib tilovat qilayotganini koʻrdik. Paygʻambar s.a.v bir oz unga quloq tutdilar va bizga qarab: 'Kimda kim Qur’onni nozil boʻlgan vaqtdagidek oʻqishni xohlasa, unda Abdulloh ibn Mas’udni tilovat qilganidek oʻqisin“ dedilar.

 Yana boshqa bir hadisda Payg'ambar s.a.v : “Qur'onni 4 kishidan – Abdulloh ibn Mas'ud, Abu Huzayfaning mavlosi Solim, Ubayy ibn Kaab va Muoz ibn  Jaballardan o'rganinglar” dedilar. Yana Payg'ambar s.a.v aytadilar : “Qur'onni Abdulloh ibn Mas'ud o'rgatganidek o'qinglar”.

Eng mashhur va keng tarqalgan Qiroat Imom Hafsnikidir. Imom Hafs uni Imom Osim Kufidan olgan va Imom Osim Kufi esa Abu Abdurrohman Abdulloh ibn Habib As-Sulmiyidan u oʻz oʻrnida [[Usmon ibn Affon]], Ali ibn Abu Tolib, Abdulloh ibn Mas’ud, Ubayy ibn Kaab va Zayd ibn Sobitdan olgan. Oxirgilarning barchalari esa toʻgridan-toʻgʻri Paygʻambar s.a.v dan oʻrganishgan.

Abdulloh ibn Mas’ud Qur’onni va uning nozil boʻlish ilmlarini shunchalik yaxshi bilganliklaridan shunday der edilar: „Oʻzidan boshqa iloh yoʻq boʻlgan Allohga qasam, Qur’onning biror oyati yoʻqki, uning qayerda nozil boʻlganini va nozil boʻlish sharoit va vaziyatini bilmasam. Allohga qasamki, Allohning kitobini mendanda yaxshiroq biladigan biror kimsa borligini bilganimda, u bilan birga boʻlish uchun qoʻlimdan kelgan barcha ishni qilgan boʻlar edim“.

Abdulloh ibn Mas’ud oʻzi haqida aytgan gaplarida rost soʻzlagan edi. Bir safar Umar ibn al-Hattob xalif sifatida qilayotgan safarida bir karvonga duch keladi. Kunning qorongʻiligidan karvonni yaxshi koʻrib boʻlmas edi. Xalifa bir kishiga karvonga peshvoz chiqishga buyuradi. Buni qarangki, xuddi oʻsha karvonda Abdulloh ibn Mas’ud ham ketayotgan boʻladi.
Savol: Qayerdan kelayapsizlar? Deya soʻraydi Umar r.a. „Chuqur vodiydan“ deya javob qaytaradi qorongʻilikda turgan Abdulloh ibn Mas’ud.
Savol: Va qayerga ketayapsizlar? Deya soʻraydi Umar. „Qadimiy uyga“ deya javob keladi. ([[Arab tili|Arabcha]] istilohi: Al-Bayt al Atiq). Ular orasida Olim kishi bor ekan deydi Umar al Hattob r.a va ushbu nomaʼlum olimdan qiyinroq savollar soʻralsin deya oʻz qoʻl ostidagilarga buyuradilar.
Savol: Qur’onning qaysi qismi eng buyukdir?
Javob: „Alloh — Undan oʻzga iloh yoʻqdir. (U hamisha) tirik va abadiy turuvchidir. Uni na mudroq tutar va
na uyqu..“ deya javob qaytaradi karavondagi nomaʼlum shaxs Oyatal Kursidan iqtibos keltirgan holda.
Savol: Quronning asosi nima?
Javob: „Kimda kim zarra miqdorda yaxshilik qilsa, uni koʻrur, kimda kim zarra miqdorda yomonlik qilsa uni ham koʻrur.“
Savol: Qur’onning qaysi qismi iymon keltirganlarga katta umida beradi?
Javob: (Ey, Muhammad,) oʻz jonlariga zulm qilgan bandalarimga ayting: &quot;Allohning rahmatidan noumid boʻlmangiz! Albatta, Alloh barcha gunohlarni magʻfirat qilur. Albatta, Uning Oʻzi magʻfiratli va rahmlidir
Shundan soʻng Umar r.a soʻradilar: „Orangizga Abdulloh ibn Mas’ud bormi?“
Karvondan bir kishi „Allohga qasamki ha“ deya javob qaytardi.

Paygʻambar s.a.v doim Ibn Mas’ud r.a ni odamlarga boshliq qilishni hohlar edilar. Buni u zotning ushbu soʻzlaridan ham ilgʻab olsa boʻladi: „Agarda kimnidir hech kim bilan maslahatlashmasdan boshliq etib tayinlashim lozim boʻlganda, Abdulloh ibn Mas’udni tanlagan boʻlar edim“.


'''Hadis va Shariat ahkomlaridagi bilmlari.'''
Ibn Mas’ud odatda xato qilib qoʻyishdan hadiksiraginlaridan [[hadis]] rivoyat qilishdan oʻzlarini tiyar edilar. Ammo, maʼlum bir hadisni rivoyat qilgan hollarida esa, Paygʻambar s.a.v ga taaluqli va nisbat beriladigan har bir jabhada juda ehtiyotkor va eʼtiborli edilar. Paygʻambar s.a.v: „Ibn Mas’ud nimaiki sizlarga rivoyat qilib bersa unga ishoninglar“ deganlariga qaramasdan, rivoyat qilish asnosida ularning yuzlari oqarib titroq bosar edi.
Maʼlum jabhada hukm chiqarish lozim boʻlganda esa Abdulloh ibn Mas’ud r.a hukmni oʻz fikriga dahldorligini taʼkidlab oʻtib — agarda hukmi toʻgri boʻlib chiqsa bu Allohdan soʻngra oʻzining shaxsiy fikridan, nogahon xato boʻlsa, oʻzining shaxsiy fikridan va shaytondan der edilar.

Imom Nasoiy oʻz Sunanlarida keltiradilar: &quot;Bir kishi bir ayolga uylanadi, biroq nikohi tugamasdan yoki beradigan mahr miqdorini aytishidan avvalroq joni uziladi. Ushbu masala haqida hukm chiqarishni sahobalardan so'raladi, ular esa oʻz oʻrnida Abdulloh ibn Mas’udning oldiga borishni maslahat beradilar. Ular Ibn Mas’udning huzuriga kelishganida esa, Abdulloh ulardan oʻzlarini olib qochadilar va boshqa kimsadan soʻrashlarini aytadilar. Nihoyat, Ibn Mas’ud r.a yumshaydilar va : &quot;Ayol Mizl Mahri oladi. Ushbu hukm toʻgʻri boʻlsa u Allohdan. Agar aksincha notoʻgʻri boʻlsa u Shaytondan va mendandir &quot; deydilar. Na Alloh va na uning Paygʻambari bunga aloqasi bordir. Kelganlar orasida Maakal ibn Al-Ashjai ismli sahoba ham bor edi va u ushbu hukmi eshitib : „Allohga qasamki siz Paygʻambar s.a.v ning Bint Washile Al-Ashjai ga nisbatan chiqargan hukmlarining aynan oʻzini aytdingiz. Hukmingiz, Paygʻambar s.a.v ning hukmlariga muvofiqdir“. Buni eshitgan Ibn Mas’ud ilgari hali hech quvonmaganidek quvondi.

Iroqdagi va Hanafi Fiqhining koʻpchilik hukmlari Abdulloh ibn Mas’udning hukm va Fatvolariga asoslanadi.
Abdulloh r.a ning Fiqhdagi oʻrinlari shu darajada ediki, ular hayotlik davrlarida boshqa sahobalar Fatvo berishdan bosh tortar edilar. Fatvo istagan har qanday insonlarni ularning huzurlariga joʻnatar edilar.
Abdulloh ibn Mas’uddan ilm oʻrganishni hohlovchi toliblarning soni doim juda koʻp boʻlar edi.

Bir kun Hotima Ibn Abu Subra Madinaga keladilaru Hurayra Hotimadan qayerdan kelganini soʻraydilar. U esa Kufadan ikki kunlik yoʻl yurib kelganini aytadi.
Abu Hurayra undan: „ — Mustajob ul Davat boʻlgan Saad ibn Molik sizlarning oralaringdamasmi?, — Paygʻambar s.a.v ning oyoq kiyimlarini va tahorat suvlarini tashuvchi boʻlgan Ibn Mas’ud sizlarning oralaringdamasmi? — Paygʻambar s.a.v ning sirlarini biluvchi Huzayfa sizlarning oralaringdamasmi? — Alloh Taolo oʻz paygʻambarining soʻzi ila shaytondan panoh bergan Amar sizlarning oralaringdamasmi? Ikki muqaddas kitobni biluvchi Salmon Forsiy sizlarning oralaringdamasmi?“ Oʻsha paytlarda Taqdirning taqozosi bilan Hazrat Abu Hurayra keltirgan sahobalarning barchalari Kufa shahrida istiqomat qilishar edi.

Hazrat Saad rivoyat qiladilar, &quot;Bir kun men, Abdulloh ibn Mas’ud, Bilol Habashiy va boshqalar- jami olti kishi Paygʻambar s.a.v bilan birga edik. Makkadan baʼzi kofirlar Paygʻambar s.a.v ning huzurlariga kelishdi va bizlarga ishora qilib: &quot; Bu kishilarni oʻzingdan uzoq qil va biz sen bilan muloqot qilamiz v seni tinglaymiz &quot; dedilar. Shunda Paygʻambar s.a.v bizlarni bir yerga jo'natishlari, ularning Islomga boʻlgan munosabatlarini oʻzgartirar va qalblari ochilar deya oʻylayotganlarida quyidagi oyatlar nozil boʻldi:
-	Ertayu kech Robbilariga Uning yuzini iroda qilib duo etayotganlarni haydama! (6:52)
Saad xursand boʻlib — 'Bu oyatlar biz uchun nozil boʻlgandir' der edi. Alloh Taoloning oʻzi maqtaganlar bilan kim ham tenglasha olar edi? Allohga ibodat qilishning asl maʼnosi ham Allohni rozi qilishdir. Hozir boʻlgan oʻsha olti kishilar hayotlik davrilaridayoq Allohning ulardan rozilik haqida xabar olishgan edi.

'''Ridda janglari''''
632 yil Iyul oyining 3-haftasida, Abu Bakr r.a asosan [[Banu Hoshim]] qavmidan tashkil topgan lashkarlarni oʻzini oʻzi paygʻambar deb eʼlon qilgan Tulayhaning qoʻshinlariga qarshi jamlaydi. Xalifa jamlagan qoʻshinda — Ali ibn Abu Tolib, Talha ibn Ubaydulloh, Zubayr ibn al Avvom va Abdulloh ibn Mas’uddek eʼtiqodi siljimas insonlar bor edi. Ularning jangda oʻz mas’uliyatlari boʻlishiga qaramasdan aytarlik hech qanday qarshilikka uchrashmadi.

'''Oʻlimi'''

Abdulloh ibn Mas’ud r.a Xalifa Usmon r.a davrigacha yashagani maʼlumdir.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Islam-stub}}

[[Turkum:Sahobalar]]
[[Turkum:Sahoba hadis roviylari]]
[[Turkum:Uhud jangida ishtirok etgan sahobalar]]
[[Turkum:Badr jangida ishtirok etgan sahobalar]]</text>
      <sha1>kmut9bvuko4un9cq5aikb4qu6fgh1cz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270147</id>
      <parentid>6270146</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6270147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16252" sha1="emn2z1892zm6iddvvuy3jo18obqko6p" xml:space="preserve">{{Birlashtirishga|Abdulloh ibn Masʼud}}

'''Abdullah ibn Masud''' ({{lang-ar| عبدالله بن مسعود‎}}) – [[Paygʻambar]] [[Makka]] shahrida [[Islom|Islom dini]]&lt;nowiki/&gt;ga daʼvatni boshlaganlaridan soʻng, birinchilardan boʻlib iymon keltirgan insonlardan biri hisoblanadi. Hayoti davomida Paygʻambar s.a.v ning yaqin safdoshlaridan boʻlib qoldi.

Maʼlumotlarga koʻra yoshligida Uqba ibn Abu Mu’aytning qoʻlida choʻponlik qilgan. Va ayni oʻsha davrda Abdulloh Musulmonchilikni qabul qilgan va Paygʻambar s.a.v ning hizmatlarida boʻlish istagini bildirgan edi. Bu istakka Paygʻambar s.a.v rozilik bildiradilar va natijada Abdulloh qoʻy boqishni oʻzini Islomga bagʻishlashga almashtiradi. Umar r.a va Usmon r.a halifalik paytlarida Abdulloh administrativ va tashqi diplomatik aloqalarga masʼul edi.
Kufadagi ayrim taniqli oʻquvchilaridan — Alqama ibn Qays al-Nihaʼi, Asvad ibn Yazid va Masruq ibn al-Ajdalarni keltirish mumkin. Quroni Karimning tavfsir qilish va Izohlashda Abdulloh ibn Mas’ud r.a ning oʻrni ayniqsa beqiyosdir.

'''Yoshlik davri va Islomni qabu qilishi.'''
Abdulloh ibn Mas’ud kelib chiqishi Banu Zahra qabilasining ittifoqoshi boʻlmish Banu Huzayl qabilasidan edi. Yoshlik paytlaridanoq odamlardan uzoqlarda [[Quraysh]] qabilasidan boʻlmish Uqba ibn Muaytning qoʻy suruvlarini boqib, Makkaning togʻlik yerlarida kezib yurardi. Odamlar uni „Ibn Umm Abd“ yaʼni — qul onasining oʻgʻli deya chaqirishar edi. Uning asl ismi Abdulloh, otasining ismi esa Mas’ud edi. Eng yaqin doʻstining ismi — Ali Fuad edi.
Bu ikki doʻst odamlar orasidan Paygʻambar chiqqani haqidagi xabarni eshitishadi ammo yoshlik qilibmi yoki odatda qoʻy suruvlarini boqish uchun Makka shahrini erta tark etib, juda kech qaytganliklaridanmi, hullas bunga uncha eʼtibor berishmaydi.

Bir kuni qoʻy boqib yurarkan, Abdulloh oʻrta yoshlardagi, nuroniy — soqollik ikki kishining u tarafga kelayotganini koʻradi. Albatta ular juda horigan va chanqashgan edi. Uning yaqiniga kelishgach salom berishgach: -&quot;Chanqogʻimizni qondirish va qayta kuchimizni toʻplab olishimiz uchun bizga qoʻylaringdan birini sutini sogʻib bermaysanmi&quot;.
.&quot;Unday qilaolmayman, qoʻylar meniki emas. Men faqat ularni boqishga maʼsulman holos&quot; deya javob qaytaradi Abdulloh.
Uning bu javobini eshitib ushbu ikki kishi nihoyatda xursand boʻlishadi. Ushbu ikki kishilardan biri Paygʻambar s.a.v va ularning yaqin sahobalari — Abu Bakr r.a edi. Oʻsha kun ular Qurayshning zulmlaridan qochib Makkaning togʻlariga chiqib ketishgan edi. Abdulloh ibn Mas’ud ham oʻz oʻrnida Paygʻambar s.a.v va Abu Bakrdan r.a. juda taʼsirlanadi va tez orada ularga bogʻlanib qoladi.

Biroz vaqtdan soʻngra Abdulloh Musulmonlikni qabul qiladi va oʻzini Islomga bagʻishlashga — Paygʻambar s.a.v ning hizmatlarini qilish istagi borligini bildiradi. Paygʻambar s.a.v bunga rozilik bildiradilar va oʻsha kundan boshlab omadli Abdulloh ibn Mas’ud qoʻy boqishlikni Paygʻambar s.a.v ning hizmatlarini qilishlikka almashtiradi. Islomga kirganlarning 6-si edi. Abdulloh ibn Mas’ud Paygʻambar s.a.v iga juda bogʻlanib qoladi — hoh uy ichida boʻlsin hoh tashqarisida ularning barcha xizmatlarini qilar edi. Safar va janglarda hamrohlik qilar, uhlaganlariga uygʻotar, choʻmilganlarida pana qilib turar, buyumlarini va Misvoklarini olib yurar va boshqa shaxsiy ishlarida kamarbasta edi. Shu sabablardan ham sahobalar uni „Saheb-e-Siwak“ Misvok tashuvchi, uzatib turuvchi, „Saheb-e-Nalaen“ shippak tashuvchi, uzatib turuvchi, „Saheb-e-Mutahara“ suv tashuvchi, uzatib turuvchi va yana „Saheb-e-Wisadah“ deb ham chaqirishar edi.

'''Qurayshning Taʼqibi va uning Sobitqadamligi'''
Abdulloh ibn Mas'ud Qur'onni baland ovozda  Quraysh yig'ilishida tilovat qilgan birinchi insondir. Bir kun sahobalar Makkada birga edilar. O'sha paytlarda ula hali ham juda ozchilik, kuchsiz va ezilgan holatda edilar. Ular: &quot;Quraysh hali Quronni ochiq va baralla tilovat qilinganini eshitishmadi. Kim bu ishni qilishi mumkin&quot;? &quot;Men qila olaman&quot; deya Abdulloh ibn Mas'ud o'rnidan turdi. Ular esa: &quot;Sening xavfsizligindan xavotirdamiz. Bizga qabilasi Makkaliklarning zug'umidan himoya qila oladigan inson kerak.&quot; deya javob qaytarishdi. &quot;Bu ishni menga qo'yib beringlar, Alloh meni himoya qilib ularning zulmidan asrab olguvchidir&quot; deya Abdulloh o'z so'zida turib oldi.  Shunday deya Abdulloh tashqariga chiqib ketdi va Maqomi Ibrohimga keldi. Hali kun yorug' va Quraysh qabilasi Kaba atrofida yig'ilishib o'tirishgan edi. Ular oldiga kelgan Abdulloh Rahmon surasini baland ovozda tilovat qila boshladi. Qurayshliklar unga tikilib qarab bir birlaridan &quot;Umm Abd nimalar deyapti?&quot; deya so'ray boshlashdi. &quot;La'nat bo'lsin unga!, u Muhammad keltirganlarning ba'zilarini o'qiyapti&quot;. Ular Abdullohning yuziga ura ketishlariga qaramasdan u o'qishdan to'xtamas edi. O'qishni to'xtatganda esa uning yuzini qon va momataloqlar bosib ketgan edi.
Ortga qaytib, boʻlgan voqeani aytib berarkan Abdulloh birodarlariga „Allohga qasamki, Alloh dushmanlarining ahvoli mening hozirgi ahvolimdan yomonroqdir. Agar xohlasanglar ertaga borib yana shu ishni qilishim mumkin“. — „Shunisini oʻzi yetarlidir, sen ularga oʻzlari yoqtirmagan narsani eshitishga majbur qilding“.

'''Paygʻambar s.a.v bilan aloqa va munosabatlari'''
Abdulloh ibn Mas’ud Paygʻambar s.a.v ning oilalarida hech kimnikiga oʻxshamagan tarbiya ola oldilar. Har bir ishda va har qadamlarida Paygʻambar s.a.v ning diqqat va eʼtiborlari ostidaliklaridan ibn Mas’ud r.a xatti-harakati va oʻzini tutishi shu darajaga yetdiki, u haqida „Ibn Mas’ud oʻzini tutish va xatti-harakatda (xarakter) Paygʻambar s.a.v ga eng oʻxshashidir“ deya aytishar edi.
Odatda Abdullohni Paygʻambar s.a.v ning saodatli oilalarining aʼzosi boʻlsa kerak deya adashtirishar edi. Abu Muso Ashari r.a aytadi „Yamandan kelganimizda bir qancha muddat biz Abdullohni Paygʻambar s.a.v ning oilalari aʼzosi boʻlsa kerar deya oʻylab yurdik. Chunki Abdulloh va uning onasi Paygʻambar s.a.v ning uylariga doim toʻxtovsiz kirib chiqib yurishar edi“. Bundan tashqari, bir safar Paygʻambar s.a.v Abdullohga „Ey Abdulloh, mening uyimga kirishga senga ruxsat kerak emas. Eshigim doim sen uchun ochiqdir“ deganlari maʼlumdir.

'''Hijrat qilishi va hayotining oxirlari'''
Abdulloh ibn Mas’ud r.a. uch martta hijrat qiladilar — ikki martta Efiopiyaga va bir martta Madinaga. Paygʻambar s.a.v hayotlik davrlarida kechgan har bir jangda ishtirok etganlar. Badr jangida Abu Jahlni qatl qiladilar. Paygʻambar s.a.v Abu Jahlning qilichini ularga oʻlja sifatida unga taqdim qiladilar.
Halifa Umar r.a Abdulloh ibn Mas’ud r.a ni musulmonlarga taʼlim berishga va Baytul Molga javobgar sifatida Kufaga joʻnatadilar. Umar r.a boshqa sahobalarga maosh tayinlaganliklari singari unga ham maosh taklif qiladilar. Ibn Mas’ud maoshni olishni rad qilib xalifaga : „Nega meni bu dunyoga bogʻlab qoʻyishga harakat qilayapsan?“ degan maʼnolardagi soʻz aytadilar.


'''Qur’ondan ilmlari.'''
[[Qurʼon|Qur’on]] tilovatida Paygʻambar s.a.v sahobalari orasida eng yaxshilaridan biri boʻlibgina qolmasdan Qur’onni eng yaxshi tushungan sahoba edi. Shuning uchun boʻlsa kerakki, Shar’iat ahkomlari ilmida uning oldiga tushadigan yoʻq edi.
Buni tushunish uchun quyidagi voqea yaqqol misol boʻla oladi: Arafotda turgan Xalifa Umar r.a ning oldilariga bir kishi kelib: „Ey Amiral Moʻminin, men Kufadan keldim va u yerda bir kishining Qur’on nusxalarini oʻz xotirasidan toʻldirayotgan insonni koʻrdim“ deydi. Umar r.a juda dargʻazab boʻladilar va „Kim edi u?“ deya soʻraydilar. „Abdulloh ibn Mas’ud“ deya javob beradi haligi kishi. Umar r.a ning jahli tezda tarqalib ketadi va „Allohga qasamki hozirda yashab turgan insonlar orasida undanda bilimlirogʻini bilmayman.“ deydilar Umar r.a.

„Bir kecha Allohning rasuli s.a.v va Abdulloh ibn Mas’ud r.a bir narsani juda qizgʻin muhokama qildilar va men ular bilan birga edim. Qachonki Paygʻambar s.a.v ketganlarida Biz ham ular bilan ketdik. Masjid oldidan oʻtar ekanmiz, bizga taniy olmagan bir kishining namozda turib tilovat qilayotganini koʻrdik. Paygʻambar s.a.v bir oz unga quloq tutdilar va bizga qarab: 'Kimda kim Qur’onni nozil boʻlgan vaqtdagidek oʻqishni xohlasa, unda Abdulloh ibn Mas’udni tilovat qilganidek oʻqisin“ dedilar.

 Yana boshqa bir hadisda Payg'ambar s.a.v : “Qur'onni 4 kishidan – Abdulloh ibn Mas'ud, Abu Huzayfaning mavlosi Solim, Ubayy ibn Kaab va Muoz ibn  Jaballardan o'rganinglar” dedilar. Yana Payg'ambar s.a.v aytadilar : “Qur'onni Abdulloh ibn Mas'ud o'rgatganidek o'qinglar”.

Eng mashhur va keng tarqalgan Qiroat Imom Hafsnikidir. Imom Hafs uni Imom Osim Kufidan olgan va Imom Osim Kufi esa Abu Abdurrohman Abdulloh ibn Habib As-Sulmiyidan u oʻz oʻrnida [[Usmon ibn Affon]], Ali ibn Abu Tolib, Abdulloh ibn Mas’ud, Ubayy ibn Kaab va Zayd ibn Sobitdan olgan. Oxirgilarning barchalari esa toʻgridan-toʻgʻri Paygʻambar s.a.v dan oʻrganishgan.

Abdulloh ibn Mas’ud Qur’onni va uning nozil boʻlish ilmlarini shunchalik yaxshi bilganliklaridan shunday der edilar: „Oʻzidan boshqa iloh yoʻq boʻlgan Allohga qasam, Qur’onning biror oyati yoʻqki, uning qayerda nozil boʻlganini va nozil boʻlish sharoit va vaziyatini bilmasam. Allohga qasamki, Allohning kitobini mendanda yaxshiroq biladigan biror kimsa borligini bilganimda, u bilan birga boʻlish uchun qoʻlimdan kelgan barcha ishni qilgan boʻlar edim“.

Abdulloh ibn Mas’ud oʻzi haqida aytgan gaplarida rost soʻzlagan edi. Bir safar Umar ibn al-Hattob xalif sifatida qilayotgan safarida bir karvonga duch keladi. Kunning qorongʻiligidan karvonni yaxshi koʻrib boʻlmas edi. Xalifa bir kishiga karvonga peshvoz chiqishga buyuradi. Buni qarangki, xuddi oʻsha karvonda Abdulloh ibn Mas’ud ham ketayotgan boʻladi.
Savol: Qayerdan kelayapsizlar? Deya soʻraydi Umar r.a. „Chuqur vodiydan“ deya javob qaytaradi qorongʻilikda turgan Abdulloh ibn Mas’ud.
Savol: Va qayerga ketayapsizlar? Deya soʻraydi Umar. „Qadimiy uyga“ deya javob keladi. ([[Arab tili|Arabcha]] istilohi: Al-Bayt al Atiq). Ular orasida Olim kishi bor ekan deydi Umar al Hattob r.a va ushbu nomaʼlum olimdan qiyinroq savollar soʻralsin deya oʻz qoʻl ostidagilarga buyuradilar.
Savol: Qur’onning qaysi qismi eng buyukdir?
Javob: „Alloh — Undan oʻzga iloh yoʻqdir. (U hamisha) tirik va abadiy turuvchidir. Uni na mudroq tutar va
na uyqu..“ deya javob qaytaradi karavondagi nomaʼlum shaxs Oyatal Kursidan iqtibos keltirgan holda.
Savol: Quronning asosi nima?
Javob: „Kimda kim zarra miqdorda yaxshilik qilsa, uni koʻrur, kimda kim zarra miqdorda yomonlik qilsa uni ham koʻrur.“
Savol: Qur’onning qaysi qismi iymon keltirganlarga katta umida beradi?
Javob: (Ey, Muhammad,) oʻz jonlariga zulm qilgan bandalarimga ayting: &quot;Allohning rahmatidan noumid boʻlmangiz! Albatta, Alloh barcha gunohlarni magʻfirat qilur. Albatta, Uning Oʻzi magʻfiratli va rahmlidir
Shundan soʻng Umar r.a soʻradilar: „Orangizga Abdulloh ibn Mas’ud bormi?“
Karvondan bir kishi „Allohga qasamki ha“ deya javob qaytardi.

Paygʻambar s.a.v doim Ibn Mas’ud r.a ni odamlarga boshliq qilishni hohlar edilar. Buni u zotning ushbu soʻzlaridan ham ilgʻab olsa boʻladi: „Agarda kimnidir hech kim bilan maslahatlashmasdan boshliq etib tayinlashim lozim boʻlganda, Abdulloh ibn Mas’udni tanlagan boʻlar edim“.


'''Hadis va Shariat ahkomlaridagi bilmlari.'''
Ibn Mas’ud odatda xato qilib qoʻyishdan hadiksiraginlaridan [[hadis]] rivoyat qilishdan oʻzlarini tiyar edilar. Ammo, maʼlum bir hadisni rivoyat qilgan hollarida esa, Paygʻambar s.a.v ga taaluqli va nisbat beriladigan har bir jabhada juda ehtiyotkor va eʼtiborli edilar. Paygʻambar s.a.v: „Ibn Mas’ud nimaiki sizlarga rivoyat qilib bersa unga ishoninglar“ deganlariga qaramasdan, rivoyat qilish asnosida ularning yuzlari oqarib titroq bosar edi.
Maʼlum jabhada hukm chiqarish lozim boʻlganda esa Abdulloh ibn Mas’ud r.a hukmni oʻz fikriga dahldorligini taʼkidlab oʻtib — agarda hukmi toʻgri boʻlib chiqsa bu Allohdan soʻngra oʻzining shaxsiy fikridan, nogahon xato boʻlsa, oʻzining shaxsiy fikridan va shaytondan der edilar.

Imom Nasoiy oʻz Sunanlarida keltiradilar: &quot;Bir kishi bir ayolga uylanadi, biroq nikohi tugamasdan yoki beradigan mahr miqdorini aytishidan avvalroq joni uziladi. Ushbu masala haqida hukm chiqarishni sahobalardan so'raladi, ular esa oʻz oʻrnida Abdulloh ibn Mas’udning oldiga borishni maslahat beradilar. Ular Ibn Mas’udning huzuriga kelishganida esa, Abdulloh ulardan oʻzlarini olib qochadilar va boshqa kimsadan soʻrashlarini aytadilar. Nihoyat, Ibn Mas’ud r.a yumshaydilar va : &quot;Ayol Mizl Mahri oladi. Ushbu hukm toʻgʻri boʻlsa u Allohdan. Agar aksincha notoʻgʻri boʻlsa u Shaytondan va mendandir &quot; deydilar. Na Alloh va na uning Paygʻambari bunga aloqasi bordir. Kelganlar orasida Maakal ibn Al-Ashjai ismli sahoba ham bor edi va u ushbu hukmi eshitib : „Allohga qasamki siz Paygʻambar s.a.v ning Bint Washile Al-Ashjai ga nisbatan chiqargan hukmlarining aynan oʻzini aytdingiz. Hukmingiz, Paygʻambar s.a.v ning hukmlariga muvofiqdir“. Buni eshitgan Ibn Mas’ud ilgari hali hech quvonmaganidek quvondi.

Iroqdagi va Hanafi Fiqhining koʻpchilik hukmlari Abdulloh ibn Mas’udning hukm va Fatvolariga asoslanadi.
Abdulloh r.a ning Fiqhdagi oʻrinlari shu darajada ediki, ular hayotlik davrlarida boshqa sahobalar Fatvo berishdan bosh tortar edilar. Fatvo istagan har qanday insonlarni ularning huzurlariga joʻnatar edilar.
Abdulloh ibn Mas’uddan ilm oʻrganishni hohlovchi toliblarning soni doim juda koʻp boʻlar edi.

Bir kun Hotima Ibn Abu Subra Madinaga keladilaru Hurayra Hotimadan qayerdan kelganini soʻraydilar. U esa Kufadan ikki kunlik yoʻl yurib kelganini aytadi.
Abu Hurayra undan: „ — Mustajob ul Davat boʻlgan Saad ibn Molik sizlarning oralaringdamasmi?, — Paygʻambar s.a.v ning oyoq kiyimlarini va tahorat suvlarini tashuvchi boʻlgan Ibn Mas’ud sizlarning oralaringdamasmi? — Paygʻambar s.a.v ning sirlarini biluvchi Huzayfa sizlarning oralaringdamasmi? — Alloh Taolo oʻz paygʻambarining soʻzi ila shaytondan panoh bergan Amar sizlarning oralaringdamasmi? Ikki muqaddas kitobni biluvchi Salmon Forsiy sizlarning oralaringdamasmi?“ Oʻsha paytlarda Taqdirning taqozosi bilan Hazrat Abu Hurayra keltirgan sahobalarning barchalari Kufa shahrida istiqomat qilishar edi.

Hazrat Saad rivoyat qiladilar, &quot;Bir kun men, Abdulloh ibn Mas’ud, Bilol Habashiy va boshqalar- jami olti kishi Paygʻambar s.a.v bilan birga edik. Makkadan baʼzi kofirlar Paygʻambar s.a.v ning huzurlariga kelishdi va bizlarga ishora qilib: &quot; Bu kishilarni oʻzingdan uzoq qil va biz sen bilan muloqot qilamiz v seni tinglaymiz &quot; dedilar. Shunda Paygʻambar s.a.v bizlarni bir yerga jo'natishlari, ularning Islomga boʻlgan munosabatlarini oʻzgartirar va qalblari ochilar deya oʻylayotganlarida quyidagi oyatlar nozil boʻldi:
-	Ertayu kech Robbilariga Uning yuzini iroda qilib duo etayotganlarni haydama! (6:52)
Saad xursand boʻlib — 'Bu oyatlar biz uchun nozil boʻlgandir' der edi. Alloh Taoloning oʻzi maqtaganlar bilan kim ham tenglasha olar edi? Allohga ibodat qilishning asl maʼnosi ham Allohni rozi qilishdir. Hozir boʻlgan oʻsha olti kishilar hayotlik davrilaridayoq Allohning ulardan rozilik haqida xabar olishgan edi.

'''Ridda janglari''''
632 yil Iyul oyining 3-haftasida, Abu Bakr r.a asosan [[Banu Hoshim]] qavmidan tashkil topgan lashkarlarni oʻzini oʻzi paygʻambar deb eʼlon qilgan Tulayhaning qoʻshinlariga qarshi jamlaydi. Xalifa jamlagan qoʻshinda — Ali ibn Abu Tolib, Talha ibn Ubaydulloh, Zubayr ibn al Avvom va Abdulloh ibn Mas’uddek eʼtiqodi siljimas insonlar bor edi. Ularning jangda oʻz mas’uliyatlari boʻlishiga qaramasdan aytarlik hech qanday qarshilikka uchrashmadi.

'''Oʻlimi'''

Abdulloh ibn Mas’ud r.a Xalifa Usmon r.a davrigacha yashagani maʼlumdir.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Islam-stub}}

[[Turkum:Sahobalar]]
[[Turkum:Sahoba hadis roviylari]]
[[Turkum:Uhud jangida ishtirok etgan sahobalar]]
[[Turkum:Badr jangida ishtirok etgan sahobalar]]</text>
      <sha1>emn2z1892zm6iddvvuy3jo18obqko6p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270148</id>
      <parentid>6270147</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6270148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16243" sha1="9vh28jza6ahoz8x4dwq073nvoiuse8k" xml:space="preserve">{{Birlashtirishga|Abdulloh ibn Masʼud}}

'''Abdullah ibn Masud''' ({{lang-ar| عبدالله بن مسعود‎}}) – [[Paygʻambar]] [[Makka]] shahrida [[Islom|Islom dini]]ga daʼvatni boshlaganlaridan soʻng, birinchilardan boʻlib iymon keltirgan insonlardan biri hisoblanadi. Hayoti davomida Paygʻambar s.a.v ning yaqin safdoshlaridan boʻlib qoldi.

Maʼlumotlarga koʻra yoshligida Uqba ibn Abu Mu’aytning qoʻlida choʻponlik qilgan. Va ayni oʻsha davrda Abdulloh Musulmonchilikni qabul qilgan va Paygʻambar s.a.v ning hizmatlarida boʻlish istagini bildirgan edi. Bu istakka Paygʻambar s.a.v rozilik bildiradilar va natijada Abdulloh qoʻy boqishni oʻzini Islomga bagʻishlashga almashtiradi. Umar r.a va Usmon r.a halifalik paytlarida Abdulloh administrativ va tashqi diplomatik aloqalarga masʼul edi.
Kufadagi ayrim taniqli oʻquvchilaridan — Alqama ibn Qays al-Nihaʼi, Asvad ibn Yazid va Masruq ibn al-Ajdalarni keltirish mumkin. Quroni Karimning tavfsir qilish va Izohlashda Abdulloh ibn Mas’ud r.a ning oʻrni ayniqsa beqiyosdir.

'''Yoshlik davri va Islomni qabu qilishi.'''
Abdulloh ibn Mas’ud kelib chiqishi Banu Zahra qabilasining ittifoqoshi boʻlmish Banu Huzayl qabilasidan edi. Yoshlik paytlaridanoq odamlardan uzoqlarda [[Quraysh]] qabilasidan boʻlmish Uqba ibn Muaytning qoʻy suruvlarini boqib, Makkaning togʻlik yerlarida kezib yurardi. Odamlar uni „Ibn Umm Abd“ yaʼni — qul onasining oʻgʻli deya chaqirishar edi. Uning asl ismi Abdulloh, otasining ismi esa Mas’ud edi. Eng yaqin doʻstining ismi — Ali Fuad edi.
Bu ikki doʻst odamlar orasidan Paygʻambar chiqqani haqidagi xabarni eshitishadi ammo yoshlik qilibmi yoki odatda qoʻy suruvlarini boqish uchun Makka shahrini erta tark etib, juda kech qaytganliklaridanmi, hullas bunga uncha eʼtibor berishmaydi.

Bir kuni qoʻy boqib yurarkan, Abdulloh oʻrta yoshlardagi, nuroniy — soqollik ikki kishining u tarafga kelayotganini koʻradi. Albatta ular juda horigan va chanqashgan edi. Uning yaqiniga kelishgach salom berishgach: -&quot;Chanqogʻimizni qondirish va qayta kuchimizni toʻplab olishimiz uchun bizga qoʻylaringdan birini sutini sogʻib bermaysanmi&quot;.
.&quot;Unday qilaolmayman, qoʻylar meniki emas. Men faqat ularni boqishga maʼsulman holos&quot; deya javob qaytaradi Abdulloh.
Uning bu javobini eshitib ushbu ikki kishi nihoyatda xursand boʻlishadi. Ushbu ikki kishilardan biri Paygʻambar s.a.v va ularning yaqin sahobalari — Abu Bakr r.a edi. Oʻsha kun ular Qurayshning zulmlaridan qochib Makkaning togʻlariga chiqib ketishgan edi. Abdulloh ibn Mas’ud ham oʻz oʻrnida Paygʻambar s.a.v va Abu Bakrdan r.a. juda taʼsirlanadi va tez orada ularga bogʻlanib qoladi.

Biroz vaqtdan soʻngra Abdulloh Musulmonlikni qabul qiladi va oʻzini Islomga bagʻishlashga — Paygʻambar s.a.v ning hizmatlarini qilish istagi borligini bildiradi. Paygʻambar s.a.v bunga rozilik bildiradilar va oʻsha kundan boshlab omadli Abdulloh ibn Mas’ud qoʻy boqishlikni Paygʻambar s.a.v ning hizmatlarini qilishlikka almashtiradi. Islomga kirganlarning 6-si edi. Abdulloh ibn Mas’ud Paygʻambar s.a.v iga juda bogʻlanib qoladi — hoh uy ichida boʻlsin hoh tashqarisida ularning barcha xizmatlarini qilar edi. Safar va janglarda hamrohlik qilar, uhlaganlariga uygʻotar, choʻmilganlarida pana qilib turar, buyumlarini va Misvoklarini olib yurar va boshqa shaxsiy ishlarida kamarbasta edi. Shu sabablardan ham sahobalar uni „Saheb-e-Siwak“ Misvok tashuvchi, uzatib turuvchi, „Saheb-e-Nalaen“ shippak tashuvchi, uzatib turuvchi, „Saheb-e-Mutahara“ suv tashuvchi, uzatib turuvchi va yana „Saheb-e-Wisadah“ deb ham chaqirishar edi.

'''Qurayshning Taʼqibi va uning Sobitqadamligi'''
Abdulloh ibn Mas'ud Qur'onni baland ovozda  Quraysh yig'ilishida tilovat qilgan birinchi insondir. Bir kun sahobalar Makkada birga edilar. O'sha paytlarda ula hali ham juda ozchilik, kuchsiz va ezilgan holatda edilar. Ular: &quot;Quraysh hali Quronni ochiq va baralla tilovat qilinganini eshitishmadi. Kim bu ishni qilishi mumkin&quot;? &quot;Men qila olaman&quot; deya Abdulloh ibn Mas'ud o'rnidan turdi. Ular esa: &quot;Sening xavfsizligindan xavotirdamiz. Bizga qabilasi Makkaliklarning zug'umidan himoya qila oladigan inson kerak.&quot; deya javob qaytarishdi. &quot;Bu ishni menga qo'yib beringlar, Alloh meni himoya qilib ularning zulmidan asrab olguvchidir&quot; deya Abdulloh o'z so'zida turib oldi.  Shunday deya Abdulloh tashqariga chiqib ketdi va Maqomi Ibrohimga keldi. Hali kun yorug' va Quraysh qabilasi Kaba atrofida yig'ilishib o'tirishgan edi. Ular oldiga kelgan Abdulloh Rahmon surasini baland ovozda tilovat qila boshladi. Qurayshliklar unga tikilib qarab bir birlaridan &quot;Umm Abd nimalar deyapti?&quot; deya so'ray boshlashdi. &quot;La'nat bo'lsin unga!, u Muhammad keltirganlarning ba'zilarini o'qiyapti&quot;. Ular Abdullohning yuziga ura ketishlariga qaramasdan u o'qishdan to'xtamas edi. O'qishni to'xtatganda esa uning yuzini qon va momataloqlar bosib ketgan edi.
Ortga qaytib, boʻlgan voqeani aytib berarkan Abdulloh birodarlariga „Allohga qasamki, Alloh dushmanlarining ahvoli mening hozirgi ahvolimdan yomonroqdir. Agar xohlasanglar ertaga borib yana shu ishni qilishim mumkin“. — „Shunisini oʻzi yetarlidir, sen ularga oʻzlari yoqtirmagan narsani eshitishga majbur qilding“.

'''Paygʻambar s.a.v bilan aloqa va munosabatlari'''
Abdulloh ibn Mas’ud Paygʻambar s.a.v ning oilalarida hech kimnikiga oʻxshamagan tarbiya ola oldilar. Har bir ishda va har qadamlarida Paygʻambar s.a.v ning diqqat va eʼtiborlari ostidaliklaridan ibn Mas’ud r.a xatti-harakati va oʻzini tutishi shu darajaga yetdiki, u haqida „Ibn Mas’ud oʻzini tutish va xatti-harakatda (xarakter) Paygʻambar s.a.v ga eng oʻxshashidir“ deya aytishar edi.
Odatda Abdullohni Paygʻambar s.a.v ning saodatli oilalarining aʼzosi boʻlsa kerak deya adashtirishar edi. Abu Muso Ashari r.a aytadi „Yamandan kelganimizda bir qancha muddat biz Abdullohni Paygʻambar s.a.v ning oilalari aʼzosi boʻlsa kerar deya oʻylab yurdik. Chunki Abdulloh va uning onasi Paygʻambar s.a.v ning uylariga doim toʻxtovsiz kirib chiqib yurishar edi“. Bundan tashqari, bir safar Paygʻambar s.a.v Abdullohga „Ey Abdulloh, mening uyimga kirishga senga ruxsat kerak emas. Eshigim doim sen uchun ochiqdir“ deganlari maʼlumdir.

'''Hijrat qilishi va hayotining oxirlari'''
Abdulloh ibn Mas’ud r.a. uch martta hijrat qiladilar — ikki martta Efiopiyaga va bir martta Madinaga. Paygʻambar s.a.v hayotlik davrlarida kechgan har bir jangda ishtirok etganlar. Badr jangida Abu Jahlni qatl qiladilar. Paygʻambar s.a.v Abu Jahlning qilichini ularga oʻlja sifatida unga taqdim qiladilar.
Halifa Umar r.a Abdulloh ibn Mas’ud r.a ni musulmonlarga taʼlim berishga va Baytul Molga javobgar sifatida Kufaga joʻnatadilar. Umar r.a boshqa sahobalarga maosh tayinlaganliklari singari unga ham maosh taklif qiladilar. Ibn Mas’ud maoshni olishni rad qilib xalifaga : „Nega meni bu dunyoga bogʻlab qoʻyishga harakat qilayapsan?“ degan maʼnolardagi soʻz aytadilar.


'''Qur’ondan ilmlari.'''
[[Qurʼon|Qur’on]] tilovatida Paygʻambar s.a.v sahobalari orasida eng yaxshilaridan biri boʻlibgina qolmasdan Qur’onni eng yaxshi tushungan sahoba edi. Shuning uchun boʻlsa kerakki, Shar’iat ahkomlari ilmida uning oldiga tushadigan yoʻq edi.
Buni tushunish uchun quyidagi voqea yaqqol misol boʻla oladi: Arafotda turgan Xalifa Umar r.a ning oldilariga bir kishi kelib: „Ey Amiral Moʻminin, men Kufadan keldim va u yerda bir kishining Qur’on nusxalarini oʻz xotirasidan toʻldirayotgan insonni koʻrdim“ deydi. Umar r.a juda dargʻazab boʻladilar va „Kim edi u?“ deya soʻraydilar. „Abdulloh ibn Mas’ud“ deya javob beradi haligi kishi. Umar r.a ning jahli tezda tarqalib ketadi va „Allohga qasamki hozirda yashab turgan insonlar orasida undanda bilimlirogʻini bilmayman.“ deydilar Umar r.a.

„Bir kecha Allohning rasuli s.a.v va Abdulloh ibn Mas’ud r.a bir narsani juda qizgʻin muhokama qildilar va men ular bilan birga edim. Qachonki Paygʻambar s.a.v ketganlarida Biz ham ular bilan ketdik. Masjid oldidan oʻtar ekanmiz, bizga taniy olmagan bir kishining namozda turib tilovat qilayotganini koʻrdik. Paygʻambar s.a.v bir oz unga quloq tutdilar va bizga qarab: 'Kimda kim Qur’onni nozil boʻlgan vaqtdagidek oʻqishni xohlasa, unda Abdulloh ibn Mas’udni tilovat qilganidek oʻqisin“ dedilar.

 Yana boshqa bir hadisda Payg'ambar s.a.v : “Qur'onni 4 kishidan – Abdulloh ibn Mas'ud, Abu Huzayfaning mavlosi Solim, Ubayy ibn Kaab va Muoz ibn  Jaballardan o'rganinglar” dedilar. Yana Payg'ambar s.a.v aytadilar : “Qur'onni Abdulloh ibn Mas'ud o'rgatganidek o'qinglar”.

Eng mashhur va keng tarqalgan Qiroat Imom Hafsnikidir. Imom Hafs uni Imom Osim Kufidan olgan va Imom Osim Kufi esa Abu Abdurrohman Abdulloh ibn Habib As-Sulmiyidan u oʻz oʻrnida [[Usmon ibn Affon]], Ali ibn Abu Tolib, Abdulloh ibn Mas’ud, Ubayy ibn Kaab va Zayd ibn Sobitdan olgan. Oxirgilarning barchalari esa toʻgridan-toʻgʻri Paygʻambar s.a.v dan oʻrganishgan.

Abdulloh ibn Mas’ud Qur’onni va uning nozil boʻlish ilmlarini shunchalik yaxshi bilganliklaridan shunday der edilar: „Oʻzidan boshqa iloh yoʻq boʻlgan Allohga qasam, Qur’onning biror oyati yoʻqki, uning qayerda nozil boʻlganini va nozil boʻlish sharoit va vaziyatini bilmasam. Allohga qasamki, Allohning kitobini mendanda yaxshiroq biladigan biror kimsa borligini bilganimda, u bilan birga boʻlish uchun qoʻlimdan kelgan barcha ishni qilgan boʻlar edim“.

Abdulloh ibn Mas’ud oʻzi haqida aytgan gaplarida rost soʻzlagan edi. Bir safar Umar ibn al-Hattob xalif sifatida qilayotgan safarida bir karvonga duch keladi. Kunning qorongʻiligidan karvonni yaxshi koʻrib boʻlmas edi. Xalifa bir kishiga karvonga peshvoz chiqishga buyuradi. Buni qarangki, xuddi oʻsha karvonda Abdulloh ibn Mas’ud ham ketayotgan boʻladi.
Savol: Qayerdan kelayapsizlar? Deya soʻraydi Umar r.a. „Chuqur vodiydan“ deya javob qaytaradi qorongʻilikda turgan Abdulloh ibn Mas’ud.
Savol: Va qayerga ketayapsizlar? Deya soʻraydi Umar. „Qadimiy uyga“ deya javob keladi. ([[Arab tili|Arabcha]] istilohi: Al-Bayt al Atiq). Ular orasida Olim kishi bor ekan deydi Umar al Hattob r.a va ushbu nomaʼlum olimdan qiyinroq savollar soʻralsin deya oʻz qoʻl ostidagilarga buyuradilar.
Savol: Qur’onning qaysi qismi eng buyukdir?
Javob: „Alloh — Undan oʻzga iloh yoʻqdir. (U hamisha) tirik va abadiy turuvchidir. Uni na mudroq tutar va
na uyqu..“ deya javob qaytaradi karavondagi nomaʼlum shaxs Oyatal Kursidan iqtibos keltirgan holda.
Savol: Quronning asosi nima?
Javob: „Kimda kim zarra miqdorda yaxshilik qilsa, uni koʻrur, kimda kim zarra miqdorda yomonlik qilsa uni ham koʻrur.“
Savol: Qur’onning qaysi qismi iymon keltirganlarga katta umida beradi?
Javob: (Ey, Muhammad,) oʻz jonlariga zulm qilgan bandalarimga ayting: &quot;Allohning rahmatidan noumid boʻlmangiz! Albatta, Alloh barcha gunohlarni magʻfirat qilur. Albatta, Uning Oʻzi magʻfiratli va rahmlidir
Shundan soʻng Umar r.a soʻradilar: „Orangizga Abdulloh ibn Mas’ud bormi?“
Karvondan bir kishi „Allohga qasamki ha“ deya javob qaytardi.

Paygʻambar s.a.v doim Ibn Mas’ud r.a ni odamlarga boshliq qilishni hohlar edilar. Buni u zotning ushbu soʻzlaridan ham ilgʻab olsa boʻladi: „Agarda kimnidir hech kim bilan maslahatlashmasdan boshliq etib tayinlashim lozim boʻlganda, Abdulloh ibn Mas’udni tanlagan boʻlar edim“.


'''Hadis va Shariat ahkomlaridagi bilmlari.'''
Ibn Mas’ud odatda xato qilib qoʻyishdan hadiksiraginlaridan [[hadis]] rivoyat qilishdan oʻzlarini tiyar edilar. Ammo, maʼlum bir hadisni rivoyat qilgan hollarida esa, Paygʻambar s.a.v ga taaluqli va nisbat beriladigan har bir jabhada juda ehtiyotkor va eʼtiborli edilar. Paygʻambar s.a.v: „Ibn Mas’ud nimaiki sizlarga rivoyat qilib bersa unga ishoninglar“ deganlariga qaramasdan, rivoyat qilish asnosida ularning yuzlari oqarib titroq bosar edi.
Maʼlum jabhada hukm chiqarish lozim boʻlganda esa Abdulloh ibn Mas’ud r.a hukmni oʻz fikriga dahldorligini taʼkidlab oʻtib — agarda hukmi toʻgri boʻlib chiqsa bu Allohdan soʻngra oʻzining shaxsiy fikridan, nogahon xato boʻlsa, oʻzining shaxsiy fikridan va shaytondan der edilar.

Imom Nasoiy oʻz Sunanlarida keltiradilar: &quot;Bir kishi bir ayolga uylanadi, biroq nikohi tugamasdan yoki beradigan mahr miqdorini aytishidan avvalroq joni uziladi. Ushbu masala haqida hukm chiqarishni sahobalardan so'raladi, ular esa oʻz oʻrnida Abdulloh ibn Mas’udning oldiga borishni maslahat beradilar. Ular Ibn Mas’udning huzuriga kelishganida esa, Abdulloh ulardan oʻzlarini olib qochadilar va boshqa kimsadan soʻrashlarini aytadilar. Nihoyat, Ibn Mas’ud r.a yumshaydilar va : &quot;Ayol Mizl Mahri oladi. Ushbu hukm toʻgʻri boʻlsa u Allohdan. Agar aksincha notoʻgʻri boʻlsa u Shaytondan va mendandir &quot; deydilar. Na Alloh va na uning Paygʻambari bunga aloqasi bordir. Kelganlar orasida Maakal ibn Al-Ashjai ismli sahoba ham bor edi va u ushbu hukmi eshitib : „Allohga qasamki siz Paygʻambar s.a.v ning Bint Washile Al-Ashjai ga nisbatan chiqargan hukmlarining aynan oʻzini aytdingiz. Hukmingiz, Paygʻambar s.a.v ning hukmlariga muvofiqdir“. Buni eshitgan Ibn Mas’ud ilgari hali hech quvonmaganidek quvondi.

Iroqdagi va Hanafi Fiqhining koʻpchilik hukmlari Abdulloh ibn Mas’udning hukm va Fatvolariga asoslanadi.
Abdulloh r.a ning Fiqhdagi oʻrinlari shu darajada ediki, ular hayotlik davrlarida boshqa sahobalar Fatvo berishdan bosh tortar edilar. Fatvo istagan har qanday insonlarni ularning huzurlariga joʻnatar edilar.
Abdulloh ibn Mas’uddan ilm oʻrganishni hohlovchi toliblarning soni doim juda koʻp boʻlar edi.

Bir kun Hotima Ibn Abu Subra Madinaga keladilaru Hurayra Hotimadan qayerdan kelganini soʻraydilar. U esa Kufadan ikki kunlik yoʻl yurib kelganini aytadi.
Abu Hurayra undan: „ — Mustajob ul Davat boʻlgan Saad ibn Molik sizlarning oralaringdamasmi?, — Paygʻambar s.a.v ning oyoq kiyimlarini va tahorat suvlarini tashuvchi boʻlgan Ibn Mas’ud sizlarning oralaringdamasmi? — Paygʻambar s.a.v ning sirlarini biluvchi Huzayfa sizlarning oralaringdamasmi? — Alloh Taolo oʻz paygʻambarining soʻzi ila shaytondan panoh bergan Amar sizlarning oralaringdamasmi? Ikki muqaddas kitobni biluvchi Salmon Forsiy sizlarning oralaringdamasmi?“ Oʻsha paytlarda Taqdirning taqozosi bilan Hazrat Abu Hurayra keltirgan sahobalarning barchalari Kufa shahrida istiqomat qilishar edi.

Hazrat Saad rivoyat qiladilar, &quot;Bir kun men, Abdulloh ibn Mas’ud, Bilol Habashiy va boshqalar- jami olti kishi Paygʻambar s.a.v bilan birga edik. Makkadan baʼzi kofirlar Paygʻambar s.a.v ning huzurlariga kelishdi va bizlarga ishora qilib: &quot; Bu kishilarni oʻzingdan uzoq qil va biz sen bilan muloqot qilamiz v seni tinglaymiz &quot; dedilar. Shunda Paygʻambar s.a.v bizlarni bir yerga jo'natishlari, ularning Islomga boʻlgan munosabatlarini oʻzgartirar va qalblari ochilar deya oʻylayotganlarida quyidagi oyatlar nozil boʻldi:
-	Ertayu kech Robbilariga Uning yuzini iroda qilib duo etayotganlarni haydama! (6:52)
Saad xursand boʻlib — 'Bu oyatlar biz uchun nozil boʻlgandir' der edi. Alloh Taoloning oʻzi maqtaganlar bilan kim ham tenglasha olar edi? Allohga ibodat qilishning asl maʼnosi ham Allohni rozi qilishdir. Hozir boʻlgan oʻsha olti kishilar hayotlik davrilaridayoq Allohning ulardan rozilik haqida xabar olishgan edi.

'''Ridda janglari''''
632 yil Iyul oyining 3-haftasida, Abu Bakr r.a asosan [[Banu Hoshim]] qavmidan tashkil topgan lashkarlarni oʻzini oʻzi paygʻambar deb eʼlon qilgan Tulayhaning qoʻshinlariga qarshi jamlaydi. Xalifa jamlagan qoʻshinda — Ali ibn Abu Tolib, Talha ibn Ubaydulloh, Zubayr ibn al Avvom va Abdulloh ibn Mas’uddek eʼtiqodi siljimas insonlar bor edi. Ularning jangda oʻz mas’uliyatlari boʻlishiga qaramasdan aytarlik hech qanday qarshilikka uchrashmadi.

'''Oʻlimi'''

Abdulloh ibn Mas’ud r.a Xalifa Usmon r.a davrigacha yashagani maʼlumdir.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Islam-stub}}

[[Turkum:Sahobalar]]
[[Turkum:Sahoba hadis roviylari]]
[[Turkum:Uhud jangida ishtirok etgan sahobalar]]
[[Turkum:Badr jangida ishtirok etgan sahobalar]]</text>
      <sha1>9vh28jza6ahoz8x4dwq073nvoiuse8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elztal (Odenwald)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75773</id>
    <revision>
      <id>6269480</id>
      <parentid>5659447</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2396" sha1="1xv1e9h654xja7dmvzx0s5qmez1e6p5" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Elztal (Odenwald)
| mavqe = [[Kommuna]]
| mamlakat = Germaniya
| mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer
| mintaqa = Baden-Württemberg
| jadvalda mintaqa = Baden-Württemberg
| tuman turi = tuman
| tuman = Neckar-Odenwald-Kreis (tuman)
| jadvalda tuman = Neckar-Odenwald-Kreis (tuman)
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = DEU Elztal COA.svg
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 49 | lat_min = 23 | lat_sec = 9
 | lon_dir = E | lon_deg = 9 | lon_min = 11 | lon_sec = 25
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki boʻlinishi = 5 osttuman
| rahbar turi = 
| rahbar = [http://www.marco-eckl.de/ Marco Eckl]
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 46,63
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 198
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 5969
| sanalgan yil = 2010
| zichlik = 
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 06261, 06293, 06267
| pochta indeksi = 74834
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = MOS
| identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi
| raqamli identifikator = 08 2 25 117
| Commons turkumi = Elztal (Odenwald)
| sayt = http://www.elztal.de/
| sayt tili = de
}}
'''Elztal (Odenwald)''' — [[Germaniya]]ning [[Baden-Württemberg]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan kommuna. Ushbu kommuna [[Neckar-Odenwald-Kreis (tuman)|Neckar-Odenwald-Kreis]] tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 46,63&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Aholisi — 5969 kishi (2010).

== Geografiyasi ==
=== Hududi ===
Elztalning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan.

== Demografiyasi ==
{{Wikidata/Population}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{Commons turkum|Elztal}}

* [http://www.elztal.de/ Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070224185100/http://www.elztal.de/ |date=2007-02-24 }}

{{Germaniya:Neckar-Odenwald-Kreis tumani shaharlari}}

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Elztal (Odenwald)}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]  [[Turkum:Germaniya shaharlari]]


{{germany-geo-stub}}</text>
      <sha1>1xv1e9h654xja7dmvzx0s5qmez1e6p5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Egesheim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76666</id>
    <revision>
      <id>6269406</id>
      <parentid>5658730</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2268" sha1="0lb94gz6gy8icvatsd86yhvskd3sanl" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Egesheim
| mavqe = [[Kommuna]]
| mamlakat = Germaniya
| mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer
| mintaqa = Baden-Württemberg
| jadvalda mintaqa = Baden-Württemberg
| tuman turi = tuman
| tuman = Tuttlingen (tuman)
| jadvalda tuman = Tuttlingen (tuman)
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = Wappen Buchheim.svg
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 48 | lat_min = 7 | lat_sec = 1
 | lon_dir = E | lon_deg = 8 | lon_min = 51 | lon_sec = 21
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki boʻlinishi = 
| rahbar turi = 
| rahbar = Josef Bär
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 7,66
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 783
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 631
| sanalgan yil = 2010
| zichlik = 
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 07429
| pochta indeksi = 78592
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = TUT
| identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi
| raqamli identifikator = 08 3 27 013
| Commons turkumi = Egesheim
| sayt = http://www.egesheim.de
| sayt tili = de
}}
'''Egesheim''' — [[Germaniya]]ning [[Baden-Württemberg]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan kommuna. Ushbu kommuna [[Tuttlingen (tuman)|Tuttlingen]] tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 7,66&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. 631 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).

== Geografiyasi ==
=== Hududi ===
Egesheimning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan.

== Demografiyasi ==
{{Wikidata/Population}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{Commons turkum|Egesheim}}

* [http://www.egesheim.de Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150817061503/http://www.egesheim.de/ |date=2015-08-17 }}

{{Germaniya:Tuttlingen tumani shaharlari}}

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Egesheim}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]  [[Turkum:Germaniya shaharlari]]


{{germany-geo-stub}}</text>
      <sha1>0lb94gz6gy8icvatsd86yhvskd3sanl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Engersen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90037</id>
    <revision>
      <id>6269485</id>
      <parentid>5659495</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2200" sha1="6ta50hpg4lix315dkcx5cy1edon638o" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Engersen
| mavqe = [[Kommuna]]
| mamlakat = Germaniya
| mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer
| mintaqa = Saksoniya-Anhalt
| jadvalda mintaqa = Saksoniya-Anhalt
| tuman turi = tuman
| tuman = Salzwedel (tuman)
| jadvalda tuman = Salzwedel (tuman)
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = 
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 52 | lat_min = 37 | lat_sec = 0
 | lon_dir = E | lon_deg = 11 | lon_min = 20 | lon_sec = 35
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki boʻlinishi = 
| rahbar turi = 
| rahbar = 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 16,60
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 37
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 548
| sanalgan yil = 2006
| zichlik = 
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 039085
| pochta indeksi = 39638
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = SAW
| identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi
| raqamli identifikator = 15 0 81 120
| Commons turkumi = 
| sayt = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/
| sayt tili = de
}}
'''Engersen''' — [[Germaniya]]ning [[Saksoniya-Anhalt]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan kommuna. Ushbu kommuna [[Salzwedel (tuman)]] tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 16,60&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. 548 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).

== Geografiyasi ==
=== Hududi ===
Engersenning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan.

== Demografiyasi ==
{{Wikidata/Population}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{Commons turkum|Engersen}}

* [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }}

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Engersen}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]  [[Turkum:Germaniya shaharlari]]


{{germany-geo-stub}}</text>
      <sha1>6ta50hpg4lix315dkcx5cy1edon638o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Taulignan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284410</id>
    <revision>
      <id>6270154</id>
      <parentid>5651196</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>104477</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+gerb</comment>
      <origin>6270154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2240" sha1="nlywtczijvmjwg9pm19duipl2k41sx2" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Taulignan
| mavqe = [[Fransiya kommunalari|Kommuna]]
| mamlakat = Fransiya
| mintaqa turi = Fransiya mintaqalari{{!}}Mintaqa
| mintaqa = Rhône-Alpes
| jadvalda mintaqa = Rhône-Alpes
| tuman turi = Fransiya departamentlari{{!}}Departament
| tuman = Drôme (departament){{!}}Drôme
| jadvalda tuman = Drôme (departament){{!}}Drôme
| jamoat turi = Fransiya tumanlari{{!}}Arrondissement
| jamoat = Arrondissement Nyons{{!}}Nyons
| jadvalda jamoat = Arrondissement Nyons{{!}}Nyons
| qaram = kommuna
| gerb = Blason famille fr de Taulignan.svg
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 44 | lat_min = 27 | lat_sec = 0
 | lon_dir = E | lon_deg = 4 | lon_min = 59 | lon_sec = 0
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 300
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = Hokim
| rahbar = 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 34,5
| balandlik turi = Dengiz sathidan balandligi
| AP markazi balandligi = 203 - 760
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 1571
| sanalgan yil = 1999
| zichlik = 45,5
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 
| pochta indeksi = 26770
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = 
| identifikator turi = INSEE{{!}}INSEE kodi
| raqamli identifikator = 26348
| Commons turkumi = Taulignan
| sayt = 
| sayt tili = 
}}
'''Taulignan''' — [[Fransiya]]ning [[Rhône-Alpes]] mintaqasida joylashgan kommuna. [[Drôme (departament)|Drôme]] departamenti [[Arrondissement Nyons|Nyons]] tumani tarkibiga kiradi.

== Aholisi ==
1571 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). [[Aholi zichligi]] — har kvadrat kilometrga 45,5 nafar kishi.
{{Fransiya kommunasi aholi grafigi|id=26348}}

== Geografiyasi ==
Maydoni — 34,5&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Dengiz sathidan 203 – 760 m balandlikda joylashgan. 
{{Fransiya kommunasi xaritasi|id=26348}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]    [[Turkum:Drôme shaharlari]]


{{France-geo-stub}}
{{Tashqi havolalar}}{{Drôme departamenti kommunalari}}</text>
      <sha1>nlywtczijvmjwg9pm19duipl2k41sx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Étricourt-Manancourt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>315390</id>
    <revision>
      <id>6270122</id>
      <parentid>5654178</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>104477</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+gerb</comment>
      <origin>6270122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2241" sha1="bjneiljmi9uy2hzdl46fwso45m73je6" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Étricourt-Manancourt
| mavqe = [[Fransiya kommunalari|Kommuna]]
| mamlakat = Fransiya
| mintaqa turi = Fransiya mintaqalari{{!}}Mintaqa
| mintaqa = Pikardiya
| jadvalda mintaqa = Pikardiya
| tuman turi = Fransiya departamentlari{{!}}Departament
| tuman = Somme (departament){{!}}Somme
| jadvalda tuman = Somme (departament){{!}}Somme
| jamoat turi = Fransiya tumanlari{{!}}Arrondissement
| jamoat = Arrondissement Péronne{{!}}Péronne
| jadvalda jamoat = Arrondissement Péronne{{!}}Péronne
| qaram = kommuna
| gerb = Blason famille fr de Rohan-Chabot.svg
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 50 | lat_min = 2 | lat_sec = 0
 | lon_dir = E | lon_deg = 2 | lon_min = 59 | lon_sec = 0
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 300
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = Hokim
| rahbar = 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 11,0
| balandlik turi = Dengiz sathidan balandligi
| AP markazi balandligi = 77 - 145
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 435
| sanalgan yil = 2004
| zichlik = 39,5
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 
| pochta indeksi = 80360
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = 
| identifikator turi = INSEE{{!}}INSEE kodi
| raqamli identifikator = 80298
| Commons turkumi = Étricourt-Manancourt
| sayt = 
| sayt tili = 
}}
'''Étricourt-Manancourt''' — [[Fransiya]]ning [[Pikardiya]] mintaqasida joylashgan kommuna. [[Somme (departament)|Somme]] departamenti [[Arrondissement Péronne|Péronne]] tumani tarkibiga kiradi.

== Aholisi ==
435 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). [[Aholi zichligi]] — har kvadrat kilometrga 39,5 nafar kishi.
{{Fransiya kommunasi aholi grafigi|id=80298}}

== Geografiyasi ==
Maydoni — 11,0&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Dengiz sathidan 77 – 145 m balandlikda joylashgan. 
{{Fransiya kommunasi xaritasi|id=80298}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]    [[Turkum:Somme shaharlari]]


{{France-geo-stub}}
{{Tashqi havolalar}}</text>
      <sha1>bjneiljmi9uy2hzdl46fwso45m73je6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bayon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>440951</id>
    <revision>
      <id>6269430</id>
      <parentid>6148914</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3503" sha1="bcskrsck1uh0e2xagpnhvexyp5qybho" xml:space="preserve">'''Bayon''' — arabcha soʻz boʻlib, “aniqlik”, “ravshanlik”, “tavsiflash”, “ifodalash” kabi maʼnolarni anglatadi. Taʼlim jarayonida bayon diktant va insho oraligʻidagi ijodiy yozma ish turi hisoblanadi. Unda oʻquvchi eshitgan yoki oʻqigan matn mazmunini oʻz soʻzlari bilan yozma ravishda qayta ifodalaydi.

Bayon oʻquvchilarning tinglab tushunish, xotira, tafakkur va yozma nutq koʻnikmalarini rivojlantirishda muhim oʻrin tutadi. Shuningdek, u oʻquvchilarni mustaqil insho yozishga tayyorlash vositasi sifatida ham xizmat qiladi.

== Bayonning turlari ==

Metodik adabiyotlarda bayon bir necha mezonlarga koʻra tasniflanadi.

=== Shakli va maqsadiga koʻra ===

==== Ogʻzaki va yozma bayon ====

Bayon ogʻzaki va yozma shakllarda amalga oshiriladi. Yozma bayon esa oʻz navbatida quyidagi turlarga boʻlinadi:

* '''Taʼlimiy bayon''' — oʻquvchilarga bilim va koʻnikma berishga qaratilgan bayon turi.
* '''Tekshiruv bayoni''' — oʻquvchilarning egallagan bilim va malakalarini nazorat qilish maqsadida oʻtkaziladi.

==== Ijodiy bayon ====

Ijodiy bayon taʼlimiy bayonning murakkab turlaridan biri hisoblanadi. Unda oʻquvchi matnga tasviriy unsurlar qoʻshadi, ayrim lisoniy topshiriqlarni bajaradi yoki matnni boshqa shaxs tilidan qayta bayon qiladi. Baʼzan oʻqituvchi boshlab bergan hikoyani mustaqil davom ettirish ham ijodiy bayon tarkibiga kiradi.

=== Hajmiga koʻra ===

==== Batafsil bayon ====

Matn mazmunini barcha tafsilotlari va izchilligini сақлаган holda qayta hikoya qilishga asoslanadi. Bu tur xotirani mustahkamlashga xizmat qiladi.

==== Ixchamlashtirilgan bayon ====

Matndagi asosiy fikr va muhim oʻrinlarni ajratib olib, qisqa va mazmunli shaklda bayon qilishni nazarda tutadi.

==== Tanlama bayon ====

Matnning faqat maʼlum bir qismi yoki kerakli jihatlarini tanlab yozishdan iborat.

=== Xususiyatiga koʻra ===

==== Xabar yoki sujetli bayon ====

Voqea-hodisalar ketma-ketligini bayon qilishga asoslangan oddiy yozma ish turi. Unda shaxslar, shaharlar, xalq hayoti yoki muayyan faoliyat haqida maʼlumot beriladi.

==== Tavsifiy bayon ====

Narsa-buyum, hodisa yoki shaxsning tashqi belgilarini batafsil tasvirlashga qaratilgan bayon turi. Bunda tasviriy vositalardan unumli foydalanish talab qilinadi.

==== Muhokama bayoni ====

Matndagi asosiy fikrlarni tahlil qilish, sabab va oqibatlarni mantiqiy asoslashga qaratiladi. Oʻquvchi nafaqat voqeani bayon qiladi, balki unga oʻz munosabatini ham bildiradi.

==== Muallif uslubini сақловчи batafsil bayon ====

Matnni yozuvchi uslubiga xos tasviriy vositalar, iboralar va sintaktik qurilmalarni сақлаган holda qayta tiklashni nazarda tutadi.

== Bayon yozish bosqichlari ==

Bayon yozishda quyidagi tavsiyalarga amal qilish muhim hisoblanadi:

# Matnni diqqat bilan eshitish yoki oʻqish.
# Tushunarsiz soʻzlar maʼnosini aniqlash.
# Asosiy mazmun va tayanch fikrlarni ajratib olish.
# Matnni mantiqiy qismlarga boʻlib, reja tuzish.
# Fikrlarni izchil va ravon bayon qilish.
# Yozilgan matnni qayta oʻqib, imlo va tinish belgilarini tekshirish.

== Ahamiyati ==

Bayon oʻquvchilarning yozma nutqini rivojlantirish, fikrni mantiqiy va izchil ifodalash, matn bilan ishlash koʻnikmalarini shakllantirishda muhim metodik vosita hisoblanadi. U ona tili va adabiyot darslarida keng qoʻllanilib, oʻquvchilarning ijodiy tafakkurini rivojlantirishga xizmat qiladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.


{{chala}}


{{OʻzME}}</text>
      <sha1>bcskrsck1uh0e2xagpnhvexyp5qybho</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269431</id>
      <parentid>6269430</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:18:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3517" sha1="99cug5ey30yeylpotpkd0v4ztvtjj3z" xml:space="preserve">'''Bayon''' — [[Arab tili|arabcha]] soʻz boʻlib, “aniqlik”, “ravshanlik”, “tavsiflash”, “ifodalash” kabi maʼnolarni anglatadi. Taʼlim jarayonida bayon diktant va insho oraligʻidagi ijodiy yozma ish turi hisoblanadi. Unda oʻquvchi eshitgan yoki oʻqigan matn mazmunini oʻz soʻzlari bilan yozma ravishda qayta ifodalaydi.

Bayon oʻquvchilarning tinglab tushunish, xotira, tafakkur va yozma nutq koʻnikmalarini rivojlantirishda muhim oʻrin tutadi. Shuningdek, u oʻquvchilarni mustaqil insho yozishga tayyorlash vositasi sifatida ham xizmat qiladi.

== Bayonning turlari ==

Metodik adabiyotlarda bayon bir necha mezonlarga koʻra tasniflanadi.

=== Shakli va maqsadiga koʻra ===

==== Ogʻzaki va yozma bayon ====

Bayon ogʻzaki va yozma shakllarda amalga oshiriladi. Yozma bayon esa oʻz navbatida quyidagi turlarga boʻlinadi:

* '''Taʼlimiy bayon''' — oʻquvchilarga bilim va koʻnikma berishga qaratilgan bayon turi.
* '''Tekshiruv bayoni''' — oʻquvchilarning egallagan bilim va malakalarini nazorat qilish maqsadida oʻtkaziladi.

==== Ijodiy bayon ====

Ijodiy bayon taʼlimiy bayonning murakkab turlaridan biri hisoblanadi. Unda oʻquvchi matnga tasviriy unsurlar qoʻshadi, ayrim lisoniy topshiriqlarni bajaradi yoki matnni boshqa shaxs tilidan qayta bayon qiladi. Baʼzan oʻqituvchi boshlab bergan hikoyani mustaqil davom ettirish ham ijodiy bayon tarkibiga kiradi.

=== Hajmiga koʻra ===

==== Batafsil bayon ====

Matn mazmunini barcha tafsilotlari va izchilligini сақлаган holda qayta hikoya qilishga asoslanadi. Bu tur xotirani mustahkamlashga xizmat qiladi.

==== Ixchamlashtirilgan bayon ====

Matndagi asosiy fikr va muhim oʻrinlarni ajratib olib, qisqa va mazmunli shaklda bayon qilishni nazarda tutadi.

==== Tanlama bayon ====

Matnning faqat maʼlum bir qismi yoki kerakli jihatlarini tanlab yozishdan iborat.

=== Xususiyatiga koʻra ===

==== Xabar yoki sujetli bayon ====

Voqea-hodisalar ketma-ketligini bayon qilishga asoslangan oddiy yozma ish turi. Unda shaxslar, shaharlar, xalq hayoti yoki muayyan faoliyat haqida maʼlumot beriladi.

==== Tavsifiy bayon ====

Narsa-buyum, hodisa yoki shaxsning tashqi belgilarini batafsil tasvirlashga qaratilgan bayon turi. Bunda tasviriy vositalardan unumli foydalanish talab qilinadi.

==== Muhokama bayoni ====

Matndagi asosiy fikrlarni tahlil qilish, sabab va oqibatlarni mantiqiy asoslashga qaratiladi. Oʻquvchi nafaqat voqeani bayon qiladi, balki unga oʻz munosabatini ham bildiradi.

==== Muallif uslubini сақловчи batafsil bayon ====

Matnni yozuvchi uslubiga xos tasviriy vositalar, iboralar va sintaktik qurilmalarni сақлаган holda qayta tiklashni nazarda tutadi.

== Bayon yozish bosqichlari ==

Bayon yozishda quyidagi tavsiyalarga amal qilish muhim hisoblanadi:

# Matnni diqqat bilan eshitish yoki oʻqish.
# Tushunarsiz soʻzlar maʼnosini aniqlash.
# Asosiy mazmun va tayanch fikrlarni ajratib olish.
# Matnni mantiqiy qismlarga boʻlib, reja tuzish.
# Fikrlarni izchil va ravon bayon qilish.
# Yozilgan matnni qayta oʻqib, imlo va tinish belgilarini tekshirish.

== Ahamiyati ==

Bayon oʻquvchilarning yozma nutqini rivojlantirish, fikrni mantiqiy va izchil ifodalash, matn bilan ishlash koʻnikmalarini shakllantirishda muhim metodik vosita hisoblanadi. U ona tili va adabiyot darslarida keng qoʻllanilib, oʻquvchilarning ijodiy tafakkurini rivojlantirishga xizmat qiladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.


{{chala}}


{{OʻzME}}</text>
      <sha1>99cug5ey30yeylpotpkd0v4ztvtjj3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269432</id>
      <parentid>6269431</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3521" sha1="lpwv0lpd62xgcmjvaibt9vw62c0hvpq" xml:space="preserve">'''Bayon''' — [[Arab tili|arabcha]] soʻz boʻlib, ''“aniqlik”, “ravshanlik”, “tavsiflash”, “ifodalash”'' kabi maʼnolarni anglatadi. Taʼlim jarayonida bayon diktant va insho oraligʻidagi ijodiy yozma ish turi hisoblanadi. Unda oʻquvchi eshitgan yoki oʻqigan matn mazmunini oʻz soʻzlari bilan yozma ravishda qayta ifodalaydi.

Bayon oʻquvchilarning tinglab tushunish, xotira, tafakkur va yozma nutq koʻnikmalarini rivojlantirishda muhim oʻrin tutadi. Shuningdek, u oʻquvchilarni mustaqil insho yozishga tayyorlash vositasi sifatida ham xizmat qiladi.

== Bayonning turlari ==

Metodik adabiyotlarda bayon bir necha mezonlarga koʻra tasniflanadi.

=== Shakli va maqsadiga koʻra ===

==== Ogʻzaki va yozma bayon ====

Bayon ogʻzaki va yozma shakllarda amalga oshiriladi. Yozma bayon esa oʻz navbatida quyidagi turlarga boʻlinadi:

* '''Taʼlimiy bayon''' — oʻquvchilarga bilim va koʻnikma berishga qaratilgan bayon turi.
* '''Tekshiruv bayoni''' — oʻquvchilarning egallagan bilim va malakalarini nazorat qilish maqsadida oʻtkaziladi.

==== Ijodiy bayon ====

Ijodiy bayon taʼlimiy bayonning murakkab turlaridan biri hisoblanadi. Unda oʻquvchi matnga tasviriy unsurlar qoʻshadi, ayrim lisoniy topshiriqlarni bajaradi yoki matnni boshqa shaxs tilidan qayta bayon qiladi. Baʼzan oʻqituvchi boshlab bergan hikoyani mustaqil davom ettirish ham ijodiy bayon tarkibiga kiradi.

=== Hajmiga koʻra ===

==== Batafsil bayon ====

Matn mazmunini barcha tafsilotlari va izchilligini сақлаган holda qayta hikoya qilishga asoslanadi. Bu tur xotirani mustahkamlashga xizmat qiladi.

==== Ixchamlashtirilgan bayon ====

Matndagi asosiy fikr va muhim oʻrinlarni ajratib olib, qisqa va mazmunli shaklda bayon qilishni nazarda tutadi.

==== Tanlama bayon ====

Matnning faqat maʼlum bir qismi yoki kerakli jihatlarini tanlab yozishdan iborat.

=== Xususiyatiga koʻra ===

==== Xabar yoki sujetli bayon ====

Voqea-hodisalar ketma-ketligini bayon qilishga asoslangan oddiy yozma ish turi. Unda shaxslar, shaharlar, xalq hayoti yoki muayyan faoliyat haqida maʼlumot beriladi.

==== Tavsifiy bayon ====

Narsa-buyum, hodisa yoki shaxsning tashqi belgilarini batafsil tasvirlashga qaratilgan bayon turi. Bunda tasviriy vositalardan unumli foydalanish talab qilinadi.

==== Muhokama bayoni ====

Matndagi asosiy fikrlarni tahlil qilish, sabab va oqibatlarni mantiqiy asoslashga qaratiladi. Oʻquvchi nafaqat voqeani bayon qiladi, balki unga oʻz munosabatini ham bildiradi.

==== Muallif uslubini сақловчи batafsil bayon ====

Matnni yozuvchi uslubiga xos tasviriy vositalar, iboralar va sintaktik qurilmalarni сақлаган holda qayta tiklashni nazarda tutadi.

== Bayon yozish bosqichlari ==

Bayon yozishda quyidagi tavsiyalarga amal qilish muhim hisoblanadi:

# Matnni diqqat bilan eshitish yoki oʻqish.
# Tushunarsiz soʻzlar maʼnosini aniqlash.
# Asosiy mazmun va tayanch fikrlarni ajratib olish.
# Matnni mantiqiy qismlarga boʻlib, reja tuzish.
# Fikrlarni izchil va ravon bayon qilish.
# Yozilgan matnni qayta oʻqib, imlo va tinish belgilarini tekshirish.

== Ahamiyati ==

Bayon oʻquvchilarning yozma nutqini rivojlantirish, fikrni mantiqiy va izchil ifodalash, matn bilan ishlash koʻnikmalarini shakllantirishda muhim metodik vosita hisoblanadi. U ona tili va adabiyot darslarida keng qoʻllanilib, oʻquvchilarning ijodiy tafakkurini rivojlantirishga xizmat qiladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.


{{chala}}


{{OʻzME}}</text>
      <sha1>lpwv0lpd62xgcmjvaibt9vw62c0hvpq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269433</id>
      <parentid>6269432</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3529" sha1="tkj0nle2mb3th3fvs51ualdfnsc5nsz" xml:space="preserve">'''Bayon''' — [[Arab tili|arabcha]] soʻz boʻlib, ''“aniqlik”, “ravshanlik”, “tavsiflash”, “ifodalash”'' kabi maʼnolarni anglatadi. Taʼlim jarayonida bayon [[diktant]] va [[insho]] oraligʻidagi ijodiy yozma ish turi hisoblanadi. Unda oʻquvchi eshitgan yoki oʻqigan matn mazmunini oʻz soʻzlari bilan yozma ravishda qayta ifodalaydi.

Bayon oʻquvchilarning tinglab tushunish, xotira, tafakkur va yozma nutq koʻnikmalarini rivojlantirishda muhim oʻrin tutadi. Shuningdek, u oʻquvchilarni mustaqil insho yozishga tayyorlash vositasi sifatida ham xizmat qiladi.

== Bayonning turlari ==

Metodik adabiyotlarda bayon bir necha mezonlarga koʻra tasniflanadi.

=== Shakli va maqsadiga koʻra ===

==== Ogʻzaki va yozma bayon ====

Bayon ogʻzaki va yozma shakllarda amalga oshiriladi. Yozma bayon esa oʻz navbatida quyidagi turlarga boʻlinadi:

* '''Taʼlimiy bayon''' — oʻquvchilarga bilim va koʻnikma berishga qaratilgan bayon turi.
* '''Tekshiruv bayoni''' — oʻquvchilarning egallagan bilim va malakalarini nazorat qilish maqsadida oʻtkaziladi.

==== Ijodiy bayon ====

Ijodiy bayon taʼlimiy bayonning murakkab turlaridan biri hisoblanadi. Unda oʻquvchi matnga tasviriy unsurlar qoʻshadi, ayrim lisoniy topshiriqlarni bajaradi yoki matnni boshqa shaxs tilidan qayta bayon qiladi. Baʼzan oʻqituvchi boshlab bergan hikoyani mustaqil davom ettirish ham ijodiy bayon tarkibiga kiradi.

=== Hajmiga koʻra ===

==== Batafsil bayon ====

Matn mazmunini barcha tafsilotlari va izchilligini сақлаган holda qayta hikoya qilishga asoslanadi. Bu tur xotirani mustahkamlashga xizmat qiladi.

==== Ixchamlashtirilgan bayon ====

Matndagi asosiy fikr va muhim oʻrinlarni ajratib olib, qisqa va mazmunli shaklda bayon qilishni nazarda tutadi.

==== Tanlama bayon ====

Matnning faqat maʼlum bir qismi yoki kerakli jihatlarini tanlab yozishdan iborat.

=== Xususiyatiga koʻra ===

==== Xabar yoki sujetli bayon ====

Voqea-hodisalar ketma-ketligini bayon qilishga asoslangan oddiy yozma ish turi. Unda shaxslar, shaharlar, xalq hayoti yoki muayyan faoliyat haqida maʼlumot beriladi.

==== Tavsifiy bayon ====

Narsa-buyum, hodisa yoki shaxsning tashqi belgilarini batafsil tasvirlashga qaratilgan bayon turi. Bunda tasviriy vositalardan unumli foydalanish talab qilinadi.

==== Muhokama bayoni ====

Matndagi asosiy fikrlarni tahlil qilish, sabab va oqibatlarni mantiqiy asoslashga qaratiladi. Oʻquvchi nafaqat voqeani bayon qiladi, balki unga oʻz munosabatini ham bildiradi.

==== Muallif uslubini сақловчи batafsil bayon ====

Matnni yozuvchi uslubiga xos tasviriy vositalar, iboralar va sintaktik qurilmalarni сақлаган holda qayta tiklashni nazarda tutadi.

== Bayon yozish bosqichlari ==

Bayon yozishda quyidagi tavsiyalarga amal qilish muhim hisoblanadi:

# Matnni diqqat bilan eshitish yoki oʻqish.
# Tushunarsiz soʻzlar maʼnosini aniqlash.
# Asosiy mazmun va tayanch fikrlarni ajratib olish.
# Matnni mantiqiy qismlarga boʻlib, reja tuzish.
# Fikrlarni izchil va ravon bayon qilish.
# Yozilgan matnni qayta oʻqib, imlo va tinish belgilarini tekshirish.

== Ahamiyati ==

Bayon oʻquvchilarning yozma nutqini rivojlantirish, fikrni mantiqiy va izchil ifodalash, matn bilan ishlash koʻnikmalarini shakllantirishda muhim metodik vosita hisoblanadi. U ona tili va adabiyot darslarida keng qoʻllanilib, oʻquvchilarning ijodiy tafakkurini rivojlantirishga xizmat qiladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.


{{chala}}


{{OʻzME}}</text>
      <sha1>tkj0nle2mb3th3fvs51ualdfnsc5nsz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269439</id>
      <parentid>6269433</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3543" sha1="cn581zih35p8asdf816acr7l3n5eib8" xml:space="preserve">'''Bayon''' — [[Arab tili|arabcha]] soʻz boʻlib, ''“aniqlik”, “ravshanlik”, “tavsiflash”, “ifodalash”'' kabi maʼnolarni anglatadi. Taʼlim jarayonida bayon [[diktant]] va [[insho]] oraligʻidagi ijodiy yozma ish turi hisoblanadi. Unda oʻquvchi eshitgan yoki oʻqigan matn mazmunini oʻz soʻzlari bilan yozma ravishda qayta ifodalaydi.

Bayon oʻquvchilarning tinglab tushunish, xotira, tafakkur va yozma nutq koʻnikmalarini rivojlantirishda muhim oʻrin tutadi. Shuningdek, u oʻquvchilarni mustaqil insho yozishga tayyorlash vositasi sifatida ham xizmat qiladi.

== Bayonning turlari ==

Metodik adabiyotlarda bayon bir necha mezonlarga koʻra tasniflanadi.

=== Shakli va maqsadiga koʻra ===

==== Ogʻzaki va yozma bayon ====

Bayon ogʻzaki va yozma shakllarda amalga oshiriladi. Yozma bayon esa oʻz navbatida quyidagi turlarga boʻlinadi:

* '''Taʼlimiy bayon''' — oʻquvchilarga bilim va koʻnikma berishga qaratilgan bayon turi.
* '''Tekshiruv bayoni''' — oʻquvchilarning egallagan bilim va malakalarini nazorat qilish maqsadida oʻtkaziladi.

==== Ijodiy bayon ====

Ijodiy bayon taʼlimiy bayonning murakkab turlaridan biri hisoblanadi. Unda oʻquvchi matnga tasviriy unsurlar qoʻshadi, ayrim lisoniy topshiriqlarni bajaradi yoki matnni boshqa shaxs tilidan qayta bayon qiladi. Baʼzan oʻqituvchi boshlab bergan hikoyani mustaqil davom ettirish ham ijodiy bayon tarkibiga kiradi.

=== Hajmiga koʻra ===

==== Batafsil bayon ====

Matn mazmunini barcha tafsilotlari va izchilligini сақлаган holda qayta hikoya qilishga asoslanadi. Bu tur xotirani mustahkamlashga xizmat qiladi.

==== Ixchamlashtirilgan bayon ====

Matndagi asosiy fikr va muhim oʻrinlarni ajratib olib, qisqa va mazmunli shaklda bayon qilishni nazarda tutadi.

==== Tanlama bayon ====

Matnning faqat maʼlum bir qismi yoki kerakli jihatlarini tanlab yozishdan iborat.

=== Xususiyatiga koʻra ===

==== Xabar yoki sujetli bayon ====

Voqea-hodisalar ketma-ketligini bayon qilishga asoslangan oddiy yozma ish turi. Unda shaxslar, shaharlar, xalq hayoti yoki muayyan faoliyat haqida maʼlumot beriladi.

==== Tavsifiy bayon ====

Narsa-buyum, hodisa yoki shaxsning tashqi belgilarini batafsil tasvirlashga qaratilgan bayon turi. Bunda tasviriy vositalardan unumli foydalanish talab qilinadi.

==== Muhokama bayoni ====

Matndagi asosiy fikrlarni tahlil qilish, sabab va oqibatlarni mantiqiy asoslashga qaratiladi. Oʻquvchi nafaqat voqeani bayon qiladi, balki unga oʻz munosabatini ham bildiradi.

==== Muallif uslubini сақловчи batafsil bayon ====

Matnni yozuvchi uslubiga xos tasviriy vositalar, iboralar va sintaktik qurilmalarni сақлаган holda qayta tiklashni nazarda tutadi.

== Bayon yozish bosqichlari ==

Bayon yozishda quyidagi tavsiyalarga amal qilish muhim hisoblanadi:

# Matnni diqqat bilan eshitish yoki oʻqish.
# Tushunarsiz soʻzlar maʼnosini aniqlash.
# Asosiy mazmun va tayanch fikrlarni ajratib olish.
# Matnni mantiqiy qismlarga boʻlib, reja tuzish.
# Fikrlarni izchil va ravon bayon qilish.
# Yozilgan matnni qayta oʻqib, imlo va tinish belgilarini tekshirish.

== Ahamiyati ==

Bayon oʻquvchilarning yozma nutqini rivojlantirish, fikrni mantiqiy va izchil ifodalash, matn bilan ishlash koʻnikmalarini shakllantirishda muhim metodik vosita hisoblanadi. U ona tili va adabiyot darslarida keng qoʻllanilib, oʻquvchilarning ijodiy tafakkurini rivojlantirishga xizmat qiladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.


{{chala}}

== Manbalar ==
{{OʻzME}}</text>
      <sha1>cn581zih35p8asdf816acr7l3n5eib8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269440</id>
      <parentid>6269439</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3556" sha1="2e3tyktm4w56385mtaycq2sf5an2sl9" xml:space="preserve">'''Bayon''' — [[Arab tili|arabcha]] soʻz boʻlib, ''“aniqlik”, “ravshanlik”, “tavsiflash”, “ifodalash”'' kabi maʼnolarni anglatadi. Taʼlim jarayonida bayon [[diktant]] va [[insho]] oraligʻidagi ijodiy yozma ish turi hisoblanadi. Unda oʻquvchi eshitgan yoki oʻqigan matn mazmunini oʻz soʻzlari bilan yozma ravishda qayta ifodalaydi.

Bayon oʻquvchilarning tinglab tushunish, xotira, tafakkur va yozma nutq koʻnikmalarini rivojlantirishda muhim oʻrin tutadi. Shuningdek, u oʻquvchilarni mustaqil insho yozishga tayyorlash vositasi sifatida ham xizmat qiladi.

== Bayonning turlari ==

Metodik adabiyotlarda bayon bir necha mezonlarga koʻra tasniflanadi.

=== Shakli va maqsadiga koʻra ===

==== Ogʻzaki va yozma bayon ====

Bayon ogʻzaki va yozma shakllarda amalga oshiriladi. Yozma bayon esa oʻz navbatida quyidagi turlarga boʻlinadi:

* '''Taʼlimiy bayon''' — oʻquvchilarga bilim va koʻnikma berishga qaratilgan bayon turi.
* '''Tekshiruv bayoni''' — oʻquvchilarning egallagan bilim va malakalarini nazorat qilish maqsadida oʻtkaziladi.

==== Ijodiy bayon ====

Ijodiy bayon taʼlimiy bayonning murakkab turlaridan biri hisoblanadi. Unda oʻquvchi matnga tasviriy unsurlar qoʻshadi, ayrim lisoniy topshiriqlarni bajaradi yoki matnni boshqa shaxs tilidan qayta bayon qiladi. Baʼzan oʻqituvchi boshlab bergan hikoyani mustaqil davom ettirish ham ijodiy bayon tarkibiga kiradi.

=== Hajmiga koʻra ===

==== Batafsil bayon ====

Matn mazmunini barcha tafsilotlari va izchilligini сақлаган holda qayta hikoya qilishga asoslanadi. Bu tur xotirani mustahkamlashga xizmat qiladi.

==== Ixchamlashtirilgan bayon ====

Matndagi asosiy fikr va muhim oʻrinlarni ajratib olib, qisqa va mazmunli shaklda bayon qilishni nazarda tutadi.

==== Tanlama bayon ====

Matnning faqat maʼlum bir qismi yoki kerakli jihatlarini tanlab yozishdan iborat.

=== Xususiyatiga koʻra ===

==== Xabar yoki sujetli bayon ====

Voqea-hodisalar ketma-ketligini bayon qilishga asoslangan oddiy yozma ish turi. Unda shaxslar, shaharlar, xalq hayoti yoki muayyan faoliyat haqida maʼlumot beriladi.

==== Tavsifiy bayon ====

Narsa-buyum, hodisa yoki shaxsning tashqi belgilarini batafsil tasvirlashga qaratilgan bayon turi. Bunda tasviriy vositalardan unumli foydalanish talab qilinadi.

==== Muhokama bayoni ====

Matndagi asosiy fikrlarni tahlil qilish, sabab va oqibatlarni mantiqiy asoslashga qaratiladi. Oʻquvchi nafaqat voqeani bayon qiladi, balki unga oʻz munosabatini ham bildiradi.

==== Muallif uslubini сақловчи batafsil bayon ====

Matnni yozuvchi uslubiga xos tasviriy vositalar, iboralar va sintaktik qurilmalarni сақлаган holda qayta tiklashni nazarda tutadi.

== Bayon yozish bosqichlari ==

Bayon yozishda quyidagi tavsiyalarga amal qilish muhim hisoblanadi:

# Matnni diqqat bilan eshitish yoki oʻqish.
# Tushunarsiz soʻzlar maʼnosini aniqlash.
# Asosiy mazmun va tayanch fikrlarni ajratib olish.
# Matnni mantiqiy qismlarga boʻlib, reja tuzish.
# Fikrlarni izchil va ravon bayon qilish.
# Yozilgan matnni qayta oʻqib, imlo va tinish belgilarini tekshirish.

== Ahamiyati ==

Bayon oʻquvchilarning yozma nutqini rivojlantirish, fikrni mantiqiy va izchil ifodalash, matn bilan ishlash koʻnikmalarini shakllantirishda muhim metodik vosita hisoblanadi. U ona tili va adabiyot darslarida keng qoʻllanilib, oʻquvchilarning ijodiy tafakkurini rivojlantirishga xizmat qiladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.


{{chala}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}</text>
      <sha1>2e3tyktm4w56385mtaycq2sf5an2sl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Balaton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>441117</id>
    <revision>
      <id>6270108</id>
      <parentid>4917573</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Vengriya geografiyasi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6270108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="929" sha1="d8qi8obwew3x3g8ox04nn1tzxqkzw4m" xml:space="preserve">'''Balaton''' — Vengriyadagi koʻl. Oʻrta Dunay pasttekisligida, 105 m balandlikda. Maydoni 596&amp;nbsp;km², uz. 78&amp;nbsp;km. Oʻrtacha chuq. 3 m (eng chuqur joyi 11 m). Balaton koʻlining oʻrni tektonik harakatlar natijasida vujudga kelgan. Shimoliy-gʻarbiy qirgʻoqlari baland, tik va parchalangan, qirgʻoqlarining qolgan qismi past, qumloq, baʼzan botqoqlik. Balatonga bir necha daryo quyiladi, eng kattasi — Zala. Shio daryosi oqib chiqadi va u kanallar orqali Dunay daryosiga quyiladi. Kema qatnaydi. Yozda suvning temperaturasi 20°. Balaton atroflari Vengriyadagi yirik kurort va turizm rni. Mineral buloq koʻp.

Kema qatnovi va baliq ovlash yoʻlga qoʻyilgan. Balaton sohilida Kestxey va Shiofok shaharlari joylashgan. Tixan landshaft qoʻriqxonasi (zakaznik), Kish-balaton rezervati bor.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}

[[Turkum:Vengriya geografiyasi]]</text>
      <sha1>d8qi8obwew3x3g8ox04nn1tzxqkzw4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bursit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>443674</id>
    <revision>
      <id>6269929</id>
      <parentid>4977231</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4117" sha1="5wa9e2j6dm4o6jiu7u943hr82s9z15r" xml:space="preserve">{{Infobox_Disease||Name=Bursit|Image=Bursitis_Elbow_WC.JPG|Caption=Локтевой бурсит|DiseasesDB=31623|ICD10={{ICD10|M|70}}-{{ICD10|M|71}}|ICD9={{ICD9|727.3}}|ICDO=|OMIM=|MedlinePlus=000419|eMedicineSubj=emerg|eMedicineTopic=74|MeshID=D002062|izoh=Bo‘g‘im shilliq xaltachalarining yallig‘lanishi}}

'''Bursit''' ([[yunon tili|yun.]] bursa — xaltacha) — boʻgʻim shilliq xaltachasining ([[boʻgʻim]] atrofidagi va ayrim [[suyak]] boʻrtmalari ustidagi) [[yalligʻlanish]]i. [[Gavda temperaturasi|Harorat]]ning koʻtarilishi va xaltachada suyuqlik ([[ekssudat]]) toʻplanishi bilan kechadi. [[Kasallik]]ning kechishiga koʻra oʻtkir, oʻrtacha oʻtkir, surunkali va qaytalaydigan, shuningdek spesifik (zaxm, sil, [[revmatizm]], [[brutsellyoz]] va hokazo) hamda nospesifik xillari tafovut qilinadi. Oʻtkir B.ga har xil shikastlanishlar ([[lat yeyish]], shilinish, chaqalanish), baʼzan oʻtkir yoki surunkali infeksiyalar ([[tomoq]] [[ogʻriq|ogʻrigʻi]], [[tumov]]), [[diatez]] sabab boʻladi. Surunkali B. [[kasb]]ga oid boʻlib, koʻproq ish [[jarayon]]ida tizza va tirsak boʻgʻimiga zoʻr keladigan kishilarda kuzatiladi&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Etiologiyasi va patogenezi. ==
Infeksiya boʻgʻim xaltasi shilliq pardasiga toʻgʻridan-toʻgʻri (yaralardan, shilingan joylardan) va gematogen ([[gripp]] yoki [[Oʻtkir tonzillit|anginadan]] soʻng) yoʻl bilan, shuningdek, yaqin atrofdagi yiring oʻchogʻida kechayotgan jarayon orqasida oʻtadi. Kamdan-kam hollarda spesifik „sil yoki [[soʻzak]]&lt;nowiki/&gt;“ bursitlar kuzatiladi. Uzoq vaqt davom etuvchi travmatizatsiya tufayli kelib chiqadigan (masalan, naqqoshlarda, kon qazuvchilarda, asfalt yotqizuvchilarda) kasb bilan bogʻliq xronik bursitlar xarakterlidir.

== Patologik-anatomik manzarasi ==
Seroz yoki yiringli yalligʻlanish manzarasi, boʻgʻim xaltasi shilliq pardasining giperemiyasi, toʻqimalarning shishganligi kuzatiladi. Shilliq pardali xaltada seroz, shilimshiq-fibrinoz yoki yiringli ekssudat toʻplanadi. Travmatik bursit holatlarida ekssudat gemorragik boʻlishi mumkin. Xronik va oʻtkir bursitlar bir-biridan farqlanadi.

== Klinik manzarasi ==
Oʻtkir bursitga uning tez kechishi, ogʻriq haroratning balandligi xosdir. Bunda boʻgʻim xaltasining shishganligi, uning usti qizarganligi, baʼzan esa flyuktuatsiya aniqlanadi. Agar shilliq pardali xalta boʻgʻim boʻshligʻi bilan tutashsa (masalan, tizza boʻgʻimida), yalligʻlanish jarayoni boʻgʻim xaltasiga oʻtishi mumkin. Yiringlash koʻproq boʻgʻim tashqarisida aniqlanadi, ahyon-ahyonda teri perforatsiyasi yuz beradi, bitmaydigan oqma yaralar paydo boʻladi. Xronik bursitda ham boʻgʻim xaltasi shishganligi va oʻrtacha mahalliy ogʻriq kuzatiladi. Yalligʻlanishning ayrim hollarida xalta sezilarli ravishda kattalashadi. Xalta devorlari qalinlashadi, u seroz ekssudat bilan toʻladi, ekssudat tarkibida esa koʻpgina fibrin boʻladi. Fibrining quyuqlashishi guruch donasiga oʻxshash va „boʻgʻim sichqonlari“ („mans artigulare“) deb ataluvchi yot jismlarning paydo boʻHshiga olib keladi, ularning mavjudligi esa vaqti-vaqti bilan kasallangan qoi yoki oyoq funksiyasini buzib turadi.

== Differensial diagnozi ==
Bursitni [[Artrit|artritdan]], [[Osteomiyelit|osteomiyelitdan]], teri osti  abssessidan va [[Flegmona|flegmonadan]] farq qilish lozim. 

== Davosi ==
Oʻtkir bursit avj olganda dastlab kasallangan qoʻl yoki oyoqni tinch saqlash, immobilizatsiya qilish hamda issiq muolajalarni qoʻllash zarur. Shilliq pardali xalta bir necha marta punksiya qilinadi, ekssudat chiqarib tashlanadi va boʻshliqqa antibiotiklar yubonladi, shundan soʻng esa qisuvchi bogʻlov bilan bogʻlanadi. Yiringli bursitlarda yiring oʻchogʻi yoriladi. Xronik hollarda radikal operatsiya — shilliq pardali xalta ekstirpatsiyasi oʻtkaziladi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Umumiy xirurgiya Yangi asr avlodi 2008|author=Oripov O.}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==

&lt;references /&gt;
[[Turkum:Alifbo boʻyicha kasalliklar]]
[[Turkum:Kasalliklar]]
[[Turkum:Xirurgik kasalliklar]]
[[Turkum:Tibbiyot]]</text>
      <sha1>5wa9e2j6dm4o6jiu7u943hr82s9z15r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269930</id>
      <parentid>6269929</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4122" sha1="qaj1zk22juken5lj5vb67temckrbvyw" xml:space="preserve">{{Infobox_Disease||Name=Bursit|Image=Bursitis_Elbow_WC.JPG|Caption=Локтевой бурсит|DiseasesDB=31623|ICD10={{ICD10|M|70}}-{{ICD10|M|71}}|ICD9={{ICD9|727.3}}|ICDO=|OMIM=|MedlinePlus=000419|eMedicineSubj=emerg|eMedicineTopic=74|MeshID=D002062|izoh=Bo‘g‘im shilliq xaltachalarining yallig‘lanishi}}

'''Bursit''' ([[yunon tili|yunoncha:]] bursa — xaltacha) — boʻgʻim shilliq xaltachasining ([[boʻgʻim]] atrofidagi va ayrim [[suyak]] boʻrtmalari ustidagi) [[yalligʻlanish]]i. [[Gavda temperaturasi|Harorat]]ning koʻtarilishi va xaltachada suyuqlik ([[ekssudat]]) toʻplanishi bilan kechadi. [[Kasallik]]ning kechishiga koʻra oʻtkir, oʻrtacha oʻtkir, surunkali va qaytalaydigan, shuningdek spesifik (zaxm, sil, [[revmatizm]], [[brutsellyoz]] va hokazo) hamda nospesifik xillari tafovut qilinadi. Oʻtkir B.ga har xil shikastlanishlar ([[lat yeyish]], shilinish, chaqalanish), baʼzan oʻtkir yoki surunkali infeksiyalar ([[tomoq]] [[ogʻriq|ogʻrigʻi]], [[tumov]]), [[diatez]] sabab boʻladi. Surunkali B. [[kasb]]ga oid boʻlib, koʻproq ish [[jarayon]]ida tizza va tirsak boʻgʻimiga zoʻr keladigan kishilarda kuzatiladi&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Etiologiyasi va patogenezi. ==
Infeksiya boʻgʻim xaltasi shilliq pardasiga toʻgʻridan-toʻgʻri (yaralardan, shilingan joylardan) va gematogen ([[gripp]] yoki [[Oʻtkir tonzillit|anginadan]] soʻng) yoʻl bilan, shuningdek, yaqin atrofdagi yiring oʻchogʻida kechayotgan jarayon orqasida oʻtadi. Kamdan-kam hollarda spesifik „sil yoki [[soʻzak]]&lt;nowiki/&gt;“ bursitlar kuzatiladi. Uzoq vaqt davom etuvchi travmatizatsiya tufayli kelib chiqadigan (masalan, naqqoshlarda, kon qazuvchilarda, asfalt yotqizuvchilarda) kasb bilan bogʻliq xronik bursitlar xarakterlidir.

== Patologik-anatomik manzarasi ==
Seroz yoki yiringli yalligʻlanish manzarasi, boʻgʻim xaltasi shilliq pardasining giperemiyasi, toʻqimalarning shishganligi kuzatiladi. Shilliq pardali xaltada seroz, shilimshiq-fibrinoz yoki yiringli ekssudat toʻplanadi. Travmatik bursit holatlarida ekssudat gemorragik boʻlishi mumkin. Xronik va oʻtkir bursitlar bir-biridan farqlanadi.

== Klinik manzarasi ==
Oʻtkir bursitga uning tez kechishi, ogʻriq haroratning balandligi xosdir. Bunda boʻgʻim xaltasining shishganligi, uning usti qizarganligi, baʼzan esa flyuktuatsiya aniqlanadi. Agar shilliq pardali xalta boʻgʻim boʻshligʻi bilan tutashsa (masalan, tizza boʻgʻimida), yalligʻlanish jarayoni boʻgʻim xaltasiga oʻtishi mumkin. Yiringlash koʻproq boʻgʻim tashqarisida aniqlanadi, ahyon-ahyonda teri perforatsiyasi yuz beradi, bitmaydigan oqma yaralar paydo boʻladi. Xronik bursitda ham boʻgʻim xaltasi shishganligi va oʻrtacha mahalliy ogʻriq kuzatiladi. Yalligʻlanishning ayrim hollarida xalta sezilarli ravishda kattalashadi. Xalta devorlari qalinlashadi, u seroz ekssudat bilan toʻladi, ekssudat tarkibida esa koʻpgina fibrin boʻladi. Fibrining quyuqlashishi guruch donasiga oʻxshash va „boʻgʻim sichqonlari“ („mans artigulare“) deb ataluvchi yot jismlarning paydo boʻHshiga olib keladi, ularning mavjudligi esa vaqti-vaqti bilan kasallangan qoi yoki oyoq funksiyasini buzib turadi.

== Differensial diagnozi ==
Bursitni [[Artrit|artritdan]], [[Osteomiyelit|osteomiyelitdan]], teri osti  abssessidan va [[Flegmona|flegmonadan]] farq qilish lozim. 

== Davosi ==
Oʻtkir bursit avj olganda dastlab kasallangan qoʻl yoki oyoqni tinch saqlash, immobilizatsiya qilish hamda issiq muolajalarni qoʻllash zarur. Shilliq pardali xalta bir necha marta punksiya qilinadi, ekssudat chiqarib tashlanadi va boʻshliqqa antibiotiklar yubonladi, shundan soʻng esa qisuvchi bogʻlov bilan bogʻlanadi. Yiringli bursitlarda yiring oʻchogʻi yoriladi. Xronik hollarda radikal operatsiya — shilliq pardali xalta ekstirpatsiyasi oʻtkaziladi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Umumiy xirurgiya Yangi asr avlodi 2008|author=Oripov O.}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==

&lt;references /&gt;
[[Turkum:Alifbo boʻyicha kasalliklar]]
[[Turkum:Kasalliklar]]
[[Turkum:Xirurgik kasalliklar]]
[[Turkum:Tibbiyot]]</text>
      <sha1>qaj1zk22juken5lj5vb67temckrbvyw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269931</id>
      <parentid>6269930</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4126" sha1="qmjgfxh4lgl9szva38vbj0yjvmgjzhl" xml:space="preserve">{{Infobox_Disease||Name=Bursit|Image=Bursitis_Elbow_WC.JPG|Caption=Локтевой бурсит|DiseasesDB=31623|ICD10={{ICD10|M|70}}-{{ICD10|M|71}}|ICD9={{ICD9|727.3}}|ICDO=|OMIM=|MedlinePlus=000419|eMedicineSubj=emerg|eMedicineTopic=74|MeshID=D002062|izoh=Bo‘g‘im shilliq xaltachalarining yallig‘lanishi}}

'''Bursit''' ([[yunon tili|yunoncha:]] bursa — ''xaltacha'') — boʻgʻim shilliq xaltachasining ([[boʻgʻim]] atrofidagi va ayrim [[suyak]] boʻrtmalari ustidagi) [[yalligʻlanish]]i. [[Gavda temperaturasi|Harorat]]ning koʻtarilishi va xaltachada suyuqlik ([[ekssudat]]) toʻplanishi bilan kechadi. [[Kasallik]]ning kechishiga koʻra oʻtkir, oʻrtacha oʻtkir, surunkali va qaytalaydigan, shuningdek spesifik (zaxm, sil, [[revmatizm]], [[brutsellyoz]] va hokazo) hamda nospesifik xillari tafovut qilinadi. Oʻtkir B.ga har xil shikastlanishlar ([[lat yeyish]], shilinish, chaqalanish), baʼzan oʻtkir yoki surunkali infeksiyalar ([[tomoq]] [[ogʻriq|ogʻrigʻi]], [[tumov]]), [[diatez]] sabab boʻladi. Surunkali B. [[kasb]]ga oid boʻlib, koʻproq ish [[jarayon]]ida tizza va tirsak boʻgʻimiga zoʻr keladigan kishilarda kuzatiladi&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Etiologiyasi va patogenezi. ==
Infeksiya boʻgʻim xaltasi shilliq pardasiga toʻgʻridan-toʻgʻri (yaralardan, shilingan joylardan) va gematogen ([[gripp]] yoki [[Oʻtkir tonzillit|anginadan]] soʻng) yoʻl bilan, shuningdek, yaqin atrofdagi yiring oʻchogʻida kechayotgan jarayon orqasida oʻtadi. Kamdan-kam hollarda spesifik „sil yoki [[soʻzak]]&lt;nowiki/&gt;“ bursitlar kuzatiladi. Uzoq vaqt davom etuvchi travmatizatsiya tufayli kelib chiqadigan (masalan, naqqoshlarda, kon qazuvchilarda, asfalt yotqizuvchilarda) kasb bilan bogʻliq xronik bursitlar xarakterlidir.

== Patologik-anatomik manzarasi ==
Seroz yoki yiringli yalligʻlanish manzarasi, boʻgʻim xaltasi shilliq pardasining giperemiyasi, toʻqimalarning shishganligi kuzatiladi. Shilliq pardali xaltada seroz, shilimshiq-fibrinoz yoki yiringli ekssudat toʻplanadi. Travmatik bursit holatlarida ekssudat gemorragik boʻlishi mumkin. Xronik va oʻtkir bursitlar bir-biridan farqlanadi.

== Klinik manzarasi ==
Oʻtkir bursitga uning tez kechishi, ogʻriq haroratning balandligi xosdir. Bunda boʻgʻim xaltasining shishganligi, uning usti qizarganligi, baʼzan esa flyuktuatsiya aniqlanadi. Agar shilliq pardali xalta boʻgʻim boʻshligʻi bilan tutashsa (masalan, tizza boʻgʻimida), yalligʻlanish jarayoni boʻgʻim xaltasiga oʻtishi mumkin. Yiringlash koʻproq boʻgʻim tashqarisida aniqlanadi, ahyon-ahyonda teri perforatsiyasi yuz beradi, bitmaydigan oqma yaralar paydo boʻladi. Xronik bursitda ham boʻgʻim xaltasi shishganligi va oʻrtacha mahalliy ogʻriq kuzatiladi. Yalligʻlanishning ayrim hollarida xalta sezilarli ravishda kattalashadi. Xalta devorlari qalinlashadi, u seroz ekssudat bilan toʻladi, ekssudat tarkibida esa koʻpgina fibrin boʻladi. Fibrining quyuqlashishi guruch donasiga oʻxshash va „boʻgʻim sichqonlari“ („mans artigulare“) deb ataluvchi yot jismlarning paydo boʻHshiga olib keladi, ularning mavjudligi esa vaqti-vaqti bilan kasallangan qoi yoki oyoq funksiyasini buzib turadi.

== Differensial diagnozi ==
Bursitni [[Artrit|artritdan]], [[Osteomiyelit|osteomiyelitdan]], teri osti  abssessidan va [[Flegmona|flegmonadan]] farq qilish lozim. 

== Davosi ==
Oʻtkir bursit avj olganda dastlab kasallangan qoʻl yoki oyoqni tinch saqlash, immobilizatsiya qilish hamda issiq muolajalarni qoʻllash zarur. Shilliq pardali xalta bir necha marta punksiya qilinadi, ekssudat chiqarib tashlanadi va boʻshliqqa antibiotiklar yubonladi, shundan soʻng esa qisuvchi bogʻlov bilan bogʻlanadi. Yiringli bursitlarda yiring oʻchogʻi yoriladi. Xronik hollarda radikal operatsiya — shilliq pardali xalta ekstirpatsiyasi oʻtkaziladi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Umumiy xirurgiya Yangi asr avlodi 2008|author=Oripov O.}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==

&lt;references /&gt;
[[Turkum:Alifbo boʻyicha kasalliklar]]
[[Turkum:Kasalliklar]]
[[Turkum:Xirurgik kasalliklar]]
[[Turkum:Tibbiyot]]</text>
      <sha1>qmjgfxh4lgl9szva38vbj0yjvmgjzhl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269932</id>
      <parentid>6269931</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:43:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4138" sha1="akmvirl832uszghxjv64x0gj4f05srt" xml:space="preserve">{{Infobox_Disease||Name=Bursit|Image=Bursitis_Elbow_WC.JPG|Caption=Локтевой бурсит|DiseasesDB=31623|ICD10={{ICD10|M|70}}-{{ICD10|M|71}}|ICD9={{ICD9|727.3}}|ICDO=|OMIM=|MedlinePlus=000419|eMedicineSubj=emerg|eMedicineTopic=74|MeshID=D002062|izoh=Bo‘g‘im shilliq xaltachalarining yallig‘lanishi}}

'''Bursit''' ([[yunon tili|yunoncha:]] bursa — ''xaltacha'') — boʻgʻim shilliq xaltachasining ([[boʻgʻim]] atrofidagi va ayrim [[suyak]] boʻrtmalari ustidagi) [[yalligʻlanish]]i. [[Gavda temperaturasi|Harorat]]ning koʻtarilishi va xaltachada suyuqlik ([[ekssudat]]) toʻplanishi bilan kechadi. [[Kasallik]]ning kechishiga koʻra oʻtkir, oʻrtacha oʻtkir, surunkali va qaytalaydigan, shuningdek spesifik (zaxm, sil, [[revmatizm]], [[brutsellyoz]] va hokazo) hamda nospesifik xillari tafovut qilinadi. Oʻtkir B.ga har xil shikastlanishlar ([[lat yeyish]], shilinish, chaqalanish), baʼzan oʻtkir yoki surunkali infeksiyalar ([[tomoq]] [[ogʻriq|ogʻrigʻi]], [[tumov]]), [[diatez]] sabab boʻladi. Surunkali B. [[kasb]]ga oid boʻlib, koʻproq ish [[jarayon]]ida tizza va tirsak boʻgʻimiga zoʻr keladigan kishilarda kuzatiladi&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Etiologiyasi va patogenezi. ==
Infeksiya boʻgʻim xaltasi shilliq pardasiga toʻgʻridan-toʻgʻri (yaralardan, shilingan joylardan) va gematogen ([[gripp]] yoki [[Oʻtkir tonzillit|anginadan]] soʻng) yoʻl bilan, shuningdek, yaqin atrofdagi yiring oʻchogʻida kechayotgan jarayon orqasida oʻtadi. Kamdan-kam hollarda spesifik „sil yoki [[soʻzak]]&lt;nowiki/&gt;“ bursitlar kuzatiladi. Uzoq vaqt davom etuvchi travmatizatsiya tufayli kelib chiqadigan (masalan, naqqoshlarda, kon qazuvchilarda, asfalt yotqizuvchilarda) kasb bilan bogʻliq xronik bursitlar xarakterlidir.

== Patologik-anatomik manzarasi ==
Seroz yoki yiringli yalligʻlanish manzarasi, boʻgʻim xaltasi shilliq pardasining giperemiyasi, toʻqimalarning shishganligi kuzatiladi. Shilliq pardali xaltada seroz, shilimshiq-fibrinoz yoki yiringli ekssudat toʻplanadi. Travmatik bursit holatlarida ekssudat gemorragik boʻlishi mumkin. Xronik va oʻtkir bursitlar bir-biridan farqlanadi.

== Klinik manzarasi ==
Oʻtkir bursitga uning tez kechishi, ogʻriq haroratning balandligi xosdir. Bunda boʻgʻim xaltasining shishganligi, uning usti qizarganligi, baʼzan esa flyuktuatsiya aniqlanadi. Agar shilliq pardali xalta boʻgʻim boʻshligʻi bilan tutashsa (masalan, tizza boʻgʻimida), yalligʻlanish jarayoni boʻgʻim xaltasiga oʻtishi mumkin. Yiringlash koʻproq boʻgʻim tashqarisida aniqlanadi, ahyon-ahyonda teri perforatsiyasi yuz beradi, bitmaydigan oqma yaralar paydo boʻladi. Xronik bursitda ham boʻgʻim xaltasi shishganligi va oʻrtacha mahalliy ogʻriq kuzatiladi. Yalligʻlanishning ayrim hollarida xalta sezilarli ravishda kattalashadi. Xalta devorlari qalinlashadi, u seroz ekssudat bilan toʻladi, ekssudat tarkibida esa koʻpgina fibrin boʻladi. Fibrining quyuqlashishi guruch donasiga oʻxshash va „boʻgʻim sichqonlari“ („mans artigulare“) deb ataluvchi yot jismlarning paydo boʻHshiga olib keladi, ularning mavjudligi esa vaqti-vaqti bilan kasallangan qoi yoki oyoq funksiyasini buzib turadi.

== Differensial diagnozi ==
Bursitni [[Artrit|artritdan]], [[Osteomiyelit|osteomiyelitdan]], teri osti  abssessidan va [[Flegmona|flegmonadan]] farq qilish lozim. 

== Davosi ==
Oʻtkir bursit avj olganda dastlab kasallangan qoʻl yoki oyoqni tinch saqlash, immobilizatsiya qilish hamda issiq muolajalarni qoʻllash zarur. Shilliq pardali xalta bir necha marta punksiya qilinadi, ekssudat chiqarib tashlanadi va boʻshliqqa antibiotiklar yubonladi, shundan soʻng esa qisuvchi bogʻlov bilan bogʻlanadi. Yiringli bursitlarda yiring oʻchogʻi yoriladi. Xronik hollarda radikal operatsiya — shilliq pardali xalta ekstirpatsiyasi oʻtkaziladi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Umumiy xirurgiya Yangi asr avlodi 2008|author=Oripov O.}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
&lt;references /&gt;
[[Turkum:Alifbo boʻyicha kasalliklar]]
[[Turkum:Kasalliklar]]
[[Turkum:Xirurgik kasalliklar]]
[[Turkum:Tibbiyot]]</text>
      <sha1>akmvirl832uszghxjv64x0gj4f05srt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269933</id>
      <parentid>6269932</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4139" sha1="42g380d03iwaiwn310cn592il9lry2h" xml:space="preserve">{{Infobox_Disease||Name=Bursit|Image=Bursitis_Elbow_WC.JPG|Caption=Локтевой бурсит|DiseasesDB=31623|ICD10={{ICD10|M|70}}-{{ICD10|M|71}}|ICD9={{ICD9|727.3}}|ICDO=|OMIM=|MedlinePlus=000419|eMedicineSubj=emerg|eMedicineTopic=74|MeshID=D002062|izoh=Bo‘g‘im shilliq xaltachalarining yallig‘lanishi}}

'''Bursit''' ([[yunon tili|yunoncha:]] bursa — ''xaltacha'') — boʻgʻim shilliq xaltachasining ([[boʻgʻim]] atrofidagi va ayrim [[suyak]] boʻrtmalari ustidagi) [[yalligʻlanish]]i. [[Gavda temperaturasi|Harorat]]ning koʻtarilishi va xaltachada suyuqlik ([[ekssudat]]) toʻplanishi bilan kechadi. [[Kasallik]]ning kechishiga koʻra oʻtkir, oʻrtacha oʻtkir, surunkali va qaytalaydigan, shuningdek spesifik (zaxm, sil, [[revmatizm]], [[brutsellyoz]] va hokazo) hamda nospesifik xillari tafovut qilinadi. Oʻtkir B.ga har xil shikastlanishlar ([[lat yeyish]], shilinish, chaqalanish), baʼzan oʻtkir yoki surunkali infeksiyalar ([[tomoq]] [[ogʻriq|ogʻrigʻi]], [[tumov]]), [[diatez]] sabab boʻladi. Surunkali B. [[kasb]]ga oid boʻlib, koʻproq ish [[jarayon]]ida tizza va tirsak boʻgʻimiga zoʻr keladigan kishilarda kuzatiladi&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Etiologiyasi va patogenezi. ==
Infeksiya boʻgʻim xaltasi shilliq pardasiga toʻgʻridan-toʻgʻri (yaralardan, shilingan joylardan) va gematogen ([[gripp]] yoki [[Oʻtkir tonzillit|anginadan]] soʻng) yoʻl bilan, shuningdek, yaqin atrofdagi yiring oʻchogʻida kechayotgan jarayon orqasida oʻtadi. Kamdan-kam hollarda spesifik „sil yoki [[soʻzak]]&lt;nowiki/&gt;“ bursitlar kuzatiladi. Uzoq vaqt davom etuvchi travmatizatsiya tufayli kelib chiqadigan (masalan, naqqoshlarda, kon qazuvchilarda, asfalt yotqizuvchilarda) kasb bilan bogʻliq xronik bursitlar xarakterlidir.

== Patologik-anatomik manzarasi ==
Seroz yoki yiringli yalligʻlanish manzarasi, boʻgʻim xaltasi shilliq pardasining giperemiyasi, toʻqimalarning shishganligi kuzatiladi. Shilliq pardali xaltada seroz, shilimshiq-fibrinoz yoki yiringli ekssudat toʻplanadi. Travmatik bursit holatlarida ekssudat gemorragik boʻlishi mumkin. Xronik va oʻtkir bursitlar bir-biridan farqlanadi.

== Klinik manzarasi ==
Oʻtkir bursitga uning tez kechishi, ogʻriq haroratning balandligi xosdir. Bunda boʻgʻim xaltasining shishganligi, uning usti qizarganligi, baʼzan esa flyuktuatsiya aniqlanadi. Agar shilliq pardali xalta boʻgʻim boʻshligʻi bilan tutashsa (masalan, tizza boʻgʻimida), yalligʻlanish jarayoni boʻgʻim xaltasiga oʻtishi mumkin. Yiringlash koʻproq boʻgʻim tashqarisida aniqlanadi, ahyon-ahyonda teri perforatsiyasi yuz beradi, bitmaydigan oqma yaralar paydo boʻladi. Xronik bursitda ham boʻgʻim xaltasi shishganligi va oʻrtacha mahalliy ogʻriq kuzatiladi. Yalligʻlanishning ayrim hollarida xalta sezilarli ravishda kattalashadi. Xalta devorlari qalinlashadi, u seroz ekssudat bilan toʻladi, ekssudat tarkibida esa koʻpgina fibrin boʻladi. Fibrining quyuqlashishi guruch donasiga oʻxshash va „boʻgʻim sichqonlari“ („mans artigulare“) deb ataluvchi yot jismlarning paydo boʻHshiga olib keladi, ularning mavjudligi esa vaqti-vaqti bilan kasallangan qoi yoki oyoq funksiyasini buzib turadi.

== Differensial diagnozi ==
Bursitni [[Artrit|artritdan]], [[Osteomiyelit|osteomiyelitdan]], teri osti  abssessidan va [[Flegmona|flegmonadan]] farq qilish lozim. 

== Davosi ==
Oʻtkir bursit avj olganda dastlab kasallangan qoʻl yoki oyoqni tinch saqlash, immobilizatsiya qilish hamda issiq muolajalarni qoʻllash zarur. Shilliq pardali xalta bir necha marta punksiya qilinadi, ekssudat chiqarib tashlanadi va boʻshliqqa antibiotiklar yubonladi, shundan soʻng esa qisuvchi bogʻlov bilan bogʻlanadi. Yiringli bursitlarda yiring oʻchogʻi yoriladi. Xronik hollarda radikal operatsiya — shilliq pardali xalta ekstirpatsiyasi oʻtkaziladi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Umumiy xirurgiya Yangi asr avlodi 2008|author=Oripov O.}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
&lt;references /&gt;

[[Turkum:Alifbo boʻyicha kasalliklar]]
[[Turkum:Kasalliklar]]
[[Turkum:Xirurgik kasalliklar]]
[[Turkum:Tibbiyot]]</text>
      <sha1>42g380d03iwaiwn310cn592il9lry2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Venalar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>448521</id>
    <revision>
      <id>6269959</id>
      <parentid>5377369</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2264" sha1="b43kaxaw7kh6xz16avn9b4apufjrqfe" xml:space="preserve">[[Fayl:Venous system en.svg|thumb|342x342px|[[Odam]] venalari (ingliz tilidagi diagramma)]]
'''Venalar''' ([[Lotin tili|lotincha]]: vena — vena, koʻk qon tomir) — v&lt;nowiki/&gt;https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Fiziologiya&lt;nowiki/&gt;enoz [[Qon|qonni]] ([[karbonat angidrid]] bilan toʻyingan) aʼzo va [[Toʻqima|toʻqimalardan]] [[Yurak|yurakka]] olib keluvchi kon tomirlar (oʻpka venalari bundan mustasno, ular arterial qon tashiydi). Odamda uchta venalar tizimi mavjud. Yuqori kovak vena gavdaning yuqori yarmi ([[Kalla (biologiya)|bosh]], [[boʻyin]], qoʻl va [[koʻkrak]])dan yurakka qon keltiradi, pastki kovak vena gavdaning pastki yarmi ([[oyoq]], [[chanoq]], yonbosh, qorin boʻshligʻidagi juft aʼzolar va [[jigar]])dan yurakka qon oʻtkazadi; darvoza (qopqa) vena qorin boʻshligʻidagi (jigardan boshqa) toq aʼzolardan jigarga venoz qon keltiradi va jigardan tozalanib chiqqan qon pastki kovak venaga, gavdaning hamma qismidan keladigan qon esa yurakning oʻng boʻlmasiga quyiladi. Kislorodi kamaygan, toʻqimalarda moddalar almashinuvida hosil boʻlgan chiqindilar, karbonat angidrid (CO2) bilan toʻyingan (venoz) qon kovak venalar orqali yurakka boradi. Oʻpkada karbonat angidrid gazidan tozalanib, kislorod bilan toʻyingan (arterial) qon oʻpka venalari orqali yurakning chap boʻlmasiga quyiladi. Venalar devori [[Arteriyalar|arteriya]] devoriga qaraganda yupqaroq, elastik toʻqimasi va muskullari ham kamroq boʻlgani uchun bu tomirlar osongina puchayadi va yoriladi. Koʻpchilik venalarda qopqoqlar (klapanlar) borligi uchun qon oqimi faqat yurakka yoʻnaladi, teskari oqa olmaydi. Venalarda qon arteriyalardagiga nisbatan sekin oqadi. Har bir arteriya yonida ikkitadan vena bor. Teri osti arteriyalari yonida venalar boʻlmaydi. Baʼzi kovak aʼzolar (bachadon, toʻgʻri ichak, qovuq va b.) atrofida venalar juda koʻp boʻlib, ular hatto vena chigalini hosil qiladi. Organizmdan qon chiqarish, dori yuborish, qon quyishda teri ostidagi venalar (koʻpincha tirsak venasi, yosh bolalarda boʻyinturuq venasi)dan foydalaniladi. Venalar kasalliklaridan venalarning varikoz kengayishi, tromboflebit koʻproq uchraydi.

== Yana qarang ==
* [[Arteriyalar|Arteriya]]

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


{{chala}}</text>
      <sha1>b43kaxaw7kh6xz16avn9b4apufjrqfe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269960</id>
      <parentid>6269959</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2259" sha1="fhoih2fku6mjlcg1x3thobwdomdsnfd" xml:space="preserve">[[Fayl:Venous system en.svg|thumb|342x342px|[[Odam]] venalari (ingliz tilidagi diagramma)]]
'''Venalar''' ([[Lotin tili|lotincha]]: vena — vena, koʻk qon tomir)&lt;ref&gt;https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Fiziologiya&lt;nowiki/&gt;enoz&lt;/ref&gt;[[Qon|qonni]] ([[karbonat angidrid]] bilan toʻyingan) aʼzo va [[Toʻqima|toʻqimalardan]] [[Yurak|yurakka]] olib keluvchi kon tomirlar (oʻpka venalari bundan mustasno, ular arterial qon tashiydi). Odamda uchta venalar tizimi mavjud. Yuqori kovak vena gavdaning yuqori yarmi ([[Kalla (biologiya)|bosh]], [[boʻyin]], qoʻl va [[koʻkrak]])dan yurakka qon keltiradi, pastki kovak vena gavdaning pastki yarmi ([[oyoq]], [[chanoq]], yonbosh, qorin boʻshligʻidagi juft aʼzolar va [[jigar]])dan yurakka qon oʻtkazadi; darvoza (qopqa) vena qorin boʻshligʻidagi (jigardan boshqa) toq aʼzolardan jigarga venoz qon keltiradi va jigardan tozalanib chiqqan qon pastki kovak venaga, gavdaning hamma qismidan keladigan qon esa yurakning oʻng boʻlmasiga quyiladi. Kislorodi kamaygan, toʻqimalarda moddalar almashinuvida hosil boʻlgan chiqindilar, karbonat angidrid (CO2) bilan toʻyingan (venoz) qon kovak venalar orqali yurakka boradi. Oʻpkada karbonat angidrid gazidan tozalanib, kislorod bilan toʻyingan (arterial) qon oʻpka venalari orqali yurakning chap boʻlmasiga quyiladi. Venalar devori [[Arteriyalar|arteriya]] devoriga qaraganda yupqaroq, elastik toʻqimasi va muskullari ham kamroq boʻlgani uchun bu tomirlar osongina puchayadi va yoriladi. Koʻpchilik venalarda qopqoqlar (klapanlar) borligi uchun qon oqimi faqat yurakka yoʻnaladi, teskari oqa olmaydi. Venalarda qon arteriyalardagiga nisbatan sekin oqadi. Har bir arteriya yonida ikkitadan vena bor. Teri osti arteriyalari yonida venalar boʻlmaydi. Baʼzi kovak aʼzolar (bachadon, toʻgʻri ichak, qovuq va b.) atrofida venalar juda koʻp boʻlib, ular hatto vena chigalini hosil qiladi. Organizmdan qon chiqarish, dori yuborish, qon quyishda teri ostidagi venalar (koʻpincha tirsak venasi, yosh bolalarda boʻyinturuq venasi)dan foydalaniladi. Venalar kasalliklaridan venalarning varikoz kengayishi, tromboflebit koʻproq uchraydi.

== Yana qarang ==
* [[Arteriyalar|Arteriya]]

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


{{chala}}</text>
      <sha1>fhoih2fku6mjlcg1x3thobwdomdsnfd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269961</id>
      <parentid>6269960</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2264" sha1="6s8c3yt0o7rlduw6h7mmtlqghcfzj60" xml:space="preserve">[[Fayl:Venous system en.svg|thumb|342x342px|[[Odam]] venalari (ingliz tilidagi diagramma)]]
'''Venalar''' ([[Lotin tili|lotincha]]: vena — vena, koʻk qon tomir)&lt;ref&gt;https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Fiziologiya&lt;nowiki/&gt;enoz&lt;/ref&gt; – [[Qon|qonni]] ([[karbonat angidrid]] bilan toʻyingan) aʼzo va [[Toʻqima|toʻqimalardan]] [[Yurak|yurakka]] olib keluvchi kon tomirlar (oʻpka venalari bundan mustasno, ular arterial qon tashiydi). Odamda uchta venalar tizimi mavjud. Yuqori kovak vena gavdaning yuqori yarmi ([[Kalla (biologiya)|bosh]], [[boʻyin]], qoʻl va [[koʻkrak]])dan yurakka qon keltiradi, pastki kovak vena gavdaning pastki yarmi ([[oyoq]], [[chanoq]], yonbosh, qorin boʻshligʻidagi juft aʼzolar va [[jigar]])dan yurakka qon oʻtkazadi; darvoza (qopqa) vena qorin boʻshligʻidagi (jigardan boshqa) toq aʼzolardan jigarga venoz qon keltiradi va jigardan tozalanib chiqqan qon pastki kovak venaga, gavdaning hamma qismidan keladigan qon esa yurakning oʻng boʻlmasiga quyiladi. Kislorodi kamaygan, toʻqimalarda moddalar almashinuvida hosil boʻlgan chiqindilar, karbonat angidrid (CO2) bilan toʻyingan (venoz) qon kovak venalar orqali yurakka boradi. Oʻpkada karbonat angidrid gazidan tozalanib, kislorod bilan toʻyingan (arterial) qon oʻpka venalari orqali yurakning chap boʻlmasiga quyiladi. Venalar devori [[Arteriyalar|arteriya]] devoriga qaraganda yupqaroq, elastik toʻqimasi va muskullari ham kamroq boʻlgani uchun bu tomirlar osongina puchayadi va yoriladi. Koʻpchilik venalarda qopqoqlar (klapanlar) borligi uchun qon oqimi faqat yurakka yoʻnaladi, teskari oqa olmaydi. Venalarda qon arteriyalardagiga nisbatan sekin oqadi. Har bir arteriya yonida ikkitadan vena bor. Teri osti arteriyalari yonida venalar boʻlmaydi. Baʼzi kovak aʼzolar (bachadon, toʻgʻri ichak, qovuq va b.) atrofida venalar juda koʻp boʻlib, ular hatto vena chigalini hosil qiladi. Organizmdan qon chiqarish, dori yuborish, qon quyishda teri ostidagi venalar (koʻpincha tirsak venasi, yosh bolalarda boʻyinturuq venasi)dan foydalaniladi. Venalar kasalliklaridan venalarning varikoz kengayishi, tromboflebit koʻproq uchraydi.

== Yana qarang ==
* [[Arteriyalar|Arteriya]]

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


{{chala}}</text>
      <sha1>6s8c3yt0o7rlduw6h7mmtlqghcfzj60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269962</id>
      <parentid>6269961</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2268" sha1="852yhst0s1b70x9ju0whtc1o523hene" xml:space="preserve">[[Fayl:Venous system en.svg|thumb|342x342px|[[Odam]] venalari (ingliz tilidagi diagramma)]]
'''Venalar''' ([[Lotin tili|lotincha]]: vena — ''vena, koʻk qon tomir'')&lt;ref&gt;https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Fiziologiya&lt;nowiki/&gt;enoz&lt;/ref&gt; – [[Qon|qonni]] ([[karbonat angidrid]] bilan toʻyingan) aʼzo va [[Toʻqima|toʻqimalardan]] [[Yurak|yurakka]] olib keluvchi kon tomirlar (oʻpka venalari bundan mustasno, ular arterial qon tashiydi). Odamda uchta venalar tizimi mavjud. Yuqori kovak vena gavdaning yuqori yarmi ([[Kalla (biologiya)|bosh]], [[boʻyin]], qoʻl va [[koʻkrak]])dan yurakka qon keltiradi, pastki kovak vena gavdaning pastki yarmi ([[oyoq]], [[chanoq]], yonbosh, qorin boʻshligʻidagi juft aʼzolar va [[jigar]])dan yurakka qon oʻtkazadi; darvoza (qopqa) vena qorin boʻshligʻidagi (jigardan boshqa) toq aʼzolardan jigarga venoz qon keltiradi va jigardan tozalanib chiqqan qon pastki kovak venaga, gavdaning hamma qismidan keladigan qon esa yurakning oʻng boʻlmasiga quyiladi. Kislorodi kamaygan, toʻqimalarda moddalar almashinuvida hosil boʻlgan chiqindilar, karbonat angidrid (CO2) bilan toʻyingan (venoz) qon kovak venalar orqali yurakka boradi. Oʻpkada karbonat angidrid gazidan tozalanib, kislorod bilan toʻyingan (arterial) qon oʻpka venalari orqali yurakning chap boʻlmasiga quyiladi. Venalar devori [[Arteriyalar|arteriya]] devoriga qaraganda yupqaroq, elastik toʻqimasi va muskullari ham kamroq boʻlgani uchun bu tomirlar osongina puchayadi va yoriladi. Koʻpchilik venalarda qopqoqlar (klapanlar) borligi uchun qon oqimi faqat yurakka yoʻnaladi, teskari oqa olmaydi. Venalarda qon arteriyalardagiga nisbatan sekin oqadi. Har bir arteriya yonida ikkitadan vena bor. Teri osti arteriyalari yonida venalar boʻlmaydi. Baʼzi kovak aʼzolar (bachadon, toʻgʻri ichak, qovuq va b.) atrofida venalar juda koʻp boʻlib, ular hatto vena chigalini hosil qiladi. Organizmdan qon chiqarish, dori yuborish, qon quyishda teri ostidagi venalar (koʻpincha tirsak venasi, yosh bolalarda boʻyinturuq venasi)dan foydalaniladi. Venalar kasalliklaridan venalarning varikoz kengayishi, tromboflebit koʻproq uchraydi.

== Yana qarang ==
* [[Arteriyalar|Arteriya]]

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


{{chala}}</text>
      <sha1>852yhst0s1b70x9ju0whtc1o523hene</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269963</id>
      <parentid>6269962</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:53:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2269" sha1="sn3fmxbl02cnixdak1576tlq0wfi7ei" xml:space="preserve">[[Fayl:Venous system en.svg|thumb|342x342px|[[Odam]] venalari (ingliz tilidagi diagramma)]]
'''Venalar''' ([[Lotin tili|lotincha]]: vena — ''vena, koʻk qon tomir'')&lt;ref&gt;https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Fiziologiya&lt;nowiki/&gt;enoz&lt;/ref&gt; – [[Qon|qonni]] ([[karbonat angidrid]] bilan toʻyingan) aʼzo va [[Toʻqima|toʻqimalardan]] [[Yurak|yurakka]] olib keluvchi kon tomirlar (oʻpka venalari bundan mustasno, ular arterial qon tashiydi). Odamda uchta venalar tizimi mavjud. Yuqori kovak vena gavdaning yuqori yarmi ([[Kalla (biologiya)|bosh]], [[boʻyin]], qoʻl va [[koʻkrak]])dan yurakka qon keltiradi, pastki kovak vena gavdaning pastki yarmi ([[oyoq]], [[chanoq]], yonbosh, qorin boʻshligʻidagi juft aʼzolar va [[jigar]])dan yurakka qon oʻtkazadi; darvoza (qopqa) vena qorin boʻshligʻidagi (jigardan boshqa) toq aʼzolardan jigarga venoz qon keltiradi va jigardan tozalanib chiqqan qon pastki kovak venaga, gavdaning hamma qismidan keladigan qon esa yurakning oʻng boʻlmasiga quyiladi. Kislorodi kamaygan, toʻqimalarda moddalar almashinuvida hosil boʻlgan chiqindilar, karbonat angidrid (CO2) bilan toʻyingan (venoz) qon kovak venalar orqali yurakka boradi. Oʻpkada karbonat angidrid gazidan tozalanib, kislorod bilan toʻyingan (arterial) qon oʻpka venalari orqali yurakning chap boʻlmasiga quyiladi. Venalar devori [[Arteriyalar|arteriya]] devoriga qaraganda yupqaroq, elastik toʻqimasi va muskullari ham kamroq boʻlgani uchun bu tomirlar osongina puchayadi va yoriladi. Koʻpchilik venalarda qopqoqlar (klapanlar) borligi uchun qon oqimi faqat yurakka yoʻnaladi, teskari oqa olmaydi. Venalarda qon arteriyalardagiga nisbatan sekin oqadi. Har bir arteriya yonida ikkitadan vena bor. Teri osti arteriyalari yonida venalar boʻlmaydi. Baʼzi kovak aʼzolar (bachadon, toʻgʻri ichak, qovuq va b.) atrofida venalar juda koʻp boʻlib, ular hatto vena chigalini hosil qiladi. Organizmdan qon chiqarish, dori yuborish, qon quyishda teri ostidagi venalar (koʻpincha tirsak venasi, yosh bolalarda boʻyinturuq venasi)dan foydalaniladi. Venalar kasalliklaridan venalarning varikoz kengayishi, tromboflebit koʻproq uchraydi.

== Yana qarang ==
* [[Arteriyalar|Arteriya]]

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.


{{chala}}</text>
      <sha1>sn3fmxbl02cnixdak1576tlq0wfi7ei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269964</id>
      <parentid>6269963</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2283" sha1="mlsoc3uzyv3et7ufj6hsnm7v7zpivji" xml:space="preserve">[[Fayl:Venous system en.svg|thumb|342x342px|[[Odam]] venalari (ingliz tilidagi diagramma)]]
'''Venalar''' ([[Lotin tili|lotincha]]: vena — ''vena, koʻk qon tomir'')&lt;ref&gt;https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Fiziologiya&lt;nowiki/&gt;enoz&lt;/ref&gt; – [[Qon|qonni]] ([[karbonat angidrid]] bilan toʻyingan) aʼzo va [[Toʻqima|toʻqimalardan]] [[Yurak|yurakka]] olib keluvchi kon tomirlar (oʻpka venalari bundan mustasno, ular arterial qon tashiydi). Odamda uchta venalar tizimi mavjud. Yuqori kovak vena gavdaning yuqori yarmi ([[Kalla (biologiya)|bosh]], [[boʻyin]], qoʻl va [[koʻkrak]])dan yurakka qon keltiradi, pastki kovak vena gavdaning pastki yarmi ([[oyoq]], [[chanoq]], yonbosh, qorin boʻshligʻidagi juft aʼzolar va [[jigar]])dan yurakka qon oʻtkazadi; darvoza (qopqa) vena qorin boʻshligʻidagi (jigardan boshqa) toq aʼzolardan jigarga venoz qon keltiradi va jigardan tozalanib chiqqan qon pastki kovak venaga, gavdaning hamma qismidan keladigan qon esa yurakning oʻng boʻlmasiga quyiladi. Kislorodi kamaygan, toʻqimalarda moddalar almashinuvida hosil boʻlgan chiqindilar, karbonat angidrid (CO2) bilan toʻyingan (venoz) qon kovak venalar orqali yurakka boradi. Oʻpkada karbonat angidrid gazidan tozalanib, kislorod bilan toʻyingan (arterial) qon oʻpka venalari orqali yurakning chap boʻlmasiga quyiladi. Venalar devori [[Arteriyalar|arteriya]] devoriga qaraganda yupqaroq, elastik toʻqimasi va muskullari ham kamroq boʻlgani uchun bu tomirlar osongina puchayadi va yoriladi. Koʻpchilik venalarda qopqoqlar (klapanlar) borligi uchun qon oqimi faqat yurakka yoʻnaladi, teskari oqa olmaydi. Venalarda qon arteriyalardagiga nisbatan sekin oqadi. Har bir arteriya yonida ikkitadan vena bor. Teri osti arteriyalari yonida venalar boʻlmaydi. Baʼzi kovak aʼzolar (bachadon, toʻgʻri ichak, qovuq va b.) atrofida venalar juda koʻp boʻlib, ular hatto vena chigalini hosil qiladi. Organizmdan qon chiqarish, dori yuborish, qon quyishda teri ostidagi venalar (koʻpincha tirsak venasi, yosh bolalarda boʻyinturuq venasi)dan foydalaniladi. Venalar kasalliklaridan venalarning varikoz kengayishi, tromboflebit koʻproq uchraydi.

== Yana qarang ==
* [[Arteriyalar|Arteriya]]

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

== Manbalar ==
{{chala}}</text>
      <sha1>mlsoc3uzyv3et7ufj6hsnm7v7zpivji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269965</id>
      <parentid>6269964</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:53:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2296" sha1="hfe0fg3mgj94pssqtckt3fuahvx29aj" xml:space="preserve">[[Fayl:Venous system en.svg|thumb|342x342px|[[Odam]] venalari (ingliz tilidagi diagramma)]]
'''Venalar''' ([[Lotin tili|lotincha]]: vena — ''vena, koʻk qon tomir'')&lt;ref&gt;https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Fiziologiya&lt;nowiki/&gt;enoz&lt;/ref&gt; – [[Qon|qonni]] ([[karbonat angidrid]] bilan toʻyingan) aʼzo va [[Toʻqima|toʻqimalardan]] [[Yurak|yurakka]] olib keluvchi kon tomirlar (oʻpka venalari bundan mustasno, ular arterial qon tashiydi). Odamda uchta venalar tizimi mavjud. Yuqori kovak vena gavdaning yuqori yarmi ([[Kalla (biologiya)|bosh]], [[boʻyin]], qoʻl va [[koʻkrak]])dan yurakka qon keltiradi, pastki kovak vena gavdaning pastki yarmi ([[oyoq]], [[chanoq]], yonbosh, qorin boʻshligʻidagi juft aʼzolar va [[jigar]])dan yurakka qon oʻtkazadi; darvoza (qopqa) vena qorin boʻshligʻidagi (jigardan boshqa) toq aʼzolardan jigarga venoz qon keltiradi va jigardan tozalanib chiqqan qon pastki kovak venaga, gavdaning hamma qismidan keladigan qon esa yurakning oʻng boʻlmasiga quyiladi. Kislorodi kamaygan, toʻqimalarda moddalar almashinuvida hosil boʻlgan chiqindilar, karbonat angidrid (CO2) bilan toʻyingan (venoz) qon kovak venalar orqali yurakka boradi. Oʻpkada karbonat angidrid gazidan tozalanib, kislorod bilan toʻyingan (arterial) qon oʻpka venalari orqali yurakning chap boʻlmasiga quyiladi. Venalar devori [[Arteriyalar|arteriya]] devoriga qaraganda yupqaroq, elastik toʻqimasi va muskullari ham kamroq boʻlgani uchun bu tomirlar osongina puchayadi va yoriladi. Koʻpchilik venalarda qopqoqlar (klapanlar) borligi uchun qon oqimi faqat yurakka yoʻnaladi, teskari oqa olmaydi. Venalarda qon arteriyalardagiga nisbatan sekin oqadi. Har bir arteriya yonida ikkitadan vena bor. Teri osti arteriyalari yonida venalar boʻlmaydi. Baʼzi kovak aʼzolar (bachadon, toʻgʻri ichak, qovuq va b.) atrofida venalar juda koʻp boʻlib, ular hatto vena chigalini hosil qiladi. Organizmdan qon chiqarish, dori yuborish, qon quyishda teri ostidagi venalar (koʻpincha tirsak venasi, yosh bolalarda boʻyinturuq venasi)dan foydalaniladi. Venalar kasalliklaridan venalarning varikoz kengayishi, tromboflebit koʻproq uchraydi.

== Yana qarang ==
* [[Arteriyalar|Arteriya]]

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{chala}}</text>
      <sha1>hfe0fg3mgj94pssqtckt3fuahvx29aj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269966</id>
      <parentid>6269965</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2296" sha1="sfjuo7xu58m0h3i10ecwsumkxv4jip7" xml:space="preserve">[[Fayl:Venous system en.svg|thumb|342x342px|[[Odam]] venalari (ingliz tilidagi diagramma)]]
'''Venalar''' ([[Lotin tili|lotincha]]: vena — ''vena, koʻk qon tomir'')&lt;ref&gt;https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Fiziologiya&lt;nowiki/&gt;enoz&lt;/ref&gt; – [[Qon|qonni]] ([[karbonat angidrid]] bilan toʻyingan) aʼzo va [[Toʻqima|toʻqimalardan]] [[Yurak|yurakka]] olib keluvchi qon tomirlar (oʻpka venalari bundan mustasno, ular arterial qon tashiydi). Odamda uchta venalar tizimi mavjud. Yuqori kovak vena gavdaning yuqori yarmi ([[Kalla (biologiya)|bosh]], [[boʻyin]], qoʻl va [[koʻkrak]])dan yurakka qon keltiradi, pastki kovak vena gavdaning pastki yarmi ([[oyoq]], [[chanoq]], yonbosh, qorin boʻshligʻidagi juft aʼzolar va [[jigar]])dan yurakka qon oʻtkazadi; darvoza (qopqa) vena qorin boʻshligʻidagi (jigardan boshqa) toq aʼzolardan jigarga venoz qon keltiradi va jigardan tozalanib chiqqan qon pastki kovak venaga, gavdaning hamma qismidan keladigan qon esa yurakning oʻng boʻlmasiga quyiladi. Kislorodi kamaygan, toʻqimalarda moddalar almashinuvida hosil boʻlgan chiqindilar, karbonat angidrid (CO2) bilan toʻyingan (venoz) qon kovak venalar orqali yurakka boradi. Oʻpkada karbonat angidrid gazidan tozalanib, kislorod bilan toʻyingan (arterial) qon oʻpka venalari orqali yurakning chap boʻlmasiga quyiladi. Venalar devori [[Arteriyalar|arteriya]] devoriga qaraganda yupqaroq, elastik toʻqimasi va muskullari ham kamroq boʻlgani uchun bu tomirlar osongina puchayadi va yoriladi. Koʻpchilik venalarda qopqoqlar (klapanlar) borligi uchun qon oqimi faqat yurakka yoʻnaladi, teskari oqa olmaydi. Venalarda qon arteriyalardagiga nisbatan sekin oqadi. Har bir arteriya yonida ikkitadan vena bor. Teri osti arteriyalari yonida venalar boʻlmaydi. Baʼzi kovak aʼzolar (bachadon, toʻgʻri ichak, qovuq va b.) atrofida venalar juda koʻp boʻlib, ular hatto vena chigalini hosil qiladi. Organizmdan qon chiqarish, dori yuborish, qon quyishda teri ostidagi venalar (koʻpincha tirsak venasi, yosh bolalarda boʻyinturuq venasi)dan foydalaniladi. Venalar kasalliklaridan venalarning varikoz kengayishi, tromboflebit koʻproq uchraydi.

== Yana qarang ==
* [[Arteriyalar|Arteriya]]

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{chala}}</text>
      <sha1>sfjuo7xu58m0h3i10ecwsumkxv4jip7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gaptenlar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>455330</id>
    <revision>
      <id>6269817</id>
      <parentid>5243691</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:14:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1009" sha1="qf679k8j1a1rjzumav22l2qnbnkxf5n" xml:space="preserve">'''Gaptenlar''' (yunoncha hapto — oʻzaro taʼsirlashish) — antigenlik xususiyatiga toʻla ega boʻlmagan kimyoviy moddalar. Ular tegishli antitelolar yoki limfotsitlar bilan oʻziga xos oʻzaro taʼsirlashish xususiyatiga ega. Toʻla qiymatli antigenlardan oʻzi mustaqil holatda immun javob qaytara olmasligi bilan farq qiladi.  Gaptenlar aksariyat oqsillar bilan bogʻlab, ularga immunogenlik berish mumkin. [[Hayvonlar]] organizmiga bunday kompleks yuborilganda antitelolar hosil boʻladi. Har xil tabiatli moddalar — aminokislotalar, peptidlar, sahara, polisaharidlar, nukleotidlar, [[nuklein kislotalar]], lipidlar, steroidlar, [[vitaminlar]], antibiotiklar va b. G.ga misol boʻla oladi. Allergenlar deb ataladigan baʼzi G. organizmga kirib, toʻqimalar oqsillari bilan birikkach, allergiya paydo qilishi mumkin.Gaptenlarning allergiya chiqarish xususiyati allergenlarnikidan yuqori

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>qf679k8j1a1rjzumav22l2qnbnkxf5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269818</id>
      <parentid>6269817</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1010" sha1="15b7m86i8jnl2zohn4qsakd0q66k9ga" xml:space="preserve">'''Gaptenlar''' (yunoncha: hapto — oʻzaro taʼsirlashish) — antigenlik xususiyatiga toʻla ega boʻlmagan kimyoviy moddalar. Ular tegishli antitelolar yoki limfotsitlar bilan oʻziga xos oʻzaro taʼsirlashish xususiyatiga ega. Toʻla qiymatli antigenlardan oʻzi mustaqil holatda immun javob qaytara olmasligi bilan farq qiladi.  Gaptenlar aksariyat oqsillar bilan bogʻlab, ularga immunogenlik berish mumkin. [[Hayvonlar]] organizmiga bunday kompleks yuborilganda antitelolar hosil boʻladi. Har xil tabiatli moddalar — aminokislotalar, peptidlar, sahara, polisaharidlar, nukleotidlar, [[nuklein kislotalar]], lipidlar, steroidlar, [[vitaminlar]], antibiotiklar va b. G.ga misol boʻla oladi. Allergenlar deb ataladigan baʼzi G. organizmga kirib, toʻqimalar oqsillari bilan birikkach, allergiya paydo qilishi mumkin.Gaptenlarning allergiya chiqarish xususiyati allergenlarnikidan yuqori

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>15b7m86i8jnl2zohn4qsakd0q66k9ga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269819</id>
      <parentid>6269818</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014" sha1="tk6nhlopjlxtikgh02epcbiyekvivef" xml:space="preserve">'''Gaptenlar''' (yunoncha: hapto — ''oʻzaro taʼsirlashish'') — antigenlik xususiyatiga toʻla ega boʻlmagan kimyoviy moddalar. Ular tegishli antitelolar yoki limfotsitlar bilan oʻziga xos oʻzaro taʼsirlashish xususiyatiga ega. Toʻla qiymatli antigenlardan oʻzi mustaqil holatda immun javob qaytara olmasligi bilan farq qiladi.  Gaptenlar aksariyat oqsillar bilan bogʻlab, ularga immunogenlik berish mumkin. [[Hayvonlar]] organizmiga bunday kompleks yuborilganda antitelolar hosil boʻladi. Har xil tabiatli moddalar — aminokislotalar, peptidlar, sahara, polisaharidlar, nukleotidlar, [[nuklein kislotalar]], lipidlar, steroidlar, [[vitaminlar]], antibiotiklar va b. G.ga misol boʻla oladi. Allergenlar deb ataladigan baʼzi G. organizmga kirib, toʻqimalar oqsillari bilan birikkach, allergiya paydo qilishi mumkin.Gaptenlarning allergiya chiqarish xususiyati allergenlarnikidan yuqori

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>tk6nhlopjlxtikgh02epcbiyekvivef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269820</id>
      <parentid>6269819</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:15:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1029" sha1="blehw53rj65sazadmvb55jk6qyyvg7y" xml:space="preserve">'''Gaptenlar''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: hapto — ''oʻzaro taʼsirlashish'') — antigenlik xususiyatiga toʻla ega boʻlmagan kimyoviy moddalar. Ular tegishli antitelolar yoki limfotsitlar bilan oʻziga xos oʻzaro taʼsirlashish xususiyatiga ega. Toʻla qiymatli antigenlardan oʻzi mustaqil holatda immun javob qaytara olmasligi bilan farq qiladi.  Gaptenlar aksariyat oqsillar bilan bogʻlab, ularga immunogenlik berish mumkin. [[Hayvonlar]] organizmiga bunday kompleks yuborilganda antitelolar hosil boʻladi. Har xil tabiatli moddalar — aminokislotalar, peptidlar, sahara, polisaharidlar, nukleotidlar, [[nuklein kislotalar]], lipidlar, steroidlar, [[vitaminlar]], antibiotiklar va b. G.ga misol boʻla oladi. Allergenlar deb ataladigan baʼzi G. organizmga kirib, toʻqimalar oqsillari bilan birikkach, allergiya paydo qilishi mumkin.Gaptenlarning allergiya chiqarish xususiyati allergenlarnikidan yuqori

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>blehw53rj65sazadmvb55jk6qyyvg7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giperkeratoz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>456485</id>
    <revision>
      <id>6269850</id>
      <parentid>3728902</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:24:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="843" sha1="sk4kpq37mt8awaz3vp6snkj8mwigfab" xml:space="preserve">'''Giperkeratoz''' (''giper''... va yun. keratos — muguz, shox modda) — teri muguz qavatining qalin tortib kattiklashishi. Tashqi (uzoq vaqt bosilib turish, ishqalanish va b.) hamda ichki (endokrin bezlar funksiyasining buzilishi, A gipovitaminoz) omillar keltirib chiqarishi mumkin. G.da muguz tangachalar, kattakichik tugunchalar, boʻrtmachalar paydo boʻladi; teri quriydi, bemor kam terlaydi. Terining muguz qavati yoriladi, pust tashlaydi, baʼzan ogʻriydi. G. cheklangan (qadoq, soʻgal, keratoma) va diffuz, yaʼni koʻp joyga yoki butun badan terisiga tarqalgan boʻladi. Bemorni sodali yoki sovunli vannalar, vitamin A, terining muguz qavatini yumshatib, shilib tushiradigan mazlar bilan davolaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 {{no iwiki}}
 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>sk4kpq37mt8awaz3vp6snkj8mwigfab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269851</id>
      <parentid>6269850</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="847" sha1="ryrcc0whifa5oul13996gls5z9lzjmy" xml:space="preserve">'''Giperkeratoz''' (''giper''... va yunoncha keratos — muguz, shox modda) — teri muguz qavatining qalin tortib kattiklashishi. Tashqi (uzoq vaqt bosilib turish, ishqalanish va b.) hamda ichki (endokrin bezlar funksiyasining buzilishi, A gipovitaminoz) omillar keltirib chiqarishi mumkin. G.da muguz tangachalar, kattakichik tugunchalar, boʻrtmachalar paydo boʻladi; teri quriydi, bemor kam terlaydi. Terining muguz qavati yoriladi, pust tashlaydi, baʼzan ogʻriydi. G. cheklangan (qadoq, soʻgal, keratoma) va diffuz, yaʼni koʻp joyga yoki butun badan terisiga tarqalgan boʻladi. Bemorni sodali yoki sovunli vannalar, vitamin A, terining muguz qavatini yumshatib, shilib tushiradigan mazlar bilan davolaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 {{no iwiki}}
 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>ryrcc0whifa5oul13996gls5z9lzjmy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269852</id>
      <parentid>6269851</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="848" sha1="4k29iwgwkgfzh6xsdqkwubozxvfjh1a" xml:space="preserve">'''Giperkeratoz''' (''giper''... va yunoncha: keratos — muguz, shox modda) — teri muguz qavatining qalin tortib kattiklashishi. Tashqi (uzoq vaqt bosilib turish, ishqalanish va b.) hamda ichki (endokrin bezlar funksiyasining buzilishi, A gipovitaminoz) omillar keltirib chiqarishi mumkin. G.da muguz tangachalar, kattakichik tugunchalar, boʻrtmachalar paydo boʻladi; teri quriydi, bemor kam terlaydi. Terining muguz qavati yoriladi, pust tashlaydi, baʼzan ogʻriydi. G. cheklangan (qadoq, soʻgal, keratoma) va diffuz, yaʼni koʻp joyga yoki butun badan terisiga tarqalgan boʻladi. Bemorni sodali yoki sovunli vannalar, vitamin A, terining muguz qavatini yumshatib, shilib tushiradigan mazlar bilan davolaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 {{no iwiki}}
 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>4k29iwgwkgfzh6xsdqkwubozxvfjh1a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269853</id>
      <parentid>6269852</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="853" sha1="s2yukdn25tqojc6dwijb19yr36juc0c" xml:space="preserve">'''Giperkeratoz''' (''giper''... va yunoncha: keratos — ''muguz, shox modda'') — teri muguz qavatining qalin tortib kattiklashishi. Tashqi (uzoq vaqt bosilib turish, ishqalanish va b.) hamda ichki (endokrin bezlar funksiyasining buzilishi, A gipovitaminoz) omillar keltirib chiqarishi mumkin. G.da muguz tangachalar, kattakichik tugunchalar, boʻrtmachalar paydo boʻladi; teri quriydi, bemor kam terlaydi. Terining muguz qavati yoriladi, pust tashlaydi, baʼzan ogʻriydi. G. cheklangan (qadoq, soʻgal, keratoma) va diffuz, yaʼni koʻp joyga yoki butun badan terisiga tarqalgan boʻladi. Bemorni sodali yoki sovunli vannalar, vitamin A, terining muguz qavatini yumshatib, shilib tushiradigan mazlar bilan davolaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 {{no iwiki}}

 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>s2yukdn25tqojc6dwijb19yr36juc0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269854</id>
      <parentid>6269853</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="868" sha1="thd5cea30sf50v0qlksllc2ge0h9h58" xml:space="preserve">'''Giperkeratoz''' (''giper''... va [[Yunon tili|yunoncha]]: keratos — ''muguz, shox modda'') — teri muguz qavatining qalin tortib kattiklashishi. Tashqi (uzoq vaqt bosilib turish, ishqalanish va b.) hamda ichki (endokrin bezlar funksiyasining buzilishi, A gipovitaminoz) omillar keltirib chiqarishi mumkin. G.da muguz tangachalar, kattakichik tugunchalar, boʻrtmachalar paydo boʻladi; teri quriydi, bemor kam terlaydi. Terining muguz qavati yoriladi, pust tashlaydi, baʼzan ogʻriydi. G. cheklangan (qadoq, soʻgal, keratoma) va diffuz, yaʼni koʻp joyga yoki butun badan terisiga tarqalgan boʻladi. Bemorni sodali yoki sovunli vannalar, vitamin A, terining muguz qavatini yumshatib, shilib tushiradigan mazlar bilan davolaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 {{no iwiki}}

 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>thd5cea30sf50v0qlksllc2ge0h9h58</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269855</id>
      <parentid>6269854</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="870" sha1="dwe3hi65t0inprcibkj6sm5lo76z0uw" xml:space="preserve">'''Giperkeratoz''' (''giper''... va [[Yunon tili|yunoncha]]: keratos — ''muguz, shox modda'') — teri muguz qavatining qalin tortib kattiklashishi. Tashqi (uzoq vaqt bosilib turish, ishqalanish va b.) hamda ichki (endokrin bezlar funksiyasining buzilishi, A gipovitaminoz) omillar keltirib chiqarishi mumkin. G.da muguz tangachalar, kattakichik tugunchalar, boʻrtmachalar paydo boʻladi; teri quriydi, bemor kam terlaydi. Terining muguz qavati yoriladi, pust tashlaydi, baʼzan ogʻriydi. G. cheklangan (qadoq, soʻgal, keratoma) va diffuz, yaʼni koʻp joyga yoki butun badan terisiga tarqalgan boʻladi. Bemorni sodali yoki sovunli vannalar, vitamin A, terining muguz qavatini yumshatib, shilib tushiradigan mazlar bilan davolaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 {{no iwiki}}

 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>dwe3hi65t0inprcibkj6sm5lo76z0uw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269856</id>
      <parentid>6269855</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="869" sha1="f14zdleexnl22cx2hugut7av96vn6pk" xml:space="preserve">'''Giperkeratoz''' (''giper''... va [[Yunon tili|yunoncha]]: keratos — ''muguz, shox modda'') — teri muguz qavatining qalin tortib kattiklashishi. Tashqi (uzoq vaqt bosilib turish, ishqalanish va b.) hamda ichki (endokrin bezlar funksiyasining buzilishi, A gipovitaminoz) omillar keltirib chiqarishi mumkin. G.da muguz tangachalar, kattakichik tugunchalar, boʻrtmachalar paydo boʻladi; teri quriydi, bemor kam terlaydi. Terining muguz qavati yoriladi, pust tashlaydi, baʼzan ogʻriydi. G. cheklangan (qadoq, soʻgal, keratoma) va diffuz, yaʼni koʻp joyga yoki butun badan terisiga tarqalgan boʻladi. Bemorni sodali yoki sovunli vannalar, vitamin A, terining muguz qavatini yumshatib, shilib tushiradigan mazlar bilan davolaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

{{no iwiki}}

 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>f14zdleexnl22cx2hugut7av96vn6pk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269857</id>
      <parentid>6269856</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="884" sha1="msdhjoi19wm56lcozitvl038acgoxo9" xml:space="preserve">'''Giperkeratoz''' (''giper''... va [[Yunon tili|yunoncha]]: keratos — ''muguz, shox modda'') — teri muguz qavatining qalin tortib kattiklashishi. Tashqi (uzoq vaqt bosilib turish, ishqalanish va b.) hamda ichki (endokrin bezlar funksiyasining buzilishi, A gipovitaminoz) omillar keltirib chiqarishi mumkin. G.da muguz tangachalar, kattakichik tugunchalar, boʻrtmachalar paydo boʻladi; teri quriydi, bemor kam terlaydi. Terining muguz qavati yoriladi, pust tashlaydi, baʼzan ogʻriydi. G. cheklangan (qadoq, soʻgal, keratoma) va diffuz, yaʼni koʻp joyga yoki butun badan terisiga tarqalgan boʻladi. Bemorni sodali yoki sovunli vannalar, vitamin A, terining muguz qavatini yumshatib, shilib tushiradigan mazlar bilan davolaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

== Manbalar ==
{{no iwiki}}

 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>msdhjoi19wm56lcozitvl038acgoxo9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269858</id>
      <parentid>6269857</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="885" sha1="805wf1fnnh799gzyl1bduy0tk5c7ktg" xml:space="preserve">'''Giperkeratoz''' (''giper''... va [[Yunon tili|yunoncha]]: keratos — ''muguz, shox modda'') — teri muguz qavatining qalin tortib kattiklashishi. Tashqi (uzoq vaqt bosilib turish, ishqalanish va b.) hamda ichki (endokrin bezlar funksiyasining buzilishi, A gipovitaminoz) omillar keltirib chiqarishi mumkin. G.da muguz tangachalar, kattakichik tugunchalar, boʻrtmachalar paydo boʻladi; teri quriydi, bemor kam terlaydi. Terining muguz qavati yoriladi, pust tashlaydi, baʼzan ogʻriydi. G. cheklangan (qadoq, soʻgal, keratoma) va diffuz, yaʼni koʻp joyga yoki butun badan terisiga tarqalgan boʻladi. Bemorni sodali yoki sovunli vannalar, vitamin A, terining muguz qavatini yumshatib, shilib tushiradigan mazlar bilan davolaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

== Manbalar ==

{{no iwiki}}

 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>805wf1fnnh799gzyl1bduy0tk5c7ktg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269859</id>
      <parentid>6269858</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="897" sha1="pfrv5td8sih8v2pc3urh5psoqwx57je" xml:space="preserve">'''Giperkeratoz''' (''giper''... va [[Yunon tili|yunoncha]]: keratos — ''muguz, shox modda'') — teri muguz qavatining qalin tortib kattiklashishi. Tashqi (uzoq vaqt bosilib turish, ishqalanish va b.) hamda ichki (endokrin bezlar funksiyasining buzilishi, A gipovitaminoz) omillar keltirib chiqarishi mumkin. G.da muguz tangachalar, kattakichik tugunchalar, boʻrtmachalar paydo boʻladi; teri quriydi, bemor kam terlaydi. Terining muguz qavati yoriladi, pust tashlaydi, baʼzan ogʻriydi. G. cheklangan (qadoq, soʻgal, keratoma) va diffuz, yaʼni koʻp joyga yoki butun badan terisiga tarqalgan boʻladi. Bemorni sodali yoki sovunli vannalar, vitamin A, terining muguz qavatini yumshatib, shilib tushiradigan mazlar bilan davolaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{no iwiki}}

 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>pfrv5td8sih8v2pc3urh5psoqwx57je</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gistokimyo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>456679</id>
    <revision>
      <id>6269813</id>
      <parentid>6139661</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1395" sha1="8i9vsizuuf1vjopsdw0gq9lfpq68tmu" xml:space="preserve">'''Gistokimyo''', gistologik kimyo — [[gistologiya]]&lt;nowiki/&gt;inng bir boʻlimi; oʻsimlik va hayvon toʻqimalarining kimyoviy xossalarini oʻrganadigan fan. U organizm va toʻqimalarda kimyoviy moddalar (oqsillar, fermentlar, nuklein kislotalar, uglevodlar, lipidlar) ning olgan oʻrnini va biokimyoviy jarayonlarni tekshiradi. Hujayralar haqidagi fan — sitokimyo moddalarning hujayradagi oʻrnini oʻrganadi. G. oʻsimliklar va hayvonlar biologiyasi, biokimyo, fiziologiya, farmakologiya va b. fanlar bilan chambarchas boglangan. G. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 30-yillarida vujudga kelib, hozir jadal rivojlanmoqda. G.ning umumiy biologik ahamiyati katta. G.da aniqlanayotgan qonuniyatlar gistologiya, patologik anatomiyani rivojlantirishga, mikroskopik strukturalardagi kimyoviy jarayonlar oʻrni bilan ularning maxsus biologik funksiyalari oʻrtasidagi bogʻlanishni aniqlashga yordam beradi. Sitofotometriya, avtoradiografiya, ultrabinafsha nurlar bilan oʻtkaziladigan mikroskopiya, interferension mikroskopiya va b. zamonaviy usullardan foydalanib, tekshirilayotgan moddalar (polisaharidlar, lipidlar, oqsillar va b. koʻpgina organik moddalar; shuningdek, toʻqima va hujayralardagi noorganik komponentlar)ning oʻrni, miqsori va bu miqdorning oʻzgarishini aniqlash mumkin.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>8i9vsizuuf1vjopsdw0gq9lfpq68tmu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269814</id>
      <parentid>6269813</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1386" sha1="s7waxawpe2gqq922tn2z7mhsg4h00tj" xml:space="preserve">'''Gistokimyo''', gistologik kimyo — [[gistologiya]]inng bir boʻlimi; oʻsimlik va hayvon toʻqimalarining kimyoviy xossalarini oʻrganadigan fan. U organizm va toʻqimalarda kimyoviy moddalar (oqsillar, fermentlar, nuklein kislotalar, uglevodlar, lipidlar) ning olgan oʻrnini va biokimyoviy jarayonlarni tekshiradi. Hujayralar haqidagi fan — sitokimyo moddalarning hujayradagi oʻrnini oʻrganadi. G. oʻsimliklar va hayvonlar biologiyasi, biokimyo, fiziologiya, farmakologiya va b. fanlar bilan chambarchas boglangan. G. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 30-yillarida vujudga kelib, hozir jadal rivojlanmoqda. G.ning umumiy biologik ahamiyati katta. G.da aniqlanayotgan qonuniyatlar gistologiya, patologik anatomiyani rivojlantirishga, mikroskopik strukturalardagi kimyoviy jarayonlar oʻrni bilan ularning maxsus biologik funksiyalari oʻrtasidagi bogʻlanishni aniqlashga yordam beradi. Sitofotometriya, avtoradiografiya, ultrabinafsha nurlar bilan oʻtkaziladigan mikroskopiya, interferension mikroskopiya va b. zamonaviy usullardan foydalanib, tekshirilayotgan moddalar (polisaharidlar, lipidlar, oqsillar va b. koʻpgina organik moddalar; shuningdek, toʻqima va hujayralardagi noorganik komponentlar)ning oʻrni, miqsori va bu miqdorning oʻzgarishini aniqlash mumkin.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>s7waxawpe2gqq922tn2z7mhsg4h00tj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269815</id>
      <parentid>6269814</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1386" sha1="2mb66npwzgipbuabk8rdptfbyvg12on" xml:space="preserve">'''Gistokimyo''', gistologik kimyo — [[gistologiya]]ning bir boʻlimi; oʻsimlik va hayvon toʻqimalarining kimyoviy xossalarini oʻrganadigan fan. U organizm va toʻqimalarda kimyoviy moddalar (oqsillar, fermentlar, nuklein kislotalar, uglevodlar, lipidlar) ning olgan oʻrnini va biokimyoviy jarayonlarni tekshiradi. Hujayralar haqidagi fan — sitokimyo moddalarning hujayradagi oʻrnini oʻrganadi. G. oʻsimliklar va hayvonlar biologiyasi, biokimyo, fiziologiya, farmakologiya va b. fanlar bilan chambarchas boglangan. G. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 30-yillarida vujudga kelib, hozir jadal rivojlanmoqda. G.ning umumiy biologik ahamiyati katta. G.da aniqlanayotgan qonuniyatlar gistologiya, patologik anatomiyani rivojlantirishga, mikroskopik strukturalardagi kimyoviy jarayonlar oʻrni bilan ularning maxsus biologik funksiyalari oʻrtasidagi bogʻlanishni aniqlashga yordam beradi. Sitofotometriya, avtoradiografiya, ultrabinafsha nurlar bilan oʻtkaziladigan mikroskopiya, interferension mikroskopiya va b. zamonaviy usullardan foydalanib, tekshirilayotgan moddalar (polisaharidlar, lipidlar, oqsillar va b. koʻpgina organik moddalar; shuningdek, toʻqima va hujayralardagi noorganik komponentlar)ning oʻrni, miqsori va bu miqdorning oʻzgarishini aniqlash mumkin.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>2mb66npwzgipbuabk8rdptfbyvg12on</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269816</id>
      <parentid>6269815</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1417" sha1="1se2lzusfg0y4dbvpe208716jk4bomy" xml:space="preserve">'''Gistokimyo''', gistologik kimyo — [[gistologiya]]ning bir boʻlimi; [[Oʻsimliklar|oʻsimlik]] va [[Hayvonlar|hayvon]] toʻqimalarining kimyoviy xossalarini oʻrganadigan fan. U organizm va toʻqimalarda kimyoviy moddalar (oqsillar, fermentlar, nuklein kislotalar, uglevodlar, lipidlar) ning olgan oʻrnini va biokimyoviy jarayonlarni tekshiradi. Hujayralar haqidagi fan — sitokimyo moddalarning hujayradagi oʻrnini oʻrganadi. G. oʻsimliklar va hayvonlar biologiyasi, biokimyo, fiziologiya, farmakologiya va b. fanlar bilan chambarchas boglangan. G. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 30-yillarida vujudga kelib, hozir jadal rivojlanmoqda. G.ning umumiy biologik ahamiyati katta. G.da aniqlanayotgan qonuniyatlar gistologiya, patologik anatomiyani rivojlantirishga, mikroskopik strukturalardagi kimyoviy jarayonlar oʻrni bilan ularning maxsus biologik funksiyalari oʻrtasidagi bogʻlanishni aniqlashga yordam beradi. Sitofotometriya, avtoradiografiya, ultrabinafsha nurlar bilan oʻtkaziladigan mikroskopiya, interferension mikroskopiya va b. zamonaviy usullardan foydalanib, tekshirilayotgan moddalar (polisaharidlar, lipidlar, oqsillar va b. koʻpgina organik moddalar; shuningdek, toʻqima va hujayralardagi noorganik komponentlar)ning oʻrni, miqsori va bu miqdorning oʻzgarishini aniqlash mumkin.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>1se2lzusfg0y4dbvpe208716jk4bomy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gonit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>456930</id>
    <revision>
      <id>6269934</id>
      <parentid>2840567</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:44:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1003" sha1="a465dsdbowjqhq7gf9w1mgfesrfqixy" xml:space="preserve">{{wikify}}
'''Gonit''' (yun. gony — tizza) — tizza boʻgʻimining serozli, seroz-yiringli yoki yiringli yalligʻlanishi. Yiringlatuvchi kokklar, sil, soʻzak mikroblari va b. sabab boʻladi. G.da tizza qizaradi, sinovial parda shishib, boʻgʻim boʻshligʻida oldin seroz-fibrinoz, keyin yiringli suyuqlik yigʻiladi. Oʻtkir va surunkali xili bor. Oʻtkir G.da yalliglanish belgilari tez namoyon boʻlib, yaqqol koʻrinadi. Boʻgʻim qattiq ogʻriydi, kattalashadi, bemor oyogʻini qimirlata olmay qoladi. Surunkali G. da boʻgʻim shishib, funksiyasi buziladi, bir oz qizaradi, qiziydi va sal-pal ogʻriydi.

G.ning dastlabki alomatlari sezilganda darhol vrachga murojaat etish va uning koʻrsatmalariga qatʼiy amal qilish lozim.

...GONIYA (yun. goneia — tugʻilish) — qoʻshma soʻz boʻlagi. Paydo boʻlish, kelib chiqish, tugʻilishni ifodalaydi. Mas, kosmogoniya.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} {{no iwiki}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>a465dsdbowjqhq7gf9w1mgfesrfqixy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269935</id>
      <parentid>6269934</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:44:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1004" sha1="c2aa92mngyds0n7oz1xawu22u80sc8k" xml:space="preserve">{{wikify}}

'''Gonit''' (yun. gony — tizza) — tizza boʻgʻimining serozli, seroz-yiringli yoki yiringli yalligʻlanishi. Yiringlatuvchi kokklar, sil, soʻzak mikroblari va b. sabab boʻladi. G.da tizza qizaradi, sinovial parda shishib, boʻgʻim boʻshligʻida oldin seroz-fibrinoz, keyin yiringli suyuqlik yigʻiladi. Oʻtkir va surunkali xili bor. Oʻtkir G.da yalliglanish belgilari tez namoyon boʻlib, yaqqol koʻrinadi. Boʻgʻim qattiq ogʻriydi, kattalashadi, bemor oyogʻini qimirlata olmay qoladi. Surunkali G. da boʻgʻim shishib, funksiyasi buziladi, bir oz qizaradi, qiziydi va sal-pal ogʻriydi.

G.ning dastlabki alomatlari sezilganda darhol vrachga murojaat etish va uning koʻrsatmalariga qatʼiy amal qilish lozim.

...GONIYA (yun. goneia — tugʻilish) — qoʻshma soʻz boʻlagi. Paydo boʻlish, kelib chiqish, tugʻilishni ifodalaydi. Mas, kosmogoniya.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} {{no iwiki}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>c2aa92mngyds0n7oz1xawu22u80sc8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269936</id>
      <parentid>6269935</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1009" sha1="t3dak05bk9t2m2xgrn0etx2saeubcii" xml:space="preserve">{{wikify}}

'''Gonit''' (yunoncha: gony — tizza) — tizza boʻgʻimining serozli, seroz-yiringli yoki yiringli yalligʻlanishi. Yiringlatuvchi kokklar, sil, soʻzak mikroblari va b. sabab boʻladi. G.da tizza qizaradi, sinovial parda shishib, boʻgʻim boʻshligʻida oldin seroz-fibrinoz, keyin yiringli suyuqlik yigʻiladi. Oʻtkir va surunkali xili bor. Oʻtkir G.da yalliglanish belgilari tez namoyon boʻlib, yaqqol koʻrinadi. Boʻgʻim qattiq ogʻriydi, kattalashadi, bemor oyogʻini qimirlata olmay qoladi. Surunkali G. da boʻgʻim shishib, funksiyasi buziladi, bir oz qizaradi, qiziydi va sal-pal ogʻriydi.

G.ning dastlabki alomatlari sezilganda darhol vrachga murojaat etish va uning koʻrsatmalariga qatʼiy amal qilish lozim.

...GONIYA (yun. goneia — tugʻilish) — qoʻshma soʻz boʻlagi. Paydo boʻlish, kelib chiqish, tugʻilishni ifodalaydi. Mas, kosmogoniya.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} {{no iwiki}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>t3dak05bk9t2m2xgrn0etx2saeubcii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269937</id>
      <parentid>6269936</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1013" sha1="n1haavwdswpa0cfbm01sva0xmxbwe6r" xml:space="preserve">{{wikify}}

'''Gonit''' (yunoncha: gony — ''tizza'') — tizza boʻgʻimining serozli, seroz-yiringli yoki yiringli yalligʻlanishi. Yiringlatuvchi kokklar, sil, soʻzak mikroblari va b. sabab boʻladi. G.da tizza qizaradi, sinovial parda shishib, boʻgʻim boʻshligʻida oldin seroz-fibrinoz, keyin yiringli suyuqlik yigʻiladi. Oʻtkir va surunkali xili bor. Oʻtkir G.da yalliglanish belgilari tez namoyon boʻlib, yaqqol koʻrinadi. Boʻgʻim qattiq ogʻriydi, kattalashadi, bemor oyogʻini qimirlata olmay qoladi. Surunkali G. da boʻgʻim shishib, funksiyasi buziladi, bir oz qizaradi, qiziydi va sal-pal ogʻriydi.

G.ning dastlabki alomatlari sezilganda darhol vrachga murojaat etish va uning koʻrsatmalariga qatʼiy amal qilish lozim.

...GONIYA (yun. goneia — tugʻilish) — qoʻshma soʻz boʻlagi. Paydo boʻlish, kelib chiqish, tugʻilishni ifodalaydi. Mas, kosmogoniya.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} {{no iwiki}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>n1haavwdswpa0cfbm01sva0xmxbwe6r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269938</id>
      <parentid>6269937</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1017" sha1="72fua6w1rn9ndzqpqx6w7mugy3sxepg" xml:space="preserve">{{wikify}}

'''Gonit''' (yunoncha: gony — ''tizza'') — tizza boʻgʻimining serozli, seroz-yiringli yoki yiringli yalligʻlanishi. Yiringlatuvchi kokklar, sil, soʻzak mikroblari va b. sabab boʻladi. G.da tizza qizaradi, sinovial parda shishib, boʻgʻim boʻshligʻida oldin seroz-fibrinoz, keyin yiringli suyuqlik yigʻiladi. Oʻtkir va surunkali xili bor. Oʻtkir G.da yalliglanish belgilari tez namoyon boʻlib, yaqqol koʻrinadi. Boʻgʻim qattiq ogʻriydi, kattalashadi, bemor oyogʻini qimirlata olmay qoladi. Surunkali G. da boʻgʻim shishib, funksiyasi buziladi, bir oz qizaradi, qiziydi va sal-pal ogʻriydi.

G.ning dastlabki alomatlari sezilganda darhol vrachga murojaat etish va uning koʻrsatmalariga qatʼiy amal qilish lozim.

...GONIYA (yunoncha goneia — tugʻilish) — qoʻshma soʻz boʻlagi. Paydo boʻlish, kelib chiqish, tugʻilishni ifodalaydi. Mas, kosmogoniya.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} {{no iwiki}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>72fua6w1rn9ndzqpqx6w7mugy3sxepg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269939</id>
      <parentid>6269938</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1018" sha1="hewss4lwsmge6pcfzkjtatwxlxw3i7w" xml:space="preserve">{{wikify}}

'''Gonit''' (yunoncha: gony — ''tizza'') — tizza boʻgʻimining serozli, seroz-yiringli yoki yiringli yalligʻlanishi. Yiringlatuvchi kokklar, sil, soʻzak mikroblari va b. sabab boʻladi. G.da tizza qizaradi, sinovial parda shishib, boʻgʻim boʻshligʻida oldin seroz-fibrinoz, keyin yiringli suyuqlik yigʻiladi. Oʻtkir va surunkali xili bor. Oʻtkir G.da yalliglanish belgilari tez namoyon boʻlib, yaqqol koʻrinadi. Boʻgʻim qattiq ogʻriydi, kattalashadi, bemor oyogʻini qimirlata olmay qoladi. Surunkali G. da boʻgʻim shishib, funksiyasi buziladi, bir oz qizaradi, qiziydi va sal-pal ogʻriydi.

G.ning dastlabki alomatlari sezilganda darhol vrachga murojaat etish va uning koʻrsatmalariga qatʼiy amal qilish lozim.

...GONIYA (yunoncha: goneia — tugʻilish) — qoʻshma soʻz boʻlagi. Paydo boʻlish, kelib chiqish, tugʻilishni ifodalaydi. Mas, kosmogoniya.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} {{no iwiki}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>hewss4lwsmge6pcfzkjtatwxlxw3i7w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269940</id>
      <parentid>6269939</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1022" sha1="8f4u021o4xx1r1lddc92c5yougix5xt" xml:space="preserve">{{wikify}}

'''Gonit''' (yunoncha: gony — ''tizza'') — tizza boʻgʻimining serozli, seroz-yiringli yoki yiringli yalligʻlanishi. Yiringlatuvchi kokklar, sil, soʻzak mikroblari va b. sabab boʻladi. G.da tizza qizaradi, sinovial parda shishib, boʻgʻim boʻshligʻida oldin seroz-fibrinoz, keyin yiringli suyuqlik yigʻiladi. Oʻtkir va surunkali xili bor. Oʻtkir G.da yalliglanish belgilari tez namoyon boʻlib, yaqqol koʻrinadi. Boʻgʻim qattiq ogʻriydi, kattalashadi, bemor oyogʻini qimirlata olmay qoladi. Surunkali G. da boʻgʻim shishib, funksiyasi buziladi, bir oz qizaradi, qiziydi va sal-pal ogʻriydi.

G.ning dastlabki alomatlari sezilganda darhol vrachga murojaat etish va uning koʻrsatmalariga qatʼiy amal qilish lozim.

...GONIYA (yunoncha: goneia — ''tugʻilish'') — qoʻshma soʻz boʻlagi. Paydo boʻlish, kelib chiqish, tugʻilishni ifodalaydi. Mas, kosmogoniya.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} {{no iwiki}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>8f4u021o4xx1r1lddc92c5yougix5xt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269941</id>
      <parentid>6269940</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:46:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1037" sha1="08tztwbjyy0saa5f996fgtawrzx97oa" xml:space="preserve">{{wikify}}

'''Gonit''' (yunoncha: gony — ''tizza'') — tizza boʻgʻimining serozli, seroz-yiringli yoki yiringli yalligʻlanishi. Yiringlatuvchi kokklar, sil, soʻzak mikroblari va b. sabab boʻladi. G.da tizza qizaradi, sinovial parda shishib, boʻgʻim boʻshligʻida oldin seroz-fibrinoz, keyin yiringli suyuqlik yigʻiladi. Oʻtkir va surunkali xili bor. Oʻtkir G.da yalliglanish belgilari tez namoyon boʻlib, yaqqol koʻrinadi. Boʻgʻim qattiq ogʻriydi, kattalashadi, bemor oyogʻini qimirlata olmay qoladi. Surunkali G. da boʻgʻim shishib, funksiyasi buziladi, bir oz qizaradi, qiziydi va sal-pal ogʻriydi.

G.ning dastlabki alomatlari sezilganda darhol vrachga murojaat etish va uning koʻrsatmalariga qatʼiy amal qilish lozim.

...GONIYA ([[Yunon tili|yunoncha]]: goneia — ''tugʻilish'') — qoʻshma soʻz boʻlagi. Paydo boʻlish, kelib chiqish, tugʻilishni ifodalaydi. Mas, kosmogoniya.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} {{no iwiki}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>08tztwbjyy0saa5f996fgtawrzx97oa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dakrioadenit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>460201</id>
    <revision>
      <id>6269917</id>
      <parentid>5186858</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1346" sha1="ismj8q1sdb6qe94smvvtid841l32fb6" xml:space="preserve">'''Dakrioadenit''' (yunoncha: dakryon — yosh va aden — bez) — koʻz yoshi bezining yalligʻlanishi. Koʻpincha bir tomonlama boʻladi. D.ning oʻtkir va surunkali xillari bor. Dakrioadenit infeksion kasalliklar (gripp, tepki, angina, qizamiq va b. kasalliklar) natijasida paydo boʻlib, bunda yuqori qovoqning chakka sohasida ogʻriq, shish, qizarish kuzatiladi. Baʼzan shish oqibatida bez juda kattalashib, koʻz tirqishi torayib, koʻz soqqasini burun va ichki-past tomonga surib qoʻyadi. Bemorning boshi ogrib, tinkasi quriydi, temperaturasi koʻtariladi, quloq oldi limfa bezlari shishib, ushlaganda ogʻriydi. Yalligʻlanib shishgan yosh bezi kamdankam hollarda yorilib, yiring chiqadi yoki yosh bezining abssessga olib keladi. Sil, zaxm kabi umumiy kasalliklar oqibatida kelib chiqqan surunkali Dakrioadenit kam uchraydi. U asta-sekin boshlanadi, koʻz soqqasi oldinga yoki pastga, ichkariga siljiydi. Dakrioadenitga sabab boʻlgan asosiy kasallikka davo qilinsa, yalligʻlanish yoʻqolib ketadi. Bemorni faqat vrach davolaydi. Mahalliy (quruq issiq, UVCH) va umumiy davo: antibiotik va sulfanilamid preparatlar tavsiya etiladi. Yosh bezining yiringlashi roʻy bersa, jarroxlik usuli qoʻllanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}
{{chala}}

[[Turkum:Odam anatomiyasi]]
[[Turkum:Anatomiya]]</text>
      <sha1>ismj8q1sdb6qe94smvvtid841l32fb6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269918</id>
      <parentid>6269917</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1361" sha1="tuids3fb589ldhqn7x93zu8v0l4ghqn" xml:space="preserve">'''Dakrioadenit''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: dakryon — yosh va aden — bez) — koʻz yoshi bezining yalligʻlanishi. Koʻpincha bir tomonlama boʻladi. D.ning oʻtkir va surunkali xillari bor. Dakrioadenit infeksion kasalliklar (gripp, tepki, angina, qizamiq va b. kasalliklar) natijasida paydo boʻlib, bunda yuqori qovoqning chakka sohasida ogʻriq, shish, qizarish kuzatiladi. Baʼzan shish oqibatida bez juda kattalashib, koʻz tirqishi torayib, koʻz soqqasini burun va ichki-past tomonga surib qoʻyadi. Bemorning boshi ogrib, tinkasi quriydi, temperaturasi koʻtariladi, quloq oldi limfa bezlari shishib, ushlaganda ogʻriydi. Yalligʻlanib shishgan yosh bezi kamdankam hollarda yorilib, yiring chiqadi yoki yosh bezining abssessga olib keladi. Sil, zaxm kabi umumiy kasalliklar oqibatida kelib chiqqan surunkali Dakrioadenit kam uchraydi. U asta-sekin boshlanadi, koʻz soqqasi oldinga yoki pastga, ichkariga siljiydi. Dakrioadenitga sabab boʻlgan asosiy kasallikka davo qilinsa, yalligʻlanish yoʻqolib ketadi. Bemorni faqat vrach davolaydi. Mahalliy (quruq issiq, UVCH) va umumiy davo: antibiotik va sulfanilamid preparatlar tavsiya etiladi. Yosh bezining yiringlashi roʻy bersa, jarroxlik usuli qoʻllanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}
{{chala}}

[[Turkum:Odam anatomiyasi]]
[[Turkum:Anatomiya]]</text>
      <sha1>tuids3fb589ldhqn7x93zu8v0l4ghqn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269919</id>
      <parentid>6269918</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1371" sha1="eojaq0cjp923m9xv8k11bgy7yhtyjgc" xml:space="preserve">'''Dakrioadenit''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: dakryon — ''yosh'' va aden — '''bez''') — koʻz yoshi bezining yalligʻlanishi. Koʻpincha bir tomonlama boʻladi. D.ning oʻtkir va surunkali xillari bor. Dakrioadenit infeksion kasalliklar (gripp, tepki, angina, qizamiq va b. kasalliklar) natijasida paydo boʻlib, bunda yuqori qovoqning chakka sohasida ogʻriq, shish, qizarish kuzatiladi. Baʼzan shish oqibatida bez juda kattalashib, koʻz tirqishi torayib, koʻz soqqasini burun va ichki-past tomonga surib qoʻyadi. Bemorning boshi ogrib, tinkasi quriydi, temperaturasi koʻtariladi, quloq oldi limfa bezlari shishib, ushlaganda ogʻriydi. Yalligʻlanib shishgan yosh bezi kamdankam hollarda yorilib, yiring chiqadi yoki yosh bezining abssessga olib keladi. Sil, zaxm kabi umumiy kasalliklar oqibatida kelib chiqqan surunkali Dakrioadenit kam uchraydi. U asta-sekin boshlanadi, koʻz soqqasi oldinga yoki pastga, ichkariga siljiydi. Dakrioadenitga sabab boʻlgan asosiy kasallikka davo qilinsa, yalligʻlanish yoʻqolib ketadi. Bemorni faqat vrach davolaydi. Mahalliy (quruq issiq, UVCH) va umumiy davo: antibiotik va sulfanilamid preparatlar tavsiya etiladi. Yosh bezining yiringlashi roʻy bersa, jarroxlik usuli qoʻllanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}
{{chala}}

[[Turkum:Odam anatomiyasi]]
[[Turkum:Anatomiya]]</text>
      <sha1>eojaq0cjp923m9xv8k11bgy7yhtyjgc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269920</id>
      <parentid>6269919</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1369" sha1="bsxaektnh8asp9ualgeu6csauzcu8cn" xml:space="preserve">'''Dakrioadenit''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: dakryon — ''yosh'' va aden — ''bez'') — koʻz yoshi bezining yalligʻlanishi. Koʻpincha bir tomonlama boʻladi. D.ning oʻtkir va surunkali xillari bor. Dakrioadenit infeksion kasalliklar (gripp, tepki, angina, qizamiq va b. kasalliklar) natijasida paydo boʻlib, bunda yuqori qovoqning chakka sohasida ogʻriq, shish, qizarish kuzatiladi. Baʼzan shish oqibatida bez juda kattalashib, koʻz tirqishi torayib, koʻz soqqasini burun va ichki-past tomonga surib qoʻyadi. Bemorning boshi ogrib, tinkasi quriydi, temperaturasi koʻtariladi, quloq oldi limfa bezlari shishib, ushlaganda ogʻriydi. Yalligʻlanib shishgan yosh bezi kamdankam hollarda yorilib, yiring chiqadi yoki yosh bezining abssessga olib keladi. Sil, zaxm kabi umumiy kasalliklar oqibatida kelib chiqqan surunkali Dakrioadenit kam uchraydi. U asta-sekin boshlanadi, koʻz soqqasi oldinga yoki pastga, ichkariga siljiydi. Dakrioadenitga sabab boʻlgan asosiy kasallikka davo qilinsa, yalligʻlanish yoʻqolib ketadi. Bemorni faqat vrach davolaydi. Mahalliy (quruq issiq, UVCH) va umumiy davo: antibiotik va sulfanilamid preparatlar tavsiya etiladi. Yosh bezining yiringlashi roʻy bersa, jarroxlik usuli qoʻllanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}
{{chala}}

[[Turkum:Odam anatomiyasi]]
[[Turkum:Anatomiya]]</text>
      <sha1>bsxaektnh8asp9ualgeu6csauzcu8cn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269921</id>
      <parentid>6269920</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1373" sha1="5yxr4owhiq967lq3s3oaaj4ruz85ywa" xml:space="preserve">'''Dakrioadenit''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: dakryon — ''yosh'' va aden — ''bez'') — [[koʻz yoshi]] bezining yalligʻlanishi. Koʻpincha bir tomonlama boʻladi. D.ning oʻtkir va surunkali xillari bor. Dakrioadenit infeksion kasalliklar (gripp, tepki, angina, qizamiq va b. kasalliklar) natijasida paydo boʻlib, bunda yuqori qovoqning chakka sohasida ogʻriq, shish, qizarish kuzatiladi. Baʼzan shish oqibatida bez juda kattalashib, koʻz tirqishi torayib, koʻz soqqasini burun va ichki-past tomonga surib qoʻyadi. Bemorning boshi ogrib, tinkasi quriydi, temperaturasi koʻtariladi, quloq oldi limfa bezlari shishib, ushlaganda ogʻriydi. Yalligʻlanib shishgan yosh bezi kamdankam hollarda yorilib, yiring chiqadi yoki yosh bezining abssessga olib keladi. Sil, zaxm kabi umumiy kasalliklar oqibatida kelib chiqqan surunkali Dakrioadenit kam uchraydi. U asta-sekin boshlanadi, koʻz soqqasi oldinga yoki pastga, ichkariga siljiydi. Dakrioadenitga sabab boʻlgan asosiy kasallikka davo qilinsa, yalligʻlanish yoʻqolib ketadi. Bemorni faqat vrach davolaydi. Mahalliy (quruq issiq, UVCH) va umumiy davo: antibiotik va sulfanilamid preparatlar tavsiya etiladi. Yosh bezining yiringlashi roʻy bersa, jarroxlik usuli qoʻllanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}
{{chala}}

[[Turkum:Odam anatomiyasi]]
[[Turkum:Anatomiya]]</text>
      <sha1>5yxr4owhiq967lq3s3oaaj4ruz85ywa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269922</id>
      <parentid>6269921</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1374" sha1="cii9vybaowu1hp71o7empcm4seekawf" xml:space="preserve">'''Dakrioadenit''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: dakryon — ''yosh'' va aden — ''bez'') — [[koʻz yoshi]] bezining yalligʻlanishi. Koʻpincha, bir tomonlama boʻladi. D.ning oʻtkir va surunkali xillari bor. Dakrioadenit infeksion kasalliklar (gripp, tepki, angina, qizamiq va b. kasalliklar) natijasida paydo boʻlib, bunda yuqori qovoqning chakka sohasida ogʻriq, shish, qizarish kuzatiladi. Baʼzan shish oqibatida bez juda kattalashib, koʻz tirqishi torayib, koʻz soqqasini burun va ichki-past tomonga surib qoʻyadi. Bemorning boshi ogrib, tinkasi quriydi, temperaturasi koʻtariladi, quloq oldi limfa bezlari shishib, ushlaganda ogʻriydi. Yalligʻlanib shishgan yosh bezi kamdankam hollarda yorilib, yiring chiqadi yoki yosh bezining abssessga olib keladi. Sil, zaxm kabi umumiy kasalliklar oqibatida kelib chiqqan surunkali Dakrioadenit kam uchraydi. U asta-sekin boshlanadi, koʻz soqqasi oldinga yoki pastga, ichkariga siljiydi. Dakrioadenitga sabab boʻlgan asosiy kasallikka davo qilinsa, yalligʻlanish yoʻqolib ketadi. Bemorni faqat vrach davolaydi. Mahalliy (quruq issiq, UVCH) va umumiy davo: antibiotik va sulfanilamid preparatlar tavsiya etiladi. Yosh bezining yiringlashi roʻy bersa, jarroxlik usuli qoʻllanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}
{{chala}}

[[Turkum:Odam anatomiyasi]]
[[Turkum:Anatomiya]]</text>
      <sha1>cii9vybaowu1hp71o7empcm4seekawf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269923</id>
      <parentid>6269922</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:41:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1389" sha1="n80gfpd3gjijm7n6tvs5xigeq7had44" xml:space="preserve">'''Dakrioadenit''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: dakryon — ''yosh'' va aden — ''bez'') — [[koʻz yoshi]] bezining yalligʻlanishi. Koʻpincha, bir tomonlama boʻladi. D.ning oʻtkir va surunkali xillari bor. Dakrioadenit infeksion kasalliklar (gripp, tepki, angina, qizamiq va b. kasalliklar) natijasida paydo boʻlib, bunda yuqori qovoqning chakka sohasida ogʻriq, shish, qizarish kuzatiladi. Baʼzan shish oqibatida bez juda kattalashib, koʻz tirqishi torayib, koʻz soqqasini burun va ichki-past tomonga surib qoʻyadi. Bemorning boshi ogrib, tinkasi quriydi, temperaturasi koʻtariladi, quloq oldi limfa bezlari shishib, ushlaganda ogʻriydi. Yalligʻlanib shishgan yosh bezi kamdankam hollarda yorilib, yiring chiqadi yoki yosh bezining abssessga olib keladi. Sil, zaxm kabi umumiy kasalliklar oqibatida kelib chiqqan surunkali Dakrioadenit kam uchraydi. U asta-sekin boshlanadi, koʻz soqqasi oldinga yoki pastga, ichkariga siljiydi. Dakrioadenitga sabab boʻlgan asosiy kasallikka davo qilinsa, yalligʻlanish yoʻqolib ketadi. Bemorni faqat vrach davolaydi. Mahalliy (quruq issiq, UVCH) va umumiy davo: antibiotik va sulfanilamid preparatlar tavsiya etiladi. Yosh bezining yiringlashi roʻy bersa, jarroxlik usuli qoʻllanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

== Manbalar ==
{{OʻzME}}
{{chala}}

[[Turkum:Odam anatomiyasi]]
[[Turkum:Anatomiya]]</text>
      <sha1>n80gfpd3gjijm7n6tvs5xigeq7had44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269924</id>
      <parentid>6269923</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1390" sha1="e1u6m5urub3iu3mxgktbky5gevd4bwk" xml:space="preserve">'''Dakrioadenit''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: dakryon — ''yosh'' va aden — ''bez'') — [[koʻz yoshi]] bezining yalligʻlanishi. Koʻpincha, bir tomonlama boʻladi. D.ning oʻtkir va surunkali xillari bor. Dakrioadenit infeksion kasalliklar (gripp, tepki, angina, qizamiq va b. kasalliklar) natijasida paydo boʻlib, bunda yuqori qovoqning chakka sohasida ogʻriq, shish, qizarish kuzatiladi. Baʼzan shish oqibatida bez juda kattalashib, koʻz tirqishi torayib, koʻz soqqasini burun va ichki-past tomonga surib qoʻyadi. Bemorning boshi ogrib, tinkasi quriydi, temperaturasi koʻtariladi, quloq oldi limfa bezlari shishib, ushlaganda ogʻriydi. Yalligʻlanib shishgan yosh bezi kamdankam hollarda yorilib, yiring chiqadi yoki yosh bezining abssessga olib keladi. Sil, zaxm kabi umumiy kasalliklar oqibatida kelib chiqqan surunkali Dakrioadenit kam uchraydi. U asta-sekin boshlanadi, koʻz soqqasi oldinga yoki pastga, ichkariga siljiydi. Dakrioadenitga sabab boʻlgan asosiy kasallikka davo qilinsa, yalligʻlanish yoʻqolib ketadi. Bemorni faqat vrach davolaydi. Mahalliy (quruq issiq, UVCH) va umumiy davo: antibiotik va sulfanilamid preparatlar tavsiya etiladi. Yosh bezining yiringlashi roʻy bersa, jarroxlik usuli qoʻllanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

== Manbalar ==

{{OʻzME}}
{{chala}}

[[Turkum:Odam anatomiyasi]]
[[Turkum:Anatomiya]]</text>
      <sha1>e1u6m5urub3iu3mxgktbky5gevd4bwk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269925</id>
      <parentid>6269924</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1402" sha1="cvhemgbvqboum2n030lk0nnf3h8smh7" xml:space="preserve">'''Dakrioadenit''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: dakryon — ''yosh'' va aden — ''bez'') — [[koʻz yoshi]] bezining yalligʻlanishi. Koʻpincha, bir tomonlama boʻladi. D.ning oʻtkir va surunkali xillari bor. Dakrioadenit infeksion kasalliklar (gripp, tepki, angina, qizamiq va b. kasalliklar) natijasida paydo boʻlib, bunda yuqori qovoqning chakka sohasida ogʻriq, shish, qizarish kuzatiladi. Baʼzan shish oqibatida bez juda kattalashib, koʻz tirqishi torayib, koʻz soqqasini burun va ichki-past tomonga surib qoʻyadi. Bemorning boshi ogrib, tinkasi quriydi, temperaturasi koʻtariladi, quloq oldi limfa bezlari shishib, ushlaganda ogʻriydi. Yalligʻlanib shishgan yosh bezi kamdankam hollarda yorilib, yiring chiqadi yoki yosh bezining abssessga olib keladi. Sil, zaxm kabi umumiy kasalliklar oqibatida kelib chiqqan surunkali Dakrioadenit kam uchraydi. U asta-sekin boshlanadi, koʻz soqqasi oldinga yoki pastga, ichkariga siljiydi. Dakrioadenitga sabab boʻlgan asosiy kasallikka davo qilinsa, yalligʻlanish yoʻqolib ketadi. Bemorni faqat vrach davolaydi. Mahalliy (quruq issiq, UVCH) va umumiy davo: antibiotik va sulfanilamid preparatlar tavsiya etiladi. Yosh bezining yiringlashi roʻy bersa, jarroxlik usuli qoʻllanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}
{{chala}}

[[Turkum:Odam anatomiyasi]]
[[Turkum:Anatomiya]]</text>
      <sha1>cvhemgbvqboum2n030lk0nnf3h8smh7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dermatomikozlar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>461241</id>
    <revision>
      <id>6269860</id>
      <parentid>4314559</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1646" sha1="lbmbencl4bqau9go4ah6c8jl5g3irra" xml:space="preserve">'''Dermatomikozlar''' (dermato... va yunoncha mykes — zamburugʻ) — terining zamburugʻli kasalliklari; parazit zamburugʻlar (dermatomitsetlar) qoʻzgʻatadi. D. 4 xil boʻladi: 1) keratomikozlar — zamburugʻlar terining eng ustki muguz qavatida yoki soch kutikulasida boʻladi; unda yalligʻlanish, ogʻriq, qichishish alomatlari kuzatilmaydi. Bunga qipiqdi temiratki, eritrazma, pyedra (sochdagi suv sirka), qoʻltiq trixomikozi kiradi; 2) epidermomikozlar — zamburugʻlar terining muguz qavatida, tirnoqlarda boʻladi, koʻpincha teri yalligʻlanadi. Bunga chov va oyoq panjasi epidermofitiyasi, rubrofitiya, kandidamikozlar kiradi; 3) trixomikozlar — zamburugʻlar terining ustki qavatini yalligʻlantirib, sochning tagigacha kirib ketadi. Bularga trixofitiya, mikrosporiya, kal (favus) kiradi, ular yuqumli; 4)chuqur mikozlar — zamburugʻlar terining chuqur qavatiga oʻtib, ogʻir yalligʻlanish alomatlari, katta-kichik tugunchalar paydo qiladi; keyinchalik qon va limfa tomirlari orqali muskul, suyak va ichki aʼzolar (oʻpka, buyrak, ichak)ga ham tarqaladi. Vaqtida davolanmasa ogʻir oqibatlarga olib borishi mumkin. D.ning oldini olish uchun shaxsiy gigiyena qoidalariga qatʼiy amal qilish, kasallik manbai va bemorni vaqtida aniqlash, shuningdek, bemorning oila aʼzolari, bolalar muassasalaridagi tarbiyalanuvchilar va barcha xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazib turish lozim. Davo asosan kasallikning xili va alomatlari ga qarab buyuriladi.

Ad..Arifov S, Eshboyev E., Teri va tanosil kasalliklari, T., 1997.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>lbmbencl4bqau9go4ah6c8jl5g3irra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269861</id>
      <parentid>6269860</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1647" sha1="ikjm9oje8nbldejopodgxqzrebu15zh" xml:space="preserve">'''Dermatomikozlar''' (dermato... va yunoncha: mykes — zamburugʻ) — terining zamburugʻli kasalliklari; parazit zamburugʻlar (dermatomitsetlar) qoʻzgʻatadi. D. 4 xil boʻladi: 1) keratomikozlar — zamburugʻlar terining eng ustki muguz qavatida yoki soch kutikulasida boʻladi; unda yalligʻlanish, ogʻriq, qichishish alomatlari kuzatilmaydi. Bunga qipiqdi temiratki, eritrazma, pyedra (sochdagi suv sirka), qoʻltiq trixomikozi kiradi; 2) epidermomikozlar — zamburugʻlar terining muguz qavatida, tirnoqlarda boʻladi, koʻpincha teri yalligʻlanadi. Bunga chov va oyoq panjasi epidermofitiyasi, rubrofitiya, kandidamikozlar kiradi; 3) trixomikozlar — zamburugʻlar terining ustki qavatini yalligʻlantirib, sochning tagigacha kirib ketadi. Bularga trixofitiya, mikrosporiya, kal (favus) kiradi, ular yuqumli; 4)chuqur mikozlar — zamburugʻlar terining chuqur qavatiga oʻtib, ogʻir yalligʻlanish alomatlari, katta-kichik tugunchalar paydo qiladi; keyinchalik qon va limfa tomirlari orqali muskul, suyak va ichki aʼzolar (oʻpka, buyrak, ichak)ga ham tarqaladi. Vaqtida davolanmasa ogʻir oqibatlarga olib borishi mumkin. D.ning oldini olish uchun shaxsiy gigiyena qoidalariga qatʼiy amal qilish, kasallik manbai va bemorni vaqtida aniqlash, shuningdek, bemorning oila aʼzolari, bolalar muassasalaridagi tarbiyalanuvchilar va barcha xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazib turish lozim. Davo asosan kasallikning xili va alomatlari ga qarab buyuriladi.

Ad..Arifov S, Eshboyev E., Teri va tanosil kasalliklari, T., 1997.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>ikjm9oje8nbldejopodgxqzrebu15zh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269862</id>
      <parentid>6269861</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1655" sha1="o93hkcwph1ibz6vrmdhbyf5ymgfq33r" xml:space="preserve">'''Dermatomikozlar''' (''dermato...'' va yunoncha: mykes — ''zamburugʻ'') — terining zamburugʻli kasalliklari; parazit zamburugʻlar (dermatomitsetlar) qoʻzgʻatadi. D. 4 xil boʻladi: 1) keratomikozlar — zamburugʻlar terining eng ustki muguz qavatida yoki soch kutikulasida boʻladi; unda yalligʻlanish, ogʻriq, qichishish alomatlari kuzatilmaydi. Bunga qipiqdi temiratki, eritrazma, pyedra (sochdagi suv sirka), qoʻltiq trixomikozi kiradi; 2) epidermomikozlar — zamburugʻlar terining muguz qavatida, tirnoqlarda boʻladi, koʻpincha teri yalligʻlanadi. Bunga chov va oyoq panjasi epidermofitiyasi, rubrofitiya, kandidamikozlar kiradi; 3) trixomikozlar — zamburugʻlar terining ustki qavatini yalligʻlantirib, sochning tagigacha kirib ketadi. Bularga trixofitiya, mikrosporiya, kal (favus) kiradi, ular yuqumli; 4)chuqur mikozlar — zamburugʻlar terining chuqur qavatiga oʻtib, ogʻir yalligʻlanish alomatlari, katta-kichik tugunchalar paydo qiladi; keyinchalik qon va limfa tomirlari orqali muskul, suyak va ichki aʼzolar (oʻpka, buyrak, ichak)ga ham tarqaladi. Vaqtida davolanmasa ogʻir oqibatlarga olib borishi mumkin. D.ning oldini olish uchun shaxsiy gigiyena qoidalariga qatʼiy amal qilish, kasallik manbai va bemorni vaqtida aniqlash, shuningdek, bemorning oila aʼzolari, bolalar muassasalaridagi tarbiyalanuvchilar va barcha xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazib turish lozim. Davo asosan kasallikning xili va alomatlari ga qarab buyuriladi.

Ad..Arifov S, Eshboyev E., Teri va tanosil kasalliklari, T., 1997.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>o93hkcwph1ibz6vrmdhbyf5ymgfq33r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269863</id>
      <parentid>6269862</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1670" sha1="n0mnarxtxrqidhoews7e49b2ngy2nzw" xml:space="preserve">'''Dermatomikozlar''' (''dermato...'' va [[Yunon tili|yunoncha]]: mykes — ''zamburugʻ'') — terining zamburugʻli kasalliklari; parazit zamburugʻlar (dermatomitsetlar) qoʻzgʻatadi. D. 4 xil boʻladi: 1) keratomikozlar — zamburugʻlar terining eng ustki muguz qavatida yoki soch kutikulasida boʻladi; unda yalligʻlanish, ogʻriq, qichishish alomatlari kuzatilmaydi. Bunga qipiqdi temiratki, eritrazma, pyedra (sochdagi suv sirka), qoʻltiq trixomikozi kiradi; 2) epidermomikozlar — zamburugʻlar terining muguz qavatida, tirnoqlarda boʻladi, koʻpincha teri yalligʻlanadi. Bunga chov va oyoq panjasi epidermofitiyasi, rubrofitiya, kandidamikozlar kiradi; 3) trixomikozlar — zamburugʻlar terining ustki qavatini yalligʻlantirib, sochning tagigacha kirib ketadi. Bularga trixofitiya, mikrosporiya, kal (favus) kiradi, ular yuqumli; 4)chuqur mikozlar — zamburugʻlar terining chuqur qavatiga oʻtib, ogʻir yalligʻlanish alomatlari, katta-kichik tugunchalar paydo qiladi; keyinchalik qon va limfa tomirlari orqali muskul, suyak va ichki aʼzolar (oʻpka, buyrak, ichak)ga ham tarqaladi. Vaqtida davolanmasa ogʻir oqibatlarga olib borishi mumkin. D.ning oldini olish uchun shaxsiy gigiyena qoidalariga qatʼiy amal qilish, kasallik manbai va bemorni vaqtida aniqlash, shuningdek, bemorning oila aʼzolari, bolalar muassasalaridagi tarbiyalanuvchilar va barcha xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazib turish lozim. Davo asosan kasallikning xili va alomatlari ga qarab buyuriladi.

Ad..Arifov S, Eshboyev E., Teri va tanosil kasalliklari, T., 1997.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>n0mnarxtxrqidhoews7e49b2ngy2nzw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269864</id>
      <parentid>6269863</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1683" sha1="jqvuauedhwzf7o4xa3fhsh61zrjn7dp" xml:space="preserve">'''Dermatomikozlar''' (''dermato...'' va [[Yunon tili|yunoncha]]: mykes — ''zamburugʻ'') — [[teri]]&lt;nowiki/&gt;ning zamburugʻli kasalliklari; parazit zamburugʻlar (dermatomitsetlar) qoʻzgʻatadi. D. 4 xil boʻladi: 1) keratomikozlar — zamburugʻlar terining eng ustki muguz qavatida yoki soch kutikulasida boʻladi; unda yalligʻlanish, ogʻriq, qichishish alomatlari kuzatilmaydi. Bunga qipiqdi temiratki, eritrazma, pyedra (sochdagi suv sirka), qoʻltiq trixomikozi kiradi; 2) epidermomikozlar — zamburugʻlar terining muguz qavatida, tirnoqlarda boʻladi, koʻpincha teri yalligʻlanadi. Bunga chov va oyoq panjasi epidermofitiyasi, rubrofitiya, kandidamikozlar kiradi; 3) trixomikozlar — zamburugʻlar terining ustki qavatini yalligʻlantirib, sochning tagigacha kirib ketadi. Bularga trixofitiya, mikrosporiya, kal (favus) kiradi, ular yuqumli; 4)chuqur mikozlar — zamburugʻlar terining chuqur qavatiga oʻtib, ogʻir yalligʻlanish alomatlari, katta-kichik tugunchalar paydo qiladi; keyinchalik qon va limfa tomirlari orqali muskul, suyak va ichki aʼzolar (oʻpka, buyrak, ichak)ga ham tarqaladi. Vaqtida davolanmasa ogʻir oqibatlarga olib borishi mumkin. D.ning oldini olish uchun shaxsiy gigiyena qoidalariga qatʼiy amal qilish, kasallik manbai va bemorni vaqtida aniqlash, shuningdek, bemorning oila aʼzolari, bolalar muassasalaridagi tarbiyalanuvchilar va barcha xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazib turish lozim. Davo asosan kasallikning xili va alomatlari ga qarab buyuriladi.

Ad..Arifov S, Eshboyev E., Teri va tanosil kasalliklari, T., 1997.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>jqvuauedhwzf7o4xa3fhsh61zrjn7dp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269865</id>
      <parentid>6269864</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1674" sha1="pbnrs8aglig6p8lbltdn0beys6kn61h" xml:space="preserve">'''Dermatomikozlar''' (''dermato...'' va [[Yunon tili|yunoncha]]: mykes — ''zamburugʻ'') — [[teri]]ning zamburugʻli kasalliklari; parazit zamburugʻlar (dermatomitsetlar) qoʻzgʻatadi. D. 4 xil boʻladi: 1) keratomikozlar — zamburugʻlar terining eng ustki muguz qavatida yoki soch kutikulasida boʻladi; unda yalligʻlanish, ogʻriq, qichishish alomatlari kuzatilmaydi. Bunga qipiqdi temiratki, eritrazma, pyedra (sochdagi suv sirka), qoʻltiq trixomikozi kiradi; 2) epidermomikozlar — zamburugʻlar terining muguz qavatida, tirnoqlarda boʻladi, koʻpincha teri yalligʻlanadi. Bunga chov va oyoq panjasi epidermofitiyasi, rubrofitiya, kandidamikozlar kiradi; 3) trixomikozlar — zamburugʻlar terining ustki qavatini yalligʻlantirib, sochning tagigacha kirib ketadi. Bularga trixofitiya, mikrosporiya, kal (favus) kiradi, ular yuqumli; 4)chuqur mikozlar — zamburugʻlar terining chuqur qavatiga oʻtib, ogʻir yalligʻlanish alomatlari, katta-kichik tugunchalar paydo qiladi; keyinchalik qon va limfa tomirlari orqali muskul, suyak va ichki aʼzolar (oʻpka, buyrak, ichak)ga ham tarqaladi. Vaqtida davolanmasa ogʻir oqibatlarga olib borishi mumkin. D.ning oldini olish uchun shaxsiy gigiyena qoidalariga qatʼiy amal qilish, kasallik manbai va bemorni vaqtida aniqlash, shuningdek, bemorning oila aʼzolari, bolalar muassasalaridagi tarbiyalanuvchilar va barcha xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazib turish lozim. Davo asosan kasallikning xili va alomatlari ga qarab buyuriladi.

Ad..Arifov S, Eshboyev E., Teri va tanosil kasalliklari, T., 1997.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>pbnrs8aglig6p8lbltdn0beys6kn61h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269866</id>
      <parentid>6269865</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1691" sha1="b9b6aqsvjk0jvisxokmg2ueqb98bll1" xml:space="preserve">'''Dermatomikozlar''' (''dermato...'' va [[Yunon tili|yunoncha]]: mykes — ''zamburugʻ'') — [[teri]]ning zamburugʻli kasalliklari; parazit zamburugʻlar (dermatomitsetlar) qoʻzgʻatadi. D. 4 xil boʻladi: 1) keratomikozlar — zamburugʻlar terining eng ustki muguz qavatida yoki soch kutikulasida boʻladi; unda yalligʻlanish, ogʻriq, qichishish alomatlari kuzatilmaydi. Bunga qipiqdi temiratki, eritrazma, pyedra (sochdagi suv sirka), qoʻltiq trixomikozi kiradi; 2) epidermomikozlar — zamburugʻlar terining muguz qavatida, tirnoqlarda boʻladi, koʻpincha teri yalligʻlanadi. Bunga chov va oyoq panjasi epidermofitiyasi, rubrofitiya, kandidamikozlar kiradi; 3) trixomikozlar — zamburugʻlar terining ustki qavatini yalligʻlantirib, sochning tagigacha kirib ketadi. Bularga trixofitiya, mikrosporiya, kal (favus) kiradi, ular yuqumli; 4)chuqur mikozlar — zamburugʻlar terining chuqur qavatiga oʻtib, ogʻir yalligʻlanish alomatlari, katta-kichik tugunchalar paydo qiladi; keyinchalik qon va limfa tomirlari orqali muskul, suyak va ichki aʼzolar (oʻpka, buyrak, ichak)ga ham tarqaladi. Vaqtida davolanmasa ogʻir oqibatlarga olib borishi mumkin. D.ning oldini olish uchun shaxsiy gigiyena qoidalariga qatʼiy amal qilish, kasallik manbai va bemorni vaqtida aniqlash, shuningdek, bemorning oila aʼzolari, bolalar muassasalaridagi tarbiyalanuvchilar va barcha xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazib turish lozim. Davo asosan kasallikning xili va alomatlari ga qarab buyuriladi.

Ad..Arifov S, Eshboyev E., Teri va tanosil kasalliklari, T., 1997.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

== Manbalar b==</text>
      <sha1>b9b6aqsvjk0jvisxokmg2ueqb98bll1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269867</id>
      <parentid>6269866</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:27:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1690" sha1="mamfnygdvqv1ee1knmxg2yx1c4ytidv" xml:space="preserve">'''Dermatomikozlar''' (''dermato...'' va [[Yunon tili|yunoncha]]: mykes — ''zamburugʻ'') — [[teri]]ning zamburugʻli kasalliklari; parazit zamburugʻlar (dermatomitsetlar) qoʻzgʻatadi. D. 4 xil boʻladi: 1) keratomikozlar — zamburugʻlar terining eng ustki muguz qavatida yoki soch kutikulasida boʻladi; unda yalligʻlanish, ogʻriq, qichishish alomatlari kuzatilmaydi. Bunga qipiqdi temiratki, eritrazma, pyedra (sochdagi suv sirka), qoʻltiq trixomikozi kiradi; 2) epidermomikozlar — zamburugʻlar terining muguz qavatida, tirnoqlarda boʻladi, koʻpincha teri yalligʻlanadi. Bunga chov va oyoq panjasi epidermofitiyasi, rubrofitiya, kandidamikozlar kiradi; 3) trixomikozlar — zamburugʻlar terining ustki qavatini yalligʻlantirib, sochning tagigacha kirib ketadi. Bularga trixofitiya, mikrosporiya, kal (favus) kiradi, ular yuqumli; 4)chuqur mikozlar — zamburugʻlar terining chuqur qavatiga oʻtib, ogʻir yalligʻlanish alomatlari, katta-kichik tugunchalar paydo qiladi; keyinchalik qon va limfa tomirlari orqali muskul, suyak va ichki aʼzolar (oʻpka, buyrak, ichak)ga ham tarqaladi. Vaqtida davolanmasa ogʻir oqibatlarga olib borishi mumkin. D.ning oldini olish uchun shaxsiy gigiyena qoidalariga qatʼiy amal qilish, kasallik manbai va bemorni vaqtida aniqlash, shuningdek, bemorning oila aʼzolari, bolalar muassasalaridagi tarbiyalanuvchilar va barcha xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazib turish lozim. Davo asosan kasallikning xili va alomatlari ga qarab buyuriladi.

Ad..Arifov S, Eshboyev E., Teri va tanosil kasalliklari, T., 1997.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

== Manbalar ==</text>
      <sha1>mamfnygdvqv1ee1knmxg2yx1c4ytidv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269868</id>
      <parentid>6269867</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:27:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1703" sha1="7a8o4vt6r8dj7n4yu1sgcvxnzlzp5g3" xml:space="preserve">'''Dermatomikozlar''' (''dermato...'' va [[Yunon tili|yunoncha]]: mykes — ''zamburugʻ'') — [[teri]]ning zamburugʻli kasalliklari; parazit zamburugʻlar (dermatomitsetlar) qoʻzgʻatadi. D. 4 xil boʻladi: 1) keratomikozlar — zamburugʻlar terining eng ustki muguz qavatida yoki soch kutikulasida boʻladi; unda yalligʻlanish, ogʻriq, qichishish alomatlari kuzatilmaydi. Bunga qipiqdi temiratki, eritrazma, pyedra (sochdagi suv sirka), qoʻltiq trixomikozi kiradi; 2) epidermomikozlar — zamburugʻlar terining muguz qavatida, tirnoqlarda boʻladi, koʻpincha teri yalligʻlanadi. Bunga chov va oyoq panjasi epidermofitiyasi, rubrofitiya, kandidamikozlar kiradi; 3) trixomikozlar — zamburugʻlar terining ustki qavatini yalligʻlantirib, sochning tagigacha kirib ketadi. Bularga trixofitiya, mikrosporiya, kal (favus) kiradi, ular yuqumli; 4)chuqur mikozlar — zamburugʻlar terining chuqur qavatiga oʻtib, ogʻir yalligʻlanish alomatlari, katta-kichik tugunchalar paydo qiladi; keyinchalik qon va limfa tomirlari orqali muskul, suyak va ichki aʼzolar (oʻpka, buyrak, ichak)ga ham tarqaladi. Vaqtida davolanmasa ogʻir oqibatlarga olib borishi mumkin. D.ning oldini olish uchun shaxsiy gigiyena qoidalariga qatʼiy amal qilish, kasallik manbai va bemorni vaqtida aniqlash, shuningdek, bemorning oila aʼzolari, bolalar muassasalaridagi tarbiyalanuvchilar va barcha xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazib turish lozim. Davo asosan kasallikning xili va alomatlari ga qarab buyuriladi.

Ad..Arifov S, Eshboyev E., Teri va tanosil kasalliklari, T., 1997.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}</text>
      <sha1>7a8o4vt6r8dj7n4yu1sgcvxnzlzp5g3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Desensibilizatsiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>461247</id>
    <revision>
      <id>6269825</id>
      <parentid>5187010</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="880" sha1="8h92vo46exx729pl1ci6xqi0wevdmbj" xml:space="preserve">'''Desensibilizatsiya''' (de... va sensibilizatsiya) — [[organizm]]&lt;nowiki/&gt;ning yot (koʻpincha oqsil) moddalar (allergenlar), mikroblar va b.ga ortiq darajada sezgirligi (sensibilizatsiya)ni bartaraf qilish yoki kamaytirish. Organizmga unga yot boʻlgan oqsil yuborilganda maxsus modda — antitelo hosil boʻladi. Oqsil qayta yuborilganda antitelo u bilan oʻzaro taʼsirlashib zardob kasalligini yoki boshqa allergik kasalliklarni keltirib chiqarishi mumkin (qarang [[Allergiya]]). Gistamint karshi vositalar, oltingugurt preparatlari, pig rogen moddalar, aloe va b. desensibilizatsiyalovchi xususiyatga ega. Zardob preparatlari kayta yuborilganda, ular qoʻzgʻatadigan anafilaksiyaning oldini olishda D. allergik kasalliklarni da-volash usuli sifatida qoʻllanadi. 

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>8h92vo46exx729pl1ci6xqi0wevdmbj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269826</id>
      <parentid>6269825</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="870" sha1="tt00wc3efv4zweu0lv6jea2y9i5gofz" xml:space="preserve">'''Desensibilizatsiya''' (de... va sensibilizatsiya) — [[organizm]]ning yot (koʻpincha oqsil) moddalar (allergenlar), mikroblar va b.ga ortiq darajada sezgirligi (sensibilizatsiya)ni bartaraf qilish yoki kamaytirish. Organizmga unga yot boʻlgan oqsil yuborilganda maxsus modda — antitelo hosil boʻladi. Oqsil qayta yuborilganda antitelo u bilan oʻzaro taʼsirlashib zardob kasalligini yoki boshqa allergik kasalliklarni keltirib chiqarishi mumkin (qarang [[Allergiya]]). Gistamint karshi vositalar, oltingugurt preparatlari, pig rogen moddalar, aloe va b. desensibilizatsiyalovchi xususiyatga ega. Zardob preparatlari kayta yuborilganda, ular qoʻzgʻatadigan anafilaksiyaning oldini olishda D. allergik kasalliklarni da-volash usuli sifatida qoʻllanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>tt00wc3efv4zweu0lv6jea2y9i5gofz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269827</id>
      <parentid>6269826</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="874" sha1="k389u1ukwsrdaiumyo4sb48in15u25p" xml:space="preserve">'''Desensibilizatsiya''' (''de... va sensibilizatsiya'') — [[organizm]]ning yot (koʻpincha oqsil) moddalar (allergenlar), mikroblar va b.ga ortiq darajada sezgirligi (sensibilizatsiya)ni bartaraf qilish yoki kamaytirish. Organizmga unga yot boʻlgan oqsil yuborilganda maxsus modda — antitelo hosil boʻladi. Oqsil qayta yuborilganda antitelo u bilan oʻzaro taʼsirlashib zardob kasalligini yoki boshqa allergik kasalliklarni keltirib chiqarishi mumkin (qarang [[Allergiya]]). Gistamint karshi vositalar, oltingugurt preparatlari, pig rogen moddalar, aloe va b. desensibilizatsiyalovchi xususiyatga ega. Zardob preparatlari kayta yuborilganda, ular qoʻzgʻatadigan anafilaksiyaning oldini olishda D. allergik kasalliklarni da-volash usuli sifatida qoʻllanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>k389u1ukwsrdaiumyo4sb48in15u25p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269828</id>
      <parentid>6269827</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:17:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="875" sha1="lzbd9b53ee8zj0rpvi6ga2jw7s5xcy6" xml:space="preserve">'''Desensibilizatsiya''' (''de... va sensibilizatsiya'') — [[organizm]]ning yot (koʻpincha oqsil) moddalar (allergenlar), mikroblar va b.ga ortiq darajada sezgirligi (sensibilizatsiya)ni bartaraf qilish yoki kamaytirish. Organizmga unga yot boʻlgan oqsil yuborilganda maxsus modda — antitelo hosil boʻladi. Oqsil qayta yuborilganda antitelo u bilan oʻzaro taʼsirlashib zardob kasalligini yoki boshqa allergik kasalliklarni keltirib chiqarishi mumkin (qarang: [[Allergiya]]). Gistamint karshi vositalar, oltingugurt preparatlari, pig rogen moddalar, aloe va b. desensibilizatsiyalovchi xususiyatga ega. Zardob preparatlari kayta yuborilganda, ular qoʻzgʻatadigan anafilaksiyaning oldini olishda D. allergik kasalliklarni da-volash usuli sifatida qoʻllanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>lzbd9b53ee8zj0rpvi6ga2jw7s5xcy6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269829</id>
      <parentid>6269828</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="876" sha1="g35wfheq5e8urb342lp580xggimft8j" xml:space="preserve">'''Desensibilizatsiya''' (''de... va sensibilizatsiya'') — [[organizm]]ning yot (koʻpincha, oqsil) moddalar (allergenlar), mikroblar va b.ga ortiq darajada sezgirligi (sensibilizatsiya)ni bartaraf qilish yoki kamaytirish. Organizmga unga yot boʻlgan oqsil yuborilganda maxsus modda — antitelo hosil boʻladi. Oqsil qayta yuborilganda antitelo u bilan oʻzaro taʼsirlashib zardob kasalligini yoki boshqa allergik kasalliklarni keltirib chiqarishi mumkin (qarang: [[Allergiya]]). Gistamint karshi vositalar, oltingugurt preparatlari, pig rogen moddalar, aloe va b. desensibilizatsiyalovchi xususiyatga ega. Zardob preparatlari kayta yuborilganda, ular qoʻzgʻatadigan anafilaksiyaning oldini olishda D. allergik kasalliklarni da-volash usuli sifatida qoʻllanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>g35wfheq5e8urb342lp580xggimft8j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269830</id>
      <parentid>6269829</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:17:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="889" sha1="4z14qlo5rql6pew7qsm24s0u8y22gek" xml:space="preserve">'''Desensibilizatsiya''' (''de... va sensibilizatsiya'') — [[organizm]]ning yot (koʻpincha, [[Oqsillar|oqsil]]) moddalar (allergenlar), mikroblar va b.ga ortiq darajada sezgirligi (sensibilizatsiya)ni bartaraf qilish yoki kamaytirish. Organizmga unga yot boʻlgan oqsil yuborilganda maxsus modda — antitelo hosil boʻladi. Oqsil qayta yuborilganda antitelo u bilan oʻzaro taʼsirlashib zardob kasalligini yoki boshqa allergik kasalliklarni keltirib chiqarishi mumkin (qarang: [[Allergiya]]). Gistamint karshi vositalar, oltingugurt preparatlari, pig rogen moddalar, aloe va b. desensibilizatsiyalovchi xususiyatga ega. Zardob preparatlari kayta yuborilganda, ular qoʻzgʻatadigan anafilaksiyaning oldini olishda D. allergik kasalliklarni da-volash usuli sifatida qoʻllanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>4z14qlo5rql6pew7qsm24s0u8y22gek</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269831</id>
      <parentid>6269830</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:17:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="905" sha1="s5u7451y5kblp3gvvte4etopu3dbhzs" xml:space="preserve">'''Desensibilizatsiya''' (''de... va sensibilizatsiya'') — [[organizm]]ning yot (koʻpincha, [[Oqsillar|oqsil]]) moddalar (allergenlar), mikroblar va b.ga ortiq darajada sezgirligi (sensibilizatsiya)ni bartaraf qilish yoki kamaytirish. Organizmga unga yot boʻlgan oqsil yuborilganda maxsus modda — [[Antitelolar|antitelo]] hosil boʻladi. Oqsil qayta yuborilganda antitelo u bilan oʻzaro taʼsirlashib zardob kasalligini yoki boshqa allergik kasalliklarni keltirib chiqarishi mumkin (qarang: [[Allergiya]]). Gistamint karshi vositalar, oltingugurt preparatlari, pig rogen moddalar, aloe va b. desensibilizatsiyalovchi xususiyatga ega. Zardob preparatlari kayta yuborilganda, ular qoʻzgʻatadigan anafilaksiyaning oldini olishda D. allergik kasalliklarni da-volash usuli sifatida qoʻllanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>s5u7451y5kblp3gvvte4etopu3dbhzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diktant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>461506</id>
    <revision>
      <id>6269434</id>
      <parentid>5890466</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1056" sha1="4gnjuk5x7ru283vociusy16mg9ht656" xml:space="preserve">'''Diktant''' (lotincha: dicto — aytib turib yozdiraman) — oʻquvchilarga imlo va tinish belgilariga doir qoidalarni oʻrgatishda hamda bu qoidalar yuzasidan hosil qilingan malakani tekshirishda qoʻllaniladigan yozma ish. Taʼlimiy va nazorat turlari bor. Taʼlimiy diktant qanday oʻtkazilishiga qarab ogohlantiriladigan, izohli va tushuntiriladigan diktantlarga boʻlinadi. Ogohlantiriladigan diktantda imlo va tinish belgilari matn yozishdan oldin, izohli diktantda matnni yozish jarayonida, tushuntiriladigan diktantda notanish soʻzlar matnni oʻquvchilar yozib boʻlganiga qadar, imloviy belgilar esa matn yozib boʻlingach tushuntiriladi. Taʼlimiy diktantning tanlab olinadigan, ijodiy, erkin va oʻz-oʻziga diktant turlari bor. Nazorat diktanti oʻquvchilar bilimini tekshirishga xizmat qilib, katta taʼlimiy ahamiyatga ega, chunki bunda oʻquvchilar mavjud bilim va koʻnikmalarini ishga soladilar. Nazorat diktantda oʻquvchilarning savodxonliklari ham baholanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}}</text>
      <sha1>4gnjuk5x7ru283vociusy16mg9ht656</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269435</id>
      <parentid>6269434</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:19:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1059" sha1="sdj1bajznhygtiqahbjykku6egk39fr" xml:space="preserve">'''Diktant''' (lotincha: dicto — ''aytib turib yozdiraman'' — oʻquvchilarga imlo va tinish belgilariga doir qoidalarni oʻrgatishda hamda bu qoidalar yuzasidan hosil qilingan malakani tekshirishda qoʻllaniladigan yozma ish. Taʼlimiy va nazorat turlari bor. Taʼlimiy diktant qanday oʻtkazilishiga qarab ogohlantiriladigan, izohli va tushuntiriladigan diktantlarga boʻlinadi. Ogohlantiriladigan diktantda imlo va tinish belgilari matn yozishdan oldin, izohli diktantda matnni yozish jarayonida, tushuntiriladigan diktantda notanish soʻzlar matnni oʻquvchilar yozib boʻlganiga qadar, imloviy belgilar esa matn yozib boʻlingach tushuntiriladi. Taʼlimiy diktantning tanlab olinadigan, ijodiy, erkin va oʻz-oʻziga diktant turlari bor. Nazorat diktanti oʻquvchilar bilimini tekshirishga xizmat qilib, katta taʼlimiy ahamiyatga ega, chunki bunda oʻquvchilar mavjud bilim va koʻnikmalarini ishga soladilar. Nazorat diktantda oʻquvchilarning savodxonliklari ham baholanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}}</text>
      <sha1>sdj1bajznhygtiqahbjykku6egk39fr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269436</id>
      <parentid>6269435</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1074" sha1="5f8malkmwlllttqph5l44efnmayv5ij" xml:space="preserve">'''Diktant''' ([[Lotin tili|lotincha]]: dicto — ''aytib turib yozdiraman'' — oʻquvchilarga imlo va tinish belgilariga doir qoidalarni oʻrgatishda hamda bu qoidalar yuzasidan hosil qilingan malakani tekshirishda qoʻllaniladigan yozma ish. Taʼlimiy va nazorat turlari bor. Taʼlimiy diktant qanday oʻtkazilishiga qarab ogohlantiriladigan, izohli va tushuntiriladigan diktantlarga boʻlinadi. Ogohlantiriladigan diktantda imlo va tinish belgilari matn yozishdan oldin, izohli diktantda matnni yozish jarayonida, tushuntiriladigan diktantda notanish soʻzlar matnni oʻquvchilar yozib boʻlganiga qadar, imloviy belgilar esa matn yozib boʻlingach tushuntiriladi. Taʼlimiy diktantning tanlab olinadigan, ijodiy, erkin va oʻz-oʻziga diktant turlari bor. Nazorat diktanti oʻquvchilar bilimini tekshirishga xizmat qilib, katta taʼlimiy ahamiyatga ega, chunki bunda oʻquvchilar mavjud bilim va koʻnikmalarini ishga soladilar. Nazorat diktantda oʻquvchilarning savodxonliklari ham baholanadi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}}</text>
      <sha1>5f8malkmwlllttqph5l44efnmayv5ij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269437</id>
      <parentid>6269436</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1087" sha1="ciqa09xn90ow73knv2f4asu4b5uk6bc" xml:space="preserve">'''Diktant''' ([[Lotin tili|lotincha]]: dicto — ''aytib turib yozdiraman'' — oʻquvchilarga imlo va tinish belgilariga doir qoidalarni oʻrgatishda hamda bu qoidalar yuzasidan hosil qilingan malakani tekshirishda qoʻllaniladigan yozma ish. Taʼlimiy va nazorat turlari bor. Taʼlimiy diktant qanday oʻtkazilishiga qarab ogohlantiriladigan, izohli va tushuntiriladigan diktantlarga boʻlinadi. Ogohlantiriladigan diktantda imlo va tinish belgilari matn yozishdan oldin, izohli diktantda matnni yozish jarayonida, tushuntiriladigan diktantda notanish soʻzlar matnni oʻquvchilar yozib boʻlganiga qadar, imloviy belgilar esa matn yozib boʻlingach tushuntiriladi. Taʼlimiy diktantning tanlab olinadigan, ijodiy, erkin va oʻz-oʻziga diktant turlari bor. Nazorat diktanti oʻquvchilar bilimini tekshirishga xizmat qilib, katta taʼlimiy ahamiyatga ega, chunki bunda oʻquvchilar mavjud bilim va koʻnikmalarini ishga soladilar. Nazorat diktantda oʻquvchilarning savodxonliklari ham baholanadi.

== Adabiyot ==
{{manbalar}}
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}}</text>
      <sha1>ciqa09xn90ow73knv2f4asu4b5uk6bc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269438</id>
      <parentid>6269437</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:20:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1095" sha1="bzoov4phfxoqkgsimdq8bpgeu7qs6r5" xml:space="preserve">'''Diktant''' ([[Lotin tili|lotincha]]: dicto — ''aytib turib yozdiraman'' — oʻquvchilarga imlo va tinish belgilariga doir qoidalarni oʻrgatishda hamda bu qoidalar yuzasidan hosil qilingan malakani tekshirishda qoʻllaniladigan yozma ish. Taʼlimiy va nazorat turlari bor. Taʼlimiy diktant qanday oʻtkazilishiga qarab ogohlantiriladigan, izohli va tushuntiriladigan diktantlarga boʻlinadi. Ogohlantiriladigan diktantda [[imlo]] va [[tinish belgilari]] matn yozishdan oldin, izohli diktantda matnni yozish jarayonida, tushuntiriladigan diktantda notanish soʻzlar matnni oʻquvchilar yozib boʻlganiga qadar, imloviy belgilar esa matn yozib boʻlingach tushuntiriladi. Taʼlimiy diktantning tanlab olinadigan, ijodiy, erkin va oʻz-oʻziga diktant turlari bor. Nazorat diktanti oʻquvchilar bilimini tekshirishga xizmat qilib, katta taʼlimiy ahamiyatga ega, chunki bunda oʻquvchilar mavjud bilim va koʻnikmalarini ishga soladilar. Nazorat diktantda oʻquvchilarning savodxonliklari ham baholanadi.

== Adabiyot ==
{{manbalar}}
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{chala}}</text>
      <sha1>bzoov4phfxoqkgsimdq8bpgeu7qs6r5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dorimiy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>462178</id>
    <revision>
      <id>6269975</id>
      <parentid>3978233</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yo'ldoshxon</username>
        <id>92941</id>
      </contributor>
      <origin>6269975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13454" sha1="ch2hane228u58km209lk44oa8i4o6fg" xml:space="preserve">&lt;big&gt;'''Imom Dorimiy (798-869) '''&lt;/big&gt;
 {{Olim bilgiqutisi
|nomi = Abu Muhammad Abdulloh ibn Abdurahmon ibn Bahrom ibn Abdusamad at-Termiziy as-Samarqandiy ad-Dorimiy
|tasvir =
|eni =
|izoh =
|tugʻilgan_sanasi = 798-yil 
|tugʻilgan joyi = Movarounnahr Samarqand
|vafot_sanasi = 
|vafot_joyi = 
|istiqomat_joylari= Xuroson, Marv, Qohira, Damashq, Bagʻdod, Makka, Madinada
|fuqaroligi = 
|vatani = Movarounnahr
|millati =
|sohasi = hadis, tafsir, fiqh ilmlarining allomasi
|ish_joylari = 
|institutlar =
|alma_mater =
|tezis_sarlavhasi=
|akademik_rahbarlari = 
|mashhur_shogirdlari = 
|mashhur_ishlari = &quot;Al-Musnad&quot; (&quot;Tayanch&quot;), &quot;Attafsir&quot; (&quot;Qurʼon sharhi&quot;), &quot;Al-Jomeʼ&quot; (&quot;Toʻplam&quot;), &quot;As-Sulosiyot fil hadiys&quot; (&quot;Hadislardagi uchliklar, yaʼni uch oʻzak harfli feʼllar&quot;), &quot;Kitob as-sunna fil hadiys&quot; (&quot;Hadislardagi sunnatlar haqida kitob&quot;)
|oʻtkazayotgan_taʼsiri = 
|koʻrsatgan_taʼsiri = 
|mukofotlari = 
|turmush_oʻrtogʻi= 
|dini = Islom
|vebsayt = 
}}
* ''Abu Muhammad Abdulloh ibn Abdurahmon ibn Bahrom ibn Abdusamad at-Termiziy as-Samarqandiy ad-Dorimiy (798— [[Samarqand]], Dorim qishlogʻi — 869) — buyuk [[muhaddis]].'' 

Dastlab oʻz yurtida diniy va dunyoviy fanlarni, ayniqsa, hadis ilmini oʻrgandi, keyin Qohira, Damashq, Bagʻdod, [[Makka]], [[Madinada]], shuningdek, [[Xuroson]]ning taniqli olimlaridan saboq oldi.  
* [[Imom al-Buxoriy]]ning ustozi hisoblanadi. D. hadis, tafsir, fiqh ilmlarining allomasi darajasiga koʻtarildi.  
* Asarlari:&quot;Al-Musnad&quot; (&quot;Tayanch&quot;), &quot;Attafsir&quot; (&quot;Qurʼon sharhi&quot;), &quot;Al-Jomeʼ&quot; (&quot;Toʻplam&quot;), &quot;As-Sulosiyot fil hadiys&quot; (&quot;Hadislardagi uchliklar, yaʼni uch oʻzak harfli feʼllar&quot;), &quot;Kitob as-sunna fil hadiys&quot; (&quot;Hadislardagi sunnatlar haqida kitob&quot;) asarlari uning ilmiy-maʼnaviy merosini tashkil etadi. D.ning eng muhim asari &quot;Al-Musnad&quot; boʻlib, &quot;[[Sunan ad-Dorimiy]]&quot; nomi bilan mashhur. 2 jilddan iborat bu asar 1996-yilda Bayrutda chop etilgan. Bu asarda haj, zakot, roʻza, nikoh va taloq, vasiyatnoma va b. koʻplab tushunchalar mazmuni, Muhammad (as)ning musulmonlar ijtimoiy va maʼnaviy hayotining hamma sohalari yuzasidan aytgan fikrlari tushuntirib beriladi. Bu asar &quot;Assihah assitta&quot; (oltita sahih) kitoblari jumlasiga (Ibn Mojaning &quot;Sahih&quot;i oʻrniga) kiritilgan. D. ayrim manbalarga koʻra, Samarqand viloyatining Toyloq tumani hududida dafn etilgan. 

== Hayoti ==
[[IX asr]]da faoliyat yuritgan samarqandlik muhaddislardan Imom Dorimiy hadis ilmida alohida oʻrin egallaydi. Allomaning toʻliq ismi Abu Muhammad Abdulloh ibn Abdurahmon ibn Fazl ibn Bahrom ibn Abdussamad Tamimiy Samarqandiy Dorimiy boʻlib, 798-yilda tavallud topgan. Xuddi shu yili yirik muhaddis Abdulloh ibn Muborak Marvaziy vafot etgan. Manbalarda shu tarixiy voqea sabab Imom Dorimiyga «Abdulloh» deb ism qoʻyilgani qayd etiladi. Muhaddisning bobosi Banu Tamim qabilasi mavlosi hamda [[Paygʻambar]] (s.a.v.)ning kotiblaridan biri boʻlgan Dorim ibn Molik ibn Hanzala ibn Zayd Manot ibn Tamimga bogʻlangan holda allomaga «Dorimiy» nisbasi qoʻllangan. Shu bilan birga, Imom Dorimiyni «Doramiy» nisbasi bilan ataganlar ham bor. Abu Tohirxoja «Samariya» asarida Imom Dorimiy haqida «...U hadis aytuvchilardan. Shavdor tumaniga qarashli Ispaniy qishlogʻidadir. U Samarqand muzofotidan boʻlgan, qadimda Doram deb ataladigan qishloqdan boʻlgani uchun Doramiy deb dong chiqargan.... Doramiyning tarjimai holi belgilik emas...» kabi mazmundagi ma’lumotni keltiradi. Bunda Abu Tohirxoja uning nisbasini «Doram» deb nomlangan joy nomi bilan bogʻlaydi. 
Imom Dorimiy yoshlik chogʻlaridanoq aql-zakovati,oʻtkir zehni, ayniqsa, eslab qolish qobiliyatining oʻta kuchliligi bilan barchani hayratga solgan. Bu haqda Muhammad ibn Ibrohim ibn Mansur Sheroziy: «Imom Dorimiy komil mufassir edi. U aqlda, fahmda, fazlda, dinda yetuk edi. U zotning yod olish zehnlari, halimliklari, bosiqliklari, tirishqoqliklari, dunyoviy zohidliklari, ibodatlari zarbulmasal qilingandir», – deb ta’rif beradi. Manbalarda Imom Dorimiyning oilasi haqida soʻz bormasada, uning kunyasi «Abu Muhammad»ligini e’tiborga olib, Muhammad ismli oʻgʻli boʻlganini bilish mumkin. Olimning yaqinlari, qarindoshlari ham ilm ahllaridan boʻlgan. Jumladan, allomaning togʻasi Abu Usoma Ahmad ibn Muoviya, akasining oʻgʻli Abu Ahmad Fazl ibn Muhammad Dorimiy ham [[hadis]] [[rivoy]]at qilganlar. 
&lt;br&gt;
'''''Ilm Yo'lidagi safarlari'''''
Imom Dorimiy dastlabki ta’limini oʻz yurti Samarqandda oladi. Soʻngra oʻsha davrda ilm-fan va madaniyat taraqqiy qilgan markazlardan boʻlmish Fustot (Qohira), Damashq, Bagʻdod, Makka, Madina, shuningdek, Xurosonning turli shaharlaridagi taniqli olimlardan diniy va dunyoviy fanlar, ayniqsa, hadis ilmi boʻyicha oʻz bilimlarini oshiradi. Bu davrda muhaddislar [[Paygʻambar]] (s.a.v.)ning sunnatlarini asl holida kelajak avlodga yetkazish uchun ishonchli rivoyatlarni olib, uni sof koʻrinishda, har qanday soxtaliklardan xoli boʻlgan holda toʻpladilar. 
Imom Dorimiy hayotining asosiy qismini ilm talabida safar qilish bilan oʻtkazgan olimlar sirasiga kirgan. U safarlari davomida hadislarni eshitib, jamlash bilan cheklanmay, hadis isnodlarining oliy, muttasil (uzluksiz), undagi roviylarning soni kam boʻlishiga ham katta e’tibor qaratgan. Alloma ilmiy safarlarini Xuroson shaharlaridan boshlaydi. Jumladan, mashhur hofiz Nazr ibn Shumayldan (vaf. 818 y.) Marv shahrida hadis ilmidan saboq olib, koʻplab hadislar tinglaydi. Jumladan, Rasululloh (s.a.v.)ning:«Sizlar yetmishta ummatga barobarsiz (tengsiz). Sizlar ummatlarning eng soʻnggisi va Alloh nazdida eng e’tiborlisisiz!», degan mazmundagi hadislarini yozib olib,oʻzining hadislar toʻplamiga kiritadi. Imom Dorimiy dastlabki ta’limini oʻz yurti Samarqandda oladi. Soʻngra oʻsha davrda ilm-fan va madaniyat taraqqiy qilgan markazlardan boʻlmish Fustot ([[Qohira]]), [[Damashq]], [[Bagʻdod]], Makka, Madina, shuningdek, Xurosonning turli shaharlaridagi taniqli olimlardan diniy va dunyoviy fanlar, ayniqsa, hadis ilmi boʻyicha oʻz bilimlarini oshiradi. Bu davrda muhaddislar Paygʻambar (s.a.v.)ning sunnatlarini asl holida kelajak avlodga yetkazish uchun ishonchli rivoyatlarni olib, uni sof koʻrinishda, har qanday soxtaliklardan xoli boʻlgan holda toʻpladilar.
Soʻngra Imom Dorimiy Iroq shaharlarida bir qancha ustozlardan tahsil oladi. Jumladan, muhaddis taxminan 17-18 yoshlarida Basra shahrida boʻlib, turli roviylardan hadis tinglaydi. Xususan, basralik Ravh ibn Aslamdan (vaf. 815 y.) hadislar eshitadi. Keyin esa,Iroqning Bagʻdod, Vosit, Kufa, Hiyt kabi shaharlarida boʻlib, oʻz davrining koʻpdan-koʻp yetuk muhaddislaridan hadis ilmini oʻrganadi. Imom Dorimiy oʻzining «Sunan» asarida 250 dan ortiq shayx-ustozlardan hadis rivoyat qilgan. Ustozlarining asosiy qismini Kufa, Basra, Bagʻdod kabi shaharlardan chiqqan roviylar tashkil etadi. Manbalarda uning ustozlari qatorida Muhammad ibn Bashshor, Abu Abdulloh Muhammad ibn Yusuf Faryobiy, Abu Musahhar Dimashqiy, Marvon ibn Muhammad, Abulvahhob ibn Said, Yazid ibn Horun Vositiy, Said ibn Omir Zab’iy, Ja’far ibn Avn, Zayd ibn Yahyo ibn Abiyd Dimashqiy, Vahb ibn Jarir, Xo-lid ibn Muhammad, Habbon ibn Hilol, Ashhol ibn Hotam Jumahiy, Zahhok ibn Muhammad, Ubaydulloh ibn Muso, Abul Mugʻiyra Foryobiy, Abdusamad ibn Abdulvoris, Yahyo ibn Hasson, Asvad ibn Omir, Bishr ibn Umar Zahroniy kabi allomalar zikr etiladi. 
Xatib Bagʻdodiyning «Bagʻdod tarixi» asarida Imom Dorimiy haj safariga ketayotganida Kufada toʻxtab, Yahyo ibn Abdulhamid Hammoniy (vaf. 842 y.) va boshqa muhaddislar bilan suhbatda boʻlgani, suhbatlar koʻp hollarda bahs-munozaralarga aylanib, hadis roviylari, isnodlarning ishonchliligi xususida tortishuvlar boʻlgani aytiladi. Xatib Bagʻdodiy keltirgan ma’lumotlardagi suhbatdoshlarning hayot yillarini aniqlash orqali Imom Dorimiy taxminan 40 yoshlarida haj ibodatini amalga oshirgani, safar chogʻida ham oʻzining asarlari ustida tinmay izlanganini anglash mumkin.
Imom Dorimiy arab xalifaligining koʻp shaharlarida oʻz bilimlarini oshirib, nihoyat oʻz vatani – Samarqandga qaytib keladi. Ilm yoʻlida uzoq yillar olib borgan tinimsiz sa’y-harakatlari va izlanishlari natijasida u hadis, tafsir va fiqh ilmlarining allomasi darajasiga koʻtarildi. Oʻrta asr olimlari «Imom Dorimiyning Samarqandda hadis va osor ilmlarining ravnaq topishida ulkan hissasi bor», deb yakdillik bilan alohida ta’kidlaydilar. Allomaga umrining oxirgi yillarida Bosh qozi lavozimi taklif qilinadi. Biroq uning ilm olishga boʻlgan behad qiziqishi va shaharning Bosh qozisi lavozimi katta mas’uliyatni talab etishini anglagani ushbu taklifni rad qilishiga sabab boʻlgan.
&lt;br&gt;
'''''Vafoti'''''
Imom Dorimiyning vafot etgan sanasi, dafn etilgan mavzesi haqida turli xil fikrlar mavjud. Biroq aksariyat ishonchli manbalarda, jumladan, Xatib Bagʻdodiy, Abu Hafs Nasafiy, Shamsuddin Zahabiy kabi olimlarning ta’kidlashlaricha, Imom Dorimiy vafot etgan sana milodiy hisobda ''869-yilning 18-noyabriga'' toʻgʻri keladi. Ayrim turk va arab tadqiqotchilarining kitoblarida alloma dafn etilgan joy sifatida Xurosonning Marv shahri koʻrsatiladi. Biroq Shamsud-din Zahabiy «Tarix al-islom» asarida olimning ukasi Ibrohim ibn Abdurahmon Dorimiyning (vaf. 880 y.) Samarqandda vafot etgani hamda akasining yoniga dafn qilingani haqida ma’lumot beradi. Shuningdek, Najmuddin Umar Nasafiy Imom Dorimiy Chokardiza qabristoniga dafn qilingan, unga Samarqand amiri Ahmad ibn Yahyo ibn Asad janoza oʻqigan, deb aytsa, «Samariya»da Imom Dorimiyning qabri Shavdor tumanidagi Ispaniy (hoz. Ispandiy) qishlogʻida, Samarqand shahri bilan mozorning orasi 11 chaqirimcha yoʻl, deb keltiriladi. Muhaddis janozasini ehtirom yuzasidan Samarqand amirining shaxsan oʻzi oʻqigani hamda ukasi dafn etilgan joyi haqidagi ma’lumotlar olimning qabri Samarqand yaqinida ekaniga dalolat qiladi. 2000-yilda Samarqand viloyati, Toyloq tumani, Ispandiy qishlogʻida Imom Dorimiy maqbarasi va Jome’ masjid ta’mirlanib, obod qilindi. 

== Ilmiy me'rosi ==
'''«Sunan»''' nomi bilan tanilgan «Musnad»i (lugʻaviy ma’nosi «Tayanch» yoki «Isnodli hadislar toʻplami») olimning shoh asari hisoblanadi. Olimlar «Sunan»ning nomlanishiga turlicha munosabat bildiradilar. Hofiz Iroqiy, Imom Zahabiy asardagi barcha hadislar toʻliq isnod bilan berilgani uchun uni «al-Musnad», Alouddin Mugʻultoiy hadislarining ishonchliligi darajasidan kelib chiqqan holda «as-Sahih», Ibn Hajar Asqaloniy va Suyutiy kabi boshqa ulamolar fiqhiy hadislar toʻplami boʻlgani bois «as-Sunan» deb ataydilar. Biroq ayrim tadqiqotchilar muallif asarini umumiy nom bilan, ya’ni «al-Jome’ as-sahih al-musnad li sunan Rasululloh s.a.v.» ([[Rasululloh]] (s.a.v.) sunnatlarining ishonchli musnad toʻplami) deb atagan boʻlishi mumkin, degan fikrni bildiradilar. Ibn Hajar Asqaloniy mazkur asarni «Sihoh sitta»ning oltinchi kitobi sifatida qabul qiladi. «Sunan» ikki jilddan iborat boʻlib, kitoblarga, ular oʻz navbatida boblarga boʻlinadi. Asar arablarning islomdan avvalgi ba’zi odatlari, Rasululloh (s.a.v.)ning siyratlari,hadislarning yozilish davri va ilm fazilatiga oid jami 163 sahifalik muqaddima hamda 23 ta kitobdan tashkil topgan. ''«Sunan» 3506 hadisni oʻz ichiga olgan 1403 bobdan iborat.''
Manbalarda Imom Dorimiyning «Kitob at-Tafsir» – [[Qur’on]]i karim tafsiriga oid asari boʻlgani haqida ma’lumot beriladi. Imom Dorimiy ushbu asarida Qur’onni toʻliq tafsir qilganmi yoki ayrim juzlari-nimi, bu haqda aniq ma’lumot yoʻq. Biroq ushbu asarning tarixiy ahamiyati katta. Chunki u bizgacha yetib kelgan birinchi tafsir, deb hisoblangan Ibn Jarir Tabariyning (839–922) tafsiridan taxminan yarim asr ilgari yozilgan asardir. Shuningdek, allomaning «al-Jome’» (Toʻplam), fiqhiy masalalarga bagʻishlangan «Kitob as-sunna fi-l-hadis» (Hadisdagi sunnat amallar haqida kitob), «Kitob saum al-mustahozot va-l-mutahayyirot» (Uzrli ayollarning roʻzasi haqidagi kitob) kabi asarlari boʻlgani haqida manbalarda zikr etiladi. Imom Dorimiyning «as-Sulosiyyot fi-l-hadis» – «Uch roviyli hadislar toʻplami» nomli asari ham mavjud.Muhaddisning ushbu asari «Sunan»ning tarkibiga kiritilgan oʻn besh hadisdan iborat boʻlgan toʻplam boʻlib,uch roviyli isnodga ega boʻlgan hadislardan tarkib topgan.
== Ajdodlar yodi ==
Mustaqillik yillarida yurtimizda Imom Dori-miyning ilmiy-ma’naviy merosi boʻyicha bir qator ilmiy tadqiqotlar olib borildi, ilmiy-ommabop kitoblar chop etildi. Xususan, «Imom Dorimiyning hadis ilmi rivojiga qoʻshgan hissasi» mavzuidagi nomzodlik dissertatsiyasi (M.Alimova, 2009) himoya qilindi; Toshkent islom universiteti qoshidagi Islomshunoslik ilmiy-tadqiqot markazi tomonidan ulugʻ allomalarimiz hayoti va ijodiy faoliyati haqida ilmiy-ommabop tilda hikoya qiluvchi «Buyuk ajdodlarimiz» turkumida «Imom Dorimiy» (M.Alimova, 2009), ajdodlarimizning islom dini va madaniyati rivojida alohida oʻrin tutgan asarlarini tarjima qilish, ilmiy-tanqidiy matnlarini tayyorlash va chop etishga qaratilgan «Ma’rifat ziyosi» turkumida «Sunani Dorimiy: saylanma» (Tarjimonlar jamoasi, 2011) kabi risolalar, koʻplab ilmiy maqolalar nashr etildi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* [[OʻzME]].Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi
 https://moturidiy.uz/oz {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220508013838/https://moturidiy.uz/oz |date=2022-05-08 }}

{{chala}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>ch2hane228u58km209lk44oa8i4o6fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jigar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>491940</id>
    <revision>
      <id>6269956</id>
      <parentid>5770158</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8691" sha1="ernmg5b4rogxakvckh2gf6zskep9qh4" xml:space="preserve">{{Anatomiya
| nomi om         = Jigar
| tasvir         = Anatomy Abdomen Tiesworks.jpg
| eni            = 
| tagyozuv       = 
| tasvir2        = Liver 01 animation1.gif
| eni2           = 
| alt2      = Inson jigarining joylashuvi (qizil rangda). Erkak kishi tanasida koʻrsatilgan
| Latin          = 
| sistema        = [[Ovqat hazm qilish tizimi]]
| arteriya       = 
| vena           =  
| asab           = 
| limfa          = 
| prekursor      = 
| MeSH           = 
| MeshID         = 
| Gray           = 
| Dorlands       =
| FMA            = 
| TA98           = 
| vikiombor      =
}}

Jigar faqat umurtqali hayvonlarda joylashgan asosiy [[metabolik organ]] boʻlib, u organizmni [[detoksifikatsiya]] qilish, hazm qilish va oʻsish uchun zarur boʻlgan [[oqsil]]lar va biokimyoviy moddalarni [[sintez]] qilish kabi koʻplab muhim biologik funksiyalarni bajaradi. Odamlarda u qorinning oʻng yuqori kvadrantida, [[diafragma]] ostida joylashgan va asosan pastki oʻng qovurogʻa bilan himoyalangan. Uning boshqa metabolik rollariga uglevod almashinuvi, [[gormonlar]] ishlab chiqarish, [[glyukoza]] va [[glikogen]] kabi ozuqa moddalarini aylantirish va saqlash va qizil qon hujayralarining parchalanishi kiradi. Jigar odam va hayvonlarda ovqatning [[hazm boʻlish]]i va soʻrilishida qatnashadi, [[yogʻ]] va [[uglevod]]larni zaxiraga yigʻadi. [[Xordali hayvonlar]] va odamda jigar — murakkab, hayot uchun muhim aʼzo. [[Baliq]] va [[amfibiyalar]]da jigar sudralib yuruvchilar, [[qushlar]] va [[sut emizuvchilar]]dagiga nisbatan kattaroq; [[yirtqich hayvonlar]]da [[oʻtxoʻr hayvonlar]]nikiga nisbatan katta. Jigar shakli hayvonning gavda tuzilishiga bogʻliq.

Odamda jigar — organizmdagi eng katta [[bez]] (vazni 1200–2200 g). Qorin boʻshligʻida, diafragmaning tagida, oʻng qovurgʻalar va qisman chap qovurgʻalar ostida yotadi. Rangi qizgʻish-qoʻngʻir, kattaroq oʻng boʻlagi bilan kichikroq chap boʻlagi bor. Oʻrta qismining pastki yuzasidagi koʻndalang chuqurcha jigar darvozasi yoki qopqasi deb ataladi. Shu joydan jigarga [[arteriya]], [[darvoza venasi]], [[nervlar]] kiradi va [[jigarning oʻt yoʻli]], [[jigar venasi]] chiqadi. Bu oʻt yoʻli [[oʻt pufagi]]dan chiqqan yoʻlga qoʻshilib, oʻn ikki barmoqli ichakka quyiladigan umumiy oʻt yoʻlini hosil qiladi.

Uzoq muddatda jigar funksiyasining yoʻqligini qanday qoplash mumkinligi ma’lum emas, ammo qisqa muddatda jigar dializ usullaridan foydalanish mumkin. Jigar yoʻqligida uzoq muddatli almashtirishni ta’minlash uchun sun’iy jigar ishlab chiqilmagan. 2018-yildan boshlab, jigar [[transplantatsiya]]si toʻliq jigar yetishmovchiligi uchun yagona imkoniyat boʻlib qolmoqda.

==Tuzilishi==
Jigar toʻq qizil-jigarrang, xanjar shaklidagi organ boʻlib, hajmi va shakli teng boʻlmagan ikkita boʻlakka ega. Odam jigarining ogʻirligi odatda, taxminan 1,5 kilogramm va kengligi taxminan 15 santimetrni tashkil qiladi. Jismoniy shaxslar oʻrtasida sezilarli darajada farq bor, standart mos yozuvlar diapazoni erkaklar uchun 970–1860 gramm va ayollar uchun 600–1770 g ni tashkil qiladi. Bu inson tanasidagi eng ogʻir ichki organ va eng katta bezdir. U qorin boʻshligʻining oʻng yuqori kvadrantida, diafragma ostida, oshqozonning oʻng tomonida va oʻt pufagi ustida joylashgan.

Jigar ikkita yirik qon tomirlari bilan bogʻlangan: jigar arteriyasi va portal vena. Portal vena butun oshqozon-ichak traktidan, shuningdek, [[taloq]] va oshqozon osti bezidan hazm qilingan oziq moddalarga boy qonni olib yuradi. Ushbu [[qon tomirlari]] [[jigar sinusoidlari]] deb ataladigan kichik [[kapillyarlar]]ga bo'linadi, keyinchalik ular jigar [[lobullari]]ga olib keladi.

Jigar lobulalari jigarning funksional birliklari hisoblanadi. Har bir lobula asosiy metabolik hujayralar boʻlgan millionlab jigar hujayralari ([[gepatotsitlar]])dan iborat. Lobulalar [[Britaniya|britaniya]]lik shifokor [[Frensis Glisson]] nomidan Glisson kapsulasi deb ataladigan butun jigarni qoplaydigan tolali [[kapsula]]dan choʻzilgan nozik, zich, tartibsiz, [[fibroelastik]] biriktiruvchi toʻqima qatlami bilan birlashtirilgan. Bu toʻqima [[jigar hilusi]]dagi qon tomirlari, kanallari va nervlari bilan birga jigar tuzilishiga tarqaladi. Jigarning butun yuzasi, yalangʻoch joydan tashqari, [[periton]]dan olingan [[seroz qoplama]] bilan qoplangan va bu ichki Glisson kapsulasiga mahkam yopishadi.
===Mikroskopik anatomiyasi===
Mikroskopik nuqtai nazardan, har bir jigar boʻlagi jigar boʻlaklaridan iborat. Lobulalar taxminan olti burchakli boʻlib, [[gepatotsitlar]] plitalari va markaziy venadan [[interlobulyar portal]] [[triadalar]]ning xayoliy perimetri tomon tarqaladigan [[sinusoidlar]]dan iborat. Markaziy vena jigardan qonni olib oʻtish uchun jigar venasiga qoʻshiladi. Lobulaning oʻziga xos tarkibiy qismi — bu lobulaning har bir burchagi bo'ylab joylashgan portal triadasi. Portal triada jigar arteriyasi, darvoza venasi va umumiy o't yoʻllaridan iborat. Jigar [[ultratovush]] tekshiruvida triadani [[Mikki Sichqoncha]] belgisi sifatida koʻrish mumkin, bunda boshi darvoza venasi, jigar arteriyasi va umumiy oʻt yoʻli quloqlaridir.

Jigar organizmning markaziy biokimyoviy laboratoriyasi boʻlib, turli-tuman funksiyalarni bajaradi; Jigar boʻlmasa, odamlar, hayvonlar yashay olishmaydi. Jigar bir sutkada 600–700 g oʻt ([[safro]]) ishlab chiqarib, ovqat hazm boʻlishida va oziq moddalarning ichakdan [[qon]]ga soʻrilishida muhim rol oʻynaydi; [[oqsillar]], yogʻlar va uglevodlar almashinuvida qatnashadi; bundan tashqari, moddalar almashinuvida hosil boʻladigan yoki tashqaridan kirgan zaharli moddalarni zararsizlantirib, himoya funksiyasini bajaradi. Jigarning maxsus yulduzsimon hujayralari [[fagotsitozga]] va [[anti-telolar]] hosil qilishga qodir. Jigar qonni yigʻib tura oladi. Jigar [[embrional rivojlanish]]da qon elementlari va [[gemoglobin]] hosil qilishda ham ishtirok etadi. Organizmdagi jami qonning 1/5 qismi jigar tomirlariga sigʻishi mumkin. Qondagi ortiqcha suv qisman jigarda ajralib chiqib, oʻt va [[limfa]] hosil boʻlishiga ketadi. Jigar oʻtni uzluksiz ishlab, oʻzining oʻt yoʻli orqali chiqaradi; oʻn ikki barmoq ichakka oʻt kirishi ovqatlanish vaqtida boshlanib, meʼda ovqatdan boʻshamaguncha davom etadi. Boshqa vaqtda esa umumiy oʻt yoʻlining halqasimon muskul [[(sfinkter)i]] qisqarib, shu yoʻlning teshigini berkitib turadi. Jigarda hosil boʻladigan [[oʻt pufagi]]ga kirgach, quyulib qorayadi, chunki undagi suv va qisman boshqa baʼzi moddalar oʻt pufagi devoridan qonga oʻtadi.

Hazm sistemasidan qonga oʻtgan hamma moddalar [https://sevflebo.ru/articles/gepatologia jigarga] kelib, qisman murakkab moddalar tuzilishiga sarf boʻladi, qisman esa parchalanadi. Masalan, qon bilan kelgan [[amino kislotalar]]dan qon oqsillari ([[albuminlar]], [[globulinlar]] va boshqalar) hosil boʻladi, bir qancha moddalar [[(fruktoza]], [[galaktoza]], [[laktoza]], [[glitserin]]) dan jigarda [[glyukoza]] sintezlanadi, bundan esa [[glikogen]] vujudga keladi. Glikogen jigar hujayralarida zaxirada turadi va organizm koʻproq energiya sarflayotgan vaqtda glyukozaga aylanib, qonga oʻtadi.

Jigar pigmentlar almashinuvida qatnashadi; unda gemoglobin yemiriladi va [[bilirubin]] hosil boʻlib, eriydigan holga keladi. Jigarda yogʻsimon moddalar ([[lipoidlar]]) ishlanib chiqadi va qon bilan boshqa aʼzo, toʻqimalarga borib, moddalar almashinuvida. qatnashadi. Jigarda [[xolesterin]], [[protrombin]] va [[geparin]] ham sintezlanadi.

Qon bilan jigarga keladigan moddalardan baʼzilari organizmga zararli boʻlishi mumkin. Shu moddalarni zararsizlantirish, qisman esa oʻt bilan chiqarib yuborish jigatning vazifasidir. Masalan, [[qoʻrgʻoshin]], [[mishyak]] va boshqa zaharli moddalar jigarda ushlanib qoladi, soʻngra bezarar organik moddalar (koʻpincha, oqsil moddalar) shaklida organizmdan chiqib ketadi. Organizmda oqsillar parchalanishidan hosil boʻladigan [[ammiak]], qisman [[siydik kislota]] ham jigarda [[mochevina]]ga aylanib, organizmdan [[siydik]] bilan chiqib ketadi (mochevina esa kamroq zaharli va yaxshi eriydigan moddadir).

Organizmda zararli moddalar koʻplab paydo boʻlganda (masalan, hazm aʼzolarining surunkali kasalligida, [[alkogolizm]]da) jigar funksiyalari buziladi, bu esa ogʻir kasalliklarga olib keladi. Jigar kasalliklaridan oʻtkir va surunkali yalligʻlanish jarayonlari, shuningdek, [[parazitar kasalliklar]] uchraydi (qarang [[Gepatit]], [[Jigar sirrozi]], [[Exinokokkoz]])&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;
[[Turkum:Tibbiyot]]
[[Turkum:Anatomiya]]
[[Turkum:Splanxologiya]]
[[Turkum:Terapiya]]
[[Turkum:Gepatologiya]]</text>
      <sha1>ernmg5b4rogxakvckh2gf6zskep9qh4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269957</id>
      <parentid>6269956</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8704" sha1="d3n8juazfhwdoat72rxz3o2xiz9kjhf" xml:space="preserve">{{Anatomiya
| nomi om         = Jigar
| tasvir         = Anatomy Abdomen Tiesworks.jpg
| eni            = 
| tagyozuv       = 
| tasvir2        = Liver 01 animation1.gif
| eni2           = 
| alt2      = Inson jigarining joylashuvi (qizil rangda). Erkak kishi tanasida koʻrsatilgan
| Latin          = 
| sistema        = [[Ovqat hazm qilish tizimi]]
| arteriya       = 
| vena           =  
| asab           = 
| limfa          = 
| prekursor      = 
| MeSH           = 
| MeshID         = 
| Gray           = 
| Dorlands       =
| FMA            = 
| TA98           = 
| vikiombor      =
}}

Jigar faqat [[umurtqali hayvonlar]]&lt;nowiki/&gt;da joylashgan asosiy [[metabolik organ]] boʻlib, u organizmni [[detoksifikatsiya]] qilish, hazm qilish va oʻsish uchun zarur boʻlgan [[oqsil]]lar va biokimyoviy moddalarni [[sintez]] qilish kabi koʻplab muhim biologik funksiyalarni bajaradi. Odamlarda u qorinning oʻng yuqori kvadrantida, [[diafragma]] ostida joylashgan va asosan pastki oʻng qovurogʻa bilan himoyalangan. Uning boshqa metabolik rollariga uglevod almashinuvi, [[gormonlar]] ishlab chiqarish, [[glyukoza]] va [[glikogen]] kabi ozuqa moddalarini aylantirish va saqlash va qizil qon hujayralarining parchalanishi kiradi. Jigar odam va hayvonlarda ovqatning [[hazm boʻlish]]i va soʻrilishida qatnashadi, [[yogʻ]] va [[uglevod]]larni zaxiraga yigʻadi. [[Xordali hayvonlar]] va odamda jigar — murakkab, hayot uchun muhim aʼzo. [[Baliq]] va [[amfibiyalar]]da jigar sudralib yuruvchilar, [[qushlar]] va [[sut emizuvchilar]]dagiga nisbatan kattaroq; [[yirtqich hayvonlar]]da [[oʻtxoʻr hayvonlar]]nikiga nisbatan katta. Jigar shakli hayvonning gavda tuzilishiga bogʻliq.

Odamda jigar — organizmdagi eng katta [[bez]] (vazni 1200–2200 g). Qorin boʻshligʻida, diafragmaning tagida, oʻng qovurgʻalar va qisman chap qovurgʻalar ostida yotadi. Rangi qizgʻish-qoʻngʻir, kattaroq oʻng boʻlagi bilan kichikroq chap boʻlagi bor. Oʻrta qismining pastki yuzasidagi koʻndalang chuqurcha jigar darvozasi yoki qopqasi deb ataladi. Shu joydan jigarga [[arteriya]], [[darvoza venasi]], [[nervlar]] kiradi va [[jigarning oʻt yoʻli]], [[jigar venasi]] chiqadi. Bu oʻt yoʻli [[oʻt pufagi]]dan chiqqan yoʻlga qoʻshilib, oʻn ikki barmoqli ichakka quyiladigan umumiy oʻt yoʻlini hosil qiladi.

Uzoq muddatda jigar funksiyasining yoʻqligini qanday qoplash mumkinligi ma’lum emas, ammo qisqa muddatda jigar dializ usullaridan foydalanish mumkin. Jigar yoʻqligida uzoq muddatli almashtirishni ta’minlash uchun sun’iy jigar ishlab chiqilmagan. 2018-yildan boshlab, jigar [[transplantatsiya]]si toʻliq jigar yetishmovchiligi uchun yagona imkoniyat boʻlib qolmoqda.

==Tuzilishi==
Jigar toʻq qizil-jigarrang, xanjar shaklidagi organ boʻlib, hajmi va shakli teng boʻlmagan ikkita boʻlakka ega. Odam jigarining ogʻirligi odatda, taxminan 1,5 kilogramm va kengligi taxminan 15 santimetrni tashkil qiladi. Jismoniy shaxslar oʻrtasida sezilarli darajada farq bor, standart mos yozuvlar diapazoni erkaklar uchun 970–1860 gramm va ayollar uchun 600–1770 g ni tashkil qiladi. Bu inson tanasidagi eng ogʻir ichki organ va eng katta bezdir. U qorin boʻshligʻining oʻng yuqori kvadrantida, diafragma ostida, oshqozonning oʻng tomonida va oʻt pufagi ustida joylashgan.

Jigar ikkita yirik qon tomirlari bilan bogʻlangan: jigar arteriyasi va portal vena. Portal vena butun oshqozon-ichak traktidan, shuningdek, [[taloq]] va oshqozon osti bezidan hazm qilingan oziq moddalarga boy qonni olib yuradi. Ushbu [[qon tomirlari]] [[jigar sinusoidlari]] deb ataladigan kichik [[kapillyarlar]]ga bo'linadi, keyinchalik ular jigar [[lobullari]]ga olib keladi.

Jigar lobulalari jigarning funksional birliklari hisoblanadi. Har bir lobula asosiy metabolik hujayralar boʻlgan millionlab jigar hujayralari ([[gepatotsitlar]])dan iborat. Lobulalar [[Britaniya|britaniya]]lik shifokor [[Frensis Glisson]] nomidan Glisson kapsulasi deb ataladigan butun jigarni qoplaydigan tolali [[kapsula]]dan choʻzilgan nozik, zich, tartibsiz, [[fibroelastik]] biriktiruvchi toʻqima qatlami bilan birlashtirilgan. Bu toʻqima [[jigar hilusi]]dagi qon tomirlari, kanallari va nervlari bilan birga jigar tuzilishiga tarqaladi. Jigarning butun yuzasi, yalangʻoch joydan tashqari, [[periton]]dan olingan [[seroz qoplama]] bilan qoplangan va bu ichki Glisson kapsulasiga mahkam yopishadi.
===Mikroskopik anatomiyasi===
Mikroskopik nuqtai nazardan, har bir jigar boʻlagi jigar boʻlaklaridan iborat. Lobulalar taxminan olti burchakli boʻlib, [[gepatotsitlar]] plitalari va markaziy venadan [[interlobulyar portal]] [[triadalar]]ning xayoliy perimetri tomon tarqaladigan [[sinusoidlar]]dan iborat. Markaziy vena jigardan qonni olib oʻtish uchun jigar venasiga qoʻshiladi. Lobulaning oʻziga xos tarkibiy qismi — bu lobulaning har bir burchagi bo'ylab joylashgan portal triadasi. Portal triada jigar arteriyasi, darvoza venasi va umumiy o't yoʻllaridan iborat. Jigar [[ultratovush]] tekshiruvida triadani [[Mikki Sichqoncha]] belgisi sifatida koʻrish mumkin, bunda boshi darvoza venasi, jigar arteriyasi va umumiy oʻt yoʻli quloqlaridir.

Jigar organizmning markaziy biokimyoviy laboratoriyasi boʻlib, turli-tuman funksiyalarni bajaradi; Jigar boʻlmasa, odamlar, hayvonlar yashay olishmaydi. Jigar bir sutkada 600–700 g oʻt ([[safro]]) ishlab chiqarib, ovqat hazm boʻlishida va oziq moddalarning ichakdan [[qon]]ga soʻrilishida muhim rol oʻynaydi; [[oqsillar]], yogʻlar va uglevodlar almashinuvida qatnashadi; bundan tashqari, moddalar almashinuvida hosil boʻladigan yoki tashqaridan kirgan zaharli moddalarni zararsizlantirib, himoya funksiyasini bajaradi. Jigarning maxsus yulduzsimon hujayralari [[fagotsitozga]] va [[anti-telolar]] hosil qilishga qodir. Jigar qonni yigʻib tura oladi. Jigar [[embrional rivojlanish]]da qon elementlari va [[gemoglobin]] hosil qilishda ham ishtirok etadi. Organizmdagi jami qonning 1/5 qismi jigar tomirlariga sigʻishi mumkin. Qondagi ortiqcha suv qisman jigarda ajralib chiqib, oʻt va [[limfa]] hosil boʻlishiga ketadi. Jigar oʻtni uzluksiz ishlab, oʻzining oʻt yoʻli orqali chiqaradi; oʻn ikki barmoq ichakka oʻt kirishi ovqatlanish vaqtida boshlanib, meʼda ovqatdan boʻshamaguncha davom etadi. Boshqa vaqtda esa umumiy oʻt yoʻlining halqasimon muskul [[(sfinkter)i]] qisqarib, shu yoʻlning teshigini berkitib turadi. Jigarda hosil boʻladigan [[oʻt pufagi]]ga kirgach, quyulib qorayadi, chunki undagi suv va qisman boshqa baʼzi moddalar oʻt pufagi devoridan qonga oʻtadi.

Hazm sistemasidan qonga oʻtgan hamma moddalar [https://sevflebo.ru/articles/gepatologia jigarga] kelib, qisman murakkab moddalar tuzilishiga sarf boʻladi, qisman esa parchalanadi. Masalan, qon bilan kelgan [[amino kislotalar]]dan qon oqsillari ([[albuminlar]], [[globulinlar]] va boshqalar) hosil boʻladi, bir qancha moddalar [[(fruktoza]], [[galaktoza]], [[laktoza]], [[glitserin]]) dan jigarda [[glyukoza]] sintezlanadi, bundan esa [[glikogen]] vujudga keladi. Glikogen jigar hujayralarida zaxirada turadi va organizm koʻproq energiya sarflayotgan vaqtda glyukozaga aylanib, qonga oʻtadi.

Jigar pigmentlar almashinuvida qatnashadi; unda gemoglobin yemiriladi va [[bilirubin]] hosil boʻlib, eriydigan holga keladi. Jigarda yogʻsimon moddalar ([[lipoidlar]]) ishlanib chiqadi va qon bilan boshqa aʼzo, toʻqimalarga borib, moddalar almashinuvida. qatnashadi. Jigarda [[xolesterin]], [[protrombin]] va [[geparin]] ham sintezlanadi.

Qon bilan jigarga keladigan moddalardan baʼzilari organizmga zararli boʻlishi mumkin. Shu moddalarni zararsizlantirish, qisman esa oʻt bilan chiqarib yuborish jigatning vazifasidir. Masalan, [[qoʻrgʻoshin]], [[mishyak]] va boshqa zaharli moddalar jigarda ushlanib qoladi, soʻngra bezarar organik moddalar (koʻpincha, oqsil moddalar) shaklida organizmdan chiqib ketadi. Organizmda oqsillar parchalanishidan hosil boʻladigan [[ammiak]], qisman [[siydik kislota]] ham jigarda [[mochevina]]ga aylanib, organizmdan [[siydik]] bilan chiqib ketadi (mochevina esa kamroq zaharli va yaxshi eriydigan moddadir).

Organizmda zararli moddalar koʻplab paydo boʻlganda (masalan, hazm aʼzolarining surunkali kasalligida, [[alkogolizm]]da) jigar funksiyalari buziladi, bu esa ogʻir kasalliklarga olib keladi. Jigar kasalliklaridan oʻtkir va surunkali yalligʻlanish jarayonlari, shuningdek, [[parazitar kasalliklar]] uchraydi (qarang [[Gepatit]], [[Jigar sirrozi]], [[Exinokokkoz]])&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;
[[Turkum:Tibbiyot]]
[[Turkum:Anatomiya]]
[[Turkum:Splanxologiya]]
[[Turkum:Terapiya]]
[[Turkum:Gepatologiya]]</text>
      <sha1>d3n8juazfhwdoat72rxz3o2xiz9kjhf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269958</id>
      <parentid>6269957</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8695" sha1="2l8wkhtre4tj1xp3f6xrhtpvlsopeog" xml:space="preserve">{{Anatomiya
| nomi om         = Jigar
| tasvir         = Anatomy Abdomen Tiesworks.jpg
| eni            = 
| tagyozuv       = 
| tasvir2        = Liver 01 animation1.gif
| eni2           = 
| alt2      = Inson jigarining joylashuvi (qizil rangda). Erkak kishi tanasida koʻrsatilgan
| Latin          = 
| sistema        = [[Ovqat hazm qilish tizimi]]
| arteriya       = 
| vena           =  
| asab           = 
| limfa          = 
| prekursor      = 
| MeSH           = 
| MeshID         = 
| Gray           = 
| Dorlands       =
| FMA            = 
| TA98           = 
| vikiombor      =
}}

Jigar faqat [[umurtqali hayvonlar]]da joylashgan asosiy [[metabolik organ]] boʻlib, u organizmni [[detoksifikatsiya]] qilish, hazm qilish va oʻsish uchun zarur boʻlgan [[oqsil]]lar va biokimyoviy moddalarni [[sintez]] qilish kabi koʻplab muhim biologik funksiyalarni bajaradi. Odamlarda u qorinning oʻng yuqori kvadrantida, [[diafragma]] ostida joylashgan va asosan pastki oʻng qovurogʻa bilan himoyalangan. Uning boshqa metabolik rollariga uglevod almashinuvi, [[gormonlar]] ishlab chiqarish, [[glyukoza]] va [[glikogen]] kabi ozuqa moddalarini aylantirish va saqlash va qizil qon hujayralarining parchalanishi kiradi. Jigar odam va hayvonlarda ovqatning [[hazm boʻlish]]i va soʻrilishida qatnashadi, [[yogʻ]] va [[uglevod]]larni zaxiraga yigʻadi. [[Xordali hayvonlar]] va odamda jigar — murakkab, hayot uchun muhim aʼzo. [[Baliq]] va [[amfibiyalar]]da jigar sudralib yuruvchilar, [[qushlar]] va [[sut emizuvchilar]]dagiga nisbatan kattaroq; [[yirtqich hayvonlar]]da [[oʻtxoʻr hayvonlar]]nikiga nisbatan katta. Jigar shakli hayvonning gavda tuzilishiga bogʻliq.

Odamda jigar — organizmdagi eng katta [[bez]] (vazni 1200–2200 g). Qorin boʻshligʻida, diafragmaning tagida, oʻng qovurgʻalar va qisman chap qovurgʻalar ostida yotadi. Rangi qizgʻish-qoʻngʻir, kattaroq oʻng boʻlagi bilan kichikroq chap boʻlagi bor. Oʻrta qismining pastki yuzasidagi koʻndalang chuqurcha jigar darvozasi yoki qopqasi deb ataladi. Shu joydan jigarga [[arteriya]], [[darvoza venasi]], [[nervlar]] kiradi va [[jigarning oʻt yoʻli]], [[jigar venasi]] chiqadi. Bu oʻt yoʻli [[oʻt pufagi]]dan chiqqan yoʻlga qoʻshilib, oʻn ikki barmoqli ichakka quyiladigan umumiy oʻt yoʻlini hosil qiladi.

Uzoq muddatda jigar funksiyasining yoʻqligini qanday qoplash mumkinligi ma’lum emas, ammo qisqa muddatda jigar dializ usullaridan foydalanish mumkin. Jigar yoʻqligida uzoq muddatli almashtirishni ta’minlash uchun sun’iy jigar ishlab chiqilmagan. 2018-yildan boshlab, jigar [[transplantatsiya]]si toʻliq jigar yetishmovchiligi uchun yagona imkoniyat boʻlib qolmoqda.

==Tuzilishi==
Jigar toʻq qizil-jigarrang, xanjar shaklidagi organ boʻlib, hajmi va shakli teng boʻlmagan ikkita boʻlakka ega. Odam jigarining ogʻirligi odatda, taxminan 1,5 kilogramm va kengligi taxminan 15 santimetrni tashkil qiladi. Jismoniy shaxslar oʻrtasida sezilarli darajada farq bor, standart mos yozuvlar diapazoni erkaklar uchun 970–1860 gramm va ayollar uchun 600–1770 g ni tashkil qiladi. Bu inson tanasidagi eng ogʻir ichki organ va eng katta bezdir. U qorin boʻshligʻining oʻng yuqori kvadrantida, diafragma ostida, oshqozonning oʻng tomonida va oʻt pufagi ustida joylashgan.

Jigar ikkita yirik qon tomirlari bilan bogʻlangan: jigar arteriyasi va portal vena. Portal vena butun oshqozon-ichak traktidan, shuningdek, [[taloq]] va oshqozon osti bezidan hazm qilingan oziq moddalarga boy qonni olib yuradi. Ushbu [[qon tomirlari]] [[jigar sinusoidlari]] deb ataladigan kichik [[kapillyarlar]]ga bo'linadi, keyinchalik ular jigar [[lobullari]]ga olib keladi.

Jigar lobulalari jigarning funksional birliklari hisoblanadi. Har bir lobula asosiy metabolik hujayralar boʻlgan millionlab jigar hujayralari ([[gepatotsitlar]])dan iborat. Lobulalar [[Britaniya|britaniya]]lik shifokor [[Frensis Glisson]] nomidan Glisson kapsulasi deb ataladigan butun jigarni qoplaydigan tolali [[kapsula]]dan choʻzilgan nozik, zich, tartibsiz, [[fibroelastik]] biriktiruvchi toʻqima qatlami bilan birlashtirilgan. Bu toʻqima [[jigar hilusi]]dagi qon tomirlari, kanallari va nervlari bilan birga jigar tuzilishiga tarqaladi. Jigarning butun yuzasi, yalangʻoch joydan tashqari, [[periton]]dan olingan [[seroz qoplama]] bilan qoplangan va bu ichki Glisson kapsulasiga mahkam yopishadi.
===Mikroskopik anatomiyasi===
Mikroskopik nuqtai nazardan, har bir jigar boʻlagi jigar boʻlaklaridan iborat. Lobulalar taxminan olti burchakli boʻlib, [[gepatotsitlar]] plitalari va markaziy venadan [[interlobulyar portal]] [[triadalar]]ning xayoliy perimetri tomon tarqaladigan [[sinusoidlar]]dan iborat. Markaziy vena jigardan qonni olib oʻtish uchun jigar venasiga qoʻshiladi. Lobulaning oʻziga xos tarkibiy qismi — bu lobulaning har bir burchagi bo'ylab joylashgan portal triadasi. Portal triada jigar arteriyasi, darvoza venasi va umumiy o't yoʻllaridan iborat. Jigar [[ultratovush]] tekshiruvida triadani [[Mikki Sichqoncha]] belgisi sifatida koʻrish mumkin, bunda boshi darvoza venasi, jigar arteriyasi va umumiy oʻt yoʻli quloqlaridir.

Jigar organizmning markaziy biokimyoviy laboratoriyasi boʻlib, turli-tuman funksiyalarni bajaradi; Jigar boʻlmasa, odamlar, hayvonlar yashay olishmaydi. Jigar bir sutkada 600–700 g oʻt ([[safro]]) ishlab chiqarib, ovqat hazm boʻlishida va oziq moddalarning ichakdan [[qon]]ga soʻrilishida muhim rol oʻynaydi; [[oqsillar]], yogʻlar va uglevodlar almashinuvida qatnashadi; bundan tashqari, moddalar almashinuvida hosil boʻladigan yoki tashqaridan kirgan zaharli moddalarni zararsizlantirib, himoya funksiyasini bajaradi. Jigarning maxsus yulduzsimon hujayralari [[fagotsitozga]] va [[anti-telolar]] hosil qilishga qodir. Jigar qonni yigʻib tura oladi. Jigar [[embrional rivojlanish]]da qon elementlari va [[gemoglobin]] hosil qilishda ham ishtirok etadi. Organizmdagi jami qonning 1/5 qismi jigar tomirlariga sigʻishi mumkin. Qondagi ortiqcha suv qisman jigarda ajralib chiqib, oʻt va [[limfa]] hosil boʻlishiga ketadi. Jigar oʻtni uzluksiz ishlab, oʻzining oʻt yoʻli orqali chiqaradi; oʻn ikki barmoq ichakka oʻt kirishi ovqatlanish vaqtida boshlanib, meʼda ovqatdan boʻshamaguncha davom etadi. Boshqa vaqtda esa umumiy oʻt yoʻlining halqasimon muskul [[(sfinkter)i]] qisqarib, shu yoʻlning teshigini berkitib turadi. Jigarda hosil boʻladigan [[oʻt pufagi]]ga kirgach, quyulib qorayadi, chunki undagi suv va qisman boshqa baʼzi moddalar oʻt pufagi devoridan qonga oʻtadi.

Hazm sistemasidan qonga oʻtgan hamma moddalar [https://sevflebo.ru/articles/gepatologia jigarga] kelib, qisman murakkab moddalar tuzilishiga sarf boʻladi, qisman esa parchalanadi. Masalan, qon bilan kelgan [[amino kislotalar]]dan qon oqsillari ([[albuminlar]], [[globulinlar]] va boshqalar) hosil boʻladi, bir qancha moddalar [[(fruktoza]], [[galaktoza]], [[laktoza]], [[glitserin]]) dan jigarda [[glyukoza]] sintezlanadi, bundan esa [[glikogen]] vujudga keladi. Glikogen jigar hujayralarida zaxirada turadi va organizm koʻproq energiya sarflayotgan vaqtda glyukozaga aylanib, qonga oʻtadi.

Jigar pigmentlar almashinuvida qatnashadi; unda gemoglobin yemiriladi va [[bilirubin]] hosil boʻlib, eriydigan holga keladi. Jigarda yogʻsimon moddalar ([[lipoidlar]]) ishlanib chiqadi va qon bilan boshqa aʼzo, toʻqimalarga borib, moddalar almashinuvida. qatnashadi. Jigarda [[xolesterin]], [[protrombin]] va [[geparin]] ham sintezlanadi.

Qon bilan jigarga keladigan moddalardan baʼzilari organizmga zararli boʻlishi mumkin. Shu moddalarni zararsizlantirish, qisman esa oʻt bilan chiqarib yuborish jigatning vazifasidir. Masalan, [[qoʻrgʻoshin]], [[mishyak]] va boshqa zaharli moddalar jigarda ushlanib qoladi, soʻngra bezarar organik moddalar (koʻpincha, oqsil moddalar) shaklida organizmdan chiqib ketadi. Organizmda oqsillar parchalanishidan hosil boʻladigan [[ammiak]], qisman [[siydik kislota]] ham jigarda [[mochevina]]ga aylanib, organizmdan [[siydik]] bilan chiqib ketadi (mochevina esa kamroq zaharli va yaxshi eriydigan moddadir).

Organizmda zararli moddalar koʻplab paydo boʻlganda (masalan, hazm aʼzolarining surunkali kasalligida, [[alkogolizm]]da) jigar funksiyalari buziladi, bu esa ogʻir kasalliklarga olib keladi. Jigar kasalliklaridan oʻtkir va surunkali yalligʻlanish jarayonlari, shuningdek, [[parazitar kasalliklar]] uchraydi (qarang [[Gepatit]], [[Jigar sirrozi]], [[Exinokokkoz]])&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;
[[Turkum:Tibbiyot]]
[[Turkum:Anatomiya]]
[[Turkum:Splanxologiya]]
[[Turkum:Terapiya]]
[[Turkum:Gepatologiya]]</text>
      <sha1>2l8wkhtre4tj1xp3f6xrhtpvlsopeog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Idiosinkraziya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>496744</id>
    <revision>
      <id>6269832</id>
      <parentid>2842343</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1179" sha1="gck5vhk0224w69ccsxzhqjsuseifi08" xml:space="preserve">'''Idiosinkraziya''' (yunoncha idios - oʻziga xos va synkrasis — aralashuv) — odam organizmining baʼzi ovqatlarga (sut, qulupnay, tuxum va b.) va dori moddalarga (penitsillin, sulfanilamid preparatlar, piramidon, xinin, yod, brom va b.) ortiq darajada sezuvchanlik holati. I. allergik holatlardan biri (qarang [[Allergiya]]). I.ning rivojlani-shida irsiy moyillik katta rol oʻynaydi. U shilliq pardalarning qizarishi, eshakem toshishi va burun, badan qichishib achishishi, temperatura koʻtarilishi bilan namoyon boʻladi. Ogʻirroq hollarda nafas qisishi, astmaga oʻxshash hurujlar, qusish, ich ketishi mumkin. Betoblik holati bir lahzada yoki bir necha kundan keyin oʻtib ketadi. I.ning rivojlanish mexanizmi allergik reaksiyadan farq qilib, bunda antitelo va sensibillashgan hujayralar paydo boʻlmaydi (qarang [[Sensibilizatsiya]]); kishi oʻta sezuvchan boʻlgan modda organizmga kirishi bilan unga javob reaksiyasi vujudga keladi. I. paydo boʻlganda uni keltirib chiqargan ovqat yoki dorilarni tark etib, vrachga murojaat qilish kerak.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}&lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>gck5vhk0224w69ccsxzhqjsuseifi08</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269833</id>
      <parentid>6269832</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1180" sha1="d8g6h1u8xb17cg2aos3uiater386q53" xml:space="preserve">'''Idiosinkraziya''' (yunoncha: idios - oʻziga xos va synkrasis — aralashuv) — odam organizmining baʼzi ovqatlarga (sut, qulupnay, tuxum va b.) va dori moddalarga (penitsillin, sulfanilamid preparatlar, piramidon, xinin, yod, brom va b.) ortiq darajada sezuvchanlik holati. I. allergik holatlardan biri (qarang [[Allergiya]]). I.ning rivojlani-shida irsiy moyillik katta rol oʻynaydi. U shilliq pardalarning qizarishi, eshakem toshishi va burun, badan qichishib achishishi, temperatura koʻtarilishi bilan namoyon boʻladi. Ogʻirroq hollarda nafas qisishi, astmaga oʻxshash hurujlar, qusish, ich ketishi mumkin. Betoblik holati bir lahzada yoki bir necha kundan keyin oʻtib ketadi. I.ning rivojlanish mexanizmi allergik reaksiyadan farq qilib, bunda antitelo va sensibillashgan hujayralar paydo boʻlmaydi (qarang [[Sensibilizatsiya]]); kishi oʻta sezuvchan boʻlgan modda organizmga kirishi bilan unga javob reaksiyasi vujudga keladi. I. paydo boʻlganda uni keltirib chiqargan ovqat yoki dorilarni tark etib, vrachga murojaat qilish kerak.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}&lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>d8g6h1u8xb17cg2aos3uiater386q53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269834</id>
      <parentid>6269833</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1188" sha1="h4capr58mrcfzab80k15huy6lsllrp5" xml:space="preserve">'''Idiosinkraziya''' (yunoncha: idios - ''oʻziga xos'' va synkrasis — ''aralashuv'') — odam organizmining baʼzi ovqatlarga (sut, qulupnay, tuxum va b.) va dori moddalarga (penitsillin, sulfanilamid preparatlar, piramidon, xinin, yod, brom va b.) ortiq darajada sezuvchanlik holati. I. allergik holatlardan biri (qarang [[Allergiya]]). I.ning rivojlani-shida irsiy moyillik katta rol oʻynaydi. U shilliq pardalarning qizarishi, eshakem toshishi va burun, badan qichishib achishishi, temperatura koʻtarilishi bilan namoyon boʻladi. Ogʻirroq hollarda nafas qisishi, astmaga oʻxshash hurujlar, qusish, ich ketishi mumkin. Betoblik holati bir lahzada yoki bir necha kundan keyin oʻtib ketadi. I.ning rivojlanish mexanizmi allergik reaksiyadan farq qilib, bunda antitelo va sensibillashgan hujayralar paydo boʻlmaydi (qarang [[Sensibilizatsiya]]); kishi oʻta sezuvchan boʻlgan modda organizmga kirishi bilan unga javob reaksiyasi vujudga keladi. I. paydo boʻlganda uni keltirib chiqargan ovqat yoki dorilarni tark etib, vrachga murojaat qilish kerak.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}&lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>h4capr58mrcfzab80k15huy6lsllrp5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269835</id>
      <parentid>6269834</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:18:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1192" sha1="l8g5l0lwpdjvr9td2ixjy5pjujmij4b" xml:space="preserve">'''Idiosinkraziya''' (yunoncha: idios - ''oʻziga xos'' va synkrasis — ''aralashuv'') — [[odam]] organizmining baʼzi ovqatlarga (sut, qulupnay, tuxum va b.) va dori moddalarga (penitsillin, sulfanilamid preparatlar, piramidon, xinin, yod, brom va b.) ortiq darajada sezuvchanlik holati. I. allergik holatlardan biri (qarang [[Allergiya]]). I.ning rivojlani-shida irsiy moyillik katta rol oʻynaydi. U shilliq pardalarning qizarishi, eshakem toshishi va burun, badan qichishib achishishi, temperatura koʻtarilishi bilan namoyon boʻladi. Ogʻirroq hollarda nafas qisishi, astmaga oʻxshash hurujlar, qusish, ich ketishi mumkin. Betoblik holati bir lahzada yoki bir necha kundan keyin oʻtib ketadi. I.ning rivojlanish mexanizmi allergik reaksiyadan farq qilib, bunda antitelo va sensibillashgan hujayralar paydo boʻlmaydi (qarang [[Sensibilizatsiya]]); kishi oʻta sezuvchan boʻlgan modda organizmga kirishi bilan unga javob reaksiyasi vujudga keladi. I. paydo boʻlganda uni keltirib chiqargan ovqat yoki dorilarni tark etib, vrachga murojaat qilish kerak.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}&lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>l8g5l0lwpdjvr9td2ixjy5pjujmij4b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269836</id>
      <parentid>6269835</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1205" sha1="a6irjd8d6mnaxmdacnksjp4zith2616" xml:space="preserve">'''Idiosinkraziya''' (yunoncha: idios - ''oʻziga xos'' va synkrasis — ''aralashuv'') — [[odam]] [[organizm]]&lt;nowiki/&gt;ining baʼzi ovqatlarga (sut, qulupnay, tuxum va b.) va dori moddalarga (penitsillin, sulfanilamid preparatlar, piramidon, xinin, yod, brom va b.) ortiq darajada sezuvchanlik holati. I. allergik holatlardan biri (qarang [[Allergiya]]). I.ning rivojlani-shida irsiy moyillik katta rol oʻynaydi. U shilliq pardalarning qizarishi, eshakem toshishi va burun, badan qichishib achishishi, temperatura koʻtarilishi bilan namoyon boʻladi. Ogʻirroq hollarda nafas qisishi, astmaga oʻxshash hurujlar, qusish, ich ketishi mumkin. Betoblik holati bir lahzada yoki bir necha kundan keyin oʻtib ketadi. I.ning rivojlanish mexanizmi allergik reaksiyadan farq qilib, bunda antitelo va sensibillashgan hujayralar paydo boʻlmaydi (qarang [[Sensibilizatsiya]]); kishi oʻta sezuvchan boʻlgan modda organizmga kirishi bilan unga javob reaksiyasi vujudga keladi. I. paydo boʻlganda uni keltirib chiqargan ovqat yoki dorilarni tark etib, vrachga murojaat qilish kerak.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}&lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>a6irjd8d6mnaxmdacnksjp4zith2616</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269837</id>
      <parentid>6269836</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1196" sha1="3rg291i56wbx4v0u2unrhw94o5pyiwy" xml:space="preserve">'''Idiosinkraziya''' (yunoncha: idios - ''oʻziga xos'' va synkrasis — ''aralashuv'') — [[odam]] [[organizm]]ining baʼzi ovqatlarga (sut, qulupnay, tuxum va b.) va dori moddalarga (penitsillin, sulfanilamid preparatlar, piramidon, xinin, yod, brom va b.) ortiq darajada sezuvchanlik holati. I. allergik holatlardan biri (qarang [[Allergiya]]). I.ning rivojlani-shida irsiy moyillik katta rol oʻynaydi. U shilliq pardalarning qizarishi, eshakem toshishi va burun, badan qichishib achishishi, temperatura koʻtarilishi bilan namoyon boʻladi. Ogʻirroq hollarda nafas qisishi, astmaga oʻxshash hurujlar, qusish, ich ketishi mumkin. Betoblik holati bir lahzada yoki bir necha kundan keyin oʻtib ketadi. I.ning rivojlanish mexanizmi allergik reaksiyadan farq qilib, bunda antitelo va sensibillashgan hujayralar paydo boʻlmaydi (qarang [[Sensibilizatsiya]]); kishi oʻta sezuvchan boʻlgan modda organizmga kirishi bilan unga javob reaksiyasi vujudga keladi. I. paydo boʻlganda uni keltirib chiqargan ovqat yoki dorilarni tark etib, vrachga murojaat qilish kerak.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}&lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>3rg291i56wbx4v0u2unrhw94o5pyiwy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269838</id>
      <parentid>6269837</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1242" sha1="sqf48dwndftmu1f45rw0lfhp1rdpbje" xml:space="preserve">'''Idiosinkraziya''' (yunoncha: idios - ''oʻziga xos'' va synkrasis — ''aralashuv'') — [[odam]] [[organizm]]ining baʼzi ovqatlarga (sut, qulupnay, tuxum va b.) va dori moddalarga ([[penitsillin]], [[Sulfanilamidlar|sulfanilamid]] preparatlar, [[Pirimidin|piramidon]], xinin, [[yod]], [[brom]] va b.) ortiq darajada sezuvchanlik holati. I. allergik holatlardan biri (qarang [[Allergiya]]). I.ning rivojlani-shida irsiy moyillik katta rol oʻynaydi. U shilliq pardalarning qizarishi, eshakem toshishi va burun, badan qichishib achishishi, temperatura koʻtarilishi bilan namoyon boʻladi. Ogʻirroq hollarda nafas qisishi, astmaga oʻxshash hurujlar, qusish, ich ketishi mumkin. Betoblik holati bir lahzada yoki bir necha kundan keyin oʻtib ketadi. I.ning rivojlanish mexanizmi allergik reaksiyadan farq qilib, bunda antitelo va sensibillashgan hujayralar paydo boʻlmaydi (qarang [[Sensibilizatsiya]]); kishi oʻta sezuvchan boʻlgan modda organizmga kirishi bilan unga javob reaksiyasi vujudga keladi. I. paydo boʻlganda uni keltirib chiqargan ovqat yoki dorilarni tark etib, vrachga murojaat qilish kerak.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}&lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>sqf48dwndftmu1f45rw0lfhp1rdpbje</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269839</id>
      <parentid>6269838</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1243" sha1="dq8uevm5v8hysbqsevz64xmhsip4hjp" xml:space="preserve">'''Idiosinkraziya''' (yunoncha: idios - ''oʻziga xos'' va synkrasis — ''aralashuv'') — [[odam]] [[organizm]]ining baʼzi ovqatlarga (sut, qulupnay, tuxum va b.) va dori moddalarga ([[penitsillin]], [[Sulfanilamidlar|sulfanilamid]] preparatlar, [[Pirimidin|piramidon]], xinin, [[yod]], [[brom]] va b.) ortiq darajada sezuvchanlik holati. I. allergik holatlardan biri (qarang [[Allergiya]]). I.ning rivojlani-shida irsiy moyillik katta rol oʻynaydi. U shilliq pardalarning qizarishi, eshakem toshishi va burun, badan qichishib achishishi, temperatura koʻtarilishi bilan namoyon boʻladi. Ogʻirroq hollarda nafas qisishi, astmaga oʻxshash hurujlar, qusish, ich ketishi mumkin. Betoblik holati bir lahzada yoki bir necha kundan keyin oʻtib ketadi. I.ning rivojlanish mexanizmi allergik reaksiyadan farq qilib, bunda antitelo va sensibillashgan hujayralar paydo boʻlmaydi (qarang: [[Sensibilizatsiya]]); kishi oʻta sezuvchan boʻlgan modda organizmga kirishi bilan unga javob reaksiyasi vujudga keladi. I. paydo boʻlganda uni keltirib chiqargan ovqat yoki dorilarni tark etib, vrachga murojaat qilish kerak.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}&lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>dq8uevm5v8hysbqsevz64xmhsip4hjp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269840</id>
      <parentid>6269839</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1244" sha1="bmjvs9djwne5wlymbgjwlwcyql8s5gm" xml:space="preserve">'''Idiosinkraziya''' (yunoncha: idios - ''oʻziga xos'' va synkrasis — ''aralashuv'') — [[odam]] [[organizm]]ining baʼzi ovqatlarga (sut, qulupnay, tuxum va b.) va dori moddalarga ([[penitsillin]], [[Sulfanilamidlar|sulfanilamid]] preparatlar, [[Pirimidin|piramidon]], xinin, [[yod]], [[brom]] va b.) ortiq darajada sezuvchanlik holati. I. allergik holatlardan biri (qarang: [[Allergiya]]). I.ning rivojlani-shida irsiy moyillik katta rol oʻynaydi. U shilliq pardalarning qizarishi, eshakem toshishi va burun, badan qichishib achishishi, temperatura koʻtarilishi bilan namoyon boʻladi. Ogʻirroq hollarda nafas qisishi, astmaga oʻxshash hurujlar, qusish, ich ketishi mumkin. Betoblik holati bir lahzada yoki bir necha kundan keyin oʻtib ketadi. I.ning rivojlanish mexanizmi allergik reaksiyadan farq qilib, bunda antitelo va sensibillashgan hujayralar paydo boʻlmaydi (qarang: [[Sensibilizatsiya]]); kishi oʻta sezuvchan boʻlgan modda organizmga kirishi bilan unga javob reaksiyasi vujudga keladi. I. paydo boʻlganda uni keltirib chiqargan ovqat yoki dorilarni tark etib, vrachga murojaat qilish kerak.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}&lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>bmjvs9djwne5wlymbgjwlwcyql8s5gm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269841</id>
      <parentid>6269840</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:20:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1244" sha1="e8xukdhuo4ipobn6s682n3n9mezp1ep" xml:space="preserve">'''Idiosinkraziya''' (yunoncha: idios - ''oʻziga xos'' va synkrasis — ''aralashuv'') — [[odam]] [[organizm]]ining baʼzi ovqatlarga (sut, qulupnay, tuxum va b.) va dori moddalarga ([[penitsillin]], [[Sulfanilamidlar|sulfanilamid]] preparatlar, [[Pirimidin|piramidon]], xinin, [[yod]], [[brom]] va b.) ortiq darajada sezuvchanlik holati. I. allergik holatlardan biri (qarang: [[Allergiya]]). I.ning rivojlani-shida irsiy moyillik katta rol oʻynaydi. U shilliq pardalarning qizarishi, eshakem toshishi va burun, badan qichishib achishishi, temperatura koʻtarilishi bilan namoyon boʻladi. Ogʻirroq hollarda nafas qisishi, astmaga oʻxshash hurujlar, qusish, ich ketishi mumkin. Betoblik holati bir lahzada yoki bir necha kundan keyin oʻtib ketadi. I.ning rivojlanish mexanizmi allergik reaksiyadan farq qilib, bunda antitelo va sensibillashgan hujayralar paydo boʻlmaydi (qarang: [[Sensibilizatsiya]]); kishi oʻta sezuvchan boʻlgan modda organizmga kirishi bilan unga javob reaksiyasi vujudga keladi. I. paydo boʻlganda uni keltirib chiqargan ovqat yoki dorilarni tark etib, vrachga murojaat qilish kerak&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}&lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>e8xukdhuo4ipobn6s682n3n9mezp1ep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ikkilik sanoq sistemasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>497482</id>
    <revision>
      <id>6269973</id>
      <parentid>5472129</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49492-13</username>
        <id>306755</id>
      </contributor>
      <comment>h</comment>
      <origin>6269973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8252" sha1="7x1sd64rvd8n66ggxlx9qslm3073rum" xml:space="preserve">[[Fayl:Binary counter.gif|thumb]]

'''Ikkilik sanoq sistemasi''' [[son]]larni faqat 2 belgi, 67 va 69 raqamlaridan foydalanib yozishga asoslangan [[sanoq tizimi]]dir&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Razryad ==
Har qanday natural son uchun, har bir [[Sanoq sistemasi|xona birligiga]] nisbatan, razryad(tartib) tushunchasi ishlatiladi. Yaʼni, birlar xonasida joylashgan son 0-razryad, oʻnlar xonasida joylashgan son 1-razryad, yuzlar xonasida joylashgan son 2-razryad va shu tarzda davom etadi.

== Pozitsion yoyilma ==
Har qanday asosli sanoq sistemada qisqa yozuvda berilgan sonlarni '''asos'''(oʻnlik sanoq sistemasi uchun 10 soni olinadi, ikkilik sanoq sistemasi uchun 2 soni olinadi …) darajalari boʻyicha yoyib yozish mumkin va bu pozitsion yoyilma deb yuritiladi.

Masalan, oʻnlikk sanoq sistemasidagi &lt;math&gt;457_{10}&lt;/math&gt;sonini &lt;math&gt;4 \times 10^2 +5 \times 10^1 +7 \times 10^0&lt;/math&gt; kabi yozish mumkin. Bu yerda, '''7''' soni birlar xonasida joylashgan, yaʼni '''0'''-razryadda joylashgan, shu sababli u &lt;math&gt;10^0&lt;/math&gt; soniga koʻpaytirilmoqda. '''5''' soni oʻnlar xonasida joylashgan, yaʼni '''1'''-razryadda joylashgan, shu sababli u &lt;math&gt;10^1&lt;/math&gt; soniga koʻpaytirilmoqda va '''4''' soni yuzlar xonasida joylashgan, yaʼni '''2'''-razryadda joylashgan, shu sababli u &lt;math&gt;10^2&lt;/math&gt; soniga koʻpaytirilmoqda. Odatda sonning quyi indeksiga qaysi sanoq sistemasida berilganligi yozib qoʻyiladi, masalan '''&lt;math&gt;457_{10}&lt;/math&gt;''' soni oʻnlik sanoq sistemasida berilganligini bildiradi.

Boshqa sanoq sistemalarida ham sonlar shu tarzda yoziladi. Masalan, ikkilik sanoq sistemasidagi &lt;math&gt;1011_2&lt;/math&gt; sonini quyidagicha yoyib yozish mumkin

&lt;math&gt;1011_2 =1 \times 2^3+0 \times 2^2+1 \times 2^1 +1 \times 2^0&lt;/math&gt;

Berilgan sonni oʻnlik sanoq sistemasiga oʻtkazish uchun uni pozitsion yoyilmasini yozib, koʻpaytirish va qoʻshish amalini bajarish kifoya. Masalan,

&lt;math&gt;a) \quad 101_2 = 1\times 2^2 + 0\times 2^1 + 1\times 2^0 = 1\times 4 + 0\times 2 + 1\times 1 = 4+1 = 5_{10}&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;b)\quad 101011_2 =1\times  2^5+0 \times  2^4+1 \times  2^3+0 \times  2^2+1 \times  2^1 +1 \times  2^0=32+8+2+1=43_{10}&lt;/math&gt;
== Oʻnlik sanoq sistemadan ikkilik sanoq sistemaga oʻtish ==
Oʻnlik sanoq sistemadan ixtiyoriy boshqa n lik sanoq sistemaga oʻtish uchun:

# oʻnlik sanoq sistemadagi berilgan son n soniga burchakli boʻlish usulida boʻlinadi va qoldiq yozib olinadi.
# keyingi qadamda hosil boʻlgan boʻlinma yana n soniga boʻlinadi,  . . .
# bunda  boʻlish boʻlinma n sonidan kichik boʻlguniga qadar davom ettiriladi.
# hosil boʻlgan boʻlinma va qoldiqlar ohiridan boshga qarab (pastdan tepaga qarab) yozib olinadi.

bu son biz izlagan javob boʻladi!

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\begin{array}{|c|c|}\hline O'nlikdagi \quad son &amp; Ikkilikdagi \quad ko'rinishi \\ \hline 0&amp;0\\\hline 1&amp;1\\ \hline2&amp;10\\\hline 3&amp;11\\ \hline4&amp;100 \\\hline5&amp;101 \\\hline6&amp;110 \\\hline7&amp;111 \\\hline8&amp;1000 \\\hline9&amp;1001 \\\hline10&amp;1010 \\\hline11&amp;1011 \\\hline12&amp;1100 \\\hline13&amp;1101 \\\hline14&amp;1110 \\\hline15&amp;1111 \\\hline \end{array}&lt;/math&gt;

=== Masalan, ===

==== &lt;math&gt;a)\quad 19_{10}&lt;/math&gt; sonini ikkilik sanoq sistemasiga o‘tkazish ====
[[Fayl:Onlikdan ikkilikka 19 uchun.png|center|thumb|400x400px]]

==== &lt;math&gt;b)\quad 235_{10}&lt;/math&gt; sonini ikkilik sanoq sistemasiga o‘tkazish ====
[[Fayl:Onlikdan ikkilikka.png|center|thumb|400x400px|O'nlik sanoq sistemasida berilgan sonni ikkilik sanoq sistemasiga o'tkazish]]

==== &lt;math&gt;c)\quad 407_{10}&lt;/math&gt; sonini ikkilik sanoq sistemasiga o‘tkazish ====
[[Fayl:Onlikdan ikkilikka 407.png|center|thumb|400x400px]]

== Darajaga yoyish usuli ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+2 sonining darajalari
!daraja
(n)
!0
!1
!2
!3
!4
!5
!6
!7
!8
!9
!10
!11
!12
!13
!14
!15
|-
|'''qiymati''' '''(2^n)'''
|1
|2
|4
|8
|16
|32
|64
|128
|256
|512
|1024
|2048
|4096
|8192
|16384
|32768
|}
Shuningdek, oʻnlik sanoq sistemasida soni ikkilik sanoq sistemasiga oʻtkazishni darajaga yoyish usuli ham mavjud. Bu usulda oʻnlik sanoq sistemasida berilgan k sonini ikkining darajalari yigʻindisi koʻrinishida tasvirlanadi. Darajaga yoyib borishda, k sonidan katta boʻlmaydigan ikkining eng katta darajasi olinadi. Masalan,

=== &lt;math&gt;a) \quad 37_{10}&lt;/math&gt; ===
&lt;math&gt;\qquad 1) \quad 2^5\leq 37&lt; 2^6&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^5&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;37-2^5=37-32=5\neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 2) \quad 2^2\leq 5&lt; 2^3&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^2&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;5-2^2=5-4=1 \neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 3) \quad 2^0\leq 1&lt; 2^1&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^0&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;1-2^0=1-1=0&lt;/math&gt; va jarayon tugadi.

demak, &lt;math&gt;37_{10}=32+4+1=2^5+2^2+2^0&lt;/math&gt; tarzida yoyilar ekan va bu sonni pozitsion yoyilma koʻrinishiga oʻtkazamiz. Bunda, ishtirok etmagan ikkining darajalari oldida nol koeffitsient bor deb olinadi. Yaʼni

&lt;math&gt;37_{10}=32+4+1=2^5+2^2+2^0=1\times 2^5+0\times 2^4+0\times 2^3+1\times 2^2+0\times 2^1+1\times 2^0.&lt;/math&gt;

Endi, ikkining oldidagi koeffitsientlarni razryadiga mos tarzda, ketma-ket yozib olamiz &lt;math&gt;1\times 2^5+0\times 2^4+0\times 2^3+1\times 2^2+0\times 2^1+1\times 2^0\rightarrow 100101_2&lt;/math&gt;

Yaʼni, &lt;math&gt;37_{10}=100101_2&lt;/math&gt;

=== &lt;math&gt;b) \quad 98_{10}&lt;/math&gt; ===
&lt;math&gt;\qquad 1) \quad 2^6\leq 98&lt; 2^7&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^6&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;98-2^6=98-64=34\neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 2) \quad 2^5\leq 34&lt; 2^6&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^5&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;34-2^5=34-32=2 \neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 3) \quad 2^1\leq 2&lt; 2^2&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^1&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;2-2^1=2-2=0&lt;/math&gt; va jarayon tugadi.

demak, &lt;math&gt;98_{10}=64+32+2=2^6+2^5+2^1&lt;/math&gt; tarzida yoyilar ekan va bu sonni pozitsion yoyilma koʻrinishiga oʻtkazamiz

&lt;math&gt;98_{10}=64+32+2=2^6+2^5+2^1=1\times 2^6+1\times +2^5+0\times 2^4+0\times 2^3+0\times 2^2+1\times 2^1+0\times 2^0&lt;/math&gt;

va &lt;math&gt;1\times 2^6+1\times +2^5+0\times 2^4+0\times 2^3+0\times 2^2+1\times 2^1+0\times 2^0\rightarrow 1100010_2&lt;/math&gt;

Yaʼni, &lt;math&gt;98_{10}=1100010_2&lt;/math&gt;

=== &lt;math&gt;c) \quad 128_{10}&lt;/math&gt; ===
&lt;math&gt;\qquad 1) \quad 2^7\leq 128&lt; 2^8&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^7&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;128-2^7=128-128=0&lt;/math&gt; va jarayon tugadi.

demak, &lt;math&gt;128_{10}=2^7&lt;/math&gt; tarzida yoyilar ekan va bu sonni pozitsion yoyilma koʻrinishiga oʻtkazamiz

&lt;math&gt;128_{10}=2^7=1\times 2^7+0\times 2^6+0\times 2^5+0\times 2^4+0\times 2^3+0\times 2^2+0\times 2^1+0\times 2^0&lt;/math&gt;

va &lt;math&gt;1\times 2^7+0\times 2^6+0\times 2^5+0\times 2^4+0\times 2^3+0\times 2^2+0\times 2^1+0\times 2^0\rightarrow 10000000_2&lt;/math&gt;

Yaʼni, &lt;math&gt;128_{10}=10000000_2&lt;/math&gt;

=== &lt;math&gt;d) \quad 63_{10}&lt;/math&gt; ===
&lt;math&gt;\qquad 1) \quad 2^5\leq 63&lt; 2^6&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^5&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;63-2^5=63-32=31\neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 2) \quad 2^4\leq 31&lt; 2^5&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^4&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;31-2^4=31-16=15 \neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 3) \quad 2^3\leq 15&lt; 2^4&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^3&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;15-2^3=15-8=7 \neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 4) \quad 2^2\leq 7&lt; 2^3&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^2&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;7-2^2=7-4=3 \neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 5) \quad 2^1\leq 3&lt; 2^2&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^1&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;3-2^1=3-2=1 \neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 6) \quad 2^0\leq 1&lt; 2^0&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^0&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;1-2^0=1-1=0&lt;/math&gt; va jarayon tugadi.

demak, &lt;math&gt;63_{10}=2^5+2^4+2^3+2^2+2^1+2^0&lt;/math&gt; tarzida yoyilar ekan va bu sonni pozitsion yoyilma koʻrinishiga oʻtkazamiz

&lt;math&gt;63_{10}=2^5+2^4+2^3+2^2+2^1+2^0=1\times 2^5+1\times 2^4+1\times 2^3+1\times 2^2+1\times 2^1+1\times 2^0&lt;/math&gt;

va &lt;math&gt;1\times 2^5+1\times 2^4+1\times 2^3+1\times 2^2+1\times 2^1+1\times 2^0\rightarrow 111111_2&lt;/math&gt;

Yaʼni, &lt;math&gt;63_{10}=111111_2&lt;/math&gt;


Oʻnlik sanoq sistemasidagi nol, boshqa sanoq sistemalarida ham nolga teng, xuddi shuningdek ikkilik sanoq sistemasida ham. Yaʼni, &lt;math&gt;0_{10}=0_2&lt;/math&gt;


'''Yana qarang'''
* [[Oʻn oltilik sanoq sistemasi]]
* [[Sakkizlik sanoq sistemasi]]
* [[Rim raqamlari]]
* [[Sanoq tizimi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}


[[Turkum:Sanoq tizimlari| ]]</text>
      <sha1>7x1sd64rvd8n66ggxlx9qslm3073rum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269974</id>
      <parentid>6269973</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49492-13</username>
        <id>306755</id>
      </contributor>
      <comment>h</comment>
      <origin>6269974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8217" sha1="30dew304msrqyejb2iqshdxt4li9m4d" xml:space="preserve">'''Ikkilik sanoq sistemasi''' [[son]]larni faqat 2 belgi, 67 va 69 raqamlaridan foydalanib yozishga asoslangan [[sanoq tizimi]]dir&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Razryad ==
Har qanday natural son uchun, har bir [[Sanoq sistemasi|xona birligiga]] nisbatan, razryad(tartib) tushunchasi ishlatiladi. Yaʼni, birlar xonasida joylashgan son 0-razryad, oʻnlar xonasida joylashgan son 1-razryad, yuzlar xonasida joylashgan son 2-razryad va shu tarzda davom etadi.

== Pozitsion yoyilma ==
Har qanday asosli sanoq sistemada qisqa yozuvda berilgan sonlarni '''asos'''(oʻnlik sanoq sistemasi uchun 10 soni olinadi, ikkilik sanoq sistemasi uchun 2 soni olinadi …) darajalari boʻyicha yoyib yozish mumkin va bu pozitsion yoyilma deb yuritiladi.

Masalan, oʻnlikk sanoq sistemasidagi &lt;math&gt;457_{10}&lt;/math&gt;sonini &lt;math&gt;4 \times 10^2 +5 \times 10^1 +7 \times 10^0&lt;/math&gt; kabi yozish mumkin. Bu yerda, '''7''' soni birlar xonasida joylashgan, yaʼni '''0'''-razryadda joylashgan, shu sababli u &lt;math&gt;10^0&lt;/math&gt; soniga koʻpaytirilmoqda. '''5''' soni oʻnlar xonasida joylashgan, yaʼni '''1'''-razryadda joylashgan, shu sababli u &lt;math&gt;10^1&lt;/math&gt; soniga koʻpaytirilmoqda va '''4''' soni yuzlar xonasida joylashgan, yaʼni '''2'''-razryadda joylashgan, shu sababli u &lt;math&gt;10^2&lt;/math&gt; soniga koʻpaytirilmoqda. Odatda sonning quyi indeksiga qaysi sanoq sistemasida berilganligi yozib qoʻyiladi, masalan '''&lt;math&gt;457_{10}&lt;/math&gt;''' soni oʻnlik sanoq sistemasida berilganligini bildiradi.

Boshqa sanoq sistemalarida ham sonlar shu tarzda yoziladi. Masalan, ikkilik sanoq sistemasidagi &lt;math&gt;1011_2&lt;/math&gt; sonini quyidagicha yoyib yozish mumkin

&lt;math&gt;1011_2 =1 \times 2^3+0 \times 2^2+1 \times 2^1 +1 \times 2^0&lt;/math&gt;

Berilgan sonni oʻnlik sanoq sistemasiga oʻtkazish uchun uni pozitsion yoyilmasini yozib, koʻpaytirish va qoʻshish amalini bajarish kifoya. Masalan,

&lt;math&gt;a) \quad 101_2 = 1\times 2^2 + 0\times 2^1 + 1\times 2^0 = 1\times 4 + 0\times 2 + 1\times 1 = 4+1 = 5_{10}&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;b)\quad 101011_2 =1\times  2^5+0 \times  2^4+1 \times  2^3+0 \times  2^2+1 \times  2^1 +1 \times  2^0=32+8+2+1=43_{10}&lt;/math&gt;
== Oʻnlik sanoq sistemadan ikkilik sanoq sistemaga oʻtish ==
Oʻnlik sanoq sistemadan ixtiyoriy boshqa n lik sanoq sistemaga oʻtish uchun:

# oʻnlik sanoq sistemadagi berilgan son n soniga burchakli boʻlish usulida boʻlinadi va qoldiq yozib olinadi.
# keyingi qadamda hosil boʻlgan boʻlinma yana n soniga boʻlinadi,  . . .
# bunda  boʻlish boʻlinma n sonidan kichik boʻlguniga qadar davom ettiriladi.
# hosil boʻlgan boʻlinma va qoldiqlar ohiridan boshga qarab (pastdan tepaga qarab) yozib olinadi.

bu son biz izlagan javob boʻladi!

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\begin{array}{|c|c|}\hline O'nlikdagi \quad son &amp; Ikkilikdagi \quad ko'rinishi \\ \hline 0&amp;0\\\hline 1&amp;1\\ \hline2&amp;10\\\hline 3&amp;11\\ \hline4&amp;100 \\\hline5&amp;101 \\\hline6&amp;110 \\\hline7&amp;111 \\\hline8&amp;1000 \\\hline9&amp;1001 \\\hline10&amp;1010 \\\hline11&amp;1011 \\\hline12&amp;1100 \\\hline13&amp;1101 \\\hline14&amp;1110 \\\hline15&amp;1111 \\\hline \end{array}&lt;/math&gt;

=== Masalan, ===

==== &lt;math&gt;a)\quad 19_{10}&lt;/math&gt; sonini ikkilik sanoq sistemasiga o‘tkazish ====
[[Fayl:Onlikdan ikkilikka 19 uchun.png|center|thumb|400x400px]]

==== &lt;math&gt;b)\quad 235_{10}&lt;/math&gt; sonini ikkilik sanoq sistemasiga o‘tkazish ====
[[Fayl:Onlikdan ikkilikka.png|center|thumb|400x400px|O'nlik sanoq sistemasida berilgan sonni ikkilik sanoq sistemasiga o'tkazish]]

==== &lt;math&gt;c)\quad 407_{10}&lt;/math&gt; sonini ikkilik sanoq sistemasiga o‘tkazish ====
[[Fayl:Onlikdan ikkilikka 407.png|center|thumb|400x400px]]

== Darajaga yoyish usuli ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+2 sonining darajalari
!daraja
(n)
!0
!1
!2
!3
!4
!5
!6
!7
!8
!9
!10
!11
!12
!13
!14
!15
|-
|'''qiymati''' '''(2^n)'''
|1
|2
|4
|8
|16
|32
|64
|128
|256
|512
|1024
|2048
|4096
|8192
|16384
|32768
|}
Shuningdek, oʻnlik sanoq sistemasida soni ikkilik sanoq sistemasiga oʻtkazishni darajaga yoyish usuli ham mavjud. Bu usulda oʻnlik sanoq sistemasida berilgan k sonini ikkining darajalari yigʻindisi koʻrinishida tasvirlanadi. Darajaga yoyib borishda, k sonidan katta boʻlmaydigan ikkining eng katta darajasi olinadi. Masalan,

=== &lt;math&gt;a) \quad 37_{10}&lt;/math&gt; ===
&lt;math&gt;\qquad 1) \quad 2^5\leq 37&lt; 2^6&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^5&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;37-2^5=37-32=5\neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 2) \quad 2^2\leq 5&lt; 2^3&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^2&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;5-2^2=5-4=1 \neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 3) \quad 2^0\leq 1&lt; 2^1&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^0&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;1-2^0=1-1=0&lt;/math&gt; va jarayon tugadi.

demak, &lt;math&gt;37_{10}=32+4+1=2^5+2^2+2^0&lt;/math&gt; tarzida yoyilar ekan va bu sonni pozitsion yoyilma koʻrinishiga oʻtkazamiz. Bunda, ishtirok etmagan ikkining darajalari oldida nol koeffitsient bor deb olinadi. Yaʼni

&lt;math&gt;37_{10}=32+4+1=2^5+2^2+2^0=1\times 2^5+0\times 2^4+0\times 2^3+1\times 2^2+0\times 2^1+1\times 2^0.&lt;/math&gt;

Endi, ikkining oldidagi koeffitsientlarni razryadiga mos tarzda, ketma-ket yozib olamiz &lt;math&gt;1\times 2^5+0\times 2^4+0\times 2^3+1\times 2^2+0\times 2^1+1\times 2^0\rightarrow 100101_2&lt;/math&gt;

Yaʼni, &lt;math&gt;37_{10}=100101_2&lt;/math&gt;

=== &lt;math&gt;b) \quad 98_{10}&lt;/math&gt; ===
&lt;math&gt;\qquad 1) \quad 2^6\leq 98&lt; 2^7&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^6&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;98-2^6=98-64=34\neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 2) \quad 2^5\leq 34&lt; 2^6&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^5&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;34-2^5=34-32=2 \neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 3) \quad 2^1\leq 2&lt; 2^2&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^1&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;2-2^1=2-2=0&lt;/math&gt; va jarayon tugadi.

demak, &lt;math&gt;98_{10}=64+32+2=2^6+2^5+2^1&lt;/math&gt; tarzida yoyilar ekan va bu sonni pozitsion yoyilma koʻrinishiga oʻtkazamiz

&lt;math&gt;98_{10}=64+32+2=2^6+2^5+2^1=1\times 2^6+1\times +2^5+0\times 2^4+0\times 2^3+0\times 2^2+1\times 2^1+0\times 2^0&lt;/math&gt;

va &lt;math&gt;1\times 2^6+1\times +2^5+0\times 2^4+0\times 2^3+0\times 2^2+1\times 2^1+0\times 2^0\rightarrow 1100010_2&lt;/math&gt;

Yaʼni, &lt;math&gt;98_{10}=1100010_2&lt;/math&gt;

=== &lt;math&gt;c) \quad 128_{10}&lt;/math&gt; ===
&lt;math&gt;\qquad 1) \quad 2^7\leq 128&lt; 2^8&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^7&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;128-2^7=128-128=0&lt;/math&gt; va jarayon tugadi.

demak, &lt;math&gt;128_{10}=2^7&lt;/math&gt; tarzida yoyilar ekan va bu sonni pozitsion yoyilma koʻrinishiga oʻtkazamiz

&lt;math&gt;128_{10}=2^7=1\times 2^7+0\times 2^6+0\times 2^5+0\times 2^4+0\times 2^3+0\times 2^2+0\times 2^1+0\times 2^0&lt;/math&gt;

va &lt;math&gt;1\times 2^7+0\times 2^6+0\times 2^5+0\times 2^4+0\times 2^3+0\times 2^2+0\times 2^1+0\times 2^0\rightarrow 10000000_2&lt;/math&gt;

Yaʼni, &lt;math&gt;128_{10}=10000000_2&lt;/math&gt;

=== &lt;math&gt;d) \quad 63_{10}&lt;/math&gt; ===
&lt;math&gt;\qquad 1) \quad 2^5\leq 63&lt; 2^6&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^5&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;63-2^5=63-32=31\neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 2) \quad 2^4\leq 31&lt; 2^5&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^4&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;31-2^4=31-16=15 \neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 3) \quad 2^3\leq 15&lt; 2^4&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^3&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;15-2^3=15-8=7 \neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 4) \quad 2^2\leq 7&lt; 2^3&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^2&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;7-2^2=7-4=3 \neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 5) \quad 2^1\leq 3&lt; 2^2&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^1&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;3-2^1=3-2=1 \neq 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\qquad 6) \quad 2^0\leq 1&lt; 2^0&lt;/math&gt; bundan, &lt;math&gt;2^0&lt;/math&gt;ni olamiz. Qolayotgan son: &lt;math&gt;1-2^0=1-1=0&lt;/math&gt; va jarayon tugadi.

demak, &lt;math&gt;63_{10}=2^5+2^4+2^3+2^2+2^1+2^0&lt;/math&gt; tarzida yoyilar ekan va bu sonni pozitsion yoyilma koʻrinishiga oʻtkazamiz

&lt;math&gt;63_{10}=2^5+2^4+2^3+2^2+2^1+2^0=1\times 2^5+1\times 2^4+1\times 2^3+1\times 2^2+1\times 2^1+1\times 2^0&lt;/math&gt;

va &lt;math&gt;1\times 2^5+1\times 2^4+1\times 2^3+1\times 2^2+1\times 2^1+1\times 2^0\rightarrow 111111_2&lt;/math&gt;

Yaʼni, &lt;math&gt;63_{10}=111111_2&lt;/math&gt;


Oʻnlik sanoq sistemasidagi nol, boshqa sanoq sistemalarida ham nolga teng, xuddi shuningdek ikkilik sanoq sistemasida ham. Yaʼni, &lt;math&gt;0_{10}=0_2&lt;/math&gt;


'''Yana qarang'''
* [[Oʻn oltilik sanoq sistemasi]]
* [[Sakkizlik sanoq sistemasi]]
* [[Rim raqamlari]]
* [[Sanoq tizimi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}


[[Turkum:Sanoq tizimlari| ]]</text>
      <sha1>30dew304msrqyejb2iqshdxt4li9m4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qizilbosh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>515286</id>
    <revision>
      <id>6270315</id>
      <parentid>1403690</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:29:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tim124865</username>
        <id>97914</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Koʻkbel]]</comment>
      <origin>6270315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9260" sha1="6k8q38qw1jvu71rbidqef93k52mkc62" xml:space="preserve">{{Taxobox
|color=#ebebd2
|name=Qizilbosh
| fossil_range = {{Fossil range|15|0|earliest=}}
|diversity_link=
|subdivision_ranks=Tur
|status=
| status_ref =
|image=Carpodacus_roseus.jpg
|image_caption= [[Pushti qizilbosh]] (''Carpodacus roseus'')
|regnum=[[Hayvonlar]]
|subregnum=[[Eumetazoa]]
|phylum=[[Xordalilar]]
|subphylum=[[Umurtqalilar]]
|classis=[[Qushlar]]
|subclassis=[[Yelpigʻich dumli qushlar]]
|infraclassis=[[Yangi tanglayli qushlar]]
|ordo=[[Chumchuqsimonlar]]
|familia=[[Qiziltoʻshlar]]
|subordo=
|genus=[[Qizilbosh]]
|species=
|range_map=
|range_map_caption=
|binomial_authority=[[Kaup]], [[1829]]
|binomial=Carpodacus
}}'''Qizilbosh''' ({{Lang-la|Carpodacus}}) — [[chumchuqsimonlar]] turkumi [[qiziltoʻshlar]] oilasiga mansub qushlar urugʻi. Butun [[Yevrosiyo]]da tarqalgan, lekin eng kop tur xilma-xilligi [[Himolay]]-[[Sino-Tibet togʻlari|Sino-Tibet]] togʻlarida uchraydi. Oʻzbekistonda 7 turi uchraydi.
== Taksonomiya va sistematika ==
Qizilbosh (''Carpodacus'') urugʻi 1829-yilda nemis tabiatshunosi [[Johann Jakob Kaup]] tomonidan fanga kiritilgan. 1842-yilda [[George Gray]] bu urugʻning tip turi sifatida [[pushti qizilboshini]] (''Fringilla rosea'') belgilagan&lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi |last=Gray |first=George Robert |date=1841-01-01 |title=A list of the genera of birds, with their synonyma, and an indication of the typical species of each genus. |url=https://www.wikidata.org/wiki/Q125854193 |doi=10.5962/BHL.TITLE.14202}}&lt;/ref&gt;. Urugʻ nomi qadimgi yunon tilidagi karpos — «meva» va dakos — «tishlovchi» soʻzlaridan olingan. 

2012-yilda italiyalik zoolog [[Zuccon]] boshchiligi ostida chumchuqsimonlar oilasining sistematikasini aniqlashtirish bo‘yicha keng qamrovli molekulyar tadqiqot o‘tkazdilar. O‘z tadqiqotlari va boshqa olimlarning avvalgi ishlari natijalariga asoslanib, ular ushbu urugʻning tasnifiga bir qator o‘zgartirishlar kiritishni taklif qildilar&lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi |last=Zuccon |first=Dario |last2=Prŷs-Jones |first2=Robert |last3=Rasmussen |first3=Pamela C. |last4=Ericson |first4=Per G.P. |date=2012-02 |title=The phylogenetic relationships and generic limits of finches (Fringillidae) |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1055790311004180 |magazine=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=62 |issue=2 |pages=581–596 |doi=10.1016/j.ympev.2011.10.002 |issn=1055-7903}}&lt;/ref&gt;.

Tadqiqot natijasida Shimoliy Amerikada uchraydigan uch tur — Kassinning qizilboshi (''Haemorhous cassinii''), binafsha qizilbosh(''Haemorhous purpureus'') va uy qizilboshi (''Haemorhous mexicanus'') — yevrosiyo qizilboshlar bilan yaqin qarindosh emasligi va alohida guruhni tashkil qilishi aniqlandi. Shu sababli bu uch turni alohida ''Haemorhous'' urug‘iga ajratish taklif qilindi. Bu taklif [[Xalqaro ornitologik qo‘mita]] va Amerika ornitologlar uyushmasi tomonidan qabul qilindi.

Zuccon va uning hamkasblari oddiy qizilbosh (''Carpodacus erythrinus'') ham qizilboshlar urugʻiga kirmasligini aniqladilar. U [[alvon qizilbosh]] (''Haematospiza sipahi'') bilan yaqin qarindosh bo‘lib chiqdi. Shu sababli oddiy qizilboshni ''Erythrina'' nomli, [[Monotip takson|monotip]] urug‘ga ajratish taklif qilindi. Britaniya ornitologlar uyushmasi bu taklifni qabul qildi. Biroq Xalqaro ornitologlar ittifoqi ''Carpodacus'' urug‘ini kengroq ma’noda qo‘llashni ma’qul ko‘rdi. Natijada [[Alvon qizilbosh|alvon qizilboshni]] o‘z ichiga olgan ''Haematospiza'' va qirilib ketgan [[Bonin boltatumshug‘i|Bonin boltatumshug‘ini]] o‘z ichiga olgan ''Chaunoproctus'' urug‘i ham ''Carpodacus'' urug‘i bilan birlashtirildi. Ilgari monotip ''Uragus'' urug‘iga kiritilgan [[Sibir qizilbosh|sibir qizilboshi]] ham ''Carpodacus'' urug‘iga o‘tkazildi.

== Turlari ==
Qizilbosh urug‘i 28 turni o‘z ichiga oladi. Bir turi qirilib ketgan.
{| class=&quot;wikitable&quot; 
|- 
! '''Tashqi koʻrinishi''' !! '''Nomi''' !! '''Lotincha nomi''' !! '''Tarqalish hududi''' 
|- 
|[[File:Carpodacus_erythrinus_284921386.jpg|200px]] || [[Oddiy qizilbosh]] || ''Carpodacus erythrinus'' || Osiyo va Yevropa.  
|- 
|[[File:Scarlet Finch.JPG|200px]] || [[Alvon qizilbosh]] || ''Carpodacus sipahi''|| Himolay togʻlaridagi Hindistonning Uttarakhand shtatidan sharqqa, Nepal orqali Shimoli-sharqiy Hindistonning unga tutash togʻlari va Janubi-Sharqiy Osiyogacha, janubda Tailandgacha. 
|- 
| [[File:Chaunoproctus ferreorostris 1832.jpg|frameless|200px]]|| †[[Bonin boltatumshugʻi]] || ''Carpodacus ferreorostris''|| Ogasavara orollari. 
|- 
|[[File:Streaked Rosefinch.jpg|200px]] || [[Qizgʻish qizilbosh]] || ''Carpodacus rubicilloides''|| Butan, Xitoy, Hindiston va Nepal. 
|- 
|[[File:Great Rosefinch (Carpodacus rubicilla) (28311028287).jpg|200px]]|| [[Katta qizilbosh]] || ''Carpodacus rubicilla''|| Afgʻoniston, Ozarbayjon, Gruziya, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Moʻgʻuliston, Pokiston, Rossiya, Tojikiston va Oʻzbekiston, sharqda esa Xitoygacha. 
|- 
|[[File:Blyth's Rosefinch.jpg|200px]]|| [[Himolay qizilboshi]] || ''Carpodacus grandis''|| Afgʻonistonning shimolidan gʻarbiy Himolay togʻlarigacha.  
|- 
|[[File:Red-mantled Rosefinch - Almaty - Kazakistan S4E4053 (23051167291).jpg|200px]] || [[Archa qizilboshi]] || ''Carpodacus rhodochlamys''|| Afgʻoniston, Xitoy, Hindiston, Qozogʻiston, Oʻzbekiston, Moʻgʻuliston, Pokiston, Rossiya va Tojikistonda. 
|- 
|[[File:Himalayan Beautiful Rosefinch (cropped).jpg|200px]]|| [[Himolay goʻzal qizilboshi]] || ''Carpodacus pulcherrimus''|| Xitoyning markaziy qismi va shimoliy Himolay togʻlarida. 
|- 
| [[File:Carpodacus davidianus - Wang.QG - 514074298 (cropped).jpeg|frameless|200px]]|| [[Xitoy goʻzal qizilboshi]] || ''Carpodacus davidianus''|| Xitoy. 
|- 
| [[File:Pink-rumped_Rosefinch_(Carpodacus_waltoni)_in_China_(cropped).jpg|frameless|200px]]|| [[Pushti dumli qizilbosh]] || ''Carpodacus waltoni''|| Xitoyning markaziy qismi va Tibetning sharqida. 
|- 
|[[File:Pink-browed Rosefinch Nanda Devi National Park Uttarakhand India 17.11.2013.jpg|200px]] || [[Pushti qoshli qizilbosh]] || ''Carpodacus rodochroa''|| Butan, Tibet, Hindiston, Nepal va Pokistonda. 
|- 
|[[File:Dark-rumped Rosefinch East Sikkim India 12.05.2014.jpg|200px]] || [[Edvards qizilboshi]] || ''Carpodacus edwardsii''|| Butan, Xitoy, Hindiston, Myanma va Nepalda. 
|- 
| [[File:Spot-winged Rosefinch.jpg|frameless|200px]]|| [[Dogʻqanot qizilbosh]] || ''Carpodacus rodopeplus''|| Hindiston va Nepalda. 
|- 
| [[File:Carpodacus verreauxii - Wang.QG - 514055353 (cropped).jpeg|frameless|200px]]|| [[Sharp qizilboshi]] || ''Carpodacus verreauxii''|| Xitoyning markaziy qismi va Myanmaning eng shimoliy hududlarida. 
|- 
|[[File:Vinaceous Rosefinch.jpg|200px]] || [[Sharobrang qizilbosh]] || ''Carpodacus vinaceus''|| Nepal, Xitoy va Myanmaning eng shimoliy hududlarida.  
|- 
|[[File:Taiwan Rosefinch Carpodacus formosanus, male, Taiwan.jpg|200px]] || [[Tayvan qizilboshi]] || ''Carpodacus formosanus''|| Tayvanda. 
|- 
|[[File:Sinai Rosefinch (Carpodacus synoicus) in Israel (cropped).jpg|200px]]|| [[Sinay qizilboshi]] || ''Carpodacus synoicus''|| Misr, Isroil, Iordaniya va Saudiya Arabistonida. 
|- 
| [[File:Pale Rosefinch (Carpodacus stoliczkae) male in China (cropped).jpg|frameless|200px]]|| [[Oqish qizilbosh]] || ''Carpodacus stoliczkae''|| Afgʻoniston va Xitoyda. 
|- 
|[[File:Tibetan Rosefinch (Carpodacus roborowskii) male in China.jpg|200px]]|| [[Tibet qizilboshi]] || ''Carpodacus roborowskii''|| Shinjon-Uygʻur avtonom rayonida. 
|- 
| [[File:Carpodacus sillemi - Kelly Hu - 609159117.jpeg|frameless|200px]]|| [[Sillem qizilboshi]] || ''Carpodacus sillemi''|| Xitoy, Yaponiya, Qozogʻiston, Shimoliy Koreya, Janubiy Koreya va Rossiyada. 
|- 
|[[File:Uragus sibiricus.jpg|200px]] || [[Sibir qizilboshi]] || ''Carpodacus sibiricus''|| Yaponiya, Qozogʻiston, Shimoliy Koreya, Janubiy Koreya, Moʻgʻuliston va Rossiyada.  
|- 
| [[File:Carpodacus sibiricus lepidus male in China.jpg|frameless|200px]]|| [[Xitoy qizilboshi]] || ''Carpodacus lepidus''|| Xitoyda.  
|- 
|[[File:Carpodacus roseus.jpg|200px]] || [[Pushti qizilboshi]] || ''Carpodacus roseus''|| Xitoy, Yaponiya, Qozogʻiston, Shimoliy Koreya, Janubiy Koreya, Moʻgʻuliston va Rossiyada.  
|- 
| [[File:Carpodacus trifasciatus - eeveefang - 628474064.jpeg|frameless|200px]]|| [[Uch yoʻlli qizilbosh]] || ''Carpodacus trifasciatus''|| Xitoyning markaziy qismi va Hindistonning eng shimoli-sharqida.  
|- 
|[[File:White-browed Rosefinch (♂) Pangolakha Wildlife Sanctuary Sikkim India 17.04.2015.jpg|200px]] || [[Himolay oq qoshli qizilbosh]] || ''Carpodacus thura''|| Afgʻoniston, Butan, Hindiston, Nepal va Pokistonda. 
|- 
|[[File:Chinese White-browed Rosefinch.jpg|200px]] || [[Xitoy oq qoshli qizilboshi]] || ''Carpodacus dubius''|| Xitoyning markaziy qismi va Tibetning sharqida.  
|- 
|[[File:Red-fronted Rosefinch - Shreeram - Zanskar.jpg|200px]]|| [[Qirmizi qizilbosh]] || ''Carpodacus puniceus''|| Afgʻoniston, Butan, Xitoy, Hindiston, Qozogʻiston, Nepal, Pokiston, Rossiya, Tojikiston va Turkmanistonda. 
|- 
|[[File:Crimson-browed Finch - Bhutan S4E8757 (22647757219).jpg|200px]] || [[Qirmizi qoshli qizilbosh]] || ''Carpodacus subhimachalus''|| Butan, Xitoy, Hindiston, Myanma va Nepalda.  
|- 
|}
{{Taxonbar |from= Q843168}}
{{bird-stub}}
[[Turkum:Qushlar]]</text>
      <sha1>6k8q38qw1jvu71rbidqef93k52mkc62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Limfangit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>519175</id>
    <revision>
      <id>6269927</id>
      <parentid>4449020</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3818" sha1="noe5pr7djchyky9y7md3gw23oqiw74t" xml:space="preserve">'''Limfangit''', limfangoit (limfa va {{Lang-el|„angeion“}} — ''tomir'') — [[limfa]] tomirlarining yalligʻlanishi. [[Streptokokk]], [[stafilokokk]], [[Ichak tayoqchasi|ichak tayokchasi]] va boshqa qoʻzgʻatadi. Koʻpincha, [[teri]] va shilliq pardalarning chaqalangan joyidan kirgan infeksiya [[Limfa sistemasi|limfa]] oqimi orqali tushib, uni yalligʻlantiradi. Odatda, [[limfadenit]] bilan birga kechadi. Utkir va surunkali L. bor. Yalligʻlangan limfa tomiri boʻylab ogʻriq, [[shish]], qizarish, berchlanish kuzatiladi, shuningdek, et uvishadi, harorat koʻtariladi, bemorning ahvoli keskin oʻzgaradi&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Etiologiyasi va patogenezi ==
Limfa tomirlarining yalligʻlanishiga [[Stafilokokk|stafilokokklar]], kamdan-kam hollarda boshqa [[Mikroorganizmlar|mikroblar]] sabab boʻladi. Mikroblar va ularning toksinlari limfa tomirlarining oʻtkir yalligʻlanishi

avj oladi. Limfangit kamdan-kam hollarda birlamchi boʻladi. Koʻpincha u oqma yaralar yoki mahalliy yiringli jarayon paydo boiishi natijasida ikkilamchi xususiyatga ega boʻladi.

== Patologik-anatomik manzarasi ==
Toʻqimalar shishi, mayda limfa tomirlari atrofida tarqaluvchi infiltrat avj oladi. Birmuncha yirik tomirlarda toʻqimalar infiltratsiyasi avj oladi, bunda toʻqimalar mikroabssesslashga uchraydi va [[tromb]] paydo boʻladi. Yon-atrofdagi toʻqimalarda ikkilamchi paralimfangit manzarasi kuzatiladi, shuningdek, u shish belgilari va toʻqimalarning yiringli imbibitsiyasi bilan ajralib turadi. Kasallik surunkali kechganda koʻpincha limfa oqishining buzilishi bilan davom etuvchi toʻqima fibrozi rivojlanadi; limfa oqishining buzilishi jarayon kuchaygan sari besoʻnaqaylik fil oyogʻi kasalligini keltirib chiqarishi mumkin („elephantiasis“).

== Klinik manzarasi ==
Kasallikning klinik manzarasi jarayonning oldini olishga, infeksiyaning virulentligiga, shuningdek, mahalliy toʻqima reaksiyasiga bogʻliq. Yuza mayda limfa tomirlari („lymphangitis simplex“) yalligʻlanganda saramasga oʻxshab terining qizarishi kuzatiladi. Teri qichishadi, sal-pal achishadi, kuchsiz isitma chiqadi. Yalligʻlanish jarayonining oʻtishiga koʻra, yirikroq limfa tomirlarida („lymphangitis truncularis“) ingichka qizil yoʻllar paydo boʻlib, ular dastlabki oʻchoqdan regional limfa tugunlariga choʻzilib borgan boʻladi. Ogʻriq kuchayadi, shish kattalashadi. Chuqur limfa tugunlari yalligʻlanganda klinik manzara yanada yaqqolroq aks etadi. Chuqur limfa tugunlari shikastlanganda lohaslik paydo boʻladi, harorat koʻtariladi,

shish kattalashadi. Abssesslar, toʻqima flegmonalari, saramas, koʻchib yuruvchi tromboflebit va sepsis roʻy berganda ikkilamchi asorat paydo boʻlishi mumkin.

== Differensial diagnozi ==
Limfangitni oʻtkir yoki koʻchib yuruvchi limfadenitdan, toʻqima [[Flegmona|flegmonasidan]], [[Saramas|saramasdan]], anaerob infeksiyadan va [[Gangrena|qorasondan]] farqlash lozim.

== Davosi ==
Yuqoriga koʻtarib qoʻyilgan qoʻl yoki oyoqni osoyishta tutish zarur. Kasal qoʻl yoki oyoq qimirlamaydigan qilib qoʻyiladi. Isituvchi kompresslar va boshqa [[Fizioterapiya|fizioterapevtik]] tadbirlar qoʻllanadi. [[Antibiotiklar]] va sulfanilamidlar ham yaxshi naf beradi. Yalligʻlanishning dastlabki oʻchogʻini (oqma yara, [[flegmona]], abssess) bartaraf etish muhim ahamiyatga ega. Yiring paydo boʻlgan hollarda oʻchoq yorilib, yaralar drenaj qilinishi zarur. Kasallikning surunkali bosqichida kam dozalarda [[rentgen]] nurlari bilan nurlantirish va balneologik davo qilish qoʻllanadi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Umumiy xirurgiya 388-bet|publisher=Yangi asr avlodi 2008|author=Oripov O.}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha kasalliklar]]
[[Turkum:Kasalliklar]]
[[Turkum:Xirurgik kasalliklar]]
[[Turkum:Tibbiyot]]</text>
      <sha1>noe5pr7djchyky9y7md3gw23oqiw74t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269928</id>
      <parentid>6269927</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3819" sha1="kxstrr1kq4s6k8mc3hhj8pziw5v5xxb" xml:space="preserve">'''Limfangit''', limfangoit (limfa va {{Lang-el|„angeion“}} — ''tomir'') — [[limfa]] tomirlarining yalligʻlanishi. [[Streptokokk]], [[stafilokokk]], [[Ichak tayoqchasi|ichak tayokchasi]] va boshqa qoʻzgʻatadi. Koʻpincha, [[teri]] va shilliq pardalarning chaqalangan joyidan kirgan infeksiya [[Limfa sistemasi|limfa]] oqimi orqali tushib, uni yalligʻlantiradi. Odatda, [[limfadenit]] bilan birga kechadi. Utkir va surunkali L. bor. Yalligʻlangan limfa tomiri boʻylab ogʻriq, [[shish]], qizarish, berchlanish kuzatiladi, shuningdek, et uvishadi, harorat koʻtariladi, bemorning ahvoli keskin oʻzgaradi&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Etiologiyasi va patogenezi ==
Limfa tomirlarining yalligʻlanishiga [[Stafilokokk|stafilokokklar]], kamdan-kam hollarda boshqa [[Mikroorganizmlar|mikroblar]] sabab boʻladi. Mikroblar va ularning toksinlari limfa tomirlarining oʻtkir yalligʻlanishi

avj oladi. Limfangit kamdan-kam hollarda birlamchi boʻladi. Koʻpincha u oqma yaralar yoki mahalliy yiringli jarayon paydo boiishi natijasida ikkilamchi xususiyatga ega boʻladi.

== Patologik-anatomik manzarasi ==
Toʻqimalar shishi, mayda limfa tomirlari atrofida tarqaluvchi infiltrat avj oladi. Birmuncha yirik tomirlarda toʻqimalar infiltratsiyasi avj oladi, bunda toʻqimalar mikroabssesslashga uchraydi va [[tromb]] paydo boʻladi. Yon-atrofdagi toʻqimalarda ikkilamchi paralimfangit manzarasi kuzatiladi, shuningdek, u shish belgilari va toʻqimalarning yiringli imbibitsiyasi bilan ajralib turadi. Kasallik surunkali kechganda koʻpincha limfa oqishining buzilishi bilan davom etuvchi toʻqima fibrozi rivojlanadi; limfa oqishining buzilishi jarayon kuchaygan sari besoʻnaqaylik fil oyogʻi kasalligini keltirib chiqarishi mumkin („elephantiasis“).

== Klinik manzarasi ==
Kasallikning klinik manzarasi jarayonning oldini olishga, infeksiyaning virulentligiga, shuningdek, mahalliy toʻqima reaksiyasiga bogʻliq. Yuza mayda limfa tomirlari („lymphangitis simplex“) yalligʻlanganda saramasga oʻxshab terining qizarishi kuzatiladi. Teri qichishadi, sal-pal achishadi, kuchsiz isitma chiqadi. Yalligʻlanish jarayonining oʻtishiga koʻra, yirikroq limfa tomirlarida („lymphangitis truncularis“) ingichka qizil yoʻllar paydo boʻlib, ular dastlabki oʻchoqdan regional limfa tugunlariga choʻzilib borgan boʻladi. Ogʻriq kuchayadi, shish kattalashadi. Chuqur limfa tugunlari yalligʻlanganda klinik manzara yanada yaqqolroq aks etadi. Chuqur limfa tugunlari shikastlanganda lohaslik paydo boʻladi, harorat koʻtariladi,

shish kattalashadi. Abssesslar, toʻqima flegmonalari, saramas, koʻchib yuruvchi tromboflebit va sepsis roʻy berganda ikkilamchi asorat paydo boʻlishi mumkin.

== Differensial diagnozi ==
Limfangitni oʻtkir yoki koʻchib yuruvchi limfadenitdan, toʻqima [[Flegmona|flegmonasidan]], [[Saramas|saramasdan]], anaerob infeksiyadan va [[Gangrena|qorasondan]] farqlash lozim.

== Davosi ==
Yuqoriga koʻtarib qoʻyilgan qoʻl yoki oyoqni osoyishta tutish zarur. Kasal qoʻl yoki oyoq qimirlamaydigan qilib qoʻyiladi. Isituvchi kompresslar va boshqa [[Fizioterapiya|fizioterapevtik]] tadbirlar qoʻllanadi. [[Antibiotiklar]] va sulfanilamidlar ham yaxshi naf beradi. Yalligʻlanishning dastlabki oʻchogʻini (oqma yara, [[flegmona]], abssess) bartaraf etish muhim ahamiyatga ega. Yiring paydo boʻlgan hollarda oʻchoq yorilib, yaralar drenaj qilinishi zarur. Kasallikning surunkali bosqichida kam dozalarda [[rentgen]] nurlari bilan nurlantirish va balneologik davo qilish qoʻllanadi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Umumiy xirurgiya 388-bet|publisher=Yangi asr avlodi 2008|author=Oripov O.}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha kasalliklar]]
[[Turkum:Kasalliklar]]
[[Turkum:Xirurgik kasalliklar]]
[[Turkum:Tibbiyot]]</text>
      <sha1>kxstrr1kq4s6k8mc3hhj8pziw5v5xxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marosim qoʻshiqlari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526010</id>
    <revision>
      <id>6269419</id>
      <parentid>5374066</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1440" sha1="rdkf71t2355oytuqhprmgxrbzoegnes" xml:space="preserve">{{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}}

'''Marosim qoʻshiqlari''' - musiqiy folklorupttning asosiy va qadimiy turlaridan sanaladi. Turli mehnat, oilaviy, diniy va boshqa marosimlar jarayonida ijro etiladigan qoʻshiqlar mavsum-marosim qo‘shiqlari sirasiga kiradi. Marosim qoʻshiqlarining matni, asosan, xalq toʻrtliklari va baytlaridan iborat boʻlib, shakli band yoki band-naqarot xususiyatlariga ega boʻladi...... Marosim qoʻshiqlari har bir marosimning ichki gʻoyasi va mazmunini [[sheʼr]] va kuy-ohanglarning mushtarakligida badiiy ifodalab, tadbir qatnashchilarining ruhiy holatiga taʼsir oʻtkazadi. Oʻzbek xalq musiqa ijodida mavsum-marosim qoʻshiqlaridan &quot;Boychechak&quot;, &quot;Sust xotin&quot;, &quot;Lola&quot;, &quot;Sumalak&quot;, &quot;Qoʻsh&quot; va b; oilaviy Marosim qoʻshiqlaridan Alla, &quot;Yor-yor&quot;, Oʻlan, Marsiya kabilar; diniy aytimlardan &quot;Kitobxonlik&quot;, &quot;Zikr&quot;, &quot;Ramazon&quot;; tabobat qoʻshiqlaridan &quot;Koʻch&quot;, &quot;Dam solish&quot; va boshqalar hozirgacha saqlanib qolgan. Marosim qoʻshiqlari koʻpchilik bo‘lib (&quot;Beshqarsak&quot;, &quot;Naqsh&quot;, &quot;Yor-yor&quot;), yakka holda (&quot;Alla&quot;, &quot;Kelin salom&quot;) hamda aytishuv tarzida (lapar va boshqalar) ijro etiladi. Hozirgi davrda baʼzi marosim qoʻshiqlari bolalar tomonidan davra o‘yinlari sifatida(&quot;Oq terakmi, koʻk terak&quot;, &quot;Yomgʻir yogʻaloq&quot; kabilar)  ham ijro etilmoqda.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{no iwiki}}

{{OʻzME}}

{{chala}}

{{Turkumsiz|date=avgust 2024}}</text>
      <sha1>rdkf71t2355oytuqhprmgxrbzoegnes</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269420</id>
      <parentid>6269419</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1440" sha1="2ry7ls5yobzhp0d81gf4k95s7165o19" xml:space="preserve">{{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}}

'''Marosim qoʻshiqlari''' - musiqiy folklorupttning asosiy va qadimiy turlaridan sanaladi. Turli mehnat, oilaviy, diniy va boshqa marosimlar jarayonida ijro etiladigan qoʻshiqlar mavsum-marosim qo‘shiqlari sirasiga kiradi. Marosim qoʻshiqlarining matni, asosan, xalq toʻrtliklari va baytlaridan iborat boʻlib, shakli band yoki band-naqarot xususiyatlariga ega boʻladi...... Marosim qoʻshiqlari har bir marosimning ichki gʻoyasi va mazmunini [[sheʼr]] va kuy-ohanglarning mushtarakligida badiiy ifodalab, tadbir qatnashchilarining ruhiy holatiga taʼsir oʻtkazadi. Oʻzbek xalq musiqa ijodida mavsum-marosim qoʻshiqlaridan &quot;Boychechak&quot;, &quot;Sust xotin&quot;, &quot;Lola&quot;, &quot;Sumalak&quot;, &quot;Qoʻsh&quot; va b; oilaviy Marosim qoʻshiqlaridan Alla, &quot;Yor-yor&quot;, Oʻlan, Marsiya kabilar; diniy aytimlardan &quot;Kitobxonlik&quot;, &quot;Zikr&quot;, &quot;Ramazon&quot;; tabobat qoʻshiqlaridan &quot;Koʻch&quot;, &quot;Dam solish&quot; va boshqalar hozirgacha saqlanib qolgan. Marosim qoʻshiqlari koʻpchilik bo‘lib (&quot;Beshqarsak&quot;, &quot;Naqsh&quot;, &quot;Yor-yor&quot;), yakka holda (&quot;Alla&quot;, &quot;Kelin salom&quot;) hamda aytishuv tarzida (lapar va boshqalar) ijro etiladi. Hozirgi davrda baʼzi marosim qoʻshiqlari bolalar tomonidan davra o‘yinlari sifatida(&quot;Oq terakmi, koʻk terak&quot;, &quot;Yomgʻir yogʻaloq&quot; kabilar)  ham ijro etilmoqda&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{no iwiki}}

{{OʻzME}}

{{chala}}

{{Turkumsiz|date=avgust 2024}}</text>
      <sha1>2ry7ls5yobzhp0d81gf4k95s7165o19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mastit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526316</id>
    <revision>
      <id>6269926</id>
      <parentid>5974042</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7620" sha1="b7sehqx3e6jzusjbbhj1qg4lefqckuj" xml:space="preserve">{{multiple issues|
{{wikify|sana=2024-05}}
{{ichki havolasiz|sana=2024-05}}
}}

{{Infobox_Disease||Name=Mastit|Image=|Caption=|DiseasesDB=7861|ICD10={{ICD10|N|61}}|ICD9={{ICD9|611.0}}|ICDO=|OMIM=|MedlinePlus=001490|eMedicineSubj=|eMedicineTopic=|MeshID=D008413|izoh=Mastitning tashqi koʻrinishi}}

'''Mastit''' ({{lang-el|μαστός}} – ''koʻkrak'', ''siyna'') – [[Sut bezlari|sut]] bezining yalligʻlanishi. Mastit koʻpincha, emizikli ayollarda (90 %), aksariyat hollarda esa birinchi tugʻuruqdan keyin uchraydi va ''laktatsion mastit'' deb ataladi. Mastit chaqaloqlarda va balogʻatga etish davrida oʻsmirliklarda ham uchrashi mumkin. Mastitning odatda qoʻzgʻatuvchilari: [[Stafilokokk|stafilokokklar]], enterobakteriyalar. Sut beziga infeksiya tushish yoʻllari: limfogen, sut yoʻllari orqali, gematogen. Mastitda infeksiyaning kirish darvozalari: areola va soʻrgʻichning yorilishlari, sut bezi shikastlari. Mastit rivojlanishiga olib keluvchi omillar: sut bezida sutning turib qolishi, yashash sharoitlarining antisanitar holati, chaqaloq emizish davrida sut beziga parvarishning etarli boʻlmasligi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Xirurgik kasalliklar   213-bet|publisher=ToshTA 2020|author=Ergashev U.Y.}}&lt;/ref&gt;.

== Etiologiyasi va patogenezi ==
Odatda, mastit stafilokokk infeksiyasii va [[Enterobakteriya|enterobakteriyalar]] tufayli kelib chiqadi. Kasallik qoʻzgʻatuvchi koʻpincha sut beziga limfogen yoʻllar bilan oʻtadi. Koʻkrak uchi va koʻkrak uchi atrofidagi pigmentlashgan zonaning (areola) yorilishi, sut bezining shikastlanishi kirish darvozasi vazifasini oʻtashi mumkin. Infeksiya sut beziga sut yoʻllari va gemotogen yoʻllar bilan tushishi mumkin. Koʻkrak bezlarida sutning toʻxtab qolishi, sanitariya talablariga javob bermaydigan turmush sharoitlari, bolani emish davrida koʻkrakni yetarlicha parvarish qilinmaganhgi kasallikning paydo boʻlishi uchun imkon tugʻdiruvchi omillar hisoblanadi.

== Patologik-anatomik manzarasi ==
[[Virulentlik|Virulent]] infeksiya taʼsiri ostida sut bezining yiringli shikastlanishi va [[Toʻqima|toʻqimalarining]] yemirilishi bilan kechadigan [[yalligʻlanish]] jarayoni avj oladi. U yon-atrofdagi toʻqimalarga oʻtganda koʻkrak qafasi devori flegmonasi paydo boʻlishi mumkin. Toʻqimalarda shish, infiltratsiya va maddalash kuzatiladi. Mastit abssesslar vujudga kelishi bilan ham paydo boʻladi (m. superficialis) Odatda, yuza mastit koʻp uchraydi. Unga shunday xususiyat xos: yiring bevosita teri ostida boʻlib, u yerdan tashqariga yorib chiqadi va shu zahotiyoq jarayon toʻxtaydi. Subareoslar [[Abssess|asbsess]] (m. subareolaris) yuza mastit turlaridan biridir. Mastitning anchagina ogʻir turi – sut bezlari boʻlakchasining yiringli yalligʻlanishidir. (m. mtraglandularis): yiring yigʻayotgan oʻchoq yetarlicha chuqurlikda joylashgan boʻlib, bezlar parenximasini hamda yondosh biriktiruvchi qatlamlarni qamrab oladi. Bezlar orasidagi yumshoq toʻqimalarda va koʻkrak qafasi fassiyasida joylashgan retromammar abssess (m. retroglan-dularis) ayniqsa ogʻir tur hisoblanadi.

== Tasnifi ==
Oʻtkir va surunkali. Amaliyotda oʻtkir mastitning seroz (boshlangʻich), infiltratli, abssesslashgan, [[Flegmona|flegmonali]] va gangrenoz turlari farqlanadi. Surunkali mastitlarga yiringli va yiringsiz turlar kiradi. Yiringli surunkali mastit qisman kam uchraydi. Odatda, oʻtkir mastit notoʻgʻri davolaganda yuzaga keladi. Yiringsiz surunkali mastitga periduktal surunkali mastit kiradi. Shuningdek, maxsus [[sil]], zaxli mastitlar kuzatiladi, lekin ular kam uchraydi.

== Klinik manzarasi ==
Jadallik bilan boshlanish mastitga xosdir. Yalligʻlanish et uvishishi, shishning tez kattalashishi va sut bezida qattiq shish (bu shish hajm jihatidan kattalashib, paypaslab koʻrilganda ogʻriq beradi) paydo boʻlishi bilan kechadi. Mastitning boshlangʻich bosqichidayoq sut oqishini taʼminlash va sut yoʻllarida sut ivishining oldini olish zarur. Sutni muntazam sogʻib tashlash zardobli mastit bosqichida kuzatiladigan yalligʻlanishni bartaraf etish uchun koʻpincha imkon beradi. Biroq jarayonning keyingi avj olishi infiltratsiya bosqichiga oʻtadi. Sut bezi kattalashganda usti qizargan teri ostidagi qattiqlik aniqlanadi. Tungi ogʻriqlar, [[uyqusizlik]], umumiy quvvatsizlik paydo boʻladi. Harorat 40 °C ga yetadi. Leykotsitoz koʻpayadi, ECHT koʻtariladi. Mushak osti [[limfa tugunlari]] kattalashganini aniqlash mumkin. Keyin infiltratning yiringlashi (yiringlash davri) yuz beradi va mastitning flegmonoz-gangrenoz turi avj oladi. Bemorning umumiy ahvoli yomonlashadi, et uvishib turaveradi, septik hodisaiar koʻpayadi. Yalligʻlanish oʻchogʻi ustidagi teri qizaradi, emchak uchining ichiga botib ketganligi koʻriladi. Vena turi sathi sezilarli ravishda kengaygani va limfangit belgilari kuzatiladi. Infiltrat sohasi paypaslab koʻrilganda flyuktuatsiya aniqlanadi, leykotsitoz 15-20x10 /1 ga yetadi, [[anemiya]] rivojlanadi, siydikda oqsil, leykotsitlar va donali silindrlar paydo boʻladi. Ayrim hollarda oʻtkir yalligʻlanish jaarayoni surunkali infiltrativ formasiga oʻtishi mumkin, bu forma kuchsiz isitma, oʻrtacha ogʻriq infiltratning sezilarli ravishdagi qattiq shishi bilan kechadi. Mastitning bunday formasi surunkali, uzoq davom etadigan xususiyatga ega boʻlib, unga davo qilish ancha qiyin kechadi.

== Differensial diagnozi ==
Mastitlarni sut ivib qolishidan (laktostazdan), ginekomastiyadan, [[Koʻkrak bezi saratoni|koʻkrak bezi xavfli oʻsmasidan]], shuningdek, koʻkrak qafasi devori flegmonasidan farqlash lozim.

== Davosi ==
Tinch-xotirjamlik tartibiga amal qilish buyuriladi, bolani koʻkrak, yaʼni ona suti bilan boqish toʻxtatiladi, biroq sut muntazam sogʻib tashlanadi, fizioterapevtik davolash tadbirlari qoʻllanadi. Sut bezi muayyan holatda koʻtarilgan boʻladi. Oʻz vaqtida boshlangan doridarmonlar bilan davolash (odatda, dastlabki 36 soatda) koʻpincha naf berib, tez sogʻayishga olib keladi. Bu davrda antibiotik terapiyani sulfanilamide bilan kombinatsiya qilib keng qoʻllanadi. Sut bezining infiltratsiyasiga novokainli [[antibiotiklar]], ampitsillin bilan birga 0,25-0,5 foizli novokain 200 ml miqdorida retromammar yuborilsa (500 000 TV) naf beradi. Bez yiring olganda darhol jarrohlik yoʻli bilan davolash tavsiya etiladi. Operatsiya odatda venaga narkoz yuborish orqali amalga oshiriladi. Toʻqimalarni kengaytirib kesish uchun radiar kesishlar oʻtkaziladi, bu kesishlar [[Koʻkrak|emchak]] uchi atrofidagi pigmentli sohaga tegmasligi kerak, aks holda sut chiquvchi yoʻlchalar shikastlanadi. Abssess boʻshligʻi barmoq bilan tekshirib koʻriladi, boʻshliq keng koʻlamda drenaj qilinadi. Boʻshliqlar koʻp boʻlganda toʻqimalarning ayrim gʻovchalari yorilib, yagona boʻshliq yuzaga keltiriladi va koʻproq ishonchli drenaj qilishga imkon beruvchi kontraperturalar -qoʻshimcha kesishlar amalga oshiriladi. Abssess punksiyasidan maqsad, yiringni chiqarib yuborish va boʻshliqqa antibiotiklarni kiritishdir. Retromammar abssesslar Bardenxayyer usuli bilan yoy shaklida kesiladi. Kesish bez osti teri burmasi boʻyicha va bez oldingi koʻkrak devoriga oʻtadigan joyda amalga oshiriladi. Shunday qilinsa abssess boʻshligʻi toʻla drenaj qilinadi va yaxshi kosmetik effekt taʼminlanadi. Antibiotiklar, qon oʻrnini bosuvchilarni quyish va giperbarik ksigenatsiya keng qoʻllanadi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Umumiy xirurgiya 383-bet|publisher=Yangi asr avlodi 2008|author=Oripov O.}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
&lt;references /&gt;

[[Turkum:Alifbo boʻyicha kasalliklar]]
[[Turkum:Kasalliklar]]
[[Turkum:Xirurgik kasalliklar]]
[[Turkum:Tibbiyot]]</text>
      <sha1>b7sehqx3e6jzusjbbhj1qg4lefqckuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rizamat Musamuhamedov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533228</id>
    <revision>
      <id>6269978</id>
      <parentid>6111663</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49698-71</username>
        <id>306758</id>
      </contributor>
      <comment>/* Havolalar */</comment>
      <origin>6269978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7842" sha1="ozphuweae8mcbjyf7ynq90okhjz7ka3" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Rizamat Musamuhamedov
| tasvir                   = [[File:Rizamat_Musamuhamedov.jpg|180px]]
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = &lt;!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --&gt;
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          = {{Tugʻilgan sanasi|1881|2|21}}
| tavallud_joyi = {{TavalludJoyi|Toshkent}}, [[Turkiston general-gubernatorligi]], [[Rossiya imperiyasi]]
| vafot_sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1979|03|13|1881|02|21}}
| vafot_joyi = {{VafotJoyi|Qibray}}, [[Toshkent viloyati]], [[Oʻzbek SSR]], [[SSSR]]
| fuqaroligi = {{SSSR}}
| taʼlimi =
| kasbi =[[agronom]]
| dini =
| faoliyat_yillari =
| asarlari =
| boʻyi =
| unvoni =
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| qarindoshlari =
| mukofotlari = {{Sotsialistik Mehnat Qahramoni}} &lt;br /&gt; {{Lenin ordeni}} {{Lenin ordeni}} {{Lenin ordeni}} {{Oktabr Inqilobi ordeni}} {{Mehnat Qizil Bayroq ordeni}} {{Mehnat Qizil Bayroq ordeni}} {{Hurmat Belgisi ordeni}} &lt;br /&gt; {{Stalin mukofoti}}
| veb-sayt = &lt;!-- {{URL|sayt havolasi}}--&gt;
| imzosi =
}}
'''Rizamat Musamuhamedov''' (1881-yil 21-fevral, [[Toshkent]], [[Turkiston general-gubernatorligi]], [[Rossiya imperiyasi]] – 1979-yil 13-mart, [[Qibray]], [[Toshkent viloyati]], [[Oʻzbek SSR]], [[SSSR]]) – taniqli oʻzbek sohibkori, uzumchilik ustasi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Мусамухамедов Ризамат |url=https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=27011 |accessdate=19-yanvar 2025-yil |agency=warheroes.ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Мусамухамедов Ризамат -ота |url=https://tashkentpamyat.ru/musamukhamedov-rizamat-ata-vinogradar-.html |accessdate=19-yanvar 2025-yil |agency=tashkentpamyat.ru |access-date=2025-01-19 |archive-date=2020-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128032806/https://tashkentpamyat.ru/musamukhamedov-rizamat-ata-vinogradar-.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1962). Stalin mukofoti laureati (1952). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi faxriy akademigi (1957—1961). Lenin ordeni sohibi (1962).Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan agronom (1971). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sohibkor (1935).
== Hayoti ==
Rizamat Musamuhamedov ish faoliyatini 1895-yildan „Degrez“ uzumchilik xoʻjaligidan boshlaydi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=ЖИЗНЬ, ПОСВЯЩЕННАЯ ВИНГРАДАРСТВУ |url=https://www.dkm.gov.uz/uz/zizn-posvasennaa-vingradarstvu |accessdate=19-yanvar 2025-yil |agency=Ўзбекистон Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Алоҳида муҳим ижтимоий, маданий ва тарихий аҳамиятга эга бўлган объектларни қуриш, реконструкция қилиш ва капитал таъмирлаш дирекцияси}}&lt;/ref&gt;. 1914-yildan 1922-yilgacha „Kengsoy“ fermer xoʻjaligida uzumchi, bosh mutaxassis sifatida ishlaydi. 1922—1947-yillarda „Oqqovoq“ stansiyasida ham uzumchi boʻlib ishlagan.

1947-yildan 1950-yilgacha Toshkent viloyat qishloq xoʻjaligi boshqarmasi instruktori boʻlib ishlaydi. 1950-yilda Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi vazirligining uzumchilik boʻyicha bosh agronomi etib tayinlanadi.

Musamuhamedovning rahbarligida Oʻrta Osiyoda 3600 gektardan ortiq tokzor va bogʻlar barpo etilgan. Oʻndan ortiq uzum navlarini yaratgan.

Sohibkorning 1939-yilda „Tokchilik boʻyicha qoʻllanma“, 1959-yilda „Moʻl uzum hosili yetishtirishdagi tajribalarim“ nomli kitoblari nashr etilgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Tilimizni bilamizmi: so‘zga aylangan odamlar — aslida kishilarning ismi bo‘lgan 15 ta so‘z |url=https://daryo.uz/2022/03/30/tilimizni-bilamizmi-sozga-aylangan-odamlar-aslida-kishilarning-ismi-bolgan-15-ta-soz |accessdate=19-yanvar 2025-yil |agency=Daryo.uz}}&lt;/ref&gt;.

== Vafoti ==
[[File:Rizamat ota qabri.jpg|thumb|200px|Rizamat ota qabri]]
Rizamat Musamuhamedov 1979-yil 13-mart sanasida 98 yoshida vafot etgan va Toshkent shahrida joylashgan [[Yalongʻoch-2 qabristoni]]ga dafn qilingan.
== Mukofotlari ==
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1962-yil 5-noyabrdagi farmoni bilan „Uzumchilikni rivojlantirish, uzumzorlarni yetishtirishning ilgʻor usullarini ishlab chiqish, kolxoz va sovxozlarda uzumchilarni tayyorlashda katta xizmatlari uchun“ Sotsialistik Mehnat Qahramoni mukofoti bilan taqdirlangan.

3 marta Lenin ordeni, Oktyabr inqilobi ordeni, 2 karra Mehnat Qizil Bayroq ordeni, „Shon-sharaf belgisi“ ordeni, uchta SSSR medali, 7 ta oltin, 3 ta kumush, 7 ta bronza medali bilan taqdirlangan.
== Xotirasi ==
Musamuhamedov haqida „Gulga burkangan hayot“ (1961), „Rizamat otaning 100 bahori“ hujjatli filmlari yaratilgan. Toshkent viloyati Qibray tumanidagi uzumchilik, Sirdaryo viloyati Oqoltin tumanidagi bogʻdorchilik-uzumchilik shirkat xoʻjaliklariga, Toshkent shahridagi koʻchalardan biriga Musamuhamedov nomi berilgan.

Oʻzbekiston [[oʻsimlikshunoslik instituti]]da chiqarilgan va Oʻzbekiston, Tojikistonda rayonlashtirilgan serhosil tok navi Musamuhamedov sharafiga [[Rizamat]] deb atalgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=RIZAMAT OTA BOG‘LARI |url=https://uzhurriyat.uz/2017/04/25/rizamat-ota-bog-lari/ |accessdate=19-yanvar 2025-yil |agency=uzhurriyat.uz}}&lt;/ref&gt;.

2021-yil oktyabr oyida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Parkent tumanidagi saylovchilar bilan uchrashuvda Rizamat Muhammedov haqida shunday fikr bildirgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Shavkat Mirziyoyev Parkentda Uzumchilik markazi tashkil etishni taklif qildi |url=https://kun.uz/news/2021/10/16/shavkat-mirziyoyev-parkentda-uzumchilik-markazi-tashkil-etishni-taklif-qildi#! |accessdate=19-yanvar 2025-yil |agency=Kun.uz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Shavkat Mirziyoyev Parkentda Rizamat Musamuhamedov nomidagi Uzumchilik markazi tashkil etishni taklif qildi |url=https://uzreport.news/society/shavkat-mirziyoyev-parkentda-rizamat-musamuhamedov-nomidagi-uzumchilik-markazi-tashkil-eti |accessdate=19-yanvar 2025-yil |agency=Uzreport.news |date=16.10.2021}}&lt;/ref&gt;:

{{Q2|Rizamat ota Musamuhamedovning uzumchilik sohasidagi natijalari [[Fransiya]], [[Bolgariya]], [[Vengriya]], [[Italiya]] kabi koʻplab davlatlarda ham, bugun keng qoʻllanayotgani barchamizga iftixor bagʻishlaydi. Ana shunday usta sohibkorning xotirasini abadiylashtirish maqsadida, [[Parkent tumani]]da Rizamat Musamuhamedov nomidagi Uzumchilik ilmiy-amaliy markazini tashkil qilsak, har yili xalqimiz, xorijiy mehmonlar va sayyohlar ishtirokida Uzum sayli oʻtkazish anʼanasini yoʻlga qoʻysak, har tomonlama toʻgʻri boʻladi.|[[Shavkat Mirziyoyev]]}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-mar-14-1979-2118464/ Rizamat Musamuhamedovga taʼziyanoma], „[[Sovet Oʻzbekistoni]]“ gazetasi

{{OʻzME}}

{{DEFAULTSORT:Musamuhamedov, Rizamat}}

Bu ma'lumot hammasi xato ma'lumot bo'lib ular umuman to'g'ri emas
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi akademiklari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston vinochilari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston agronomlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan uzumchilar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan agronomlar]]
[[Turkum:Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzolari]]
[[Turkum:Yalangʻoch-2 qabristoniga dafn etilganlar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 2-chaqiriq deputatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 3-chaqiriq deputatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining 4-chaqiriq deputatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining 5-chaqiriq deputatlari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]]

{{Uzbekistan-bio-stub}}</text>
      <sha1>ozphuweae8mcbjyf7ynq90okhjz7ka3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neyrodermit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536904</id>
    <revision>
      <id>6269845</id>
      <parentid>4962591</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2261" sha1="je2jt0fdkjsizzou5utydhd0pqiegu2" xml:space="preserve">'''Neyrodermit''' (neyro... va yunoncha derma — teri) — terining nerv-allergik ka-salligi. Qattiq qichishish, tugunchali toshmalar — papulalar toshishi, zararlangan soha terisining qalin tortishi bilan kechadi. N.ga, asosan, nerv sistemasining funksional oʻzgarishlari, irsiy omillari, meʼda-ichak kasalliklari, ichki sekretsiya bezlari fao-liyati hamda moddalar almashinuvining buzilishi va hokazo sabab boʻladi. N.ning cheklangan, diffuz (tarqoq) va atipik shakllari bor.

Cheklangan N.da terining maʼlum bir sohasi qattiq qichishadi. Zararla-nish oʻchogi boʻyinning orqa va yon kismi, jinsiy aʼzolar, dumbalar orasidagi burmalar va katta boʻgʻimlarning bo'quvchi yuzasida boʻladi. Qichishish kuchayganda terida mayda tugunchalar paydo boʻlib, yuzasi kepakli tangachalar bilan qoplanadi. Keyinchalik tugunchalar bir-biri bilan qoʻshilib, kattaginajoyni egallashi mumkin. Toshmalar och pushti, qoʻngʻir tusda, yassi va yumalok, shaklda boʻladi. Teri asta-sekin kalin tortib zichlashadi. Oʻtkir yalligʻlangan oʻchoqlarda shilinishlar kuzatiladi. Hadeb qashlana berish natijasida chiqqan qon qotib, qora qoʻtir boʻladi. Ka-sallik uzoq davom etadi.

Diffuz N.da, asosan, yuz, boʻyin, qoʻl va oyoq bukilmalari, jinsiy aʼzolar va sonning ichki yuzasi zararlanadi. Dastlab och pushti rangli tugunchalar paydo boʻladi va infiltratlanadi. Teri quruq, usti mayda kepakli tangachalar bilan qoplanadi. Tananing tabiiy burmalarida yoriklar yuzaga keladi.

Terining kuchli qichishishi, toshmalar toshishi, [[nerv sistemasi]] faoliya-tining buzilishi va boshqa N.ga xos belgilardir. Kuchli qichishish bemor uyqusining buzilishiga, nevrotik holatga olib keladi. Kasallik koʻpincha faslga bogʻliq, u, asosan, qishda zoʻrayib, yozda remissiya xrlatida boʻladi. N. bronxiol [[Bronxial astma|astma]], vazomotor rinit va boshqa allergik kasalliklar bilan birga kechishi mumkin. Ekssudatli N. ham bor, bunda toshmalar namlanib turadi, ular tushib ket-gach, oʻrni anchagacha qizarib turadi.

Vitaminlar, gormonlar, tinchlantiradigan dorilar, maz va boshqa, shuningdek, fizioterapevtik muolajalar buyuriladi.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{chala}}

{{Turkumsiz|date=avgust 2024}}</text>
      <sha1>je2jt0fdkjsizzou5utydhd0pqiegu2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269846</id>
      <parentid>6269845</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2258" sha1="kf7286eswxawy8ajd8bv1c7sk9ebxt7" xml:space="preserve">'''Neyrodermit''' (neyro... va yunoncha derma — teri) — terining nervallergik kasalligi Qattiq qichishish, tugunchali toshmalar — papulalar toshishi, zararlangan soha terisining qalin tortishi bilan kechadi. N.ga, asosan, nerv sistemasining funksional oʻzgarishlari, irsiy omillari, meʼda-ichak kasalliklari, ichki sekretsiya bezlari fao-liyati hamda moddalar almashinuvining buzilishi va hokazo sabab boʻladi. N.ning cheklangan, diffuz (tarqoq) va atipik shakllari bor.

Cheklangan N.da terining maʼlum bir sohasi qattiq qichishadi. Zararla-nish oʻchogi boʻyinning orqa va yon kismi, jinsiy aʼzolar, dumbalar orasidagi burmalar va katta boʻgʻimlarning bo'quvchi yuzasida boʻladi. Qichishish kuchayganda terida mayda tugunchalar paydo boʻlib, yuzasi kepakli tangachalar bilan qoplanadi. Keyinchalik tugunchalar bir-biri bilan qoʻshilib, kattaginajoyni egallashi mumkin. Toshmalar och pushti, qoʻngʻir tusda, yassi va yumalok, shaklda boʻladi. Teri asta-sekin kalin tortib zichlashadi. Oʻtkir yalligʻlangan oʻchoqlarda shilinishlar kuzatiladi. Hadeb qashlana berish natijasida chiqqan qon qotib, qora qoʻtir boʻladi. Ka-sallik uzoq davom etadi.

Diffuz N.da, asosan, yuz, boʻyin, qoʻl va oyoq bukilmalari, jinsiy aʼzolar va sonning ichki yuzasi zararlanadi. Dastlab och pushti rangli tugunchalar paydo boʻladi va infiltratlanadi. Teri quruq, usti mayda kepakli tangachalar bilan qoplanadi. Tananing tabiiy burmalarida yoriklar yuzaga keladi.

Terining kuchli qichishishi, toshmalar toshishi, [[nerv sistemasi]] faoliya-tining buzilishi va boshqa N.ga xos belgilardir. Kuchli qichishish bemor uyqusining buzilishiga, nevrotik holatga olib keladi. Kasallik koʻpincha faslga bogʻliq, u, asosan, qishda zoʻrayib, yozda remissiya xrlatida boʻladi. N. bronxiol [[Bronxial astma|astma]], vazomotor rinit va boshqa allergik kasalliklar bilan birga kechishi mumkin. Ekssudatli N. ham bor, bunda toshmalar namlanib turadi, ular tushib ket-gach, oʻrni anchagacha qizarib turadi.

Vitaminlar, gormonlar, tinchlantiradigan dorilar, maz va boshqa, shuningdek, fizioterapevtik muolajalar buyuriladi.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{chala}}

{{Turkumsiz|date=avgust 2024}}</text>
      <sha1>kf7286eswxawy8ajd8bv1c7sk9ebxt7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269847</id>
      <parentid>6269846</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2259" sha1="7600fogtl0qu0ne383u5pynxbayo5zr" xml:space="preserve">'''Neyrodermit''' (neyro... va yunoncha derma — teri) — terining nervallergik kasalligi. Qattiq qichishish, tugunchali toshmalar — papulalar toshishi, zararlangan soha terisining qalin tortishi bilan kechadi. N.ga, asosan, nerv sistemasining funksional oʻzgarishlari, irsiy omillari, meʼda-ichak kasalliklari, ichki sekretsiya bezlari fao-liyati hamda moddalar almashinuvining buzilishi va hokazo sabab boʻladi. N.ning cheklangan, diffuz (tarqoq) va atipik shakllari bor.

Cheklangan N.da terining maʼlum bir sohasi qattiq qichishadi. Zararla-nish oʻchogi boʻyinning orqa va yon kismi, jinsiy aʼzolar, dumbalar orasidagi burmalar va katta boʻgʻimlarning bo'quvchi yuzasida boʻladi. Qichishish kuchayganda terida mayda tugunchalar paydo boʻlib, yuzasi kepakli tangachalar bilan qoplanadi. Keyinchalik tugunchalar bir-biri bilan qoʻshilib, kattaginajoyni egallashi mumkin. Toshmalar och pushti, qoʻngʻir tusda, yassi va yumalok, shaklda boʻladi. Teri asta-sekin kalin tortib zichlashadi. Oʻtkir yalligʻlangan oʻchoqlarda shilinishlar kuzatiladi. Hadeb qashlana berish natijasida chiqqan qon qotib, qora qoʻtir boʻladi. Ka-sallik uzoq davom etadi.

Diffuz N.da, asosan, yuz, boʻyin, qoʻl va oyoq bukilmalari, jinsiy aʼzolar va sonning ichki yuzasi zararlanadi. Dastlab och pushti rangli tugunchalar paydo boʻladi va infiltratlanadi. Teri quruq, usti mayda kepakli tangachalar bilan qoplanadi. Tananing tabiiy burmalarida yoriklar yuzaga keladi.

Terining kuchli qichishishi, toshmalar toshishi, [[nerv sistemasi]] faoliya-tining buzilishi va boshqa N.ga xos belgilardir. Kuchli qichishish bemor uyqusining buzilishiga, nevrotik holatga olib keladi. Kasallik koʻpincha faslga bogʻliq, u, asosan, qishda zoʻrayib, yozda remissiya xrlatida boʻladi. N. bronxiol [[Bronxial astma|astma]], vazomotor rinit va boshqa allergik kasalliklar bilan birga kechishi mumkin. Ekssudatli N. ham bor, bunda toshmalar namlanib turadi, ular tushib ket-gach, oʻrni anchagacha qizarib turadi.

Vitaminlar, gormonlar, tinchlantiradigan dorilar, maz va boshqa, shuningdek, fizioterapevtik muolajalar buyuriladi.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{chala}}

{{Turkumsiz|date=avgust 2024}}</text>
      <sha1>7600fogtl0qu0ne383u5pynxbayo5zr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269848</id>
      <parentid>6269847</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2278" sha1="0ejbjn0f53czrcexfdv6o3haof90cko" xml:space="preserve">'''Neyrodermit''' (neyro... va [[Yunon tili|yunoncha]] derma — ''teri'') — terining nervallergik kasalligi. Qattiq qichishish, tugunchali toshmalar — papulalar toshishi, zararlangan soha terisining qalin tortishi bilan kechadi. N.ga, asosan, nerv sistemasining funksional oʻzgarishlari, irsiy omillari, meʼda-ichak kasalliklari, ichki sekretsiya bezlari fao-liyati hamda moddalar almashinuvining buzilishi va hokazo sabab boʻladi. N.ning cheklangan, diffuz (tarqoq) va atipik shakllari bor.

Cheklangan N.da terining maʼlum bir sohasi qattiq qichishadi. Zararla-nish oʻchogi boʻyinning orqa va yon kismi, jinsiy aʼzolar, dumbalar orasidagi burmalar va katta boʻgʻimlarning bo'quvchi yuzasida boʻladi. Qichishish kuchayganda terida mayda tugunchalar paydo boʻlib, yuzasi kepakli tangachalar bilan qoplanadi. Keyinchalik tugunchalar bir-biri bilan qoʻshilib, kattaginajoyni egallashi mumkin. Toshmalar och pushti, qoʻngʻir tusda, yassi va yumalok, shaklda boʻladi. Teri asta-sekin kalin tortib zichlashadi. Oʻtkir yalligʻlangan oʻchoqlarda shilinishlar kuzatiladi. Hadeb qashlana berish natijasida chiqqan qon qotib, qora qoʻtir boʻladi. Ka-sallik uzoq davom etadi.

Diffuz N.da, asosan, yuz, boʻyin, qoʻl va oyoq bukilmalari, jinsiy aʼzolar va sonning ichki yuzasi zararlanadi. Dastlab och pushti rangli tugunchalar paydo boʻladi va infiltratlanadi. Teri quruq, usti mayda kepakli tangachalar bilan qoplanadi. Tananing tabiiy burmalarida yoriklar yuzaga keladi.

Terining kuchli qichishishi, toshmalar toshishi, [[nerv sistemasi]] faoliya-tining buzilishi va boshqa N.ga xos belgilardir. Kuchli qichishish bemor uyqusining buzilishiga, nevrotik holatga olib keladi. Kasallik koʻpincha faslga bogʻliq, u, asosan, qishda zoʻrayib, yozda remissiya xrlatida boʻladi. N. bronxiol [[Bronxial astma|astma]], vazomotor rinit va boshqa allergik kasalliklar bilan birga kechishi mumkin. Ekssudatli N. ham bor, bunda toshmalar namlanib turadi, ular tushib ket-gach, oʻrni anchagacha qizarib turadi.

Vitaminlar, gormonlar, tinchlantiradigan dorilar, maz va boshqa, shuningdek, fizioterapevtik muolajalar buyuriladi.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{chala}}

{{Turkumsiz|date=avgust 2024}}</text>
      <sha1>0ejbjn0f53czrcexfdv6o3haof90cko</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269849</id>
      <parentid>6269848</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2278" sha1="7131cbyl2dx499rhmy7go35c69y7tmj" xml:space="preserve">'''Neyrodermit''' (neyro... va [[Yunon tili|yunoncha]] derma — ''teri'') — terining nervallergik kasalligi. Qattiq qichishish, tugunchali toshmalar — papulalar toshishi, zararlangan soha terisining qalin tortishi bilan kechadi. N.ga, asosan, nerv sistemasining funksional oʻzgarishlari, irsiy omillari, meʼda-ichak kasalliklari, ichki sekretsiya bezlari fao-liyati hamda moddalar almashinuvining buzilishi va hokazo sabab boʻladi. N.ning cheklangan, diffuz (tarqoq) va atipik shakllari bor.

Cheklangan N.da terining maʼlum bir sohasi qattiq qichishadi. Zararla-nish oʻchogi boʻyinning orqa va yon kismi, jinsiy aʼzolar, dumbalar orasidagi burmalar va katta boʻgʻimlarning bo'quvchi yuzasida boʻladi. Qichishish kuchayganda terida mayda tugunchalar paydo boʻlib, yuzasi kepakli tangachalar bilan qoplanadi. Keyinchalik tugunchalar bir-biri bilan qoʻshilib, kattaginajoyni egallashi mumkin. Toshmalar och pushti, qoʻngʻir tusda, yassi va yumalok, shaklda boʻladi. Teri asta-sekin kalin tortib zichlashadi. Oʻtkir yalligʻlangan oʻchoqlarda shilinishlar kuzatiladi. Hadeb qashlana berish natijasida chiqqan qon qotib, qora qoʻtir boʻladi. Ka-sallik uzoq davom etadi.

Diffuz N.da, asosan, yuz, boʻyin, qoʻl va oyoq bukilmalari, jinsiy aʼzolar va sonning ichki yuzasi zararlanadi. Dastlab och pushti rangli tugunchalar paydo boʻladi va infiltratlanadi. Teri quruq, usti mayda kepakli tangachalar bilan qoplanadi. Tananing tabiiy burmalarida yoriklar yuzaga keladi.

Terining kuchli qichishishi, toshmalar toshishi, [[nerv sistemasi]] faoliya-tining buzilishi va boshqa N.ga xos belgilardir. Kuchli qichishish bemor uyqusining buzilishiga, nevrotik holatga olib keladi. Kasallik koʻpincha faslga bogʻliq, u, asosan, qishda zoʻrayib, yozda remissiya xrlatida boʻladi. N. bronxiol [[Bronxial astma|astma]], vazomotor rinit va boshqa allergik kasalliklar bilan birga kechishi mumkin. Ekssudatli N. ham bor, bunda toshmalar namlanib turadi, ular tushib ket-gach, oʻrni anchagacha qizarib turadi.

Vitaminlar, gormonlar, tinchlantiradigan dorilar, maz va boshqa, shuningdek, fizioterapevtik muolajalar buyuriladi&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{chala}}

{{Turkumsiz|date=avgust 2024}}</text>
      <sha1>7131cbyl2dx499rhmy7go35c69y7tmj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269881</id>
      <parentid>6269849</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2279" sha1="luuwo6cxeo9tcwjxki12mlob6z24k7u" xml:space="preserve">'''Neyrodermit''' (neyro... va [[Yunon tili|yunoncha]]: derma — ''teri'') — terining nervallergik kasalligi. Qattiq qichishish, tugunchali toshmalar — papulalar toshishi, zararlangan soha terisining qalin tortishi bilan kechadi. N.ga, asosan, nerv sistemasining funksional oʻzgarishlari, irsiy omillari, meʼda-ichak kasalliklari, ichki sekretsiya bezlari fao-liyati hamda moddalar almashinuvining buzilishi va hokazo sabab boʻladi. N.ning cheklangan, diffuz (tarqoq) va atipik shakllari bor.

Cheklangan N.da terining maʼlum bir sohasi qattiq qichishadi. Zararla-nish oʻchogi boʻyinning orqa va yon kismi, jinsiy aʼzolar, dumbalar orasidagi burmalar va katta boʻgʻimlarning bo'quvchi yuzasida boʻladi. Qichishish kuchayganda terida mayda tugunchalar paydo boʻlib, yuzasi kepakli tangachalar bilan qoplanadi. Keyinchalik tugunchalar bir-biri bilan qoʻshilib, kattaginajoyni egallashi mumkin. Toshmalar och pushti, qoʻngʻir tusda, yassi va yumalok, shaklda boʻladi. Teri asta-sekin kalin tortib zichlashadi. Oʻtkir yalligʻlangan oʻchoqlarda shilinishlar kuzatiladi. Hadeb qashlana berish natijasida chiqqan qon qotib, qora qoʻtir boʻladi. Ka-sallik uzoq davom etadi.

Diffuz N.da, asosan, yuz, boʻyin, qoʻl va oyoq bukilmalari, jinsiy aʼzolar va sonning ichki yuzasi zararlanadi. Dastlab och pushti rangli tugunchalar paydo boʻladi va infiltratlanadi. Teri quruq, usti mayda kepakli tangachalar bilan qoplanadi. Tananing tabiiy burmalarida yoriklar yuzaga keladi.

Terining kuchli qichishishi, toshmalar toshishi, [[nerv sistemasi]] faoliya-tining buzilishi va boshqa N.ga xos belgilardir. Kuchli qichishish bemor uyqusining buzilishiga, nevrotik holatga olib keladi. Kasallik koʻpincha faslga bogʻliq, u, asosan, qishda zoʻrayib, yozda remissiya xrlatida boʻladi. N. bronxiol [[Bronxial astma|astma]], vazomotor rinit va boshqa allergik kasalliklar bilan birga kechishi mumkin. Ekssudatli N. ham bor, bunda toshmalar namlanib turadi, ular tushib ket-gach, oʻrni anchagacha qizarib turadi.

Vitaminlar, gormonlar, tinchlantiradigan dorilar, maz va boshqa, shuningdek, fizioterapevtik muolajalar buyuriladi&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{chala}}

{{Turkumsiz|date=avgust 2024}}</text>
      <sha1>luuwo6cxeo9tcwjxki12mlob6z24k7u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269882</id>
      <parentid>6269881</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2283" sha1="44yjsm8n7vl4tob85nuhqub79s2lf87" xml:space="preserve">'''Neyrodermit''' (''neyro...'' va [[Yunon tili|yunoncha]]: derma — ''teri'') — terining nervallergik kasalligi. Qattiq qichishish, tugunchali toshmalar — papulalar toshishi, zararlangan soha terisining qalin tortishi bilan kechadi. N.ga, asosan, nerv sistemasining funksional oʻzgarishlari, irsiy omillari, meʼda-ichak kasalliklari, ichki sekretsiya bezlari fao-liyati hamda moddalar almashinuvining buzilishi va hokazo sabab boʻladi. N.ning cheklangan, diffuz (tarqoq) va atipik shakllari bor.

Cheklangan N.da terining maʼlum bir sohasi qattiq qichishadi. Zararla-nish oʻchogi boʻyinning orqa va yon kismi, jinsiy aʼzolar, dumbalar orasidagi burmalar va katta boʻgʻimlarning bo'quvchi yuzasida boʻladi. Qichishish kuchayganda terida mayda tugunchalar paydo boʻlib, yuzasi kepakli tangachalar bilan qoplanadi. Keyinchalik tugunchalar bir-biri bilan qoʻshilib, kattaginajoyni egallashi mumkin. Toshmalar och pushti, qoʻngʻir tusda, yassi va yumalok, shaklda boʻladi. Teri asta-sekin kalin tortib zichlashadi. Oʻtkir yalligʻlangan oʻchoqlarda shilinishlar kuzatiladi. Hadeb qashlana berish natijasida chiqqan qon qotib, qora qoʻtir boʻladi. Ka-sallik uzoq davom etadi.

Diffuz N.da, asosan, yuz, boʻyin, qoʻl va oyoq bukilmalari, jinsiy aʼzolar va sonning ichki yuzasi zararlanadi. Dastlab och pushti rangli tugunchalar paydo boʻladi va infiltratlanadi. Teri quruq, usti mayda kepakli tangachalar bilan qoplanadi. Tananing tabiiy burmalarida yoriklar yuzaga keladi.

Terining kuchli qichishishi, toshmalar toshishi, [[nerv sistemasi]] faoliya-tining buzilishi va boshqa N.ga xos belgilardir. Kuchli qichishish bemor uyqusining buzilishiga, nevrotik holatga olib keladi. Kasallik koʻpincha faslga bogʻliq, u, asosan, qishda zoʻrayib, yozda remissiya xrlatida boʻladi. N. bronxiol [[Bronxial astma|astma]], vazomotor rinit va boshqa allergik kasalliklar bilan birga kechishi mumkin. Ekssudatli N. ham bor, bunda toshmalar namlanib turadi, ular tushib ket-gach, oʻrni anchagacha qizarib turadi.

Vitaminlar, gormonlar, tinchlantiradigan dorilar, maz va boshqa, shuningdek, fizioterapevtik muolajalar buyuriladi&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{chala}}

{{Turkumsiz|date=avgust 2024}}</text>
      <sha1>44yjsm8n7vl4tob85nuhqub79s2lf87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niderland tili</title>
    <ns>0</ns>
    <id>537422</id>
    <revision>
      <id>6269591</id>
      <parentid>6134243</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2517" sha1="21g7yjqok38i01fhww46ms0nazyxv3d" xml:space="preserve">{{Til
| nom = Niderland tili
| milliy nom = Nederlands
| mamlakatlar = [[Gollandiya]], [[Belgiya]], [[Surinam]]
| biluvchilar = 28.000.000
| o'rin = 
| til oilasi = [[Hind-yevropa tillari|Hind-yevropa]]
| rasmiy = 
| yozuv = [[lotin alifbosi|lotin]]
| iso1 = nl
| iso2 = nld
| iso3 = nld
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|til_kodlari = Til kodlari
|xarita=Map of the Dutch World.svg}}

'''Niderland tili''' yoki '''golland tili''' ({{lang-nl|Nederlands}}) — [[Hind-yevropa tillari]] oilasidagi [[german tillari]] guruhiga mansub, [[Niderlandiya]], [[Belgiya]], [[Vest-Indiya]]da, qisman [[AQSh]]da tarqalgan. Niderlandiya Qirolligining rasmiy tili, [[Belgiya]] qirolligining rasmiy tillaridan biri ([[fransuz tili]] bilan birga). N. T.da 20 mln.dan ortiq kishi soʻzlashadi.

Niderland tili oʻrta asrlarda salik franklari qabilaviy lahjalarining friz va sakson qabilaviy lahjalari bilan oʻzaro taʼsirlashuvi jarayonida shakllangan. Oʻz tarixida 3 rivojlanish bosqichini oʻtgan: qad. niderland (&lt;nowiki&gt;IX—XI&lt;/nowiki&gt; asrlar), oʻrta niderland (&lt;nowiki&gt;XII—XV&lt;/nowiki&gt; asrlar) va yangi niderland (&lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asrdan boshlab; bu davr hozirgi niderland tiliga oʻtish bosqichidir).

1650-yilda shim. niderlandlar tili &quot;golland tili&quot; deb atalgan. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrda Niderlandiya Qirolligi vujudga kelgach, &quot;niderland tili&quot; termini barkarorlashib qoladi. Yagona adabiy til meʼyo-riy asoslari, til taraqqiyoti markazining shimolga koʻchishi munosabati bilan &lt;nowiki&gt;XVII&lt;/nowiki&gt; asrda vujudga keladi. Adabiy tilning ogʻzaki va yozma koʻrinishlarida, shuningdek, shim. va jan. variantlarida fonetik va grammatik sathlarda, leksikada muayyan hududiy farqlar mavjud.

Niderland tili dialektal jihatdan shim.-markaziy, shim.-gʻarbiy, jan.-markaziy, jan.-gʻarbiy, shim.-sharqiy, jan.-sharqiy lahja guruhlariga ega. [[Fonetika]]si jarangsiz portlovchi undoshlarning mavjudligi, diftonglarga boyligi, urgʻuning, asosan, oʻzakka tushishi bilan ajralib turadi. Til xususiyatlariga va grammatik qurilishiga koʻra, Niderland tili analitik tipdagi tillardandir. Koʻp jiqatdan nemis tiliga juda yaqin, le-kin sifatlarning turlanmasligi, gapdagi soʻz tarkibining oʻziga xosligi jixatdan farqlanadi. Niderland tili yozuvi lotin grafikasiga asoslangan.

== Adabiyotlar ==
* Lingvisticheskiy ensiklopedicheskiy slovar, M., 1990.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

[[Turkum:Niderland tili]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>21g7yjqok38i01fhww46ms0nazyxv3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noqis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539723</id>
    <revision>
      <id>6270149</id>
      <parentid>6141419</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49565-71</username>
        <id>306806</id>
      </contributor>
      <origin>6270149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1863" sha1="p950zeevkhvlqnnm50d5k1a2akcq5gi" xml:space="preserve">{{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}}

'''Noqis''' (taxallusi; asl ism-sharifi Abdulqodir Muhammadshokir oʻgʻli) (1860 — Kattaqoʻrgʻon — 1929) — oʻzbek shoiri. Kattaqoʻrgʻon, Buxoro madrasalarida oʻqigan. 1895-yilda Kattaqoʻrgʻonga qaytib, madrasada mudarrislik qilgan, dehqonchilik bilan shugʻullangan. Saʼdiy, Jomiy, Navoiy, Fuzuliy va boshqalarga ergashgan, ular gʻazallariga muhammaslar bogʻlagan. Ayniqsa, Muqimiy ijodiga ehtirom bilan qaragan, tazmin muhammaslar yozgan (&quot;Dogmen&quot;, &quot;Kel ertaroq&quot;, &quot;Nozaninim&quot; va boshqalar).

1905-yildan N. ijodida ijtimoiy mazmun kuchaygan. Sheʼrlarida ijtimoiy adolatsizlikka, nodonlikka qarshi nafrat ifodalangan. Gʻazallari &quot;Bayozi Mahdiy&quot;, &quot;Armugʻoni Hislat&quot;, &quot;Bayozi Miriy&quot;, &quot;Bayozi Joʻrabek&quot; va boshqa bayozlarga kiritilgan. N. qoʻlyozmalari — &quot;Bayozi Noqis&quot; Tojikiston Fanlar akademiyasi Sharq-shunoslik instituti (inv. №1005)da, &quot;Devoni Noqis&quot; Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshu-noslik instituti (inv. №97)da saqlanadi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oxiri — &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida Buxoroda tuzilgan tazkiralarda N. ijodiga yuqori baho berilgan. Shoir &quot;Layli va Majnun&quot; syujeti asosida doston yozganligi haqida maʼlumot mavjud. Ammo u hali topilmagan. N.ning bayozlari va 6 ming misraga yaqin sheʼrlari saqdangan. Fa-zal va muhammaslari hofizlar tomonidan kuylab kelinadi (&quot;Hajringda dardu gʻam bilan hasratda dogʻman...&quot; va boshqalar).

Rasulov Shoxijaxonning 6-ajdodi.

== Adabiyot ==
* Orzibekov R., Abduqodir Noqis, XIX asr oʻzbek adabiyoti tarixiga doir materiallar, Samarqand, 1985.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{no iwiki}}

{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Samarqand madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Samarqand madrasalarida mudarrislik qilganlar]]</text>
      <sha1>p950zeevkhvlqnnm50d5k1a2akcq5gi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peritonit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>552142</id>
    <revision>
      <id>6269942</id>
      <parentid>4315832</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:46:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1439" sha1="85eupvnsosupokwxu32rvn87kjweuv0" xml:space="preserve">'''Peritonit''' (yunoncha peritonaeum — qorin pardasi) — qorin pardasining yalligʻlanishi. Hamma yoshdagi kishilarda uchraydi. Odatda, qorin boʻshligʻidagi aʼzolarning shikastlanishi yoki ularga mikroblar (ichak tayoqchasi, streptokokk, stafilokokk) tushishi oqibatida yuzaga keladi. Meʼda, oʻn ikki barmoq ichak yarasi, oʻt pufagi, koʻrichakning yorilib ketishi va churraning qisilib qolishi, qorin boʻshli-gʻining jarohatlanishi va boshqa P.ga sabab boʻladi.

Oʻtkir va surunkali P. farq, qilinadi. Oʻtkir P.da dastlab bemorning koʻngli aynib, qusadi, qorni qattiq ogʻriydi, hiqichoq tutadi, ichi qotadi. Kasallik tezda zoʻrayib, qorin boʻshligʻida yiringli ekssudat toʻplanadi. Bunda bemorning rangi oqarib, koʻzlari xiralashadi, nafasi tezlashib, qorni shishib ketadi, tez-tez qusadi. Oʻtkir P. hayot uchun juda xavfli boʻlib, bemor zudlik bilan kasalxonaga yotqiziladi. Surunkali P. koʻpincha biror aʼzoning zararlanishi yoki surunkali kasallik (mas, sil) oqibatida paydo boʻladi, odatda, asta-sekin rivojla-nadi. Bunda qorin boʻshligʻida suyuklik toʻplanib, bemor ozib ketadi, qorni ogʻriydi, qabziyat kuzatiladi.

Davos i: oʻtkir P. operatsiya qilib davolanadi. Surunkali P.da davo kasallikning asosiy sababiga qarshi qaratiladi. Antibiotiklar buyuriladi.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>85eupvnsosupokwxu32rvn87kjweuv0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269943</id>
      <parentid>6269942</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1443" sha1="rputvq4mf1dj2qfer2xpv9e5z98zdn8" xml:space="preserve">'''Peritonit''' (yunoncha peritonaeum — ''qorin pardasi'') — qorin pardasining yalligʻlanishi. Hamma yoshdagi kishilarda uchraydi. Odatda, qorin boʻshligʻidagi aʼzolarning shikastlanishi yoki ularga mikroblar (ichak tayoqchasi, streptokokk, stafilokokk) tushishi oqibatida yuzaga keladi. Meʼda, oʻn ikki barmoq ichak yarasi, oʻt pufagi, koʻrichakning yorilib ketishi va churraning qisilib qolishi, qorin boʻshli-gʻining jarohatlanishi va boshqa P.ga sabab boʻladi.

Oʻtkir va surunkali P. farq, qilinadi. Oʻtkir P.da dastlab bemorning koʻngli aynib, qusadi, qorni qattiq ogʻriydi, hiqichoq tutadi, ichi qotadi. Kasallik tezda zoʻrayib, qorin boʻshligʻida yiringli ekssudat toʻplanadi. Bunda bemorning rangi oqarib, koʻzlari xiralashadi, nafasi tezlashib, qorni shishib ketadi, tez-tez qusadi. Oʻtkir P. hayot uchun juda xavfli boʻlib, bemor zudlik bilan kasalxonaga yotqiziladi. Surunkali P. koʻpincha biror aʼzoning zararlanishi yoki surunkali kasallik (mas, sil) oqibatida paydo boʻladi, odatda, asta-sekin rivojla-nadi. Bunda qorin boʻshligʻida suyuklik toʻplanib, bemor ozib ketadi, qorni ogʻriydi, qabziyat kuzatiladi.

Davos i: oʻtkir P. operatsiya qilib davolanadi. Surunkali P.da davo kasallikning asosiy sababiga qarshi qaratiladi. Antibiotiklar buyuriladi.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>rputvq4mf1dj2qfer2xpv9e5z98zdn8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269944</id>
      <parentid>6269943</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1444" sha1="0ac68xdnyjw10pl9zooe210wlr5x867" xml:space="preserve">'''Peritonit''' (yunoncha: peritonaeum — ''qorin pardasi'') — qorin pardasining yalligʻlanishi. Hamma yoshdagi kishilarda uchraydi. Odatda, qorin boʻshligʻidagi aʼzolarning shikastlanishi yoki ularga mikroblar (ichak tayoqchasi, streptokokk, stafilokokk) tushishi oqibatida yuzaga keladi. Meʼda, oʻn ikki barmoq ichak yarasi, oʻt pufagi, koʻrichakning yorilib ketishi va churraning qisilib qolishi, qorin boʻshli-gʻining jarohatlanishi va boshqa P.ga sabab boʻladi.

Oʻtkir va surunkali P. farq, qilinadi. Oʻtkir P.da dastlab bemorning koʻngli aynib, qusadi, qorni qattiq ogʻriydi, hiqichoq tutadi, ichi qotadi. Kasallik tezda zoʻrayib, qorin boʻshligʻida yiringli ekssudat toʻplanadi. Bunda bemorning rangi oqarib, koʻzlari xiralashadi, nafasi tezlashib, qorni shishib ketadi, tez-tez qusadi. Oʻtkir P. hayot uchun juda xavfli boʻlib, bemor zudlik bilan kasalxonaga yotqiziladi. Surunkali P. koʻpincha biror aʼzoning zararlanishi yoki surunkali kasallik (mas, sil) oqibatida paydo boʻladi, odatda, asta-sekin rivojla-nadi. Bunda qorin boʻshligʻida suyuklik toʻplanib, bemor ozib ketadi, qorni ogʻriydi, qabziyat kuzatiladi.

Davos i: oʻtkir P. operatsiya qilib davolanadi. Surunkali P.da davo kasallikning asosiy sababiga qarshi qaratiladi. Antibiotiklar buyuriladi.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>0ac68xdnyjw10pl9zooe210wlr5x867</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269945</id>
      <parentid>6269944</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1459" sha1="jcd1a9595dwltjbuao5tga8n9vi4x0h" xml:space="preserve">'''Peritonit''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: peritonaeum — ''qorin pardasi'') — qorin pardasining yalligʻlanishi. Hamma yoshdagi kishilarda uchraydi. Odatda, qorin boʻshligʻidagi aʼzolarning shikastlanishi yoki ularga mikroblar (ichak tayoqchasi, streptokokk, stafilokokk) tushishi oqibatida yuzaga keladi. Meʼda, oʻn ikki barmoq ichak yarasi, oʻt pufagi, koʻrichakning yorilib ketishi va churraning qisilib qolishi, qorin boʻshli-gʻining jarohatlanishi va boshqa P.ga sabab boʻladi.

Oʻtkir va surunkali P. farq, qilinadi. Oʻtkir P.da dastlab bemorning koʻngli aynib, qusadi, qorni qattiq ogʻriydi, hiqichoq tutadi, ichi qotadi. Kasallik tezda zoʻrayib, qorin boʻshligʻida yiringli ekssudat toʻplanadi. Bunda bemorning rangi oqarib, koʻzlari xiralashadi, nafasi tezlashib, qorni shishib ketadi, tez-tez qusadi. Oʻtkir P. hayot uchun juda xavfli boʻlib, bemor zudlik bilan kasalxonaga yotqiziladi. Surunkali P. koʻpincha biror aʼzoning zararlanishi yoki surunkali kasallik (mas, sil) oqibatida paydo boʻladi, odatda, asta-sekin rivojla-nadi. Bunda qorin boʻshligʻida suyuklik toʻplanib, bemor ozib ketadi, qorni ogʻriydi, qabziyat kuzatiladi.

Davos i: oʻtkir P. operatsiya qilib davolanadi. Surunkali P.da davo kasallikning asosiy sababiga qarshi qaratiladi. Antibiotiklar buyuriladi.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>jcd1a9595dwltjbuao5tga8n9vi4x0h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269946</id>
      <parentid>6269945</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1472" sha1="d9gvver8hbv4dsxxgwd6i10spzwk81k" xml:space="preserve">'''Peritonit''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: peritonaeum — ''qorin pardasi'') — [[qorin pardasi]]&lt;nowiki/&gt;ning yalligʻlanishi. Hamma yoshdagi kishilarda uchraydi. Odatda, qorin boʻshligʻidagi aʼzolarning shikastlanishi yoki ularga mikroblar (ichak tayoqchasi, streptokokk, stafilokokk) tushishi oqibatida yuzaga keladi. Meʼda, oʻn ikki barmoq ichak yarasi, oʻt pufagi, koʻrichakning yorilib ketishi va churraning qisilib qolishi, qorin boʻshli-gʻining jarohatlanishi va boshqa P.ga sabab boʻladi.

Oʻtkir va surunkali P. farq, qilinadi. Oʻtkir P.da dastlab bemorning koʻngli aynib, qusadi, qorni qattiq ogʻriydi, hiqichoq tutadi, ichi qotadi. Kasallik tezda zoʻrayib, qorin boʻshligʻida yiringli ekssudat toʻplanadi. Bunda bemorning rangi oqarib, koʻzlari xiralashadi, nafasi tezlashib, qorni shishib ketadi, tez-tez qusadi. Oʻtkir P. hayot uchun juda xavfli boʻlib, bemor zudlik bilan kasalxonaga yotqiziladi. Surunkali P. koʻpincha biror aʼzoning zararlanishi yoki surunkali kasallik (mas, sil) oqibatida paydo boʻladi, odatda, asta-sekin rivojla-nadi. Bunda qorin boʻshligʻida suyuklik toʻplanib, bemor ozib ketadi, qorni ogʻriydi, qabziyat kuzatiladi.

Davos i: oʻtkir P. operatsiya qilib davolanadi. Surunkali P.da davo kasallikning asosiy sababiga qarshi qaratiladi. Antibiotiklar buyuriladi.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>d9gvver8hbv4dsxxgwd6i10spzwk81k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269947</id>
      <parentid>6269946</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:47:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1463" sha1="r981wxcbrmixwd2pf6b5zc9oij4gcj7" xml:space="preserve">'''Peritonit''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: peritonaeum — ''qorin pardasi'') — [[qorin pardasi]]ning yalligʻlanishi. Hamma yoshdagi kishilarda uchraydi. Odatda, qorin boʻshligʻidagi aʼzolarning shikastlanishi yoki ularga mikroblar (ichak tayoqchasi, streptokokk, stafilokokk) tushishi oqibatida yuzaga keladi. Meʼda, oʻn ikki barmoq ichak yarasi, oʻt pufagi, koʻrichakning yorilib ketishi va churraning qisilib qolishi, qorin boʻshli-gʻining jarohatlanishi va boshqa P.ga sabab boʻladi.

Oʻtkir va surunkali P. farq, qilinadi. Oʻtkir P.da dastlab bemorning koʻngli aynib, qusadi, qorni qattiq ogʻriydi, hiqichoq tutadi, ichi qotadi. Kasallik tezda zoʻrayib, qorin boʻshligʻida yiringli ekssudat toʻplanadi. Bunda bemorning rangi oqarib, koʻzlari xiralashadi, nafasi tezlashib, qorni shishib ketadi, tez-tez qusadi. Oʻtkir P. hayot uchun juda xavfli boʻlib, bemor zudlik bilan kasalxonaga yotqiziladi. Surunkali P. koʻpincha biror aʼzoning zararlanishi yoki surunkali kasallik (mas, sil) oqibatida paydo boʻladi, odatda, asta-sekin rivojla-nadi. Bunda qorin boʻshligʻida suyuklik toʻplanib, bemor ozib ketadi, qorni ogʻriydi, qabziyat kuzatiladi.

Davos i: oʻtkir P. operatsiya qilib davolanadi. Surunkali P.da davo kasallikning asosiy sababiga qarshi qaratiladi. Antibiotiklar buyuriladi.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>r981wxcbrmixwd2pf6b5zc9oij4gcj7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269948</id>
      <parentid>6269947</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1463" sha1="mlss2vw7ivzvrhxe4gm6l4km0wpcl37" xml:space="preserve">'''Peritonit''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: peritonaeum — ''qorin pardasi'') — [[qorin pardasi]]ning yalligʻlanishi. Hamma yoshdagi kishilarda uchraydi. Odatda, qorin boʻshligʻidagi aʼzolarning shikastlanishi yoki ularga mikroblar (ichak tayoqchasi, streptokokk, stafilokokk) tushishi oqibatida yuzaga keladi. Meʼda, oʻn ikki barmoq ichak yarasi, oʻt pufagi, koʻrichakning yorilib ketishi va churraning qisilib qolishi, qorin boʻshli-gʻining jarohatlanishi va boshqa P.ga sabab boʻladi.

Oʻtkir va surunkali P. farq, qilinadi. Oʻtkir P.da dastlab bemorning koʻngli aynib, qusadi, qorni qattiq ogʻriydi, hiqichoq tutadi, ichi qotadi. Kasallik tezda zoʻrayib, qorin boʻshligʻida yiringli ekssudat toʻplanadi. Bunda bemorning rangi oqarib, koʻzlari xiralashadi, nafasi tezlashib, qorni shishib ketadi, tez-tez qusadi. Oʻtkir P. hayot uchun juda xavfli boʻlib, bemor zudlik bilan kasalxonaga yotqiziladi. Surunkali P. koʻpincha biror aʼzoning zararlanishi yoki surunkali kasallik (mas, sil) oqibatida paydo boʻladi, odatda, asta-sekin rivojla-nadi. Bunda qorin boʻshligʻida suyuklik toʻplanib, bemor ozib ketadi, qorni ogʻriydi, qabziyat kuzatiladi.

Davos i: oʻtkir P. operatsiya qilib davolanadi. Surunkali P.da davo kasallikning asosiy sababiga qarshi qaratiladi. Antibiotiklar buyuriladi&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>mlss2vw7ivzvrhxe4gm6l4km0wpcl37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sadoyi Turkiston</title>
    <ns>0</ns>
    <id>563739</id>
    <revision>
      <id>6269508</id>
      <parentid>6102387</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2853" sha1="3emywmidr2o2s7i6zaqrl6pwntrilka" xml:space="preserve">„SADOI TURKISTON“ („Turkiston ovozi“) — [[jadidlar]]&lt;nowiki/&gt;ning ijtimoiy-siyosiy, adabiy-badiiy gazetasi. 1914-yil 4-apreldan 1915-yil 10-aprelga qadar Toshkentda oʻzbek tilida nashr qilingan. Gazeta Ubaydulla Asadullaxoʻjayev (Xoʻjayev) tomonidan tashkil etilgan va uning muharrirligida faoliyat koʻrsatgan.

„Sadoyi Turkiston“ V. M. Ilinning xususiy bosmaxonasida, har bir soni oʻrtacha 1000 nusxadan chop kilingan, obuna va chakana savdo yoʻli bilan tarqatilgan. Gazetani haftada 2 marta chiqarish koʻzlangan boʻlsada, ammo bunga erishilmagan. Gazeta haftada 1 marta 4 sahifada bosilgan.

Gazeta tahririyatining oʻzagini XX asr boshidagi oʻzbek maʼrifatparvar adabiyoti va publitsistikasining yetakchi namoyandalari Munavvarqori Abdurashidxonov, Abdulla Avloniy, Abdurauf Muzaffarovlar tashkil etgan. Ular bosh muharrir U. Asadullaxoʻjayevga gazeta faoliyatini yoʻlga qoʻyishda faol koʻmaklashganlar. Gazeta qiyofasini belgilaydigan asosiy maqolalarni ham shular yozishgan. „Sadoyi Turkiston“ da davrning Toʻlagan Xoʻjamyorov (Tavallo), Abdulhamid Sulaymonov (Choʻlpon), Hamza Hakimzoda Niyoziy, Mirmuhsin (Shermuhamedov), Abdulla Qodiriy, Xolid Sayd, Saidnosir Mirjalilov, Moʻminjon Muhammadjonov, Abdulla Ergʻoziyev, Noʻshiravon Yovushev, Siddiqiy, Lutfulla Olimiy, Ibrohim Davron, Shokirjon Rahimiy kabi millatparvar adib va ziyolilari faol hamkorlik qilganlar.

Turkistonning maʼnaviy-maʼrifiy yuksalishiga koʻmaklashish maqsadida chiqarilgan bu gazetada milliy taʼlimni zamonaviylashtirish, millat dardini aks ettiruvchi adabiyot va sanʼat yaratish, millat ongini yuksaltirishga xizmat qiluvchi matbuotni rivojlantirish, ayollarni ijtimoiy hayotga jalb qilish, axloqiy tarbiyani kuchaytirish va boshqa davr uchun dolzarb muammolar keng yoritilgan.

„Sadoyi Turkiston“ yurtparvarlik, millatparvarlik, maʼrifatparvarlik kabi olijanob gʻoyalarni izchil targʻib qilgan, Turkiston istiqloli va istiqbolining maʼnaviyaxloqiy negizlariga daxldor muammolarni dadil koʻtarib chiqqan. Gazeta asosiy eʼtiborni milliy taraqqiyotni yuzaga chiqarishga qodir boʻlgan maʼrifatli, insofli, diyonatli insonlarni tarbiyalashga yoʻnaltirdiki, bu uning tarixiy xizmatidir. Milliy hislarni tarbiyalashdagi sobitligi jihatidan „Sadoyi Turkiston“ oʻsha davrdagi milliy matbuot nashrlari safida oldingi oʻrinda turadi. Gazeta faoliyati moddiy qiyinchiliklar tufayli toʻxtagan. Jami 66 soni chiqqan, xolos. U. Asadullaxoʻjayev 1916-yilda „Sadoyi Turkiston“ faoliyatini Andijon shahrida tiklamoqchi boʻlgan. Biroq Fargʻona viloyati harbiy gubernatori gazetani chiqarishga ruxsat bermagan.

== Adabiyot ==
* Abduazizova N. A., Turkiston matbuoti tarixi (1870-1917), T., 2000.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{no iwiki}}

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>3emywmidr2o2s7i6zaqrl6pwntrilka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269509</id>
      <parentid>6269508</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:21:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2844" sha1="3vvgy50voe8v75okzsmsn7qv95fg423" xml:space="preserve">„SADOI TURKISTON“ („Turkiston ovozi“) — [[jadidlar]]ning ijtimoiy-siyosiy, adabiy-badiiy gazetasi. 1914-yil 4-apreldan 1915-yil 10-aprelga qadar Toshkentda oʻzbek tilida nashr qilingan. Gazeta Ubaydulla Asadullaxoʻjayev (Xoʻjayev) tomonidan tashkil etilgan va uning muharrirligida faoliyat koʻrsatgan.

„Sadoyi Turkiston“ V. M. Ilinning xususiy bosmaxonasida, har bir soni oʻrtacha 1000 nusxadan chop kilingan, obuna va chakana savdo yoʻli bilan tarqatilgan. Gazetani haftada 2 marta chiqarish koʻzlangan boʻlsada, ammo bunga erishilmagan. Gazeta haftada 1 marta 4 sahifada bosilgan.

Gazeta tahririyatining oʻzagini XX asr boshidagi oʻzbek maʼrifatparvar adabiyoti va publitsistikasining yetakchi namoyandalari Munavvarqori Abdurashidxonov, Abdulla Avloniy, Abdurauf Muzaffarovlar tashkil etgan. Ular bosh muharrir U. Asadullaxoʻjayevga gazeta faoliyatini yoʻlga qoʻyishda faol koʻmaklashganlar. Gazeta qiyofasini belgilaydigan asosiy maqolalarni ham shular yozishgan. „Sadoyi Turkiston“ da davrning Toʻlagan Xoʻjamyorov (Tavallo), Abdulhamid Sulaymonov (Choʻlpon), Hamza Hakimzoda Niyoziy, Mirmuhsin (Shermuhamedov), Abdulla Qodiriy, Xolid Sayd, Saidnosir Mirjalilov, Moʻminjon Muhammadjonov, Abdulla Ergʻoziyev, Noʻshiravon Yovushev, Siddiqiy, Lutfulla Olimiy, Ibrohim Davron, Shokirjon Rahimiy kabi millatparvar adib va ziyolilari faol hamkorlik qilganlar.

Turkistonning maʼnaviy-maʼrifiy yuksalishiga koʻmaklashish maqsadida chiqarilgan bu gazetada milliy taʼlimni zamonaviylashtirish, millat dardini aks ettiruvchi adabiyot va sanʼat yaratish, millat ongini yuksaltirishga xizmat qiluvchi matbuotni rivojlantirish, ayollarni ijtimoiy hayotga jalb qilish, axloqiy tarbiyani kuchaytirish va boshqa davr uchun dolzarb muammolar keng yoritilgan.

„Sadoyi Turkiston“ yurtparvarlik, millatparvarlik, maʼrifatparvarlik kabi olijanob gʻoyalarni izchil targʻib qilgan, Turkiston istiqloli va istiqbolining maʼnaviyaxloqiy negizlariga daxldor muammolarni dadil koʻtarib chiqqan. Gazeta asosiy eʼtiborni milliy taraqqiyotni yuzaga chiqarishga qodir boʻlgan maʼrifatli, insofli, diyonatli insonlarni tarbiyalashga yoʻnaltirdiki, bu uning tarixiy xizmatidir. Milliy hislarni tarbiyalashdagi sobitligi jihatidan „Sadoyi Turkiston“ oʻsha davrdagi milliy matbuot nashrlari safida oldingi oʻrinda turadi. Gazeta faoliyati moddiy qiyinchiliklar tufayli toʻxtagan. Jami 66 soni chiqqan, xolos. U. Asadullaxoʻjayev 1916-yilda „Sadoyi Turkiston“ faoliyatini Andijon shahrida tiklamoqchi boʻlgan. Biroq Fargʻona viloyati harbiy gubernatori gazetani chiqarishga ruxsat bermagan.

== Adabiyot ==
* Abduazizova N. A., Turkiston matbuoti tarixi (1870-1917), T., 2000.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{no iwiki}}

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>3vvgy50voe8v75okzsmsn7qv95fg423</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269510</id>
      <parentid>6269509</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2844" sha1="fk6es6wriq8ue45o5rkrepmn1p8bd1b" xml:space="preserve">„SADOI TURKISTON“ („Turkiston ovozi“) — [[jadidlar]]ning ijtimoiy-siyosiy, adabiy-badiiy gazetasi. 1914-yil 4-apreldan 1915-yil 10-aprelga qadar Toshkentda oʻzbek tilida nashr qilingan. Gazeta Ubaydulla Asadullaxoʻjayev (Xoʻjayev) tomonidan tashkil etilgan va uning muharrirligida faoliyat koʻrsatgan.

„Sadoyi Turkiston“ V. M. Ilinning xususiy bosmaxonasida, har bir soni oʻrtacha 1000 nusxadan chop kilingan, obuna va chakana savdo yoʻli bilan tarqatilgan. Gazetani haftada 2 marta chiqarish koʻzlangan boʻlsada, ammo bunga erishilmagan. Gazeta haftada 1 marta 4 sahifada bosilgan.

Gazeta tahririyatining oʻzagini XX asr boshidagi oʻzbek maʼrifatparvar adabiyoti va publitsistikasining yetakchi namoyandalari Munavvarqori Abdurashidxonov, Abdulla Avloniy, Abdurauf Muzaffarovlar tashkil etgan. Ular bosh muharrir U. Asadullaxoʻjayevga gazeta faoliyatini yoʻlga qoʻyishda faol koʻmaklashganlar. Gazeta qiyofasini belgilaydigan asosiy maqolalarni ham shular yozishgan. „Sadoyi Turkiston“ da davrning Toʻlagan Xoʻjamyorov (Tavallo), Abdulhamid Sulaymonov (Choʻlpon), Hamza Hakimzoda Niyoziy, Mirmuhsin (Shermuhamedov), Abdulla Qodiriy, Xolid Sayd, Saidnosir Mirjalilov, Moʻminjon Muhammadjonov, Abdulla Ergʻoziyev, Noʻshiravon Yovushev, Siddiqiy, Lutfulla Olimiy, Ibrohim Davron, Shokirjon Rahimiy kabi millatparvar adib va ziyolilari faol hamkorlik qilganlar.

Turkistonning maʼnaviy-maʼrifiy yuksalishiga koʻmaklashish maqsadida chiqarilgan bu gazetada milliy taʼlimni zamonaviylashtirish, millat dardini aks ettiruvchi adabiyot va sanʼat yaratish, millat ongini yuksaltirishga xizmat qiluvchi matbuotni rivojlantirish, ayollarni ijtimoiy hayotga jalb qilish, axloqiy tarbiyani kuchaytirish va boshqa davr uchun dolzarb muammolar keng yoritilgan.

„Sadoyi Turkiston“ yurtparvarlik, millatparvarlik, maʼrifatparvarlik kabi olijanob gʻoyalarni izchil targʻib qilgan, Turkiston istiqloli va istiqbolining maʼnaviyaxloqiy negizlariga daxldor muammolarni dadil koʻtarib chiqqan. Gazeta asosiy eʼtiborni milliy taraqqiyotni yuzaga chiqarishga qodir boʻlgan maʼrifatli, insofli, diyonatli insonlarni tarbiyalashga yoʻnaltirdiki, bu uning tarixiy xizmatidir. Milliy hislarni tarbiyalashdagi sobitligi jihatidan „Sadoyi Turkiston“ oʻsha davrdagi milliy matbuot nashrlari safida oldingi oʻrinda turadi. Gazeta faoliyati moddiy qiyinchiliklar tufayli toʻxtagan. Jami 66 soni chiqqan, xolos. U. Asadullaxoʻjayev 1916-yilda „Sadoyi Turkiston“ faoliyatini Andijon shahrida tiklamoqchi boʻlgan. Biroq Fargʻona viloyati harbiy gubernatori gazetani chiqarishga ruxsat bermagan.

== Adabiyot ==
* Abduazizova N. A., Turkiston matbuoti tarixi (1870-1917), T., 2000&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{no iwiki}}

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>fk6es6wriq8ue45o5rkrepmn1p8bd1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seboreya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>566609</id>
    <revision>
      <id>6269888</id>
      <parentid>6158112</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2384" sha1="iqm9euhiq6w2rfbtnle0bfc6i4dfe00" xml:space="preserve">'''Seboreya''' ([[Lotin tili|lotincha]]: sebum — yogʻ va yunoncha rhoia — kechmoq) — teri kasalligi. Yogʻ bezlari funksiyasining buzilishi bilan kechadi. Asosan, gipofiz bezining faoliyatiga, yogʻ almashinuvi va teri yogʻ bezlari ishining buzilishiga bogʻliq. S.da yogʻ bezlaridan ajralib chiqadigan yogʻ koʻpayib yoki kamayib ketib, sifati ham oʻzgaradi. Koʻpincha balogʻatga yetayotgan oʻsmirlarda uchraydi. Kishi qariganida S. alomatlari kamayadi yoki yoʻqolib ketadi.

S, asosan, yuz, bosh, koʻkrakning yuqori qismi va yelkada, yaʼni yogʻ bezlari koʻp joylashgan yerlarda uchraydi. S bilan ogʻrigan kishilar terisi ustida ishqoriy muhit boʻlib, u yiringli kasalliklar paydo boʻlishiga olib keladi. Bunday bemorlar yuziga husunbuzar toshadi, soch toʻkilib, siyraklashadi.

Moyli va quruq S. bor. Moyli S.da teri yaltirab turadi. [[Teri]] yogʻ bezlarining teshiklari kengayib ketganligidan, burun kataklari atrofidagi teri apelsin poʻstiga oʻxshab qoladi. Ana shu kengaygan kovaklarga muguz qavat hujayralari, yogʻ, chang va kir yigʻilishidan teri kulrang tusga kiradi.

Boshdagi sochlar yogʻliq, yaltiroq, baʼzi yerlarda birbiriga yopishgan, tagi qasmokli boʻladi. [[Teri]] qattiq qichishadi, shu bois bemor qichiyverib, boshini tirnab yuboradi, hatto sizlogich, shirincha kabi yiringli kasalliklar kuzatiladi.

Quruq S.da, aksincha, yogʻ kam chiqadi, teri yupqa va quruq boʻladi. Boshga qazgʻoq yigʻiladi. Baʼzan qazgʻoq birbiriga yopishib, kulrang taangachalar hosil qiladi. Qazgʻoq va tangachalar ostidagi terining rangi oʻzgarmaydi. Sochlar quruq, nozik, moʻrt, xira va uchidan ikkiga ayrilgan boʻladi. Bemor badaniga pushtiqizil, usti qipikli, kattaligi va shakli har xil dogʻlar tushadi.

Baʼzi bir bemorda S.ning har ikkala xili, yaʼni badanning yogʻ bezlari koʻp joylashgan qismida yogʻli S., terining boshqa yerlarida QURUQ S. uchrashi mumkin.

S.da achchiq, yogʻliq ovqatlardan parhez qilish, spirtli ichimliklar ichmaslik kerak. Sport bilan shugʻullanish, koʻproq vitaminlarga boy ovqatlar isteʼmol qilish, dam olish, sayr qilib, organizmni chiniqtirish zarur. [[Teri]]ning holatiga qarab parvarish qilish (qarang [[Teri]]), zarur boʻlsa, vrachga koʻrsatib davolatish kerak.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}


{{chala}}

[[Turkum:Teri kasalliklari]]</text>
      <sha1>iqm9euhiq6w2rfbtnle0bfc6i4dfe00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269889</id>
      <parentid>6269888</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2385" sha1="k8w2qqdwkvnbsusai2or2anb1z8j779" xml:space="preserve">'''Seboreya''' ([[Lotin tili|lotincha]]: sebum — yogʻ va yunoncha: rhoia — kechmoq) — teri kasalligi. Yogʻ bezlari funksiyasining buzilishi bilan kechadi. Asosan, gipofiz bezining faoliyatiga, yogʻ almashinuvi va teri yogʻ bezlari ishining buzilishiga bogʻliq. S.da yogʻ bezlaridan ajralib chiqadigan yogʻ koʻpayib yoki kamayib ketib, sifati ham oʻzgaradi. Koʻpincha balogʻatga yetayotgan oʻsmirlarda uchraydi. Kishi qariganida S. alomatlari kamayadi yoki yoʻqolib ketadi.

S, asosan, yuz, bosh, koʻkrakning yuqori qismi va yelkada, yaʼni yogʻ bezlari koʻp joylashgan yerlarda uchraydi. S bilan ogʻrigan kishilar terisi ustida ishqoriy muhit boʻlib, u yiringli kasalliklar paydo boʻlishiga olib keladi. Bunday bemorlar yuziga husunbuzar toshadi, soch toʻkilib, siyraklashadi.

Moyli va quruq S. bor. Moyli S.da teri yaltirab turadi. [[Teri]] yogʻ bezlarining teshiklari kengayib ketganligidan, burun kataklari atrofidagi teri apelsin poʻstiga oʻxshab qoladi. Ana shu kengaygan kovaklarga muguz qavat hujayralari, yogʻ, chang va kir yigʻilishidan teri kulrang tusga kiradi.

Boshdagi sochlar yogʻliq, yaltiroq, baʼzi yerlarda birbiriga yopishgan, tagi qasmokli boʻladi. [[Teri]] qattiq qichishadi, shu bois bemor qichiyverib, boshini tirnab yuboradi, hatto sizlogich, shirincha kabi yiringli kasalliklar kuzatiladi.

Quruq S.da, aksincha, yogʻ kam chiqadi, teri yupqa va quruq boʻladi. Boshga qazgʻoq yigʻiladi. Baʼzan qazgʻoq birbiriga yopishib, kulrang taangachalar hosil qiladi. Qazgʻoq va tangachalar ostidagi terining rangi oʻzgarmaydi. Sochlar quruq, nozik, moʻrt, xira va uchidan ikkiga ayrilgan boʻladi. Bemor badaniga pushtiqizil, usti qipikli, kattaligi va shakli har xil dogʻlar tushadi.

Baʼzi bir bemorda S.ning har ikkala xili, yaʼni badanning yogʻ bezlari koʻp joylashgan qismida yogʻli S., terining boshqa yerlarida QURUQ S. uchrashi mumkin.

S.da achchiq, yogʻliq ovqatlardan parhez qilish, spirtli ichimliklar ichmaslik kerak. Sport bilan shugʻullanish, koʻproq vitaminlarga boy ovqatlar isteʼmol qilish, dam olish, sayr qilib, organizmni chiniqtirish zarur. [[Teri]]ning holatiga qarab parvarish qilish (qarang [[Teri]]), zarur boʻlsa, vrachga koʻrsatib davolatish kerak.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}


{{chala}}

[[Turkum:Teri kasalliklari]]</text>
      <sha1>k8w2qqdwkvnbsusai2or2anb1z8j779</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269890</id>
      <parentid>6269889</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2386" sha1="e6od1ii999tk0na9wzqbl9j9qev3hs3" xml:space="preserve">'''Seboreya''' ([[Lotin tili|lotincha]]: sebum — yogʻ va yunoncha: rhoia — kechmoq) — teri kasalligi. Yogʻ bezlari funksiyasining buzilishi bilan kechadi. Asosan, gipofiz bezining faoliyatiga, yogʻ almashinuvi va teri yogʻ bezlari ishining buzilishiga bogʻliq. S.da yogʻ bezlaridan ajralib chiqadigan yogʻ koʻpayib yoki kamayib ketib, sifati ham oʻzgaradi. Koʻpincha, balogʻatga yetayotgan oʻsmirlarda uchraydi. Kishi qariganida S. alomatlari kamayadi yoki yoʻqolib ketadi.

S, asosan, yuz, bosh, koʻkrakning yuqori qismi va yelkada, yaʼni yogʻ bezlari koʻp joylashgan yerlarda uchraydi. S bilan ogʻrigan kishilar terisi ustida ishqoriy muhit boʻlib, u yiringli kasalliklar paydo boʻlishiga olib keladi. Bunday bemorlar yuziga husunbuzar toshadi, soch toʻkilib, siyraklashadi.

Moyli va quruq S. bor. Moyli S.da teri yaltirab turadi. [[Teri]] yogʻ bezlarining teshiklari kengayib ketganligidan, burun kataklari atrofidagi teri apelsin poʻstiga oʻxshab qoladi. Ana shu kengaygan kovaklarga muguz qavat hujayralari, yogʻ, chang va kir yigʻilishidan teri kulrang tusga kiradi.

Boshdagi sochlar yogʻliq, yaltiroq, baʼzi yerlarda birbiriga yopishgan, tagi qasmokli boʻladi. [[Teri]] qattiq qichishadi, shu bois bemor qichiyverib, boshini tirnab yuboradi, hatto sizlogich, shirincha kabi yiringli kasalliklar kuzatiladi.

Quruq S.da, aksincha, yogʻ kam chiqadi, teri yupqa va quruq boʻladi. Boshga qazgʻoq yigʻiladi. Baʼzan qazgʻoq birbiriga yopishib, kulrang taangachalar hosil qiladi. Qazgʻoq va tangachalar ostidagi terining rangi oʻzgarmaydi. Sochlar quruq, nozik, moʻrt, xira va uchidan ikkiga ayrilgan boʻladi. Bemor badaniga pushtiqizil, usti qipikli, kattaligi va shakli har xil dogʻlar tushadi.

Baʼzi bir bemorda S.ning har ikkala xili, yaʼni badanning yogʻ bezlari koʻp joylashgan qismida yogʻli S., terining boshqa yerlarida QURUQ S. uchrashi mumkin.

S.da achchiq, yogʻliq ovqatlardan parhez qilish, spirtli ichimliklar ichmaslik kerak. Sport bilan shugʻullanish, koʻproq vitaminlarga boy ovqatlar isteʼmol qilish, dam olish, sayr qilib, organizmni chiniqtirish zarur. [[Teri]]ning holatiga qarab parvarish qilish (qarang [[Teri]]), zarur boʻlsa, vrachga koʻrsatib davolatish kerak.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}


{{chala}}

[[Turkum:Teri kasalliklari]]</text>
      <sha1>e6od1ii999tk0na9wzqbl9j9qev3hs3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269891</id>
      <parentid>6269890</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2409" sha1="oz81lthj8citj1udd7tdtcgdep7i7oy" xml:space="preserve">'''Seboreya''' ([[Lotin tili|lotincha]]: sebum — ''yogʻ'' va [[Yunon tili|yunoncha]]: rhoia — ''kechmoq'') — teri kasalligi. Yogʻ bezlari funksiyasining buzilishi bilan kechadi. Asosan, gipofiz bezining faoliyatiga, yogʻ almashinuvi va teri yogʻ bezlari ishining buzilishiga bogʻliq. S.da yogʻ bezlaridan ajralib chiqadigan yogʻ koʻpayib yoki kamayib ketib, sifati ham oʻzgaradi. Koʻpincha, balogʻatga yetayotgan oʻsmirlarda uchraydi. Kishi qariganida S. alomatlari kamayadi yoki yoʻqolib ketadi.

S, asosan, yuz, bosh, koʻkrakning yuqori qismi va yelkada, yaʼni yogʻ bezlari koʻp joylashgan yerlarda uchraydi. S bilan ogʻrigan kishilar terisi ustida ishqoriy muhit boʻlib, u yiringli kasalliklar paydo boʻlishiga olib keladi. Bunday bemorlar yuziga husunbuzar toshadi, soch toʻkilib, siyraklashadi.

Moyli va quruq S. bor. Moyli S.da teri yaltirab turadi. [[Teri]] yogʻ bezlarining teshiklari kengayib ketganligidan, burun kataklari atrofidagi teri apelsin poʻstiga oʻxshab qoladi. Ana shu kengaygan kovaklarga muguz qavat hujayralari, yogʻ, chang va kir yigʻilishidan teri kulrang tusga kiradi.

Boshdagi sochlar yogʻliq, yaltiroq, baʼzi yerlarda birbiriga yopishgan, tagi qasmokli boʻladi. [[Teri]] qattiq qichishadi, shu bois bemor qichiyverib, boshini tirnab yuboradi, hatto sizlogich, shirincha kabi yiringli kasalliklar kuzatiladi.

Quruq S.da, aksincha, yogʻ kam chiqadi, teri yupqa va quruq boʻladi. Boshga qazgʻoq yigʻiladi. Baʼzan qazgʻoq birbiriga yopishib, kulrang taangachalar hosil qiladi. Qazgʻoq va tangachalar ostidagi terining rangi oʻzgarmaydi. Sochlar quruq, nozik, moʻrt, xira va uchidan ikkiga ayrilgan boʻladi. Bemor badaniga pushtiqizil, usti qipikli, kattaligi va shakli har xil dogʻlar tushadi.

Baʼzi bir bemorda S.ning har ikkala xili, yaʼni badanning yogʻ bezlari koʻp joylashgan qismida yogʻli S., terining boshqa yerlarida QURUQ S. uchrashi mumkin.

S.da achchiq, yogʻliq ovqatlardan parhez qilish, spirtli ichimliklar ichmaslik kerak. Sport bilan shugʻullanish, koʻproq vitaminlarga boy ovqatlar isteʼmol qilish, dam olish, sayr qilib, organizmni chiniqtirish zarur. [[Teri]]ning holatiga qarab parvarish qilish (qarang [[Teri]]), zarur boʻlsa, vrachga koʻrsatib davolatish kerak.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}


{{chala}}

[[Turkum:Teri kasalliklari]]</text>
      <sha1>oz81lthj8citj1udd7tdtcgdep7i7oy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269893</id>
      <parentid>6269891</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2413" sha1="5z95dato00dbq24nnlc5xjflhcih5a0" xml:space="preserve">'''Seboreya''' ([[Lotin tili|lotincha]]: sebum — ''yogʻ'' va [[Yunon tili|yunoncha]]: rhoia — ''kechmoq'') — [[teri]] kasalligi. Yogʻ bezlari funksiyasining buzilishi bilan kechadi. Asosan, gipofiz bezining faoliyatiga, yogʻ almashinuvi va teri yogʻ bezlari ishining buzilishiga bogʻliq. S.da yogʻ bezlaridan ajralib chiqadigan yogʻ koʻpayib yoki kamayib ketib, sifati ham oʻzgaradi. Koʻpincha, balogʻatga yetayotgan oʻsmirlarda uchraydi. Kishi qariganida S. alomatlari kamayadi yoki yoʻqolib ketadi.

S, asosan, yuz, bosh, koʻkrakning yuqori qismi va yelkada, yaʼni yogʻ bezlari koʻp joylashgan yerlarda uchraydi. S bilan ogʻrigan kishilar terisi ustida ishqoriy muhit boʻlib, u yiringli kasalliklar paydo boʻlishiga olib keladi. Bunday bemorlar yuziga husunbuzar toshadi, soch toʻkilib, siyraklashadi.

Moyli va quruq S. bor. Moyli S.da teri yaltirab turadi. [[Teri]] yogʻ bezlarining teshiklari kengayib ketganligidan, burun kataklari atrofidagi teri apelsin poʻstiga oʻxshab qoladi. Ana shu kengaygan kovaklarga muguz qavat hujayralari, yogʻ, chang va kir yigʻilishidan teri kulrang tusga kiradi.

Boshdagi sochlar yogʻliq, yaltiroq, baʼzi yerlarda birbiriga yopishgan, tagi qasmokli boʻladi. [[Teri]] qattiq qichishadi, shu bois bemor qichiyverib, boshini tirnab yuboradi, hatto sizlogich, shirincha kabi yiringli kasalliklar kuzatiladi.

Quruq S.da, aksincha, yogʻ kam chiqadi, teri yupqa va quruq boʻladi. Boshga qazgʻoq yigʻiladi. Baʼzan qazgʻoq birbiriga yopishib, kulrang taangachalar hosil qiladi. Qazgʻoq va tangachalar ostidagi terining rangi oʻzgarmaydi. Sochlar quruq, nozik, moʻrt, xira va uchidan ikkiga ayrilgan boʻladi. Bemor badaniga pushtiqizil, usti qipikli, kattaligi va shakli har xil dogʻlar tushadi.

Baʼzi bir bemorda S.ning har ikkala xili, yaʼni badanning yogʻ bezlari koʻp joylashgan qismida yogʻli S., terining boshqa yerlarida QURUQ S. uchrashi mumkin.

S.da achchiq, yogʻliq ovqatlardan parhez qilish, spirtli ichimliklar ichmaslik kerak. Sport bilan shugʻullanish, koʻproq vitaminlarga boy ovqatlar isteʼmol qilish, dam olish, sayr qilib, organizmni chiniqtirish zarur. [[Teri]]ning holatiga qarab parvarish qilish (qarang [[Teri]]), zarur boʻlsa, vrachga koʻrsatib davolatish kerak.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}


{{chala}}

[[Turkum:Teri kasalliklari]]</text>
      <sha1>5z95dato00dbq24nnlc5xjflhcih5a0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269894</id>
      <parentid>6269893</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2435" sha1="k3xn25g5jro3iluekk4raff6trd325n" xml:space="preserve">'''Seboreya''' ([[Lotin tili|lotincha]]: sebum — ''yogʻ'' va [[Yunon tili|yunoncha]]: rhoia — ''kechmoq'') — [[teri]] [[Kasallik|kasallig]]&lt;nowiki/&gt;i. Yogʻ bezlari funksiyasining buzilishi bilan kechadi. Asosan, gipofiz bezining faoliyatiga, yogʻ almashinuvi va teri yogʻ bezlari ishining buzilishiga bogʻliq. S.da yogʻ bezlaridan ajralib chiqadigan yogʻ koʻpayib yoki kamayib ketib, sifati ham oʻzgaradi. Koʻpincha, balogʻatga yetayotgan oʻsmirlarda uchraydi. Kishi qariganida S. alomatlari kamayadi yoki yoʻqolib ketadi.

S, asosan, yuz, bosh, koʻkrakning yuqori qismi va yelkada, yaʼni yogʻ bezlari koʻp joylashgan yerlarda uchraydi. S bilan ogʻrigan kishilar terisi ustida ishqoriy muhit boʻlib, u yiringli kasalliklar paydo boʻlishiga olib keladi. Bunday bemorlar yuziga husunbuzar toshadi, soch toʻkilib, siyraklashadi.

Moyli va quruq S. bor. Moyli S.da teri yaltirab turadi. [[Teri]] yogʻ bezlarining teshiklari kengayib ketganligidan, burun kataklari atrofidagi teri apelsin poʻstiga oʻxshab qoladi. Ana shu kengaygan kovaklarga muguz qavat hujayralari, yogʻ, chang va kir yigʻilishidan teri kulrang tusga kiradi.

Boshdagi sochlar yogʻliq, yaltiroq, baʼzi yerlarda birbiriga yopishgan, tagi qasmokli boʻladi. [[Teri]] qattiq qichishadi, shu bois bemor qichiyverib, boshini tirnab yuboradi, hatto sizlogich, shirincha kabi yiringli kasalliklar kuzatiladi.

Quruq S.da, aksincha, yogʻ kam chiqadi, teri yupqa va quruq boʻladi. Boshga qazgʻoq yigʻiladi. Baʼzan qazgʻoq birbiriga yopishib, kulrang taangachalar hosil qiladi. Qazgʻoq va tangachalar ostidagi terining rangi oʻzgarmaydi. Sochlar quruq, nozik, moʻrt, xira va uchidan ikkiga ayrilgan boʻladi. Bemor badaniga pushtiqizil, usti qipikli, kattaligi va shakli har xil dogʻlar tushadi.

Baʼzi bir bemorda S.ning har ikkala xili, yaʼni badanning yogʻ bezlari koʻp joylashgan qismida yogʻli S., terining boshqa yerlarida QURUQ S. uchrashi mumkin.

S.da achchiq, yogʻliq ovqatlardan parhez qilish, spirtli ichimliklar ichmaslik kerak. Sport bilan shugʻullanish, koʻproq vitaminlarga boy ovqatlar isteʼmol qilish, dam olish, sayr qilib, organizmni chiniqtirish zarur. [[Teri]]ning holatiga qarab parvarish qilish (qarang [[Teri]]), zarur boʻlsa, vrachga koʻrsatib davolatish kerak.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}


{{chala}}

[[Turkum:Teri kasalliklari]]</text>
      <sha1>k3xn25g5jro3iluekk4raff6trd325n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269895</id>
      <parentid>6269894</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2426" sha1="9hn3mldl9bqcr344el2uco4zuzklzfk" xml:space="preserve">'''Seboreya''' ([[Lotin tili|lotincha]]: sebum — ''yogʻ'' va [[Yunon tili|yunoncha]]: rhoia — ''kechmoq'') — [[teri]] [[Kasallik|kasallig]]i. Yogʻ bezlari funksiyasining buzilishi bilan kechadi. Asosan, gipofiz bezining faoliyatiga, yogʻ almashinuvi va teri yogʻ bezlari ishining buzilishiga bogʻliq. S.da yogʻ bezlaridan ajralib chiqadigan yogʻ koʻpayib yoki kamayib ketib, sifati ham oʻzgaradi. Koʻpincha, balogʻatga yetayotgan oʻsmirlarda uchraydi. Kishi qariganida S. alomatlari kamayadi yoki yoʻqolib ketadi.

S, asosan, yuz, bosh, koʻkrakning yuqori qismi va yelkada, yaʼni yogʻ bezlari koʻp joylashgan yerlarda uchraydi. S bilan ogʻrigan kishilar terisi ustida ishqoriy muhit boʻlib, u yiringli kasalliklar paydo boʻlishiga olib keladi. Bunday bemorlar yuziga husunbuzar toshadi, soch toʻkilib, siyraklashadi.

Moyli va quruq S. bor. Moyli S.da teri yaltirab turadi. [[Teri]] yogʻ bezlarining teshiklari kengayib ketganligidan, burun kataklari atrofidagi teri apelsin poʻstiga oʻxshab qoladi. Ana shu kengaygan kovaklarga muguz qavat hujayralari, yogʻ, chang va kir yigʻilishidan teri kulrang tusga kiradi.

Boshdagi sochlar yogʻliq, yaltiroq, baʼzi yerlarda birbiriga yopishgan, tagi qasmokli boʻladi. [[Teri]] qattiq qichishadi, shu bois bemor qichiyverib, boshini tirnab yuboradi, hatto sizlogich, shirincha kabi yiringli kasalliklar kuzatiladi.

Quruq S.da, aksincha, yogʻ kam chiqadi, teri yupqa va quruq boʻladi. Boshga qazgʻoq yigʻiladi. Baʼzan qazgʻoq birbiriga yopishib, kulrang taangachalar hosil qiladi. Qazgʻoq va tangachalar ostidagi terining rangi oʻzgarmaydi. Sochlar quruq, nozik, moʻrt, xira va uchidan ikkiga ayrilgan boʻladi. Bemor badaniga pushtiqizil, usti qipikli, kattaligi va shakli har xil dogʻlar tushadi.

Baʼzi bir bemorda S.ning har ikkala xili, yaʼni badanning yogʻ bezlari koʻp joylashgan qismida yogʻli S., terining boshqa yerlarida QURUQ S. uchrashi mumkin.

S.da achchiq, yogʻliq ovqatlardan parhez qilish, spirtli ichimliklar ichmaslik kerak. Sport bilan shugʻullanish, koʻproq vitaminlarga boy ovqatlar isteʼmol qilish, dam olish, sayr qilib, organizmni chiniqtirish zarur. [[Teri]]ning holatiga qarab parvarish qilish (qarang [[Teri]]), zarur boʻlsa, vrachga koʻrsatib davolatish kerak.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}


{{chala}}

[[Turkum:Teri kasalliklari]]</text>
      <sha1>9hn3mldl9bqcr344el2uco4zuzklzfk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sino-Tibet togʻlari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>571678</id>
    <revision>
      <id>6270165</id>
      <parentid>5494188</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tim124865</username>
        <id>97914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tim124865 [[Sina-Tibet togʻlari]] sahifasini [[Sino-Tibet togʻlari]]ga koʻchirdi</comment>
      <origin>5494188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1141" sha1="ctkzmam55mot2j6j9dkdr38946b86xe" xml:space="preserve">'''Sina-tibet togʻlari''', Sichuan [[Alp]] togʻlari — Xitoydagi togʻlar. Uzunligi 750&amp;nbsp;km, eni 400&amp;nbsp;km gacha. Gʻarbdan sharqqa 5000–6500 m dan 1000–1200 m gacha pasayib boradi. Eng baland joyi 7590 m. Saluin, [[Mekong]] va [[Yanszi]] daryolarining chuqur tor vodiylari bilan ajratib yuborilgan bir necha tizmalardan iborat. Yon bagʻirlari tik, qoyali. [[Gneys]], slanets, qumtoshlardan, baʼzi joylari ohaktoshlardan tuzilgan. Seysmik faol zona. Foydali qazilmalardan [[oltin]], [[temir]] va [[mis]] rudalari topil gan. Balandlik oshgan sari subtropik iqlim ksskin kontinentat sovuq iqlimga oʻtib boradi. Yillik yogʻin janubiy [[togʻ]] etaklarida 1200&amp;nbsp;mm, shimolga qaragan yon bagʻirlarida 2000&amp;nbsp;mm va undan ortiq, Tibet togʻligiga yaqin yerlarda 600&amp;nbsp;mm gacha. Togʻlarning yuqori mintaqasi (4000 m dan baland)da alp oʻtloqlari va dashtlar, 2000–4000 m da igna bargli oʻrmonlar, 2000 m gacha aralash oʻrmonlar bor. Bu oʻrmonlar pastda doim yashil subtropik oʻrmonlarga oʻtib boradi&lt;ref&gt;[[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|OʻzME]]&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}


{{geo-stub}}</text>
      <sha1>ctkzmam55mot2j6j9dkdr38946b86xe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Sino-Tibet togʻlari</title>
    <ns>1</ns>
    <id>571679</id>
    <revision>
      <id>6270167</id>
      <parentid>1664600</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tim124865</username>
        <id>97914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tim124865 [[Munozara:Sina-Tibet togʻlari]] sahifasini [[Munozara:Sino-Tibet togʻlari]]ga koʻchirdi</comment>
      <origin>1664600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="nd7qwtbms1u24nd8i8im7mkegofse9a" xml:space="preserve">{{OʻzME loyihasi}}</text>
      <sha1>nd7qwtbms1u24nd8i8im7mkegofse9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skandinaviya tillari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>572406</id>
    <revision>
      <id>6269595</id>
      <parentid>6138143</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2219" sha1="2sa99qr0v50xnfe59xvrw2jimsz3pwr" xml:space="preserve">'''Skandinaviya tillari''' — german tillarining shimoliy guruhchasi, dan (dat), shved, norveg (bukmol va nyunorsk variantlari), island, farer tillarini qamrab oladi. Daniya (jumladan, [[Farer orollari]]) va Shvetsiyada, Finlandiyaning gʻarbiy qismida, Norvegiya va Islandiyada, qisman, [[Kanada]] va AQShda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 20 mln. kishidan ortiq.

St. ilk yozma yodgorliklari &lt;nowiki&gt;III&lt;/nowiki&gt; asrdan maʼlum boʻlgan va umumskandinav tili deb atalgan qarindosh lahjalar guruhidan kelib chiqqan. Ularning oʻzaro farqlanishi va alohida tillar paydo boʻlishi &lt;nowiki&gt;IX—XI&lt;/nowiki&gt; asrlarda boshlanib, &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalarida nihoyasiga yetgan. Shu bilan birga, muayyan oʻxshash va farqli jihatlari boʻyicha St.ning 2 ta tarqalish mintaqasi: kontinental (dan, norveg va shved tillari) va orollar (island va farer tillari) mintaqasi mavjud boʻlgan.

Hozirgi St. oʻxshashlik asosida bir guruhni tashkil eteada, ular tilning barcha sathlarida muayyan farqlarga ega. Mas, fonologik jihatdan shved va norveg tillari juda yaqin boʻlib, musiqiy urgʻuga ega boʻlsa, dan tilida ayrim undoshlarning unlilarga yaqinlashuvi kuzatiladi, island va farer tillarida esa urkusiz unlilar reduksiyasi uchramaydi. Morfologik jihatdan dan, shved, norveg tillarida analitizm belgilari, island va farer tillarida eyea sintetizm belgilari yaqqol sezilib turadi; ular, shuningdek, grammatik jins, kelishik, son kategoriyalarining miqdori va qoʻllanishi, sifat va feʼl turkumlaridagi oʻziga xosliklar bilan ham oʻzaro farqlanadi. Kontinental va orollardagi St. lugʻat tarkibi jihatidan ham muayyan farqlarga ega: norveg, shved, dan tillarida lotin, nemis, fransuz va ingliz tillaridan oʻzlashgan soʻzlar koʻplab uchrasa, island va farer tillarida bunday oʻzlashmalar oʻrniga oʻz soʻzlari mavjud. St. &lt;nowiki&gt;III—XI&lt;/nowiki&gt; asrlarda, asosan, runik yozuvdan foydalangan. &lt;nowiki&gt;XII—XVI&lt;/nowiki&gt; asrlarda [[runik yozuv]] oʻrnini astasekin lotin yozuvi egallay boshlagan. Hozirgi Skandinaviya tillarining barchasi lotin grafikasiga asoslangan alifbolarga ega. Lotin yozuvidagi eng qad. qoʻlyozmalar &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmiga taalluqli.

{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>2sa99qr0v50xnfe59xvrw2jimsz3pwr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269597</id>
      <parentid>6269595</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:54:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2232" sha1="rdw58agwqviyv7gzqqz2q6p78q6ovd6" xml:space="preserve">'''Skandinaviya tillari''' — german tillarining shimoliy guruhchasi, dan (dat), shved, norveg (bukmol va nyunorsk variantlari), island, farer tillarini qamrab oladi. Daniya (jumladan, [[Farer orollari]]) va Shvetsiyada, [[Finlandiya]]&lt;nowiki/&gt;ning gʻarbiy qismida, Norvegiya va Islandiyada, qisman, [[Kanada]] va AQShda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 20 mln. kishidan ortiq.

St. ilk yozma yodgorliklari &lt;nowiki&gt;III&lt;/nowiki&gt; asrdan maʼlum boʻlgan va umumskandinav tili deb atalgan qarindosh lahjalar guruhidan kelib chiqqan. Ularning oʻzaro farqlanishi va alohida tillar paydo boʻlishi &lt;nowiki&gt;IX—XI&lt;/nowiki&gt; asrlarda boshlanib, &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalarida nihoyasiga yetgan. Shu bilan birga, muayyan oʻxshash va farqli jihatlari boʻyicha St.ning 2 ta tarqalish mintaqasi: kontinental (dan, norveg va shved tillari) va orollar (island va farer tillari) mintaqasi mavjud boʻlgan.

Hozirgi St. oʻxshashlik asosida bir guruhni tashkil eteada, ular tilning barcha sathlarida muayyan farqlarga ega. Mas, fonologik jihatdan shved va norveg tillari juda yaqin boʻlib, musiqiy urgʻuga ega boʻlsa, dan tilida ayrim undoshlarning unlilarga yaqinlashuvi kuzatiladi, island va farer tillarida esa urkusiz unlilar reduksiyasi uchramaydi. Morfologik jihatdan dan, shved, norveg tillarida analitizm belgilari, island va farer tillarida eyea sintetizm belgilari yaqqol sezilib turadi; ular, shuningdek, grammatik jins, kelishik, son kategoriyalarining miqdori va qoʻllanishi, sifat va feʼl turkumlaridagi oʻziga xosliklar bilan ham oʻzaro farqlanadi. Kontinental va orollardagi St. lugʻat tarkibi jihatidan ham muayyan farqlarga ega: norveg, shved, dan tillarida lotin, nemis, fransuz va ingliz tillaridan oʻzlashgan soʻzlar koʻplab uchrasa, island va farer tillarida bunday oʻzlashmalar oʻrniga oʻz soʻzlari mavjud. St. &lt;nowiki&gt;III—XI&lt;/nowiki&gt; asrlarda, asosan, runik yozuvdan foydalangan. &lt;nowiki&gt;XII—XVI&lt;/nowiki&gt; asrlarda [[runik yozuv]] oʻrnini astasekin lotin yozuvi egallay boshlagan. Hozirgi Skandinaviya tillarining barchasi lotin grafikasiga asoslangan alifbolarga ega. Lotin yozuvidagi eng qad. qoʻlyozmalar &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmiga taalluqli.

{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>rdw58agwqviyv7gzqqz2q6p78q6ovd6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269598</id>
      <parentid>6269597</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2223" sha1="0w6td8w0d97irqysiplwjfl1hih0fl8" xml:space="preserve">'''Skandinaviya tillari''' — german tillarining shimoliy guruhchasi, dan (dat), shved, norveg (bukmol va nyunorsk variantlari), island, farer tillarini qamrab oladi. Daniya (jumladan, [[Farer orollari]]) va Shvetsiyada, [[Finlandiya]]ning gʻarbiy qismida, Norvegiya va Islandiyada, qisman, [[Kanada]] va AQShda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 20 mln. kishidan ortiq.

St. ilk yozma yodgorliklari &lt;nowiki&gt;III&lt;/nowiki&gt; asrdan maʼlum boʻlgan va umumskandinav tili deb atalgan qarindosh lahjalar guruhidan kelib chiqqan. Ularning oʻzaro farqlanishi va alohida tillar paydo boʻlishi &lt;nowiki&gt;IX—XI&lt;/nowiki&gt; asrlarda boshlanib, &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalarida nihoyasiga yetgan. Shu bilan birga, muayyan oʻxshash va farqli jihatlari boʻyicha St.ning 2 ta tarqalish mintaqasi: kontinental (dan, norveg va shved tillari) va orollar (island va farer tillari) mintaqasi mavjud boʻlgan.

Hozirgi St. oʻxshashlik asosida bir guruhni tashkil eteada, ular tilning barcha sathlarida muayyan farqlarga ega. Mas, fonologik jihatdan shved va norveg tillari juda yaqin boʻlib, musiqiy urgʻuga ega boʻlsa, dan tilida ayrim undoshlarning unlilarga yaqinlashuvi kuzatiladi, island va farer tillarida esa urkusiz unlilar reduksiyasi uchramaydi. Morfologik jihatdan dan, shved, norveg tillarida analitizm belgilari, island va farer tillarida eyea sintetizm belgilari yaqqol sezilib turadi; ular, shuningdek, grammatik jins, kelishik, son kategoriyalarining miqdori va qoʻllanishi, sifat va feʼl turkumlaridagi oʻziga xosliklar bilan ham oʻzaro farqlanadi. Kontinental va orollardagi St. lugʻat tarkibi jihatidan ham muayyan farqlarga ega: norveg, shved, dan tillarida lotin, nemis, fransuz va ingliz tillaridan oʻzlashgan soʻzlar koʻplab uchrasa, island va farer tillarida bunday oʻzlashmalar oʻrniga oʻz soʻzlari mavjud. St. &lt;nowiki&gt;III—XI&lt;/nowiki&gt; asrlarda, asosan, runik yozuvdan foydalangan. &lt;nowiki&gt;XII—XVI&lt;/nowiki&gt; asrlarda [[runik yozuv]] oʻrnini astasekin lotin yozuvi egallay boshlagan. Hozirgi Skandinaviya tillarining barchasi lotin grafikasiga asoslangan alifbolarga ega. Lotin yozuvidagi eng qad. qoʻlyozmalar &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmiga taalluqli.

{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>0w6td8w0d97irqysiplwjfl1hih0fl8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269600</id>
      <parentid>6269598</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2236" sha1="ids5rqglthex8bebi7qz0v7b1iy0xhe" xml:space="preserve">'''Skandinaviya tillari''' — german tillarining shimoliy guruhchasi, dan (dat), shved, norveg (bukmol va nyunorsk variantlari), island, farer tillarini qamrab oladi. Daniya (jumladan, [[Farer orollari]]) va [[Shvetsiya]]&lt;nowiki/&gt;da, [[Finlandiya]]ning gʻarbiy qismida, Norvegiya va Islandiyada, qisman, [[Kanada]] va AQShda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 20 mln. kishidan ortiq.

St. ilk yozma yodgorliklari &lt;nowiki&gt;III&lt;/nowiki&gt; asrdan maʼlum boʻlgan va umumskandinav tili deb atalgan qarindosh lahjalar guruhidan kelib chiqqan. Ularning oʻzaro farqlanishi va alohida tillar paydo boʻlishi &lt;nowiki&gt;IX—XI&lt;/nowiki&gt; asrlarda boshlanib, &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalarida nihoyasiga yetgan. Shu bilan birga, muayyan oʻxshash va farqli jihatlari boʻyicha St.ning 2 ta tarqalish mintaqasi: kontinental (dan, norveg va shved tillari) va orollar (island va farer tillari) mintaqasi mavjud boʻlgan.

Hozirgi St. oʻxshashlik asosida bir guruhni tashkil eteada, ular tilning barcha sathlarida muayyan farqlarga ega. Mas, fonologik jihatdan shved va norveg tillari juda yaqin boʻlib, musiqiy urgʻuga ega boʻlsa, dan tilida ayrim undoshlarning unlilarga yaqinlashuvi kuzatiladi, island va farer tillarida esa urkusiz unlilar reduksiyasi uchramaydi. Morfologik jihatdan dan, shved, norveg tillarida analitizm belgilari, island va farer tillarida eyea sintetizm belgilari yaqqol sezilib turadi; ular, shuningdek, grammatik jins, kelishik, son kategoriyalarining miqdori va qoʻllanishi, sifat va feʼl turkumlaridagi oʻziga xosliklar bilan ham oʻzaro farqlanadi. Kontinental va orollardagi St. lugʻat tarkibi jihatidan ham muayyan farqlarga ega: norveg, shved, dan tillarida lotin, nemis, fransuz va ingliz tillaridan oʻzlashgan soʻzlar koʻplab uchrasa, island va farer tillarida bunday oʻzlashmalar oʻrniga oʻz soʻzlari mavjud. St. &lt;nowiki&gt;III—XI&lt;/nowiki&gt; asrlarda, asosan, runik yozuvdan foydalangan. &lt;nowiki&gt;XII—XVI&lt;/nowiki&gt; asrlarda [[runik yozuv]] oʻrnini astasekin lotin yozuvi egallay boshlagan. Hozirgi Skandinaviya tillarining barchasi lotin grafikasiga asoslangan alifbolarga ega. Lotin yozuvidagi eng qad. qoʻlyozmalar &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmiga taalluqli.

{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>ids5rqglthex8bebi7qz0v7b1iy0xhe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269601</id>
      <parentid>6269600</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:54:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2227" sha1="4chl5vvnj5uajns6pmai3v2yrkdq338" xml:space="preserve">'''Skandinaviya tillari''' — german tillarining shimoliy guruhchasi, dan (dat), shved, norveg (bukmol va nyunorsk variantlari), island, farer tillarini qamrab oladi. Daniya (jumladan, [[Farer orollari]]) va [[Shvetsiya]]da, [[Finlandiya]]ning gʻarbiy qismida, Norvegiya va Islandiyada, qisman, [[Kanada]] va AQShda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 20 mln. kishidan ortiq.

St. ilk yozma yodgorliklari &lt;nowiki&gt;III&lt;/nowiki&gt; asrdan maʼlum boʻlgan va umumskandinav tili deb atalgan qarindosh lahjalar guruhidan kelib chiqqan. Ularning oʻzaro farqlanishi va alohida tillar paydo boʻlishi &lt;nowiki&gt;IX—XI&lt;/nowiki&gt; asrlarda boshlanib, &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalarida nihoyasiga yetgan. Shu bilan birga, muayyan oʻxshash va farqli jihatlari boʻyicha St.ning 2 ta tarqalish mintaqasi: kontinental (dan, norveg va shved tillari) va orollar (island va farer tillari) mintaqasi mavjud boʻlgan.

Hozirgi St. oʻxshashlik asosida bir guruhni tashkil eteada, ular tilning barcha sathlarida muayyan farqlarga ega. Mas, fonologik jihatdan shved va norveg tillari juda yaqin boʻlib, musiqiy urgʻuga ega boʻlsa, dan tilida ayrim undoshlarning unlilarga yaqinlashuvi kuzatiladi, island va farer tillarida esa urkusiz unlilar reduksiyasi uchramaydi. Morfologik jihatdan dan, shved, norveg tillarida analitizm belgilari, island va farer tillarida eyea sintetizm belgilari yaqqol sezilib turadi; ular, shuningdek, grammatik jins, kelishik, son kategoriyalarining miqdori va qoʻllanishi, sifat va feʼl turkumlaridagi oʻziga xosliklar bilan ham oʻzaro farqlanadi. Kontinental va orollardagi St. lugʻat tarkibi jihatidan ham muayyan farqlarga ega: norveg, shved, dan tillarida lotin, nemis, fransuz va ingliz tillaridan oʻzlashgan soʻzlar koʻplab uchrasa, island va farer tillarida bunday oʻzlashmalar oʻrniga oʻz soʻzlari mavjud. St. &lt;nowiki&gt;III—XI&lt;/nowiki&gt; asrlarda, asosan, runik yozuvdan foydalangan. &lt;nowiki&gt;XII—XVI&lt;/nowiki&gt; asrlarda [[runik yozuv]] oʻrnini astasekin lotin yozuvi egallay boshlagan. Hozirgi Skandinaviya tillarining barchasi lotin grafikasiga asoslangan alifbolarga ega. Lotin yozuvidagi eng qad. qoʻlyozmalar &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmiga taalluqli.

{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>4chl5vvnj5uajns6pmai3v2yrkdq338</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269602</id>
      <parentid>6269601</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2231" sha1="2jxry8456598010csvzmr5f0rlr37b2" xml:space="preserve">'''Skandinaviya tillari''' — german tillarining shimoliy guruhchasi, dan (dat), shved, norveg (bukmol va nyunorsk variantlari), island, farer tillarini qamrab oladi. [[Daniya]] (jumladan, [[Farer orollari]]) va [[Shvetsiya]]da, [[Finlandiya]]ning gʻarbiy qismida, Norvegiya va Islandiyada, qisman, [[Kanada]] va AQShda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 20 mln. kishidan ortiq.

St. ilk yozma yodgorliklari &lt;nowiki&gt;III&lt;/nowiki&gt; asrdan maʼlum boʻlgan va umumskandinav tili deb atalgan qarindosh lahjalar guruhidan kelib chiqqan. Ularning oʻzaro farqlanishi va alohida tillar paydo boʻlishi &lt;nowiki&gt;IX—XI&lt;/nowiki&gt; asrlarda boshlanib, &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalarida nihoyasiga yetgan. Shu bilan birga, muayyan oʻxshash va farqli jihatlari boʻyicha St.ning 2 ta tarqalish mintaqasi: kontinental (dan, norveg va shved tillari) va orollar (island va farer tillari) mintaqasi mavjud boʻlgan.

Hozirgi St. oʻxshashlik asosida bir guruhni tashkil eteada, ular tilning barcha sathlarida muayyan farqlarga ega. Mas, fonologik jihatdan shved va norveg tillari juda yaqin boʻlib, musiqiy urgʻuga ega boʻlsa, dan tilida ayrim undoshlarning unlilarga yaqinlashuvi kuzatiladi, island va farer tillarida esa urkusiz unlilar reduksiyasi uchramaydi. Morfologik jihatdan dan, shved, norveg tillarida analitizm belgilari, island va farer tillarida eyea sintetizm belgilari yaqqol sezilib turadi; ular, shuningdek, grammatik jins, kelishik, son kategoriyalarining miqdori va qoʻllanishi, sifat va feʼl turkumlaridagi oʻziga xosliklar bilan ham oʻzaro farqlanadi. Kontinental va orollardagi St. lugʻat tarkibi jihatidan ham muayyan farqlarga ega: norveg, shved, dan tillarida lotin, nemis, fransuz va ingliz tillaridan oʻzlashgan soʻzlar koʻplab uchrasa, island va farer tillarida bunday oʻzlashmalar oʻrniga oʻz soʻzlari mavjud. St. &lt;nowiki&gt;III—XI&lt;/nowiki&gt; asrlarda, asosan, runik yozuvdan foydalangan. &lt;nowiki&gt;XII—XVI&lt;/nowiki&gt; asrlarda [[runik yozuv]] oʻrnini astasekin lotin yozuvi egallay boshlagan. Hozirgi Skandinaviya tillarining barchasi lotin grafikasiga asoslangan alifbolarga ega. Lotin yozuvidagi eng qad. qoʻlyozmalar &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmiga taalluqli.

{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>2jxry8456598010csvzmr5f0rlr37b2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269604</id>
      <parentid>6269602</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2262" sha1="cxm3a2d4apu5jjk33v69rh2c5uw1151" xml:space="preserve">'''Skandinaviya tillari''' — german tillarining shimoliy guruhchasi, dan (dat), [[Shved tili|shved]], [[Norveg tili|norveg]] (bukmol va nyunorsk variantlari), island, farer tillarini qamrab oladi. [[Daniya]] (jumladan, [[Farer orollari]]) va [[Shvetsiya]]da, [[Finlandiya]]ning gʻarbiy qismida, Norvegiya va Islandiyada, qisman, [[Kanada]] va AQShda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 20 mln. kishidan ortiq.

St. ilk yozma yodgorliklari &lt;nowiki&gt;III&lt;/nowiki&gt; asrdan maʼlum boʻlgan va umumskandinav tili deb atalgan qarindosh lahjalar guruhidan kelib chiqqan. Ularning oʻzaro farqlanishi va alohida tillar paydo boʻlishi &lt;nowiki&gt;IX—XI&lt;/nowiki&gt; asrlarda boshlanib, &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalarida nihoyasiga yetgan. Shu bilan birga, muayyan oʻxshash va farqli jihatlari boʻyicha St.ning 2 ta tarqalish mintaqasi: kontinental (dan, norveg va shved tillari) va orollar (island va farer tillari) mintaqasi mavjud boʻlgan.

Hozirgi St. oʻxshashlik asosida bir guruhni tashkil eteada, ular tilning barcha sathlarida muayyan farqlarga ega. Mas, fonologik jihatdan shved va norveg tillari juda yaqin boʻlib, musiqiy urgʻuga ega boʻlsa, dan tilida ayrim undoshlarning unlilarga yaqinlashuvi kuzatiladi, island va farer tillarida esa urkusiz unlilar reduksiyasi uchramaydi. Morfologik jihatdan dan, shved, norveg tillarida analitizm belgilari, island va farer tillarida eyea sintetizm belgilari yaqqol sezilib turadi; ular, shuningdek, grammatik jins, kelishik, son kategoriyalarining miqdori va qoʻllanishi, sifat va feʼl turkumlaridagi oʻziga xosliklar bilan ham oʻzaro farqlanadi. Kontinental va orollardagi St. lugʻat tarkibi jihatidan ham muayyan farqlarga ega: norveg, shved, dan tillarida lotin, nemis, fransuz va ingliz tillaridan oʻzlashgan soʻzlar koʻplab uchrasa, island va farer tillarida bunday oʻzlashmalar oʻrniga oʻz soʻzlari mavjud. St. &lt;nowiki&gt;III—XI&lt;/nowiki&gt; asrlarda, asosan, runik yozuvdan foydalangan. &lt;nowiki&gt;XII—XVI&lt;/nowiki&gt; asrlarda [[runik yozuv]] oʻrnini astasekin lotin yozuvi egallay boshlagan. Hozirgi Skandinaviya tillarining barchasi lotin grafikasiga asoslangan alifbolarga ega. Lotin yozuvidagi eng qad. qoʻlyozmalar &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmiga taalluqli.

{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>cxm3a2d4apu5jjk33v69rh2c5uw1151</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269608</id>
      <parentid>6269604</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:57:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2160" sha1="me2t9hd14eluz9zn5b8f4o6veyh657v" xml:space="preserve">'''Skandinaviya tillari''' — german tillarining shimoliy guruhchasi, dan (dat), [[Shved tili|shved]], [[Norveg tili|norveg]] (bukmol va nyunorsk variantlari), island, farer tillarini qamrab oladi. [[Daniya]] (jumladan, [[Farer orollari]]) va [[Shvetsiya]]da, [[Finlandiya]]ning gʻarbiy qismida, Norvegiya va Islandiyada, qisman, [[Kanada]] va AQShda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 20 mln. kishidan ortiq.

St. ilk yozma yodgorliklari III asrdan maʼlum boʻlgan va umumskandinav tili deb atalgan qarindosh lahjalar guruhidan kelib chiqqan. Ularning oʻzaro farqlanishi va alohida tillar paydo boʻlishi IX—XI asrlarda boshlanib, XV asr oʻrtalarida nihoyasiga yetgan. Shu bilan birga, muayyan oʻxshash va farqli jihatlari boʻyicha St.ning 2 ta tarqalish mintaqasi: kontinental (dan, norveg va shved tillari) va orollar (island va farer tillari) mintaqasi mavjud boʻlgan.

Hozirgi St. oʻxshashlik asosida bir guruhni tashkil eteada, ular tilning barcha sathlarida muayyan farqlarga ega. Mas, fonologik jihatdan shved va norveg tillari juda yaqin boʻlib, musiqiy urgʻuga ega boʻlsa, dan tilida ayrim undoshlarning unlilarga yaqinlashuvi kuzatiladi, island va farer tillarida esa urkusiz unlilar reduksiyasi uchramaydi. Morfologik jihatdan dan, shved, norveg tillarida analitizm belgilari, island va farer tillarida eyea sintetizm belgilari yaqqol sezilib turadi; ular, shuningdek, grammatik jins, kelishik, son kategoriyalarining miqdori va qoʻllanishi, sifat va feʼl turkumlaridagi oʻziga xosliklar bilan ham oʻzaro farqlanadi. Kontinental va orollardagi St. lugʻat tarkibi jihatidan ham muayyan farqlarga ega: norveg, shved, dan tillarida lotin, nemis, fransuz va ingliz tillaridan oʻzlashgan soʻzlar koʻplab uchrasa, island va farer tillarida bunday oʻzlashmalar oʻrniga oʻz soʻzlari mavjud. St. III—XI asrlarda, asosan, runik yozuvdan foydalangan. XII—XVI asrlarda [[runik yozuv]] oʻrnini astasekin lotin yozuvi egallay boshlagan. Hozirgi Skandinaviya tillarining barchasi lotin grafikasiga asoslangan alifbolarga ega. Lotin yozuvidagi eng qad. qoʻlyozmalar XII asrning 2-yarmiga taalluqli.

{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>me2t9hd14eluz9zn5b8f4o6veyh657v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269610</id>
      <parentid>6269608</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2175" sha1="bkggw3mu8ouyxe56zfhto4ahihku442" xml:space="preserve">'''Skandinaviya tillari''' — german tillarining shimoliy guruhchasi, dan (dat), [[Shved tili|shved]], [[Norveg tili|norveg]] (bukmol va nyunorsk variantlari), island, farer tillarini qamrab oladi. [[Daniya]] (jumladan, [[Farer orollari]]) va [[Shvetsiya]]da, [[Finlandiya]]ning gʻarbiy qismida, Norvegiya va Islandiyada, qisman, [[Kanada]] va AQShda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 20 mln. kishidan ortiq.

St. ilk yozma yodgorliklari III asrdan maʼlum boʻlgan va umumskandinav tili deb atalgan qarindosh lahjalar guruhidan kelib chiqqan. Ularning oʻzaro farqlanishi va alohida tillar paydo boʻlishi IX—XI asrlarda boshlanib, XV asr oʻrtalarida nihoyasiga yetgan. Shu bilan birga, muayyan oʻxshash va farqli jihatlari boʻyicha St.ning 2 ta tarqalish mintaqasi: kontinental (dan, norveg va shved tillari) va orollar (island va farer tillari) mintaqasi mavjud boʻlgan.

Hozirgi St. oʻxshashlik asosida bir guruhni tashkil eteada, ular tilning barcha sathlarida muayyan farqlarga ega. Mas, fonologik jihatdan shved va norveg tillari juda yaqin boʻlib, musiqiy urgʻuga ega boʻlsa, dan tilida ayrim undoshlarning unlilarga yaqinlashuvi kuzatiladi, island va farer tillarida esa urkusiz unlilar reduksiyasi uchramaydi. Morfologik jihatdan dan, shved, norveg tillarida analitizm belgilari, island va farer tillarida eyea sintetizm belgilari yaqqol sezilib turadi; ular, shuningdek, grammatik jins, kelishik, son kategoriyalarining miqdori va qoʻllanishi, sifat va feʼl turkumlaridagi oʻziga xosliklar bilan ham oʻzaro farqlanadi. Kontinental va orollardagi St. lugʻat tarkibi jihatidan ham muayyan farqlarga ega: norveg, shved, dan tillarida lotin, nemis, fransuz va ingliz tillaridan oʻzlashgan soʻzlar koʻplab uchrasa, island va farer tillarida bunday oʻzlashmalar oʻrniga oʻz soʻzlari mavjud. St. III—XI asrlarda, asosan, runik yozuvdan foydalangan. XII—XVI asrlarda [[runik yozuv]] oʻrnini astasekin lotin yozuvi egallay boshlagan. Hozirgi Skandinaviya tillarining barchasi lotin grafikasiga asoslangan alifbolarga ega. Lotin yozuvidagi eng qad. qoʻlyozmalar XII asrning 2-yarmiga taalluqli.

== Manbalar ==
{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>bkggw3mu8ouyxe56zfhto4ahihku442</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269611</id>
      <parentid>6269610</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2176" sha1="a3ejosrzg2yec7if0893kejl6wbuhli" xml:space="preserve">'''Skandinaviya tillari''' — german tillarining shimoliy guruhchasi, dan (dat), [[Shved tili|shved]], [[Norveg tili|norveg]] (bukmol va nyunorsk variantlari), island, farer tillarini qamrab oladi. [[Daniya]] (jumladan, [[Farer orollari]]) va [[Shvetsiya]]da, [[Finlandiya]]ning gʻarbiy qismida, Norvegiya va Islandiyada, qisman, [[Kanada]] va AQShda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 20 mln. kishidan ortiq.

St. ilk yozma yodgorliklari III asrdan maʼlum boʻlgan va umumskandinav tili deb atalgan qarindosh lahjalar guruhidan kelib chiqqan. Ularning oʻzaro farqlanishi va alohida tillar paydo boʻlishi IX—XI asrlarda boshlanib, XV asr oʻrtalarida nihoyasiga yetgan. Shu bilan birga, muayyan oʻxshash va farqli jihatlari boʻyicha St.ning 2 ta tarqalish mintaqasi: kontinental (dan, norveg va shved tillari) va orollar (island va farer tillari) mintaqasi mavjud boʻlgan.

Hozirgi St. oʻxshashlik asosida bir guruhni tashkil eteada, ular tilning barcha sathlarida muayyan farqlarga ega. Mas, fonologik jihatdan shved va norveg tillari juda yaqin boʻlib, musiqiy urgʻuga ega boʻlsa, dan tilida ayrim undoshlarning unlilarga yaqinlashuvi kuzatiladi, island va farer tillarida esa urkusiz unlilar reduksiyasi uchramaydi. Morfologik jihatdan dan, shved, norveg tillarida analitizm belgilari, island va farer tillarida eyea sintetizm belgilari yaqqol sezilib turadi; ular, shuningdek, grammatik jins, kelishik, son kategoriyalarining miqdori va qoʻllanishi, sifat va feʼl turkumlaridagi oʻziga xosliklar bilan ham oʻzaro farqlanadi. Kontinental va orollardagi St. lugʻat tarkibi jihatidan ham muayyan farqlarga ega: norveg, shved, dan tillarida lotin, nemis, fransuz va ingliz tillaridan oʻzlashgan soʻzlar koʻplab uchrasa, island va farer tillarida bunday oʻzlashmalar oʻrniga oʻz soʻzlari mavjud. St. III—XI asrlarda, asosan, runik yozuvdan foydalangan. XII—XVI asrlarda [[runik yozuv]] oʻrnini astasekin lotin yozuvi egallay boshlagan. Hozirgi Skandinaviya tillarining barchasi lotin grafikasiga asoslangan alifbolarga ega. Lotin yozuvidagi eng qad. qoʻlyozmalar XII asrning 2-yarmiga taalluqli.

== Manbalar ==

{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>a3ejosrzg2yec7if0893kejl6wbuhli</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269612</id>
      <parentid>6269611</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2188" sha1="1qu95xpya335ld7xi65grntuw8twwty" xml:space="preserve">'''Skandinaviya tillari''' — german tillarining shimoliy guruhchasi, dan (dat), [[Shved tili|shved]], [[Norveg tili|norveg]] (bukmol va nyunorsk variantlari), island, farer tillarini qamrab oladi. [[Daniya]] (jumladan, [[Farer orollari]]) va [[Shvetsiya]]da, [[Finlandiya]]ning gʻarbiy qismida, Norvegiya va Islandiyada, qisman, [[Kanada]] va AQShda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 20 mln. kishidan ortiq.

St. ilk yozma yodgorliklari III asrdan maʼlum boʻlgan va umumskandinav tili deb atalgan qarindosh lahjalar guruhidan kelib chiqqan. Ularning oʻzaro farqlanishi va alohida tillar paydo boʻlishi IX—XI asrlarda boshlanib, XV asr oʻrtalarida nihoyasiga yetgan. Shu bilan birga, muayyan oʻxshash va farqli jihatlari boʻyicha St.ning 2 ta tarqalish mintaqasi: kontinental (dan, norveg va shved tillari) va orollar (island va farer tillari) mintaqasi mavjud boʻlgan.

Hozirgi St. oʻxshashlik asosida bir guruhni tashkil eteada, ular tilning barcha sathlarida muayyan farqlarga ega. Mas, fonologik jihatdan shved va norveg tillari juda yaqin boʻlib, musiqiy urgʻuga ega boʻlsa, dan tilida ayrim undoshlarning unlilarga yaqinlashuvi kuzatiladi, island va farer tillarida esa urkusiz unlilar reduksiyasi uchramaydi. Morfologik jihatdan dan, shved, norveg tillarida analitizm belgilari, island va farer tillarida eyea sintetizm belgilari yaqqol sezilib turadi; ular, shuningdek, grammatik jins, kelishik, son kategoriyalarining miqdori va qoʻllanishi, sifat va feʼl turkumlaridagi oʻziga xosliklar bilan ham oʻzaro farqlanadi. Kontinental va orollardagi St. lugʻat tarkibi jihatidan ham muayyan farqlarga ega: norveg, shved, dan tillarida lotin, nemis, fransuz va ingliz tillaridan oʻzlashgan soʻzlar koʻplab uchrasa, island va farer tillarida bunday oʻzlashmalar oʻrniga oʻz soʻzlari mavjud. St. III—XI asrlarda, asosan, runik yozuvdan foydalangan. XII—XVI asrlarda [[runik yozuv]] oʻrnini astasekin lotin yozuvi egallay boshlagan. Hozirgi Skandinaviya tillarining barchasi lotin grafikasiga asoslangan alifbolarga ega. Lotin yozuvidagi eng qad. qoʻlyozmalar XII asrning 2-yarmiga taalluqli.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>1qu95xpya335ld7xi65grntuw8twwty</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269613</id>
      <parentid>6269612</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2201" sha1="60dx8wnu5giibgbwwf0ka7r0p3wudpq" xml:space="preserve">'''Skandinaviya tillari''' — [[german tillari]]&lt;nowiki/&gt;ning shimoliy guruhchasi, dan (dat), [[Shved tili|shved]], [[Norveg tili|norveg]] (bukmol va nyunorsk variantlari), island, farer tillarini qamrab oladi. [[Daniya]] (jumladan, [[Farer orollari]]) va [[Shvetsiya]]da, [[Finlandiya]]ning gʻarbiy qismida, Norvegiya va Islandiyada, qisman, [[Kanada]] va AQShda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 20 mln. kishidan ortiq.

St. ilk yozma yodgorliklari III asrdan maʼlum boʻlgan va umumskandinav tili deb atalgan qarindosh lahjalar guruhidan kelib chiqqan. Ularning oʻzaro farqlanishi va alohida tillar paydo boʻlishi IX—XI asrlarda boshlanib, XV asr oʻrtalarida nihoyasiga yetgan. Shu bilan birga, muayyan oʻxshash va farqli jihatlari boʻyicha St.ning 2 ta tarqalish mintaqasi: kontinental (dan, norveg va shved tillari) va orollar (island va farer tillari) mintaqasi mavjud boʻlgan.

Hozirgi St. oʻxshashlik asosida bir guruhni tashkil eteada, ular tilning barcha sathlarida muayyan farqlarga ega. Mas, fonologik jihatdan shved va norveg tillari juda yaqin boʻlib, musiqiy urgʻuga ega boʻlsa, dan tilida ayrim undoshlarning unlilarga yaqinlashuvi kuzatiladi, island va farer tillarida esa urkusiz unlilar reduksiyasi uchramaydi. Morfologik jihatdan dan, shved, norveg tillarida analitizm belgilari, island va farer tillarida eyea sintetizm belgilari yaqqol sezilib turadi; ular, shuningdek, grammatik jins, kelishik, son kategoriyalarining miqdori va qoʻllanishi, sifat va feʼl turkumlaridagi oʻziga xosliklar bilan ham oʻzaro farqlanadi. Kontinental va orollardagi St. lugʻat tarkibi jihatidan ham muayyan farqlarga ega: norveg, shved, dan tillarida lotin, nemis, fransuz va ingliz tillaridan oʻzlashgan soʻzlar koʻplab uchrasa, island va farer tillarida bunday oʻzlashmalar oʻrniga oʻz soʻzlari mavjud. St. III—XI asrlarda, asosan, runik yozuvdan foydalangan. XII—XVI asrlarda [[runik yozuv]] oʻrnini astasekin lotin yozuvi egallay boshlagan. Hozirgi Skandinaviya tillarining barchasi lotin grafikasiga asoslangan alifbolarga ega. Lotin yozuvidagi eng qad. qoʻlyozmalar XII asrning 2-yarmiga taalluqli.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>60dx8wnu5giibgbwwf0ka7r0p3wudpq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269614</id>
      <parentid>6269613</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2192" sha1="gkw226pfyefonzrmfewqjtp9o1e0tck" xml:space="preserve">'''Skandinaviya tillari''' — [[german tillari]]ning shimoliy guruhchasi, dan (dat), [[Shved tili|shved]], [[Norveg tili|norveg]] (bukmol va nyunorsk variantlari), island, farer tillarini qamrab oladi. [[Daniya]] (jumladan, [[Farer orollari]]) va [[Shvetsiya]]da, [[Finlandiya]]ning gʻarbiy qismida, Norvegiya va Islandiyada, qisman, [[Kanada]] va AQShda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 20 mln. kishidan ortiq.

St. ilk yozma yodgorliklari III asrdan maʼlum boʻlgan va umumskandinav tili deb atalgan qarindosh lahjalar guruhidan kelib chiqqan. Ularning oʻzaro farqlanishi va alohida tillar paydo boʻlishi IX—XI asrlarda boshlanib, XV asr oʻrtalarida nihoyasiga yetgan. Shu bilan birga, muayyan oʻxshash va farqli jihatlari boʻyicha St.ning 2 ta tarqalish mintaqasi: kontinental (dan, norveg va shved tillari) va orollar (island va farer tillari) mintaqasi mavjud boʻlgan.

Hozirgi St. oʻxshashlik asosida bir guruhni tashkil eteada, ular tilning barcha sathlarida muayyan farqlarga ega. Mas, fonologik jihatdan shved va norveg tillari juda yaqin boʻlib, musiqiy urgʻuga ega boʻlsa, dan tilida ayrim undoshlarning unlilarga yaqinlashuvi kuzatiladi, island va farer tillarida esa urkusiz unlilar reduksiyasi uchramaydi. Morfologik jihatdan dan, shved, norveg tillarida analitizm belgilari, island va farer tillarida eyea sintetizm belgilari yaqqol sezilib turadi; ular, shuningdek, grammatik jins, kelishik, son kategoriyalarining miqdori va qoʻllanishi, sifat va feʼl turkumlaridagi oʻziga xosliklar bilan ham oʻzaro farqlanadi. Kontinental va orollardagi St. lugʻat tarkibi jihatidan ham muayyan farqlarga ega: norveg, shved, dan tillarida lotin, nemis, fransuz va ingliz tillaridan oʻzlashgan soʻzlar koʻplab uchrasa, island va farer tillarida bunday oʻzlashmalar oʻrniga oʻz soʻzlari mavjud. St. III—XI asrlarda, asosan, runik yozuvdan foydalangan. XII—XVI asrlarda [[runik yozuv]] oʻrnini astasekin lotin yozuvi egallay boshlagan. Hozirgi Skandinaviya tillarining barchasi lotin grafikasiga asoslangan alifbolarga ega. Lotin yozuvidagi eng qad. qoʻlyozmalar XII asrning 2-yarmiga taalluqli.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>gkw226pfyefonzrmfewqjtp9o1e0tck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Som tillari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>573077</id>
    <revision>
      <id>6269638</id>
      <parentid>6180172</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4070" sha1="jj2c41c8mktfvih9vf62roeth5ilw0k" xml:space="preserve">[[Fayl:Semitic 1st AD.svg|thumb]]
'''Som tillari''' — [[Som-hom tillari|som-hom (afroosiyo) tillari]] makrooilasining bir tarmogʻi; [[Gʻarbiy Osiyo]]&lt;nowiki/&gt;da va Afrikada Sahroi Kabirning shim. tomonlarida (jumladan, barcha arab mamlakatlarida, [[Isroil]], [[Efiopiya]], [[Eritreya]], [[Somali]], [[Jibuti]], [[Turkiya]], [[Malta]] davlatlarida, qisman [[Mali]], [[Chad]], [[Keniya]], [[Gruziya]], [[Ozarbayjon]], [[Armaniston]]ning ayrim hududlarida, [[AQSH]] va [[Janubiy Afrika Respublikasi|Janubiy Afrikada]]) tarqalgan tillar. Bu tillarda 230 mln. dan ortiq kishi soʻzlashadi. Som tillari quyidagi guruhlarga boʻlinadi: shim.sharqiy ([[ossuriy]] va [[bobil]] lahjalariga ega boʻlgan oʻlik [[akkad tili]]); [[shim.gʻarbiy]] (jonli tillar: [[ivrit]] va [[Suriya]], [[Eron]], [[Iroq]], [[Turkiya]] va boshqa hududlardagi yangi [[oromiy lahjalari]] [[ulik tillar]]: [[amori]], [[ugarit]], [[xanaan]], [[qad. yahudiy tillari]], [[oromiy]] laxjalari, [[palmira]], [[nabotiy]], [[falastin tillari]] va boshqalar); jan.markaziy (bir-biridan kuchli farq qiluvchi soʻzlashuv lahjalari boʻlgan [[arab tili]] hamda [[Malta]] o.dagi [[malta tili]]); jan.chekka (jonli tillar: [[mehriy]], [[jibboliy]], [[soʻqoʻtra]] va bir qancha oʻlik tillar); [[efiopsom]] (jonli tillar: [[tigray]], [[tigre]], [[amhara]], [[argobba]]; oʻlik tillar: [[mine]], [[sabe]], [[kataban]], [[efiop]]). Keyingi 3 ta guruh baʼzi adabiyotlarda „janubiy“ yoki „jan.gʻarbiy“ deb ham ataladi.

St. ning qad. fonetik tizimi [[arab]] tilida yaxshi saqlangan. Bu tillarda unlilar soni cheklangan: asosan choʻziq a, i, u va qisqa a, i, u. Feʼllar va ular asosidagi nomlarning oʻzaklari, asosan, undoshlardan (3 ta, baʼzan oʻzlashma soʻzlarda undan ortiqroq) tashkil topadi va u, asosiy lugʻaviy maʼnoni bildiradi; qisqa unlilarni ifodalovchi ostust belgilarining oʻrin almashuvlari, suffiks, prefiks va infikslar maʼnoni muayyanlashtirish va grammatik kategoriyalarni ifodalash uchun xizmat qiladi. Maye. arabcha „ktb“ oʻzagidan quyidagilarni oʻqish mumkin: „kataba“ — u yezdi, „kutiba“— yozildi, „aktaba“ — yozdirdi: „kotib“ — yozuvchi, mirza, „kitob“ — xat yoki kitob, „maktab“ — yozish joyi va vaqti, maktab va boshqa St. da feʼllardagi nisbatlar, baʼzan mayllar, bir qator maʼno nozikliklari „bob“ (arab.navʼ; boshqa tillarda oʻzak, asos tushunchalariga toʻgʻri keladi)lar orqali ifodalanadi. Boblar feʼlning dastlabki maʼnosini u yoki bu darajada oʻzgartiradi. Soʻz yasalishi ham, asosan, unli va undoshlarning oʻrin almashuvi va qisman affiksatsiya orqali amalga oshadi. Odatdagi soʻz tartibi: kesim, ega, toʻldiruvchi; aniqlovchi doimo anikdanmishdan keyin turadi. St. da barbar, kushit, roman, turkiy, yunon tillaridan oʻzlashgan soʻzlar uchraydi.

St. ning eng qad. yodgorliklari akkad tilidagi mixxat yozuvlari va miyer yozuvvdagi falastincha atoqli ismlar va joy nomlaridir (mil. av. 3—2ming yilliklar va mil. 1ming yillik); shuningdek, qad. yahudiy va ivrit tillarida (mil. av. &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrdan finikiy yozuvida), oromiy laxjalari, ayniqsa, suryoniy laxjasida (mil. av. &lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asr), efiop tilida (&lt;nowiki&gt;IV—XX&lt;/nowiki&gt; asrlar, boʻgʻinli efiop yozuvida) ham koʻplab yozma manbalar mavjud. Arab tilida juda boy adabiyot saqlangan (&lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrdan arab yozuvida). Ugarit, finikiypuna, mine, kataban tillarida ham mil. av. 14—13 va mil. &lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrlarga oid matnlar saqlanganligi maʼlum. St. dan arab tili — oromiy yozuvidan kelib chiqqan [[Arab tili yozuvi|arab yozuvidan]], [[ivrit]] — anʼanaviy qad. yahudiy yozuvidan, [[amhara]] va [[tifay]] tillari — boʻgʻinli efiop yozuviga asoslangan oʻz yozuvlaridan, malta tili esa login alifbosi asosidagi yozuvdan foydalanadi.

== Adabiyot ==
* Krimskiy A. Ye., Semitskiye yaziki i narodi, 2izd., ch. 23, M., 1909—12; Grande B. M., Kurs arabskoy grammatiki v sravnitelnoistoricheskom osveshenii, M., 1963.

Abduvahob Madvaliyev.

{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Som tillari|*]]</text>
      <sha1>jj2c41c8mktfvih9vf62roeth5ilw0k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269639</id>
      <parentid>6269638</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4069" sha1="blzun0hxood3rv8dxmmxm82e2sbnkkz" xml:space="preserve">[[Fayl:Semitic 1st AD.svg|thumb]]
'''Som tillari''' — [[Som-hom tillari|som-hom (afroosiyo) tillari] makrooilasining bir tarmogʻi; [[Gʻarbiy Osiyo]]&lt;nowiki/&gt;da va Afrikada Sahroi Kabirning shim. tomonlarida (jumladan, barcha arab mamlakatlarida, [[Isroil]], [[Efiopiya]], [[Eritreya]], [[Somali]], [[Jibuti]], [[Turkiya]], [[Malta]] davlatlarida, qisman [[Mali]], [[Chad]], [[Keniya]], [[Gruziya]], [[Ozarbayjon]], [[Armaniston]]ning ayrim hududlarida, [[AQSH]] va [[Janubiy Afrika Respublikasi|Janubiy Afrikada]]) tarqalgan tillar. Bu tillarda 230 mln. dan ortiq kishi soʻzlashadi. Som tillari quyidagi guruhlarga boʻlinadi: shim.sharqiy ([[ossuriy]] va [[bobil]] lahjalariga ega boʻlgan oʻlik [[akkad tili]]); [[shim.gʻarbiy]] (jonli tillar: [[ivrit]] va [[Suriya]], [[Eron]], [[Iroq]], [[Turkiya]] va boshqa hududlardagi yangi [[oromiy lahjalari]] [[ulik tillar]]: [[amori]], [[ugarit]], [[xanaan]], [[qad. yahudiy tillari]], [[oromiy]] laxjalari, [[palmira]], [[nabotiy]], [[falastin tillari]] va boshqalar); jan.markaziy (bir-biridan kuchli farq qiluvchi soʻzlashuv lahjalari boʻlgan [[arab tili]] hamda [[Malta]] o.dagi [[malta tili]]); jan.chekka (jonli tillar: [[mehriy]], [[jibboliy]], [[soʻqoʻtra]] va bir qancha oʻlik tillar); [[efiopsom]] (jonli tillar: [[tigray]], [[tigre]], [[amhara]], [[argobba]]; oʻlik tillar: [[mine]], [[sabe]], [[kataban]], [[efiop]]). Keyingi 3 ta guruh baʼzi adabiyotlarda „janubiy“ yoki „jan.gʻarbiy“ deb ham ataladi.

St. ning qad. fonetik tizimi [[arab]] tilida yaxshi saqlangan. Bu tillarda unlilar soni cheklangan: asosan choʻziq a, i, u va qisqa a, i, u. Feʼllar va ular asosidagi nomlarning oʻzaklari, asosan, undoshlardan (3 ta, baʼzan oʻzlashma soʻzlarda undan ortiqroq) tashkil topadi va u, asosiy lugʻaviy maʼnoni bildiradi; qisqa unlilarni ifodalovchi ostust belgilarining oʻrin almashuvlari, suffiks, prefiks va infikslar maʼnoni muayyanlashtirish va grammatik kategoriyalarni ifodalash uchun xizmat qiladi. Maye. arabcha „ktb“ oʻzagidan quyidagilarni oʻqish mumkin: „kataba“ — u yezdi, „kutiba“— yozildi, „aktaba“ — yozdirdi: „kotib“ — yozuvchi, mirza, „kitob“ — xat yoki kitob, „maktab“ — yozish joyi va vaqti, maktab va boshqa St. da feʼllardagi nisbatlar, baʼzan mayllar, bir qator maʼno nozikliklari „bob“ (arab.navʼ; boshqa tillarda oʻzak, asos tushunchalariga toʻgʻri keladi)lar orqali ifodalanadi. Boblar feʼlning dastlabki maʼnosini u yoki bu darajada oʻzgartiradi. Soʻz yasalishi ham, asosan, unli va undoshlarning oʻrin almashuvi va qisman affiksatsiya orqali amalga oshadi. Odatdagi soʻz tartibi: kesim, ega, toʻldiruvchi; aniqlovchi doimo anikdanmishdan keyin turadi. St. da barbar, kushit, roman, turkiy, yunon tillaridan oʻzlashgan soʻzlar uchraydi.

St. ning eng qad. yodgorliklari akkad tilidagi mixxat yozuvlari va miyer yozuvvdagi falastincha atoqli ismlar va joy nomlaridir (mil. av. 3—2ming yilliklar va mil. 1ming yillik); shuningdek, qad. yahudiy va ivrit tillarida (mil. av. &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrdan finikiy yozuvida), oromiy laxjalari, ayniqsa, suryoniy laxjasida (mil. av. &lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asr), efiop tilida (&lt;nowiki&gt;IV—XX&lt;/nowiki&gt; asrlar, boʻgʻinli efiop yozuvida) ham koʻplab yozma manbalar mavjud. Arab tilida juda boy adabiyot saqlangan (&lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrdan arab yozuvida). Ugarit, finikiypuna, mine, kataban tillarida ham mil. av. 14—13 va mil. &lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrlarga oid matnlar saqlanganligi maʼlum. St. dan arab tili — oromiy yozuvidan kelib chiqqan [[Arab tili yozuvi|arab yozuvidan]], [[ivrit]] — anʼanaviy qad. yahudiy yozuvidan, [[amhara]] va [[tifay]] tillari — boʻgʻinli efiop yozuviga asoslangan oʻz yozuvlaridan, malta tili esa login alifbosi asosidagi yozuvdan foydalanadi.

== Adabiyot ==
* Krimskiy A. Ye., Semitskiye yaziki i narodi, 2izd., ch. 23, M., 1909—12; Grande B. M., Kurs arabskoy grammatiki v sravnitelnoistoricheskom osveshenii, M., 1963.

Abduvahob Madvaliyev.

{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Som tillari|*]]</text>
      <sha1>blzun0hxood3rv8dxmmxm82e2sbnkkz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269640</id>
      <parentid>6269639</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4071" sha1="83ccs7zno25lpgsi7e9kfuq5hd6siem" xml:space="preserve">[[Fayl:Semitic 1st AD.svg|thumb]]
'''Som tillari''' — [[Som-hom tillari|som-hom (afroosiyo) tillari]]

makrooilasining bir tarmogʻi; [[Gʻarbiy Osiyo]]&lt;nowiki/&gt;da va Afrikada Sahroi Kabirning shim. tomonlarida (jumladan, barcha arab mamlakatlarida, [[Isroil]], [[Efiopiya]], [[Eritreya]], [[Somali]], [[Jibuti]], [[Turkiya]], [[Malta]] davlatlarida, qisman [[Mali]], [[Chad]], [[Keniya]], [[Gruziya]], [[Ozarbayjon]], [[Armaniston]]ning ayrim hududlarida, [[AQSH]] va [[Janubiy Afrika Respublikasi|Janubiy Afrikada]]) tarqalgan tillar. Bu tillarda 230 mln. dan ortiq kishi soʻzlashadi. Som tillari quyidagi guruhlarga boʻlinadi: shim.sharqiy ([[ossuriy]] va [[bobil]] lahjalariga ega boʻlgan oʻlik [[akkad tili]]); [[shim.gʻarbiy]] (jonli tillar: [[ivrit]] va [[Suriya]], [[Eron]], [[Iroq]], [[Turkiya]] va boshqa hududlardagi yangi [[oromiy lahjalari]] [[ulik tillar]]: [[amori]], [[ugarit]], [[xanaan]], [[qad. yahudiy tillari]], [[oromiy]] laxjalari, [[palmira]], [[nabotiy]], [[falastin tillari]] va boshqalar); jan.markaziy (bir-biridan kuchli farq qiluvchi soʻzlashuv lahjalari boʻlgan [[arab tili]] hamda [[Malta]] o.dagi [[malta tili]]); jan.chekka (jonli tillar: [[mehriy]], [[jibboliy]], [[soʻqoʻtra]] va bir qancha oʻlik tillar); [[efiopsom]] (jonli tillar: [[tigray]], [[tigre]], [[amhara]], [[argobba]]; oʻlik tillar: [[mine]], [[sabe]], [[kataban]], [[efiop]]). Keyingi 3 ta guruh baʼzi adabiyotlarda „janubiy“ yoki „jan.gʻarbiy“ deb ham ataladi.

St. ning qad. fonetik tizimi [[arab]] tilida yaxshi saqlangan. Bu tillarda unlilar soni cheklangan: asosan choʻziq a, i, u va qisqa a, i, u. Feʼllar va ular asosidagi nomlarning oʻzaklari, asosan, undoshlardan (3 ta, baʼzan oʻzlashma soʻzlarda undan ortiqroq) tashkil topadi va u, asosiy lugʻaviy maʼnoni bildiradi; qisqa unlilarni ifodalovchi ostust belgilarining oʻrin almashuvlari, suffiks, prefiks va infikslar maʼnoni muayyanlashtirish va grammatik kategoriyalarni ifodalash uchun xizmat qiladi. Maye. arabcha „ktb“ oʻzagidan quyidagilarni oʻqish mumkin: „kataba“ — u yezdi, „kutiba“— yozildi, „aktaba“ — yozdirdi: „kotib“ — yozuvchi, mirza, „kitob“ — xat yoki kitob, „maktab“ — yozish joyi va vaqti, maktab va boshqa St. da feʼllardagi nisbatlar, baʼzan mayllar, bir qator maʼno nozikliklari „bob“ (arab.navʼ; boshqa tillarda oʻzak, asos tushunchalariga toʻgʻri keladi)lar orqali ifodalanadi. Boblar feʼlning dastlabki maʼnosini u yoki bu darajada oʻzgartiradi. Soʻz yasalishi ham, asosan, unli va undoshlarning oʻrin almashuvi va qisman affiksatsiya orqali amalga oshadi. Odatdagi soʻz tartibi: kesim, ega, toʻldiruvchi; aniqlovchi doimo anikdanmishdan keyin turadi. St. da barbar, kushit, roman, turkiy, yunon tillaridan oʻzlashgan soʻzlar uchraydi.

St. ning eng qad. yodgorliklari akkad tilidagi mixxat yozuvlari va miyer yozuvvdagi falastincha atoqli ismlar va joy nomlaridir (mil. av. 3—2ming yilliklar va mil. 1ming yillik); shuningdek, qad. yahudiy va ivrit tillarida (mil. av. &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrdan finikiy yozuvida), oromiy laxjalari, ayniqsa, suryoniy laxjasida (mil. av. &lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asr), efiop tilida (&lt;nowiki&gt;IV—XX&lt;/nowiki&gt; asrlar, boʻgʻinli efiop yozuvida) ham koʻplab yozma manbalar mavjud. Arab tilida juda boy adabiyot saqlangan (&lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrdan arab yozuvida). Ugarit, finikiypuna, mine, kataban tillarida ham mil. av. 14—13 va mil. &lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrlarga oid matnlar saqlanganligi maʼlum. St. dan arab tili — oromiy yozuvidan kelib chiqqan [[Arab tili yozuvi|arab yozuvidan]], [[ivrit]] — anʼanaviy qad. yahudiy yozuvidan, [[amhara]] va [[tifay]] tillari — boʻgʻinli efiop yozuviga asoslangan oʻz yozuvlaridan, malta tili esa login alifbosi asosidagi yozuvdan foydalanadi.

== Adabiyot ==
* Krimskiy A. Ye., Semitskiye yaziki i narodi, 2izd., ch. 23, M., 1909—12; Grande B. M., Kurs arabskoy grammatiki v sravnitelnoistoricheskom osveshenii, M., 1963.

Abduvahob Madvaliyev.

{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Som tillari|*]]</text>
      <sha1>83ccs7zno25lpgsi7e9kfuq5hd6siem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269641</id>
      <parentid>6269640</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4070" sha1="468sh9rlgfz7q181817gybxsvl9e99u" xml:space="preserve">[[Fayl:Semitic 1st AD.svg|thumb]]
'''Som tillari''' — [[Som-hom tillari|som-hom (afroosiyo) tillari]]
makrooilasining bir tarmogʻi; [[Gʻarbiy Osiyo]]&lt;nowiki/&gt;da va Afrikada Sahroi Kabirning shim. tomonlarida (jumladan, barcha arab mamlakatlarida, [[Isroil]], [[Efiopiya]], [[Eritreya]], [[Somali]], [[Jibuti]], [[Turkiya]], [[Malta]] davlatlarida, qisman [[Mali]], [[Chad]], [[Keniya]], [[Gruziya]], [[Ozarbayjon]], [[Armaniston]]ning ayrim hududlarida, [[AQSH]] va [[Janubiy Afrika Respublikasi|Janubiy Afrikada]]) tarqalgan tillar. Bu tillarda 230 mln. dan ortiq kishi soʻzlashadi. Som tillari quyidagi guruhlarga boʻlinadi: shim.sharqiy ([[ossuriy]] va [[bobil]] lahjalariga ega boʻlgan oʻlik [[akkad tili]]); [[shim.gʻarbiy]] (jonli tillar: [[ivrit]] va [[Suriya]], [[Eron]], [[Iroq]], [[Turkiya]] va boshqa hududlardagi yangi [[oromiy lahjalari]] [[ulik tillar]]: [[amori]], [[ugarit]], [[xanaan]], [[qad. yahudiy tillari]], [[oromiy]] laxjalari, [[palmira]], [[nabotiy]], [[falastin tillari]] va boshqalar); jan.markaziy (bir-biridan kuchli farq qiluvchi soʻzlashuv lahjalari boʻlgan [[arab tili]] hamda [[Malta]] o.dagi [[malta tili]]); jan.chekka (jonli tillar: [[mehriy]], [[jibboliy]], [[soʻqoʻtra]] va bir qancha oʻlik tillar); [[efiopsom]] (jonli tillar: [[tigray]], [[tigre]], [[amhara]], [[argobba]]; oʻlik tillar: [[mine]], [[sabe]], [[kataban]], [[efiop]]). Keyingi 3 ta guruh baʼzi adabiyotlarda „janubiy“ yoki „jan.gʻarbiy“ deb ham ataladi.

St. ning qad. fonetik tizimi [[arab]] tilida yaxshi saqlangan. Bu tillarda unlilar soni cheklangan: asosan choʻziq a, i, u va qisqa a, i, u. Feʼllar va ular asosidagi nomlarning oʻzaklari, asosan, undoshlardan (3 ta, baʼzan oʻzlashma soʻzlarda undan ortiqroq) tashkil topadi va u, asosiy lugʻaviy maʼnoni bildiradi; qisqa unlilarni ifodalovchi ostust belgilarining oʻrin almashuvlari, suffiks, prefiks va infikslar maʼnoni muayyanlashtirish va grammatik kategoriyalarni ifodalash uchun xizmat qiladi. Maye. arabcha „ktb“ oʻzagidan quyidagilarni oʻqish mumkin: „kataba“ — u yezdi, „kutiba“— yozildi, „aktaba“ — yozdirdi: „kotib“ — yozuvchi, mirza, „kitob“ — xat yoki kitob, „maktab“ — yozish joyi va vaqti, maktab va boshqa St. da feʼllardagi nisbatlar, baʼzan mayllar, bir qator maʼno nozikliklari „bob“ (arab.navʼ; boshqa tillarda oʻzak, asos tushunchalariga toʻgʻri keladi)lar orqali ifodalanadi. Boblar feʼlning dastlabki maʼnosini u yoki bu darajada oʻzgartiradi. Soʻz yasalishi ham, asosan, unli va undoshlarning oʻrin almashuvi va qisman affiksatsiya orqali amalga oshadi. Odatdagi soʻz tartibi: kesim, ega, toʻldiruvchi; aniqlovchi doimo anikdanmishdan keyin turadi. St. da barbar, kushit, roman, turkiy, yunon tillaridan oʻzlashgan soʻzlar uchraydi.

St. ning eng qad. yodgorliklari akkad tilidagi mixxat yozuvlari va miyer yozuvvdagi falastincha atoqli ismlar va joy nomlaridir (mil. av. 3—2ming yilliklar va mil. 1ming yillik); shuningdek, qad. yahudiy va ivrit tillarida (mil. av. &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrdan finikiy yozuvida), oromiy laxjalari, ayniqsa, suryoniy laxjasida (mil. av. &lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asr), efiop tilida (&lt;nowiki&gt;IV—XX&lt;/nowiki&gt; asrlar, boʻgʻinli efiop yozuvida) ham koʻplab yozma manbalar mavjud. Arab tilida juda boy adabiyot saqlangan (&lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrdan arab yozuvida). Ugarit, finikiypuna, mine, kataban tillarida ham mil. av. 14—13 va mil. &lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrlarga oid matnlar saqlanganligi maʼlum. St. dan arab tili — oromiy yozuvidan kelib chiqqan [[Arab tili yozuvi|arab yozuvidan]], [[ivrit]] — anʼanaviy qad. yahudiy yozuvidan, [[amhara]] va [[tifay]] tillari — boʻgʻinli efiop yozuviga asoslangan oʻz yozuvlaridan, malta tili esa login alifbosi asosidagi yozuvdan foydalanadi.

== Adabiyot ==
* Krimskiy A. Ye., Semitskiye yaziki i narodi, 2izd., ch. 23, M., 1909—12; Grande B. M., Kurs arabskoy grammatiki v sravnitelnoistoricheskom osveshenii, M., 1963.

Abduvahob Madvaliyev.

{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Som tillari|*]]</text>
      <sha1>468sh9rlgfz7q181817gybxsvl9e99u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269642</id>
      <parentid>6269641</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4071" sha1="q3ix5fdfzduij6f8usfb82katpp30tk" xml:space="preserve">[[Fayl:Semitic 1st AD.svg|thumb]]

'''Som tillari''' — [[Som-hom tillari|som-hom (afroosiyo) tillari]]
makrooilasining bir tarmogʻi; [[Gʻarbiy Osiyo]]&lt;nowiki/&gt;da va Afrikada Sahroi Kabirning shim. tomonlarida (jumladan, barcha arab mamlakatlarida, [[Isroil]], [[Efiopiya]], [[Eritreya]], [[Somali]], [[Jibuti]], [[Turkiya]], [[Malta]] davlatlarida, qisman [[Mali]], [[Chad]], [[Keniya]], [[Gruziya]], [[Ozarbayjon]], [[Armaniston]]ning ayrim hududlarida, [[AQSH]] va [[Janubiy Afrika Respublikasi|Janubiy Afrikada]]) tarqalgan tillar. Bu tillarda 230 mln. dan ortiq kishi soʻzlashadi. Som tillari quyidagi guruhlarga boʻlinadi: shim.sharqiy ([[ossuriy]] va [[bobil]] lahjalariga ega boʻlgan oʻlik [[akkad tili]]); [[shim.gʻarbiy]] (jonli tillar: [[ivrit]] va [[Suriya]], [[Eron]], [[Iroq]], [[Turkiya]] va boshqa hududlardagi yangi [[oromiy lahjalari]] [[ulik tillar]]: [[amori]], [[ugarit]], [[xanaan]], [[qad. yahudiy tillari]], [[oromiy]] laxjalari, [[palmira]], [[nabotiy]], [[falastin tillari]] va boshqalar); jan.markaziy (bir-biridan kuchli farq qiluvchi soʻzlashuv lahjalari boʻlgan [[arab tili]] hamda [[Malta]] o.dagi [[malta tili]]); jan.chekka (jonli tillar: [[mehriy]], [[jibboliy]], [[soʻqoʻtra]] va bir qancha oʻlik tillar); [[efiopsom]] (jonli tillar: [[tigray]], [[tigre]], [[amhara]], [[argobba]]; oʻlik tillar: [[mine]], [[sabe]], [[kataban]], [[efiop]]). Keyingi 3 ta guruh baʼzi adabiyotlarda „janubiy“ yoki „jan.gʻarbiy“ deb ham ataladi.

St. ning qad. fonetik tizimi [[arab]] tilida yaxshi saqlangan. Bu tillarda unlilar soni cheklangan: asosan choʻziq a, i, u va qisqa a, i, u. Feʼllar va ular asosidagi nomlarning oʻzaklari, asosan, undoshlardan (3 ta, baʼzan oʻzlashma soʻzlarda undan ortiqroq) tashkil topadi va u, asosiy lugʻaviy maʼnoni bildiradi; qisqa unlilarni ifodalovchi ostust belgilarining oʻrin almashuvlari, suffiks, prefiks va infikslar maʼnoni muayyanlashtirish va grammatik kategoriyalarni ifodalash uchun xizmat qiladi. Maye. arabcha „ktb“ oʻzagidan quyidagilarni oʻqish mumkin: „kataba“ — u yezdi, „kutiba“— yozildi, „aktaba“ — yozdirdi: „kotib“ — yozuvchi, mirza, „kitob“ — xat yoki kitob, „maktab“ — yozish joyi va vaqti, maktab va boshqa St. da feʼllardagi nisbatlar, baʼzan mayllar, bir qator maʼno nozikliklari „bob“ (arab.navʼ; boshqa tillarda oʻzak, asos tushunchalariga toʻgʻri keladi)lar orqali ifodalanadi. Boblar feʼlning dastlabki maʼnosini u yoki bu darajada oʻzgartiradi. Soʻz yasalishi ham, asosan, unli va undoshlarning oʻrin almashuvi va qisman affiksatsiya orqali amalga oshadi. Odatdagi soʻz tartibi: kesim, ega, toʻldiruvchi; aniqlovchi doimo anikdanmishdan keyin turadi. St. da barbar, kushit, roman, turkiy, yunon tillaridan oʻzlashgan soʻzlar uchraydi.

St. ning eng qad. yodgorliklari akkad tilidagi mixxat yozuvlari va miyer yozuvvdagi falastincha atoqli ismlar va joy nomlaridir (mil. av. 3—2ming yilliklar va mil. 1ming yillik); shuningdek, qad. yahudiy va ivrit tillarida (mil. av. &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrdan finikiy yozuvida), oromiy laxjalari, ayniqsa, suryoniy laxjasida (mil. av. &lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asr), efiop tilida (&lt;nowiki&gt;IV—XX&lt;/nowiki&gt; asrlar, boʻgʻinli efiop yozuvida) ham koʻplab yozma manbalar mavjud. Arab tilida juda boy adabiyot saqlangan (&lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrdan arab yozuvida). Ugarit, finikiypuna, mine, kataban tillarida ham mil. av. 14—13 va mil. &lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrlarga oid matnlar saqlanganligi maʼlum. St. dan arab tili — oromiy yozuvidan kelib chiqqan [[Arab tili yozuvi|arab yozuvidan]], [[ivrit]] — anʼanaviy qad. yahudiy yozuvidan, [[amhara]] va [[tifay]] tillari — boʻgʻinli efiop yozuviga asoslangan oʻz yozuvlaridan, malta tili esa login alifbosi asosidagi yozuvdan foydalanadi.

== Adabiyot ==
* Krimskiy A. Ye., Semitskiye yaziki i narodi, 2izd., ch. 23, M., 1909—12; Grande B. M., Kurs arabskoy grammatiki v sravnitelnoistoricheskom osveshenii, M., 1963.

Abduvahob Madvaliyev.

{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Som tillari|*]]</text>
      <sha1>q3ix5fdfzduij6f8usfb82katpp30tk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269643</id>
      <parentid>6269642</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4062" sha1="q7n7smfhmw9ty6fkmxtyvq0q9rcouof" xml:space="preserve">[[Fayl:Semitic 1st AD.svg|thumb]]

'''Som tillari''' — [[Som-hom tillari|som-hom (afroosiyo) tillari]]
makrooilasining bir tarmogʻi; [[Gʻarbiy Osiyo]]da va Afrikada Sahroi Kabirning shim. tomonlarida (jumladan, barcha arab mamlakatlarida, [[Isroil]], [[Efiopiya]], [[Eritreya]], [[Somali]], [[Jibuti]], [[Turkiya]], [[Malta]] davlatlarida, qisman [[Mali]], [[Chad]], [[Keniya]], [[Gruziya]], [[Ozarbayjon]], [[Armaniston]]ning ayrim hududlarida, [[AQSH]] va [[Janubiy Afrika Respublikasi|Janubiy Afrikada]]) tarqalgan tillar. Bu tillarda 230 mln. dan ortiq kishi soʻzlashadi. Som tillari quyidagi guruhlarga boʻlinadi: shim.sharqiy ([[ossuriy]] va [[bobil]] lahjalariga ega boʻlgan oʻlik [[akkad tili]]); [[shim.gʻarbiy]] (jonli tillar: [[ivrit]] va [[Suriya]], [[Eron]], [[Iroq]], [[Turkiya]] va boshqa hududlardagi yangi [[oromiy lahjalari]] [[ulik tillar]]: [[amori]], [[ugarit]], [[xanaan]], [[qad. yahudiy tillari]], [[oromiy]] laxjalari, [[palmira]], [[nabotiy]], [[falastin tillari]] va boshqalar); jan.markaziy (bir-biridan kuchli farq qiluvchi soʻzlashuv lahjalari boʻlgan [[arab tili]] hamda [[Malta]] o.dagi [[malta tili]]); jan.chekka (jonli tillar: [[mehriy]], [[jibboliy]], [[soʻqoʻtra]] va bir qancha oʻlik tillar); [[efiopsom]] (jonli tillar: [[tigray]], [[tigre]], [[amhara]], [[argobba]]; oʻlik tillar: [[mine]], [[sabe]], [[kataban]], [[efiop]]). Keyingi 3 ta guruh baʼzi adabiyotlarda „janubiy“ yoki „jan.gʻarbiy“ deb ham ataladi.

St. ning qad. fonetik tizimi [[arab]] tilida yaxshi saqlangan. Bu tillarda unlilar soni cheklangan: asosan choʻziq a, i, u va qisqa a, i, u. Feʼllar va ular asosidagi nomlarning oʻzaklari, asosan, undoshlardan (3 ta, baʼzan oʻzlashma soʻzlarda undan ortiqroq) tashkil topadi va u, asosiy lugʻaviy maʼnoni bildiradi; qisqa unlilarni ifodalovchi ostust belgilarining oʻrin almashuvlari, suffiks, prefiks va infikslar maʼnoni muayyanlashtirish va grammatik kategoriyalarni ifodalash uchun xizmat qiladi. Maye. arabcha „ktb“ oʻzagidan quyidagilarni oʻqish mumkin: „kataba“ — u yezdi, „kutiba“— yozildi, „aktaba“ — yozdirdi: „kotib“ — yozuvchi, mirza, „kitob“ — xat yoki kitob, „maktab“ — yozish joyi va vaqti, maktab va boshqa St. da feʼllardagi nisbatlar, baʼzan mayllar, bir qator maʼno nozikliklari „bob“ (arab.navʼ; boshqa tillarda oʻzak, asos tushunchalariga toʻgʻri keladi)lar orqali ifodalanadi. Boblar feʼlning dastlabki maʼnosini u yoki bu darajada oʻzgartiradi. Soʻz yasalishi ham, asosan, unli va undoshlarning oʻrin almashuvi va qisman affiksatsiya orqali amalga oshadi. Odatdagi soʻz tartibi: kesim, ega, toʻldiruvchi; aniqlovchi doimo anikdanmishdan keyin turadi. St. da barbar, kushit, roman, turkiy, yunon tillaridan oʻzlashgan soʻzlar uchraydi.

St. ning eng qad. yodgorliklari akkad tilidagi mixxat yozuvlari va miyer yozuvvdagi falastincha atoqli ismlar va joy nomlaridir (mil. av. 3—2ming yilliklar va mil. 1ming yillik); shuningdek, qad. yahudiy va ivrit tillarida (mil. av. &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrdan finikiy yozuvida), oromiy laxjalari, ayniqsa, suryoniy laxjasida (mil. av. &lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asr), efiop tilida (&lt;nowiki&gt;IV—XX&lt;/nowiki&gt; asrlar, boʻgʻinli efiop yozuvida) ham koʻplab yozma manbalar mavjud. Arab tilida juda boy adabiyot saqlangan (&lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrdan arab yozuvida). Ugarit, finikiypuna, mine, kataban tillarida ham mil. av. 14—13 va mil. &lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrlarga oid matnlar saqlanganligi maʼlum. St. dan arab tili — oromiy yozuvidan kelib chiqqan [[Arab tili yozuvi|arab yozuvidan]], [[ivrit]] — anʼanaviy qad. yahudiy yozuvidan, [[amhara]] va [[tifay]] tillari — boʻgʻinli efiop yozuviga asoslangan oʻz yozuvlaridan, malta tili esa login alifbosi asosidagi yozuvdan foydalanadi.

== Adabiyot ==
* Krimskiy A. Ye., Semitskiye yaziki i narodi, 2izd., ch. 23, M., 1909—12; Grande B. M., Kurs arabskoy grammatiki v sravnitelnoistoricheskom osveshenii, M., 1963.

Abduvahob Madvaliyev.

{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Som tillari|*]]</text>
      <sha1>q7n7smfhmw9ty6fkmxtyvq0q9rcouof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269644</id>
      <parentid>6269643</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4065" sha1="tpxqrwd596bthd9uk1spyaj5fpviji2" xml:space="preserve">[[Fayl:Semitic 1st AD.svg|thumb]]

'''Som tillari''' — [[Som-hom tillari|som-hom (afroosiyo) tillari]]
makrooilasining bir tarmogʻi; [[Gʻarbiy Osiyo]]da va Afrikada Sahroi Kabirning shimoliy tomonlarida (jumladan, barcha arab mamlakatlarida, [[Isroil]], [[Efiopiya]], [[Eritreya]], [[Somali]], [[Jibuti]], [[Turkiya]], [[Malta]] davlatlarida, qisman [[Mali]], [[Chad]], [[Keniya]], [[Gruziya]], [[Ozarbayjon]], [[Armaniston]]ning ayrim hududlarida, [[AQSH]] va [[Janubiy Afrika Respublikasi|Janubiy Afrikada]]) tarqalgan tillar. Bu tillarda 230 mln. dan ortiq kishi soʻzlashadi. Som tillari quyidagi guruhlarga boʻlinadi: shim.sharqiy ([[ossuriy]] va [[bobil]] lahjalariga ega boʻlgan oʻlik [[akkad tili]]); [[shim.gʻarbiy]] (jonli tillar: [[ivrit]] va [[Suriya]], [[Eron]], [[Iroq]], [[Turkiya]] va boshqa hududlardagi yangi [[oromiy lahjalari]] [[ulik tillar]]: [[amori]], [[ugarit]], [[xanaan]], [[qad. yahudiy tillari]], [[oromiy]] laxjalari, [[palmira]], [[nabotiy]], [[falastin tillari]] va boshqalar); jan.markaziy (bir-biridan kuchli farq qiluvchi soʻzlashuv lahjalari boʻlgan [[arab tili]] hamda [[Malta]] o.dagi [[malta tili]]); jan.chekka (jonli tillar: [[mehriy]], [[jibboliy]], [[soʻqoʻtra]] va bir qancha oʻlik tillar); [[efiopsom]] (jonli tillar: [[tigray]], [[tigre]], [[amhara]], [[argobba]]; oʻlik tillar: [[mine]], [[sabe]], [[kataban]], [[efiop]]). Keyingi 3 ta guruh baʼzi adabiyotlarda „janubiy“ yoki „jan.gʻarbiy“ deb ham ataladi.

St. ning qad. fonetik tizimi [[arab]] tilida yaxshi saqlangan. Bu tillarda unlilar soni cheklangan: asosan choʻziq a, i, u va qisqa a, i, u. Feʼllar va ular asosidagi nomlarning oʻzaklari, asosan, undoshlardan (3 ta, baʼzan oʻzlashma soʻzlarda undan ortiqroq) tashkil topadi va u, asosiy lugʻaviy maʼnoni bildiradi; qisqa unlilarni ifodalovchi ostust belgilarining oʻrin almashuvlari, suffiks, prefiks va infikslar maʼnoni muayyanlashtirish va grammatik kategoriyalarni ifodalash uchun xizmat qiladi. Maye. arabcha „ktb“ oʻzagidan quyidagilarni oʻqish mumkin: „kataba“ — u yezdi, „kutiba“— yozildi, „aktaba“ — yozdirdi: „kotib“ — yozuvchi, mirza, „kitob“ — xat yoki kitob, „maktab“ — yozish joyi va vaqti, maktab va boshqa St. da feʼllardagi nisbatlar, baʼzan mayllar, bir qator maʼno nozikliklari „bob“ (arab.navʼ; boshqa tillarda oʻzak, asos tushunchalariga toʻgʻri keladi)lar orqali ifodalanadi. Boblar feʼlning dastlabki maʼnosini u yoki bu darajada oʻzgartiradi. Soʻz yasalishi ham, asosan, unli va undoshlarning oʻrin almashuvi va qisman affiksatsiya orqali amalga oshadi. Odatdagi soʻz tartibi: kesim, ega, toʻldiruvchi; aniqlovchi doimo anikdanmishdan keyin turadi. St. da barbar, kushit, roman, turkiy, yunon tillaridan oʻzlashgan soʻzlar uchraydi.

St. ning eng qad. yodgorliklari akkad tilidagi mixxat yozuvlari va miyer yozuvvdagi falastincha atoqli ismlar va joy nomlaridir (mil. av. 3—2ming yilliklar va mil. 1ming yillik); shuningdek, qad. yahudiy va ivrit tillarida (mil. av. &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrdan finikiy yozuvida), oromiy laxjalari, ayniqsa, suryoniy laxjasida (mil. av. &lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asr), efiop tilida (&lt;nowiki&gt;IV—XX&lt;/nowiki&gt; asrlar, boʻgʻinli efiop yozuvida) ham koʻplab yozma manbalar mavjud. Arab tilida juda boy adabiyot saqlangan (&lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrdan arab yozuvida). Ugarit, finikiypuna, mine, kataban tillarida ham mil. av. 14—13 va mil. &lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrlarga oid matnlar saqlanganligi maʼlum. St. dan arab tili — oromiy yozuvidan kelib chiqqan [[Arab tili yozuvi|arab yozuvidan]], [[ivrit]] — anʼanaviy qad. yahudiy yozuvidan, [[amhara]] va [[tifay]] tillari — boʻgʻinli efiop yozuviga asoslangan oʻz yozuvlaridan, malta tili esa login alifbosi asosidagi yozuvdan foydalanadi.

== Adabiyot ==
* Krimskiy A. Ye., Semitskiye yaziki i narodi, 2izd., ch. 23, M., 1909—12; Grande B. M., Kurs arabskoy grammatiki v sravnitelnoistoricheskom osveshenii, M., 1963.

Abduvahob Madvaliyev.

{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Som tillari|*]]</text>
      <sha1>tpxqrwd596bthd9uk1spyaj5fpviji2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269645</id>
      <parentid>6269644</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4080" sha1="1glh66hyf02f4tutx5rw45ow2m1yszs" xml:space="preserve">[[Fayl:Semitic 1st AD.svg|thumb]]

'''Som tillari''' — [[Som-hom tillari|som-hom (afroosiyo) tillari]]
makrooilasining bir tarmogʻi; [[Gʻarbiy Osiyo]]da va Afrikada Sahroi Kabirning shimoliy tomonlarida (jumladan, barcha arab mamlakatlarida, [[Isroil]], [[Efiopiya]], [[Eritreya]], [[Somali]], [[Jibuti]], [[Turkiya]], [[Malta]] davlatlarida, qisman [[Mali]], [[Chad]], [[Keniya]], [[Gruziya]], [[Ozarbayjon]], [[Armaniston]]ning ayrim hududlarida, [[AQSH]] va [[Janubiy Afrika Respublikasi|Janubiy Afrikada]]) tarqalgan tillar. Bu tillarda 230 mln. dan ortiq kishi soʻzlashadi. Som tillari quyidagi guruhlarga boʻlinadi: shim.sharqiy ([[ossuriy]] va [[bobil]] lahjalariga ega boʻlgan oʻlik [[akkad tili]]); [[shim.gʻarbiy]] (jonli tillar: [[ivrit]] va [[Suriya]], [[Eron]], [[Iroq]], [[Turkiya]] va boshqa hududlardagi yangi [[oromiy lahjalari]] [[ulik tillar]]: [[amori]], [[ugarit]], [[xanaan]], [[qad. yahudiy tillari]], [[oromiy]] laxjalari, [[palmira]], [[nabotiy]], [[falastin tillari]] va boshqalar); jan.markaziy (bir-biridan kuchli farq qiluvchi soʻzlashuv lahjalari boʻlgan [[arab tili]] hamda [[Malta]] o.dagi [[malta tili]]); jan.chekka (jonli tillar: [[mehriy]], [[jibboliy]], [[soʻqoʻtra]] va bir qancha oʻlik tillar); [[efiopsom]] (jonli tillar: [[tigray]], [[tigre]], [[amhara]], [[argobba]]; oʻlik tillar: [[mine]], [[sabe]], [[kataban]], [[efiop]]). Keyingi 3 ta guruh baʼzi adabiyotlarda „janubiy“ yoki „jan.gʻarbiy“ deb ham ataladi.

St. ning qad. fonetik tizimi [[arab]] tilida yaxshi saqlangan. Bu tillarda unlilar soni cheklangan: asosan choʻziq a, i, u va qisqa a, i, u. Feʼllar va ular asosidagi nomlarning oʻzaklari, asosan, undoshlardan (3 ta, baʼzan oʻzlashma soʻzlarda undan ortiqroq) tashkil topadi va u, asosiy lugʻaviy maʼnoni bildiradi; qisqa unlilarni ifodalovchi ostust belgilarining oʻrin almashuvlari, suffiks, prefiks va infikslar maʼnoni muayyanlashtirish va grammatik kategoriyalarni ifodalash uchun xizmat qiladi. Maye. arabcha „ktb“ oʻzagidan quyidagilarni oʻqish mumkin: „kataba“ — u yezdi, „kutiba“— yozildi, „aktaba“ — yozdirdi: „kotib“ — yozuvchi, mirza, „kitob“ — xat yoki kitob, „maktab“ — yozish joyi va vaqti, maktab va boshqa St. da feʼllardagi nisbatlar, baʼzan mayllar, bir qator maʼno nozikliklari „bob“ (arab.navʼ; boshqa tillarda oʻzak, asos tushunchalariga toʻgʻri keladi)lar orqali ifodalanadi. Boblar feʼlning dastlabki maʼnosini u yoki bu darajada oʻzgartiradi. Soʻz yasalishi ham, asosan, unli va undoshlarning oʻrin almashuvi va qisman affiksatsiya orqali amalga oshadi. Odatdagi soʻz tartibi: kesim, ega, toʻldiruvchi; aniqlovchi doimo anikdanmishdan keyin turadi. St. da barbar, kushit, roman, turkiy, yunon tillaridan oʻzlashgan soʻzlar uchraydi.

St. ning eng qad. yodgorliklari akkad tilidagi mixxat yozuvlari va miyer yozuvvdagi falastincha atoqli ismlar va joy nomlaridir (mil. av. 3—2ming yilliklar va mil. 1ming yillik); shuningdek, qad. yahudiy va ivrit tillarida (mil. av. &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrdan finikiy yozuvida), oromiy laxjalari, ayniqsa, suryoniy laxjasida (mil. av. &lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asr), efiop tilida (&lt;nowiki&gt;IV—XX&lt;/nowiki&gt; asrlar, boʻgʻinli efiop yozuvida) ham koʻplab yozma manbalar mavjud. Arab tilida juda boy adabiyot saqlangan (&lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrdan arab yozuvida). Ugarit, finikiypuna, mine, kataban tillarida ham mil. av. 14—13 va mil. &lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrlarga oid matnlar saqlanganligi maʼlum. St. dan arab tili — oromiy yozuvidan kelib chiqqan [[Arab tili yozuvi|arab yozuvidan]], [[ivrit]] — anʼanaviy qad. yahudiy yozuvidan, [[amhara]] va [[tifay]] tillari — boʻgʻinli efiop yozuviga asoslangan oʻz yozuvlaridan, malta tili esa login alifbosi asosidagi yozuvdan foydalanadi.

== Adabiyot ==
* Krimskiy A. Ye., Semitskiye yaziki i narodi, 2izd., ch. 23, M., 1909—12; Grande B. M., Kurs arabskoy grammatiki v sravnitelnoistoricheskom osveshenii, M., 1963.

Abduvahob Madvaliyev.

== Manbalar ==
{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Som tillari|*]]</text>
      <sha1>1glh66hyf02f4tutx5rw45ow2m1yszs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269646</id>
      <parentid>6269645</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4093" sha1="5uybwiln7m2vj1ebmpzke2gsi5wsq4m" xml:space="preserve">[[Fayl:Semitic 1st AD.svg|thumb]]

'''Som tillari''' — [[Som-hom tillari|som-hom (afroosiyo) tillari]]
makrooilasining bir tarmogʻi; [[Gʻarbiy Osiyo]]da va Afrikada Sahroi Kabirning shimoliy tomonlarida (jumladan, barcha arab mamlakatlarida, [[Isroil]], [[Efiopiya]], [[Eritreya]], [[Somali]], [[Jibuti]], [[Turkiya]], [[Malta]] davlatlarida, qisman [[Mali]], [[Chad]], [[Keniya]], [[Gruziya]], [[Ozarbayjon]], [[Armaniston]]ning ayrim hududlarida, [[AQSH]] va [[Janubiy Afrika Respublikasi|Janubiy Afrikada]]) tarqalgan tillar. Bu tillarda 230 mln. dan ortiq kishi soʻzlashadi. Som tillari quyidagi guruhlarga boʻlinadi: shim.sharqiy ([[ossuriy]] va [[bobil]] lahjalariga ega boʻlgan oʻlik [[akkad tili]]); [[shim.gʻarbiy]] (jonli tillar: [[ivrit]] va [[Suriya]], [[Eron]], [[Iroq]], [[Turkiya]] va boshqa hududlardagi yangi [[oromiy lahjalari]] [[ulik tillar]]: [[amori]], [[ugarit]], [[xanaan]], [[qad. yahudiy tillari]], [[oromiy]] laxjalari, [[palmira]], [[nabotiy]], [[falastin tillari]] va boshqalar); jan.markaziy (bir-biridan kuchli farq qiluvchi soʻzlashuv lahjalari boʻlgan [[arab tili]] hamda [[Malta]] o.dagi [[malta tili]]); jan.chekka (jonli tillar: [[mehriy]], [[jibboliy]], [[soʻqoʻtra]] va bir qancha oʻlik tillar); [[efiopsom]] (jonli tillar: [[tigray]], [[tigre]], [[amhara]], [[argobba]]; oʻlik tillar: [[mine]], [[sabe]], [[kataban]], [[efiop]]). Keyingi 3 ta guruh baʼzi adabiyotlarda „janubiy“ yoki „jan.gʻarbiy“ deb ham ataladi.

St. ning qad. fonetik tizimi [[arab]] tilida yaxshi saqlangan. Bu tillarda unlilar soni cheklangan: asosan choʻziq a, i, u va qisqa a, i, u. Feʼllar va ular asosidagi nomlarning oʻzaklari, asosan, undoshlardan (3 ta, baʼzan oʻzlashma soʻzlarda undan ortiqroq) tashkil topadi va u, asosiy lugʻaviy maʼnoni bildiradi; qisqa unlilarni ifodalovchi ostust belgilarining oʻrin almashuvlari, suffiks, prefiks va infikslar maʼnoni muayyanlashtirish va grammatik kategoriyalarni ifodalash uchun xizmat qiladi. Maye. arabcha „ktb“ oʻzagidan quyidagilarni oʻqish mumkin: „kataba“ — u yezdi, „kutiba“— yozildi, „aktaba“ — yozdirdi: „kotib“ — yozuvchi, mirza, „kitob“ — xat yoki kitob, „maktab“ — yozish joyi va vaqti, maktab va boshqa St. da feʼllardagi nisbatlar, baʼzan mayllar, bir qator maʼno nozikliklari „bob“ (arab.navʼ; boshqa tillarda oʻzak, asos tushunchalariga toʻgʻri keladi)lar orqali ifodalanadi. Boblar feʼlning dastlabki maʼnosini u yoki bu darajada oʻzgartiradi. Soʻz yasalishi ham, asosan, unli va undoshlarning oʻrin almashuvi va qisman affiksatsiya orqali amalga oshadi. Odatdagi soʻz tartibi: kesim, ega, toʻldiruvchi; aniqlovchi doimo anikdanmishdan keyin turadi. St. da barbar, kushit, roman, turkiy, yunon tillaridan oʻzlashgan soʻzlar uchraydi.

St. ning eng qad. yodgorliklari akkad tilidagi mixxat yozuvlari va miyer yozuvvdagi falastincha atoqli ismlar va joy nomlaridir (mil. av. 3—2ming yilliklar va mil. 1ming yillik); shuningdek, qad. yahudiy va ivrit tillarida (mil. av. &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrdan finikiy yozuvida), oromiy laxjalari, ayniqsa, suryoniy laxjasida (mil. av. &lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asr), efiop tilida (&lt;nowiki&gt;IV—XX&lt;/nowiki&gt; asrlar, boʻgʻinli efiop yozuvida) ham koʻplab yozma manbalar mavjud. Arab tilida juda boy adabiyot saqlangan (&lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrdan arab yozuvida). Ugarit, finikiypuna, mine, kataban tillarida ham mil. av. 14—13 va mil. &lt;nowiki&gt;IV&lt;/nowiki&gt; asrlarga oid matnlar saqlanganligi maʼlum. St. dan arab tili — oromiy yozuvidan kelib chiqqan [[Arab tili yozuvi|arab yozuvidan]], [[ivrit]] — anʼanaviy qad. yahudiy yozuvidan, [[amhara]] va [[tifay]] tillari — boʻgʻinli efiop yozuviga asoslangan oʻz yozuvlaridan, malta tili esa login alifbosi asosidagi yozuvdan foydalanadi.

== Adabiyot ==
* Krimskiy A. Ye., Semitskiye yaziki i narodi, 2izd., ch. 23, M., 1909—12; Grande B. M., Kurs arabskoy grammatiki v sravnitelnoistoricheskom osveshenii, M., 1963.

Abduvahob Madvaliyev.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Som tillari|*]]</text>
      <sha1>5uybwiln7m2vj1ebmpzke2gsi5wsq4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Soch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>573328</id>
    <revision>
      <id>6269896</id>
      <parentid>5450054</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4747" sha1="nu0pza6odxpmqsbcf9nmo3rdvo9zsl6" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Soch (maʼnolari)}}
'''Soch''' (''moʻy, tuk, jun'') — odamning bosh terisidan oʻsadigan ipsimon shox unum. Soch mayin, dagʻal, jingalak boʻladi. Sochning teri ustidagi qismi tola, teri ostidagi qismi esa ildiz deyiladi. Soch ildizi Soch xaltachasida joylashgan. Xaltachaga atrofidagi yog bezlarining yoʻli ochiladi. Xaltachaning ichki qinida Soch piyozchasi va soʻrgʻichi joylashgan. Soch soʻrgʻichida qon tomirlar va nervlar boʻladi. S, asosan, azot va oltingugurtga boy oqsilli shox modda — keratindan tashkil toptan. Soch rangi qora, malla, oqish boʻladi, bu, asosan, sochdagi pigmentlar miqdoriga bogʻliq. Yosh oʻtgan sayin sochdagi pigmentlar kamayib, u oqara boshlaydi (qarang [[Soch oqarishi]]). Sochda pigment mutlaqo boʻlmasa, u tugʻma oq boʻladi (qarang [[Albinizm]]). S, asosan, piyozchadan oʻsadi. Sochning oʻsishi organizmning umumiy ahvoliga, nerv va endokrin sistema holatiga, moddalar almashinuvi, ovqatlanish tarzi, shuningdek, uni parvarish qilishga bogʻliq. Sogʻlom Soch pishiq va elastik, jiloli boʻlib yiltirab turadi. Yuqori temperatura va ishqorlar (nashatir spirti, soda, kir sovun va boshqalar) taʼsirida Soch holati oʻzgaradi, u toʻkiluvchan va moʻrt boʻlib qoladi. Nerv va endokrin sistema faoliyatining oʻzgarishi va boshqa omillar taʼsirida yogʻ bezlari koʻgshab yogʻ ishlab chiqaradi, natijada Soch haddan ziyod yogli boʻlib ketadi. Turli kasalliklar yoki Sochni notoʻgʻri parvarish qilish (boshni botbot, ayniqsa, qattiq suv va ishqorli sovun bilan yuvish, Sochni teztez jingalak qilish) uning oʻsishiga zararli taʼsir etadi; u juda quruq, xira boʻlib qoladi va toʻkilib ketadi.

Soch kasalliklari. [[Yogʻ bezlari]] funksiyasining buzilishi Sochning oʻzgarishiga sabab boʻladi. Natijada bosh terisida mayda kepakka oʻxshash tangacha — qazgʻoq paydo boʻladi, bu koʻpincha seboreya kasalligida kuzatiladi. Soch toʻkilib, oʻrnidan yangi Soch chiqib turishining buzilish sabablari har xil; baʼzan Soch butunlay toʻkilib, kal boʻlib qolishi yoki, aksincha, Soch zoʻr berib oʻsishi mumkin. Bosh kiyimning ogʻir yoki tor boʻlishi, uzoq vaqt parik kiyibyurish, shuningdek, oftobda boshyalang yurish va boshqalar Soch toʻkilishiga sabab boʻladi. Qish kunlari boshyalang yurish yaramaydi, aks holda yuza tomirlar kisilib Soch oziqlanishi buziladi. Soch strukturasi va koʻrinishining oʻzgarishi terining zamburugʻ kasalliklarida (mikrosporiya, trixofitiya, kallik) ham kuzatiladi. Sochda kasallik paydo boʻlsa, albatta, vrachga murojaat qilish zarur.

Soch parvarishi. Sochlarni mustahkamlash uchun organizmning umumiy ahvolini yaxshilash, ochiq havoda koʻproq yurish, fizkultura, sport bilan shugʻullanish, ovqatlanish, uxlash tartibiga rioya qilish kerak.

Sochni yuvish. Yogʻli Sochni har haftada, quruq va normal Sochni har 10—14 kunda yumshoq suv bilan yuvish lozim. Agar yumshoq suv boʻlmasa, vodoprovod suvini kaynatib tindirib qoʻyish kerak; bunda tuzlar idish tagiga choʻkadi, keyin suvni boshqa idishga quyib olib ishlatiladi. Suvni yumshatish uchun bir litriga bir choy qoshiq ichimlik sodasi, bura yoki yarim choy qoshiq novshadil spirti qoʻshish mumkin. Boshga sovun tegizish yaramaydi, aks holda Soch moʻrt boʻlib qoladi, sovunni qoʻlda koʻpirtirib surtgan maʼqul. Sochga kirsovun ishlatish mumkin emaSoch Soch rangi, jilosi birday turishi uchun boshni yuvib boʻlgandan soʻng, bir litr suvga bir osh qoshiq moychechak (romashka) qoʻshib chayish kerak. Boshni issiq suv bilan yuvish lozim (suv temperaturasi 50—55° dan oshmasligi kerak). S quruqboʻlsa, yogʻli sovunlardan foydalangan maʼqul. Boshga qatiq yoki tuxum sarigʻini surtib roʻmol tangʻib qoʻyish, 5—10 min.dan keyin yuvib tashlash yaxshi naf beradi. Quruq Sochni yogʻliroq qilish maqsadida Sochga biror isitilgan oʻsimlik moyi (mas, kanakunjut moyi) surtish, maʼlum vaqt oʻtgandan keyin boshni yuvib, limon sharbati yoki bir litr suvga bir osh qoshiq sirka qoʻshib chayiladi. Yogʻli Sochni har qanday atir sovun, shampun yoki suyuq sovun bilan yuvsa boʻladi. Kishi keksayganda sochi moʻrt va toʻkiluvchan boʻlib qoladi; bunday gʻollarda bosh yuvishdan oldin unga tuxum sarigʻi va oʻsimlik moyi surtish, boshni roʻmol bilan tangʻib, yarim soatdan keyin sovunlab yuvish lozim. Oqargan Sochni sinkali suvda chayilsa, u jilolanib turadi. Sochni toʻgʻri tarashga odatlanish kerak; kalta Soch tagidan, uzun Soch esa uchidan taraladi. Toʻkiluvchan Sochni tarashda keng tishli taroq yoki soch choʻtkasi ishlatiladi, lekin hadeb chutka bilan tarash yaramaydi, u terini zararlashi mumkin. Boshni yengil massaj qilib turish yaxshi naf baradi. Har bir kishining alohida tarogʻi boʻlishi kerak.

Saidqosim Arifov.


{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>nu0pza6odxpmqsbcf9nmo3rdvo9zsl6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269897</id>
      <parentid>6269896</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:35:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4748" sha1="ipqtbs3vghusfhxsted255jw27pqrpl" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Soch (maʼnolari)}}

'''Soch''' (''moʻy, tuk, jun'') — odamning bosh terisidan oʻsadigan ipsimon shox unum. Soch mayin, dagʻal, jingalak boʻladi. Sochning teri ustidagi qismi tola, teri ostidagi qismi esa ildiz deyiladi. Soch ildizi Soch xaltachasida joylashgan. Xaltachaga atrofidagi yog bezlarining yoʻli ochiladi. Xaltachaning ichki qinida Soch piyozchasi va soʻrgʻichi joylashgan. Soch soʻrgʻichida qon tomirlar va nervlar boʻladi. S, asosan, azot va oltingugurtga boy oqsilli shox modda — keratindan tashkil toptan. Soch rangi qora, malla, oqish boʻladi, bu, asosan, sochdagi pigmentlar miqdoriga bogʻliq. Yosh oʻtgan sayin sochdagi pigmentlar kamayib, u oqara boshlaydi (qarang [[Soch oqarishi]]). Sochda pigment mutlaqo boʻlmasa, u tugʻma oq boʻladi (qarang [[Albinizm]]). S, asosan, piyozchadan oʻsadi. Sochning oʻsishi organizmning umumiy ahvoliga, nerv va endokrin sistema holatiga, moddalar almashinuvi, ovqatlanish tarzi, shuningdek, uni parvarish qilishga bogʻliq. Sogʻlom Soch pishiq va elastik, jiloli boʻlib yiltirab turadi. Yuqori temperatura va ishqorlar (nashatir spirti, soda, kir sovun va boshqalar) taʼsirida Soch holati oʻzgaradi, u toʻkiluvchan va moʻrt boʻlib qoladi. Nerv va endokrin sistema faoliyatining oʻzgarishi va boshqa omillar taʼsirida yogʻ bezlari koʻgshab yogʻ ishlab chiqaradi, natijada Soch haddan ziyod yogli boʻlib ketadi. Turli kasalliklar yoki Sochni notoʻgʻri parvarish qilish (boshni botbot, ayniqsa, qattiq suv va ishqorli sovun bilan yuvish, Sochni teztez jingalak qilish) uning oʻsishiga zararli taʼsir etadi; u juda quruq, xira boʻlib qoladi va toʻkilib ketadi.

Soch kasalliklari. [[Yogʻ bezlari]] funksiyasining buzilishi Sochning oʻzgarishiga sabab boʻladi. Natijada bosh terisida mayda kepakka oʻxshash tangacha — qazgʻoq paydo boʻladi, bu koʻpincha seboreya kasalligida kuzatiladi. Soch toʻkilib, oʻrnidan yangi Soch chiqib turishining buzilish sabablari har xil; baʼzan Soch butunlay toʻkilib, kal boʻlib qolishi yoki, aksincha, Soch zoʻr berib oʻsishi mumkin. Bosh kiyimning ogʻir yoki tor boʻlishi, uzoq vaqt parik kiyibyurish, shuningdek, oftobda boshyalang yurish va boshqalar Soch toʻkilishiga sabab boʻladi. Qish kunlari boshyalang yurish yaramaydi, aks holda yuza tomirlar kisilib Soch oziqlanishi buziladi. Soch strukturasi va koʻrinishining oʻzgarishi terining zamburugʻ kasalliklarida (mikrosporiya, trixofitiya, kallik) ham kuzatiladi. Sochda kasallik paydo boʻlsa, albatta, vrachga murojaat qilish zarur.

Soch parvarishi. Sochlarni mustahkamlash uchun organizmning umumiy ahvolini yaxshilash, ochiq havoda koʻproq yurish, fizkultura, sport bilan shugʻullanish, ovqatlanish, uxlash tartibiga rioya qilish kerak.

Sochni yuvish. Yogʻli Sochni har haftada, quruq va normal Sochni har 10—14 kunda yumshoq suv bilan yuvish lozim. Agar yumshoq suv boʻlmasa, vodoprovod suvini kaynatib tindirib qoʻyish kerak; bunda tuzlar idish tagiga choʻkadi, keyin suvni boshqa idishga quyib olib ishlatiladi. Suvni yumshatish uchun bir litriga bir choy qoshiq ichimlik sodasi, bura yoki yarim choy qoshiq novshadil spirti qoʻshish mumkin. Boshga sovun tegizish yaramaydi, aks holda Soch moʻrt boʻlib qoladi, sovunni qoʻlda koʻpirtirib surtgan maʼqul. Sochga kirsovun ishlatish mumkin emaSoch Soch rangi, jilosi birday turishi uchun boshni yuvib boʻlgandan soʻng, bir litr suvga bir osh qoshiq moychechak (romashka) qoʻshib chayish kerak. Boshni issiq suv bilan yuvish lozim (suv temperaturasi 50—55° dan oshmasligi kerak). S quruqboʻlsa, yogʻli sovunlardan foydalangan maʼqul. Boshga qatiq yoki tuxum sarigʻini surtib roʻmol tangʻib qoʻyish, 5—10 min.dan keyin yuvib tashlash yaxshi naf beradi. Quruq Sochni yogʻliroq qilish maqsadida Sochga biror isitilgan oʻsimlik moyi (mas, kanakunjut moyi) surtish, maʼlum vaqt oʻtgandan keyin boshni yuvib, limon sharbati yoki bir litr suvga bir osh qoshiq sirka qoʻshib chayiladi. Yogʻli Sochni har qanday atir sovun, shampun yoki suyuq sovun bilan yuvsa boʻladi. Kishi keksayganda sochi moʻrt va toʻkiluvchan boʻlib qoladi; bunday gʻollarda bosh yuvishdan oldin unga tuxum sarigʻi va oʻsimlik moyi surtish, boshni roʻmol bilan tangʻib, yarim soatdan keyin sovunlab yuvish lozim. Oqargan Sochni sinkali suvda chayilsa, u jilolanib turadi. Sochni toʻgʻri tarashga odatlanish kerak; kalta Soch tagidan, uzun Soch esa uchidan taraladi. Toʻkiluvchan Sochni tarashda keng tishli taroq yoki soch choʻtkasi ishlatiladi, lekin hadeb chutka bilan tarash yaramaydi, u terini zararlashi mumkin. Boshni yengil massaj qilib turish yaxshi naf baradi. Har bir kishining alohida tarogʻi boʻlishi kerak.

Saidqosim Arifov.


{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>ipqtbs3vghusfhxsted255jw27pqrpl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269898</id>
      <parentid>6269897</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4761" sha1="90gzwrdzt1s9sjvyc67tlp9zic0uqzp" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Soch (maʼnolari)}}

'''Soch''' (''moʻy, tuk, jun'') — [[odam]]&lt;nowiki/&gt;ning bosh terisidan oʻsadigan ipsimon shox unum. Soch mayin, dagʻal, jingalak boʻladi. Sochning teri ustidagi qismi tola, teri ostidagi qismi esa ildiz deyiladi. Soch ildizi Soch xaltachasida joylashgan. Xaltachaga atrofidagi yog bezlarining yoʻli ochiladi. Xaltachaning ichki qinida Soch piyozchasi va soʻrgʻichi joylashgan. Soch soʻrgʻichida qon tomirlar va nervlar boʻladi. S, asosan, azot va oltingugurtga boy oqsilli shox modda — keratindan tashkil toptan. Soch rangi qora, malla, oqish boʻladi, bu, asosan, sochdagi pigmentlar miqdoriga bogʻliq. Yosh oʻtgan sayin sochdagi pigmentlar kamayib, u oqara boshlaydi (qarang [[Soch oqarishi]]). Sochda pigment mutlaqo boʻlmasa, u tugʻma oq boʻladi (qarang [[Albinizm]]). S, asosan, piyozchadan oʻsadi. Sochning oʻsishi organizmning umumiy ahvoliga, nerv va endokrin sistema holatiga, moddalar almashinuvi, ovqatlanish tarzi, shuningdek, uni parvarish qilishga bogʻliq. Sogʻlom Soch pishiq va elastik, jiloli boʻlib yiltirab turadi. Yuqori temperatura va ishqorlar (nashatir spirti, soda, kir sovun va boshqalar) taʼsirida Soch holati oʻzgaradi, u toʻkiluvchan va moʻrt boʻlib qoladi. Nerv va endokrin sistema faoliyatining oʻzgarishi va boshqa omillar taʼsirida yogʻ bezlari koʻgshab yogʻ ishlab chiqaradi, natijada Soch haddan ziyod yogli boʻlib ketadi. Turli kasalliklar yoki Sochni notoʻgʻri parvarish qilish (boshni botbot, ayniqsa, qattiq suv va ishqorli sovun bilan yuvish, Sochni teztez jingalak qilish) uning oʻsishiga zararli taʼsir etadi; u juda quruq, xira boʻlib qoladi va toʻkilib ketadi.

Soch kasalliklari. [[Yogʻ bezlari]] funksiyasining buzilishi Sochning oʻzgarishiga sabab boʻladi. Natijada bosh terisida mayda kepakka oʻxshash tangacha — qazgʻoq paydo boʻladi, bu koʻpincha seboreya kasalligida kuzatiladi. Soch toʻkilib, oʻrnidan yangi Soch chiqib turishining buzilish sabablari har xil; baʼzan Soch butunlay toʻkilib, kal boʻlib qolishi yoki, aksincha, Soch zoʻr berib oʻsishi mumkin. Bosh kiyimning ogʻir yoki tor boʻlishi, uzoq vaqt parik kiyibyurish, shuningdek, oftobda boshyalang yurish va boshqalar Soch toʻkilishiga sabab boʻladi. Qish kunlari boshyalang yurish yaramaydi, aks holda yuza tomirlar kisilib Soch oziqlanishi buziladi. Soch strukturasi va koʻrinishining oʻzgarishi terining zamburugʻ kasalliklarida (mikrosporiya, trixofitiya, kallik) ham kuzatiladi. Sochda kasallik paydo boʻlsa, albatta, vrachga murojaat qilish zarur.

Soch parvarishi. Sochlarni mustahkamlash uchun organizmning umumiy ahvolini yaxshilash, ochiq havoda koʻproq yurish, fizkultura, sport bilan shugʻullanish, ovqatlanish, uxlash tartibiga rioya qilish kerak.

Sochni yuvish. Yogʻli Sochni har haftada, quruq va normal Sochni har 10—14 kunda yumshoq suv bilan yuvish lozim. Agar yumshoq suv boʻlmasa, vodoprovod suvini kaynatib tindirib qoʻyish kerak; bunda tuzlar idish tagiga choʻkadi, keyin suvni boshqa idishga quyib olib ishlatiladi. Suvni yumshatish uchun bir litriga bir choy qoshiq ichimlik sodasi, bura yoki yarim choy qoshiq novshadil spirti qoʻshish mumkin. Boshga sovun tegizish yaramaydi, aks holda Soch moʻrt boʻlib qoladi, sovunni qoʻlda koʻpirtirib surtgan maʼqul. Sochga kirsovun ishlatish mumkin emaSoch Soch rangi, jilosi birday turishi uchun boshni yuvib boʻlgandan soʻng, bir litr suvga bir osh qoshiq moychechak (romashka) qoʻshib chayish kerak. Boshni issiq suv bilan yuvish lozim (suv temperaturasi 50—55° dan oshmasligi kerak). S quruqboʻlsa, yogʻli sovunlardan foydalangan maʼqul. Boshga qatiq yoki tuxum sarigʻini surtib roʻmol tangʻib qoʻyish, 5—10 min.dan keyin yuvib tashlash yaxshi naf beradi. Quruq Sochni yogʻliroq qilish maqsadida Sochga biror isitilgan oʻsimlik moyi (mas, kanakunjut moyi) surtish, maʼlum vaqt oʻtgandan keyin boshni yuvib, limon sharbati yoki bir litr suvga bir osh qoshiq sirka qoʻshib chayiladi. Yogʻli Sochni har qanday atir sovun, shampun yoki suyuq sovun bilan yuvsa boʻladi. Kishi keksayganda sochi moʻrt va toʻkiluvchan boʻlib qoladi; bunday gʻollarda bosh yuvishdan oldin unga tuxum sarigʻi va oʻsimlik moyi surtish, boshni roʻmol bilan tangʻib, yarim soatdan keyin sovunlab yuvish lozim. Oqargan Sochni sinkali suvda chayilsa, u jilolanib turadi. Sochni toʻgʻri tarashga odatlanish kerak; kalta Soch tagidan, uzun Soch esa uchidan taraladi. Toʻkiluvchan Sochni tarashda keng tishli taroq yoki soch choʻtkasi ishlatiladi, lekin hadeb chutka bilan tarash yaramaydi, u terini zararlashi mumkin. Boshni yengil massaj qilib turish yaxshi naf baradi. Har bir kishining alohida tarogʻi boʻlishi kerak.

Saidqosim Arifov.


{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>90gzwrdzt1s9sjvyc67tlp9zic0uqzp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269899</id>
      <parentid>6269898</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4752" sha1="c8x26u4oqp4eh75mvrz87hqw9ccngi3" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Soch (maʼnolari)}}

'''Soch''' (''moʻy, tuk, jun'') — [[odam]]ning bosh terisidan oʻsadigan ipsimon shox unum. Soch mayin, dagʻal, jingalak boʻladi. Sochning teri ustidagi qismi tola, teri ostidagi qismi esa ildiz deyiladi. Soch ildizi Soch xaltachasida joylashgan. Xaltachaga atrofidagi yog bezlarining yoʻli ochiladi. Xaltachaning ichki qinida Soch piyozchasi va soʻrgʻichi joylashgan. Soch soʻrgʻichida qon tomirlar va nervlar boʻladi. S, asosan, azot va oltingugurtga boy oqsilli shox modda — keratindan tashkil toptan. Soch rangi qora, malla, oqish boʻladi, bu, asosan, sochdagi pigmentlar miqdoriga bogʻliq. Yosh oʻtgan sayin sochdagi pigmentlar kamayib, u oqara boshlaydi (qarang [[Soch oqarishi]]). Sochda pigment mutlaqo boʻlmasa, u tugʻma oq boʻladi (qarang [[Albinizm]]). S, asosan, piyozchadan oʻsadi. Sochning oʻsishi organizmning umumiy ahvoliga, nerv va endokrin sistema holatiga, moddalar almashinuvi, ovqatlanish tarzi, shuningdek, uni parvarish qilishga bogʻliq. Sogʻlom Soch pishiq va elastik, jiloli boʻlib yiltirab turadi. Yuqori temperatura va ishqorlar (nashatir spirti, soda, kir sovun va boshqalar) taʼsirida Soch holati oʻzgaradi, u toʻkiluvchan va moʻrt boʻlib qoladi. Nerv va endokrin sistema faoliyatining oʻzgarishi va boshqa omillar taʼsirida yogʻ bezlari koʻgshab yogʻ ishlab chiqaradi, natijada Soch haddan ziyod yogli boʻlib ketadi. Turli kasalliklar yoki Sochni notoʻgʻri parvarish qilish (boshni botbot, ayniqsa, qattiq suv va ishqorli sovun bilan yuvish, Sochni teztez jingalak qilish) uning oʻsishiga zararli taʼsir etadi; u juda quruq, xira boʻlib qoladi va toʻkilib ketadi.

Soch kasalliklari. [[Yogʻ bezlari]] funksiyasining buzilishi Sochning oʻzgarishiga sabab boʻladi. Natijada bosh terisida mayda kepakka oʻxshash tangacha — qazgʻoq paydo boʻladi, bu koʻpincha seboreya kasalligida kuzatiladi. Soch toʻkilib, oʻrnidan yangi Soch chiqib turishining buzilish sabablari har xil; baʼzan Soch butunlay toʻkilib, kal boʻlib qolishi yoki, aksincha, Soch zoʻr berib oʻsishi mumkin. Bosh kiyimning ogʻir yoki tor boʻlishi, uzoq vaqt parik kiyibyurish, shuningdek, oftobda boshyalang yurish va boshqalar Soch toʻkilishiga sabab boʻladi. Qish kunlari boshyalang yurish yaramaydi, aks holda yuza tomirlar kisilib Soch oziqlanishi buziladi. Soch strukturasi va koʻrinishining oʻzgarishi terining zamburugʻ kasalliklarida (mikrosporiya, trixofitiya, kallik) ham kuzatiladi. Sochda kasallik paydo boʻlsa, albatta, vrachga murojaat qilish zarur.

Soch parvarishi. Sochlarni mustahkamlash uchun organizmning umumiy ahvolini yaxshilash, ochiq havoda koʻproq yurish, fizkultura, sport bilan shugʻullanish, ovqatlanish, uxlash tartibiga rioya qilish kerak.

Sochni yuvish. Yogʻli Sochni har haftada, quruq va normal Sochni har 10—14 kunda yumshoq suv bilan yuvish lozim. Agar yumshoq suv boʻlmasa, vodoprovod suvini kaynatib tindirib qoʻyish kerak; bunda tuzlar idish tagiga choʻkadi, keyin suvni boshqa idishga quyib olib ishlatiladi. Suvni yumshatish uchun bir litriga bir choy qoshiq ichimlik sodasi, bura yoki yarim choy qoshiq novshadil spirti qoʻshish mumkin. Boshga sovun tegizish yaramaydi, aks holda Soch moʻrt boʻlib qoladi, sovunni qoʻlda koʻpirtirib surtgan maʼqul. Sochga kirsovun ishlatish mumkin emaSoch Soch rangi, jilosi birday turishi uchun boshni yuvib boʻlgandan soʻng, bir litr suvga bir osh qoshiq moychechak (romashka) qoʻshib chayish kerak. Boshni issiq suv bilan yuvish lozim (suv temperaturasi 50—55° dan oshmasligi kerak). S quruqboʻlsa, yogʻli sovunlardan foydalangan maʼqul. Boshga qatiq yoki tuxum sarigʻini surtib roʻmol tangʻib qoʻyish, 5—10 min.dan keyin yuvib tashlash yaxshi naf beradi. Quruq Sochni yogʻliroq qilish maqsadida Sochga biror isitilgan oʻsimlik moyi (mas, kanakunjut moyi) surtish, maʼlum vaqt oʻtgandan keyin boshni yuvib, limon sharbati yoki bir litr suvga bir osh qoshiq sirka qoʻshib chayiladi. Yogʻli Sochni har qanday atir sovun, shampun yoki suyuq sovun bilan yuvsa boʻladi. Kishi keksayganda sochi moʻrt va toʻkiluvchan boʻlib qoladi; bunday gʻollarda bosh yuvishdan oldin unga tuxum sarigʻi va oʻsimlik moyi surtish, boshni roʻmol bilan tangʻib, yarim soatdan keyin sovunlab yuvish lozim. Oqargan Sochni sinkali suvda chayilsa, u jilolanib turadi. Sochni toʻgʻri tarashga odatlanish kerak; kalta Soch tagidan, uzun Soch esa uchidan taraladi. Toʻkiluvchan Sochni tarashda keng tishli taroq yoki soch choʻtkasi ishlatiladi, lekin hadeb chutka bilan tarash yaramaydi, u terini zararlashi mumkin. Boshni yengil massaj qilib turish yaxshi naf baradi. Har bir kishining alohida tarogʻi boʻlishi kerak.

Saidqosim Arifov.


{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>c8x26u4oqp4eh75mvrz87hqw9ccngi3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269900</id>
      <parentid>6269899</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4766" sha1="jrmaqxzd09oqc9rri3ka4347dvgx3zj" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Soch (maʼnolari)}}

'''Soch''' (''moʻy, tuk, jun'') — [[odam]]ning bosh terisidan oʻsadigan ipsimon shox unum. Soch mayin, dagʻal, jingalak boʻladi. Sochning teri ustidagi qismi tola, teri ostidagi qismi esa ildiz deyiladi. Soch ildizi Soch xaltachasida joylashgan. Xaltachaga atrofidagi yog bezlarining yoʻli ochiladi. Xaltachaning ichki qinida Soch piyozchasi va soʻrgʻichi joylashgan. Soch soʻrgʻichida qon tomirlar va nervlar boʻladi. S, asosan, azot va oltingugurtga boy oqsilli shox modda — keratindan tashkil toptan. Soch rangi qora, malla, oqish boʻladi, bu, asosan, sochdagi pigmentlar miqdoriga bogʻliq. Yosh oʻtgan sayin sochdagi pigmentlar kamayib, u oqara boshlaydi (qarang [[Soch oqarishi]]). Sochda pigment mutlaqo boʻlmasa, u tugʻma oq boʻladi (qarang [[Albinizm]]). S, asosan, piyozchadan oʻsadi. Sochning oʻsishi organizmning umumiy ahvoliga, nerv va endokrin sistema holatiga, moddalar almashinuvi, ovqatlanish tarzi, shuningdek, uni parvarish qilishga bogʻliq. Sogʻlom Soch pishiq va elastik, jiloli boʻlib yiltirab turadi. Yuqori temperatura va ishqorlar (nashatir spirti, soda, kir sovun va boshqalar) taʼsirida Soch holati oʻzgaradi, u toʻkiluvchan va moʻrt boʻlib qoladi. Nerv va endokrin sistema faoliyatining oʻzgarishi va boshqa omillar taʼsirida yogʻ bezlari koʻgshab yogʻ ishlab chiqaradi, natijada Soch haddan ziyod yogli boʻlib ketadi. Turli kasalliklar yoki Sochni notoʻgʻri parvarish qilish (boshni botbot, ayniqsa, qattiq suv va ishqorli sovun bilan yuvish, Sochni teztez jingalak qilish) uning oʻsishiga zararli taʼsir etadi; u juda quruq, xira boʻlib qoladi va toʻkilib ketadi.

Soch kasalliklari. [[Yogʻ bezlari]] funksiyasining buzilishi Sochning oʻzgarishiga sabab boʻladi. Natijada bosh terisida mayda kepakka oʻxshash tangacha — qazgʻoq paydo boʻladi, bu koʻpincha seboreya kasalligida kuzatiladi. Soch toʻkilib, oʻrnidan yangi Soch chiqib turishining buzilish sabablari har xil; baʼzan Soch butunlay toʻkilib, kal boʻlib qolishi yoki, aksincha, Soch zoʻr berib oʻsishi mumkin. Bosh kiyimning ogʻir yoki tor boʻlishi, uzoq vaqt parik kiyibyurish, shuningdek, oftobda boshyalang yurish va boshqalar Soch toʻkilishiga sabab boʻladi. Qish kunlari boshyalang yurish yaramaydi, aks holda yuza tomirlar kisilib Soch oziqlanishi buziladi. Soch strukturasi va koʻrinishining oʻzgarishi terining zamburugʻ kasalliklarida (mikrosporiya, trixofitiya, kallik) ham kuzatiladi. Sochda kasallik paydo boʻlsa, albatta, vrachga murojaat qilish zarur.

Soch parvarishi. Sochlarni mustahkamlash uchun organizmning umumiy ahvolini yaxshilash, ochiq havoda koʻproq yurish, fizkultura, sport bilan shugʻullanish, ovqatlanish, uxlash tartibiga rioya qilish kerak.

Sochni yuvish. Yogʻli Sochni har haftada, quruq va normal Sochni har 10—14 kunda yumshoq suv bilan yuvish lozim. Agar yumshoq suv boʻlmasa, vodoprovod suvini kaynatib tindirib qoʻyish kerak; bunda tuzlar idish tagiga choʻkadi, keyin suvni boshqa idishga quyib olib ishlatiladi. Suvni yumshatish uchun bir litriga bir choy qoshiq ichimlik sodasi, bura yoki yarim choy qoshiq novshadil spirti qoʻshish mumkin. Boshga sovun tegizish yaramaydi, aks holda Soch moʻrt boʻlib qoladi, sovunni qoʻlda koʻpirtirib surtgan maʼqul. Sochga kirsovun ishlatish mumkin emaSoch Soch rangi, jilosi birday turishi uchun boshni yuvib boʻlgandan soʻng, bir litr suvga bir osh qoshiq moychechak (romashka) qoʻshib chayish kerak. Boshni issiq suv bilan yuvish lozim (suv temperaturasi 50—55° dan oshmasligi kerak). S quruqboʻlsa, yogʻli sovunlardan foydalangan maʼqul. Boshga qatiq yoki tuxum sarigʻini surtib roʻmol tangʻib qoʻyish, 5—10 min.dan keyin yuvib tashlash yaxshi naf beradi. Quruq Sochni yogʻliroq qilish maqsadida Sochga biror isitilgan oʻsimlik moyi (mas, kanakunjut moyi) surtish, maʼlum vaqt oʻtgandan keyin boshni yuvib, limon sharbati yoki bir litr suvga bir osh qoshiq sirka qoʻshib chayiladi. Yogʻli Sochni har qanday atir sovun, shampun yoki suyuq sovun bilan yuvsa boʻladi. Kishi keksayganda sochi moʻrt va toʻkiluvchan boʻlib qoladi; bunday gʻollarda bosh yuvishdan oldin unga tuxum sarigʻi va oʻsimlik moyi surtish, boshni roʻmol bilan tangʻib, yarim soatdan keyin sovunlab yuvish lozim. Oqargan Sochni sinkali suvda chayilsa, u jilolanib turadi. Sochni toʻgʻri tarashga odatlanish kerak; kalta Soch tagidan, uzun Soch esa uchidan taraladi. Toʻkiluvchan Sochni tarashda keng tishli taroq yoki soch choʻtkasi ishlatiladi, lekin hadeb chutka bilan tarash yaramaydi, u terini zararlashi mumkin. Boshni yengil massaj qilib turish yaxshi naf baradi. Har bir kishining alohida tarogʻi boʻlishi kerak.

Saidqosim Arifov.

== Manbalar ==
{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>jrmaqxzd09oqc9rri3ka4347dvgx3zj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269901</id>
      <parentid>6269900</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4767" sha1="le3krsnqqltanhvjy7v8y5eu91rlvg2" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Soch (maʼnolari)}}

'''Soch''' (''moʻy, tuk, jun'') — [[odam]]ning bosh terisidan oʻsadigan ipsimon shox unum. Soch mayin, dagʻal, jingalak boʻladi. Sochning teri ustidagi qismi tola, teri ostidagi qismi esa ildiz deyiladi. Soch ildizi Soch xaltachasida joylashgan. Xaltachaga atrofidagi yog bezlarining yoʻli ochiladi. Xaltachaning ichki qinida Soch piyozchasi va soʻrgʻichi joylashgan. Soch soʻrgʻichida qon tomirlar va nervlar boʻladi. S, asosan, azot va oltingugurtga boy oqsilli shox modda — keratindan tashkil toptan. Soch rangi qora, malla, oqish boʻladi, bu, asosan, sochdagi pigmentlar miqdoriga bogʻliq. Yosh oʻtgan sayin sochdagi pigmentlar kamayib, u oqara boshlaydi (qarang [[Soch oqarishi]]). Sochda pigment mutlaqo boʻlmasa, u tugʻma oq boʻladi (qarang [[Albinizm]]). S, asosan, piyozchadan oʻsadi. Sochning oʻsishi organizmning umumiy ahvoliga, nerv va endokrin sistema holatiga, moddalar almashinuvi, ovqatlanish tarzi, shuningdek, uni parvarish qilishga bogʻliq. Sogʻlom Soch pishiq va elastik, jiloli boʻlib yiltirab turadi. Yuqori temperatura va ishqorlar (nashatir spirti, soda, kir sovun va boshqalar) taʼsirida Soch holati oʻzgaradi, u toʻkiluvchan va moʻrt boʻlib qoladi. Nerv va endokrin sistema faoliyatining oʻzgarishi va boshqa omillar taʼsirida yogʻ bezlari koʻgshab yogʻ ishlab chiqaradi, natijada Soch haddan ziyod yogli boʻlib ketadi. Turli kasalliklar yoki Sochni notoʻgʻri parvarish qilish (boshni botbot, ayniqsa, qattiq suv va ishqorli sovun bilan yuvish, Sochni teztez jingalak qilish) uning oʻsishiga zararli taʼsir etadi; u juda quruq, xira boʻlib qoladi va toʻkilib ketadi.

Soch kasalliklari. [[Yogʻ bezlari]] funksiyasining buzilishi Sochning oʻzgarishiga sabab boʻladi. Natijada bosh terisida mayda kepakka oʻxshash tangacha — qazgʻoq paydo boʻladi, bu koʻpincha seboreya kasalligida kuzatiladi. Soch toʻkilib, oʻrnidan yangi Soch chiqib turishining buzilish sabablari har xil; baʼzan Soch butunlay toʻkilib, kal boʻlib qolishi yoki, aksincha, Soch zoʻr berib oʻsishi mumkin. Bosh kiyimning ogʻir yoki tor boʻlishi, uzoq vaqt parik kiyibyurish, shuningdek, oftobda boshyalang yurish va boshqalar Soch toʻkilishiga sabab boʻladi. Qish kunlari boshyalang yurish yaramaydi, aks holda yuza tomirlar kisilib Soch oziqlanishi buziladi. Soch strukturasi va koʻrinishining oʻzgarishi terining zamburugʻ kasalliklarida (mikrosporiya, trixofitiya, kallik) ham kuzatiladi. Sochda kasallik paydo boʻlsa, albatta, vrachga murojaat qilish zarur.

Soch parvarishi. Sochlarni mustahkamlash uchun organizmning umumiy ahvolini yaxshilash, ochiq havoda koʻproq yurish, fizkultura, sport bilan shugʻullanish, ovqatlanish, uxlash tartibiga rioya qilish kerak.

Sochni yuvish. Yogʻli Sochni har haftada, quruq va normal Sochni har 10—14 kunda yumshoq suv bilan yuvish lozim. Agar yumshoq suv boʻlmasa, vodoprovod suvini kaynatib tindirib qoʻyish kerak; bunda tuzlar idish tagiga choʻkadi, keyin suvni boshqa idishga quyib olib ishlatiladi. Suvni yumshatish uchun bir litriga bir choy qoshiq ichimlik sodasi, bura yoki yarim choy qoshiq novshadil spirti qoʻshish mumkin. Boshga sovun tegizish yaramaydi, aks holda Soch moʻrt boʻlib qoladi, sovunni qoʻlda koʻpirtirib surtgan maʼqul. Sochga kirsovun ishlatish mumkin emaSoch Soch rangi, jilosi birday turishi uchun boshni yuvib boʻlgandan soʻng, bir litr suvga bir osh qoshiq moychechak (romashka) qoʻshib chayish kerak. Boshni issiq suv bilan yuvish lozim (suv temperaturasi 50—55° dan oshmasligi kerak). S quruqboʻlsa, yogʻli sovunlardan foydalangan maʼqul. Boshga qatiq yoki tuxum sarigʻini surtib roʻmol tangʻib qoʻyish, 5—10 min.dan keyin yuvib tashlash yaxshi naf beradi. Quruq Sochni yogʻliroq qilish maqsadida Sochga biror isitilgan oʻsimlik moyi (mas, kanakunjut moyi) surtish, maʼlum vaqt oʻtgandan keyin boshni yuvib, limon sharbati yoki bir litr suvga bir osh qoshiq sirka qoʻshib chayiladi. Yogʻli Sochni har qanday atir sovun, shampun yoki suyuq sovun bilan yuvsa boʻladi. Kishi keksayganda sochi moʻrt va toʻkiluvchan boʻlib qoladi; bunday gʻollarda bosh yuvishdan oldin unga tuxum sarigʻi va oʻsimlik moyi surtish, boshni roʻmol bilan tangʻib, yarim soatdan keyin sovunlab yuvish lozim. Oqargan Sochni sinkali suvda chayilsa, u jilolanib turadi. Sochni toʻgʻri tarashga odatlanish kerak; kalta Soch tagidan, uzun Soch esa uchidan taraladi. Toʻkiluvchan Sochni tarashda keng tishli taroq yoki soch choʻtkasi ishlatiladi, lekin hadeb chutka bilan tarash yaramaydi, u terini zararlashi mumkin. Boshni yengil massaj qilib turish yaxshi naf baradi. Har bir kishining alohida tarogʻi boʻlishi kerak.

Saidqosim Arifov.

== Manbalar ==

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>le3krsnqqltanhvjy7v8y5eu91rlvg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269902</id>
      <parentid>6269901</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4779" sha1="2c9wi285qu26aea9g2n33vcx2hu22a1" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Soch (maʼnolari)}}

'''Soch''' (''moʻy, tuk, jun'') — [[odam]]ning bosh terisidan oʻsadigan ipsimon shox unum. Soch mayin, dagʻal, jingalak boʻladi. Sochning teri ustidagi qismi tola, teri ostidagi qismi esa ildiz deyiladi. Soch ildizi Soch xaltachasida joylashgan. Xaltachaga atrofidagi yog bezlarining yoʻli ochiladi. Xaltachaning ichki qinida Soch piyozchasi va soʻrgʻichi joylashgan. Soch soʻrgʻichida qon tomirlar va nervlar boʻladi. S, asosan, azot va oltingugurtga boy oqsilli shox modda — keratindan tashkil toptan. Soch rangi qora, malla, oqish boʻladi, bu, asosan, sochdagi pigmentlar miqdoriga bogʻliq. Yosh oʻtgan sayin sochdagi pigmentlar kamayib, u oqara boshlaydi (qarang [[Soch oqarishi]]). Sochda pigment mutlaqo boʻlmasa, u tugʻma oq boʻladi (qarang [[Albinizm]]). S, asosan, piyozchadan oʻsadi. Sochning oʻsishi organizmning umumiy ahvoliga, nerv va endokrin sistema holatiga, moddalar almashinuvi, ovqatlanish tarzi, shuningdek, uni parvarish qilishga bogʻliq. Sogʻlom Soch pishiq va elastik, jiloli boʻlib yiltirab turadi. Yuqori temperatura va ishqorlar (nashatir spirti, soda, kir sovun va boshqalar) taʼsirida Soch holati oʻzgaradi, u toʻkiluvchan va moʻrt boʻlib qoladi. Nerv va endokrin sistema faoliyatining oʻzgarishi va boshqa omillar taʼsirida yogʻ bezlari koʻgshab yogʻ ishlab chiqaradi, natijada Soch haddan ziyod yogli boʻlib ketadi. Turli kasalliklar yoki Sochni notoʻgʻri parvarish qilish (boshni botbot, ayniqsa, qattiq suv va ishqorli sovun bilan yuvish, Sochni teztez jingalak qilish) uning oʻsishiga zararli taʼsir etadi; u juda quruq, xira boʻlib qoladi va toʻkilib ketadi.

Soch kasalliklari. [[Yogʻ bezlari]] funksiyasining buzilishi Sochning oʻzgarishiga sabab boʻladi. Natijada bosh terisida mayda kepakka oʻxshash tangacha — qazgʻoq paydo boʻladi, bu koʻpincha seboreya kasalligida kuzatiladi. Soch toʻkilib, oʻrnidan yangi Soch chiqib turishining buzilish sabablari har xil; baʼzan Soch butunlay toʻkilib, kal boʻlib qolishi yoki, aksincha, Soch zoʻr berib oʻsishi mumkin. Bosh kiyimning ogʻir yoki tor boʻlishi, uzoq vaqt parik kiyibyurish, shuningdek, oftobda boshyalang yurish va boshqalar Soch toʻkilishiga sabab boʻladi. Qish kunlari boshyalang yurish yaramaydi, aks holda yuza tomirlar kisilib Soch oziqlanishi buziladi. Soch strukturasi va koʻrinishining oʻzgarishi terining zamburugʻ kasalliklarida (mikrosporiya, trixofitiya, kallik) ham kuzatiladi. Sochda kasallik paydo boʻlsa, albatta, vrachga murojaat qilish zarur.

Soch parvarishi. Sochlarni mustahkamlash uchun organizmning umumiy ahvolini yaxshilash, ochiq havoda koʻproq yurish, fizkultura, sport bilan shugʻullanish, ovqatlanish, uxlash tartibiga rioya qilish kerak.

Sochni yuvish. Yogʻli Sochni har haftada, quruq va normal Sochni har 10—14 kunda yumshoq suv bilan yuvish lozim. Agar yumshoq suv boʻlmasa, vodoprovod suvini kaynatib tindirib qoʻyish kerak; bunda tuzlar idish tagiga choʻkadi, keyin suvni boshqa idishga quyib olib ishlatiladi. Suvni yumshatish uchun bir litriga bir choy qoshiq ichimlik sodasi, bura yoki yarim choy qoshiq novshadil spirti qoʻshish mumkin. Boshga sovun tegizish yaramaydi, aks holda Soch moʻrt boʻlib qoladi, sovunni qoʻlda koʻpirtirib surtgan maʼqul. Sochga kirsovun ishlatish mumkin emaSoch Soch rangi, jilosi birday turishi uchun boshni yuvib boʻlgandan soʻng, bir litr suvga bir osh qoshiq moychechak (romashka) qoʻshib chayish kerak. Boshni issiq suv bilan yuvish lozim (suv temperaturasi 50—55° dan oshmasligi kerak). S quruqboʻlsa, yogʻli sovunlardan foydalangan maʼqul. Boshga qatiq yoki tuxum sarigʻini surtib roʻmol tangʻib qoʻyish, 5—10 min.dan keyin yuvib tashlash yaxshi naf beradi. Quruq Sochni yogʻliroq qilish maqsadida Sochga biror isitilgan oʻsimlik moyi (mas, kanakunjut moyi) surtish, maʼlum vaqt oʻtgandan keyin boshni yuvib, limon sharbati yoki bir litr suvga bir osh qoshiq sirka qoʻshib chayiladi. Yogʻli Sochni har qanday atir sovun, shampun yoki suyuq sovun bilan yuvsa boʻladi. Kishi keksayganda sochi moʻrt va toʻkiluvchan boʻlib qoladi; bunday gʻollarda bosh yuvishdan oldin unga tuxum sarigʻi va oʻsimlik moyi surtish, boshni roʻmol bilan tangʻib, yarim soatdan keyin sovunlab yuvish lozim. Oqargan Sochni sinkali suvda chayilsa, u jilolanib turadi. Sochni toʻgʻri tarashga odatlanish kerak; kalta Soch tagidan, uzun Soch esa uchidan taraladi. Toʻkiluvchan Sochni tarashda keng tishli taroq yoki soch choʻtkasi ishlatiladi, lekin hadeb chutka bilan tarash yaramaydi, u terini zararlashi mumkin. Boshni yengil massaj qilib turish yaxshi naf baradi. Har bir kishining alohida tarogʻi boʻlishi kerak.

Saidqosim Arifov.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>2c9wi285qu26aea9g2n33vcx2hu22a1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Soch toʻkilishi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>573337</id>
    <revision>
      <id>6269912</id>
      <parentid>2858562</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2850" sha1="mgey027wbk9gi4ifkyl3xxocuh3ips7" xml:space="preserve">'''Soch toʻkilishi''' - [[soch]]&lt;nowiki/&gt;ning butunlay yoki qisman toʻkilishi. Qarilikda St. yosh ulgʻayishi bilan terida yuz beradigan oʻzgarishlarga, shuningdek, soch oqarishi kabi normal fiziologik holatga yoki organizmning umumiy qarishiga bogʻliq. Vaqtdan ilgari St. turli yoshda kuzatiladi, koʻpincha biror betoblik alomati boʻlishi mumkin. Baʼzan soqolmoʻylov, qosh va klpriklar, shuningdek, qoʻltiq osti va qov sohasidagi junlar ham toʻkiladi. Soch toʻkilishiga koʻpincha seboreya sabab boʻladi. Bolalarda St. ogʻir yuqumli kasalliklar (gripp, bezgak, dizenteriya va boshqalar), shuningdek, organizmda vitaminlar (xususan, A, S, V, V6) yetishmasligi, jigar, meʼdaichak, nerv sistemasi, qalqonsimon bez va jinsiy bezlarning surunkali kasalliklari oqibatida roʻy beradi.

Simptomatik St. ayrim yuqumli kasalliklar, mas, zaxmda kuzatiladi, bunda soch tangatanga boʻlib tushib ketadi; bemor tuzalganidan keyin toʻkilib ketgan soch oʻrniga yana soch chiqadi. Oʻta toliqish, uyqusizlik oqibatida ham St. mumkin. Koʻpincha ayollarda Soch toʻkilishiga sochni har xil turmaklash, permanent, yaʼni uzoq saqlanadigan jingalak qilish sabab boʻladi. Vaqtdan ilgari St. oʻrta yashar erkaklarda uchraydi. Bunda ikki chakka va tepadagi soch toʻkila boshlab, bir necha yillardan soʻng butunlay qolmaydi yoki boshning chakka qismida qoladi, yaʼni &quot;tepakal&quot; paydo boʻladi. Odatda, &quot;tepakal&quot; tugʻishgan akaukalarda uchraydi va nayel suradi (tepakallik teri tuzilishining irsiy xususiyatlariga ham bogʻliq). Uya uya boʻlib Soch toʻkilishi nerv sistemasi va ichki sekretsiya bezlari faoliyatining buzilishi, shuningdek, organizmning zaharlanishi (chirigan tishlar, tonzillit, gaymorit va boshqa surunkali oʻchoqli infeksiyalar) sabab boʻladi. St. goʻyo toʻsatdan roʻy berganga oʻxshaydi, dastlab 1—2 joydan 20 tiyinlik tangadek kattalikdagi joyda soch toʻkilib, ular kengayib boradi va birbiriga qoʻshilib, xiylagina joyni egallab oladi, bunda soch butunlay tushib ketadi. Soch toʻkilgan yerdagi teri silliq, yaltiroq, yalligʻlanmagan boʻladi. Sochning bu xilda toʻkilishi, odatda, surunkali kechib, unga davo qilish ancha mushkul boʻladi, hatto davolangandan keyin ham Soch toʻkilishi takrorlanishi mumkin. Baʼzan soch piyozcha qismining toʻla rivojlanmaganligi tugʻma Soch toʻkilishiga sabab boʻladi. Ayrim dorilarni surunkasiga ichib yurish yoki sochni notoʻgʻri parvarish qilish oqibatida ham St. mumkin. Davo Soch toʻkilishi ning xili va sababiga qarab olib boriladi. Koʻp Soch toʻkilishining dastlabki alomatlari paydo boʻlganda darhol vrachga uchrashish lozim. St. ga sabab boʻlgan omillar bartaraf etilgandan keyin toʻkilgan soch oʻrniga yangisi chiqa boshlaydi. Soch toʻkilishining oldini olish lozim. Spirtli ichimliklar va chekishga ruju qilmaslik tavsiya etiladi.

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>mgey027wbk9gi4ifkyl3xxocuh3ips7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269913</id>
      <parentid>6269912</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2841" sha1="j7mkm8j3qeznmg5m29opnyeqcaoj9sa" xml:space="preserve">'''Soch toʻkilishi''' - [[soch]]ning butunlay yoki qisman toʻkilishi. Qarilikda St. yosh ulgʻayishi bilan terida yuz beradigan oʻzgarishlarga, shuningdek, soch oqarishi kabi normal fiziologik holatga yoki organizmning umumiy qarishiga bogʻliq. Vaqtdan ilgari St. turli yoshda kuzatiladi, koʻpincha biror betoblik alomati boʻlishi mumkin. Baʼzan soqolmoʻylov, qosh va klpriklar, shuningdek, qoʻltiq osti va qov sohasidagi junlar ham toʻkiladi. Soch toʻkilishiga koʻpincha seboreya sabab boʻladi. Bolalarda St. ogʻir yuqumli kasalliklar (gripp, bezgak, dizenteriya va boshqalar), shuningdek, organizmda vitaminlar (xususan, A, S, V, V6) yetishmasligi, jigar, meʼdaichak, nerv sistemasi, qalqonsimon bez va jinsiy bezlarning surunkali kasalliklari oqibatida roʻy beradi.

Simptomatik St. ayrim yuqumli kasalliklar, mas, zaxmda kuzatiladi, bunda soch tangatanga boʻlib tushib ketadi; bemor tuzalganidan keyin toʻkilib ketgan soch oʻrniga yana soch chiqadi. Oʻta toliqish, uyqusizlik oqibatida ham St. mumkin. Koʻpincha ayollarda Soch toʻkilishiga sochni har xil turmaklash, permanent, yaʼni uzoq saqlanadigan jingalak qilish sabab boʻladi. Vaqtdan ilgari St. oʻrta yashar erkaklarda uchraydi. Bunda ikki chakka va tepadagi soch toʻkila boshlab, bir necha yillardan soʻng butunlay qolmaydi yoki boshning chakka qismida qoladi, yaʼni &quot;tepakal&quot; paydo boʻladi. Odatda, &quot;tepakal&quot; tugʻishgan akaukalarda uchraydi va nayel suradi (tepakallik teri tuzilishining irsiy xususiyatlariga ham bogʻliq). Uya uya boʻlib Soch toʻkilishi nerv sistemasi va ichki sekretsiya bezlari faoliyatining buzilishi, shuningdek, organizmning zaharlanishi (chirigan tishlar, tonzillit, gaymorit va boshqa surunkali oʻchoqli infeksiyalar) sabab boʻladi. St. goʻyo toʻsatdan roʻy berganga oʻxshaydi, dastlab 1—2 joydan 20 tiyinlik tangadek kattalikdagi joyda soch toʻkilib, ular kengayib boradi va birbiriga qoʻshilib, xiylagina joyni egallab oladi, bunda soch butunlay tushib ketadi. Soch toʻkilgan yerdagi teri silliq, yaltiroq, yalligʻlanmagan boʻladi. Sochning bu xilda toʻkilishi, odatda, surunkali kechib, unga davo qilish ancha mushkul boʻladi, hatto davolangandan keyin ham Soch toʻkilishi takrorlanishi mumkin. Baʼzan soch piyozcha qismining toʻla rivojlanmaganligi tugʻma Soch toʻkilishiga sabab boʻladi. Ayrim dorilarni surunkasiga ichib yurish yoki sochni notoʻgʻri parvarish qilish oqibatida ham St. mumkin. Davo Soch toʻkilishi ning xili va sababiga qarab olib boriladi. Koʻp Soch toʻkilishining dastlabki alomatlari paydo boʻlganda darhol vrachga uchrashish lozim. St. ga sabab boʻlgan omillar bartaraf etilgandan keyin toʻkilgan soch oʻrniga yangisi chiqa boshlaydi. Soch toʻkilishining oldini olish lozim. Spirtli ichimliklar va chekishga ruju qilmaslik tavsiya etiladi.

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>j7mkm8j3qeznmg5m29opnyeqcaoj9sa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269914</id>
      <parentid>6269913</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2856" sha1="1en3v824sf6eonjbb2xnlyg0vwni2rz" xml:space="preserve">'''Soch toʻkilishi''' - [[soch]]ning butunlay yoki qisman toʻkilishi. Qarilikda St. yosh ulgʻayishi bilan terida yuz beradigan oʻzgarishlarga, shuningdek, soch oqarishi kabi normal fiziologik holatga yoki organizmning umumiy qarishiga bogʻliq. Vaqtdan ilgari St. turli yoshda kuzatiladi, koʻpincha biror betoblik alomati boʻlishi mumkin. Baʼzan soqolmoʻylov, qosh va klpriklar, shuningdek, qoʻltiq osti va qov sohasidagi junlar ham toʻkiladi. Soch toʻkilishiga koʻpincha seboreya sabab boʻladi. Bolalarda St. ogʻir yuqumli kasalliklar (gripp, bezgak, dizenteriya va boshqalar), shuningdek, organizmda vitaminlar (xususan, A, S, V, V6) yetishmasligi, jigar, meʼdaichak, nerv sistemasi, qalqonsimon bez va jinsiy bezlarning surunkali kasalliklari oqibatida roʻy beradi.

Simptomatik St. ayrim yuqumli kasalliklar, mas, zaxmda kuzatiladi, bunda soch tangatanga boʻlib tushib ketadi; bemor tuzalganidan keyin toʻkilib ketgan soch oʻrniga yana soch chiqadi. Oʻta toliqish, uyqusizlik oqibatida ham St. mumkin. Koʻpincha ayollarda Soch toʻkilishiga sochni har xil turmaklash, permanent, yaʼni uzoq saqlanadigan jingalak qilish sabab boʻladi. Vaqtdan ilgari St. oʻrta yashar erkaklarda uchraydi. Bunda ikki chakka va tepadagi soch toʻkila boshlab, bir necha yillardan soʻng butunlay qolmaydi yoki boshning chakka qismida qoladi, yaʼni &quot;tepakal&quot; paydo boʻladi. Odatda, &quot;tepakal&quot; tugʻishgan akaukalarda uchraydi va nayel suradi (tepakallik teri tuzilishining irsiy xususiyatlariga ham bogʻliq). Uya uya boʻlib Soch toʻkilishi nerv sistemasi va ichki sekretsiya bezlari faoliyatining buzilishi, shuningdek, organizmning zaharlanishi (chirigan tishlar, tonzillit, gaymorit va boshqa surunkali oʻchoqli infeksiyalar) sabab boʻladi. St. goʻyo toʻsatdan roʻy berganga oʻxshaydi, dastlab 1—2 joydan 20 tiyinlik tangadek kattalikdagi joyda soch toʻkilib, ular kengayib boradi va birbiriga qoʻshilib, xiylagina joyni egallab oladi, bunda soch butunlay tushib ketadi. Soch toʻkilgan yerdagi teri silliq, yaltiroq, yalligʻlanmagan boʻladi. Sochning bu xilda toʻkilishi, odatda, surunkali kechib, unga davo qilish ancha mushkul boʻladi, hatto davolangandan keyin ham Soch toʻkilishi takrorlanishi mumkin. Baʼzan soch piyozcha qismining toʻla rivojlanmaganligi tugʻma Soch toʻkilishiga sabab boʻladi. Ayrim dorilarni surunkasiga ichib yurish yoki sochni notoʻgʻri parvarish qilish oqibatida ham St. mumkin. Davo Soch toʻkilishi ning xili va sababiga qarab olib boriladi. Koʻp Soch toʻkilishining dastlabki alomatlari paydo boʻlganda darhol vrachga uchrashish lozim. St. ga sabab boʻlgan omillar bartaraf etilgandan keyin toʻkilgan soch oʻrniga yangisi chiqa boshlaydi. Soch toʻkilishining oldini olish lozim. Spirtli ichimliklar va chekishga ruju qilmaslik tavsiya etiladi.

== Manbalar ==
{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>1en3v824sf6eonjbb2xnlyg0vwni2rz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269915</id>
      <parentid>6269914</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2857" sha1="8ft86zpq90dceqlqxt4ej475a6mp5jb" xml:space="preserve">'''Soch toʻkilishi''' - [[soch]]ning butunlay yoki qisman toʻkilishi. Qarilikda St. yosh ulgʻayishi bilan terida yuz beradigan oʻzgarishlarga, shuningdek, soch oqarishi kabi normal fiziologik holatga yoki organizmning umumiy qarishiga bogʻliq. Vaqtdan ilgari St. turli yoshda kuzatiladi, koʻpincha biror betoblik alomati boʻlishi mumkin. Baʼzan soqolmoʻylov, qosh va klpriklar, shuningdek, qoʻltiq osti va qov sohasidagi junlar ham toʻkiladi. Soch toʻkilishiga koʻpincha seboreya sabab boʻladi. Bolalarda St. ogʻir yuqumli kasalliklar (gripp, bezgak, dizenteriya va boshqalar), shuningdek, organizmda vitaminlar (xususan, A, S, V, V6) yetishmasligi, jigar, meʼdaichak, nerv sistemasi, qalqonsimon bez va jinsiy bezlarning surunkali kasalliklari oqibatida roʻy beradi.

Simptomatik St. ayrim yuqumli kasalliklar, mas, zaxmda kuzatiladi, bunda soch tangatanga boʻlib tushib ketadi; bemor tuzalganidan keyin toʻkilib ketgan soch oʻrniga yana soch chiqadi. Oʻta toliqish, uyqusizlik oqibatida ham St. mumkin. Koʻpincha ayollarda Soch toʻkilishiga sochni har xil turmaklash, permanent, yaʼni uzoq saqlanadigan jingalak qilish sabab boʻladi. Vaqtdan ilgari St. oʻrta yashar erkaklarda uchraydi. Bunda ikki chakka va tepadagi soch toʻkila boshlab, bir necha yillardan soʻng butunlay qolmaydi yoki boshning chakka qismida qoladi, yaʼni &quot;tepakal&quot; paydo boʻladi. Odatda, &quot;tepakal&quot; tugʻishgan akaukalarda uchraydi va nayel suradi (tepakallik teri tuzilishining irsiy xususiyatlariga ham bogʻliq). Uya uya boʻlib Soch toʻkilishi nerv sistemasi va ichki sekretsiya bezlari faoliyatining buzilishi, shuningdek, organizmning zaharlanishi (chirigan tishlar, tonzillit, gaymorit va boshqa surunkali oʻchoqli infeksiyalar) sabab boʻladi. St. goʻyo toʻsatdan roʻy berganga oʻxshaydi, dastlab 1—2 joydan 20 tiyinlik tangadek kattalikdagi joyda soch toʻkilib, ular kengayib boradi va birbiriga qoʻshilib, xiylagina joyni egallab oladi, bunda soch butunlay tushib ketadi. Soch toʻkilgan yerdagi teri silliq, yaltiroq, yalligʻlanmagan boʻladi. Sochning bu xilda toʻkilishi, odatda, surunkali kechib, unga davo qilish ancha mushkul boʻladi, hatto davolangandan keyin ham Soch toʻkilishi takrorlanishi mumkin. Baʼzan soch piyozcha qismining toʻla rivojlanmaganligi tugʻma Soch toʻkilishiga sabab boʻladi. Ayrim dorilarni surunkasiga ichib yurish yoki sochni notoʻgʻri parvarish qilish oqibatida ham St. mumkin. Davo Soch toʻkilishi ning xili va sababiga qarab olib boriladi. Koʻp Soch toʻkilishining dastlabki alomatlari paydo boʻlganda darhol vrachga uchrashish lozim. St. ga sabab boʻlgan omillar bartaraf etilgandan keyin toʻkilgan soch oʻrniga yangisi chiqa boshlaydi. Soch toʻkilishining oldini olish lozim. Spirtli ichimliklar va chekishga ruju qilmaslik tavsiya etiladi.

== Manbalar ==

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>8ft86zpq90dceqlqxt4ej475a6mp5jb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269916</id>
      <parentid>6269915</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2869" sha1="6244y8f79el07y6jycealm1pra9r6yo" xml:space="preserve">'''Soch toʻkilishi''' - [[soch]]ning butunlay yoki qisman toʻkilishi. Qarilikda St. yosh ulgʻayishi bilan terida yuz beradigan oʻzgarishlarga, shuningdek, soch oqarishi kabi normal fiziologik holatga yoki organizmning umumiy qarishiga bogʻliq. Vaqtdan ilgari St. turli yoshda kuzatiladi, koʻpincha biror betoblik alomati boʻlishi mumkin. Baʼzan soqolmoʻylov, qosh va klpriklar, shuningdek, qoʻltiq osti va qov sohasidagi junlar ham toʻkiladi. Soch toʻkilishiga koʻpincha seboreya sabab boʻladi. Bolalarda St. ogʻir yuqumli kasalliklar (gripp, bezgak, dizenteriya va boshqalar), shuningdek, organizmda vitaminlar (xususan, A, S, V, V6) yetishmasligi, jigar, meʼdaichak, nerv sistemasi, qalqonsimon bez va jinsiy bezlarning surunkali kasalliklari oqibatida roʻy beradi.

Simptomatik St. ayrim yuqumli kasalliklar, mas, zaxmda kuzatiladi, bunda soch tangatanga boʻlib tushib ketadi; bemor tuzalganidan keyin toʻkilib ketgan soch oʻrniga yana soch chiqadi. Oʻta toliqish, uyqusizlik oqibatida ham St. mumkin. Koʻpincha ayollarda Soch toʻkilishiga sochni har xil turmaklash, permanent, yaʼni uzoq saqlanadigan jingalak qilish sabab boʻladi. Vaqtdan ilgari St. oʻrta yashar erkaklarda uchraydi. Bunda ikki chakka va tepadagi soch toʻkila boshlab, bir necha yillardan soʻng butunlay qolmaydi yoki boshning chakka qismida qoladi, yaʼni &quot;tepakal&quot; paydo boʻladi. Odatda, &quot;tepakal&quot; tugʻishgan akaukalarda uchraydi va nayel suradi (tepakallik teri tuzilishining irsiy xususiyatlariga ham bogʻliq). Uya uya boʻlib Soch toʻkilishi nerv sistemasi va ichki sekretsiya bezlari faoliyatining buzilishi, shuningdek, organizmning zaharlanishi (chirigan tishlar, tonzillit, gaymorit va boshqa surunkali oʻchoqli infeksiyalar) sabab boʻladi. St. goʻyo toʻsatdan roʻy berganga oʻxshaydi, dastlab 1—2 joydan 20 tiyinlik tangadek kattalikdagi joyda soch toʻkilib, ular kengayib boradi va birbiriga qoʻshilib, xiylagina joyni egallab oladi, bunda soch butunlay tushib ketadi. Soch toʻkilgan yerdagi teri silliq, yaltiroq, yalligʻlanmagan boʻladi. Sochning bu xilda toʻkilishi, odatda, surunkali kechib, unga davo qilish ancha mushkul boʻladi, hatto davolangandan keyin ham Soch toʻkilishi takrorlanishi mumkin. Baʼzan soch piyozcha qismining toʻla rivojlanmaganligi tugʻma Soch toʻkilishiga sabab boʻladi. Ayrim dorilarni surunkasiga ichib yurish yoki sochni notoʻgʻri parvarish qilish oqibatida ham St. mumkin. Davo Soch toʻkilishi ning xili va sababiga qarab olib boriladi. Koʻp Soch toʻkilishining dastlabki alomatlari paydo boʻlganda darhol vrachga uchrashish lozim. St. ga sabab boʻlgan omillar bartaraf etilgandan keyin toʻkilgan soch oʻrniga yangisi chiqa boshlaydi. Soch toʻkilishining oldini olish lozim. Spirtli ichimliklar va chekishga ruju qilmaslik tavsiya etiladi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>6244y8f79el07y6jycealm1pra9r6yo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tay tili</title>
    <ns>0</ns>
    <id>578171</id>
    <revision>
      <id>6269584</id>
      <parentid>6140616</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3147" sha1="nwhze6g6amuv134f9qd6zlgorfiiwa7" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Til
|nomi=
|milliy nom=
|xarita = 
|mamlakatlar=
|holati= (Tillarning saqlanish darajalari)
|rasmiy=
|biluvchilar= (Soʻzlashuvchilarning umumiy soni)
|tartiblovchi_tashkilot = 
|oʻrin= (Soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati)
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|turkum= 
|til oilasi=
|yozuv=
|til_kodlari = Til kodlari
|iso1=
|iso2=
|iso3=
}}--&gt;{{Til bilgiqutisi|xarita=Idioma tailandés.png|nomi=Tay tillari|milliy nom=ภาษาไทย|mamlakatlar=[[Tailand]]}}

'''Tay tillari''' — qarindosh tillar oilasi; Hindixitoy yarim orolida ([[Tailand]], [[Laos]], [[Vyetnam]], [[Myanma]]) va Jan. Xitoy hamda Shim.Sharqiy Hindistonning unga tutash hududlarida tarqalgan va ularda 80 mln.ga yaqin kishi soʻzlashadi. Tay tilining genealogik qarindoshligi xususida 2 xil faraziya mavjud boʻlib, ularning birinchisiga koʻra ushbu tillar xitoytibet timarita, ikkinchisiga koʻra esa avstronez tillari oilasiga mansub. Lekin har ikkala faraziya ham hozirgacha toʻliq tan olinmaganligidan Tay tili ning oʻzini alohida oila deb hisoblash mumkin. Tay tili asosan, quyidagi guruhlardan iborat: 1) haqiqiy Tay tili; bularning oʻzi 3 guruhga boʻlinadi: jan.gʻarbiy [tay (siyom), laos, tan, khamti axom, yuan, kxin va boshqa]; markaziy [tay (txo), nung , chjuan (jan. lahjalari)]; shim. [chjuan (shim. lahjalari), bui]; 2) dunshuy tillari (dun, shuy, mak, txen); 3) sek; 4) lakkya; 5) be; 6) li tillari; 7) lakua; 8) laki; 9) gelao tillari. Barcha Tay tili tipologik jihatdan oʻzaro yaqin hamda amorf tillart mansubdir. Koʻpchilik tay yozuvlari hind yozuvidan kelib chiqqan (ular muayyan shakliy xususiyatlariga koʻra kxmer yozuvi guruhi, birma yozuvi guruhi deb ajratiladi). Xitoy va Vyetnamdagi baʼzi Tay tili (chjuan, dun, li; tay, nung) uchun &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 2yarmida lotin grafikasi asosida yozuvlar yaratilgan.

Ushbu tillar oilasida ahamiyati va tarqalishiga koʻra haqiqiy tay tili 1oʻrinda turadi. Bu til baʼzi adabiyotlarda kxon tay yoki siyom tili deb ataladi, asosan Tailandsa tarqalgan. Unda 40 mln. ga yaqin kishi soʻzlashadi. Ijtimoiy hayotning barcha sohalarida qoʻllanadi. Tailand Qirolligining rasmiy tili, shu bilan birga, shu mamlakatdagi xitoylik, vyetnamlik, malayyaliklar va boshqa uchun millatlararo muomala tili xisoblanadi. 4 ta asosiy laxjasi bor: markaziy, jan., shim. va shim.sharqiy. Ular fonetik, qisman leksik jihatdan oʻzaro farklanadi. Adabiy til Bangkok aholisi soʻzlashadigan markaziy lahjaga asoslangan. Tipologik jihatdan boshqa barcha Tay tili singari amorf til hisoblanadi. Fonetik tizimi 20 undosh va choʻziqlikqisqalik jihatdan qaramaqarshi qoʻyiladigan 24 unli (6 tasi diftong) fonemadan iborat. Boʻgʻinlar maʼlum ohang (ton)larda talaffuz etiladi. Maʼno farklovchi 5 ta ohang mavjud. Soʻz yasalishi asosan soʻz qoʻshishdan iborat. Morfologiyasi analitik xususiyatga ega. Adabiy til xalq soʻzlashuv tili asosida hozirgi Tailandning shim. qismida 13— &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asrlarda shakllana boshlagan. Jan. hind yozuvidan kelib chiqqan qad. kxmer yozuvi tay yozuviga (1283-yil) asos boʻlgan.

{{OʻzME}}

[[Turkum:Tillar]]
[[Turkum:Tay tili]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>nwhze6g6amuv134f9qd6zlgorfiiwa7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269585</id>
      <parentid>6269584</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3150" sha1="frwyu5u9nelgpioconah20m00k0p0kt" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Til
|nomi=
|milliy nom=
|xarita = 
|mamlakatlar=
|holati= (Tillarning saqlanish darajalari)
|rasmiy=
|biluvchilar= (Soʻzlashuvchilarning umumiy soni)
|tartiblovchi_tashkilot = 
|oʻrin= (Soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati)
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|turkum= 
|til oilasi=
|yozuv=
|til_kodlari = Til kodlari
|iso1=
|iso2=
|iso3=
}}--&gt;{{Til bilgiqutisi|xarita=Idioma tailandés.png|nomi=Tay tillari|milliy nom=ภาษาไทย|mamlakatlar=[[Tailand]]}}

'''Tay tillari''' — qarindosh tillar oilasi; Hindixitoy yarim orolida ([[Tailand]], [[Laos]], [[Vyetnam]], [[Myanma]]) va Janubiy Xitoy hamda Shim.Sharqiy Hindistonning unga tutash hududlarida tarqalgan va ularda 80 mln.ga yaqin kishi soʻzlashadi. Tay tilining genealogik qarindoshligi xususida 2 xil faraziya mavjud boʻlib, ularning birinchisiga koʻra ushbu tillar xitoytibet timarita, ikkinchisiga koʻra esa avstronez tillari oilasiga mansub. Lekin har ikkala faraziya ham hozirgacha toʻliq tan olinmaganligidan Tay tili ning oʻzini alohida oila deb hisoblash mumkin. Tay tili asosan, quyidagi guruhlardan iborat: 1) haqiqiy Tay tili; bularning oʻzi 3 guruhga boʻlinadi: jan.gʻarbiy [tay (siyom), laos, tan, khamti axom, yuan, kxin va boshqa]; markaziy [tay (txo), nung , chjuan (jan. lahjalari)]; shim. [chjuan (shim. lahjalari), bui]; 2) dunshuy tillari (dun, shuy, mak, txen); 3) sek; 4) lakkya; 5) be; 6) li tillari; 7) lakua; 8) laki; 9) gelao tillari. Barcha Tay tili tipologik jihatdan oʻzaro yaqin hamda amorf tillart mansubdir. Koʻpchilik tay yozuvlari hind yozuvidan kelib chiqqan (ular muayyan shakliy xususiyatlariga koʻra kxmer yozuvi guruhi, birma yozuvi guruhi deb ajratiladi). Xitoy va Vyetnamdagi baʼzi Tay tili (chjuan, dun, li; tay, nung) uchun &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 2yarmida lotin grafikasi asosida yozuvlar yaratilgan.

Ushbu tillar oilasida ahamiyati va tarqalishiga koʻra haqiqiy tay tili 1oʻrinda turadi. Bu til baʼzi adabiyotlarda kxon tay yoki siyom tili deb ataladi, asosan Tailandsa tarqalgan. Unda 40 mln. ga yaqin kishi soʻzlashadi. Ijtimoiy hayotning barcha sohalarida qoʻllanadi. Tailand Qirolligining rasmiy tili, shu bilan birga, shu mamlakatdagi xitoylik, vyetnamlik, malayyaliklar va boshqa uchun millatlararo muomala tili xisoblanadi. 4 ta asosiy laxjasi bor: markaziy, jan., shim. va shim.sharqiy. Ular fonetik, qisman leksik jihatdan oʻzaro farklanadi. Adabiy til Bangkok aholisi soʻzlashadigan markaziy lahjaga asoslangan. Tipologik jihatdan boshqa barcha Tay tili singari amorf til hisoblanadi. Fonetik tizimi 20 undosh va choʻziqlikqisqalik jihatdan qaramaqarshi qoʻyiladigan 24 unli (6 tasi diftong) fonemadan iborat. Boʻgʻinlar maʼlum ohang (ton)larda talaffuz etiladi. Maʼno farklovchi 5 ta ohang mavjud. Soʻz yasalishi asosan soʻz qoʻshishdan iborat. Morfologiyasi analitik xususiyatga ega. Adabiy til xalq soʻzlashuv tili asosida hozirgi Tailandning shim. qismida 13— &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asrlarda shakllana boshlagan. Jan. hind yozuvidan kelib chiqqan qad. kxmer yozuvi tay yozuviga (1283-yil) asos boʻlgan.

{{OʻzME}}

[[Turkum:Tillar]]
[[Turkum:Tay tili]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>frwyu5u9nelgpioconah20m00k0p0kt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269587</id>
      <parentid>6269585</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3165" sha1="bu01aww2zqgggwdj7w4ei808tf39or4" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Til
|nomi=
|milliy nom=
|xarita = 
|mamlakatlar=
|holati= (Tillarning saqlanish darajalari)
|rasmiy=
|biluvchilar= (Soʻzlashuvchilarning umumiy soni)
|tartiblovchi_tashkilot = 
|oʻrin= (Soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati)
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|turkum= 
|til oilasi=
|yozuv=
|til_kodlari = Til kodlari
|iso1=
|iso2=
|iso3=
}}--&gt;{{Til bilgiqutisi|xarita=Idioma tailandés.png|nomi=Tay tillari|milliy nom=ภาษาไทย|mamlakatlar=[[Tailand]]}}

'''Tay tillari''' — qarindosh tillar oilasi; Hindixitoy yarim orolida ([[Tailand]], [[Laos]], [[Vyetnam]], [[Myanma]]) va Janubiy Xitoy hamda Shim.Sharqiy Hindistonning unga tutash hududlarida tarqalgan va ularda 80 mln.ga yaqin kishi soʻzlashadi. Tay tilining genealogik qarindoshligi xususida 2 xil faraziya mavjud boʻlib, ularning birinchisiga koʻra ushbu tillar xitoytibet timarita, ikkinchisiga koʻra esa avstronez tillari oilasiga mansub. Lekin har ikkala faraziya ham hozirgacha toʻliq tan olinmaganligidan Tay tili ning oʻzini alohida oila deb hisoblash mumkin. Tay tili asosan, quyidagi guruhlardan iborat: 1) haqiqiy Tay tili; bularning oʻzi 3 guruhga boʻlinadi: jan.gʻarbiy [tay (siyom), laos, tan, khamti axom, yuan, kxin va boshqa]; markaziy [tay (txo), nung , chjuan (jan. lahjalari)]; shim. [chjuan (shim. lahjalari), bui]; 2) dunshuy tillari (dun, shuy, mak, txen); 3) sek; 4) lakkya; 5) be; 6) li tillari; 7) lakua; 8) laki; 9) gelao tillari. Barcha Tay tili tipologik jihatdan oʻzaro yaqin hamda amorf tillart mansubdir. Koʻpchilik tay yozuvlari hind yozuvidan kelib chiqqan (ular muayyan shakliy xususiyatlariga koʻra kxmer yozuvi guruhi, birma yozuvi guruhi deb ajratiladi). Xitoy va Vyetnamdagi baʼzi Tay tili (chjuan, dun, li; tay, nung) uchun &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 2yarmida lotin grafikasi asosida yozuvlar yaratilgan.

Ushbu tillar oilasida ahamiyati va tarqalishiga koʻra haqiqiy tay tili 1oʻrinda turadi. Bu til baʼzi adabiyotlarda kxon tay yoki siyom tili deb ataladi, asosan Tailandsa tarqalgan. Unda 40 mln. ga yaqin kishi soʻzlashadi. Ijtimoiy hayotning barcha sohalarida qoʻllanadi. Tailand Qirolligining rasmiy tili, shu bilan birga, shu mamlakatdagi xitoylik, vyetnamlik, malayyaliklar va boshqa uchun millatlararo muomala tili xisoblanadi. 4 ta asosiy laxjasi bor: markaziy, jan., shim. va shim.sharqiy. Ular fonetik, qisman leksik jihatdan oʻzaro farklanadi. Adabiy til Bangkok aholisi soʻzlashadigan markaziy lahjaga asoslangan. Tipologik jihatdan boshqa barcha Tay tili singari amorf til hisoblanadi. Fonetik tizimi 20 undosh va choʻziqlikqisqalik jihatdan qaramaqarshi qoʻyiladigan 24 unli (6 tasi diftong) fonemadan iborat. Boʻgʻinlar maʼlum ohang (ton)larda talaffuz etiladi. Maʼno farklovchi 5 ta ohang mavjud. Soʻz yasalishi asosan soʻz qoʻshishdan iborat. Morfologiyasi analitik xususiyatga ega. Adabiy til xalq soʻzlashuv tili asosida hozirgi Tailandning shim. qismida 13— &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asrlarda shakllana boshlagan. Jan. hind yozuvidan kelib chiqqan qad. kxmer yozuvi tay yozuviga (1283-yil) asos boʻlgan.

== Manbalar ==
{{OʻzME}}

[[Turkum:Tillar]]
[[Turkum:Tay tili]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>bu01aww2zqgggwdj7w4ei808tf39or4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269589</id>
      <parentid>6269587</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* Manbalar */</comment>
      <origin>6269589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3166" sha1="2pun96np3wday7plr36oj73kdstbljw" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Til
|nomi=
|milliy nom=
|xarita = 
|mamlakatlar=
|holati= (Tillarning saqlanish darajalari)
|rasmiy=
|biluvchilar= (Soʻzlashuvchilarning umumiy soni)
|tartiblovchi_tashkilot = 
|oʻrin= (Soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati)
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|turkum= 
|til oilasi=
|yozuv=
|til_kodlari = Til kodlari
|iso1=
|iso2=
|iso3=
}}--&gt;{{Til bilgiqutisi|xarita=Idioma tailandés.png|nomi=Tay tillari|milliy nom=ภาษาไทย|mamlakatlar=[[Tailand]]}}

'''Tay tillari''' — qarindosh tillar oilasi; Hindixitoy yarim orolida ([[Tailand]], [[Laos]], [[Vyetnam]], [[Myanma]]) va Janubiy Xitoy hamda Shim.Sharqiy Hindistonning unga tutash hududlarida tarqalgan va ularda 80 mln.ga yaqin kishi soʻzlashadi. Tay tilining genealogik qarindoshligi xususida 2 xil faraziya mavjud boʻlib, ularning birinchisiga koʻra ushbu tillar xitoytibet timarita, ikkinchisiga koʻra esa avstronez tillari oilasiga mansub. Lekin har ikkala faraziya ham hozirgacha toʻliq tan olinmaganligidan Tay tili ning oʻzini alohida oila deb hisoblash mumkin. Tay tili asosan, quyidagi guruhlardan iborat: 1) haqiqiy Tay tili; bularning oʻzi 3 guruhga boʻlinadi: jan.gʻarbiy [tay (siyom), laos, tan, khamti axom, yuan, kxin va boshqa]; markaziy [tay (txo), nung , chjuan (jan. lahjalari)]; shim. [chjuan (shim. lahjalari), bui]; 2) dunshuy tillari (dun, shuy, mak, txen); 3) sek; 4) lakkya; 5) be; 6) li tillari; 7) lakua; 8) laki; 9) gelao tillari. Barcha Tay tili tipologik jihatdan oʻzaro yaqin hamda amorf tillart mansubdir. Koʻpchilik tay yozuvlari hind yozuvidan kelib chiqqan (ular muayyan shakliy xususiyatlariga koʻra kxmer yozuvi guruhi, birma yozuvi guruhi deb ajratiladi). Xitoy va Vyetnamdagi baʼzi Tay tili (chjuan, dun, li; tay, nung) uchun &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 2yarmida lotin grafikasi asosida yozuvlar yaratilgan.

Ushbu tillar oilasida ahamiyati va tarqalishiga koʻra haqiqiy tay tili 1oʻrinda turadi. Bu til baʼzi adabiyotlarda kxon tay yoki siyom tili deb ataladi, asosan Tailandsa tarqalgan. Unda 40 mln. ga yaqin kishi soʻzlashadi. Ijtimoiy hayotning barcha sohalarida qoʻllanadi. Tailand Qirolligining rasmiy tili, shu bilan birga, shu mamlakatdagi xitoylik, vyetnamlik, malayyaliklar va boshqa uchun millatlararo muomala tili xisoblanadi. 4 ta asosiy laxjasi bor: markaziy, jan., shim. va shim.sharqiy. Ular fonetik, qisman leksik jihatdan oʻzaro farklanadi. Adabiy til Bangkok aholisi soʻzlashadigan markaziy lahjaga asoslangan. Tipologik jihatdan boshqa barcha Tay tili singari amorf til hisoblanadi. Fonetik tizimi 20 undosh va choʻziqlikqisqalik jihatdan qaramaqarshi qoʻyiladigan 24 unli (6 tasi diftong) fonemadan iborat. Boʻgʻinlar maʼlum ohang (ton)larda talaffuz etiladi. Maʼno farklovchi 5 ta ohang mavjud. Soʻz yasalishi asosan soʻz qoʻshishdan iborat. Morfologiyasi analitik xususiyatga ega. Adabiy til xalq soʻzlashuv tili asosida hozirgi Tailandning shim. qismida 13— &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asrlarda shakllana boshlagan. Jan. hind yozuvidan kelib chiqqan qad. kxmer yozuvi tay yozuviga (1283-yil) asos boʻlgan.

== Manbalar ==

{{OʻzME}}

[[Turkum:Tillar]]
[[Turkum:Tay tili]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>2pun96np3wday7plr36oj73kdstbljw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269590</id>
      <parentid>6269589</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3178" sha1="40b4uz73p2zy9eu6s3gl129cs3ttsv2" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Til
|nomi=
|milliy nom=
|xarita = 
|mamlakatlar=
|holati= (Tillarning saqlanish darajalari)
|rasmiy=
|biluvchilar= (Soʻzlashuvchilarning umumiy soni)
|tartiblovchi_tashkilot = 
|oʻrin= (Soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati)
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|turkum= 
|til oilasi=
|yozuv=
|til_kodlari = Til kodlari
|iso1=
|iso2=
|iso3=
}}--&gt;{{Til bilgiqutisi|xarita=Idioma tailandés.png|nomi=Tay tillari|milliy nom=ภาษาไทย|mamlakatlar=[[Tailand]]}}

'''Tay tillari''' — qarindosh tillar oilasi; Hindixitoy yarim orolida ([[Tailand]], [[Laos]], [[Vyetnam]], [[Myanma]]) va Janubiy Xitoy hamda Shim.Sharqiy Hindistonning unga tutash hududlarida tarqalgan va ularda 80 mln.ga yaqin kishi soʻzlashadi. Tay tilining genealogik qarindoshligi xususida 2 xil faraziya mavjud boʻlib, ularning birinchisiga koʻra ushbu tillar xitoytibet timarita, ikkinchisiga koʻra esa avstronez tillari oilasiga mansub. Lekin har ikkala faraziya ham hozirgacha toʻliq tan olinmaganligidan Tay tili ning oʻzini alohida oila deb hisoblash mumkin. Tay tili asosan, quyidagi guruhlardan iborat: 1) haqiqiy Tay tili; bularning oʻzi 3 guruhga boʻlinadi: jan.gʻarbiy [tay (siyom), laos, tan, khamti axom, yuan, kxin va boshqa]; markaziy [tay (txo), nung , chjuan (jan. lahjalari)]; shim. [chjuan (shim. lahjalari), bui]; 2) dunshuy tillari (dun, shuy, mak, txen); 3) sek; 4) lakkya; 5) be; 6) li tillari; 7) lakua; 8) laki; 9) gelao tillari. Barcha Tay tili tipologik jihatdan oʻzaro yaqin hamda amorf tillart mansubdir. Koʻpchilik tay yozuvlari hind yozuvidan kelib chiqqan (ular muayyan shakliy xususiyatlariga koʻra kxmer yozuvi guruhi, birma yozuvi guruhi deb ajratiladi). Xitoy va Vyetnamdagi baʼzi Tay tili (chjuan, dun, li; tay, nung) uchun &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning 2yarmida lotin grafikasi asosida yozuvlar yaratilgan.

Ushbu tillar oilasida ahamiyati va tarqalishiga koʻra haqiqiy tay tili 1oʻrinda turadi. Bu til baʼzi adabiyotlarda kxon tay yoki siyom tili deb ataladi, asosan Tailandsa tarqalgan. Unda 40 mln. ga yaqin kishi soʻzlashadi. Ijtimoiy hayotning barcha sohalarida qoʻllanadi. Tailand Qirolligining rasmiy tili, shu bilan birga, shu mamlakatdagi xitoylik, vyetnamlik, malayyaliklar va boshqa uchun millatlararo muomala tili xisoblanadi. 4 ta asosiy laxjasi bor: markaziy, jan., shim. va shim.sharqiy. Ular fonetik, qisman leksik jihatdan oʻzaro farklanadi. Adabiy til Bangkok aholisi soʻzlashadigan markaziy lahjaga asoslangan. Tipologik jihatdan boshqa barcha Tay tili singari amorf til hisoblanadi. Fonetik tizimi 20 undosh va choʻziqlikqisqalik jihatdan qaramaqarshi qoʻyiladigan 24 unli (6 tasi diftong) fonemadan iborat. Boʻgʻinlar maʼlum ohang (ton)larda talaffuz etiladi. Maʼno farklovchi 5 ta ohang mavjud. Soʻz yasalishi asosan soʻz qoʻshishdan iborat. Morfologiyasi analitik xususiyatga ega. Adabiy til xalq soʻzlashuv tili asosida hozirgi Tailandning shim. qismida 13— &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asrlarda shakllana boshlagan. Jan. hind yozuvidan kelib chiqqan qad. kxmer yozuvi tay yozuviga (1283-yil) asos boʻlgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

[[Turkum:Tillar]]
[[Turkum:Tay tili]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>40b4uz73p2zy9eu6s3gl129cs3ttsv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Temiratki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>580374</id>
    <revision>
      <id>6269883</id>
      <parentid>6052459</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="fo0jg1sgj76l7ean3zb9kf47f2t2l93" xml:space="preserve">'''Temiratki''' — tashqi koʻrinishi, kechishi va keltirib chiqaruvchi sabablari turlicha boʻlgan koʻpchilik teri kasallikni yashirinchi ifodalovchi termin. Qichishib, usti qipiklanib turadigan har xil toshmalar qadimdan T. deb atalgan. Qizil yassi T., pushti T., yuzdagi oddiy T., psoriaz — qipikli T., trixofitiya — qirma T. va boshqa farq qilinadi.

Qizil yassi temiratki — terining surunkali kasalligi. Bunda bilakning ichki, boldirning old yuzasiga, bel, jinsiy aʼzolar terisiga qizil, och pushti yoki binafsha rang, oʻrtasi botiq, yaltiroq, koʻpburchak shaklida mayda tugunchalar toshadi. Ular qagtiq qichishadi, kattalashib atrofga tarqaladi, baʼzan bir-biri bilan qoʻshilib, pilikchalar hosil qiladi. K,izil yassi T. koʻproq katta yoshdagi kishilarda badanning hamma joyida (yuzdan tashqari), ogʻiz shilliq qavatida, labning qizil hoshiyasida uchraydi.

Pushti temiratki — terining infeksion kasalligi; turli yoshdagi kishilarda kuzatiladi. Dastlab terida yumaloq yoki oval shakldagi och pushti rangli mayda dogʻlar paydo boʻladi. Oradan 4—20 kun oʻtgach dogʻlar badanning xiylagina qismini egallaydi, oʻrtasi qazgoklanib turadi. Bemorning umumiy ahvoli oʻzgarmasligi ham mumkin, baʼzan uning temperaturasi koʻtarilib, badani qichishadi, darmonsizlanadi. Keyinchalik dogʻlar qoʻngʻir tus olib, oradan 4—8 hafta oʻtgach, oʻzoʻzidan yoʻqolib ketadi, oʻrni qolmaydi.

Baʼzan allergiyaga moyil kishilarning kasallik vaqtida terisi notoʻgʻri parvarish qilinsa, oʻtkir yalligʻlanish kuzatiladi (dogʻlar qipqizil boʻlib, namiqib turadi).

Yuzdagi oddiy temiratkin i streptokokklar qoʻzgʻatadi. Yuzga, ogʻiz atrofiga har xil kattalikdagi och pushti rang toshmalar toshadi. Koʻproq bolalarda kuzatiladi.

Tukli temiratki, asosan, qoʻloyoqlarning yoziladigan joylari, koʻpincha dumba sohasida uchraydi. Shy joylarda ichida tuk boʻlgan, usti qipikli, ushlab koʻrilganda qoʻlga kattik, unnaydigan mayda kulrang tugunchalar paydo boʻladi. Koʻproq bolalarda kuzatiladi. Kasallangan teri quruq, gʻadirbudur boʻladi. Soch follikulalarida muguzlanish jarayonining buzilishi oqibatida vujudga keladi (qarang [[Son]]). Kasallikka xos alomatlar bola 2— 5 yoshligidayoq yuzaga kelib, balogʻatga yetgan davrida aniq koʻzga tashlanadi, borabora yoʻqolib ketadi; kasallik aksari qishda qoʻziydi. Bemorni teri kasalliklari boʻyicha mutaxassis vrach davolaydi. Unga doridarmonlardan tashqari, maxsus parhez buyuriladi. Terini toʻgʻri parvarish qilish tavsiya etiladi.

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>fo0jg1sgj76l7ean3zb9kf47f2t2l93</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269884</id>
      <parentid>6269883</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2557" sha1="4cdev3jpwr0gb83xh28i4tfmu84cc0a" xml:space="preserve">{{wikify}}
'''Temiratki''' — tashqi koʻrinishi, kechishi va keltirib chiqaruvchi sabablari turlicha boʻlgan koʻpchilik teri kasallikni yashirinchi ifodalovchi termin. Qichishib, usti qipiklanib turadigan har xil toshmalar qadimdan T. deb atalgan. Qizil yassi T., pushti T., yuzdagi oddiy T., psoriaz — qipikli T., trixofitiya — qirma T. va boshqa farq qilinadi.

Qizil yassi temiratki — terining surunkali kasalligi. Bunda bilakning ichki, boldirning old yuzasiga, bel, jinsiy aʼzolar terisiga qizil, och pushti yoki binafsha rang, oʻrtasi botiq, yaltiroq, koʻpburchak shaklida mayda tugunchalar toshadi. Ular qagtiq qichishadi, kattalashib atrofga tarqaladi, baʼzan bir-biri bilan qoʻshilib, pilikchalar hosil qiladi. K,izil yassi T. koʻproq katta yoshdagi kishilarda badanning hamma joyida (yuzdan tashqari), ogʻiz shilliq qavatida, labning qizil hoshiyasida uchraydi.

Pushti temiratki — terining infeksion kasalligi; turli yoshdagi kishilarda kuzatiladi. Dastlab terida yumaloq yoki oval shakldagi och pushti rangli mayda dogʻlar paydo boʻladi. Oradan 4—20 kun oʻtgach dogʻlar badanning xiylagina qismini egallaydi, oʻrtasi qazgoklanib turadi. Bemorning umumiy ahvoli oʻzgarmasligi ham mumkin, baʼzan uning temperaturasi koʻtarilib, badani qichishadi, darmonsizlanadi. Keyinchalik dogʻlar qoʻngʻir tus olib, oradan 4—8 hafta oʻtgach, oʻzoʻzidan yoʻqolib ketadi, oʻrni qolmaydi.

Baʼzan allergiyaga moyil kishilarning kasallik vaqtida terisi notoʻgʻri parvarish qilinsa, oʻtkir yalligʻlanish kuzatiladi (dogʻlar qipqizil boʻlib, namiqib turadi).

Yuzdagi oddiy temiratkin i streptokokklar qoʻzgʻatadi. Yuzga, ogʻiz atrofiga har xil kattalikdagi och pushti rang toshmalar toshadi. Koʻproq bolalarda kuzatiladi.

Tukli temiratki, asosan, qoʻloyoqlarning yoziladigan joylari, koʻpincha dumba sohasida uchraydi. Shy joylarda ichida tuk boʻlgan, usti qipikli, ushlab koʻrilganda qoʻlga kattik, unnaydigan mayda kulrang tugunchalar paydo boʻladi. Koʻproq bolalarda kuzatiladi. Kasallangan teri quruq, gʻadirbudur boʻladi. Soch follikulalarida muguzlanish jarayonining buzilishi oqibatida vujudga keladi (qarang [[Son]]). Kasallikka xos alomatlar bola 2— 5 yoshligidayoq yuzaga kelib, balogʻatga yetgan davrida aniq koʻzga tashlanadi, borabora yoʻqolib ketadi; kasallik aksari qishda qoʻziydi. Bemorni teri kasalliklari boʻyicha mutaxassis vrach davolaydi. Unga doridarmonlardan tashqari, maxsus parhez buyuriladi. Terini toʻgʻri parvarish qilish tavsiya etiladi.

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>4cdev3jpwr0gb83xh28i4tfmu84cc0a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269885</id>
      <parentid>6269884</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2558" sha1="tc8avw7vn3g4vxnlk7o7ir0jzwl2wja" xml:space="preserve">{{wikify}}

'''Temiratki''' — tashqi koʻrinishi, kechishi va keltirib chiqaruvchi sabablari turlicha boʻlgan koʻpchilik teri kasallikni yashirinchi ifodalovchi termin. Qichishib, usti qipiklanib turadigan har xil toshmalar qadimdan T. deb atalgan. Qizil yassi T., pushti T., yuzdagi oddiy T., psoriaz — qipikli T., trixofitiya — qirma T. va boshqa farq qilinadi.

Qizil yassi temiratki — terining surunkali kasalligi. Bunda bilakning ichki, boldirning old yuzasiga, bel, jinsiy aʼzolar terisiga qizil, och pushti yoki binafsha rang, oʻrtasi botiq, yaltiroq, koʻpburchak shaklida mayda tugunchalar toshadi. Ular qagtiq qichishadi, kattalashib atrofga tarqaladi, baʼzan bir-biri bilan qoʻshilib, pilikchalar hosil qiladi. K,izil yassi T. koʻproq katta yoshdagi kishilarda badanning hamma joyida (yuzdan tashqari), ogʻiz shilliq qavatida, labning qizil hoshiyasida uchraydi.

Pushti temiratki — terining infeksion kasalligi; turli yoshdagi kishilarda kuzatiladi. Dastlab terida yumaloq yoki oval shakldagi och pushti rangli mayda dogʻlar paydo boʻladi. Oradan 4—20 kun oʻtgach dogʻlar badanning xiylagina qismini egallaydi, oʻrtasi qazgoklanib turadi. Bemorning umumiy ahvoli oʻzgarmasligi ham mumkin, baʼzan uning temperaturasi koʻtarilib, badani qichishadi, darmonsizlanadi. Keyinchalik dogʻlar qoʻngʻir tus olib, oradan 4—8 hafta oʻtgach, oʻzoʻzidan yoʻqolib ketadi, oʻrni qolmaydi.

Baʼzan allergiyaga moyil kishilarning kasallik vaqtida terisi notoʻgʻri parvarish qilinsa, oʻtkir yalligʻlanish kuzatiladi (dogʻlar qipqizil boʻlib, namiqib turadi).

Yuzdagi oddiy temiratkin i streptokokklar qoʻzgʻatadi. Yuzga, ogʻiz atrofiga har xil kattalikdagi och pushti rang toshmalar toshadi. Koʻproq bolalarda kuzatiladi.

Tukli temiratki, asosan, qoʻloyoqlarning yoziladigan joylari, koʻpincha dumba sohasida uchraydi. Shy joylarda ichida tuk boʻlgan, usti qipikli, ushlab koʻrilganda qoʻlga kattik, unnaydigan mayda kulrang tugunchalar paydo boʻladi. Koʻproq bolalarda kuzatiladi. Kasallangan teri quruq, gʻadirbudur boʻladi. Soch follikulalarida muguzlanish jarayonining buzilishi oqibatida vujudga keladi (qarang [[Son]]). Kasallikka xos alomatlar bola 2— 5 yoshligidayoq yuzaga kelib, balogʻatga yetgan davrida aniq koʻzga tashlanadi, borabora yoʻqolib ketadi; kasallik aksari qishda qoʻziydi. Bemorni teri kasalliklari boʻyicha mutaxassis vrach davolaydi. Unga doridarmonlardan tashqari, maxsus parhez buyuriladi. Terini toʻgʻri parvarish qilish tavsiya etiladi.

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>tc8avw7vn3g4vxnlk7o7ir0jzwl2wja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269886</id>
      <parentid>6269885</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2574" sha1="0yb15t9o6lip8fdieina3vgm2j2erkv" xml:space="preserve">{{wikify}}

'''Temiratki''' — tashqi koʻrinishi, kechishi va keltirib chiqaruvchi sabablari turlicha boʻlgan koʻpchilik teri kasallikni yashirinchi ifodalovchi termin. Qichishib, usti qipiklanib turadigan har xil toshmalar qadimdan T. deb atalgan. Qizil yassi T., pushti T., yuzdagi oddiy T., psoriaz — qipikli T., trixofitiya — qirma T. va boshqa farq qilinadi.

Qizil yassi temiratki — terining surunkali kasalligi. Bunda bilakning ichki, boldirning old yuzasiga, bel, jinsiy aʼzolar terisiga qizil, och pushti yoki binafsha rang, oʻrtasi botiq, yaltiroq, koʻpburchak shaklida mayda tugunchalar toshadi. Ular qagtiq qichishadi, kattalashib atrofga tarqaladi, baʼzan bir-biri bilan qoʻshilib, pilikchalar hosil qiladi. K,izil yassi T. koʻproq katta yoshdagi kishilarda badanning hamma joyida (yuzdan tashqari), ogʻiz shilliq qavatida, labning qizil hoshiyasida uchraydi.

Pushti temiratki — terining infeksion kasalligi; turli yoshdagi kishilarda kuzatiladi. Dastlab terida yumaloq yoki oval shakldagi och pushti rangli mayda dogʻlar paydo boʻladi. Oradan 4—20 kun oʻtgach dogʻlar badanning xiylagina qismini egallaydi, oʻrtasi qazgoklanib turadi. Bemorning umumiy ahvoli oʻzgarmasligi ham mumkin, baʼzan uning temperaturasi koʻtarilib, badani qichishadi, darmonsizlanadi. Keyinchalik dogʻlar qoʻngʻir tus olib, oradan 4—8 hafta oʻtgach, oʻzoʻzidan yoʻqolib ketadi, oʻrni qolmaydi.

Baʼzan allergiyaga moyil kishilarning kasallik vaqtida terisi notoʻgʻri parvarish qilinsa, oʻtkir yalligʻlanish kuzatiladi (dogʻlar qipqizil boʻlib, namiqib turadi).

Yuzdagi oddiy temiratkin i streptokokklar qoʻzgʻatadi. Yuzga, ogʻiz atrofiga har xil kattalikdagi och pushti rang toshmalar toshadi. Koʻproq bolalarda kuzatiladi.

Tukli temiratki, asosan, qoʻloyoqlarning yoziladigan joylari, koʻpincha dumba sohasida uchraydi. Shy joylarda ichida tuk boʻlgan, usti qipikli, ushlab koʻrilganda qoʻlga kattik, unnaydigan mayda kulrang tugunchalar paydo boʻladi. Koʻproq bolalarda kuzatiladi. Kasallangan teri quruq, gʻadirbudur boʻladi. Soch follikulalarida muguzlanish jarayonining buzilishi oqibatida vujudga keladi (qarang [[Son]]). Kasallikka xos alomatlar bola 2— 5 yoshligidayoq yuzaga kelib, balogʻatga yetgan davrida aniq koʻzga tashlanadi, borabora yoʻqolib ketadi; kasallik aksari qishda qoʻziydi. Bemorni teri kasalliklari boʻyicha mutaxassis vrach davolaydi. Unga doridarmonlardan tashqari, maxsus parhez buyuriladi. Terini toʻgʻri parvarish qilish tavsiya etiladi.

== Manbalar ==

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>0yb15t9o6lip8fdieina3vgm2j2erkv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269887</id>
      <parentid>6269886</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2586" sha1="ajwxs5zukafhm08a3zvmmwinx4yxizg" xml:space="preserve">{{wikify}}

'''Temiratki''' — tashqi koʻrinishi, kechishi va keltirib chiqaruvchi sabablari turlicha boʻlgan koʻpchilik teri kasallikni yashirinchi ifodalovchi termin. Qichishib, usti qipiklanib turadigan har xil toshmalar qadimdan T. deb atalgan. Qizil yassi T., pushti T., yuzdagi oddiy T., psoriaz — qipikli T., trixofitiya — qirma T. va boshqa farq qilinadi.

Qizil yassi temiratki — terining surunkali kasalligi. Bunda bilakning ichki, boldirning old yuzasiga, bel, jinsiy aʼzolar terisiga qizil, och pushti yoki binafsha rang, oʻrtasi botiq, yaltiroq, koʻpburchak shaklida mayda tugunchalar toshadi. Ular qagtiq qichishadi, kattalashib atrofga tarqaladi, baʼzan bir-biri bilan qoʻshilib, pilikchalar hosil qiladi. K,izil yassi T. koʻproq katta yoshdagi kishilarda badanning hamma joyida (yuzdan tashqari), ogʻiz shilliq qavatida, labning qizil hoshiyasida uchraydi.

Pushti temiratki — terining infeksion kasalligi; turli yoshdagi kishilarda kuzatiladi. Dastlab terida yumaloq yoki oval shakldagi och pushti rangli mayda dogʻlar paydo boʻladi. Oradan 4—20 kun oʻtgach dogʻlar badanning xiylagina qismini egallaydi, oʻrtasi qazgoklanib turadi. Bemorning umumiy ahvoli oʻzgarmasligi ham mumkin, baʼzan uning temperaturasi koʻtarilib, badani qichishadi, darmonsizlanadi. Keyinchalik dogʻlar qoʻngʻir tus olib, oradan 4—8 hafta oʻtgach, oʻzoʻzidan yoʻqolib ketadi, oʻrni qolmaydi.

Baʼzan allergiyaga moyil kishilarning kasallik vaqtida terisi notoʻgʻri parvarish qilinsa, oʻtkir yalligʻlanish kuzatiladi (dogʻlar qipqizil boʻlib, namiqib turadi).

Yuzdagi oddiy temiratkin i streptokokklar qoʻzgʻatadi. Yuzga, ogʻiz atrofiga har xil kattalikdagi och pushti rang toshmalar toshadi. Koʻproq bolalarda kuzatiladi.

Tukli temiratki, asosan, qoʻloyoqlarning yoziladigan joylari, koʻpincha dumba sohasida uchraydi. Shy joylarda ichida tuk boʻlgan, usti qipikli, ushlab koʻrilganda qoʻlga kattik, unnaydigan mayda kulrang tugunchalar paydo boʻladi. Koʻproq bolalarda kuzatiladi. Kasallangan teri quruq, gʻadirbudur boʻladi. Soch follikulalarida muguzlanish jarayonining buzilishi oqibatida vujudga keladi (qarang [[Son]]). Kasallikka xos alomatlar bola 2— 5 yoshligidayoq yuzaga kelib, balogʻatga yetgan davrida aniq koʻzga tashlanadi, borabora yoʻqolib ketadi; kasallik aksari qishda qoʻziydi. Bemorni teri kasalliklari boʻyicha mutaxassis vrach davolaydi. Unga doridarmonlardan tashqari, maxsus parhez buyuriladi. Terini toʻgʻri parvarish qilish tavsiya etiladi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>ajwxs5zukafhm08a3zvmmwinx4yxizg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teri kasalliklari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>580656</id>
    <revision>
      <id>6269842</id>
      <parentid>5765405</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:21:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2025-30339-15|~2025-30339-15]] ([[User talk:~2025-30339-15|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/5765405|5765405]]-sonli tahrir qaytarildi</comment>
      <origin>6269842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14552" sha1="3mkjzwaimjtxj83tmy5qwfmjnscahd9" xml:space="preserve">'''Teri kasalliklari''' - odam va [[hayvonlar]] organizmidagi shilliq qavatlar, teri hamda uning hosilalari (soch, tirnoq) patologik oʻzgarishi bilan ifodalanadigan kasalliklar guruhi. Odam uchraydigan Teri kasalliklari toshma toshishi, dogʻ, pufakcha, tuguncha, qipiqlanish, yaralanish, terining shilinishi, yorilishi va boshqa tarzida namoyon boʻladi. Tashqi muhitdagi har bir fizik va kimyoviy omillar terida turli yalligʻlanishlar (dermatitlar) paydo boʻlishiga olib keladi; bulardan qavarish, bichilish, sovqotish, kuyish birmuncha koʻproq uchraydi. Terining talaygina kasalliklariga biologik omillar, mikroskopik zamburugʻlar (qarang [[Terining zamburugʻli kasalliklari]]), [[bakteriyalar]], hayvon parazitlari (qarang [[Qoʻtir]]) va viruslar (qarang: [[Soʻgal]], [[Uchuq]]) sabab boʻladi.

Ichki omillar: mahalliy, infeksiya oʻchogʻi boʻlishi (mas., murtak bezlari, qovuqda), ichki aʼzolar (meʼda, buyrak, jigar) kasalliklari ekzema, eshakem kabi allergik tavsifdagi (qarang [[Lglergiya]]) Teri kasalliklariga olib kelishi mumkin. Organizmda oqsil, uglevod va yogʻ almashinuvining buzilishi, shuningdek, vitaminlar yetishmasligi, nerv (mas., neyrodermit) va endokrin sistema faoliyatining buzilishi (mas., seboreya, husnbuzar), tomirlar, qon yaratish aʼzolari va boshqalarning zararlanishi natijasida ham Teri kasalliklari yuzaga kelishi mumkin. Bularning hammasi terida yalligʻlanish, qon quyilishi, pigmentatsiya va muguzlanishning buzilishi, teridagi ayrim tuzilmalar ([[biriktiruvchi toʻqima]] tolalari, yog va ter bezlari, soch piyozchasi va boshqalar)ning nobud boʻlishi, qon aylanishi hamda teri oziqlanishining izdan chiqishi kabi patologik oʻzgarishlarga sabab boʻladi. Bunda teriga har xil kattalikda toshmalar toshishi (dermatozlar), tugunchalar paydo boʻlishi, baʼzan bu tugunchalar ichida qon yoki yiring tuplanishi mumkin. Toshmalar qichishishi, achishishi, baʼzilari bemorni mutlaqo bezovta qilmasligi mumkin. Infeksion (qarang: [[Ich terlama]], [[Qaytalama terlama]], [[Skarlatina]], [[Chechak va b]].), shuningdek, venerik kasalliklarda ham teriga toshmalar toshishi kuzatiladi. Toshmalar tabiatini faqat mutaxassis vrach toʻgʻri aniklab, diagnoz qoʻyishi va davo tayinlashi mumkin. Oʻz bilgicha davo qilish turli koʻngilsizliklarga olib keladi. Shuning uchun Teri kasalliklariga xos dastlabki alomatlar paydo boʻlganda, albatta, vrachga murojaat etish va uning maslahatlariga bekamu kust amal qilish lozim.

Toshkent shahridagi Dermatologiya va venerologiya ilmiy tadqiqot institutida olimlar (S.Arifov, E.Eshboyev, P. Menliqulov va boshqalar) tomonidan Teri kasalliklari ustida ilmiy izlanishlar olib boriladi.

== Adabiyot ==
* Arifov S, Eshboyev E., Teri va tanosil kasalliklari, T., 1997; Arifov S, Fotodermozlar, T., 2000.

{{no iwiki}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi—Тери доғлари
Пигментли доғлар ва пигментсиз доғлар мавжуд. Пигментли доғлар туғма бўлиши мумкин, шунингдек, организмдаги турли ўзгаришлар туфайли ёки ташки омиллар таъсирида (бадан куйганда ёки уни совуқ ургандан кейин) юзага келади.

Буйрак усти безлари касаллигида, организмда пикотинат кислота, шунингдек, В гуруҳ витаминлари етишмай қолганида (пеллаграда) терида ҳар хил пигментли доғлар пайдо бўлади. Пигментация бузилиши, юз терисига сарғиш жигарранг доғлар тушиши (хлоазма)га ҳомиладорлик, қуёш нури ва бошқалар сабаб бўлади. Улар одатда пешона, бурун, лунж, бўйин терисида симметрик жойлашади. Хлоазманинг келиб чиқиши ички секреция безлари (асосан, тухумдонлар) фаолиятининг бузилишига, жигар, меъда-ичак йўли касалликларига, камқонлик, нотўғри овқатланиш, гижжалар ва бошқаларга алоқадор бўлиши мумкин.

Овқатда витамин А танқислиги сабабли тирсак ва тизза соҳалари юзаси қуруқ бўлиб, пуст ташлаб турадиган сар-ғиш жигарранг доғлар юзага келиши мумкин. Баъзи кишиларда белбо; ҳамда бощқа нарсалар билан баданни қаттиқ сиқиб қўйиш натижасида сарғиш-жигар ранг доғлар ва йўллар пайдо бўлади. Фенол билан ишланганда, шунингдек, баъзи углеводородларнинг буғларидан нафас олинганда ёки таркибида мишьяк бўлган дорилар қабул қилинганда бадан терисида ёйилиб кетган тўқ кул ранг тўрсимон доғ пайдо бўлиши мумкин (ишлаб чиқаришга алоқадор пигментация). Баъзиларнинг бадан териси ультрабинафша нурларга ортиқча сезгир бўлади ва баҳор таъсирида унда пигментли доғлар - сепкиллар юзага келади. Ташқи омиллар туфайли пайдо бўладиган пигментли доғлар вақт ўтиши билан ўз-ўзидан йўқолиши мумкин.

Доғларни бироз рангсизлантириш учун уй шароитида бадан терисига қатиқ, 2-3 кунлик кефир ёки 3 фоизли водород пероксид эритмаси суртиб туриш фойдали. Хлоазмаларда эса ёз пайтлари терига бодринг суви, қора смородина суви, ош сиркага дамланган хрен сургиш тавсия этилади. Махсус кремлар ёрдамида теридаги пигментли доғлар контрастини бирмунча камайтирса бўлади. Крем суртиш олдидан юзни ювиш ёки уни лосьон билан тозалаш керак. Кремни фақат доғларга суртиб, 1-2 соатдан кейин унинг қолдиқлари нам пахта тампони билан артиб олиниши лозим. Бунда юзни ювиш керак эмас. Оқартирадиган кремларни кундузи суртиш ярамайди, чунки қуёш нурлари таъсирида улар баъзи кишиларда терининг кўпроқ таъсирланишнга сабаб бўлиши ва пигментацияни кучай-тириши мумкин. Оқартирадиган воситани киши ўзи тайёрласа ҳам бўлади. Бунинг учун бир от қошиқдан олинган лимон шарбати билан ош сиркани аралаштириб, унта 2 чой қошиқ қайнатилган сув қуйиш керак. Бу аралашма билан юз ҳар куни артиб турилади. Агар юз териси қуруқ бўлса, аралашмага бир чой қошиқ ўсимлик мойи қўшилади, Юз терисини бир бўлак лимон, бодринг, кефир, қатиқ билан артиб, кейин юзни ювиб ёки уни лосьон ёрдамида тозалаб, упа қўйиш ҳам мумкин.

Пигментли доғларни бутунлай кетказиш ҳамиша ҳам мумкин бўлавермайди. Лекин оқартирадиган воситалар-ни 1,5-2 ой мобайнида мунтазам қўллаб бориш одатда сезиларли натижа беради. Қуёш нурлари таъсирида доғ-лар қуюқлашиб қолиши сабабли баҳорва ёз пайтларида терига махсус кремлар суртиб юриш тавсия этилади.

Баъзан балоғатга етган қизлар, кўпроқ аёллар юзига, бўйнига, кўкрак терисига ва бошқа жойларига қизил, сариқ, жигар ранг, қўнғир, қорамтир рангдаги катта-кичик доғлар тушади. Бу доғлар гормонал бузилишларда, ички секреция безлари ишининг фаолияти бузилганда, жигар-талоқ, ўт пуфаги, буйрак, меъда-ичак касалликлаида, климакс даврида, ҳомиладорликда, камқонликда, витамин С ва бошқа витамин, минерал моддаларнинг етишмаслигида, пардоз воситаларини нотўғри қўллаган-да, вазелин ёки ҳар хил крем, уна, бўёқларни пала-партиш суртавериш натижасида, кимёвий моддалар (бўёқ, керосин, бензин ва бошқалар) таъсирида, иссиқ хоналарда, цехларда ишлайдиган кишиларда пайдо бўлиши мумкин. Аввало бу доғларни пайдо қилган сабабларни аниқлаш, ундан кейингина даволашга киришиш лозим.
Тирик организмиинг асосий хусусиятларидан бири моддалар алмашинувидир, чунки у саломатликни ва ти-рикликни белгилайди. Организм озиқланар экан, оқсиллар, ёғлар ва углеводлар билан бирга сув, минерал моддалар ва витаминлар (дармондорилар) қабул қилади. Бу моддалар организмда безлардан ажралаётган моддалар таъсирида парчаланади, шунинг натижасида ҳаётни меъёрида сақлайдиган хилма-хил ўзгаришларни таъминлаб беради. Инсон организмида юқорида айтиб ўтилган айрим моддаларнинг етишмаслиги ёки бирор-бир без фаолиятининг бузилиши оқибатида тананинг турли ерида доғлар пайдо бўлиши мумкин. Тери остидаги доғлар, айниқса, одамнинг юзида кўпроқ учрайди. Абу Али ибн Сино: &quot;Бу жуда оғир хатардир. Чунки у сабабли баданда тўхтаб қоладиган хилтлар ва бошқа заҳарли нарсалар, ички аъзоларда зотилжам каби шишлар бўлиши ҳам мумкин&quot;, деб ёзган.
Теридаги қора доғлар қоннинг бузилганини кўрсатадиган аломатдир. Бундай пайтда албатта мутахассис шифокорга мурожаат этиш лозим.
Кўпинча қора доғлар ҳомиладор аёлларда учрайди. Уларни кетказиш учун кўпроқ редиска, сут истеъмол қилиш керак. Ҳар куни сархил пиёз, бодринг шарбати билан теридаги доғлар артиб турилади.

Доғларни кетказиш учун айрим тавсиялар:

1. Қизил пиёз уруғидан бир чой қошиқ олинади-да, икки стакан сувда паст оловда 5 дақиқа қайнатилади, совигандан сўнг докадан сузилади, кейин сувидан танадаги доғли жойларга суртилади. Муолажа камида бир ҳафта давом эттирилса, доғлар кетиши керак.
Агар пиёз уруғини туз билан қўшиб ишлатса, сўгалларни кетказади.
2. Тактак ўтидан (ёввойи арпа ўти) тайёрланган дам-лама билан доғли жойлар, тактак уни билан 3-4 кун сепкил, темираткилар ювилади (1 чой қошиқ тактак уни 200 мл қайноқ сувга).
3. Бақлажондан сиқиб олинган сув ганадаги ёки юздаги доғ-у яралардан қолган жойларга суртилса, уларни кетказади.
4. Тана ва юз доғини кетказиш, рангини чиройли қилиш учун нўхат, илитилган тухум, гўшт сели, хушбўй шароб истеъмол қилиш ҳамда анжир ейиш тавсия қилинади.
5. Ҳар куни крахмал қатронини сух билан суртиш ҳам кўпинча юзни тозалаб, тиниқ қилади.
6. Ибн Сино инсон танасидаги ва юзидаги доғларни кетказиш учун пиёзнинг уруғини янчиб ун қилиб, хамир қориб, доғли жойларга суртган.
7. Хом лавлаги суви билан юзингизни артсангиз, юздаги доғлар, сепкиллар кетади.
8. Петрушка ўтидан лосьон тайёрлаш учун 200 гр петрушкани майдалаб тўғраб, устига бир литр қайнаб турган сувни қуйиб, 2-3 соат димлаб қўйинг, кейин сузиб, музлатгичда сақланг. Ҳар сафар юзингизни ювганингиздан кейин шу дамлама билан артсангиз, юзингиз териси майин ва оппоқ бўлади.

Сафар Муҳаммад


{{chala}}--&gt;</text>
      <sha1>3mkjzwaimjtxj83tmy5qwfmjnscahd9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269843</id>
      <parentid>6269842</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14567" sha1="om5g293vlhijge3a5qnqxag3ap0s2cg" xml:space="preserve">'''Teri kasalliklari''' - odam va [[hayvonlar]] organizmidagi shilliq qavatlar, teri hamda uning hosilalari (soch, tirnoq) patologik oʻzgarishi bilan ifodalanadigan kasalliklar guruhi. Odam uchraydigan Teri kasalliklari toshma toshishi, dogʻ, pufakcha, tuguncha, qipiqlanish, yaralanish, terining shilinishi, yorilishi va boshqa tarzida namoyon boʻladi. Tashqi muhitdagi har bir fizik va kimyoviy omillar terida turli yalligʻlanishlar (dermatitlar) paydo boʻlishiga olib keladi; bulardan qavarish, bichilish, sovqotish, kuyish birmuncha koʻproq uchraydi. Terining talaygina kasalliklariga biologik omillar, mikroskopik zamburugʻlar (qarang [[Terining zamburugʻli kasalliklari]]), [[bakteriyalar]], hayvon parazitlari (qarang [[Qoʻtir]]) va viruslar (qarang: [[Soʻgal]], [[Uchuq]]) sabab boʻladi.

Ichki omillar: mahalliy, infeksiya oʻchogʻi boʻlishi (mas., murtak bezlari, qovuqda), ichki aʼzolar (meʼda, buyrak, jigar) kasalliklari ekzema, eshakem kabi allergik tavsifdagi (qarang [[Lglergiya]]) Teri kasalliklariga olib kelishi mumkin. Organizmda oqsil, uglevod va yogʻ almashinuvining buzilishi, shuningdek, vitaminlar yetishmasligi, nerv (mas., neyrodermit) va endokrin sistema faoliyatining buzilishi (mas., seboreya, husnbuzar), tomirlar, qon yaratish aʼzolari va boshqalarning zararlanishi natijasida ham Teri kasalliklari yuzaga kelishi mumkin. Bularning hammasi terida yalligʻlanish, qon quyilishi, pigmentatsiya va muguzlanishning buzilishi, teridagi ayrim tuzilmalar ([[biriktiruvchi toʻqima]] tolalari, yog va ter bezlari, soch piyozchasi va boshqalar)ning nobud boʻlishi, qon aylanishi hamda teri oziqlanishining izdan chiqishi kabi patologik oʻzgarishlarga sabab boʻladi. Bunda teriga har xil kattalikda toshmalar toshishi (dermatozlar), tugunchalar paydo boʻlishi, baʼzan bu tugunchalar ichida qon yoki yiring tuplanishi mumkin. Toshmalar qichishishi, achishishi, baʼzilari bemorni mutlaqo bezovta qilmasligi mumkin. Infeksion (qarang: [[Ich terlama]], [[Qaytalama terlama]], [[Skarlatina]], [[Chechak va b]].), shuningdek, venerik kasalliklarda ham teriga toshmalar toshishi kuzatiladi. Toshmalar tabiatini faqat mutaxassis vrach toʻgʻri aniklab, diagnoz qoʻyishi va davo tayinlashi mumkin. Oʻz bilgicha davo qilish turli koʻngilsizliklarga olib keladi. Shuning uchun Teri kasalliklariga xos dastlabki alomatlar paydo boʻlganda, albatta, vrachga murojaat etish va uning maslahatlariga bekamu kust amal qilish lozim.

Toshkent shahridagi Dermatologiya va venerologiya ilmiy tadqiqot institutida olimlar (S.Arifov, E.Eshboyev, P. Menliqulov va boshqalar) tomonidan Teri kasalliklari ustida ilmiy izlanishlar olib boriladi.

== Adabiyot ==
* Arifov S, Eshboyev E., Teri va tanosil kasalliklari, T., 1997; Arifov S, Fotodermozlar, T., 2000.

== Manbalar ==
{{no iwiki}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi—Тери доғлари
Пигментли доғлар ва пигментсиз доғлар мавжуд. Пигментли доғлар туғма бўлиши мумкин, шунингдек, организмдаги турли ўзгаришлар туфайли ёки ташки омиллар таъсирида (бадан куйганда ёки уни совуқ ургандан кейин) юзага келади.

Буйрак усти безлари касаллигида, организмда пикотинат кислота, шунингдек, В гуруҳ витаминлари етишмай қолганида (пеллаграда) терида ҳар хил пигментли доғлар пайдо бўлади. Пигментация бузилиши, юз терисига сарғиш жигарранг доғлар тушиши (хлоазма)га ҳомиладорлик, қуёш нури ва бошқалар сабаб бўлади. Улар одатда пешона, бурун, лунж, бўйин терисида симметрик жойлашади. Хлоазманинг келиб чиқиши ички секреция безлари (асосан, тухумдонлар) фаолиятининг бузилишига, жигар, меъда-ичак йўли касалликларига, камқонлик, нотўғри овқатланиш, гижжалар ва бошқаларга алоқадор бўлиши мумкин.

Овқатда витамин А танқислиги сабабли тирсак ва тизза соҳалари юзаси қуруқ бўлиб, пуст ташлаб турадиган сар-ғиш жигарранг доғлар юзага келиши мумкин. Баъзи кишиларда белбо; ҳамда бощқа нарсалар билан баданни қаттиқ сиқиб қўйиш натижасида сарғиш-жигар ранг доғлар ва йўллар пайдо бўлади. Фенол билан ишланганда, шунингдек, баъзи углеводородларнинг буғларидан нафас олинганда ёки таркибида мишьяк бўлган дорилар қабул қилинганда бадан терисида ёйилиб кетган тўқ кул ранг тўрсимон доғ пайдо бўлиши мумкин (ишлаб чиқаришга алоқадор пигментация). Баъзиларнинг бадан териси ультрабинафша нурларга ортиқча сезгир бўлади ва баҳор таъсирида унда пигментли доғлар - сепкиллар юзага келади. Ташқи омиллар туфайли пайдо бўладиган пигментли доғлар вақт ўтиши билан ўз-ўзидан йўқолиши мумкин.

Доғларни бироз рангсизлантириш учун уй шароитида бадан терисига қатиқ, 2-3 кунлик кефир ёки 3 фоизли водород пероксид эритмаси суртиб туриш фойдали. Хлоазмаларда эса ёз пайтлари терига бодринг суви, қора смородина суви, ош сиркага дамланган хрен сургиш тавсия этилади. Махсус кремлар ёрдамида теридаги пигментли доғлар контрастини бирмунча камайтирса бўлади. Крем суртиш олдидан юзни ювиш ёки уни лосьон билан тозалаш керак. Кремни фақат доғларга суртиб, 1-2 соатдан кейин унинг қолдиқлари нам пахта тампони билан артиб олиниши лозим. Бунда юзни ювиш керак эмас. Оқартирадиган кремларни кундузи суртиш ярамайди, чунки қуёш нурлари таъсирида улар баъзи кишиларда терининг кўпроқ таъсирланишнга сабаб бўлиши ва пигментацияни кучай-тириши мумкин. Оқартирадиган воситани киши ўзи тайёрласа ҳам бўлади. Бунинг учун бир от қошиқдан олинган лимон шарбати билан ош сиркани аралаштириб, унта 2 чой қошиқ қайнатилган сув қуйиш керак. Бу аралашма билан юз ҳар куни артиб турилади. Агар юз териси қуруқ бўлса, аралашмага бир чой қошиқ ўсимлик мойи қўшилади, Юз терисини бир бўлак лимон, бодринг, кефир, қатиқ билан артиб, кейин юзни ювиб ёки уни лосьон ёрдамида тозалаб, упа қўйиш ҳам мумкин.

Пигментли доғларни бутунлай кетказиш ҳамиша ҳам мумкин бўлавермайди. Лекин оқартирадиган воситалар-ни 1,5-2 ой мобайнида мунтазам қўллаб бориш одатда сезиларли натижа беради. Қуёш нурлари таъсирида доғ-лар қуюқлашиб қолиши сабабли баҳорва ёз пайтларида терига махсус кремлар суртиб юриш тавсия этилади.

Баъзан балоғатга етган қизлар, кўпроқ аёллар юзига, бўйнига, кўкрак терисига ва бошқа жойларига қизил, сариқ, жигар ранг, қўнғир, қорамтир рангдаги катта-кичик доғлар тушади. Бу доғлар гормонал бузилишларда, ички секреция безлари ишининг фаолияти бузилганда, жигар-талоқ, ўт пуфаги, буйрак, меъда-ичак касалликлаида, климакс даврида, ҳомиладорликда, камқонликда, витамин С ва бошқа витамин, минерал моддаларнинг етишмаслигида, пардоз воситаларини нотўғри қўллаган-да, вазелин ёки ҳар хил крем, уна, бўёқларни пала-партиш суртавериш натижасида, кимёвий моддалар (бўёқ, керосин, бензин ва бошқалар) таъсирида, иссиқ хоналарда, цехларда ишлайдиган кишиларда пайдо бўлиши мумкин. Аввало бу доғларни пайдо қилган сабабларни аниқлаш, ундан кейингина даволашга киришиш лозим.
Тирик организмиинг асосий хусусиятларидан бири моддалар алмашинувидир, чунки у саломатликни ва ти-рикликни белгилайди. Организм озиқланар экан, оқсиллар, ёғлар ва углеводлар билан бирга сув, минерал моддалар ва витаминлар (дармондорилар) қабул қилади. Бу моддалар организмда безлардан ажралаётган моддалар таъсирида парчаланади, шунинг натижасида ҳаётни меъёрида сақлайдиган хилма-хил ўзгаришларни таъминлаб беради. Инсон организмида юқорида айтиб ўтилган айрим моддаларнинг етишмаслиги ёки бирор-бир без фаолиятининг бузилиши оқибатида тананинг турли ерида доғлар пайдо бўлиши мумкин. Тери остидаги доғлар, айниқса, одамнинг юзида кўпроқ учрайди. Абу Али ибн Сино: &quot;Бу жуда оғир хатардир. Чунки у сабабли баданда тўхтаб қоладиган хилтлар ва бошқа заҳарли нарсалар, ички аъзоларда зотилжам каби шишлар бўлиши ҳам мумкин&quot;, деб ёзган.
Теридаги қора доғлар қоннинг бузилганини кўрсатадиган аломатдир. Бундай пайтда албатта мутахассис шифокорга мурожаат этиш лозим.
Кўпинча қора доғлар ҳомиладор аёлларда учрайди. Уларни кетказиш учун кўпроқ редиска, сут истеъмол қилиш керак. Ҳар куни сархил пиёз, бодринг шарбати билан теридаги доғлар артиб турилади.

Доғларни кетказиш учун айрим тавсиялар:

1. Қизил пиёз уруғидан бир чой қошиқ олинади-да, икки стакан сувда паст оловда 5 дақиқа қайнатилади, совигандан сўнг докадан сузилади, кейин сувидан танадаги доғли жойларга суртилади. Муолажа камида бир ҳафта давом эттирилса, доғлар кетиши керак.
Агар пиёз уруғини туз билан қўшиб ишлатса, сўгалларни кетказади.
2. Тактак ўтидан (ёввойи арпа ўти) тайёрланган дам-лама билан доғли жойлар, тактак уни билан 3-4 кун сепкил, темираткилар ювилади (1 чой қошиқ тактак уни 200 мл қайноқ сувга).
3. Бақлажондан сиқиб олинган сув ганадаги ёки юздаги доғ-у яралардан қолган жойларга суртилса, уларни кетказади.
4. Тана ва юз доғини кетказиш, рангини чиройли қилиш учун нўхат, илитилган тухум, гўшт сели, хушбўй шароб истеъмол қилиш ҳамда анжир ейиш тавсия қилинади.
5. Ҳар куни крахмал қатронини сух билан суртиш ҳам кўпинча юзни тозалаб, тиниқ қилади.
6. Ибн Сино инсон танасидаги ва юзидаги доғларни кетказиш учун пиёзнинг уруғини янчиб ун қилиб, хамир қориб, доғли жойларга суртган.
7. Хом лавлаги суви билан юзингизни артсангиз, юздаги доғлар, сепкиллар кетади.
8. Петрушка ўтидан лосьон тайёрлаш учун 200 гр петрушкани майдалаб тўғраб, устига бир литр қайнаб турган сувни қуйиб, 2-3 соат димлаб қўйинг, кейин сузиб, музлатгичда сақланг. Ҳар сафар юзингизни ювганингиздан кейин шу дамлама билан артсангиз, юзингиз териси майин ва оппоқ бўлади.

Сафар Муҳаммад


{{chala}}--&gt;</text>
      <sha1>om5g293vlhijge3a5qnqxag3ap0s2cg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269844</id>
      <parentid>6269843</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14580" sha1="cgqix6jwwvoo5zjxma1gidn07lj6qy8" xml:space="preserve">'''Teri kasalliklari''' - odam va [[hayvonlar]] organizmidagi shilliq qavatlar, teri hamda uning hosilalari (soch, tirnoq) patologik oʻzgarishi bilan ifodalanadigan kasalliklar guruhi. Odam uchraydigan Teri kasalliklari toshma toshishi, dogʻ, pufakcha, tuguncha, qipiqlanish, yaralanish, terining shilinishi, yorilishi va boshqa tarzida namoyon boʻladi. Tashqi muhitdagi har bir fizik va kimyoviy omillar terida turli yalligʻlanishlar (dermatitlar) paydo boʻlishiga olib keladi; bulardan qavarish, bichilish, sovqotish, kuyish birmuncha koʻproq uchraydi. Terining talaygina kasalliklariga biologik omillar, mikroskopik zamburugʻlar (qarang [[Terining zamburugʻli kasalliklari]]), [[bakteriyalar]], hayvon parazitlari (qarang [[Qoʻtir]]) va viruslar (qarang: [[Soʻgal]], [[Uchuq]]) sabab boʻladi.

Ichki omillar: mahalliy, infeksiya oʻchogʻi boʻlishi (mas., murtak bezlari, qovuqda), ichki aʼzolar (meʼda, buyrak, jigar) kasalliklari ekzema, eshakem kabi allergik tavsifdagi (qarang [[Lglergiya]]) Teri kasalliklariga olib kelishi mumkin. Organizmda oqsil, uglevod va yogʻ almashinuvining buzilishi, shuningdek, vitaminlar yetishmasligi, nerv (mas., neyrodermit) va endokrin sistema faoliyatining buzilishi (mas., seboreya, husnbuzar), tomirlar, qon yaratish aʼzolari va boshqalarning zararlanishi natijasida ham Teri kasalliklari yuzaga kelishi mumkin. Bularning hammasi terida yalligʻlanish, qon quyilishi, pigmentatsiya va muguzlanishning buzilishi, teridagi ayrim tuzilmalar ([[biriktiruvchi toʻqima]] tolalari, yog va ter bezlari, soch piyozchasi va boshqalar)ning nobud boʻlishi, qon aylanishi hamda teri oziqlanishining izdan chiqishi kabi patologik oʻzgarishlarga sabab boʻladi. Bunda teriga har xil kattalikda toshmalar toshishi (dermatozlar), tugunchalar paydo boʻlishi, baʼzan bu tugunchalar ichida qon yoki yiring tuplanishi mumkin. Toshmalar qichishishi, achishishi, baʼzilari bemorni mutlaqo bezovta qilmasligi mumkin. Infeksion (qarang: [[Ich terlama]], [[Qaytalama terlama]], [[Skarlatina]], [[Chechak va b]].), shuningdek, venerik kasalliklarda ham teriga toshmalar toshishi kuzatiladi. Toshmalar tabiatini faqat mutaxassis vrach toʻgʻri aniklab, diagnoz qoʻyishi va davo tayinlashi mumkin. Oʻz bilgicha davo qilish turli koʻngilsizliklarga olib keladi. Shuning uchun Teri kasalliklariga xos dastlabki alomatlar paydo boʻlganda, albatta, vrachga murojaat etish va uning maslahatlariga bekamu kust amal qilish lozim.

Toshkent shahridagi Dermatologiya va venerologiya ilmiy tadqiqot institutida olimlar (S.Arifov, E.Eshboyev, P. Menliqulov va boshqalar) tomonidan Teri kasalliklari ustida ilmiy izlanishlar olib boriladi.

== Adabiyot ==
* Arifov S, Eshboyev E., Teri va tanosil kasalliklari, T., 1997; Arifov S, Fotodermozlar, T., 2000.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{no iwiki}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi—Тери доғлари
Пигментли доғлар ва пигментсиз доғлар мавжуд. Пигментли доғлар туғма бўлиши мумкин, шунингдек, организмдаги турли ўзгаришлар туфайли ёки ташки омиллар таъсирида (бадан куйганда ёки уни совуқ ургандан кейин) юзага келади.

Буйрак усти безлари касаллигида, организмда пикотинат кислота, шунингдек, В гуруҳ витаминлари етишмай қолганида (пеллаграда) терида ҳар хил пигментли доғлар пайдо бўлади. Пигментация бузилиши, юз терисига сарғиш жигарранг доғлар тушиши (хлоазма)га ҳомиладорлик, қуёш нури ва бошқалар сабаб бўлади. Улар одатда пешона, бурун, лунж, бўйин терисида симметрик жойлашади. Хлоазманинг келиб чиқиши ички секреция безлари (асосан, тухумдонлар) фаолиятининг бузилишига, жигар, меъда-ичак йўли касалликларига, камқонлик, нотўғри овқатланиш, гижжалар ва бошқаларга алоқадор бўлиши мумкин.

Овқатда витамин А танқислиги сабабли тирсак ва тизза соҳалари юзаси қуруқ бўлиб, пуст ташлаб турадиган сар-ғиш жигарранг доғлар юзага келиши мумкин. Баъзи кишиларда белбо; ҳамда бощқа нарсалар билан баданни қаттиқ сиқиб қўйиш натижасида сарғиш-жигар ранг доғлар ва йўллар пайдо бўлади. Фенол билан ишланганда, шунингдек, баъзи углеводородларнинг буғларидан нафас олинганда ёки таркибида мишьяк бўлган дорилар қабул қилинганда бадан терисида ёйилиб кетган тўқ кул ранг тўрсимон доғ пайдо бўлиши мумкин (ишлаб чиқаришга алоқадор пигментация). Баъзиларнинг бадан териси ультрабинафша нурларга ортиқча сезгир бўлади ва баҳор таъсирида унда пигментли доғлар - сепкиллар юзага келади. Ташқи омиллар туфайли пайдо бўладиган пигментли доғлар вақт ўтиши билан ўз-ўзидан йўқолиши мумкин.

Доғларни бироз рангсизлантириш учун уй шароитида бадан терисига қатиқ, 2-3 кунлик кефир ёки 3 фоизли водород пероксид эритмаси суртиб туриш фойдали. Хлоазмаларда эса ёз пайтлари терига бодринг суви, қора смородина суви, ош сиркага дамланган хрен сургиш тавсия этилади. Махсус кремлар ёрдамида теридаги пигментли доғлар контрастини бирмунча камайтирса бўлади. Крем суртиш олдидан юзни ювиш ёки уни лосьон билан тозалаш керак. Кремни фақат доғларга суртиб, 1-2 соатдан кейин унинг қолдиқлари нам пахта тампони билан артиб олиниши лозим. Бунда юзни ювиш керак эмас. Оқартирадиган кремларни кундузи суртиш ярамайди, чунки қуёш нурлари таъсирида улар баъзи кишиларда терининг кўпроқ таъсирланишнга сабаб бўлиши ва пигментацияни кучай-тириши мумкин. Оқартирадиган воситани киши ўзи тайёрласа ҳам бўлади. Бунинг учун бир от қошиқдан олинган лимон шарбати билан ош сиркани аралаштириб, унта 2 чой қошиқ қайнатилган сув қуйиш керак. Бу аралашма билан юз ҳар куни артиб турилади. Агар юз териси қуруқ бўлса, аралашмага бир чой қошиқ ўсимлик мойи қўшилади, Юз терисини бир бўлак лимон, бодринг, кефир, қатиқ билан артиб, кейин юзни ювиб ёки уни лосьон ёрдамида тозалаб, упа қўйиш ҳам мумкин.

Пигментли доғларни бутунлай кетказиш ҳамиша ҳам мумкин бўлавермайди. Лекин оқартирадиган воситалар-ни 1,5-2 ой мобайнида мунтазам қўллаб бориш одатда сезиларли натижа беради. Қуёш нурлари таъсирида доғ-лар қуюқлашиб қолиши сабабли баҳорва ёз пайтларида терига махсус кремлар суртиб юриш тавсия этилади.

Баъзан балоғатга етган қизлар, кўпроқ аёллар юзига, бўйнига, кўкрак терисига ва бошқа жойларига қизил, сариқ, жигар ранг, қўнғир, қорамтир рангдаги катта-кичик доғлар тушади. Бу доғлар гормонал бузилишларда, ички секреция безлари ишининг фаолияти бузилганда, жигар-талоқ, ўт пуфаги, буйрак, меъда-ичак касалликлаида, климакс даврида, ҳомиладорликда, камқонликда, витамин С ва бошқа витамин, минерал моддаларнинг етишмаслигида, пардоз воситаларини нотўғри қўллаган-да, вазелин ёки ҳар хил крем, уна, бўёқларни пала-партиш суртавериш натижасида, кимёвий моддалар (бўёқ, керосин, бензин ва бошқалар) таъсирида, иссиқ хоналарда, цехларда ишлайдиган кишиларда пайдо бўлиши мумкин. Аввало бу доғларни пайдо қилган сабабларни аниқлаш, ундан кейингина даволашга киришиш лозим.
Тирик организмиинг асосий хусусиятларидан бири моддалар алмашинувидир, чунки у саломатликни ва ти-рикликни белгилайди. Организм озиқланар экан, оқсиллар, ёғлар ва углеводлар билан бирга сув, минерал моддалар ва витаминлар (дармондорилар) қабул қилади. Бу моддалар организмда безлардан ажралаётган моддалар таъсирида парчаланади, шунинг натижасида ҳаётни меъёрида сақлайдиган хилма-хил ўзгаришларни таъминлаб беради. Инсон организмида юқорида айтиб ўтилган айрим моддаларнинг етишмаслиги ёки бирор-бир без фаолиятининг бузилиши оқибатида тананинг турли ерида доғлар пайдо бўлиши мумкин. Тери остидаги доғлар, айниқса, одамнинг юзида кўпроқ учрайди. Абу Али ибн Сино: &quot;Бу жуда оғир хатардир. Чунки у сабабли баданда тўхтаб қоладиган хилтлар ва бошқа заҳарли нарсалар, ички аъзоларда зотилжам каби шишлар бўлиши ҳам мумкин&quot;, деб ёзган.
Теридаги қора доғлар қоннинг бузилганини кўрсатадиган аломатдир. Бундай пайтда албатта мутахассис шифокорга мурожаат этиш лозим.
Кўпинча қора доғлар ҳомиладор аёлларда учрайди. Уларни кетказиш учун кўпроқ редиска, сут истеъмол қилиш керак. Ҳар куни сархил пиёз, бодринг шарбати билан теридаги доғлар артиб турилади.

Доғларни кетказиш учун айрим тавсиялар:

1. Қизил пиёз уруғидан бир чой қошиқ олинади-да, икки стакан сувда паст оловда 5 дақиқа қайнатилади, совигандан сўнг докадан сузилади, кейин сувидан танадаги доғли жойларга суртилади. Муолажа камида бир ҳафта давом эттирилса, доғлар кетиши керак.
Агар пиёз уруғини туз билан қўшиб ишлатса, сўгалларни кетказади.
2. Тактак ўтидан (ёввойи арпа ўти) тайёрланган дам-лама билан доғли жойлар, тактак уни билан 3-4 кун сепкил, темираткилар ювилади (1 чой қошиқ тактак уни 200 мл қайноқ сувга).
3. Бақлажондан сиқиб олинган сув ганадаги ёки юздаги доғ-у яралардан қолган жойларга суртилса, уларни кетказади.
4. Тана ва юз доғини кетказиш, рангини чиройли қилиш учун нўхат, илитилган тухум, гўшт сели, хушбўй шароб истеъмол қилиш ҳамда анжир ейиш тавсия қилинади.
5. Ҳар куни крахмал қатронини сух билан суртиш ҳам кўпинча юзни тозалаб, тиниқ қилади.
6. Ибн Сино инсон танасидаги ва юзидаги доғларни кетказиш учун пиёзнинг уруғини янчиб ун қилиб, хамир қориб, доғли жойларга суртган.
7. Хом лавлаги суви билан юзингизни артсангиз, юздаги доғлар, сепкиллар кетади.
8. Петрушка ўтидан лосьон тайёрлаш учун 200 гр петрушкани майдалаб тўғраб, устига бир литр қайнаб турган сувни қуйиб, 2-3 соат димлаб қўйинг, кейин сузиб, музлатгичда сақланг. Ҳар сафар юзингизни ювганингиздан кейин шу дамлама билан артсангиз, юзингиз териси майин ва оппоқ бўлади.

Сафар Муҳаммад


{{chala}}--&gt;</text>
      <sha1>cgqix6jwwvoo5zjxma1gidn07lj6qy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tutdoshlar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>586604</id>
    <revision>
      <id>6269979</id>
      <parentid>4022631</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BilimNuri</username>
        <id>190786</id>
      </contributor>
      <origin>6269979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1751" sha1="ll0cfzkn8m5v99bv1nrzwx65fpgf0se" xml:space="preserve">'''Tutdoshlar''' (Moraceae) — ikki urugpallali [[oʻsimliklar]] [[oila (biologiya)|oila]]si. Sut shirali [[daraxt]], [[buta]], baʼzan sut shirasiz oʻt oʻsimliklar. [[Barg]]lari navbatlashib yoki qaramaqarshi joylashgan, butun, oʻyilgan yoki qaychibarg, yonbargli. [[Toʻpgul]]lari — kuchala, boshoq, roʻvaksimon yoki boʻsh sharsimon. [[Gul]]lari ayrim jinsli, bir yoki ikki uyli. Gulqoʻrgʻoni oddiy odatda, 4 boʻlakli. [[Changchi]]si toʻrtta, urugʻchisi bitta. Mevasi danaksimon yoki yongʻoqcha, birlashib etli toʻpmeva hosil qiladi. T.ga 53 [[turkum]] va 1400 ga yaqin [[tur (biologiya)|tur]] kiradi. Asosan, tropik va subtropik mamlakatlarda, qisman oʻrta mintaqada tarqalgan.
[[Fayl:Castilla elastica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-174.jpg|thumb|''Castilla elastica'']]

T.ning eng yirik turkumlaridan biri [[fikus]] (''Ficus'') doim yashil yoki barg toʻkadigan daraxt, buta, baʼzan oʻt oʻsimliklari hisoblanadi. 1000 ga yaqin turi bor. Bargi turli shaklda, yonbargli, koʻpincha toʻkiluvchan. Fikuslardan anjir (''F. carica'') uzoq yashovchi daraxt. Barglari oddiy, 3—5 boʻlakchali, toʻkiluvchan. Gullari toʻpgulining ichida oʻrnashgan. T. ning yana bir yirik turkumi tut (Moras) Shimoliy yarim sharning moʻʼtadil mintaqalarida tarqalgan.

[[Oʻzbekiston]]da manzarali oʻsimlik sifatida ekiladigan (asosiy vatani [[Xitoy]], [[Yaponiya]]) mevasi anjirga oʻxshash qogʻoz daraxti, [[Shimoliy Amerika]]da oʻsuvchi tikanli daraxt — [[maklyura]], faqat tropik mamlakatlarda oʻsadigan mevasi ajoyib non daraxti, [[Malayyalar|Malayya]] arxipelagida tarqalgan sut shirasi gʻoyat zaharli salobatli daraxt — zaqqum ham T.ga mansub.

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

[[Turkum:Tutdoshlar]]


{{chala}}</text>
      <sha1>ll0cfzkn8m5v99bv1nrzwx65fpgf0se</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farer tili</title>
    <ns>0</ns>
    <id>598686</id>
    <revision>
      <id>6269622</id>
      <parentid>6137784</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1958" sha1="jvh463pljbk14pcicmlo7pksz1zkifp" xml:space="preserve">{{Til
| nom = Farer tili
| milliy nom = føroyskt
| mamlakatlar =
| biluvchilar = 
| o'rin = 
| til oilasi = 
| rasmiy = 
| yozuv = 
| iso1 = fo
| iso2 = fao
| iso3 = fao
&lt;!-- |turkumlanishi = Turkumlanishi--&gt;
|til_kodlari = Til kodlari
}}

'''Farer tili''' — Skandinaviya tillaridan biri; island tili bilan birgalikda orollardagi [[Skandinaviya tillari]] guruhini tashkil etadi. Asosan, Farer orollarish va Daniyaning boshqa viloyatlarida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 45 ming kishiga yaqin (oʻtgan asr oxirlari). Farer tilining 6 lahjasi boʻlib, ular, asosan, fonetik jihatdan farklanadi. Farer tili — Norvegiyaning jan.gʻarbidan chiqqan va 9— &lt;nowiki&gt;X&lt;/nowiki&gt; asrlarda Farer orollarini bosib olgan normannlar tilining davomchisi. German tillaritsht shim. (skandinav) tarmogʻiga mansub. [[Island tili]] kabi, boshqa Skandinaviya tillaridan morfologiyasining birmuncha qadimiyligi bilan ajralib turadi. Leksikasida dan (dat) tilining kuchli taʼsiri seziladi.

Farer tili &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr boshigacha yozuvga ega boʻlmagan. Yozma til vazifasini [[dan tili]] bajargan. &lt;nowiki&gt;XIV—XVII&lt;/nowiki&gt; asrlarda yaratilgan farer xalq balladalari ilk bor &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxirlarida yozib olingan. 1846-yilda V.U. Xammershayib Farer tili uchun lotin grafikasi asosida yozuv va imlo qoidalarini ishlab chiqqan. 1906-yildan Farer tili maktablarda oʻqitila boshlagan. Adabiy til Torsxavn shahri lahjasi asosida shakllangan.&lt;ref&gt;&quot;{{PAGENAME}}&quot; ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20F%20harfi.pdf F-harfi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221005070445/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20F%20harfi.pdf |date=2022-10-05 }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

==Manbalar==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Tillar]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>jvh463pljbk14pcicmlo7pksz1zkifp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269623</id>
      <parentid>6269622</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1971" sha1="672ltaaq0r8di9sls5qdqzcm650yy1s" xml:space="preserve">{{Til
| nom = Farer tili
| milliy nom = føroyskt
| mamlakatlar =
| biluvchilar = 
| o'rin = 
| til oilasi = 
| rasmiy = 
| yozuv = 
| iso1 = fo
| iso2 = fao
| iso3 = fao
&lt;!-- |turkumlanishi = Turkumlanishi--&gt;
|til_kodlari = Til kodlari
}}

'''Farer tili''' — [[Skandinaviya tillari]]&lt;nowiki/&gt;dan biri; island tili bilan birgalikda orollardagi [[Skandinaviya tillari]] guruhini tashkil etadi. Asosan, Farer orollarish va Daniyaning boshqa viloyatlarida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 45 ming kishiga yaqin (oʻtgan asr oxirlari). Farer tilining 6 lahjasi boʻlib, ular, asosan, fonetik jihatdan farklanadi. Farer tili — Norvegiyaning jan.gʻarbidan chiqqan va 9— &lt;nowiki&gt;X&lt;/nowiki&gt; asrlarda Farer orollarini bosib olgan normannlar tilining davomchisi. German tillaritsht shim. (skandinav) tarmogʻiga mansub. [[Island tili]] kabi, boshqa Skandinaviya tillaridan morfologiyasining birmuncha qadimiyligi bilan ajralib turadi. Leksikasida dan (dat) tilining kuchli taʼsiri seziladi.

Farer tili &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr boshigacha yozuvga ega boʻlmagan. Yozma til vazifasini [[dan tili]] bajargan. &lt;nowiki&gt;XIV—XVII&lt;/nowiki&gt; asrlarda yaratilgan farer xalq balladalari ilk bor &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxirlarida yozib olingan. 1846-yilda V.U. Xammershayib Farer tili uchun lotin grafikasi asosida yozuv va imlo qoidalarini ishlab chiqqan. 1906-yildan Farer tili maktablarda oʻqitila boshlagan. Adabiy til Torsxavn shahri lahjasi asosida shakllangan.&lt;ref&gt;&quot;{{PAGENAME}}&quot; ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20F%20harfi.pdf F-harfi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221005070445/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20F%20harfi.pdf |date=2022-10-05 }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

==Manbalar==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Tillar]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>672ltaaq0r8di9sls5qdqzcm650yy1s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269624</id>
      <parentid>6269623</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1962" sha1="gy079lrj0h2afr5osiqdy2g7a7qqyqq" xml:space="preserve">{{Til
| nom = Farer tili
| milliy nom = føroyskt
| mamlakatlar =
| biluvchilar = 
| o'rin = 
| til oilasi = 
| rasmiy = 
| yozuv = 
| iso1 = fo
| iso2 = fao
| iso3 = fao
&lt;!-- |turkumlanishi = Turkumlanishi--&gt;
|til_kodlari = Til kodlari
}}

'''Farer tili''' — [[Skandinaviya tillari]]dan biri; island tili bilan birgalikda orollardagi [[Skandinaviya tillari]] guruhini tashkil etadi. Asosan, Farer orollarish va Daniyaning boshqa viloyatlarida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 45 ming kishiga yaqin (oʻtgan asr oxirlari). Farer tilining 6 lahjasi boʻlib, ular, asosan, fonetik jihatdan farklanadi. Farer tili — Norvegiyaning jan.gʻarbidan chiqqan va 9— &lt;nowiki&gt;X&lt;/nowiki&gt; asrlarda Farer orollarini bosib olgan normannlar tilining davomchisi. German tillaritsht shim. (skandinav) tarmogʻiga mansub. [[Island tili]] kabi, boshqa Skandinaviya tillaridan morfologiyasining birmuncha qadimiyligi bilan ajralib turadi. Leksikasida dan (dat) tilining kuchli taʼsiri seziladi.

Farer tili &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr boshigacha yozuvga ega boʻlmagan. Yozma til vazifasini [[dan tili]] bajargan. &lt;nowiki&gt;XIV—XVII&lt;/nowiki&gt; asrlarda yaratilgan farer xalq balladalari ilk bor &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxirlarida yozib olingan. 1846-yilda V.U. Xammershayib Farer tili uchun lotin grafikasi asosida yozuv va imlo qoidalarini ishlab chiqqan. 1906-yildan Farer tili maktablarda oʻqitila boshlagan. Adabiy til Torsxavn shahri lahjasi asosida shakllangan.&lt;ref&gt;&quot;{{PAGENAME}}&quot; ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20F%20harfi.pdf F-harfi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221005070445/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20F%20harfi.pdf |date=2022-10-05 }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

==Manbalar==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Tillar]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>gy079lrj0h2afr5osiqdy2g7a7qqyqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269625</id>
      <parentid>6269624</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1966" sha1="l68iri6nbmkiyy6qg541w6jhki30ij6" xml:space="preserve">{{Til
| nom = Farer tili
| milliy nom = føroyskt
| mamlakatlar =
| biluvchilar = 
| o'rin = 
| til oilasi = 
| rasmiy = 
| yozuv = 
| iso1 = fo
| iso2 = fao
| iso3 = fao
&lt;!-- |turkumlanishi = Turkumlanishi--&gt;
|til_kodlari = Til kodlari
}}

'''Farer tili''' — [[Skandinaviya tillari]]dan biri; [[island tili]] bilan birgalikda orollardagi [[Skandinaviya tillari]] guruhini tashkil etadi. Asosan, Farer orollarish va Daniyaning boshqa viloyatlarida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 45 ming kishiga yaqin (oʻtgan asr oxirlari). Farer tilining 6 lahjasi boʻlib, ular, asosan, fonetik jihatdan farklanadi. Farer tili — Norvegiyaning jan.gʻarbidan chiqqan va 9— &lt;nowiki&gt;X&lt;/nowiki&gt; asrlarda Farer orollarini bosib olgan normannlar tilining davomchisi. German tillaritsht shim. (skandinav) tarmogʻiga mansub. [[Island tili]] kabi, boshqa Skandinaviya tillaridan morfologiyasining birmuncha qadimiyligi bilan ajralib turadi. Leksikasida dan (dat) tilining kuchli taʼsiri seziladi.

Farer tili &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr boshigacha yozuvga ega boʻlmagan. Yozma til vazifasini [[dan tili]] bajargan. &lt;nowiki&gt;XIV—XVII&lt;/nowiki&gt; asrlarda yaratilgan farer xalq balladalari ilk bor &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxirlarida yozib olingan. 1846-yilda V.U. Xammershayib Farer tili uchun lotin grafikasi asosida yozuv va imlo qoidalarini ishlab chiqqan. 1906-yildan Farer tili maktablarda oʻqitila boshlagan. Adabiy til Torsxavn shahri lahjasi asosida shakllangan.&lt;ref&gt;&quot;{{PAGENAME}}&quot; ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20F%20harfi.pdf F-harfi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221005070445/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20F%20harfi.pdf |date=2022-10-05 }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

==Manbalar==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Tillar]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>l68iri6nbmkiyy6qg541w6jhki30ij6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269626</id>
      <parentid>6269625</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="8h1pg7hv871zzgu7y29pqy8jhjzdhwl" xml:space="preserve">{{Til
| nom = Farer tili
| milliy nom = føroyskt
| mamlakatlar =
| biluvchilar = 
| o'rin = 
| til oilasi = 
| rasmiy = 
| yozuv = 
| iso1 = fo
| iso2 = fao
| iso3 = fao
&lt;!-- |turkumlanishi = Turkumlanishi--&gt;
|til_kodlari = Til kodlari
}}

'''Farer tili''' — [[Skandinaviya tillari]]dan biri; [[island tili]] bilan birgalikda orollardagi [[Skandinaviya tillari]] guruhini tashkil etadi. Asosan, Farer orollarish va Daniyaning boshqa viloyatlarida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 45 ming kishiga yaqin (oʻtgan asr oxirlari). Farer tilining 6 lahjasi boʻlib, ular, asosan, fonetik jihatdan farklanadi. Farer tili — Norvegiyaning jan.gʻarbidan chiqqan va 9— &lt;nowiki&gt;X&lt;/nowiki&gt; asrlarda Farer orollarini bosib olgan normannlar tilining davomchisi. German tillaritsht shim. (skandinav) tarmogʻiga mansub. [[Island tili]] kabi, boshqa Skandinaviya tillaridan morfologiyasining birmuncha qadimiyligi bilan ajralib turadi. Leksikasida dan (dat) tilining kuchli taʼsiri seziladi.

Farer tili &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr boshigacha yozuvga ega boʻlmagan. Yozma til vazifasini [[dan tili]] bajargan. &lt;nowiki&gt;XIV—XVII&lt;/nowiki&gt; asrlarda yaratilgan farer xalq balladalari ilk bor &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxirlarida yozib olingan. 1846-yilda V.U. Xammershayib Farer tili uchun lotin grafikasi asosida yozuv va imlo qoidalarini ishlab chiqqan. 1906-yildan Farer tili maktablarda oʻqitila boshlagan. Adabiy til Torsxavn shahri lahjasi asosida shakllangan.&lt;ref&gt;&quot;{{PAGENAME}}&quot; ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20F%20harfi.pdf F-harfi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221005070445/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20F%20harfi.pdf |date=2022-10-05 }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Tillar]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>8h1pg7hv871zzgu7y29pqy8jhjzdhwl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269628</id>
      <parentid>6269626</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="b7f7cf7kqvt82jp222o522h8r49s2iq" xml:space="preserve">{{Til
| nom = Farer tili
| milliy nom = føroyskt
| mamlakatlar =
| biluvchilar = 
| o'rin = 
| til oilasi = 
| rasmiy = 
| yozuv = 
| iso1 = fo
| iso2 = fao
| iso3 = fao
&lt;!-- |turkumlanishi = Turkumlanishi--&gt;
|til_kodlari = Til kodlari
}}

'''Farer tili''' — [[Skandinaviya tillari]]dan biri; [[island tili]] bilan birgalikda orollardagi [[Skandinaviya tillari]] guruhini tashkil etadi. Asosan, Farer orollarish va Daniyaning boshqa viloyatlarida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 45 ming kishiga yaqin (oʻtgan asr oxirlari). Farer tilining 6 lahjasi boʻlib, ular, asosan, fonetik jihatdan farklanadi. Farer tili — Norvegiyaning jan.gʻarbidan chiqqan va 9— &lt;nowiki&gt;X&lt;/nowiki&gt; asrlarda Farer orollarini bosib olgan normannlar tilining davomchisi. German tillaritsht shim. (skandinav) tarmogʻiga mansub. [[Island tili]] kabi, boshqa Skandinaviya tillaridan morfologiyasining birmuncha qadimiyligi bilan ajralib turadi. Leksikasida dan (dat) tilining kuchli taʼsiri seziladi.

Farer tili &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr boshigacha yozuvga ega boʻlmagan. Yozma til vazifasini [[dan tili]] bajargan. &lt;nowiki&gt;XIV—XVII&lt;/nowiki&gt; asrlarda yaratilgan farer xalq balladalari ilk bor &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxirlarida yozib olingan. 1846-yilda V.U. Xammershayib Farer tili uchun lotin grafikasi asosida yozuv va imlo qoidalarini ishlab chiqqan. 1906-yildan Farer tili maktablarda oʻqitila boshlagan. Adabiy til Torsxavn shahri lahjasi asosida shakllangan&lt;ref&gt;&quot;{{PAGENAME}}&quot; ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20F%20harfi.pdf F-harfi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221005070445/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20F%20harfi.pdf |date=2022-10-05 }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Tillar]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>b7f7cf7kqvt82jp222o522h8r49s2iq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269629</id>
      <parentid>6269628</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:04:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1900" sha1="dqowdumwjzekaawa6cflpsz7xv2rj9e" xml:space="preserve">{{Til
| nom = Farer tili
| milliy nom = føroyskt
| mamlakatlar =
| biluvchilar = 
| o'rin = 
| til oilasi = 
| rasmiy = 
| yozuv = 
| iso1 = fo
| iso2 = fao
| iso3 = fao
&lt;!-- |turkumlanishi = Turkumlanishi--&gt;
|til_kodlari = Til kodlari
}}

'''Farer tili''' — [[Skandinaviya tillari]]dan biri; [[island tili]] bilan birgalikda orollardagi [[Skandinaviya tillari]] guruhini tashkil etadi. Asosan, Farer orollarish va Daniyaning boshqa viloyatlarida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 45 ming kishiga yaqin (oʻtgan asr oxirlari). Farer tilining 6 lahjasi boʻlib, ular, asosan, fonetik jihatdan farklanadi. Farer tili — Norvegiyaning jan.gʻarbidan chiqqan va 9— X asrlarda Farer orollarini bosib olgan normannlar tilining davomchisi. German tillaritsht shim. (skandinav) tarmogʻiga mansub. [[Island tili]] kabi, boshqa Skandinaviya tillaridan morfologiyasining birmuncha qadimiyligi bilan ajralib turadi. Leksikasida dan (dat) tilining kuchli taʼsiri seziladi.

Farer tili XIX asr boshigacha yozuvga ega boʻlmagan. Yozma til vazifasini [[dan tili]] bajargan. XIV—XVII asrlarda yaratilgan farer xalq balladalari ilk bor XVIII asr oxirlarida yozib olingan. 1846-yilda V.U. Xammershayib Farer tili uchun lotin grafikasi asosida yozuv va imlo qoidalarini ishlab chiqqan. 1906-yildan Farer tili maktablarda oʻqitila boshlagan. Adabiy til Torsxavn shahri lahjasi asosida shakllangan&lt;ref&gt;&quot;{{PAGENAME}}&quot; ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20F%20harfi.pdf F-harfi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221005070445/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20F%20harfi.pdf |date=2022-10-05 }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Tillar]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>dqowdumwjzekaawa6cflpsz7xv2rj9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Finikiy yozuvi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>599933</id>
    <revision>
      <id>6269656</id>
      <parentid>6137109</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3080" sha1="cky35ufk8ekbhgsxm21bsnsf07urp89" xml:space="preserve">'''Finikiy yozuvi''' — [[milod|mil.]] av. 2-ming yillik oʻrtalarida [[Finikiya]]da paydo boʻlgan hamda finikiyaliklar va [[karfagen]]liklar, qadimgi [[yahudiylar]] va moavliklar tomonidan mil. [[IV asr|IV asr]]gacha foydalanilgan [[konsonant yozuv|konsonant]] [[harf-tovush yozuvi|harftovush yozuvi]]. Finikiy yozuvi [[ugarit yozuvi]] yoki qadimgi arabiy (tamud, safati, lixyoni) alifbolar bilan birga rasmli qadimgi xanaan [[boʻgʻinli yozuv|boʻgʻinli]]&lt;nowiki /&gt;konsonant yozuvidan kelib chiqqan boʻlsa kerak. Finikiy yozuvidagi [[grafema]]lar soni (22 ta) asosiy manba yozuvdagiga (29—30 grafema) nisbatan kamaygan. Unda faqat [[undosh tovushlar|undoshlar]]gina ifodalangan, [[unli tovushlar|unlilar]] mutlaqo ifodalanmagan — Finikiy yozuvi sof [[konsonant yozuv]] boʻlgan. [[Harf]]lar muayyan qatʼiy [[ketma-ketlik|ketmaketlik]]da joylashgan, yaʼni [[alifbo]]ni tashkil etgan. Har bir harf belgili [[nom]]ga ega boʻlgan va nomlar ayni harf bildirgan tovush bilan boshlangan. Mas, b — „bet“, d — „dalet“, g — „gimel“ va shahrik.
[[Fayl:Aleph latin transliteraion.png|thumb|]]
Finikiy yozuvi oʻngdan chapga qarab gorizontal holatda yozilgan. Bu yozuvning paydo boʻlishi [[insoniyat tarixi]]da yozuvni takomillashtirishda olgʻa qoʻyilgan qadam boʻlgan, chunki birinchi marta sof tovush yozuvining, grafemalar soni aniq boʻlgan mukammal alifboning yuzaga kelishi jamiyatda yozuvni biladigan kishilar doirasini nihoyatda kengaytirib yuborgan. Miloddan avvalgi &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrda toʻla shakllangan Finikiy yozuvi finikiyaliklarning [[Oʻrta dengiz]] boʻylarida barpo qilgan [[mustamlakachilik|mustamlaka]] yerlarida tarqalgan. [[Miloddan avvalgi X asr|10]]—[[miloddan avvalgi IX asr|&lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asr]]larda Finikiy yozuvidan [[oromiy yozuvi]] (undan esa [[yahudiy yozuvi|yahudiy]], nabotiy, [[arab yozuvi|arab]]; [[Old Osiyo|Old]] va [[Markaziy Osiyo]]ning boshqa alifbolari, jumladan, bilvosita [[gruzin yozuvi|gruzin]] va [[arman yozuvi|arman]]; [[sugʻd yozuvi|sugʻd]], [[uygʻur yozuvi|uygʻur]] va [[moʻgʻul yozuvi|moʻgʻul yozuvlari]] va boshqa yozuvlar) paydo boʻlgan. 11 — &lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asrlarda esa[[yunon yozuvi|yunon]], keyinroq [[lotin alifbosi|lotin]], [[Kirill alifbosi|Kirill alifbolari]], brahmi yozuvi (undan Hindiston, Shim. Sh ar qiy Osiyo va Tibet yozuvlari) kelib chiqqan. [[Maʼlumot]]larga qaraganda, hozirgi bizga maʼlum boʻlgan harftovush tizimidagi alifbolarning F qismidan koʻprogʻi Finikiy yozuvidan tarqalgan.

Finikiy yozuvida bitilgan eng qad. [[yodgorlik]]lar miloddan avvalgi &lt;nowiki&gt;XII—X&lt;/nowiki&gt; asrlarga mansub boʻlib, Finikiyaning oʻzidan emas, balki uning mustamlakalari hududidan topilgan (ular koʻp emas). Finikiy yozuvidagi yodgorliklarning koʻpchiligi [[miloddan avvalgi V asr|miloddan avvalgi &lt;nowiki&gt;V&lt;/nowiki&gt; asr]] — mil. [[II asr|2]]—[[III asr|&lt;nowiki&gt;III&lt;/nowiki&gt; asr]]larga mansub. Undan keyingi davrda Finikiy yozuvi oromiy yozuvi tomonidan siqib chiqarilgan.

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

{{chala}}

[[Turkum:Yozuvlar]]</text>
      <sha1>cky35ufk8ekbhgsxm21bsnsf07urp89</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269657</id>
      <parentid>6269656</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:18:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3094" sha1="lumsw6q0h8n057hpzhzriwh4lcx1lmi" xml:space="preserve">'''Finikiy yozuvi''' — [[milod|mil.]] av. 2-ming yillik oʻrtalarida [[Finikiya]]da paydo boʻlgan hamda finikiyaliklar va [[karfagen]]liklar, qadimgi [[yahudiylar]] va moavliklar tomonidan mil. [[IV asr|IV asr]]gacha foydalanilgan [[konsonant yozuv|konsonant]] [[harf-tovush yozuvi|harftovush yozuvi]]. Finikiy yozuvi [[ugarit yozuvi]] yoki qadimgi arabiy (tamud, safati, lixyoni) alifbolar bilan birga rasmli qadimgi xanaan [[boʻgʻinli yozuv|boʻgʻinli]]&lt;nowiki /&gt;konsonant yozuvidan kelib chiqqan boʻlsa kerak. Finikiy yozuvidagi [[grafema]]lar soni (22 ta) asosiy manba yozuvdagiga (29—30 grafema) nisbatan kamaygan. Unda faqat [[undosh tovushlar|undoshlar]]gina ifodalangan, [[unli tovushlar|unlilar]] mutlaqo ifodalanmagan — Finikiy yozuvi sof [[konsonant yozuv]] boʻlgan. [[Harf]]lar muayyan qatʼiy [[ketma-ketlik|ketmaketlik]]da joylashgan, yaʼni [[alifbo]]ni tashkil etgan. Har bir harf belgili [[nom]]ga ega boʻlgan va nomlar ayni harf bildirgan tovush bilan boshlangan. Mas, b — „bet“, d — „dalet“, g — „gimel“ va shahrik.
[[Fayl:Aleph latin transliteraion.png|thumb|]]
Finikiy yozuvi oʻngdan chapga qarab gorizontal holatda yozilgan. Bu yozuvning paydo boʻlishi [[insoniyat tarixi]]da yozuvni takomillashtirishda olgʻa qoʻyilgan qadam boʻlgan, chunki birinchi marta sof tovush yozuvining, grafemalar soni aniq boʻlgan mukammal alifboning yuzaga kelishi jamiyatda yozuvni biladigan kishilar doirasini nihoyatda kengaytirib yuborgan. Miloddan avvalgi &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrda toʻla shakllangan Finikiy yozuvi finikiyaliklarning [[Oʻrta dengiz]] boʻylarida barpo qilgan [[mustamlakachilik|mustamlaka]] yerlarida tarqalgan. [[Miloddan avvalgi X asr|10]]—[[miloddan avvalgi IX asr|&lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asr]]larda Finikiy yozuvidan [[oromiy yozuvi]] (undan esa [[yahudiy yozuvi|yahudiy]], nabotiy, [[arab yozuvi|arab]]; [[Old Osiyo|Old]] va [[Markaziy Osiyo]]ning boshqa alifbolari, jumladan, bilvosita [[gruzin yozuvi|gruzin]] va [[arman yozuvi|arman]]; [[sugʻd yozuvi|sugʻd]], [[uygʻur yozuvi|uygʻur]] va [[moʻgʻul yozuvi|moʻgʻul yozuvlari]] va boshqa yozuvlar) paydo boʻlgan. 11 — &lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asrlarda esa[[yunon yozuvi|yunon]], keyinroq [[lotin alifbosi|lotin]], [[Kirill alifbosi|Kirill alifbolari]], brahmi yozuvi (undan Hindiston, Shim. Sh ar qiy Osiyo va Tibet yozuvlari) kelib chiqqan. [[Maʼlumot]]larga qaraganda, hozirgi bizga maʼlum boʻlgan harftovush tizimidagi alifbolarning F qismidan koʻprogʻi Finikiy yozuvidan tarqalgan.

Finikiy yozuvida bitilgan eng qad. [[yodgorlik]]lar miloddan avvalgi &lt;nowiki&gt;XII—X&lt;/nowiki&gt; asrlarga mansub boʻlib, Finikiyaning oʻzidan emas, balki uning mustamlakalari hududidan topilgan (ular koʻp emas). Finikiy yozuvidagi yodgorliklarning koʻpchiligi [[miloddan avvalgi V asr|miloddan avvalgi &lt;nowiki&gt;V&lt;/nowiki&gt; asr]] — mil. [[II asr|2]]—[[III asr|&lt;nowiki&gt;III&lt;/nowiki&gt; asr]]larga mansub. Undan keyingi davrda Finikiy yozuvi oromiy yozuvi tomonidan siqib chiqarilgan.

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;
== Manbalar ==
{{chala}}

[[Turkum:Yozuvlar]]</text>
      <sha1>lumsw6q0h8n057hpzhzriwh4lcx1lmi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269658</id>
      <parentid>6269657</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3107" sha1="nasxfphvoeec0shn13hjqi117pagkqm" xml:space="preserve">'''Finikiy yozuvi''' — [[milod|mil.]] av. 2-ming yillik oʻrtalarida [[Finikiya]]da paydo boʻlgan hamda finikiyaliklar va [[karfagen]]liklar, qadimgi [[yahudiylar]] va moavliklar tomonidan mil. [[IV asr|IV asr]]gacha foydalanilgan [[konsonant yozuv|konsonant]] [[harf-tovush yozuvi|harftovush yozuvi]]. Finikiy yozuvi [[ugarit yozuvi]] yoki qadimgi arabiy (tamud, safati, lixyoni) alifbolar bilan birga rasmli qadimgi xanaan [[boʻgʻinli yozuv|boʻgʻinli]]&lt;nowiki /&gt;konsonant yozuvidan kelib chiqqan boʻlsa kerak. Finikiy yozuvidagi [[grafema]]lar soni (22 ta) asosiy manba yozuvdagiga (29—30 grafema) nisbatan kamaygan. Unda faqat [[undosh tovushlar|undoshlar]]gina ifodalangan, [[unli tovushlar|unlilar]] mutlaqo ifodalanmagan — Finikiy yozuvi sof [[konsonant yozuv]] boʻlgan. [[Harf]]lar muayyan qatʼiy [[ketma-ketlik|ketmaketlik]]da joylashgan, yaʼni [[alifbo]]ni tashkil etgan. Har bir harf belgili [[nom]]ga ega boʻlgan va nomlar ayni harf bildirgan tovush bilan boshlangan. Mas, b — „bet“, d — „dalet“, g — „gimel“ va shahrik.
[[Fayl:Aleph latin transliteraion.png|thumb|]]
Finikiy yozuvi oʻngdan chapga qarab gorizontal holatda yozilgan. Bu yozuvning paydo boʻlishi [[insoniyat tarixi]]da yozuvni takomillashtirishda olgʻa qoʻyilgan qadam boʻlgan, chunki birinchi marta sof tovush yozuvining, grafemalar soni aniq boʻlgan mukammal alifboning yuzaga kelishi jamiyatda yozuvni biladigan kishilar doirasini nihoyatda kengaytirib yuborgan. Miloddan avvalgi &lt;nowiki&gt;XII&lt;/nowiki&gt; asrda toʻla shakllangan Finikiy yozuvi finikiyaliklarning [[Oʻrta dengiz]] boʻylarida barpo qilgan [[mustamlakachilik|mustamlaka]] yerlarida tarqalgan. [[Miloddan avvalgi X asr|10]]—[[miloddan avvalgi IX asr|&lt;nowiki&gt;IX&lt;/nowiki&gt; asr]]larda Finikiy yozuvidan [[oromiy yozuvi]] (undan esa [[yahudiy yozuvi|yahudiy]], nabotiy, [[arab yozuvi|arab]]; [[Old Osiyo|Old]] va [[Markaziy Osiyo]]ning boshqa alifbolari, jumladan, bilvosita [[gruzin yozuvi|gruzin]] va [[arman yozuvi|arman]]; [[sugʻd yozuvi|sugʻd]], [[uygʻur yozuvi|uygʻur]] va [[moʻgʻul yozuvi|moʻgʻul yozuvlari]] va boshqa yozuvlar) paydo boʻlgan. 11 — &lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asrlarda esa[[yunon yozuvi|yunon]], keyinroq [[lotin alifbosi|lotin]], [[Kirill alifbosi|Kirill alifbolari]], brahmi yozuvi (undan Hindiston, Shim. Sh ar qiy Osiyo va Tibet yozuvlari) kelib chiqqan. [[Maʼlumot]]larga qaraganda, hozirgi bizga maʼlum boʻlgan harftovush tizimidagi alifbolarning F qismidan koʻprogʻi Finikiy yozuvidan tarqalgan.

Finikiy yozuvida bitilgan eng qad. [[yodgorlik]]lar miloddan avvalgi &lt;nowiki&gt;XII—X&lt;/nowiki&gt; asrlarga mansub boʻlib, Finikiyaning oʻzidan emas, balki uning mustamlakalari hududidan topilgan (ular koʻp emas). Finikiy yozuvidagi yodgorliklarning koʻpchiligi [[miloddan avvalgi V asr|miloddan avvalgi &lt;nowiki&gt;V&lt;/nowiki&gt; asr]] — mil. [[II asr|2]]—[[III asr|&lt;nowiki&gt;III&lt;/nowiki&gt; asr]]larga mansub. Undan keyingi davrda Finikiy yozuvi oromiy yozuvi tomonidan siqib chiqarilgan.

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{chala}}

[[Turkum:Yozuvlar]]</text>
      <sha1>nasxfphvoeec0shn13hjqi117pagkqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hafsiylar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>602506</id>
    <revision>
      <id>6270062</id>
      <parentid>6137924</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Hafsiylar sulolasi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6270062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="457" sha1="hgoayhenv349wvylw0uf8h9g6m3whut" xml:space="preserve">'''Hafsiylar''' — Tunisda hukmronlik qilgan sulola (1229—1574). AlMuvahhidun harakatining asoschilaridan biri shayx Abu Xafs nomi bilan atalgan. Sulola asoschisi — Abu Zakariyo (1229—49). Xafsiylar davlati &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asrning oʻrtalari —&lt;nowiki&gt;XIV—XV&lt;/nowiki&gt; asr oxirida gullab yashnagan. 1574-yilda Usmonli turk imperiyasi tomonidan qulatilgan.

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

{{chala}}

[[Turkum:Hafsiylar sulolasi]]</text>
      <sha1>hgoayhenv349wvylw0uf8h9g6m3whut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xolangit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>603255</id>
    <revision>
      <id>6269949</id>
      <parentid>4304039</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1301" sha1="kxfrocic5mixg93y8wwzm0umrhmnmv9" xml:space="preserve">'''Xolangit''' (yunoncha chole — oʻt va anderon — tomir), angioxolit — oʻt yoʻllarining yalligʻlanishi. X.ni, odatda, [[ichak tayoqchasi]] va boshqa mikroblar qoʻzgʻatadi. Koʻpincha xoletsistit, [[oʻttosh kasalligi]] bilan birga kechadi. Infeksiya oʻt yoʻllariga [[oʻt pufagi]], meʼdaichak yoʻli, meʼda osti bezidan va limfa, qon orqali tushishi mumkin. Shuningdek, oʻt yoʻli motor funksiyasining buzilishi yoki tosh paydo boʻlib, oʻt toʻxtab qolishi ham X.ga sabab boʻladi. X. kataral, yiringli va nekrotik boʻlishi mumkin. Kechishiga koʻra, oʻtkir va surunkali X. farqlanadi.

Oʻtkir X.da bemorning eti uvishib vaqtvaqti bilan isitmalaydi, koʻp terlaydi, ogʻzi taxirlashib, qusadi, oʻng qovurgʻa osti ogʻriydi. Jigari shishib, terisi sargʻayadi, kichishadi. Surunkali X. koʻpincha oʻtkir X.dan soʻng vujudga kelib, belgilari xoletsistitga oʻxshaydi. Bunda koʻz oqlari sargʻayib, oʻng qovurgʻa osti doim ogʻrib turadi, bemorni darmoni qurib vaqtvakti bilan eti uvishadi, tez charchaydi. Koʻpincha jigar va taloq shishadi. Baʼzan X. oqibatida peritonit, jigar sirrozi, pankreatit va boshqa kelib chikishi mumkin.

Davo bemorning umumiy ahvoli va kasallik belgilariga qarab olib boriladi, parhez buyuriladi.

{{OʻzME}}

[[Turkum:Kasalliklar]]


{{chala}}</text>
      <sha1>kxfrocic5mixg93y8wwzm0umrhmnmv9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269950</id>
      <parentid>6269949</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1302" sha1="0v4l1alumtwu3to00cd0dwm0qyhy72p" xml:space="preserve">'''Xolangit''' (yunoncha: chole — oʻt va anderon — tomir), angioxolit — oʻt yoʻllarining yalligʻlanishi. X.ni, odatda, [[ichak tayoqchasi]] va boshqa mikroblar qoʻzgʻatadi. Koʻpincha xoletsistit, [[oʻttosh kasalligi]] bilan birga kechadi. Infeksiya oʻt yoʻllariga [[oʻt pufagi]], meʼdaichak yoʻli, meʼda osti bezidan va limfa, qon orqali tushishi mumkin. Shuningdek, oʻt yoʻli motor funksiyasining buzilishi yoki tosh paydo boʻlib, oʻt toʻxtab qolishi ham X.ga sabab boʻladi. X. kataral, yiringli va nekrotik boʻlishi mumkin. Kechishiga koʻra, oʻtkir va surunkali X. farqlanadi.

Oʻtkir X.da bemorning eti uvishib vaqtvaqti bilan isitmalaydi, koʻp terlaydi, ogʻzi taxirlashib, qusadi, oʻng qovurgʻa osti ogʻriydi. Jigari shishib, terisi sargʻayadi, kichishadi. Surunkali X. koʻpincha oʻtkir X.dan soʻng vujudga kelib, belgilari xoletsistitga oʻxshaydi. Bunda koʻz oqlari sargʻayib, oʻng qovurgʻa osti doim ogʻrib turadi, bemorni darmoni qurib vaqtvakti bilan eti uvishadi, tez charchaydi. Koʻpincha jigar va taloq shishadi. Baʼzan X. oqibatida peritonit, jigar sirrozi, pankreatit va boshqa kelib chikishi mumkin.

Davo bemorning umumiy ahvoli va kasallik belgilariga qarab olib boriladi, parhez buyuriladi.

{{OʻzME}}

[[Turkum:Kasalliklar]]


{{chala}}</text>
      <sha1>0v4l1alumtwu3to00cd0dwm0qyhy72p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269951</id>
      <parentid>6269950</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1310" sha1="00uca8ij6phwawq2vrlnsco63pg0abw" xml:space="preserve">'''Xolangit''' (yunoncha: chole — ''oʻt'' va anderon — ''tomir''), angioxolit — oʻt yoʻllarining yalligʻlanishi. X.ni, odatda, [[ichak tayoqchasi]] va boshqa mikroblar qoʻzgʻatadi. Koʻpincha xoletsistit, [[oʻttosh kasalligi]] bilan birga kechadi. Infeksiya oʻt yoʻllariga [[oʻt pufagi]], meʼdaichak yoʻli, meʼda osti bezidan va limfa, qon orqali tushishi mumkin. Shuningdek, oʻt yoʻli motor funksiyasining buzilishi yoki tosh paydo boʻlib, oʻt toʻxtab qolishi ham X.ga sabab boʻladi. X. kataral, yiringli va nekrotik boʻlishi mumkin. Kechishiga koʻra, oʻtkir va surunkali X. farqlanadi.

Oʻtkir X.da bemorning eti uvishib vaqtvaqti bilan isitmalaydi, koʻp terlaydi, ogʻzi taxirlashib, qusadi, oʻng qovurgʻa osti ogʻriydi. Jigari shishib, terisi sargʻayadi, kichishadi. Surunkali X. koʻpincha oʻtkir X.dan soʻng vujudga kelib, belgilari xoletsistitga oʻxshaydi. Bunda koʻz oqlari sargʻayib, oʻng qovurgʻa osti doim ogʻrib turadi, bemorni darmoni qurib vaqtvakti bilan eti uvishadi, tez charchaydi. Koʻpincha jigar va taloq shishadi. Baʼzan X. oqibatida peritonit, jigar sirrozi, pankreatit va boshqa kelib chikishi mumkin.

Davo bemorning umumiy ahvoli va kasallik belgilariga qarab olib boriladi, parhez buyuriladi.

{{OʻzME}}

[[Turkum:Kasalliklar]]


{{chala}}</text>
      <sha1>00uca8ij6phwawq2vrlnsco63pg0abw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269952</id>
      <parentid>6269951</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1325" sha1="t4is8dnj8ne4n8w8efr239xteey481a" xml:space="preserve">'''Xolangit''' (yunoncha: chole — ''oʻt'' va anderon — ''tomir''), angioxolit — oʻt yoʻllarining yalligʻlanishi. X.ni, odatda, [[ichak tayoqchasi]] va boshqa mikroblar qoʻzgʻatadi. Koʻpincha xoletsistit, [[oʻttosh kasalligi]] bilan birga kechadi. Infeksiya oʻt yoʻllariga [[oʻt pufagi]], meʼdaichak yoʻli, meʼda osti bezidan va limfa, qon orqali tushishi mumkin. Shuningdek, oʻt yoʻli motor funksiyasining buzilishi yoki tosh paydo boʻlib, oʻt toʻxtab qolishi ham X.ga sabab boʻladi. X. kataral, yiringli va nekrotik boʻlishi mumkin. Kechishiga koʻra, oʻtkir va surunkali X. farqlanadi.

Oʻtkir X.da bemorning eti uvishib vaqtvaqti bilan isitmalaydi, koʻp terlaydi, ogʻzi taxirlashib, qusadi, oʻng qovurgʻa osti ogʻriydi. Jigari shishib, terisi sargʻayadi, kichishadi. Surunkali X. koʻpincha oʻtkir X.dan soʻng vujudga kelib, belgilari xoletsistitga oʻxshaydi. Bunda koʻz oqlari sargʻayib, oʻng qovurgʻa osti doim ogʻrib turadi, bemorni darmoni qurib vaqtvakti bilan eti uvishadi, tez charchaydi. Koʻpincha jigar va taloq shishadi. Baʼzan X. oqibatida peritonit, jigar sirrozi, pankreatit va boshqa kelib chikishi mumkin.

Davo bemorning umumiy ahvoli va kasallik belgilariga qarab olib boriladi, parhez buyuriladi.

== Manbalar ==
{{OʻzME}}

[[Turkum:Kasalliklar]]


{{chala}}</text>
      <sha1>t4is8dnj8ne4n8w8efr239xteey481a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269953</id>
      <parentid>6269952</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:49:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1340" sha1="irinv73h93y45fyfb3vz2mmh9hii0hg" xml:space="preserve">'''Xolangit''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: chole — ''oʻt'' va anderon — ''tomir''), angioxolit — oʻt yoʻllarining yalligʻlanishi. X.ni, odatda, [[ichak tayoqchasi]] va boshqa mikroblar qoʻzgʻatadi. Koʻpincha xoletsistit, [[oʻttosh kasalligi]] bilan birga kechadi. Infeksiya oʻt yoʻllariga [[oʻt pufagi]], meʼdaichak yoʻli, meʼda osti bezidan va limfa, qon orqali tushishi mumkin. Shuningdek, oʻt yoʻli motor funksiyasining buzilishi yoki tosh paydo boʻlib, oʻt toʻxtab qolishi ham X.ga sabab boʻladi. X. kataral, yiringli va nekrotik boʻlishi mumkin. Kechishiga koʻra, oʻtkir va surunkali X. farqlanadi.

Oʻtkir X.da bemorning eti uvishib vaqtvaqti bilan isitmalaydi, koʻp terlaydi, ogʻzi taxirlashib, qusadi, oʻng qovurgʻa osti ogʻriydi. Jigari shishib, terisi sargʻayadi, kichishadi. Surunkali X. koʻpincha oʻtkir X.dan soʻng vujudga kelib, belgilari xoletsistitga oʻxshaydi. Bunda koʻz oqlari sargʻayib, oʻng qovurgʻa osti doim ogʻrib turadi, bemorni darmoni qurib vaqtvakti bilan eti uvishadi, tez charchaydi. Koʻpincha jigar va taloq shishadi. Baʼzan X. oqibatida peritonit, jigar sirrozi, pankreatit va boshqa kelib chikishi mumkin.

Davo bemorning umumiy ahvoli va kasallik belgilariga qarab olib boriladi, parhez buyuriladi.

== Manbalar ==
{{OʻzME}}

[[Turkum:Kasalliklar]]


{{chala}}</text>
      <sha1>irinv73h93y45fyfb3vz2mmh9hii0hg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269954</id>
      <parentid>6269953</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1341" sha1="2asehkuyfo05jnybesaxaq8b49tg5yf" xml:space="preserve">'''Xolangit''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: chole — ''oʻt'' va anderon — ''tomir''), angioxolit — oʻt yoʻllarining yalligʻlanishi. X.ni, odatda, [[ichak tayoqchasi]] va boshqa mikroblar qoʻzgʻatadi. Koʻpincha xoletsistit, [[oʻttosh kasalligi]] bilan birga kechadi. Infeksiya oʻt yoʻllariga [[oʻt pufagi]], meʼdaichak yoʻli, meʼda osti bezidan va limfa, qon orqali tushishi mumkin. Shuningdek, oʻt yoʻli motor funksiyasining buzilishi yoki tosh paydo boʻlib, oʻt toʻxtab qolishi ham X.ga sabab boʻladi. X. kataral, yiringli va nekrotik boʻlishi mumkin. Kechishiga koʻra, oʻtkir va surunkali X. farqlanadi.

Oʻtkir X.da bemorning eti uvishib vaqtvaqti bilan isitmalaydi, koʻp terlaydi, ogʻzi taxirlashib, qusadi, oʻng qovurgʻa osti ogʻriydi. Jigari shishib, terisi sargʻayadi, kichishadi. Surunkali X. koʻpincha oʻtkir X.dan soʻng vujudga kelib, belgilari xoletsistitga oʻxshaydi. Bunda koʻz oqlari sargʻayib, oʻng qovurgʻa osti doim ogʻrib turadi, bemorni darmoni qurib vaqtvakti bilan eti uvishadi, tez charchaydi. Koʻpincha jigar va taloq shishadi. Baʼzan X. oqibatida peritonit, jigar sirrozi, pankreatit va boshqa kelib chikishi mumkin.

Davo bemorning umumiy ahvoli va kasallik belgilariga qarab olib boriladi, parhez buyuriladi.

== Manbalar ==

{{OʻzME}}

[[Turkum:Kasalliklar]]


{{chala}}</text>
      <sha1>2asehkuyfo05jnybesaxaq8b49tg5yf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269955</id>
      <parentid>6269954</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:49:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1353" sha1="dxg24mhnknau2t3n8whj4t0zf0djwmf" xml:space="preserve">'''Xolangit''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: chole — ''oʻt'' va anderon — ''tomir''), angioxolit — oʻt yoʻllarining yalligʻlanishi. X.ni, odatda, [[ichak tayoqchasi]] va boshqa mikroblar qoʻzgʻatadi. Koʻpincha xoletsistit, [[oʻttosh kasalligi]] bilan birga kechadi. Infeksiya oʻt yoʻllariga [[oʻt pufagi]], meʼdaichak yoʻli, meʼda osti bezidan va limfa, qon orqali tushishi mumkin. Shuningdek, oʻt yoʻli motor funksiyasining buzilishi yoki tosh paydo boʻlib, oʻt toʻxtab qolishi ham X.ga sabab boʻladi. X. kataral, yiringli va nekrotik boʻlishi mumkin. Kechishiga koʻra, oʻtkir va surunkali X. farqlanadi.

Oʻtkir X.da bemorning eti uvishib vaqtvaqti bilan isitmalaydi, koʻp terlaydi, ogʻzi taxirlashib, qusadi, oʻng qovurgʻa osti ogʻriydi. Jigari shishib, terisi sargʻayadi, kichishadi. Surunkali X. koʻpincha oʻtkir X.dan soʻng vujudga kelib, belgilari xoletsistitga oʻxshaydi. Bunda koʻz oqlari sargʻayib, oʻng qovurgʻa osti doim ogʻrib turadi, bemorni darmoni qurib vaqtvakti bilan eti uvishadi, tez charchaydi. Koʻpincha jigar va taloq shishadi. Baʼzan X. oqibatida peritonit, jigar sirrozi, pankreatit va boshqa kelib chikishi mumkin.

Davo bemorning umumiy ahvoli va kasallik belgilariga qarab olib boriladi, parhez buyuriladi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

[[Turkum:Kasalliklar]]


{{chala}}</text>
      <sha1>dxg24mhnknau2t3n8whj4t0zf0djwmf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xurrit tili</title>
    <ns>0</ns>
    <id>604156</id>
    <revision>
      <id>6269634</id>
      <parentid>6085576</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1378" sha1="exbm63mxhuhnituvnhos8pujvgqcn0v" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Til
|nomi=
|milliy nom=
|xarita = 
|mamlakatlar=
|holati= 
|rasmiy=
|biluvchilar= (Soʻzlashuvchilarning umumiy soni)
|tartiblovchi_tashkilot = 
|oʻrin= (Soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati)
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|til oilasi=
|turkum= 
|yozuv=
|til_kodlari = Til kodlari
|iso1=
|iso2=
|iso3=
}}--&gt;

'''Xurrit tili''' — [[Armaniston togʻligi]] jan.ida, shim. [[Suriya]] va [[Mesopotamiya]]da, [[Kichik Osiyo togʻligi|Kichik Osiyoning]] jan.sharqiy qismida va [[Ugarit]] shahrida tarqalgan oʻlik til. Xurrit tilining genetik aloqalariga doir yagona fikr mavjud emas. Rus olimlari I. M. Dyakonov va S. A. Starostinlarning Xurrit tili va unga qarindosh urart tilining nax dogʻiston tillari bilan qarindoshligi haqidagi farazli bir qadar ishonchli fikr hisoblanadi. Xurrit tilining saqlanib qolgan yodgorliklari unda oʻzaro farqlanuvchi 6 [[lahja]] borligini koʻrsatadi.

Xurrit tilining eng qad. yodgorligi mil. av. 3 ming yillik oxiriga mansub. Xorijiy tillar matnlaridagi atoqli otlar va soʻzlar mil. av. 2 ming yillikdan keyin ham Xurrit tili Arman togʻliklarining ayrim joylarida soʻzlashuv tili sifatida qoʻllanganini koʻrsatadi. Mil. av. 1-ming yillikdayoq bunday matnlar mavjud boʻlmagan. Yozuvi — boʻgʻinli [[mixxat]]; ugarit alifboli, mixxatida ham yodgorliklar uchraydi.

{{OʻzME}}


{{lang-stub}}

[[Turkum:Tillar]]</text>
      <sha1>exbm63mxhuhnituvnhos8pujvgqcn0v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269635</id>
      <parentid>6269634</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1382" sha1="kfq24si5pn17jusrd2iiek6ybrjd7sn" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Til
|nomi=
|milliy nom=
|xarita = 
|mamlakatlar=
|holati= 
|rasmiy=
|biluvchilar= (Soʻzlashuvchilarning umumiy soni)
|tartiblovchi_tashkilot = 
|oʻrin= (Soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati)
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|til oilasi=
|turkum= 
|yozuv=
|til_kodlari = Til kodlari
|iso1=
|iso2=
|iso3=
}}--&gt;

'''Xurrit tili''' — [[Armaniston togʻligi]] janubida, shimoliy [[Suriya]] va [[Mesopotamiya]]da, [[Kichik Osiyo togʻligi|Kichik Osiyoning]] jan.sharqiy qismida va [[Ugarit]] shahrida tarqalgan oʻlik til. Xurrit tilining genetik aloqalariga doir yagona fikr mavjud emas. Rus olimlari I. M. Dyakonov va S. A. Starostinlarning Xurrit tili va unga qarindosh urart tilining nax dogʻiston tillari bilan qarindoshligi haqidagi farazli bir qadar ishonchli fikr hisoblanadi. Xurrit tilining saqlanib qolgan yodgorliklari unda oʻzaro farqlanuvchi 6 [[lahja]] borligini koʻrsatadi.

Xurrit tilining eng qad. yodgorligi mil. av. 3 ming yillik oxiriga mansub. Xorijiy tillar matnlaridagi atoqli otlar va soʻzlar mil. av. 2 ming yillikdan keyin ham Xurrit tili Arman togʻliklarining ayrim joylarida soʻzlashuv tili sifatida qoʻllanganini koʻrsatadi. Mil. av. 1-ming yillikdayoq bunday matnlar mavjud boʻlmagan. Yozuvi — boʻgʻinli [[mixxat]]; ugarit alifboli, mixxatida ham yodgorliklar uchraydi.

{{OʻzME}}


{{lang-stub}}

[[Turkum:Tillar]]</text>
      <sha1>kfq24si5pn17jusrd2iiek6ybrjd7sn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269636</id>
      <parentid>6269635</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:10:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1396" sha1="fttj2vcz0ew5f0is20lylgtg2yxa2s7" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Til
|nomi=
|milliy nom=
|xarita = 
|mamlakatlar=
|holati= 
|rasmiy=
|biluvchilar= (Soʻzlashuvchilarning umumiy soni)
|tartiblovchi_tashkilot = 
|oʻrin= (Soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati)
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|til oilasi=
|turkum= 
|yozuv=
|til_kodlari = Til kodlari
|iso1=
|iso2=
|iso3=
}}--&gt;

'''Xurrit tili''' — [[Armaniston togʻligi]] janubida, shimoliy [[Suriya]] va [[Mesopotamiya]]da, [[Kichik Osiyo togʻligi|Kichik Osiyoning]] jan.sharqiy qismida va [[Ugarit]] shahrida tarqalgan oʻlik til. Xurrit tilining genetik aloqalariga doir yagona fikr mavjud emas. Rus olimlari I. M. Dyakonov va S. A. Starostinlarning Xurrit tili va unga qarindosh urart tilining nax dogʻiston tillari bilan qarindoshligi haqidagi farazli bir qadar ishonchli fikr hisoblanadi. Xurrit tilining saqlanib qolgan yodgorliklari unda oʻzaro farqlanuvchi 6 [[lahja]] borligini koʻrsatadi.

Xurrit tilining eng qad. yodgorligi mil. av. 3 ming yillik oxiriga mansub. Xorijiy tillar matnlaridagi atoqli otlar va soʻzlar mil. av. 2 ming yillikdan keyin ham Xurrit tili Arman togʻliklarining ayrim joylarida soʻzlashuv tili sifatida qoʻllanganini koʻrsatadi. Mil. av. 1-ming yillikdayoq bunday matnlar mavjud boʻlmagan. Yozuvi — boʻgʻinli [[mixxat]]; ugarit alifboli, mixxatida ham yodgorliklar uchraydi.

== Manbalar =
{{OʻzME}}


{{lang-stub}}

[[Turkum:Tillar]]</text>
      <sha1>fttj2vcz0ew5f0is20lylgtg2yxa2s7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269637</id>
      <parentid>6269636</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1397" sha1="jui7xovtprdam47u13tp7fs107qctft" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Til
|nomi=
|milliy nom=
|xarita = 
|mamlakatlar=
|holati= 
|rasmiy=
|biluvchilar= (Soʻzlashuvchilarning umumiy soni)
|tartiblovchi_tashkilot = 
|oʻrin= (Soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati)
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|til oilasi=
|turkum= 
|yozuv=
|til_kodlari = Til kodlari
|iso1=
|iso2=
|iso3=
}}--&gt;

'''Xurrit tili''' — [[Armaniston togʻligi]] janubida, shimoliy [[Suriya]] va [[Mesopotamiya]]da, [[Kichik Osiyo togʻligi|Kichik Osiyoning]] jan.sharqiy qismida va [[Ugarit]] shahrida tarqalgan oʻlik til. Xurrit tilining genetik aloqalariga doir yagona fikr mavjud emas. Rus olimlari I. M. Dyakonov va S. A. Starostinlarning Xurrit tili va unga qarindosh urart tilining nax dogʻiston tillari bilan qarindoshligi haqidagi farazli bir qadar ishonchli fikr hisoblanadi. Xurrit tilining saqlanib qolgan yodgorliklari unda oʻzaro farqlanuvchi 6 [[lahja]] borligini koʻrsatadi.

Xurrit tilining eng qad. yodgorligi mil. av. 3 ming yillik oxiriga mansub. Xorijiy tillar matnlaridagi atoqli otlar va soʻzlar mil. av. 2 ming yillikdan keyin ham Xurrit tili Arman togʻliklarining ayrim joylarida soʻzlashuv tili sifatida qoʻllanganini koʻrsatadi. Mil. av. 1-ming yillikdayoq bunday matnlar mavjud boʻlmagan. Yozuvi — boʻgʻinli [[mixxat]]; ugarit alifboli, mixxatida ham yodgorliklar uchraydi.

== Manbalar ==
{{OʻzME}}


{{lang-stub}}

[[Turkum:Tillar]]</text>
      <sha1>jui7xovtprdam47u13tp7fs107qctft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sitologiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>606033</id>
    <revision>
      <id>6269809</id>
      <parentid>6226322</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5734" sha1="4rgpofuu3ueka0f7xvgdp62a0cu7l51" xml:space="preserve">{{multiple issues|

{{ichki havolasiz|sana=2024-10}}
}}

'''Sitologiya''' (''citos''… va …''logos'') — [[hujayra]] haqidagi fan. [[Hujayra]]larning tuzilishi va funksiyasini, koʻp hujayrali, shuningdek, [[Bir hujayralilar|bir hujayrali]] organizmlardagi aʼzo va toʻqimalarning oʻzaro bogʻlanishi va munosabatlarini oʻrganadi. Barcha tirik mavjudotlarning eng muhim tarkibiy kismi boʻlgan hujayrani oʻrganish bilan S. [[biologiya]] fanlari orasida markaziy oʻrinni egallaydi; u oʻsimliklar gistologiyasi, anatomiyasi, [[fiziologiya]], [[genetika]], [[biokimyo]], mikrobiologiya va boshqa fanlar bilan uzviy bogʻlangan. Organizmning hujayra tuzilishini oʻrganish &lt;nowiki&gt;XVII&lt;/nowiki&gt; asrdan olimlar R.Guk, M.Malpigi, A.Levenguk (1632— 1723) tomonidan boshlangan edi.

S.ning taraqkiyoti hujayra tadqiqoti usullarining rivoji bilan bogʻliq. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrga kelib butun organik dunyo uchun yagona hujayra nazariyasi yaratildi (T.Shvann, 1838). [[Hujayra]] nazariyasining yaratilishi hujayrani barcha tirik organizmlarning asosi sifatida oʻrganish uchun turtki boʻddi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalaridan hujayralar strukturasini fiksatsiya qilish, yaʼni kimyoviy moddalar va fizik omillar taʼsir ettirish yoʻli bilan shu strukturani saqlash va toʻqimalarni boʻyashning har xil usullari qoʻllanila boshladi. S.ning keyingi rivojlanishiga nemis patologi R.Virxovshsht „sellyulyar [[patologiya]]“ haqidagi taʼlimoti sabab boʻldi (1858), Virxov hayvon organizmi hujayralar majmuidan iborat, shulardan har biri hayotning barcha xossalariga ega va har bir xujayra faqat hujayradan rivojlanadi degan fikrni olgʻa surdi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning oxirida protoplazmaning doimiy tarkibiy qismlari (organoidlari); sentrosomalar, mitoxondriyalar, toʻrsimon apparat yoki [[Golji kompleksi]], shuningdek, hujayra yadrosidagi nuklein kislota aniqlandi. [[Hujayra]]ning kariokinetik boʻlinishini (qarang [[Mitoz]]) avval oʻsimliklarda, keyin hayvonlarda kashf qilindi. Xromosomaning individuallik nazariyasi va soni turgʻunligi qoidasi yaratildi. Jinsiy hujayralar rivojlanishida xromosomalar soni reduksiyasi jarayoni kashf qilindi. Rus sitologi S. G. Navashin (1898) yopiq urugʻli oʻsimliklarda qoʻsh urugʻlanish hodisasini aniqladi.

[[Hujayra]] fiziologiyasini tadqiq qilishda ham katta ishlar qilindi. I. I. Mechnikov fagotsitoz jarayonini topdi. Oʻsimlik va hayvon hujayralarining tanlab oʻtkazuvchanlik xususiyati kashf qilindi. Membrananing oʻtkazuvchanlik nazariyasi paydo boʻldi. [[Hujayra]]ni tiriklayin boʻyash usullari ishlab chiqildi.

&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning boshidan hujayrani tadqiq etishda ultrabinafsha nurlar va flyuoressent mikroskopiyasi, 1941-yildan faza — kontrastli mikroskopiya qoʻllandi. Sitokimyoviy tahlillarning yangi usullari ishlab chiqildi. [[Hujayra]] ustida har xil tadqiqotlar oʻtkazishga yordam beruvchi mikromanipulyatorlar yuzaga keldi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning birinchi choragida xujayra strukturasining funksional roli aniqlandi. Oʻsimlik hujayralarida vakuolyar sistema rivojlanishi va plastidalardan [[kraxmal]] hosil boʻlishi kuzatildi.

Mendel qonunlarini qayta kashf qilinishi S. rivojiga katta taʼsir koʻrsatdi. [[Jinsiy aʼzolar]] va somatik hujayralar yadrosida kechadigan jarayonlarni oʻrganish natijasida irsiyatning xromosoma nazariyasi yaratildi; sitogenetika soha boʻlib ajraldi.

&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrga kelib S.ning jadal rivojlanishiga yangi usullar (elektron mikroskopiya, izotop indikatorlar, hujayralarni sunʼiy oʻstirish va boshqalar) asos boʻldi. [[Hujayra]]ning yangi ultramikroskopik komponentlari, hujayrani tashqi muhitdan ajratib turadigan plazmatik yoki hujayraviy membrana va hokazo kashf qilindi. Submikroskopik tadqiqotlar hujayralarni [[eukariotlar]] vaprokariotlar guruhiga (shunga koʻra organizmlarni ham) ajratish imkoniyatini berdi.

[[Hujayra]]ning tarkibiy qismlarini ajratib olish usullarini takomillashtirish, biokimyoning analitik va dinamik usullarini S.ga tadbiq etish hujayraning kimyoviy topografiyasi va uning tarkibiy qismini, biokimyoviy roli hamda funksional ahamiyatini aniqlashga olib keldi. [[Hujayra]]ning genetik funksiyasini oʻrganishda yadro va hujayraning sitoplazmatik tarkibida DNK borligini aniklash katta ahamiyatga ega boʻldi.

Hozirgi S.ning asosiy vazifalari hujayraning mikroskopik va submikroskopik strukturasi hamda kimyoviy tarkibini, hujayralar strukturalarining funksiyalari va ularning oʻzaro taʼsirini, moddalarning hujayraga oʻtishi va undan ajralib chiqish usullari hamda membrananing bu jarayonlardagi rolini, mikroorganizmlarning nerv va gumoral omillari hamda tashqi muhit omillariga hujayralarning reaksiya koʻrsatishini, uning qoʻzgʻalishini qabul qilishi va oʻtkazishini, hujayraning bir-biriga oʻzaro taʼsirini, uning shikastlaydigan taʼsirotga koʻrsatadigan reaksiyasini, hujayraning yadro va sitoplazmatik-genetik apparati va irsiy kasalliklarda uning oʻzgarishini, hujayralarning viruslar bilan munosabatini, normal hujayralarning oʻsma (rak) hujayralariga aylanishi, hujayra sistemasining paydo boʻlishi hamda evolyutsiyasi va boshqa masa-lalarni urganishsan iborat. S.ning sitogenetika, sitoekologiya, radiatsion S., onkologik S. va boshqa tarmoqdari bor. Hozirgi respublikamizdagi mavjud tibbiyot institutlarda S. gistologiya bilan qoʻshib oʻqitiladi. [[Oʻzbekiston]] Fanlar akademiyasining „Oʻzbekiston biologiya jurnali“ va boshqa nashrlarda S. masalalari yoritiladi (yana qarang [[Hujayra]]).

== Adabiyot ==
* Afanasyev Yu. I. i dr., Rukovodstvo po gistologii, M., 2001; Zufarov K. A. Gistologiyadan oʻquv qoʻllanma, T., 1991.

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

{{chala}}

[[Turkum:Fan]]</text>
      <sha1>4rgpofuu3ueka0f7xvgdp62a0cu7l51</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269810</id>
      <parentid>6269809</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5749" sha1="nsueots8dlr77r3q9b1kefyph9l7d11" xml:space="preserve">{{multiple issues|

{{ichki havolasiz|sana=2024-10}}
}}

'''Sitologiya''' (''citos''… va …''logos'') — [[hujayra]]mi oʻrganuvchi haqidagi fan. [[Hujayra]]larning tuzilishi va funksiyasini, koʻp hujayrali, shuningdek, [[Bir hujayralilar|bir hujayrali]] organizmlardagi aʼzo va toʻqimalarning oʻzaro bogʻlanishi va munosabatlarini oʻrganadi. Barcha tirik mavjudotlarning eng muhim tarkibiy kismi boʻlgan hujayrani oʻrganish bilan S. [[biologiya]] fanlari orasida markaziy oʻrinni egallaydi; u oʻsimliklar gistologiyasi, anatomiyasi, [[fiziologiya]], [[genetika]], [[biokimyo]], mikrobiologiya va boshqa fanlar bilan uzviy bogʻlangan. Organizmning hujayra tuzilishini oʻrganish &lt;nowiki&gt;XVII&lt;/nowiki&gt; asrdan olimlar R.Guk, M.Malpigi, A.Levenguk (1632— 1723) tomonidan boshlangan edi.

S.ning taraqkiyoti hujayra tadqiqoti usullarining rivoji bilan bogʻliq. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrga kelib butun organik dunyo uchun yagona hujayra nazariyasi yaratildi (T.Shvann, 1838). [[Hujayra]] nazariyasining yaratilishi hujayrani barcha tirik organizmlarning asosi sifatida oʻrganish uchun turtki boʻddi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalaridan hujayralar strukturasini fiksatsiya qilish, yaʼni kimyoviy moddalar va fizik omillar taʼsir ettirish yoʻli bilan shu strukturani saqlash va toʻqimalarni boʻyashning har xil usullari qoʻllanila boshladi. S.ning keyingi rivojlanishiga nemis patologi R.Virxovshsht „sellyulyar [[patologiya]]“ haqidagi taʼlimoti sabab boʻldi (1858), Virxov hayvon organizmi hujayralar majmuidan iborat, shulardan har biri hayotning barcha xossalariga ega va har bir xujayra faqat hujayradan rivojlanadi degan fikrni olgʻa surdi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning oxirida protoplazmaning doimiy tarkibiy qismlari (organoidlari); sentrosomalar, mitoxondriyalar, toʻrsimon apparat yoki [[Golji kompleksi]], shuningdek, hujayra yadrosidagi nuklein kislota aniqlandi. [[Hujayra]]ning kariokinetik boʻlinishini (qarang [[Mitoz]]) avval oʻsimliklarda, keyin hayvonlarda kashf qilindi. Xromosomaning individuallik nazariyasi va soni turgʻunligi qoidasi yaratildi. Jinsiy hujayralar rivojlanishida xromosomalar soni reduksiyasi jarayoni kashf qilindi. Rus sitologi S. G. Navashin (1898) yopiq urugʻli oʻsimliklarda qoʻsh urugʻlanish hodisasini aniqladi.

[[Hujayra]] fiziologiyasini tadqiq qilishda ham katta ishlar qilindi. I. I. Mechnikov fagotsitoz jarayonini topdi. Oʻsimlik va hayvon hujayralarining tanlab oʻtkazuvchanlik xususiyati kashf qilindi. Membrananing oʻtkazuvchanlik nazariyasi paydo boʻldi. [[Hujayra]]ni tiriklayin boʻyash usullari ishlab chiqildi.

&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning boshidan hujayrani tadqiq etishda ultrabinafsha nurlar va flyuoressent mikroskopiyasi, 1941-yildan faza — kontrastli mikroskopiya qoʻllandi. Sitokimyoviy tahlillarning yangi usullari ishlab chiqildi. [[Hujayra]] ustida har xil tadqiqotlar oʻtkazishga yordam beruvchi mikromanipulyatorlar yuzaga keldi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning birinchi choragida xujayra strukturasining funksional roli aniqlandi. Oʻsimlik hujayralarida vakuolyar sistema rivojlanishi va plastidalardan [[kraxmal]] hosil boʻlishi kuzatildi.

Mendel qonunlarini qayta kashf qilinishi S. rivojiga katta taʼsir koʻrsatdi. [[Jinsiy aʼzolar]] va somatik hujayralar yadrosida kechadigan jarayonlarni oʻrganish natijasida irsiyatning xromosoma nazariyasi yaratildi; sitogenetika soha boʻlib ajraldi.

&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrga kelib S.ning jadal rivojlanishiga yangi usullar (elektron mikroskopiya, izotop indikatorlar, hujayralarni sunʼiy oʻstirish va boshqalar) asos boʻldi. [[Hujayra]]ning yangi ultramikroskopik komponentlari, hujayrani tashqi muhitdan ajratib turadigan plazmatik yoki hujayraviy membrana va hokazo kashf qilindi. Submikroskopik tadqiqotlar hujayralarni [[eukariotlar]] vaprokariotlar guruhiga (shunga koʻra organizmlarni ham) ajratish imkoniyatini berdi.

[[Hujayra]]ning tarkibiy qismlarini ajratib olish usullarini takomillashtirish, biokimyoning analitik va dinamik usullarini S.ga tadbiq etish hujayraning kimyoviy topografiyasi va uning tarkibiy qismini, biokimyoviy roli hamda funksional ahamiyatini aniqlashga olib keldi. [[Hujayra]]ning genetik funksiyasini oʻrganishda yadro va hujayraning sitoplazmatik tarkibida DNK borligini aniklash katta ahamiyatga ega boʻldi.

Hozirgi S.ning asosiy vazifalari hujayraning mikroskopik va submikroskopik strukturasi hamda kimyoviy tarkibini, hujayralar strukturalarining funksiyalari va ularning oʻzaro taʼsirini, moddalarning hujayraga oʻtishi va undan ajralib chiqish usullari hamda membrananing bu jarayonlardagi rolini, mikroorganizmlarning nerv va gumoral omillari hamda tashqi muhit omillariga hujayralarning reaksiya koʻrsatishini, uning qoʻzgʻalishini qabul qilishi va oʻtkazishini, hujayraning bir-biriga oʻzaro taʼsirini, uning shikastlaydigan taʼsirotga koʻrsatadigan reaksiyasini, hujayraning yadro va sitoplazmatik-genetik apparati va irsiy kasalliklarda uning oʻzgarishini, hujayralarning viruslar bilan munosabatini, normal hujayralarning oʻsma (rak) hujayralariga aylanishi, hujayra sistemasining paydo boʻlishi hamda evolyutsiyasi va boshqa masa-lalarni urganishsan iborat. S.ning sitogenetika, sitoekologiya, radiatsion S., onkologik S. va boshqa tarmoqdari bor. Hozirgi respublikamizdagi mavjud tibbiyot institutlarda S. gistologiya bilan qoʻshib oʻqitiladi. [[Oʻzbekiston]] Fanlar akademiyasining „Oʻzbekiston biologiya jurnali“ va boshqa nashrlarda S. masalalari yoritiladi (yana qarang [[Hujayra]]).

== Adabiyot ==
* Afanasyev Yu. I. i dr., Rukovodstvo po gistologii, M., 2001; Zufarov K. A. Gistologiyadan oʻquv qoʻllanma, T., 1991.

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

{{chala}}

[[Turkum:Fan]]</text>
      <sha1>nsueots8dlr77r3q9b1kefyph9l7d11</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269811</id>
      <parentid>6269810</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5749" sha1="jm6vwsjyyb3uadify2g4r7sqqwrmp1f" xml:space="preserve">{{multiple issues|

{{ichki havolasiz|sana=2024-10}}
}}

'''Sitologiya''' (''citos''… va …''logos'') — [[hujayra]]ni oʻrganuvchi haqidagi fan. [[Hujayra]]larning tuzilishi va funksiyasini, koʻp hujayrali, shuningdek, [[Bir hujayralilar|bir hujayrali]] organizmlardagi aʼzo va toʻqimalarning oʻzaro bogʻlanishi va munosabatlarini oʻrganadi. Barcha tirik mavjudotlarning eng muhim tarkibiy kismi boʻlgan hujayrani oʻrganish bilan S. [[biologiya]] fanlari orasida markaziy oʻrinni egallaydi; u oʻsimliklar gistologiyasi, anatomiyasi, [[fiziologiya]], [[genetika]], [[biokimyo]], mikrobiologiya va boshqa fanlar bilan uzviy bogʻlangan. Organizmning hujayra tuzilishini oʻrganish &lt;nowiki&gt;XVII&lt;/nowiki&gt; asrdan olimlar R.Guk, M.Malpigi, A.Levenguk (1632— 1723) tomonidan boshlangan edi.

S.ning taraqkiyoti hujayra tadqiqoti usullarining rivoji bilan bogʻliq. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrga kelib butun organik dunyo uchun yagona hujayra nazariyasi yaratildi (T.Shvann, 1838). [[Hujayra]] nazariyasining yaratilishi hujayrani barcha tirik organizmlarning asosi sifatida oʻrganish uchun turtki boʻddi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalaridan hujayralar strukturasini fiksatsiya qilish, yaʼni kimyoviy moddalar va fizik omillar taʼsir ettirish yoʻli bilan shu strukturani saqlash va toʻqimalarni boʻyashning har xil usullari qoʻllanila boshladi. S.ning keyingi rivojlanishiga nemis patologi R.Virxovshsht „sellyulyar [[patologiya]]“ haqidagi taʼlimoti sabab boʻldi (1858), Virxov hayvon organizmi hujayralar majmuidan iborat, shulardan har biri hayotning barcha xossalariga ega va har bir xujayra faqat hujayradan rivojlanadi degan fikrni olgʻa surdi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning oxirida protoplazmaning doimiy tarkibiy qismlari (organoidlari); sentrosomalar, mitoxondriyalar, toʻrsimon apparat yoki [[Golji kompleksi]], shuningdek, hujayra yadrosidagi nuklein kislota aniqlandi. [[Hujayra]]ning kariokinetik boʻlinishini (qarang [[Mitoz]]) avval oʻsimliklarda, keyin hayvonlarda kashf qilindi. Xromosomaning individuallik nazariyasi va soni turgʻunligi qoidasi yaratildi. Jinsiy hujayralar rivojlanishida xromosomalar soni reduksiyasi jarayoni kashf qilindi. Rus sitologi S. G. Navashin (1898) yopiq urugʻli oʻsimliklarda qoʻsh urugʻlanish hodisasini aniqladi.

[[Hujayra]] fiziologiyasini tadqiq qilishda ham katta ishlar qilindi. I. I. Mechnikov fagotsitoz jarayonini topdi. Oʻsimlik va hayvon hujayralarining tanlab oʻtkazuvchanlik xususiyati kashf qilindi. Membrananing oʻtkazuvchanlik nazariyasi paydo boʻldi. [[Hujayra]]ni tiriklayin boʻyash usullari ishlab chiqildi.

&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning boshidan hujayrani tadqiq etishda ultrabinafsha nurlar va flyuoressent mikroskopiyasi, 1941-yildan faza — kontrastli mikroskopiya qoʻllandi. Sitokimyoviy tahlillarning yangi usullari ishlab chiqildi. [[Hujayra]] ustida har xil tadqiqotlar oʻtkazishga yordam beruvchi mikromanipulyatorlar yuzaga keldi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning birinchi choragida xujayra strukturasining funksional roli aniqlandi. Oʻsimlik hujayralarida vakuolyar sistema rivojlanishi va plastidalardan [[kraxmal]] hosil boʻlishi kuzatildi.

Mendel qonunlarini qayta kashf qilinishi S. rivojiga katta taʼsir koʻrsatdi. [[Jinsiy aʼzolar]] va somatik hujayralar yadrosida kechadigan jarayonlarni oʻrganish natijasida irsiyatning xromosoma nazariyasi yaratildi; sitogenetika soha boʻlib ajraldi.

&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrga kelib S.ning jadal rivojlanishiga yangi usullar (elektron mikroskopiya, izotop indikatorlar, hujayralarni sunʼiy oʻstirish va boshqalar) asos boʻldi. [[Hujayra]]ning yangi ultramikroskopik komponentlari, hujayrani tashqi muhitdan ajratib turadigan plazmatik yoki hujayraviy membrana va hokazo kashf qilindi. Submikroskopik tadqiqotlar hujayralarni [[eukariotlar]] vaprokariotlar guruhiga (shunga koʻra organizmlarni ham) ajratish imkoniyatini berdi.

[[Hujayra]]ning tarkibiy qismlarini ajratib olish usullarini takomillashtirish, biokimyoning analitik va dinamik usullarini S.ga tadbiq etish hujayraning kimyoviy topografiyasi va uning tarkibiy qismini, biokimyoviy roli hamda funksional ahamiyatini aniqlashga olib keldi. [[Hujayra]]ning genetik funksiyasini oʻrganishda yadro va hujayraning sitoplazmatik tarkibida DNK borligini aniklash katta ahamiyatga ega boʻldi.

Hozirgi S.ning asosiy vazifalari hujayraning mikroskopik va submikroskopik strukturasi hamda kimyoviy tarkibini, hujayralar strukturalarining funksiyalari va ularning oʻzaro taʼsirini, moddalarning hujayraga oʻtishi va undan ajralib chiqish usullari hamda membrananing bu jarayonlardagi rolini, mikroorganizmlarning nerv va gumoral omillari hamda tashqi muhit omillariga hujayralarning reaksiya koʻrsatishini, uning qoʻzgʻalishini qabul qilishi va oʻtkazishini, hujayraning bir-biriga oʻzaro taʼsirini, uning shikastlaydigan taʼsirotga koʻrsatadigan reaksiyasini, hujayraning yadro va sitoplazmatik-genetik apparati va irsiy kasalliklarda uning oʻzgarishini, hujayralarning viruslar bilan munosabatini, normal hujayralarning oʻsma (rak) hujayralariga aylanishi, hujayra sistemasining paydo boʻlishi hamda evolyutsiyasi va boshqa masa-lalarni urganishsan iborat. S.ning sitogenetika, sitoekologiya, radiatsion S., onkologik S. va boshqa tarmoqdari bor. Hozirgi respublikamizdagi mavjud tibbiyot institutlarda S. gistologiya bilan qoʻshib oʻqitiladi. [[Oʻzbekiston]] Fanlar akademiyasining „Oʻzbekiston biologiya jurnali“ va boshqa nashrlarda S. masalalari yoritiladi (yana qarang [[Hujayra]]).

== Adabiyot ==
* Afanasyev Yu. I. i dr., Rukovodstvo po gistologii, M., 2001; Zufarov K. A. Gistologiyadan oʻquv qoʻllanma, T., 1991.

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

{{chala}}

[[Turkum:Fan]]</text>
      <sha1>jm6vwsjyyb3uadify2g4r7sqqwrmp1f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269812</id>
      <parentid>6269811</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5750" sha1="tczpuf0ldn4cmyj06bvc1al67upetbo" xml:space="preserve">{{multiple issues|

{{ichki havolasiz|sana=2024-10}}
}}

'''Sitologiya''' (''citos''… va …''logos'') — [[hujayra]]ni oʻrganuvchi haqidagi fan. [[Hujayra]]larning tuzilishi va funksiyasini, koʻp hujayrali, shuningdek, [[Bir hujayralilar|bir hujayrali]] organizmlardagi aʼzo va toʻqimalarning oʻzaro bogʻlanishi va munosabatlarini oʻrganadi. Barcha tirik mavjudotlarning eng muhim tarkibiy kismi boʻlgan hujayrani oʻrganish bilan S. [[biologiya]] fanlari orasida markaziy oʻrinni egallaydi; u oʻsimliklar gistologiyasi, anatomiyasi, [[fiziologiya]], [[genetika]], [[biokimyo]], mikrobiologiya va boshqa fanlar bilan uzviy bogʻlangan. Organizmning hujayra tuzilishini oʻrganish &lt;nowiki&gt;XVII&lt;/nowiki&gt; asrdan olimlar R.Guk, M.Malpigi, A.Levenguk (1632— 1723) tomonidan boshlangan edi.

S.ning taraqkiyoti hujayra tadqiqoti usullarining rivoji bilan bogʻliq. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrga kelib butun organik dunyo uchun yagona hujayra nazariyasi yaratildi (T.Shvann, 1838). [[Hujayra]] nazariyasining yaratilishi hujayrani barcha tirik organizmlarning asosi sifatida oʻrganish uchun turtki boʻddi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalaridan hujayralar strukturasini fiksatsiya qilish, yaʼni kimyoviy moddalar va fizik omillar taʼsir ettirish yoʻli bilan shu strukturani saqlash va toʻqimalarni boʻyashning har xil usullari qoʻllanila boshladi. S.ning keyingi rivojlanishiga nemis patologi R.Virxovshsht „sellyulyar [[patologiya]]“ haqidagi taʼlimoti sabab boʻldi (1858), Virxov hayvon organizmi hujayralar majmuidan iborat, shulardan har biri hayotning barcha xossalariga ega va har bir xujayra faqat hujayradan rivojlanadi degan fikrni olgʻa surdi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning oxirida protoplazmaning doimiy tarkibiy qismlari (organoidlari); sentrosomalar, mitoxondriyalar, toʻrsimon apparat yoki [[Golji kompleksi]], shuningdek, hujayra yadrosidagi nuklein kislota aniqlandi. [[Hujayra]]ning kariokinetik boʻlinishini (qarang [[Mitoz]]) avval oʻsimliklarda, keyin hayvonlarda kashf qilindi. Xromosomaning individuallik nazariyasi va soni turgʻunligi qoidasi yaratildi. Jinsiy hujayralar rivojlanishida xromosomalar soni reduksiyasi jarayoni kashf qilindi. Rus sitologi S. G. Navashin (1898) yopiq urugʻli oʻsimliklarda qoʻsh urugʻlanish hodisasini aniqladi.

[[Hujayra]] fiziologiyasini tadqiq qilishda ham katta ishlar qilindi. I. I. Mechnikov fagotsitoz jarayonini topdi. Oʻsimlik va hayvon hujayralarining tanlab oʻtkazuvchanlik xususiyati kashf qilindi. Membrananing oʻtkazuvchanlik nazariyasi paydo boʻldi. [[Hujayra]]ni tiriklayin boʻyash usullari ishlab chiqildi.

&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning boshidan hujayrani tadqiq etishda ultrabinafsha nurlar va flyuoressent mikroskopiyasi, 1941-yildan faza — kontrastli mikroskopiya qoʻllandi. Sitokimyoviy tahlillarning yangi usullari ishlab chiqildi. [[Hujayra]] ustida har xil tadqiqotlar oʻtkazishga yordam beruvchi mikromanipulyatorlar yuzaga keldi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning birinchi choragida xujayra strukturasining funksional roli aniqlandi. Oʻsimlik hujayralarida vakuolyar sistema rivojlanishi va plastidalardan [[kraxmal]] hosil boʻlishi kuzatildi.

Mendel qonunlarini qayta kashf qilinishi S. rivojiga katta taʼsir koʻrsatdi. [[Jinsiy aʼzolar]] va somatik hujayralar yadrosida kechadigan jarayonlarni oʻrganish natijasida irsiyatning xromosoma nazariyasi yaratildi; sitogenetika soha boʻlib ajraldi.

&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrga kelib S.ning jadal rivojlanishiga yangi usullar (elektron mikroskopiya, izotop indikatorlar, hujayralarni sunʼiy oʻstirish va boshqalar) asos boʻldi. [[Hujayra]]ning yangi ultramikroskopik komponentlari, hujayrani tashqi muhitdan ajratib turadigan plazmatik yoki hujayraviy membrana va hokazo kashf qilindi. Submikroskopik tadqiqotlar hujayralarni [[eukariotlar]] vaprokariotlar guruhiga (shunga koʻra organizmlarni ham) ajratish imkoniyatini berdi.

[[Hujayra]]ning tarkibiy qismlarini ajratib olish usullarini takomillashtirish, biokimyoning analitik va dinamik usullarini S.ga tadbiq etish hujayraning kimyoviy topografiyasi va uning tarkibiy qismini, biokimyoviy roli hamda funksional ahamiyatini aniqlashga olib keldi. [[Hujayra]]ning genetik funksiyasini oʻrganishda yadro va hujayraning sitoplazmatik tarkibida DNK borligini aniklash katta ahamiyatga ega boʻldi.

Hozirgi S.ning asosiy vazifalari hujayraning mikroskopik va submikroskopik strukturasi hamda kimyoviy tarkibini, hujayralar strukturalarining funksiyalari va ularning oʻzaro taʼsirini, moddalarning hujayraga oʻtishi va undan ajralib chiqish usullari hamda membrananing bu jarayonlardagi rolini, mikroorganizmlarning nerv va gumoral omillari hamda tashqi muhit omillariga hujayralarning reaksiya koʻrsatishini, uning qoʻzgʻalishini qabul qilishi va oʻtkazishini, hujayraning bir-biriga oʻzaro taʼsirini, uning shikastlaydigan taʼsirotga koʻrsatadigan reaksiyasini, hujayraning yadro va sitoplazmatik-genetik apparati va irsiy kasalliklarda uning oʻzgarishini, hujayralarning viruslar bilan munosabatini, normal hujayralarning oʻsma (rak) hujayralariga aylanishi, hujayra sistemasining paydo boʻlishi hamda evolyutsiyasi va boshqa masa-lalarni urganishsan iborat. S.ning sitogenetika, sitoekologiya, radiatsion S., onkologik S. va boshqa tarmoqdari bor. Hozirgi respublikamizdagi mavjud tibbiyot institutlarda S. gistologiya bilan qoʻshib oʻqitiladi. [[Oʻzbekiston]] Fanlar akademiyasining „Oʻzbekiston biologiya jurnali“ va boshqa nashrlarda S. masalalari yoritiladi (yana qarang: [[Hujayra]]).

== Adabiyot ==
* Afanasyev Yu. I. i dr., Rukovodstvo po gistologii, M., 2001; Zufarov K. A. Gistologiyadan oʻquv qoʻllanma, T., 1991.

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

{{chala}}

[[Turkum:Fan]]</text>
      <sha1>tczpuf0ldn4cmyj06bvc1al67upetbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ekzema</title>
    <ns>0</ns>
    <id>612665</id>
    <revision>
      <id>6269877</id>
      <parentid>5839706</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4321" sha1="ro98s8fcixabb51rm6pnitrw6gr3ljd" xml:space="preserve">'''Ekzema''' ([[Yunon tili|yunoncha]] — ''pufakcha'', [[toshma]]), go'sht — [[teri]]&lt;nowiki/&gt;ning allergik kasalligi (qarang: [[Allergiya]]). Nerv va endokrin sistema faoliyatining buzilishi, organizmda surunkali infeksiya manbai boʻlishi ([[tonzillit]], [[gaymorit]] va boshqalar), shuningdek, meʼda-ichak kasalliklari oqibatida [[organizm]] sezuvchanligining ortishi va boshqalar Ekzemaga sabab boʻladi. Ekzema oʻtkir boshlanib, keyin surunkali tus olishi va qaytalashi mumkin. Ekzemaning oddiy (vulgar), surunkali, kontaktli, mikrobli va hokazo shakllari bor. Oddiy Ekzema oʻtkir kechganda kasallik toʻsatdan boshlanadi. Dastlab teri qichishadi, qizarib, bir oz shishadi va unda tariqdek tugunchalar, poʻsti yupqa pufakchalar paydo boʻladi. Bemor qashinganda pufakchalar tez yorilib, ulardan tiniq suyuqlik chiqadi. Toshmalar suvlanishi natijasida yangi pufakchalar hosil boʻlaveradi (nam ekzema). Keyin suvlanish kamayadi, toshmalar usti qotib, 3—5 kundan keyin tushadi. Toshmalar oʻrni uzoq vaqt qipiqlanib, poʻst tashlab turadi. ekzemada baʼzan zararlangan teri suvchirab, atrofida mayda tugunchalar, pufakchalar hamda qipiqlanadigan tangachalar vujudga keladi. Yalligʻlangan joyga infeksiya tushsa, yiringlaydi. Surunkali ekzemada zararlangan teri asta-sekin qalinlashib koʻkaradi, poʻst tashlaydi, qipiqlanadi. Koʻpincha (oʻtkir ekzemadagidan kamroq) mayda tuguncha va toshmalar ham kuzatiladi. Toshma aksari yuzda, qoʻl, oyoq barmoqlarida, boʻyin va tanosil aʼzolarida uchraydi. Bu xil ekzema qoʻzib, oʻtkir ekzemaga aylanishi, toshma butun tanaga tarqalishi ham mumkin. Kontaktli ekzema aksariyat terining turli omillarga taʼsirchanligidan kelib chiqadi, barmoklar, bilak va yuz terisida uchraydi, dastlab toshma toshib, teri shishadi va suvsizlanadi. Mikrobli ekzema koʻproq yuzaki piodermiya ikkilamchi yalligʻlanib, ekzemaga aylanganda, oqma yara, kuygan joy va chipqon atrofida yuzaga keladi. Bu ekzema tizza, barmoqlar, yuz terisi va sochda kuzatiladi. Ayrim hollarda (piodermiya va boshqalar teri kasalligi bor bemorlarda) Ekzemaning bu turi qichishib, usti qipiqlanadigan kattakichik dumaloq yoki choʻzinchoqdogʻlar ekzematidlar shaklida yuzaga keladi. Toshmalar angina, gripp, oʻtkir ichak kasalliklaridan soʻng ham paydo boʻlishi mumkin. Seboreyali ekzema (moyli gush) koʻproq soch, yuz, boʻyin, qoʻltiq, taqim va boshqalar soha terisida boʻladi. Kasallangan terida moylangandek yaltiroq, usti qipiqli sargʻimtirqizgʻish dogʻlar hosil boʻladi. Bosh qichiydi, kepaklanadi, koʻz milklari qizarib, shishadi. Kasallik uzoq choʻziladi. Bolalar ekzemasi ekssudativkataral diatez bilan ogʻrigan bolalarda kuzatiladi. Aksariyat chillasi chiqmagan goʻdaklarda uchrashi tufayli &quot;chilla yara&quot; ham deyiladi. Bolaning boshi, yuzi, koʻkragiga toshma toshib, suv ochadi, qattiq qichishadi, boshida qasmoq koʻpayib, terisi qizarib, yalligʻlanadi. Toshma sogʻ teriga ham tarqashi mumkin. Bolalar gushi, odatda, bolani notoʻgʻri ovqatlantirish natijasida kelib chiqadi. Koʻpincha Ekzema bilan ogʻrigan bemor va uning ota-onalarida ayrim ovqat mahsulotlari: baliq, tuxum, sitrus mevalar, shuningdek, uy changi, [[gul]] hidi, kir yuvish poroshogi, biror doriga nisbatan oʻta sezuvchanlik aniqlanadi; bu xildagi omillar kasallik paydo boʻlishi yoki uning botbot qoʻzib turishiga sabab boʻladi. Notoʻgʻri ovqatlanish, asabiylashish, ruhiy iztirob va boshqalar noxush omillar taʼsirida kasallik zoʻrayishi va sogʻ teriga tarqalib ketishi mumkin. Ekzemani vrach davolaydi. Sut, oʻsimlik mahsulotlaridan tayyorlangan parhez taomlar tavsiya etiladi; shoʻr, achchiq, dudlangan ovqatlar va spirtli ichimliklarni cheklash, shuningdek, uglevodlarni imkoni boricha kam isteʼmol qilish lozim. Ekzema boʻlgan bemor vaqtincha kasallangan joyiga suv, sovun tekkizmasligi kerak. Ekzemasi bor kishilar vaqtida uxlab, vaqtida dam olishi, koʻproq sayr qilib organizmni chiniqtirishi va toʻgʻri ovqatlanishi zarurdir. Ekzemaning oldini olishda ovqatlanish rejimiga rioya qilish; Ekzema paydo boʻlishiga olib keladigan omillarni bartaraf etish, ichki kasalliklar boʻlsa, vaqtida davolatish ayniqsa muhim&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;{{OʻzME-E}}.

== Manbalar == 
{{manbalar}}
[[Turkum:Kasalliklar]]
{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>ro98s8fcixabb51rm6pnitrw6gr3ljd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269878</id>
      <parentid>6269877</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4312" sha1="4xhq7ulkoywp1qz7x5nfkrpv63jzetx" xml:space="preserve">'''Ekzema''' ([[Yunon tili|yunoncha]] — ''pufakcha'', [[toshma]]), go'sht — [[teri]]ning allergik kasalligi (qarang: [[Allergiya]]). Nerv va endokrin sistema faoliyatining buzilishi, organizmda surunkali infeksiya manbai boʻlishi ([[tonzillit]], [[gaymorit]] va boshqalar), shuningdek, meʼda-ichak kasalliklari oqibatida [[organizm]] sezuvchanligining ortishi va boshqalar Ekzemaga sabab boʻladi. Ekzema oʻtkir boshlanib, keyin surunkali tus olishi va qaytalashi mumkin. Ekzemaning oddiy (vulgar), surunkali, kontaktli, mikrobli va hokazo shakllari bor. Oddiy Ekzema oʻtkir kechganda kasallik toʻsatdan boshlanadi. Dastlab teri qichishadi, qizarib, bir oz shishadi va unda tariqdek tugunchalar, poʻsti yupqa pufakchalar paydo boʻladi. Bemor qashinganda pufakchalar tez yorilib, ulardan tiniq suyuqlik chiqadi. Toshmalar suvlanishi natijasida yangi pufakchalar hosil boʻlaveradi (nam ekzema). Keyin suvlanish kamayadi, toshmalar usti qotib, 3—5 kundan keyin tushadi. Toshmalar oʻrni uzoq vaqt qipiqlanib, poʻst tashlab turadi. ekzemada baʼzan zararlangan teri suvchirab, atrofida mayda tugunchalar, pufakchalar hamda qipiqlanadigan tangachalar vujudga keladi. Yalligʻlangan joyga infeksiya tushsa, yiringlaydi. Surunkali ekzemada zararlangan teri asta-sekin qalinlashib koʻkaradi, poʻst tashlaydi, qipiqlanadi. Koʻpincha (oʻtkir ekzemadagidan kamroq) mayda tuguncha va toshmalar ham kuzatiladi. Toshma aksari yuzda, qoʻl, oyoq barmoqlarida, boʻyin va tanosil aʼzolarida uchraydi. Bu xil ekzema qoʻzib, oʻtkir ekzemaga aylanishi, toshma butun tanaga tarqalishi ham mumkin. Kontaktli ekzema aksariyat terining turli omillarga taʼsirchanligidan kelib chiqadi, barmoklar, bilak va yuz terisida uchraydi, dastlab toshma toshib, teri shishadi va suvsizlanadi. Mikrobli ekzema koʻproq yuzaki piodermiya ikkilamchi yalligʻlanib, ekzemaga aylanganda, oqma yara, kuygan joy va chipqon atrofida yuzaga keladi. Bu ekzema tizza, barmoqlar, yuz terisi va sochda kuzatiladi. Ayrim hollarda (piodermiya va boshqalar teri kasalligi bor bemorlarda) Ekzemaning bu turi qichishib, usti qipiqlanadigan kattakichik dumaloq yoki choʻzinchoqdogʻlar ekzematidlar shaklida yuzaga keladi. Toshmalar angina, gripp, oʻtkir ichak kasalliklaridan soʻng ham paydo boʻlishi mumkin. Seboreyali ekzema (moyli gush) koʻproq soch, yuz, boʻyin, qoʻltiq, taqim va boshqalar soha terisida boʻladi. Kasallangan terida moylangandek yaltiroq, usti qipiqli sargʻimtirqizgʻish dogʻlar hosil boʻladi. Bosh qichiydi, kepaklanadi, koʻz milklari qizarib, shishadi. Kasallik uzoq choʻziladi. Bolalar ekzemasi ekssudativkataral diatez bilan ogʻrigan bolalarda kuzatiladi. Aksariyat chillasi chiqmagan goʻdaklarda uchrashi tufayli &quot;chilla yara&quot; ham deyiladi. Bolaning boshi, yuzi, koʻkragiga toshma toshib, suv ochadi, qattiq qichishadi, boshida qasmoq koʻpayib, terisi qizarib, yalligʻlanadi. Toshma sogʻ teriga ham tarqashi mumkin. Bolalar gushi, odatda, bolani notoʻgʻri ovqatlantirish natijasida kelib chiqadi. Koʻpincha Ekzema bilan ogʻrigan bemor va uning ota-onalarida ayrim ovqat mahsulotlari: baliq, tuxum, sitrus mevalar, shuningdek, uy changi, [[gul]] hidi, kir yuvish poroshogi, biror doriga nisbatan oʻta sezuvchanlik aniqlanadi; bu xildagi omillar kasallik paydo boʻlishi yoki uning botbot qoʻzib turishiga sabab boʻladi. Notoʻgʻri ovqatlanish, asabiylashish, ruhiy iztirob va boshqalar noxush omillar taʼsirida kasallik zoʻrayishi va sogʻ teriga tarqalib ketishi mumkin. Ekzemani vrach davolaydi. Sut, oʻsimlik mahsulotlaridan tayyorlangan parhez taomlar tavsiya etiladi; shoʻr, achchiq, dudlangan ovqatlar va spirtli ichimliklarni cheklash, shuningdek, uglevodlarni imkoni boricha kam isteʼmol qilish lozim. Ekzema boʻlgan bemor vaqtincha kasallangan joyiga suv, sovun tekkizmasligi kerak. Ekzemasi bor kishilar vaqtida uxlab, vaqtida dam olishi, koʻproq sayr qilib organizmni chiniqtirishi va toʻgʻri ovqatlanishi zarurdir. Ekzemaning oldini olishda ovqatlanish rejimiga rioya qilish; Ekzema paydo boʻlishiga olib keladigan omillarni bartaraf etish, ichki kasalliklar boʻlsa, vaqtida davolatish ayniqsa muhim&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;{{OʻzME-E}}.

== Manbalar == 
{{manbalar}}
[[Turkum:Kasalliklar]]
{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>4xhq7ulkoywp1qz7x5nfkrpv63jzetx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269879</id>
      <parentid>6269878</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4313" sha1="pcereb51gn1dtd3uvy4j96dvugw8vbj" xml:space="preserve">'''Ekzema''' ([[Yunon tili|yunoncha]] — ''pufakcha'', [[toshma]]), go'sht — [[teri]]ning allergik kasalligi (qarang: [[Allergiya]]). Nerv va endokrin sistema faoliyatining buzilishi, organizmda surunkali infeksiya manbai boʻlishi ([[tonzillit]], [[gaymorit]] va boshqalar), shuningdek, meʼda-ichak kasalliklari oqibatida [[organizm]] sezuvchanligining ortishi va boshqalar Ekzemaga sabab boʻladi. Ekzema oʻtkir boshlanib, keyin surunkali tus olishi va qaytalashi mumkin. Ekzemaning oddiy (vulgar), surunkali, kontaktli, mikrobli va hokazo shakllari bor. Oddiy Ekzema oʻtkir kechganda kasallik toʻsatdan boshlanadi. Dastlab teri qichishadi, qizarib, bir oz shishadi va unda tariqdek tugunchalar, poʻsti yupqa pufakchalar paydo boʻladi. Bemor qashinganda pufakchalar tez yorilib, ulardan tiniq suyuqlik chiqadi. Toshmalar suvlanishi natijasida yangi pufakchalar hosil boʻlaveradi (nam ekzema). Keyin suvlanish kamayadi, toshmalar usti qotib, 3—5 kundan keyin tushadi. Toshmalar oʻrni uzoq vaqt qipiqlanib, poʻst tashlab turadi. ekzemada baʼzan zararlangan teri suvchirab, atrofida mayda tugunchalar, pufakchalar hamda qipiqlanadigan tangachalar vujudga keladi. Yalligʻlangan joyga infeksiya tushsa, yiringlaydi. Surunkali ekzemada zararlangan teri asta-sekin qalinlashib koʻkaradi, poʻst tashlaydi, qipiqlanadi. Koʻpincha (oʻtkir ekzemadagidan kamroq) mayda tuguncha va toshmalar ham kuzatiladi. Toshma aksari yuzda, qoʻl, oyoq barmoqlarida, boʻyin va tanosil aʼzolarida uchraydi. Bu xil ekzema qoʻzib, oʻtkir ekzemaga aylanishi, toshma butun tanaga tarqalishi ham mumkin. Kontaktli ekzema aksariyat terining turli omillarga taʼsirchanligidan kelib chiqadi, barmoklar, bilak va yuz terisida uchraydi, dastlab toshma toshib, teri shishadi va suvsizlanadi. Mikrobli ekzema koʻproq yuzaki piodermiya ikkilamchi yalligʻlanib, ekzemaga aylanganda, oqma yara, kuygan joy va chipqon atrofida yuzaga keladi. Bu ekzema tizza, barmoqlar, yuz terisi va sochda kuzatiladi. Ayrim hollarda (piodermiya va boshqalar teri kasalligi bor bemorlarda) Ekzemaning bu turi qichishib, usti qipiqlanadigan kattakichik dumaloq yoki choʻzinchoqdogʻlar ekzematidlar shaklida yuzaga keladi. Toshmalar angina, gripp, oʻtkir ichak kasalliklaridan soʻng ham paydo boʻlishi mumkin. Seboreyali ekzema (moyli gush) koʻproq soch, yuz, boʻyin, qoʻltiq, taqim va boshqalar soha terisida boʻladi. Kasallangan terida moylangandek yaltiroq, usti qipiqli sargʻimtirqizgʻish dogʻlar hosil boʻladi. Bosh qichiydi, kepaklanadi, koʻz milklari qizarib, shishadi. Kasallik uzoq choʻziladi. Bolalar ekzemasi ekssudativkataral diatez bilan ogʻrigan bolalarda kuzatiladi. Aksariyat chillasi chiqmagan goʻdaklarda uchrashi tufayli &quot;chilla yara&quot; ham deyiladi. Bolaning boshi, yuzi, koʻkragiga toshma toshib, suv ochadi, qattiq qichishadi, boshida qasmoq koʻpayib, terisi qizarib, yalligʻlanadi. Toshma sogʻ teriga ham tarqashi mumkin. Bolalar gushi, odatda, bolani notoʻgʻri ovqatlantirish natijasida kelib chiqadi. Koʻpincha Ekzema bilan ogʻrigan bemor va uning ota-onalarida ayrim ovqat mahsulotlari: baliq, tuxum, sitrus mevalar, shuningdek, uy changi, [[gul]] hidi, kir yuvish poroshogi, biror doriga nisbatan oʻta sezuvchanlik aniqlanadi; bu xildagi omillar kasallik paydo boʻlishi yoki uning botbot qoʻzib turishiga sabab boʻladi. Notoʻgʻri ovqatlanish, asabiylashish, ruhiy iztirob va boshqalar noxush omillar taʼsirida kasallik zoʻrayishi va sogʻ teriga tarqalib ketishi mumkin. Ekzemani vrach davolaydi. Sut, oʻsimlik mahsulotlaridan tayyorlangan parhez taomlar tavsiya etiladi; shoʻr, achchiq, dudlangan ovqatlar va spirtli ichimliklarni cheklash, shuningdek, uglevodlarni imkoni boricha kam isteʼmol qilish lozim. Ekzema boʻlgan bemor vaqtincha kasallangan joyiga suv, sovun tekkizmasligi kerak. Ekzemasi bor kishilar vaqtida uxlab, vaqtida dam olishi, koʻproq sayr qilib organizmni chiniqtirishi va toʻgʻri ovqatlanishi zarurdir. Ekzemaning oldini olishda ovqatlanish rejimiga rioya qilish; Ekzema paydo boʻlishiga olib keladigan omillarni bartaraf etish, ichki kasalliklar boʻlsa, vaqtida davolatish ayniqsa muhim&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;{{OʻzME-E}}.

== Manbalar == 
{{manbalar}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;
[[Turkum:Kasalliklar]]</text>
      <sha1>pcereb51gn1dtd3uvy4j96dvugw8vbj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269880</id>
      <parentid>6269879</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4314" sha1="fkyqmrwgihylxbsn68b3e1pnj2fpim6" xml:space="preserve">'''Ekzema''' ([[Yunon tili|yunoncha]] — ''pufakcha'', [[toshma]]), go'sht — [[teri]]ning allergik kasalligi (qarang: [[Allergiya]]). Nerv va endokrin sistema faoliyatining buzilishi, organizmda surunkali infeksiya manbai boʻlishi ([[tonzillit]], [[gaymorit]] va boshqalar), shuningdek, meʼda-ichak kasalliklari oqibatida [[organizm]] sezuvchanligining ortishi va boshqalar Ekzemaga sabab boʻladi. Ekzema oʻtkir boshlanib, keyin surunkali tus olishi va qaytalashi mumkin. Ekzemaning oddiy (vulgar), surunkali, kontaktli, mikrobli va hokazo shakllari bor. Oddiy Ekzema oʻtkir kechganda kasallik toʻsatdan boshlanadi. Dastlab teri qichishadi, qizarib, bir oz shishadi va unda tariqdek tugunchalar, poʻsti yupqa pufakchalar paydo boʻladi. Bemor qashinganda pufakchalar tez yorilib, ulardan tiniq suyuqlik chiqadi. Toshmalar suvlanishi natijasida yangi pufakchalar hosil boʻlaveradi (nam ekzema). Keyin suvlanish kamayadi, toshmalar usti qotib, 3—5 kundan keyin tushadi. Toshmalar oʻrni uzoq vaqt qipiqlanib, poʻst tashlab turadi. ekzemada baʼzan zararlangan teri suvchirab, atrofida mayda tugunchalar, pufakchalar hamda qipiqlanadigan tangachalar vujudga keladi. Yalligʻlangan joyga infeksiya tushsa, yiringlaydi. Surunkali ekzemada zararlangan teri asta-sekin qalinlashib koʻkaradi, poʻst tashlaydi, qipiqlanadi. Koʻpincha (oʻtkir ekzemadagidan kamroq) mayda tuguncha va toshmalar ham kuzatiladi. Toshma aksari yuzda, qoʻl, oyoq barmoqlarida, boʻyin va tanosil aʼzolarida uchraydi. Bu xil ekzema qoʻzib, oʻtkir ekzemaga aylanishi, toshma butun tanaga tarqalishi ham mumkin. Kontaktli ekzema aksariyat terining turli omillarga taʼsirchanligidan kelib chiqadi, barmoklar, bilak va yuz terisida uchraydi, dastlab toshma toshib, teri shishadi va suvsizlanadi. Mikrobli ekzema koʻproq yuzaki piodermiya ikkilamchi yalligʻlanib, ekzemaga aylanganda, oqma yara, kuygan joy va chipqon atrofida yuzaga keladi. Bu ekzema tizza, barmoqlar, yuz terisi va sochda kuzatiladi. Ayrim hollarda (piodermiya va boshqalar teri kasalligi bor bemorlarda) Ekzemaning bu turi qichishib, usti qipiqlanadigan kattakichik dumaloq yoki choʻzinchoqdogʻlar ekzematidlar shaklida yuzaga keladi. Toshmalar angina, gripp, oʻtkir ichak kasalliklaridan soʻng ham paydo boʻlishi mumkin. Seboreyali ekzema (moyli gush) koʻproq soch, yuz, boʻyin, qoʻltiq, taqim va boshqalar soha terisida boʻladi. Kasallangan terida moylangandek yaltiroq, usti qipiqli sargʻimtirqizgʻish dogʻlar hosil boʻladi. Bosh qichiydi, kepaklanadi, koʻz milklari qizarib, shishadi. Kasallik uzoq choʻziladi. Bolalar ekzemasi ekssudativkataral diatez bilan ogʻrigan bolalarda kuzatiladi. Aksariyat chillasi chiqmagan goʻdaklarda uchrashi tufayli &quot;chilla yara&quot; ham deyiladi. Bolaning boshi, yuzi, koʻkragiga toshma toshib, suv ochadi, qattiq qichishadi, boshida qasmoq koʻpayib, terisi qizarib, yalligʻlanadi. Toshma sogʻ teriga ham tarqashi mumkin. Bolalar gushi, odatda, bolani notoʻgʻri ovqatlantirish natijasida kelib chiqadi. Koʻpincha Ekzema bilan ogʻrigan bemor va uning ota-onalarida ayrim ovqat mahsulotlari: baliq, tuxum, sitrus mevalar, shuningdek, uy changi, [[gul]] hidi, kir yuvish poroshogi, biror doriga nisbatan oʻta sezuvchanlik aniqlanadi; bu xildagi omillar kasallik paydo boʻlishi yoki uning botbot qoʻzib turishiga sabab boʻladi. Notoʻgʻri ovqatlanish, asabiylashish, ruhiy iztirob va boshqalar noxush omillar taʼsirida kasallik zoʻrayishi va sogʻ teriga tarqalib ketishi mumkin. Ekzemani vrach davolaydi. Sut, oʻsimlik mahsulotlaridan tayyorlangan parhez taomlar tavsiya etiladi; shoʻr, achchiq, dudlangan ovqatlar va spirtli ichimliklarni cheklash, shuningdek, uglevodlarni imkoni boricha kam isteʼmol qilish lozim. Ekzema boʻlgan bemor vaqtincha kasallangan joyiga suv, sovun tekkizmasligi kerak. Ekzemasi bor kishilar vaqtida uxlab, vaqtida dam olishi, koʻproq sayr qilib organizmni chiniqtirishi va toʻgʻri ovqatlanishi zarurdir. Ekzemaning oldini olishda ovqatlanish rejimiga rioya qilish; Ekzema paydo boʻlishiga olib keladigan omillarni bartaraf etish, ichki kasalliklar boʻlsa, vaqtida davolatish ayniqsa muhim&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;{{OʻzME-E}}.

== Manbalar == 
{{manbalar}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

[[Turkum:Kasalliklar]]</text>
      <sha1>fkyqmrwgihylxbsn68b3e1pnj2fpim6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eritrotsitlar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>614420</id>
    <revision>
      <id>6269741</id>
      <parentid>5327499</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T22:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25357" sha1="bih5p9bzf32vfifn3nq28jn1pnmyble" xml:space="preserve">'''Eritrotsitlar''' (qizil qon '''tanachalari'''&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Robbins Basic Pathology|last=Vinay Kumar|publisher=Saunders|year=2007|edition=8th}}&lt;/ref&gt;) [[Yunon tili|yunoncha]] ''erythros'' „qizil“ va ''-cyte'' „hujayra“ deb tarjima qilingan [[Qonning shaklli elementlari|qon hujayralarining]] eng keng tarqalgan turi va [[Umurtqalilar|umurtqali hayvonlarning]] [[Kislorod|kislorodni]] (O &lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) tana [[Toʻqima|toʻqimalariga]] qon oqimi orqali yetkazib berishning asosiy vositasi hisoblanadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Blood Cells|url=http://www.biosbcc.net/doohan/sample/htm/Blood%20cells.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160723113019/http://www.biosbcc.net/doohan/sample/htm/Blood%20cells.htm|arxivsana=23 July 2016}}&lt;/ref&gt;. Qizil qon hujayralari [[Oʻpka|oʻpkadan]] yoki baliqlarda jabralaridan kislorodni oladi va tananing barcha toʻqimalariga arterial [[Kapillyarlar|kapillyar tomirlarga]] borganda beradi.

Qizil qon hujayralarining [[Sitoplazma|sitoplazmasi]] [[Gemoglobin|gemoglobinga]] boy, u tarkibidagi [[Temir|temir moddasi]] orqali kislorodni bogʻlaydigan maxsus oqsil hamda hujayraning va qonning qizil rangini taminlaydi.  Har bir inson eritrotsitida taxminan 270 million ta gemoglobin molekulalari mavjud&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=D’Alessandro|first1=Angelo|title=Red blood cell proteomics update: is there more to discover?|journal=Blood Transfusion|volume=15|issue=2|pages=182–87|pmc=5336341|year=2017|pmid=28263177|doi=10.2450/2017.0293-16}}&lt;/ref&gt;. [[Plazmatik membrana|Hujayra membranasi]] [[Proteinlar|oqsillar]] va [[Lipidlar|lipidlardan]] iborat boʻlib, bu tuzilma qon aylanish tizimi va ayniqsa [[Kapillyarlar|kapillyar]] tarmoqdan oʻtayotganda qon hujayralarining deformatsiyasi va barqarorligi kabi [[Hujayra|hujayraning]] fiziologik faoliyati uchun zarur boʻlgan xususiyatlarni taʼminlaydi.

Odamlarda etuk qizil qon tanachalari moslashuvchan bikonkav disklardir . Ularda gemoglobin uchun maksimal boʻsh joyni taʼminlash uchun [[hujayra yadrosi]] va [[Organellalar|organellalari]] yoʻq; ularni gemoglobin qoplari, plazma membranasi esa qop sifatida koʻrish mumkin. Katta yoshli odamda soniyada taxminan 2.4 million yangi eritrotsitlar ishlab chiqariladi&lt;ref name=&quot;Sackmann&quot;&gt;[[Erich Sackmann]], ''Biological Membranes Architecture and Function.'', Handbook of Biological Physics, (ed. R.Lipowsky and E.Sackmann, vol.1, Elsevier, 1995&lt;/ref&gt;. Hujayralar [[Koʻmik|suyak iligida]] rivojlanadi va ularni makrofaglar qayta ishlash uchun fagotsitoz qilishidan oldin tanada taxminan 100-120 kun davomida aylanadi. Har bir aylanish taxminan 60 soniya (bir daqiqa) davom etadi&lt;ref name=&quot;Blom20032&quot;&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=CJ4c6gbewfQC&amp;pg=PA27|title=Monitoring of Respiration and Circulation|year=2003|publisher=CRC Press|isbn=978-0-203-50328-7|page=27|last=J. A. Blom}}&lt;/ref&gt;. Inson tanasidagi qon hujayralarning taxminan 84 foizi yaʼni 20-30 trilion qizil qon hujayralari iborat&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sender|first1=Ron|last2=Fuchs|first2=Shai|last3=Milo|first3=Ron|title=Revised Estimates for the Number of Human and Bacteria Cells in the Body|journal=PLOS Biology|volume=14|issue=8|pages=e1002533|date=19 August 2016|doi=10.1371/journal.pbio.1002533|pmid=27541692|pmc=4991899 | issn=1544-9173}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dean&quot;&gt;Laura Dean. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?call=bv. View..ShowTOC&amp;rid=rbcantigen. TOC&amp;depth=2 ''Blood Groups and Red Cell Antigens'']&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pierige&quot;&gt;{{Cite journal|last=Pierigè F, Serafini S, Rossi L, Magnani M|title=Cell-based drug delivery|journal=Advanced Drug Delivery Reviews|volume=60|issue=2|pages=286–95|date=January 2008|pmid=17997501|doi=10.1016/j.addr.2007.08.029}}&lt;/ref&gt;. Qon hajmining deyarli yarmi (40% dan 45% gacha) qizil qon tanachalaridir.

Qadoqlangan qizil qon tanachalari (pRBC) qon quyish uchun qon bankida ehson qilingan, qayta ishlangan va saqlanadigan qizil qon hujayralaridir.
ЭРИТРОЦИТЛАР МОРФОЛОГИЯСИ
Меъёрий эритроцитлар
Диаметри 6 – 8 микрон келадиган кичикроқ ҳужайра.
Шаклан икки томони ботиқ дискка ўхшайди.
Ранги оч пуштидан малласимон жигарранг тусгача, четлари анча тўқроқ бўлиб кўринади (гемоглобини кўпроқ бўлади).
Бу ядросиз ҳужайрадир. Унда ядро қолдиқлари ҳам, ҳужайра киритмалари ҳам бўлмайди
Клиник ахамияти:
	Анемиялар диагностикасида эритроцитлар морфологиясини аниклаш мухим ахамиятга эга.  Деярли барча камконликларда умумий кон тахлилидаги гемоглобин, эритроцитлар, лейкоцитлар, лейкоформула томонидан ухшашалик мавжуд булиб, бу курсатгичлар билан  анемиялар киёсий ташхисот утказиш имконияти кам.  Лекин эритроцитлар морфологиясида хар бир анемияда узига хос  белги мавжуд. Куйидаги жадвалда  турли хил касалликларда, жумладан камконликларда эритроцитлар морфологиясидаги узига хос узгаришлар келтирилган.
Ҳужайралар	Таърифи	Касаллик
1.Анизоцитлар	Ҳар хил катталикдаги ҳужайралар	Камқонликлар
2.Пойкилоцитлар	Ҳар хил шаклдаги ҳужайралар	Миелофиброз, камқонликнинг оғир тури
3.Гипохром ҳужайралар	Ўртаси жуда оқиш бўлиб турадиган ҳужайралар	Темир етишмовчилиги
4.Микроцитлар	Диаметри 8 микрондан кичик ҳужайралар	Темир етишмовчииги, талассемия
5.Макроцитлар	Диаметри 10 микрондан катта ҳужайралар	Темир етишмовчилиги, жигар касаллиги
6.Ўроқсимон ҳужайралар	Ярим ой ёки ўроқ шаклидаги ҳужайралар	Ўроқсимон ҳужайрали камқонлик
7.Овалоцитлар	Тухумсимон еки сигарасимон шаклдаги ҳужайралар	Ҳар хил камқонликлар
8.Акантоцитлар	Юзаси тишли ҳужайралар бўлиб, тартибсиз жойлашган кам сонли ўсимталари бор	Жигар касаллиги, спленэктомия, липопротеинлар алмашинувининг бузилиши
9.Эритробластлар	Тўқ бинафша ранг тусли катта ядроси бўладиган ҳужайралар	Гемолиз, спленэктомия
10.Эхиноцитлар	Юзаси тишли ҳужайралар бўлиб, учи тўқмоққа ўхшаб кетадиган бирталай спикулалари бор 	Уремия, бирдан қон йўқотиш, меъда раки, жигар касаллиги, томир ичида қон ивиб қолиш синдроми
11.Дакриоцитлар (ёшсимон ҳужайралар)	Кўз ёши томчиси шаклидаги ҳужайралар. 	Баъзан ҳар хил камқонликлар ва талассемия
12.Шизоцитлар	Эритроцит бўлаклари	Гемолитик камқонлик, томир ичида қон ивиб қолиш синдроми.
13.Базофил доналар	Цитоплазмадаги бинафша ранг гранулалар	Витамин етишмаслиги, қўрғошиндан заҳарланиш
14.Сфероцитлар	Марказида оқиш доғ бўлмаслиги	Гемолитик камқонлик
15.Нишонсимон эритроцит	Айланаси оқиш бўлиб ўртаси қорайиб турадиган ҳужайра	Гемоглобинопатиялар, темир танқислиги, жигар касаллиги
16.Стоматоцитлар	Ўртасида тухумсимон ёки тўғри бурчак шаклида оқариб турадиган жойи бўладиган ҳужайралар	Электролитлар мувозанатининг бузилиши
17.Хоуэлл-Жолли таначалари	Цитоплазмада тўқ қизил ёки бинафшаранг ядро бўлаклари бўлиши	Гемолитик камқонлик, силенэктомия, мегалобласт камқонлик
18.Кебот халқалари	Цитоплазмада бинафшаранг-кўк халқа бўлиши	Пернициоз камқонлик, қўрғошиндан захарланиш
Паразитли ҳужайралар	Хар хил даврдаги паразитлар	Безгак

== Tuzilishi ==

=== Umurtqali hayvonlar ===
[[Fayl:Erythrocytes_in_vertebrates.jpg|thumb|356x356px| Umurtqali hayvonlarning qizil qon hujayralarida katta hajmdagi oʻzgarishlar, shuningdek hujayra va yadro hajmi oʻrtasidagi bogʻliqlik mavjud. Yadrolari boʻlmagan sutemizuvchilarning qizil qon hujayralari boshqa umurtqali hayvonlarnikiga qaraganda ancha kichikdir. &lt;ref name=&quot;Gulliver1875&quot;&gt;{{Cite journal|volume=1875|pages=474–95|last=Gulliver|first1=G.|title=On the size and shape of red corpuscles of the blood of vertebrates, with drawings of them to a uniform scale, and extended and revised tables of measurements|journal=Proceedings of the Zoological Society of London|year=1875}}&lt;/ref&gt;]]
[[Fayl:Cytological_abnormalities_in_peripheral_blood_erythrocytes_of_penguins_Pygoscelis_papua_5.jpg|thumb|222x222px| Qushlarning yetuk qizil qon hujayralari yadroga ega, ammo ''Pygoscelis papua pingvinining'' kattalar urgʻochilarining qonida yadrosiz qizil qon tanachalari ('''B''') kuzatilgan, ammo juda past chastotada.|left]]
Umurtqali hayvonlarning katta qismi, jumladan, [[Sut emizuvchilar|sutemizuvchilar]] va odamlarda eritrotsitlar qonda kislorod tashiydi. Qizil qon hujayralari boʻlmagan yagona maʼlum umurtqali hayvonlar — bu timsoh muz baliqlari (Channichthyidae oilasi); ular kislorodga juda boy sovuq suvda yashaydilar va qonida erkin erigan kislorodni tashiydilar&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=May 1954|title=Vertebrates without erythrocytes and blood pigment|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1954-05-08_173_4410/page/n13|journal=Nature|volume=173|issue=4410|pages=848–50|bibcode=1954Natur.173..848R|doi=10.1038/173848a0|pmid=13165664|last=Ruud JT}}&lt;/ref&gt;. Ular endi gemoglobindan foydalanmasalar ham, ularning [[Genom|genomida]] gemoglobin genlarining qoldiqlari topilishi mumkin&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=The Making of the Fittest|publisher=W.W. Norton|year=2006|isbn=978-0-393-06163-5|last=Carroll, Sean|authorlink=Sean B. Carroll}}&lt;/ref&gt;.

Umurtqali hayvonlarning qizil qon hujayralari asosan [[Gemoglobin|gemoglobindan]] iborat boʻlib, temir atomlari oʻpka yoki gilladagi kislorod molekulalari (O &lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) bilan vaqtincha bogʻlanadi va ularni butun tanaga chiqaradi. Kislorod qizil qon [[Plazmatik membrana|hujayralari membranasi]] orqali osongina [[Diffuziya|diffuziyalanadi]] . Eritrotsitlardagi gemoglobin ham toʻqimalardan chiqindi mahsulot [[Karbonat angidrid|karbonat angidridning]] bir qismini olib yuradi; koʻpchilik chiqindi karbonat angidrid [[Plazma (qon)|qon plazmasida]] erigan [[Gidrokarbonatlar|bikarbonat]] (HCO &lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; &lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;) shaklida [[Oʻpka|oʻpkaning]] oʻpka kapillyarlariga qaytariladi. Mioglobin, gemoglobin bilan bogʻliq boʻlgan birikma, mushak hujayralarida kislorodni saqlash uchun harakat qiladi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Maton|first=Anthea|title=Human Biology and Health|publisher=Prentice Hall|year=1993|location=Englewood Cliffs, New Jersey|isbn=978-0-13-981176-0|url=https://archive.org/details/humanbiologyheal00scho}}&lt;/ref&gt;.

Kislorod bilan birlashganda hosil boʻlgan oksigemoglobin qizil rangga ega, kislorod chiqarilganda hosil boʻlgan deoksigemoglobin toʻq qizil rangga ega boʻladi. Biroq, qon tomir devori va teri orqali koʻrilganda yashil koʻrinishi mumkin. [[Pulsoksimetr|Puls oksimetri]] gemoglobin rangining oʻzgarishidan foydalanib, [[Kolorimetriya|kolorimetrik]] usullar yordamida [[Arteriyalar|arterial]] qonning kislorod bilan toʻyinganligini bevosita oʻlchaydi. Gemoglobin, shuningdek, (CO2)karbonat angidritga nisbatan (CO)is gaziga tez birikadi, juda yorqin qizil rangga ega boʻlgan karboksigemoglobinni hosil qiladi. Bu holat is gazidan zaxarlanganda yuzaga keladi va yomon oqibatlarga olib kelishi mumkin.

Ixtisoslashgan hujayralar ichida kislorod tashuvchi oqsillarga ega boʻlish (kislorod tashuvchilarning tana suyuqligida eriganidan farqli oʻlaroq) umurtqali hayvonlar evolyutsiyasida muhim qadam boʻldi, chunki u kamroq [[Yopishqoqlik|yopishqoq]] qon, yuqori kislorod konsentratsiyasi va kislorodning qondan yaxshi tarqalishiga imkon beradi. toʻqimalarga; qizil qon hujayralari kengligi [[Kapillyarlar|kapillyar]] diametridan oʻrtacha 25% kattaroqdir va bu qizil qon hujayralaridan toʻqimalarga kislorod oʻtkazilishini yaxshilaydi, deb taxmin qilingan&lt;ref name=&quot;snyder&quot;&gt;{{Cite journal|doi=10.1093/icb/39.2.189|title=Red Blood Cells: Centerpiece in the Evolution of the Vertebrate Circulatory System|url=https://archive.org/details/sim_integrative-and-comparative-biology_1999-04_39_2/page/189|year=1999|last=Snyder|first1=Gregory K.|last2=Sheafor|first2=Brandon A.|journal=Integrative and Comparative Biology|volume=39|pages=189|issue=2}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Gray453.png|thumb|300x300px| Sutemizuvchilarning odatiy qizil qon hujayralari: (a) sirtdan koʻrish; (b) rouleaux hosil qiluvchi profilda; (c) suv orqali sharsimon boʻlgan; (d) tuz bilan koʻrsatilgan krenat (qisqartirilgan va tikonli). (c) va (d) odatda organizmda uchramaydi. Oxirgi ikki shakl suvning [[Osmos|osmoz]] orqali hujayralarga kirishi va tashqariga chiqishi bilan bogʻliq.|left]]
[[Fayl:NIK_3232-Drops_of_blood_medium.JPG|thumb|200x200px| Ikki tomchi qon chapda yorqin qizil kislorodli tomchi va oʻngda toʻq qizil deoksigenli tomchi bilan koʻrsatilgan.]]
[[Sut emizuvchilar|Sutemizuvchilarning]] qizil qon hujayralari odatda bikonkav disklar shaklida boʻladi: markazda yassilangan va bosilgan, gantel shaklidagi kesma va diskning chetida [[Tor (jism)|torus]] shaklidagi halqa mavjud. Bu shakl gazlarning tarqalishini osonlashtirish uchun yuqori sirt-hudud-hajm (SA/V) nisbatiga imkon beradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.bbc.co.uk/education/guides/ztp9q6f/revision/2|sarlavha=BBC Bitesize – GCSE Biology – Blood – Revision 2|ish=www.bbc.co.uk|til=en-GB|qaralgan sana=26 November 2017}}&lt;/ref&gt;. Shu bilan birga, [[Juft tuyoqlilar|artiodaktillar]] tartibida (juft barmoqli [[tuyoqlilar]], shu jumladan qoramollar, kiyiklar va ularning qarindoshlari) shakli boʻyicha baʼzi istisnolar mavjud boʻlib, ular turli xil gʻalati qizil qon hujayralari morfologiyasini koʻrsatadi: lamalar va tuyalardagi kichik va yuqori ovaloid hujayralar (oila). Camelidae), sichqon kiyiklaridagi mayda sharsimon hujayralar ([[Bugʻuchalar|Tragulidae]] oilasi) va qizil kiyik va vapitilarda ([[Bugʻusimonlar|Cervidae]] oilasi) fusiform, lansetsimon, yarim oysimon va tartibsiz koʻpburchak va boshqa burchak shakllarini oladigan hujayralar. Ushbu tartib aʼzolari sut emizuvchilar meʼyoridan sezilarli darajada farq qiladigan qizil qon hujayralarining rivojlanish usulini aniq ishlab chiqdilar&lt;ref name=&quot;Gulliver1875&quot;&gt;{{Cite journal|volume=1875|pages=474–95|last=Gulliver|first1=G.|title=On the size and shape of red corpuscles of the blood of vertebrates, with drawings of them to a uniform scale, and extended and revised tables of measurements|journal=Proceedings of the Zoological Society of London|year=1875}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|year=2001|title=The bigger the C-value, the larger the cell: genome size and red blood cell size in vertebrates|journal=Blood Cells, Molecules &amp; Diseases|volume=27|issue=5|pages=830–43|doi=10.1006/bcmd.2001.0457|pmid=11783946|last=Gregory TR}}&lt;/ref&gt;. Umuman olganda, sutemizuvchilarning qizil qon hujayralari juda moslashuvchan va deformatsiyaga ega, shuning uchun [[Kapillyarlar|mayda kapillyarlarni]] siqib chiqaradi, shuningdek, sigaret shaklini qabul qilib, kislorod yukini samarali ravishda chiqaradigan sirtini maksimal darajada oshiradi&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=December 2007|title=The human red blood cell proteome and interactome|journal=Experimental Biology and Medicine|volume=232|issue=11|pages=1391–408|doi=10.3181/0706-MR-156|pmid=18040063|last=Goodman SR, Kurdia A, Ammann L, Kakhniashvili D, Daescu O}}&lt;/ref&gt;.[[Fayl:Erytrocyte_deoxy_to_oxy_v0.7.gif|thumb|200x200px| Inson qon aylanish tizimidagi odatiy qizil qon hujayralari siklining animatsiyasi. Ushbu animatsiya yuqori tezlikda (oʻrtacha 60 soniyalik tsiklning ~ 20 soniyasi) sodir boʻladi va qizil qon tanachalarining kapillyarlarga kirib borishi bilan deformatsiyalanishini, shuningdek, qon aylanish tizimi boʻylab kislorod bilan taʼminlangan holda hujayraning rangi oʻzgarishini koʻrsatadi. .]]Sutemizuvchilardagi qizil qon hujayralari umurtqali hayvonlar orasida noyobdir, chunki ular etuk boʻlganda yadroga ega emas. Ular eritropoezning dastlabki fazalarida yadrolarga ega boʻladilar, lekin ular etuk boʻlganda rivojlanish jarayonida ularni siqib chiqaradi; bu gemoglobin uchun koʻproq joy beradi. [[Retikulotsitlar]] deb ataladigan yadrosiz qizil qon hujayralari keyinchalik [[mitoxondriya]], [[Golji kompleksi|Golji apparati]] va [[Endoplazmatik toʻr|endoplazmatik retikulum]] kabi boshqa barcha hujayra [[Organellalar|organellalarini]] yoʻqotadi.
Odamning odatdagi qizil qon hujayralarining disk diametri taxminan 6,2-8,2 mikron&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Clinical Hematology: Theory and Procedures|last=Mary Louise Turgeon|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|year=2004|page=100|url=https://books.google.com/books?id=cHAjsUgegpQC&amp;q=erythrocyte%20size&amp;pg=PA100|isbn=9780781750073}}&lt;/ref&gt; va qalinligi 2-2,5 ga teng. mkm va markazda minimal qalinligi 0,8-1 mkm, bu boshqa inson hujayralaridan ancha kichikdir. Bu hujayralar oʻrtacha hajmi taxminan 90 fL boʻlib&lt;ref&gt;{{Cite journal|pmid=3565597|volume=252|issue=4 Pt 2|title=Statistical and graphical evaluation of erythrocyte volume distributions|date=April 1987|journal=Am. J. Physiol.|pages=H857–66|last=McLaren CE, Brittenham GM, Hasselblad V|doi=10.1152/ajpheart.1987.252.4.H857}}&lt;/ref&gt;, sirt maydoni taxminan 136 mkm &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ni tashkil qiladi va membranani choʻzmasdan 150 fL ni oʻz ichiga olgan shar shakliga qadar shishishi mumkin.

Voyaga etgan odamlarda taxminan 20-30 bor har qanday vaqtda trillion qizil qon hujayralari soni boʻyicha barcha hujayralarning taxminan 70% ni tashkil qiladi&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bianconi|first1=Eva|last2=Piovesan|first2=Allison|last3=Facchin|first3=Federica|last4=Beraudi|first4=Alina|last5=Casadei|first5=Raffaella|last6=Frabetti|first6=Flavia|last7=Vitale|first7=Lorenza|last8=Pelleri|first8=Maria Chiara|last9=Tassani|first9=Simone|date=1 November 2013|title=An estimation of the number of cells in the human body|journal=Annals of Human Biology|volume=40|issue=6|pages=463–71|doi=10.3109/03014460.2013.807878|pmid=23829164|issn=0301-4460}}&lt;/ref&gt;. Ayollarda taxminan 4-5 bor bir mikrolitr (kub millimetr) qon uchun million qizil qon hujayralari va erkaklarda taxminan 5-6 million; past kislorod tarangligi bilan yuqori balandlikda yashovchi odamlar koʻproq boʻladi. Shunday qilib, qizil qon hujayralari boshqa qon zarralariga qaraganda ancha keng tarqalgan: har bir mikrolitrda taxminan 4000-11000 [[Leykotsitlar|oq qon hujayralari]] va 150-400 000 [[trombotsitlar]] mavjud.

Insonning qizil qon tanachalari qon aylanishining bir tsiklini yakunlash uchun oʻrtacha 60 soniya vaqt oladi&lt;ref name=&quot;Blom20032&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pierige&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Hillman|first=Robert S.|year=2005|title=Hematology in Clinical Practice: A Guide to Diagnosis and Management|url=https://archive.org/details/hematologyinclin0000hill_l7c2|edition=4|publisher=McGraw-Hill Professional|page=[https://archive.org/details/hematologyinclin0000hill_l7c2/page/1 1]|isbn=978-0-07-144035-6}}&lt;/ref&gt;.

Qonning qizil rangi [[Gemoglobin|gemoglobindagi]] gem moddasining tarkibidagi temir [[Ion|ionlarining]] spektral xususiyatlariga bogʻliq. Har bir gemoglobin molekulasida toʻrtta gem molekulasi tutadi; gemoglobin umumiy hujayra hajmining uchdan bir qismini tashkil qiladi. Gemoglobin tanadagi kislorodning 98% dan ortigʻini tashish uchun javobgardir (qolgan kislorod [[Plazma (qon)|qon plazmasida]] erigan holda tashiladi). Oʻrtacha kattalar erkak erkakning qizil qon hujayralari umumiy temirni taxminan 2,5 gramm saqlaydi, bu tanadagi umumiy temirning taxminan 65% ni tashkil qiladi&lt;ref&gt;[http://www.med-ed.virginia.edu/courses/path/innes/nh/iron.cfm Iron Metabolism], University of Virginia Pathology. Accessed 22 September 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sickle.bwh.harvard.edu/iron_transport.html Iron Transport and Cellular Uptake] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070307113258/http://sickle.bwh.harvard.edu/iron_transport.html |date=2007-03-07 }} by Kenneth R. Bridges, Information Center for Sickle Cell and Thalassemic Disorders. Accessed 22 September 2007.&lt;/ref&gt;.

=== Yadro ===
[[Fayl:Erythrocyte_Membrane_lipids.jpg|thumb|349x349px| Qizil qon hujayralari membranasining eng keng tarqalgan lipidlari, ular ikki qatlamda taqsimlanganligi sababli sxematik tarzda joylashtirilgan. Nisbiy moʻl-koʻlchilik miqyosda emas.|left]]
Sutemizuvchilardagi qizil qon tanachalari etuk boʻlganida ''anukulyatsiyalanadi'', yaʼni ularda [[hujayra yadrosi]] yoʻq. Taqqoslash uchun, boshqa umurtqali hayvonlarning qizil qon hujayralarida yadrolar mavjud; Maʼlum boʻlgan yagona istisnolar — ''Batrachoseps'' jinsining [[Dumli amfibiyalar|salamandrlari]] va ''Maurolicus'' jinsining baliqlari&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1007/BF01283036|title=The cytomorphic system of anucleate non-mammalian erythrocytes|url=https://archive.org/details/sim_protoplasma_1982_113_1/page/23|year=1982|last=Cohen|first1=W. D.|journal=Protoplasma|volume=113|pages=23–32}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Wingstrand KG|title=Non-nucleated erythrocytes in a teleostean fish ''Maurolicus mülleri'' (Gmelin)|journal=Zeitschrift für Zellforschung und Mikroskopische Anatomie|volume=45|issue=2|pages=195–200|year=1956|pmid=13402080|doi=10.1007/BF00338830}}&lt;/ref&gt;.

Umurtqalilarning qizil qon hujayralarida yadroning yoʻq qilinishining ahamiyati shundaki: Samarali gaz tashish eritrotsitlarini juda tor kapillyarlardan oʻtishini talab qiladi va bu ularning hajmini cheklaydi. Yadroviy eliminatsiya boʻlmaganda, eritrotsitlarning ketma-ketliklarning toʻplanishida yadro egallangan hajm bilan cheklanadi, bu hajm genom hajmi bilan ortadi.

Sutemizuvchilarning yadroli qizil qon hujayralari ikki shakldan iborat: etuk qizil qon tanachalari uchun normal eritropoetik prekursorlar boʻlgan normoblastlar va megaloblastik anemiyalarda yuzaga keladigan gʻayritabiiy darajada katta prekursorlar boʻlgan megaloblastlar.

Eritrotsitlar deformatsiyaga chidamli, moslashuvchan, boshqa hujayralarga adgeziya qilish xususiyatiga ega va immunitet hujayralari bilan aloqa qilish qobiliyatiga ega. Bunda ularning [[Plazmatik membrana|membranasi]] koʻp rol oʻynaydi. Bu funktsiyalar membrana tarkibiga juda bogʻliq. Qizil qon hujayralari membranasi 3 qatlamdan iborat: [[Uglevodlar|uglevodlarga]] boy boʻlgan tashqi tomondan glikokaliks; asosiy lipid tarkibiy qismlaridan tashqari koʻplab transmembran oqsillarni oʻz ichiga olgan lipid ikki qavati; va membrana skeleti, lipid ikki qavatining ichki yuzasida joylashgan oqsillarning strukturaviy tarmogʻi. Inson va koʻpchilik sutemizuvchilar qizil qon hujayralarida membrana massasining yarmi oqsillardir. Qolgan yarmi lipidlar, yaʼni [[fosfolipidlar]] va [[Xolesterin|xolesterindir]]&lt;ref name=&quot;Yazdanbakhsh2000&quot;&gt;{{Cite journal|last=Yazdanbakhsh K, Lomas-Francis C, Reid ME|title=Blood groups and diseases associated with inherited abnormalities of the red blood cell membrane|journal=Transfusion Medicine Reviews|volume=14|issue=4|pages=364–74|date=October 2000|pmid=11055079|doi=10.1053/tmrv.2000.16232}}&lt;/ref&gt;.

==== Membran lipidlari ====
Qizil qon hujayralari membranasi deyarli barcha inson hujayralarida boʻlishi mumkin boʻlgan odatiy ikki qatlamli lipid qatlamidan iborat. Oddiy qilib aytganda, bu lipid ikki qavati ogʻirlik boʻyicha teng nisbatda [[xolesterin]] va [[Fosfolipidlar|fosfolipidlardan]] iborat. Lipid tarkibi muhim ahamiyatga ega, chunki u membrananing oʻtkazuvchanligi va suyuqligi kabi koʻplab jismoniy xususiyatlarni belgilaydi. Bundan tashqari, koʻplab membrana oqsillarining faolligi ikki qavatdagi lipidlar bilan oʻzaro taʼsir qilish orqali tartibga solinadi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Anatomiya]]
[[Turkum:Qon]]
[[Turkum:Hujayralar]]
[[Turkum:Tibbiyot]]
[[Turkum:Gemoglobinlar]]
[[Turkum:Gematologiya]]</text>
      <sha1>bih5p9bzf32vfifn3nq28jn1pnmyble</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yahudiy yozuvi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617777</id>
    <revision>
      <id>6269647</id>
      <parentid>6117688</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2315" sha1="cwukuyau25f55uyu29hcxp8lkr3o6b8" xml:space="preserve">{{Yozish tizimlari}}

'''Yahudiy yozuvi''' — oromiy yozuviaan kelib chiqqan gʻarbiy som yozuvining bir tarmogʻi, ivrit, idish, ladino (yahudiy ispan) va boshqalar tillarda soʻzlashuvchi qadimiy va hozirgi yahudiylarning yozuvi. „Yahudiy kvadrat yozuvi“ (Yozuvning bunday nomlanishi belgi, harflarga kvadrat shaklini berishga intilish bilan bogʻliq) deb ataluvchi bu yozuvda qadimiy yahudiy tilida, shuningdek, ivrit, idish kabi zamonaviy yahudiy tillarida boy diniy, falsafiy, badiiy adabiyot yaratilgan, „Injil“ning Qadimiy ahd qismi yozilgan; u eng kamida mil. av. II-II- asrlardan beri qoʻllanib keladi. Kvadrat yozuvgacha ham qadimiy yahudiy yozuvi mavjud boʻlib, u mil. av. XI— V-asrlarda amalda boʻlgan. Bu yozuvning namunalari toshbitiklarda, tangalarda saqlanib qolgan. Lekin qadimiy yahudiy yozuvining yahudiy kvadrat yozuvi bilan biror bir bogʻliqligi yoʻq.

Qad. yahudiy yozuvidan oromiy kvadrat yozuviga oʻtish mil. av. V-asr oʻrtalaridan boshlangan. Oʻrta asrlarda kvadrat alifboning bir qancha turlari va kursiv shakllari paydo boʻladi. Mazkur alifbolar undosh tovushlarni ifodalovchi 22 harfdan iborat boʻlib, ularda unli tovushlar uchun harflar boʻlmagan. Biroq keyinchalik p, \¥, ] undosh harflari baʼzi unlilarni koʻrsatish uchun ham qoʻllangan, VII—VIII-asrlarda esa unlilar uchun satr osti va boshqalar diakritik belgilar joriy qilinib, ular Injilda, sheʼriy matnlarda, bolalar kitoblarida, darsliklar va boshqalarda koʻllanadi. Yahudiy harflarining anʼanaviy nomlari qadimiy gʻarbiy som alifbosidagi harflarning nomlaridan kelib chiqqan. Alifbodagi harflar tartibi haqida ham shunday fikrni aytish mumkin. Yahudiy yozuvi oʻngdan chapga qarab yoziladi.

YA.yo. som tillari (qad. yahudiy, oromiy, arab)ga nisbatan qoʻllangandagina oʻz konsonantligini (unli harflar yoʻqligini) saqlab qoladi. Idish, ladino, qaraim (turkiy) tillaridagi Yahudiy yozuvi esa konsonant yozuvdan fonografik yozuvga aylangan. Hozirgi ivritda unlilarni koʻrsatuvchi maxsus belgilar qadimgidan koʻra kengroq qoʻllanadi. Hozirgi Yahudiy yozuvida asosan yevropacha tinish belgilari ishlatiladi.

== Adabiyot ==
* Tayni drevnix pismen, M., 1976; Fridrix I., Istoriya pisma, per. s nem., M., 1979; Gelb I.Ye., Opnt izucheniya pisma, per. s angl., M., 1982.


{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>cwukuyau25f55uyu29hcxp8lkr3o6b8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269648</id>
      <parentid>6269647</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2329" sha1="co3h461x9nbr0etyzzcueuz7t60xjo3" xml:space="preserve">{{Yozish tizimlari}}

'''Yahudiy yozuvi''' — oromiy yozuviaan kelib chiqqan gʻarbiy som yozuvining bir tarmogʻi, ivrit, idish, ladino (yahudiy ispan) va boshqalar tillarda soʻzlashuvchi qadimiy va hozirgi yahudiylarning yozuvi. „Yahudiy kvadrat yozuvi“ (Yozuvning bunday nomlanishi belgi, harflarga kvadrat shaklini berishga intilish bilan bogʻliq) deb ataluvchi bu yozuvda qadimiy yahudiy tilida, shuningdek, ivrit, idish kabi zamonaviy yahudiy tillarida boy diniy, falsafiy, badiiy adabiyot yaratilgan, „Injil“ning Qadimiy ahd qismi yozilgan; u eng kamida mil. av. II-II- asrlardan beri qoʻllanib keladi. Kvadrat yozuvgacha ham qadimiy yahudiy yozuvi mavjud boʻlib, u mil. av. XI— V-asrlarda amalda boʻlgan. Bu yozuvning namunalari toshbitiklarda, tangalarda saqlanib qolgan. Lekin qadimiy yahudiy yozuvining yahudiy kvadrat yozuvi bilan biror bir bogʻliqligi yoʻq.

Qad. yahudiy yozuvidan oromiy kvadrat yozuviga oʻtish mil. av. V-asr oʻrtalaridan boshlangan. Oʻrta asrlarda kvadrat alifboning bir qancha turlari va kursiv shakllari paydo boʻladi. Mazkur alifbolar undosh tovushlarni ifodalovchi 22 harfdan iborat boʻlib, ularda unli tovushlar uchun harflar boʻlmagan. Biroq keyinchalik p, \¥, ] undosh harflari baʼzi unlilarni koʻrsatish uchun ham qoʻllangan, VII—VIII-asrlarda esa unlilar uchun satr osti va boshqalar diakritik belgilar joriy qilinib, ular Injilda, sheʼriy matnlarda, bolalar kitoblarida, darsliklar va boshqalarda koʻllanadi. Yahudiy harflarining anʼanaviy nomlari qadimiy gʻarbiy som alifbosidagi harflarning nomlaridan kelib chiqqan. Alifbodagi harflar tartibi haqida ham shunday fikrni aytish mumkin. Yahudiy yozuvi oʻngdan chapga qarab yoziladi.

YA.yo. som tillari (qad. yahudiy, oromiy, arab)ga nisbatan qoʻllangandagina oʻz konsonantligini (unli harflar yoʻqligini) saqlab qoladi. Idish, ladino, qaraim (turkiy) tillaridagi Yahudiy yozuvi esa konsonant yozuvdan fonografik yozuvga aylangan. Hozirgi ivritda unlilarni koʻrsatuvchi maxsus belgilar qadimgidan koʻra kengroq qoʻllanadi. Hozirgi Yahudiy yozuvida asosan yevropacha tinish belgilari ishlatiladi.

== Adabiyot ==
* Tayni drevnix pismen, M., 1976; Fridrix I., Istoriya pisma, per. s nem., M., 1979; Gelb I.Ye., Opnt izucheniya pisma, per. s angl., M., 1982.

== Manbalar ==
{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>co3h461x9nbr0etyzzcueuz7t60xjo3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269649</id>
      <parentid>6269648</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2330" sha1="5yppfl47hn32rz5ikd69y9kdzfkqxkh" xml:space="preserve">{{Yozish tizimlari}}

'''Yahudiy yozuvi''' — oromiy yozuviaan kelib chiqqan gʻarbiy som yozuvining bir tarmogʻi, ivrit, idish, ladino (yahudiy ispan) va boshqalar tillarda soʻzlashuvchi qadimiy va hozirgi yahudiylarning yozuvi. „Yahudiy kvadrat yozuvi“ (Yozuvning bunday nomlanishi belgi, harflarga kvadrat shaklini berishga intilish bilan bogʻliq) deb ataluvchi bu yozuvda qadimiy yahudiy tilida, shuningdek, ivrit, idish kabi zamonaviy yahudiy tillarida boy diniy, falsafiy, badiiy adabiyot yaratilgan, „Injil“ning Qadimiy ahd qismi yozilgan; u eng kamida mil. av. II-II- asrlardan beri qoʻllanib keladi. Kvadrat yozuvgacha ham qadimiy yahudiy yozuvi mavjud boʻlib, u mil. av. XI— V-asrlarda amalda boʻlgan. Bu yozuvning namunalari toshbitiklarda, tangalarda saqlanib qolgan. Lekin qadimiy yahudiy yozuvining yahudiy kvadrat yozuvi bilan biror bir bogʻliqligi yoʻq.

Qad. yahudiy yozuvidan oromiy kvadrat yozuviga oʻtish mil. av. V-asr oʻrtalaridan boshlangan. Oʻrta asrlarda kvadrat alifboning bir qancha turlari va kursiv shakllari paydo boʻladi. Mazkur alifbolar undosh tovushlarni ifodalovchi 22 harfdan iborat boʻlib, ularda unli tovushlar uchun harflar boʻlmagan. Biroq keyinchalik p, \¥, ] undosh harflari baʼzi unlilarni koʻrsatish uchun ham qoʻllangan, VII—VIII-asrlarda esa unlilar uchun satr osti va boshqalar diakritik belgilar joriy qilinib, ular Injilda, sheʼriy matnlarda, bolalar kitoblarida, darsliklar va boshqalarda koʻllanadi. Yahudiy harflarining anʼanaviy nomlari qadimiy gʻarbiy som alifbosidagi harflarning nomlaridan kelib chiqqan. Alifbodagi harflar tartibi haqida ham shunday fikrni aytish mumkin. Yahudiy yozuvi oʻngdan chapga qarab yoziladi.

YA.yo. som tillari (qad. yahudiy, oromiy, arab)ga nisbatan qoʻllangandagina oʻz konsonantligini (unli harflar yoʻqligini) saqlab qoladi. Idish, ladino, qaraim (turkiy) tillaridagi Yahudiy yozuvi esa konsonant yozuvdan fonografik yozuvga aylangan. Hozirgi ivritda unlilarni koʻrsatuvchi maxsus belgilar qadimgidan koʻra kengroq qoʻllanadi. Hozirgi Yahudiy yozuvida asosan yevropacha tinish belgilari ishlatiladi.

== Adabiyot ==
* Tayni drevnix pismen, M., 1976; Fridrix I., Istoriya pisma, per. s nem., M., 1979; Gelb I.Ye., Opnt izucheniya pisma, per. s angl., M., 1982.

== Manbalar ==

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>5yppfl47hn32rz5ikd69y9kdzfkqxkh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269650</id>
      <parentid>6269649</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2342" sha1="3ytixcygu745z9dvh0upoikjvqebrnh" xml:space="preserve">{{Yozish tizimlari}}

'''Yahudiy yozuvi''' — oromiy yozuviaan kelib chiqqan gʻarbiy som yozuvining bir tarmogʻi, ivrit, idish, ladino (yahudiy ispan) va boshqalar tillarda soʻzlashuvchi qadimiy va hozirgi yahudiylarning yozuvi. „Yahudiy kvadrat yozuvi“ (Yozuvning bunday nomlanishi belgi, harflarga kvadrat shaklini berishga intilish bilan bogʻliq) deb ataluvchi bu yozuvda qadimiy yahudiy tilida, shuningdek, ivrit, idish kabi zamonaviy yahudiy tillarida boy diniy, falsafiy, badiiy adabiyot yaratilgan, „Injil“ning Qadimiy ahd qismi yozilgan; u eng kamida mil. av. II-II- asrlardan beri qoʻllanib keladi. Kvadrat yozuvgacha ham qadimiy yahudiy yozuvi mavjud boʻlib, u mil. av. XI— V-asrlarda amalda boʻlgan. Bu yozuvning namunalari toshbitiklarda, tangalarda saqlanib qolgan. Lekin qadimiy yahudiy yozuvining yahudiy kvadrat yozuvi bilan biror bir bogʻliqligi yoʻq.

Qad. yahudiy yozuvidan oromiy kvadrat yozuviga oʻtish mil. av. V-asr oʻrtalaridan boshlangan. Oʻrta asrlarda kvadrat alifboning bir qancha turlari va kursiv shakllari paydo boʻladi. Mazkur alifbolar undosh tovushlarni ifodalovchi 22 harfdan iborat boʻlib, ularda unli tovushlar uchun harflar boʻlmagan. Biroq keyinchalik p, \¥, ] undosh harflari baʼzi unlilarni koʻrsatish uchun ham qoʻllangan, VII—VIII-asrlarda esa unlilar uchun satr osti va boshqalar diakritik belgilar joriy qilinib, ular Injilda, sheʼriy matnlarda, bolalar kitoblarida, darsliklar va boshqalarda koʻllanadi. Yahudiy harflarining anʼanaviy nomlari qadimiy gʻarbiy som alifbosidagi harflarning nomlaridan kelib chiqqan. Alifbodagi harflar tartibi haqida ham shunday fikrni aytish mumkin. Yahudiy yozuvi oʻngdan chapga qarab yoziladi.

YA.yo. som tillari (qad. yahudiy, oromiy, arab)ga nisbatan qoʻllangandagina oʻz konsonantligini (unli harflar yoʻqligini) saqlab qoladi. Idish, ladino, qaraim (turkiy) tillaridagi Yahudiy yozuvi esa konsonant yozuvdan fonografik yozuvga aylangan. Hozirgi ivritda unlilarni koʻrsatuvchi maxsus belgilar qadimgidan koʻra kengroq qoʻllanadi. Hozirgi Yahudiy yozuvida asosan yevropacha tinish belgilari ishlatiladi.

== Adabiyot ==
* Tayni drevnix pismen, M., 1976; Fridrix I., Istoriya pisma, per. s nem., M., 1979; Gelb I.Ye., Opnt izucheniya pisma, per. s angl., M., 1982.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>3ytixcygu745z9dvh0upoikjvqebrnh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yahudiy tili</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617785</id>
    <revision>
      <id>6269630</id>
      <parentid>6136962</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5632" sha1="dsp3ky4l119ol7dywhwo3dfbxvcfokh" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Til
|nomi=
|milliy nom=
|xarita = 
|mamlakatlar=
|holati= 
|rasmiy=
|biluvchilar= (Soʻzlashuvchilarning umumiy soni)
|tartiblovchi_tashkilot = 
|oʻrin= (Soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati)
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|til oilasi=
|turkum= 
|yozuv=
|til_kodlari = Til kodlari
|iso1=
|iso2=
|iso3=
}}--&gt;
'''Yahudiy tili''' – [[yahudiylar]]&lt;nowiki/&gt;ning turli davrlarda, turli mintaqalarda qoʻllanib, turlicha nomlanib kelgan tillarining umumlashma nomi. Bular: 1) qadimiy yahudiy tili – som tillaridan biri. Injil kitobida (Qadimiy ahd, mil. av. &lt;nowiki&gt;XII—III&lt;/nowiki&gt; asrlar), shuningdek, [[Falastin davlati|Falastindan]] topilgan, mil. av. &lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asr – mil. &lt;nowiki&gt;II&lt;/nowiki&gt; asrlarga mansub sopol parchalaridagi yozuvlarda saqlanib qolgan. Qadimda xanaan tili deb ham atalgan. Mil. &lt;nowiki&gt;I&lt;/nowiki&gt; asrlarigacha soʻzlashuv tili hisoblangan. Keyinchalik bu til oromiy, yunon, lotin va boshqalar tillardan oʻzlashgan soʻzlar hisobiga leksik jihatdan boyigan hamda morfologiya va sintaksis sohasida bir qancha oʻzgarishlarga uchragan. qadimiy yahudiy tilida boy diniy, falsafiy, ilmiy va badiiy adabiyot yaratilgan. Davrlar oʻtishi bilan qadimiy yahudiy tili yanada koʻnroq oʻzgarishlarga uchraganligidan uning hozirgi „avlodi“ – ivrit alohida, mustaqil til deb qaralmogʻi kerak; 2) ivrit – qadimiy yahudiy tilining &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrda qayta tirilgan, oʻzgargan, zamonaviy shakli; yangi bosqichdagi som tillarishn biri. 1948-yildan Isroil davlatining rasmiy tili ([[arab tili]] bilan birga). Ivritda 4 mln.dan ortiqroq kishi soʻzlashadi. Mil. av. 1-ming yillik oxirlaridan qadimiy yahudiy tili soʻzlashuv tili sifatida isteʼmoldan chiqadi va diniy amaliyot, yuqori uslubdagi diniy va dunyoviy adabiyot tili boʻlib qoladi. &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri va &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrda uning negizida, asosan, [[Sharqiy Yevropa]] yahudiylarining maʼrifiy va badiiy adabiyot tili sifatida ivrit shakllanadi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmidan boshlab ivrit kundalik aloqaaralashuvdagi soʻzlashuv tiliga ham aylanadi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarigacha bir necha talaffuz meʼyorlari mavjud boʻlgan: ashkenaz (Sharqiy Yevropadagi germaniyalik yahudiylarda) va sefard (Oʻrta dengiz sharqi, [[Fransiya]], [[Niderlandiya]] va boshqalar mamlakatlardagi ispaniyalik yaxudiylarda) talaffuz meʼyorlaridan sefard talaffuzi keyinchalik asosiy meʼyor sifatida qabul qilinadi. Ivrit leksikasining asosini qadimiy yahudiy tili soʻzlari tashkil etadi va u qadimiy soʻzlarning yangi maʼno kasb etishi, barqaror soʻz birikmalarining soʻzga aylanishi, feʼllardan yangi soʻzlar yasalishi, shuningdek, qadimiy va hozirgi tillardan (arab, rus, ingliz, nemis, idish va boshqalar) soʻz oʻzlashtirish hisobiga boyib bormoqda. Yozuvi anʼanaviy yahudiy yozuvitr; 3) idish – german tillaridan biri, ashkenazlar (germaniyalik yahudiylar)ning soʻzlashuv va adabiy tili. 10— &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asrlarda yuqori nemis lahjalaridan biri negizida qadimiy yahudiy tilining, keyinchalik esa slavyan tillarining kuchli taʼsiri ostida shakllangan. &lt;nowiki&gt;XV—XVI&lt;/nowiki&gt; asrlarda ashkenaz yahudiylarining Germaniyadan Polsha qirolligiga koʻchishidan keyin idish, asosan, Polsha, Litva, Ukraina, Belorussiya hududlarida tarqaladi. Yahudiylarning &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmi – 20asr boshlarida AvstroVengriya va chor Rossiyasidan, 1933-yildan Germaniyadan koʻchib (chiqib) ketishi idishning AQSH va Kanadada, Angliya va Janubiy Afrikada, shuningdek, [[Lotin amerikasi|Lotin Amerikasi]] mamlakatlarida tarqalishiga olib keldi.

Isroilda esa bu til ivrit tomonidan siqib chiqarilmoqda. Lahjalari uning tarqalish hududiga qarab nomlanadi: polyak lahjasi, litvabelorus lahjasi va boshqalar; ukrain lahjasi adabiy tilga asos boʻlgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni taxminan 8—9 mln. kishi atrofida. Leksikasi qadimiy yahudiycha hamda baynalmilal soʻzlarga boy. Yozuvi anʼanaviy [[yahudiy yozuvi]] boʻlib, u idish fonetik tizimini ifodalashga moslashtirilgan; 4) l a dino (ispan yahudiy tili, sefard tili) – roman tillaritn biri. 15— &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asrlardagi adabiy kastil (ispan) tili asosida shakllangan. L.da soʻzlashuvchilar (100 ming kishi) 1492-yil [[Ispaniya]]dan quvgʻin qilingan va Janubiy Yevropa, Angliya, Niderlandiya, [[Germaniya]], Turkiya, Marokash va boshqalar arab mamlakatlariga kelib joylashgan yahudiylar (sefardlar)ning avlodlaridir. Ushbu til asosan Isroilda, Bolqon mamlakatlarida tarqalgan. Laxjalari uning tarqalish hududiga qarab nomlanadi: turk lahjasi, rumin lahjasi va boshqalar Yozuvi &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asrda anʼanaviy yahudiy yozuvi asosida unga bir qancha diakritik, satr usti belgilari qoʻshib va baʼzi undosh harflarni unlilarni ifodalash uchun qoʻllagan holda shakllantirilgan.

Oʻrta Osiyoda yashovchi yahudiylarning ham oʻziga xos tili bor. Bu til, asosan, tojik tilining samarqandbuxoro lahjasi asosida shakllantirilgan. Uning leksikasida qadimiy yahudiy tili va ivritdagi din, urf-odat va turmushga oid oz miqdordagi soʻzlar saqlangan. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrda [[Oʻrta Osiyo]] xalqlari qoʻllab kelgan yozuvlar mahalliy yahudiylar uchun ham umumiy boʻlgan. Diniy amaliyotda anʼanaviy yahudiy yozuvidan foydalaniladi.

== Adabiyot ==
* Dyakonov I. M.. Yazmki drevney Peredney Azii, M., 1967; Shapiro F. L.. Ivritrusskiy slovar, M., 1963 (s prilojeniyem: Grande B. M., Grammaticheskiy ocherk yaznka ivrit); Falkovich E. M., Yevreyskiy yazmk (idish), M., 1966.

Abduvahob Madvashev.
==Manbalar==
{{manbalar}}
{{no iwiki}}

{{OʻzME}}

[[Turkum:Tillar]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>dsp3ky4l119ol7dywhwo3dfbxvcfokh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269632</id>
      <parentid>6269630</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5624" sha1="7tvopknvm3r57ctf6luoumtqzkslyg7" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Til
|nomi=
|milliy nom=
|xarita = 
|mamlakatlar=
|holati= 
|rasmiy=
|biluvchilar= (Soʻzlashuvchilarning umumiy soni)
|tartiblovchi_tashkilot = 
|oʻrin= (Soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati)
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|til oilasi=
|turkum= 
|yozuv=
|til_kodlari = Til kodlari
|iso1=
|iso2=
|iso3=
}}--&gt;

'''Yahudiy tili''' – [[yahudiylar]]ning turli davrlarda, turli mintaqalarda qoʻllanib, turlicha nomlanib kelgan tillarining umumlashma nomi. Bular: 1) qadimiy yahudiy tili – som tillaridan biri. Injil kitobida (Qadimiy ahd, mil. av. &lt;nowiki&gt;XII—III&lt;/nowiki&gt; asrlar), shuningdek, [[Falastin davlati|Falastindan]] topilgan, mil. av. &lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asr – mil. &lt;nowiki&gt;II&lt;/nowiki&gt; asrlarga mansub sopol parchalaridagi yozuvlarda saqlanib qolgan. Qadimda xanaan tili deb ham atalgan. Mil. &lt;nowiki&gt;I&lt;/nowiki&gt; asrlarigacha soʻzlashuv tili hisoblangan. Keyinchalik bu til oromiy, yunon, lotin va boshqalar tillardan oʻzlashgan soʻzlar hisobiga leksik jihatdan boyigan hamda morfologiya va sintaksis sohasida bir qancha oʻzgarishlarga uchragan. qadimiy yahudiy tilida boy diniy, falsafiy, ilmiy va badiiy adabiyot yaratilgan. Davrlar oʻtishi bilan qadimiy yahudiy tili yanada koʻnroq oʻzgarishlarga uchraganligidan uning hozirgi „avlodi“ – ivrit alohida, mustaqil til deb qaralmogʻi kerak; 2) ivrit – qadimiy yahudiy tilining &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrda qayta tirilgan, oʻzgargan, zamonaviy shakli; yangi bosqichdagi som tillarishn biri. 1948-yildan Isroil davlatining rasmiy tili ([[arab tili]] bilan birga). Ivritda 4 mln.dan ortiqroq kishi soʻzlashadi. Mil. av. 1-ming yillik oxirlaridan qadimiy yahudiy tili soʻzlashuv tili sifatida isteʼmoldan chiqadi va diniy amaliyot, yuqori uslubdagi diniy va dunyoviy adabiyot tili boʻlib qoladi. &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri va &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrda uning negizida, asosan, [[Sharqiy Yevropa]] yahudiylarining maʼrifiy va badiiy adabiyot tili sifatida ivrit shakllanadi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmidan boshlab ivrit kundalik aloqaaralashuvdagi soʻzlashuv tiliga ham aylanadi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarigacha bir necha talaffuz meʼyorlari mavjud boʻlgan: ashkenaz (Sharqiy Yevropadagi germaniyalik yahudiylarda) va sefard (Oʻrta dengiz sharqi, [[Fransiya]], [[Niderlandiya]] va boshqalar mamlakatlardagi ispaniyalik yaxudiylarda) talaffuz meʼyorlaridan sefard talaffuzi keyinchalik asosiy meʼyor sifatida qabul qilinadi. Ivrit leksikasining asosini qadimiy yahudiy tili soʻzlari tashkil etadi va u qadimiy soʻzlarning yangi maʼno kasb etishi, barqaror soʻz birikmalarining soʻzga aylanishi, feʼllardan yangi soʻzlar yasalishi, shuningdek, qadimiy va hozirgi tillardan (arab, rus, ingliz, nemis, idish va boshqalar) soʻz oʻzlashtirish hisobiga boyib bormoqda. Yozuvi anʼanaviy yahudiy yozuvitr; 3) idish – german tillaridan biri, ashkenazlar (germaniyalik yahudiylar)ning soʻzlashuv va adabiy tili. 10— &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asrlarda yuqori nemis lahjalaridan biri negizida qadimiy yahudiy tilining, keyinchalik esa slavyan tillarining kuchli taʼsiri ostida shakllangan. &lt;nowiki&gt;XV—XVI&lt;/nowiki&gt; asrlarda ashkenaz yahudiylarining Germaniyadan Polsha qirolligiga koʻchishidan keyin idish, asosan, Polsha, Litva, Ukraina, Belorussiya hududlarida tarqaladi. Yahudiylarning &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmi – 20asr boshlarida AvstroVengriya va chor Rossiyasidan, 1933-yildan Germaniyadan koʻchib (chiqib) ketishi idishning AQSH va Kanadada, Angliya va Janubiy Afrikada, shuningdek, [[Lotin amerikasi|Lotin Amerikasi]] mamlakatlarida tarqalishiga olib keldi.

Isroilda esa bu til ivrit tomonidan siqib chiqarilmoqda. Lahjalari uning tarqalish hududiga qarab nomlanadi: polyak lahjasi, litvabelorus lahjasi va boshqalar; ukrain lahjasi adabiy tilga asos boʻlgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni taxminan 8—9 mln. kishi atrofida. Leksikasi qadimiy yahudiycha hamda baynalmilal soʻzlarga boy. Yozuvi anʼanaviy [[yahudiy yozuvi]] boʻlib, u idish fonetik tizimini ifodalashga moslashtirilgan; 4) l a dino (ispan yahudiy tili, sefard tili) – roman tillaritn biri. 15— &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asrlardagi adabiy kastil (ispan) tili asosida shakllangan. L.da soʻzlashuvchilar (100 ming kishi) 1492-yil [[Ispaniya]]dan quvgʻin qilingan va Janubiy Yevropa, Angliya, Niderlandiya, [[Germaniya]], Turkiya, Marokash va boshqalar arab mamlakatlariga kelib joylashgan yahudiylar (sefardlar)ning avlodlaridir. Ushbu til asosan Isroilda, Bolqon mamlakatlarida tarqalgan. Laxjalari uning tarqalish hududiga qarab nomlanadi: turk lahjasi, rumin lahjasi va boshqalar Yozuvi &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asrda anʼanaviy yahudiy yozuvi asosida unga bir qancha diakritik, satr usti belgilari qoʻshib va baʼzi undosh harflarni unlilarni ifodalash uchun qoʻllagan holda shakllantirilgan.

Oʻrta Osiyoda yashovchi yahudiylarning ham oʻziga xos tili bor. Bu til, asosan, tojik tilining samarqandbuxoro lahjasi asosida shakllantirilgan. Uning leksikasida qadimiy yahudiy tili va ivritdagi din, urf-odat va turmushga oid oz miqdordagi soʻzlar saqlangan. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrda [[Oʻrta Osiyo]] xalqlari qoʻllab kelgan yozuvlar mahalliy yahudiylar uchun ham umumiy boʻlgan. Diniy amaliyotda anʼanaviy yahudiy yozuvidan foydalaniladi.

== Adabiyot ==
* Dyakonov I. M.. Yazmki drevney Peredney Azii, M., 1967; Shapiro F. L.. Ivritrusskiy slovar, M., 1963 (s prilojeniyem: Grande B. M., Grammaticheskiy ocherk yaznka ivrit); Falkovich E. M., Yevreyskiy yazmk (idish), M., 1966.

Abduvahob Madvashev.
==Manbalar==
{{manbalar}}
{{no iwiki}}

{{OʻzME}}

[[Turkum:Tillar]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>7tvopknvm3r57ctf6luoumtqzkslyg7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269633</id>
      <parentid>6269632</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5626" sha1="f5snj1jwb2cjem3sjjgzrqj48n4rhyn" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Til
|nomi=
|milliy nom=
|xarita = 
|mamlakatlar=
|holati= 
|rasmiy=
|biluvchilar= (Soʻzlashuvchilarning umumiy soni)
|tartiblovchi_tashkilot = 
|oʻrin= (Soʻzlashuvchilar soni boʻyicha tillar roʻyxati)
|turkumlanishi = Turkumlanishi
|til oilasi=
|turkum= 
|yozuv=
|til_kodlari = Til kodlari
|iso1=
|iso2=
|iso3=
}}--&gt;

'''Yahudiy tili''' – [[yahudiylar]]ning turli davrlarda, turli mintaqalarda qoʻllanib, turlicha nomlanib kelgan tillarining umumlashma nomi. Bular: 1) qadimiy yahudiy tili – som tillaridan biri. Injil kitobida (Qadimiy ahd, mil. av. &lt;nowiki&gt;XII—III&lt;/nowiki&gt; asrlar), shuningdek, [[Falastin davlati|Falastindan]] topilgan, mil. av. &lt;nowiki&gt;VIII&lt;/nowiki&gt; asr – mil. &lt;nowiki&gt;II&lt;/nowiki&gt; asrlarga mansub sopol parchalaridagi yozuvlarda saqlanib qolgan. Qadimda xanaan tili deb ham atalgan. Mil. &lt;nowiki&gt;I&lt;/nowiki&gt; asrlarigacha soʻzlashuv tili hisoblangan. Keyinchalik bu til oromiy, yunon, lotin va boshqalar tillardan oʻzlashgan soʻzlar hisobiga leksik jihatdan boyigan hamda morfologiya va sintaksis sohasida bir qancha oʻzgarishlarga uchragan. qadimiy yahudiy tilida boy diniy, falsafiy, ilmiy va badiiy adabiyot yaratilgan. Davrlar oʻtishi bilan qadimiy yahudiy tili yanada koʻnroq oʻzgarishlarga uchraganligidan uning hozirgi „avlodi“ – ivrit alohida, mustaqil til deb qaralmogʻi kerak; 2) ivrit – qadimiy yahudiy tilining &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrda qayta tirilgan, oʻzgargan, zamonaviy shakli; yangi bosqichdagi som tillarishn biri. 1948-yildan Isroil davlatining rasmiy tili ([[arab tili]] bilan birga). Ivritda 4 mln.dan ortiqroq kishi soʻzlashadi. Mil. av. 1-ming yillik oxirlaridan qadimiy yahudiy tili soʻzlashuv tili sifatida isteʼmoldan chiqadi va diniy amaliyot, yuqori uslubdagi diniy va dunyoviy adabiyot tili boʻlib qoladi. &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri va &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrda uning negizida, asosan, [[Sharqiy Yevropa]] yahudiylarining maʼrifiy va badiiy adabiyot tili sifatida ivrit shakllanadi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmidan boshlab ivrit kundalik aloqaaralashuvdagi soʻzlashuv tiliga ham aylanadi. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarigacha bir necha talaffuz meʼyorlari mavjud boʻlgan: ashkenaz (Sharqiy Yevropadagi germaniyalik yahudiylarda) va sefard (Oʻrta dengiz sharqi, [[Fransiya]], [[Niderlandiya]] va boshqalar mamlakatlardagi ispaniyalik yaxudiylarda) talaffuz meʼyorlaridan sefard talaffuzi keyinchalik asosiy meʼyor sifatida qabul qilinadi. Ivrit leksikasining asosini qadimiy yahudiy tili soʻzlari tashkil etadi va u qadimiy soʻzlarning yangi maʼno kasb etishi, barqaror soʻz birikmalarining soʻzga aylanishi, feʼllardan yangi soʻzlar yasalishi, shuningdek, qadimiy va hozirgi tillardan (arab, rus, ingliz, nemis, idish va boshqalar) soʻz oʻzlashtirish hisobiga boyib bormoqda. Yozuvi anʼanaviy yahudiy yozuvitr; 3) idish – german tillaridan biri, ashkenazlar (germaniyalik yahudiylar)ning soʻzlashuv va adabiy tili. 10— &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asrlarda yuqori nemis lahjalaridan biri negizida qadimiy yahudiy tilining, keyinchalik esa slavyan tillarining kuchli taʼsiri ostida shakllangan. &lt;nowiki&gt;XV—XVI&lt;/nowiki&gt; asrlarda ashkenaz yahudiylarining Germaniyadan Polsha qirolligiga koʻchishidan keyin idish, asosan, Polsha, Litva, Ukraina, Belorussiya hududlarida tarqaladi. Yahudiylarning &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning 2-yarmi – 20asr boshlarida AvstroVengriya va chor Rossiyasidan, 1933-yildan Germaniyadan koʻchib (chiqib) ketishi idishning AQSH va Kanadada, Angliya va Janubiy Afrikada, shuningdek, [[Lotin amerikasi|Lotin Amerikasi]] mamlakatlarida tarqalishiga olib keldi.

Isroilda esa bu til ivrit tomonidan siqib chiqarilmoqda. Lahjalari uning tarqalish hududiga qarab nomlanadi: polyak lahjasi, litvabelorus lahjasi va boshqalar; ukrain lahjasi adabiy tilga asos boʻlgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni taxminan 8—9 mln. kishi atrofida. Leksikasi qadimiy yahudiycha hamda baynalmilal soʻzlarga boy. Yozuvi anʼanaviy [[yahudiy yozuvi]] boʻlib, u idish fonetik tizimini ifodalashga moslashtirilgan; 4) l a dino (ispan yahudiy tili, sefard tili) – roman tillaritn biri. 15— &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asrlardagi adabiy kastil (ispan) tili asosida shakllangan. L.da soʻzlashuvchilar (100 ming kishi) 1492-yil [[Ispaniya]]dan quvgʻin qilingan va Janubiy Yevropa, Angliya, Niderlandiya, [[Germaniya]], Turkiya, Marokash va boshqalar arab mamlakatlariga kelib joylashgan yahudiylar (sefardlar)ning avlodlaridir. Ushbu til asosan Isroilda, Bolqon mamlakatlarida tarqalgan. Laxjalari uning tarqalish hududiga qarab nomlanadi: turk lahjasi, rumin lahjasi va boshqalar Yozuvi &lt;nowiki&gt;XVI&lt;/nowiki&gt; asrda anʼanaviy yahudiy yozuvi asosida unga bir qancha diakritik, satr usti belgilari qoʻshib va baʼzi undosh harflarni unlilarni ifodalash uchun qoʻllagan holda shakllantirilgan.

Oʻrta Osiyoda yashovchi yahudiylarning ham oʻziga xos tili bor. Bu til, asosan, tojik tilining samarqandbuxoro lahjasi asosida shakllantirilgan. Uning leksikasida qadimiy yahudiy tili va ivritdagi din, urf-odat va turmushga oid oz miqdordagi soʻzlar saqlangan. &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrda [[Oʻrta Osiyo]] xalqlari qoʻllab kelgan yozuvlar mahalliy yahudiylar uchun ham umumiy boʻlgan. Diniy amaliyotda anʼanaviy yahudiy yozuvidan foydalaniladi.

== Adabiyot ==
* Dyakonov I. M.. Yazmki drevney Peredney Azii, M., 1967; Shapiro F. L.. Ivritrusskiy slovar, M., 1963 (s prilojeniyem: Grande B. M., Grammaticheskiy ocherk yaznka ivrit); Falkovich E. M., Yevreyskiy yazmk (idish), M., 1966.

Abduvahob Madvashev.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{no iwiki}}

{{OʻzME}}

[[Turkum:Tillar]]


{{lang-stub}}</text>
      <sha1>f5snj1jwb2cjem3sjjgzrqj48n4rhyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qazgʻoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>624679</id>
    <revision>
      <id>6269903</id>
      <parentid>6176689</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1383" sha1="8h7a1c3nly15hx9oo3ror8d7pgmdkx5" xml:space="preserve">'''Qazgʻoq''' — [[bosh]]&lt;nowiki/&gt;ning sochli qismida paydo boʻladigan mayda qipiklar (tangalar). Organizmda vitaminlar (xususan, A va V guruh vitaminlari) yetishmasligi, nerv sistemasi va meʼdaichak faoliyatining buzilishi, infeksion kasalliklar, sochni notoʻgʻri parvarish qilish va boshqalar sabab boʻladi. Yogʻli va yogʻsiz Q. farq qilinadi. Oddiy (yogʻsiz) Q.da yogʻ bezlari yaxshi ishlamaydi; boshda mayda, quruq, oq qipiq yigʻilib, toʻkilib turadi; bosh qattiq qichishadi; soch quruq, moʻrt, xira tortib, koʻp toʻkiladi. [[So[[ch]]ni doim qaynoq suvda kirsovun bilan yuvish, botbot permanent qilish, kimyoviy usulda boʻyash, kun qizigʻida boshyalang yurish va boshqalar ham Q. koʻpayishiga sabab boʻlishi mumkin. Yogʻ bezlarining zoʻr berib ishlashi natijasida yogʻli Q. paydo boʻladi (qarang [[Seboreya]]). Boshdagi Q. yogʻli, sargʻimtir rangda boʻlib, teri va sochga yopishib qoladi. Q. paydo boʻlganda teri kasalligi mutaxassisi (dermatolog)ga uchrashish lozim. Servitamin ovqatlar yeyish, vaqtida uxlash va dam olish, sochni quruq yoki yogʻliligiga qarab parvarish qilish tavsiya etiladi (qarang [[So[[ch]]). Boshda koʻp va dagʻal Q. yigʻilishi ayrim kasalliklar (mas, ekzema, psoriaz) belgisi boʻlishi ham mumkin, shuning uchun Q. paydo boʻlganda darhol vrachga uchrashish va tegishli maslahatlar olish lozim.

{{OʻzME}}    


{{chala}}</text>
      <sha1>8h7a1c3nly15hx9oo3ror8d7pgmdkx5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269904</id>
      <parentid>6269903</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1374" sha1="okeugqfhvymdbv4w8we5a8o8oaa8sm5" xml:space="preserve">'''Qazgʻoq''' — [[bosh]]ning sochli qismida paydo boʻladigan mayda qipiklar (tangalar). Organizmda vitaminlar (xususan, A va V guruh vitaminlari) yetishmasligi, nerv sistemasi va meʼdaichak faoliyatining buzilishi, infeksion kasalliklar, sochni notoʻgʻri parvarish qilish va boshqalar sabab boʻladi. Yogʻli va yogʻsiz Q. farq qilinadi. Oddiy (yogʻsiz) Q.da yogʻ bezlari yaxshi ishlamaydi; boshda mayda, quruq, oq qipiq yigʻilib, toʻkilib turadi; bosh qattiq qichishadi; soch quruq, moʻrt, xira tortib, koʻp toʻkiladi. [[So[[ch]]ni doim qaynoq suvda kirsovun bilan yuvish, botbot permanent qilish, kimyoviy usulda boʻyash, kun qizigʻida boshyalang yurish va boshqalar ham Q. koʻpayishiga sabab boʻlishi mumkin. Yogʻ bezlarining zoʻr berib ishlashi natijasida yogʻli Q. paydo boʻladi (qarang [[Seboreya]]). Boshdagi Q. yogʻli, sargʻimtir rangda boʻlib, teri va sochga yopishib qoladi. Q. paydo boʻlganda teri kasalligi mutaxassisi (dermatolog)ga uchrashish lozim. Servitamin ovqatlar yeyish, vaqtida uxlash va dam olish, sochni quruq yoki yogʻliligiga qarab parvarish qilish tavsiya etiladi (qarang [[So[[ch]]). Boshda koʻp va dagʻal Q. yigʻilishi ayrim kasalliklar (mas, ekzema, psoriaz) belgisi boʻlishi ham mumkin, shuning uchun Q. paydo boʻlganda darhol vrachga uchrashish va tegishli maslahatlar olish lozim.

{{OʻzME}}    


{{chala}}</text>
      <sha1>okeugqfhvymdbv4w8we5a8o8oaa8sm5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269905</id>
      <parentid>6269904</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1389" sha1="mzyv4tfrg57bhdjfjt31n2dv0ldbg47" xml:space="preserve">'''Qazgʻoq''' — [[bosh]]ning sochli qismida paydo boʻladigan mayda qipiklar (tangalar). Organizmda vitaminlar (xususan, A va V guruh vitaminlari) yetishmasligi, nerv sistemasi va meʼdaichak faoliyatining buzilishi, infeksion kasalliklar, sochni notoʻgʻri parvarish qilish va boshqalar sabab boʻladi. Yogʻli va yogʻsiz Q. farq qilinadi. Oddiy (yogʻsiz) Q.da yogʻ bezlari yaxshi ishlamaydi; boshda mayda, quruq, oq qipiq yigʻilib, toʻkilib turadi; bosh qattiq qichishadi; soch quruq, moʻrt, xira tortib, koʻp toʻkiladi. [[So[[ch]]ni doim qaynoq suvda kirsovun bilan yuvish, botbot permanent qilish, kimyoviy usulda boʻyash, kun qizigʻida boshyalang yurish va boshqalar ham Q. koʻpayishiga sabab boʻlishi mumkin. Yogʻ bezlarining zoʻr berib ishlashi natijasida yogʻli Q. paydo boʻladi (qarang [[Seboreya]]). Boshdagi Q. yogʻli, sargʻimtir rangda boʻlib, teri va sochga yopishib qoladi. Q. paydo boʻlganda teri kasalligi mutaxassisi (dermatolog)ga uchrashish lozim. Servitamin ovqatlar yeyish, vaqtida uxlash va dam olish, sochni quruq yoki yogʻliligiga qarab parvarish qilish tavsiya etiladi (qarang [[So[[ch]]). Boshda koʻp va dagʻal Q. yigʻilishi ayrim kasalliklar (mas, ekzema, psoriaz) belgisi boʻlishi ham mumkin, shuning uchun Q. paydo boʻlganda darhol vrachga uchrashish va tegishli maslahatlar olish lozim.

== Manbalar ==
{{OʻzME}}    


{{chala}}</text>
      <sha1>mzyv4tfrg57bhdjfjt31n2dv0ldbg47</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269906</id>
      <parentid>6269905</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1402" sha1="e7pha57v6vwd1077ric6wxlzt428ukw" xml:space="preserve">'''Qazgʻoq''' — [[bosh]]ning sochli qismida paydo boʻladigan mayda qipiklar (tangalar). Organizmda vitaminlar (xususan, A va V guruh vitaminlari) yetishmasligi, nerv sistemasi va meʼdaichak faoliyatining buzilishi, infeksion kasalliklar, sochni notoʻgʻri parvarish qilish va boshqalar sabab boʻladi. Yogʻli va yogʻsiz Q. farq qilinadi. Oddiy (yogʻsiz) Q.da yogʻ bezlari yaxshi ishlamaydi; boshda mayda, quruq, oq qipiq yigʻilib, toʻkilib turadi; bosh qattiq qichishadi; soch quruq, moʻrt, xira tortib, koʻp toʻkiladi. [[So[[ch]]ni doim qaynoq suvda kirsovun bilan yuvish, botbot permanent qilish, kimyoviy usulda boʻyash, kun qizigʻida boshyalang yurish va boshqalar ham Q. koʻpayishiga sabab boʻlishi mumkin. Yogʻ bezlarining zoʻr berib ishlashi natijasida yogʻli Q. paydo boʻladi (qarang [[Seboreya]]). Boshdagi Q. yogʻli, sargʻimtir rangda boʻlib, teri va sochga yopishib qoladi. Q. paydo boʻlganda teri kasalligi mutaxassisi (dermatolog)ga uchrashish lozim. Servitamin ovqatlar yeyish, vaqtida uxlash va dam olish, sochni quruq yoki yogʻliligiga qarab parvarish qilish tavsiya etiladi (qarang [[So[[ch]]). Boshda koʻp va dagʻal Q. yigʻilishi ayrim kasalliklar (mas, ekzema, psoriaz) belgisi boʻlishi ham mumkin, shuning uchun Q. paydo boʻlganda darhol vrachga uchrashish va tegishli maslahatlar olish lozim.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}    


{{chala}}</text>
      <sha1>e7pha57v6vwd1077ric6wxlzt428ukw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269907</id>
      <parentid>6269906</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1400" sha1="84hravffi6d946l5fhv5kpcsts7i3ny" xml:space="preserve">'''Qazgʻoq''' — [[bosh]]ning sochli qismida paydo boʻladigan mayda qipiklar (tangalar). Organizmda vitaminlar (xususan, A va V guruh vitaminlari) yetishmasligi, nerv sistemasi va meʼdaichak faoliyatining buzilishi, infeksion kasalliklar, sochni notoʻgʻri parvarish qilish va boshqalar sabab boʻladi. Yogʻli va yogʻsiz Q. farq qilinadi. Oddiy (yogʻsiz) Q.da yogʻ bezlari yaxshi ishlamaydi; boshda mayda, quruq, oq qipiq yigʻilib, toʻkilib turadi; bosh qattiq qichishadi; soch quruq, moʻrt, xira tortib, koʻp toʻkiladi. [[So[[ch]]ni doim qaynoq suvda kirsovun bilan yuvish, botbot permanent qilish, kimyoviy usulda boʻyash, kun qizigʻida boshyalang yurish va boshqalar ham Q. koʻpayishiga sabab boʻlishi mumkin. Yogʻ bezlarining zoʻr berib ishlashi natijasida yogʻli Q. paydo boʻladi (qarang [[Seboreya]]). Boshdagi Q. yogʻli, sargʻimtir rangda boʻlib, teri va sochga yopishib qoladi. Q. paydo boʻlganda teri kasalligi mutaxassisi (dermatolog)ga uchrashish lozim. Servitamin ovqatlar yeyish, vaqtida uxlash va dam olish, sochni quruq yoki yogʻliligiga qarab parvarish qilish tavsiya etiladi (qarang [[Soch]]). Boshda koʻp va dagʻal Q. yigʻilishi ayrim kasalliklar (mas, ekzema, psoriaz) belgisi boʻlishi ham mumkin, shuning uchun Q. paydo boʻlganda darhol vrachga uchrashish va tegishli maslahatlar olish lozim.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}    


{{chala}}</text>
      <sha1>84hravffi6d946l5fhv5kpcsts7i3ny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269908</id>
      <parentid>6269907</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1401" sha1="orz40kmu6pt2h7dx7tbsy209re00avo" xml:space="preserve">'''Qazgʻoq''' — [[bosh]]ning sochli qismida paydo boʻladigan mayda qipiklar (tangalar). Organizmda vitaminlar (xususan, A va V guruh vitaminlari) yetishmasligi, nerv sistemasi va meʼdaichak faoliyatining buzilishi, infeksion kasalliklar, sochni notoʻgʻri parvarish qilish va boshqalar sabab boʻladi. Yogʻli va yogʻsiz Q. farq qilinadi. Oddiy (yogʻsiz) Q.da yogʻ bezlari yaxshi ishlamaydi; boshda mayda, quruq, oq qipiq yigʻilib, toʻkilib turadi; bosh qattiq qichishadi; soch quruq, moʻrt, xira tortib, koʻp toʻkiladi. [[So[[ch]]ni doim qaynoq suvda kirsovun bilan yuvish, botbot permanent qilish, kimyoviy usulda boʻyash, kun qizigʻida boshyalang yurish va boshqalar ham Q. koʻpayishiga sabab boʻlishi mumkin. Yogʻ bezlarining zoʻr berib ishlashi natijasida yogʻli Q. paydo boʻladi (qarang: [[Seboreya]]). Boshdagi Q. yogʻli, sargʻimtir rangda boʻlib, teri va sochga yopishib qoladi. Q. paydo boʻlganda teri kasalligi mutaxassisi (dermatolog)ga uchrashish lozim. Servitamin ovqatlar yeyish, vaqtida uxlash va dam olish, sochni quruq yoki yogʻliligiga qarab parvarish qilish tavsiya etiladi (qarang [[Soch]]). Boshda koʻp va dagʻal Q. yigʻilishi ayrim kasalliklar (mas, ekzema, psoriaz) belgisi boʻlishi ham mumkin, shuning uchun Q. paydo boʻlganda darhol vrachga uchrashish va tegishli maslahatlar olish lozim.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}    


{{chala}}</text>
      <sha1>orz40kmu6pt2h7dx7tbsy209re00avo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269910</id>
      <parentid>6269908</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1399" sha1="738cqsh80fr6er3c5yfto4h3qyamvxn" xml:space="preserve">'''Qazgʻoq''' — [[bosh]]ning sochli qismida paydo boʻladigan mayda qipiklar (tangalar). Organizmda vitaminlar (xususan, A va V guruh vitaminlari) yetishmasligi, nerv sistemasi va meʼdaichak faoliyatining buzilishi, infeksion kasalliklar, sochni notoʻgʻri parvarish qilish va boshqalar sabab boʻladi. Yogʻli va yogʻsiz Q. farq qilinadi. Oddiy (yogʻsiz) Q.da yogʻ bezlari yaxshi ishlamaydi; boshda mayda, quruq, oq qipiq yigʻilib, toʻkilib turadi; bosh qattiq qichishadi; soch quruq, moʻrt, xira tortib, koʻp toʻkiladi. [[Soch]]ni doim qaynoq suvda kirsovun bilan yuvish, botbot permanent qilish, kimyoviy usulda boʻyash, kun qizigʻida boshyalang yurish va boshqalar ham Q. koʻpayishiga sabab boʻlishi mumkin. Yogʻ bezlarining zoʻr berib ishlashi natijasida yogʻli Q. paydo boʻladi (qarang: [[Seboreya]]). Boshdagi Q. yogʻli, sargʻimtir rangda boʻlib, teri va sochga yopishib qoladi. Q. paydo boʻlganda teri kasalligi mutaxassisi (dermatolog)ga uchrashish lozim. Servitamin ovqatlar yeyish, vaqtida uxlash va dam olish, sochni quruq yoki yogʻliligiga qarab parvarish qilish tavsiya etiladi (qarang [[Soch]]). Boshda koʻp va dagʻal Q. yigʻilishi ayrim kasalliklar (mas, ekzema, psoriaz) belgisi boʻlishi ham mumkin, shuning uchun Q. paydo boʻlganda darhol vrachga uchrashish va tegishli maslahatlar olish lozim.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}    


{{chala}}</text>
      <sha1>738cqsh80fr6er3c5yfto4h3qyamvxn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269911</id>
      <parentid>6269910</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1400" sha1="dtsar9pvivk2ftmj8efp6bu4d0a8lg6" xml:space="preserve">'''Qazgʻoq''' — [[bosh]]ning sochli qismida paydo boʻladigan mayda qipiklar (tangalar). Organizmda vitaminlar (xususan, A va V guruh vitaminlari) yetishmasligi, nerv sistemasi va meʼdaichak faoliyatining buzilishi, infeksion kasalliklar, sochni notoʻgʻri parvarish qilish va boshqalar sabab boʻladi. Yogʻli va yogʻsiz Q. farq qilinadi. Oddiy (yogʻsiz) Q.da yogʻ bezlari yaxshi ishlamaydi; boshda mayda, quruq, oq qipiq yigʻilib, toʻkilib turadi; bosh qattiq qichishadi; soch quruq, moʻrt, xira tortib, koʻp toʻkiladi. [[Soch]]ni doim qaynoq suvda kirsovun bilan yuvish, botbot permanent qilish, kimyoviy usulda boʻyash, kun qizigʻida boshyalang yurish va boshqalar ham Q. koʻpayishiga sabab boʻlishi mumkin. Yogʻ bezlarining zoʻr berib ishlashi natijasida yogʻli Q. paydo boʻladi (qarang: [[Seboreya]]). Boshdagi Q. yogʻli, sargʻimtir rangda boʻlib, teri va sochga yopishib qoladi. Q. paydo boʻlganda teri kasalligi mutaxassisi (dermatolog)ga uchrashish lozim. Servitamin ovqatlar yeyish, vaqtida uxlash va dam olish, sochni quruq yoki yogʻliligiga qarab parvarish qilish tavsiya etiladi (qarang: [[Soch]]). Boshda koʻp va dagʻal Q. yigʻilishi ayrim kasalliklar (mas, ekzema, psoriaz) belgisi boʻlishi ham mumkin, shuning uchun Q. paydo boʻlganda darhol vrachga uchrashish va tegishli maslahatlar olish lozim.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}    


{{chala}}</text>
      <sha1>dtsar9pvivk2ftmj8efp6bu4d0a8lg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Harf-tovush yozuvi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>635571</id>
    <revision>
      <id>6269651</id>
      <parentid>5371458</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1904" sha1="q4mlripfljtatenivkmh9n7y5qgamll" xml:space="preserve">'''Harf-tovush yozuvi''', harfiy yozuv – har bir grafik belgi (harf) alohida bir tovushni (fonemani) yoki uning variantini (allofonni) ifodalaydigan yozuv turi; fonografik yozuv rivojidagi dastlabki sillabik (boʻgʻinli) yozuv bosqichidan keyingi ushbu yozuv baʼzi manbalarda a l i f -boli yozuv deb ham ataladi.

H.-t.yo., oʻz navbatida, maʼlum ketma-ketlikdagi 2 xil koʻrinishga ega: 1) konsonant, yaʼni harflar faqat undosh tovushlarni ifodalaydigan yozuv; 2) vokallashgan, yaʼni harflar ham undosh, ham unli tovushlarni ifodalaydigan yozuv. Konsonant yozuv qad. som (finikiy) alif-bosining yaratilishi bilan miloddan avvalgi 2-ming yillikning 2-yarmida; vokallashgan yozuv (haqiqiy maʼnodagi H.-t.yo.) esa yunonlar tomonidan finikiy yozuvining oʻzlashtirilishi va unga unlilarni ifodalovchi qoʻshimcha belgi (harf)lar kiritilishi bilan miloddan avvalgi 1-ming yillikning boshlarida paydo boʻlgan. H.-t.yo. boshqa yozuv turlariga qaraganda juda koʻp afzalliklarga ega. chunonchi, boshqa yozuv turlari (mas, xitoy iyeroglifik yozuvi, yapon aralash yozuvi) yuzlab, minglab, hatto oʻn minglab belgilar bilan ish koʻrgani holda Harf-tovush yozuviyo.ga asoslangan alif-bolar bir necha oʻn belgi (harf)dan iborat boʻladi. Ayni paytda bu yozuv turi savodga oʻrganishda ham qator afzalliklarga, qulayliklarga ega.

H.-t.yo. boshqa yozuv turlaridan mutlaqo ajralgan, „sof“ holda mavjud boʻla olmaydi. Unda maʼlum maʼnoda ideografik-logografik, boʻgʻinli yozuvlarning ham baʼzi unsurlari uchraydi. Mas, Ya harf-belgisi 2 tovush (y + a)ni ifodalab, boʻgʻinni tashkil etsa, S harf-belgisi xalqaro miqyosda kimyo, matematika, fizika sohalaridagi alohida termiilar va tushunchalarning ramzi boʻlib xizmat qiladi.

/(L.Fridri x I., Istoriya pisma, per. s nem., M., 1979; Reformatskiy A. A.. Vve-depiye v yazmkovsdemiye, M., 1998.

== Manbalar b==
{{no iwiki}}

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>q4mlripfljtatenivkmh9n7y5qgamll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269652</id>
      <parentid>6269651</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1903" sha1="s2psgy0mxdlkuitqnbjpvmlfotna8xf" xml:space="preserve">'''Harf-tovush yozuvi''', harfiy yozuv – har bir grafik belgi (harf) alohida bir tovushni (fonemani) yoki uning variantini (allofonni) ifodalaydigan yozuv turi; fonografik yozuv rivojidagi dastlabki sillabik (boʻgʻinli) yozuv bosqichidan keyingi ushbu yozuv baʼzi manbalarda a l i f -boli yozuv deb ham ataladi.

H.-t.yo., oʻz navbatida, maʼlum ketma-ketlikdagi 2 xil koʻrinishga ega: 1) konsonant, yaʼni harflar faqat undosh tovushlarni ifodalaydigan yozuv; 2) vokallashgan, yaʼni harflar ham undosh, ham unli tovushlarni ifodalaydigan yozuv. Konsonant yozuv qad. som (finikiy) alif-bosining yaratilishi bilan miloddan avvalgi 2-ming yillikning 2-yarmida; vokallashgan yozuv (haqiqiy maʼnodagi H.-t.yo.) esa yunonlar tomonidan finikiy yozuvining oʻzlashtirilishi va unga unlilarni ifodalovchi qoʻshimcha belgi (harf)lar kiritilishi bilan miloddan avvalgi 1-ming yillikning boshlarida paydo boʻlgan. H.-t.yo. boshqa yozuv turlariga qaraganda juda koʻp afzalliklarga ega. chunonchi, boshqa yozuv turlari (mas, xitoy iyeroglifik yozuvi, yapon aralash yozuvi) yuzlab, minglab, hatto oʻn minglab belgilar bilan ish koʻrgani holda Harf-tovush yozuviyo.ga asoslangan alif-bolar bir necha oʻn belgi (harf)dan iborat boʻladi. Ayni paytda bu yozuv turi savodga oʻrganishda ham qator afzalliklarga, qulayliklarga ega.

H.-t.yo. boshqa yozuv turlaridan mutlaqo ajralgan, „sof“ holda mavjud boʻla olmaydi. Unda maʼlum maʼnoda ideografik-logografik, boʻgʻinli yozuvlarning ham baʼzi unsurlari uchraydi. Mas, Ya harf-belgisi 2 tovush (y + a)ni ifodalab, boʻgʻinni tashkil etsa, S harf-belgisi xalqaro miqyosda kimyo, matematika, fizika sohalaridagi alohida termiilar va tushunchalarning ramzi boʻlib xizmat qiladi.

/(L.Fridri x I., Istoriya pisma, per. s nem., M., 1979; Reformatskiy A. A.. Vve-depiye v yazmkovsdemiye, M., 1998.

== Manbalar ==
{{no iwiki}}

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>s2psgy0mxdlkuitqnbjpvmlfotna8xf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269653</id>
      <parentid>6269652</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1916" sha1="g2hgbsvvh26anv7fydftlcqo57r1yke" xml:space="preserve">'''Harf-tovush yozuvi''', harfiy yozuv – har bir grafik belgi (harf) alohida bir tovushni (fonemani) yoki uning variantini (allofonni) ifodalaydigan yozuv turi; fonografik yozuv rivojidagi dastlabki sillabik (boʻgʻinli) yozuv bosqichidan keyingi ushbu yozuv baʼzi manbalarda a l i f -boli yozuv deb ham ataladi.

H.-t.yo., oʻz navbatida, maʼlum ketma-ketlikdagi 2 xil koʻrinishga ega: 1) konsonant, yaʼni harflar faqat undosh tovushlarni ifodalaydigan yozuv; 2) vokallashgan, yaʼni harflar ham undosh, ham unli tovushlarni ifodalaydigan yozuv. Konsonant yozuv qad. som (finikiy) alif-bosining yaratilishi bilan miloddan avvalgi 2-ming yillikning 2-yarmida; vokallashgan yozuv (haqiqiy maʼnodagi H.-t.yo.) esa yunonlar tomonidan finikiy yozuvining oʻzlashtirilishi va unga unlilarni ifodalovchi qoʻshimcha belgi (harf)lar kiritilishi bilan miloddan avvalgi 1-ming yillikning boshlarida paydo boʻlgan. H.-t.yo. boshqa yozuv turlariga qaraganda juda koʻp afzalliklarga ega. chunonchi, boshqa yozuv turlari (mas, xitoy iyeroglifik yozuvi, yapon aralash yozuvi) yuzlab, minglab, hatto oʻn minglab belgilar bilan ish koʻrgani holda Harf-tovush yozuviyo.ga asoslangan alif-bolar bir necha oʻn belgi (harf)dan iborat boʻladi. Ayni paytda bu yozuv turi savodga oʻrganishda ham qator afzalliklarga, qulayliklarga ega.

H.-t.yo. boshqa yozuv turlaridan mutlaqo ajralgan, „sof“ holda mavjud boʻla olmaydi. Unda maʼlum maʼnoda ideografik-logografik, boʻgʻinli yozuvlarning ham baʼzi unsurlari uchraydi. Mas, Ya harf-belgisi 2 tovush (y + a)ni ifodalab, boʻgʻinni tashkil etsa, S harf-belgisi xalqaro miqyosda kimyo, matematika, fizika sohalaridagi alohida termiilar va tushunchalarning ramzi boʻlib xizmat qiladi.

/(L.Fridri x I., Istoriya pisma, per. s nem., M., 1979; Reformatskiy A. A.. Vve-depiye v yazmkovsdemiye, M., 1998.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{no iwiki}}

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>g2hgbsvvh26anv7fydftlcqo57r1yke</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269654</id>
      <parentid>6269653</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1922" sha1="ijf4o4ma8ee9zhh8i8j179rmwcde44e" xml:space="preserve">'''Harf-tovush yozuvi''', harfiy yozuv – har bir grafik belgi (harf) alohida bir tovushni (fonemani) yoki uning variantini (allofonni) ifodalaydigan yozuv turi; fonografik yozuv rivojidagi dastlabki sillabik (boʻgʻinli) yozuv bosqichidan keyingi ushbu yozuv baʼzi manbalarda a l i f -boli yozuv deb ham ataladi.

H.-t.yo., oʻz navbatida, maʼlum ketma-ketlikdagi 2 xil koʻrinishga ega: 1) konsonant, yaʼni harflar faqat undosh tovushlarni ifodalaydigan yozuv; 2) vokallashgan, yaʼni harflar ham undosh, ham unli tovushlarni ifodalaydigan yozuv. Konsonant yozuv qad. som (finikiy) alif-bosining yaratilishi bilan miloddan avvalgi 2-ming yillikning 2-yarmida; vokallashgan yozuv (haqiqiy maʼnodagi H.-t.yo.) esa yunonlar tomonidan finikiy yozuvining oʻzlashtirilishi va unga unlilarni ifodalovchi qoʻshimcha belgi (harf)lar kiritilishi bilan miloddan avvalgi 1-ming yillikning boshlarida paydo boʻlgan. H.-t.yo. boshqa yozuv turlariga qaraganda juda koʻp afzalliklarga ega. chunonchi, boshqa yozuv turlari (mas, xitoy iyeroglifik yozuvi, yapon aralash yozuvi) yuzlab, minglab, hatto oʻn minglab belgilar bilan ish koʻrgani holda Harf-tovush yozuviyo.ga asoslangan alif-bolar bir necha oʻn belgi (harf)dan iborat boʻladi. Ayni paytda bu yozuv turi savodga oʻrganishda ham qator afzalliklarga, qulayliklarga ega.

H.-t.yo. boshqa yozuv turlaridan mutlaqo ajralgan, „sof“ holda mavjud boʻla olmaydi. Unda maʼlum maʼnoda ideografik-logografik, boʻgʻinli yozuvlarning ham baʼzi unsurlari uchraydi. Mas, Ya harf-belgisi 2 tovush (y + a)ni ifodalab, boʻgʻinni tashkil etsa, S harf-belgisi xalqaro miqyosda kimyo, matematika, fizika sohalaridagi alohida termiilar va tushunchalarning ramzi boʻlib xizmat qiladi&lt;ref&gt;(L.Fridri x I., Istoriya pisma, per. s nem., M., 1979; Reformatskiy A. A.. Vve-depiye v yazmkovsdemiye, M., 1998&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{no iwiki}}

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>ijf4o4ma8ee9zhh8i8j179rmwcde44e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269655</id>
      <parentid>6269654</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1923" sha1="pbcd7cnajf0tkwgmmcyf10p8zsun057" xml:space="preserve">'''Harf-tovush yozuvi''', harfiy yozuv – har bir grafik belgi (harf) alohida bir tovushni (fonemani) yoki uning variantini (allofonni) ifodalaydigan yozuv turi; fonografik yozuv rivojidagi dastlabki sillabik (boʻgʻinli) yozuv bosqichidan keyingi ushbu yozuv baʼzi manbalarda a l i f -boli yozuv deb ham ataladi.

H.-t.yo., oʻz navbatida, maʼlum ketma-ketlikdagi 2 xil koʻrinishga ega: 1) konsonant, yaʼni harflar faqat undosh tovushlarni ifodalaydigan yozuv; 2) vokallashgan, yaʼni harflar ham undosh, ham unli tovushlarni ifodalaydigan yozuv. Konsonant yozuv qad. som (finikiy) alif-bosining yaratilishi bilan miloddan avvalgi 2-ming yillikning 2-yarmida; vokallashgan yozuv (haqiqiy maʼnodagi H.-t.yo.) esa yunonlar tomonidan finikiy yozuvining oʻzlashtirilishi va unga unlilarni ifodalovchi qoʻshimcha belgi (harf)lar kiritilishi bilan miloddan avvalgi 1-ming yillikning boshlarida paydo boʻlgan. H.-t.yo. boshqa yozuv turlariga qaraganda juda koʻp afzalliklarga ega. chunonchi, boshqa yozuv turlari (mas, xitoy iyeroglifik yozuvi, yapon aralash yozuvi) yuzlab, minglab, hatto oʻn minglab belgilar bilan ish koʻrgani holda Harf-tovush yozuviyo.ga asoslangan alif-bolar bir necha oʻn belgi (harf)dan iborat boʻladi. Ayni paytda bu yozuv turi savodga oʻrganishda ham qator afzalliklarga, qulayliklarga ega.

H.-t.yo. boshqa yozuv turlaridan mutlaqo ajralgan, „sof“ holda mavjud boʻla olmaydi. Unda maʼlum maʼnoda ideografik-logografik, boʻgʻinli yozuvlarning ham baʼzi unsurlari uchraydi. Mas, Ya harf-belgisi 2 tovush (y + a)ni ifodalab, boʻgʻinni tashkil etsa, S harf-belgisi xalqaro miqyosda kimyo, matematika, fizika sohalaridagi alohida termiilar va tushunchalarning ramzi boʻlib xizmat qiladi&lt;ref&gt;(L.Fridri x I., Istoriya pisma, per. s nem., M., 1979; Reformatskiy A. A.. Vve-depiye v yazmkovsdemiye, M., 1998&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{no iwiki}}

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>pbcd7cnajf0tkwgmmcyf10p8zsun057</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nabijon Hasanov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>635671</id>
    <revision>
      <id>6269704</id>
      <parentid>6116579</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T19:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CitationAuditor</username>
        <id>145149</id>
      </contributor>
      <origin>6269704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3469" sha1="roazxoyoclejc8tv5xbd2bj5fq5akdb" xml:space="preserve">{{ism+familiya|Nabijon|Hasanov}}
{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Hasanov Nabijon Azimovich
| tasvir                   = 
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = &lt;!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --&gt;
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          = 1913
| tavallud_joyi            = {{TavalludJoyi|Samarqand}}, [[Samarqand viloyati (Rossiya imperiyasi)]]
| vafot_sanasi             = {{Vafot sanasi|1972|8|28}}
| vafot_joyi               = {{VafotJoyi|Toshkent}}, [[OʻzSSR]]
| fuqaroligi               =  
| taʼlimi                  =[[Oʻzbekiston konservatoriyasi]] (1951)

| kasbi                    =[[bastakor]], [[sozanda]]
| dini                     = [[Islom]]
| faoliyat_yillari         =
| asarlari                 =*Sallamno
*Aylanay
*Jafo qilma
*Ona Samarqand
*Gilos
| boʻyi                    =
| unvoni                   = {{Oʻzbekiston SSR xalq artisti|1967}} {{Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist|1950}}
| turmush_oʻrtogʻi         
| bolalari                 =
| otasi                    =
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              =
| veb-sayt                 = &lt;!-- {{URL|sayt havolasi}}--&gt;
| imzosi                   =
}}
'''Nabijon Azimovich Hasanov''' (1913, [[Samarqand]] – 1972.28.8, [[Toshkent]]) – oʻzbek bastakori va sozandasi (gʻijjak), [[Oʻzbekiston SSR xalq artisti]] (1968)&lt;ref&gt;[https://press.natlib.uz/ru/editions/85562 Pravda Vostoka]&lt;/ref&gt;. Dastlab, [[Tolib Sodiqov]]dan [[nay]] va [[gʻijjak]] chalishni, oʻrgangan. [[Andijon teatri]]da sozanda (1927—29), [[Samarqand teatri]]da sozanda (1930—32), musiqa rahbari (1932-35, 1938—39) va bosh dirijyor (1945—47), Oʻzbek davlat musiqali teatri (1936—37), Navoiy teatri xalq cholgʻu asboblari ansambli (1939—44)da musiqa rahbari, Oʻzbekiston radioqoʻmitasi xalq cholgʻu asboblari orkestrida konsertmeyster (1947—52, 1957—72), Oʻzbekiston davlat estradasi ashula va raqs ansamblida sozanda va badiiy rahbar (1952—55). H. „Gʻunchalar“ (Tolib Sodiqov bilan), „Oʻzbekiston qilichi“ ([[Mutavakkil Burhonov]], [[Toʻxtasin Jalilov]] va boshqalar bilan) kabi asarlarning mualliflaridan. Bastakorning isteʼdodi koʻproq ashula va qoʻshiqlarda namoyon boʻldi. Ayniqsa uning „Sallamno“, „Koʻrdim“, „Aylanay“, „Jafo qilma“ ashulalari, „Jona-jon oʻlkam“, „Ona Samarqand“, „Gilos“ kabi ommaviy va „Intizor“, „Gulchehralar“, „Charos“ kabi lirik qoʻshiqlari, yalla namunalari („Baxt yallasi“, „Yayra, goʻzal“ va hokazo) mashhur. Ayrim („Sallamno“ va boshqalar) asarlari „Nola“ kabi estrada guruhlari tomonidan yangicha talqin topgan.
==Unvonlari==
Nabijon Hasanov 1950-yilda „[[Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist]]“ faxriy unvoni bilan, 1967-yilda esa „[[Oʻzbekiston SSR xalq artisti]]“ unvoni bilan taqdirlangan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-aug-29-1972-2169162/ Nabijon Hasanovga] taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi

{{no iwiki}}
{{OʻzME}}
{{Uzbekistan-bio-stub}}
{{DEFAULTSORT:Hasanov, Nabijon}}

[[Turkum:1913-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik bastakorlar]]
[[Turkum:Sozandalar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha musiqachilar]]</text>
      <sha1>roazxoyoclejc8tv5xbd2bj5fq5akdb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269705</id>
      <parentid>6269704</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T19:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CitationAuditor</username>
        <id>145149</id>
      </contributor>
      <comment>/* Unvonlari */</comment>
      <origin>6269705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3444" sha1="7kbz7nqx3ka3ujh3c21spfh69glg30q" xml:space="preserve">{{ism+familiya|Nabijon|Hasanov}}
{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Hasanov Nabijon Azimovich
| tasvir                   = 
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = &lt;!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --&gt;
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          = 1913
| tavallud_joyi            = {{TavalludJoyi|Samarqand}}, [[Samarqand viloyati (Rossiya imperiyasi)]]
| vafot_sanasi             = {{Vafot sanasi|1972|8|28}}
| vafot_joyi               = {{VafotJoyi|Toshkent}}, [[OʻzSSR]]
| fuqaroligi               =  
| taʼlimi                  =[[Oʻzbekiston konservatoriyasi]] (1951)

| kasbi                    =[[bastakor]], [[sozanda]]
| dini                     = [[Islom]]
| faoliyat_yillari         =
| asarlari                 =*Sallamno
*Aylanay
*Jafo qilma
*Ona Samarqand
*Gilos
| boʻyi                    =
| unvoni                   = {{Oʻzbekiston SSR xalq artisti|1967}} {{Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist|1950}}
| turmush_oʻrtogʻi         
| bolalari                 =
| otasi                    =
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              =
| veb-sayt                 = &lt;!-- {{URL|sayt havolasi}}--&gt;
| imzosi                   =
}}
'''Nabijon Azimovich Hasanov''' (1913, [[Samarqand]] – 1972.28.8, [[Toshkent]]) – oʻzbek bastakori va sozandasi (gʻijjak), [[Oʻzbekiston SSR xalq artisti]] (1968)&lt;ref&gt;[https://press.natlib.uz/ru/editions/85562 Pravda Vostoka]&lt;/ref&gt;. Dastlab, [[Tolib Sodiqov]]dan [[nay]] va [[gʻijjak]] chalishni, oʻrgangan. [[Andijon teatri]]da sozanda (1927—29), [[Samarqand teatri]]da sozanda (1930—32), musiqa rahbari (1932-35, 1938—39) va bosh dirijyor (1945—47), Oʻzbek davlat musiqali teatri (1936—37), Navoiy teatri xalq cholgʻu asboblari ansambli (1939—44)da musiqa rahbari, Oʻzbekiston radioqoʻmitasi xalq cholgʻu asboblari orkestrida konsertmeyster (1947—52, 1957—72), Oʻzbekiston davlat estradasi ashula va raqs ansamblida sozanda va badiiy rahbar (1952—55). H. „Gʻunchalar“ (Tolib Sodiqov bilan), „Oʻzbekiston qilichi“ ([[Mutavakkil Burhonov]], [[Toʻxtasin Jalilov]] va boshqalar bilan) kabi asarlarning mualliflaridan. Bastakorning isteʼdodi koʻproq ashula va qoʻshiqlarda namoyon boʻldi. Ayniqsa uning „Sallamno“, „Koʻrdim“, „Aylanay“, „Jafo qilma“ ashulalari, „Jona-jon oʻlkam“, „Ona Samarqand“, „Gilos“ kabi ommaviy va „Intizor“, „Gulchehralar“, „Charos“ kabi lirik qoʻshiqlari, yalla namunalari („Baxt yallasi“, „Yayra, goʻzal“ va hokazo) mashhur. Ayrim („Sallamno“ va boshqalar) asarlari „Nola“ kabi estrada guruhlari tomonidan yangicha talqin topgan.
==Unvonlari==
Nabijon Hasanov 1950-yilda „[[Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist]]“ faxriy unvoni bilan, 1968-yilda esa „[[Oʻzbekiston SSR xalq artisti]]“ unvoni bilan taqdirlangan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://press.natlib.uz/ru/editions/104524 Nabijon Hasanovga taʼziyanoma], „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi

{{no iwiki}}
{{OʻzME}}
{{Uzbekistan-bio-stub}}
{{DEFAULTSORT:Hasanov, Nabijon}}

[[Turkum:1913-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik bastakorlar]]
[[Turkum:Sozandalar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha musiqachilar]]</text>
      <sha1>7kbz7nqx3ka3ujh3c21spfh69glg30q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Husnbuzar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>636859</id>
    <revision>
      <id>6269869</id>
      <parentid>5254229</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3467" sha1="1jafoc7xuriarc43xsy4fastrkc1rxk" xml:space="preserve">'''Husnbuzar''' — [[yogʻ bezlari]] faoliyatining buzilishi natijasida teriga turli xil toshmalar toshishi. Bir necha xil H. bor. Oddiy H. (yigit guli) koʻpincha yigit-qizlar balogʻatga yetish davrida yuz, koʻkrak va ensa terisida paydo boʻladi. Bu davrda yogʻ bezlari zoʻr berib ishlaydi. Yuz, koʻkrak va yelkalarda yogʻli seboreya alomatlari kuzatilib, teri yaltirab turadi, undagi mayda teshiklar kengayib, koʻzga tashlanadigan boʻlib qoladi, baʼzi yerlarda teri apelsin poʻstiga oʻxshab koʻrinadi. Shu teshiklarga va soch xaltachalariga yogʻ yigʻilib qolishi natijasida qora nuqtalar paydo boʻladi, ular sitilsa, yigʻilib qolgan yogʻ chuvalchangga oʻxshab buralib chiqadi. Agar shu yogʻga yiring paydo qiluvchi mikroblar tushsa, yalligʻlanish jarayoni rivojlanadi. Teri qiza-rib shishadi va sizlogʻich paydo boʻlib, kattalashadi, ogʻriydi, oʻrtasidan soch chiqib turadi, madda boylaydi, keyinchalik u yorilib, ichidan yiring chiqadi. Bora-bora oʻrnida qoramtir dogʻ qoldirib, yoʻqolib ketadi.

Baʼzan terining chuqur qavatida yogʻ yigʻilib, shish paydo boʻladi va yiring boylaydi, keyinchalik pishib yoriladi, oxiri chandiq hosil qilib, bitib ketadi. Erkaklarda koʻpincha yigʻilgan H. uchraydi va uzoq vaqt turadi, yalligʻlanish alomatlari uncha kuchli boʻlmaydi. U bir yerda bitib, boshqa yerdan chiqaveradi; 30—35 yoshda ancha kamayadi.

Yogʻ bezidan koʻplab ajralib chiqayotgan yogʻ teri yuzasiga chiqib ketolmay, bezning biron yerida yigʻilib qoladi. Shu bez yaqinidagi teri muguz qavatining hujayralari ham qoʻshilib, yogʻ bezi yoʻlini butunlay berkitib qoʻyadi va moshdek, baʼzan esa undan kattaroq oq tuguncha hosil qiladi, bu oq H. deb ataladi.

Oq H., odatda, yalligʻlanmaydi, kishiga azob bermaydi, faqat yuz hus-nini buzadi; u koʻpincha peshanada uch-raydi. Neft mahsulotlari va yonilgʻilar bilan ishlovchi ishchilar tirsagi-da, baʼzan terining boshqa ochiq jo-yida yogʻ bezlarining kovaklari ochiladigan teshiklarga neft, yonilgʻi, koʻmir changlari yigʻilib, yogʻ bezlari yoʻlini bekitib qoʻyadi va H. paydo qiladi. Bu kasbga aloqador H.dir.

Nerv sistemasi, ichki sekretsiya bezlari faoliyatining buzilishi, meʼdaichak kasalliklari tufayli ham H. toshishi mumkin.

Odatda H. qishda sovuqda koʻp toshadi; bunga sovuqda yogʻ qotib qolib, yogʻ bezlari kovaklaridan ravon chiqib ketolmasligi sabab boʻlishi mumkin.

Baʼzan H. toshishiga qazi, sur goʻsht, tuzlangan baliq, ikra, shokolad yeyish, shuningdek, qabziyat sabab boʻladi. H. toshishiga moyil kishilar mumkin qadar shu taomlardan parhez qilishlari zarur. Vrach maslahati bilan quyosh nurida toblanish, dengizda choʻmilish, sport bilan shugʻullanish, ochiq havoda sayr qilish, organizmni chiniqtirish H. toshishining oldini oladi.

Terini toʻgʻri parvarish qilish \am muhim ahamiyatga ega. Yalligʻlangan toshmalardagi qora nuqtalarni sitish yaramaydi, aks holda dard ulgʻayib ketadi. Vrach ruxsatisiz har xil kremlar surtmaslik kerak.
Husnbuzarni davolash:bir necha yo'llari mavjud,eng ishonchlilari : Stigaro radioto'lqini (vrach nazoratida),nurlantirish,bobuna qaynatmasi qoqio't maskasi (tabiiy),sirka maskasi, vrach korsatmasiga binoan,antibiotiklar,tabiiy antibiotiklar: aloe,qatiq,namatak va boshqa ko'plab giyohlar (asosan,yog' yo'qotadigan va kraxmalli) vositalari mavjud.


{{no iwiki|https://medart.by/blog/stati-o-lekarstvakh/top-sredstv-ot-pryshchey/=Husbuzarga qarshi 15 vositalar}}

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>1jafoc7xuriarc43xsy4fastrkc1rxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269870</id>
      <parentid>6269869</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3481" sha1="55ajth658d7wtrc9ko8df09i801fx9m" xml:space="preserve">'''Husnbuzar''' — [[yogʻ bezlari]] faoliyatining buzilishi natijasida teriga turli xil toshmalar toshishi. Bir necha xil H. bor. Oddiy H. (yigit guli) koʻpincha yigit-qizlar balogʻatga yetish davrida yuz, koʻkrak va ensa terisida paydo boʻladi. Bu davrda yogʻ bezlari zoʻr berib ishlaydi. Yuz, koʻkrak va yelkalarda yogʻli seboreya alomatlari kuzatilib, teri yaltirab turadi, undagi mayda teshiklar kengayib, koʻzga tashlanadigan boʻlib qoladi, baʼzi yerlarda teri apelsin poʻstiga oʻxshab koʻrinadi. Shu teshiklarga va soch xaltachalariga yogʻ yigʻilib qolishi natijasida qora nuqtalar paydo boʻladi, ular sitilsa, yigʻilib qolgan yogʻ chuvalchangga oʻxshab buralib chiqadi. Agar shu yogʻga yiring paydo qiluvchi mikroblar tushsa, yalligʻlanish jarayoni rivojlanadi. Teri qiza-rib shishadi va sizlogʻich paydo boʻlib, kattalashadi, ogʻriydi, oʻrtasidan soch chiqib turadi, madda boylaydi, keyinchalik u yorilib, ichidan yiring chiqadi. Bora-bora oʻrnida qoramtir dogʻ qoldirib, yoʻqolib ketadi.

Baʼzan terining chuqur qavatida yogʻ yigʻilib, shish paydo boʻladi va yiring boylaydi, keyinchalik pishib yoriladi, oxiri chandiq hosil qilib, bitib ketadi. Erkaklarda koʻpincha yigʻilgan H. uchraydi va uzoq vaqt turadi, yalligʻlanish alomatlari uncha kuchli boʻlmaydi. U bir yerda bitib, boshqa yerdan chiqaveradi; 30—35 yoshda ancha kamayadi.

Yogʻ bezidan koʻplab ajralib chiqayotgan yogʻ teri yuzasiga chiqib ketolmay, bezning biron yerida yigʻilib qoladi. Shu bez yaqinidagi teri muguz qavatining hujayralari ham qoʻshilib, yogʻ bezi yoʻlini butunlay berkitib qoʻyadi va moshdek, baʼzan esa undan kattaroq oq tuguncha hosil qiladi, bu oq H. deb ataladi.

Oq H., odatda, yalligʻlanmaydi, kishiga azob bermaydi, faqat yuz hus-nini buzadi; u koʻpincha peshanada uch-raydi. Neft mahsulotlari va yonilgʻilar bilan ishlovchi ishchilar tirsagi-da, baʼzan terining boshqa ochiq jo-yida yogʻ bezlarining kovaklari ochiladigan teshiklarga neft, yonilgʻi, koʻmir changlari yigʻilib, yogʻ bezlari yoʻlini bekitib qoʻyadi va H. paydo qiladi. Bu kasbga aloqador H.dir.

Nerv sistemasi, ichki sekretsiya bezlari faoliyatining buzilishi, meʼdaichak kasalliklari tufayli ham H. toshishi mumkin.

Odatda H. qishda sovuqda koʻp toshadi; bunga sovuqda yogʻ qotib qolib, yogʻ bezlari kovaklaridan ravon chiqib ketolmasligi sabab boʻlishi mumkin.

Baʼzan H. toshishiga qazi, sur goʻsht, tuzlangan baliq, ikra, shokolad yeyish, shuningdek, qabziyat sabab boʻladi. H. toshishiga moyil kishilar mumkin qadar shu taomlardan parhez qilishlari zarur. Vrach maslahati bilan quyosh nurida toblanish, dengizda choʻmilish, sport bilan shugʻullanish, ochiq havoda sayr qilish, organizmni chiniqtirish H. toshishining oldini oladi.

Terini toʻgʻri parvarish qilish \am muhim ahamiyatga ega. Yalligʻlangan toshmalardagi qora nuqtalarni sitish yaramaydi, aks holda dard ulgʻayib ketadi. Vrach ruxsatisiz har xil kremlar surtmaslik kerak.
Husnbuzarni davolash:bir necha yo'llari mavjud,eng ishonchlilari : Stigaro radioto'lqini (vrach nazoratida),nurlantirish,bobuna qaynatmasi qoqio't maskasi (tabiiy),sirka maskasi, vrach korsatmasiga binoan,antibiotiklar,tabiiy antibiotiklar: aloe,qatiq,namatak va boshqa ko'plab giyohlar (asosan,yog' yo'qotadigan va kraxmalli) vositalari mavjud.

== Manbalar ==

{{no iwiki|https://medart.by/blog/stati-o-lekarstvakh/top-sredstv-ot-pryshchey/=Husbuzarga qarshi 15 vositalar}}

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>55ajth658d7wtrc9ko8df09i801fx9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269871</id>
      <parentid>6269870</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* Manbalar */</comment>
      <origin>6269871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3493" sha1="44fjhwntl1j7e96aawdw0r5kno1wfal" xml:space="preserve">'''Husnbuzar''' — [[yogʻ bezlari]] faoliyatining buzilishi natijasida teriga turli xil toshmalar toshishi. Bir necha xil H. bor. Oddiy H. (yigit guli) koʻpincha yigit-qizlar balogʻatga yetish davrida yuz, koʻkrak va ensa terisida paydo boʻladi. Bu davrda yogʻ bezlari zoʻr berib ishlaydi. Yuz, koʻkrak va yelkalarda yogʻli seboreya alomatlari kuzatilib, teri yaltirab turadi, undagi mayda teshiklar kengayib, koʻzga tashlanadigan boʻlib qoladi, baʼzi yerlarda teri apelsin poʻstiga oʻxshab koʻrinadi. Shu teshiklarga va soch xaltachalariga yogʻ yigʻilib qolishi natijasida qora nuqtalar paydo boʻladi, ular sitilsa, yigʻilib qolgan yogʻ chuvalchangga oʻxshab buralib chiqadi. Agar shu yogʻga yiring paydo qiluvchi mikroblar tushsa, yalligʻlanish jarayoni rivojlanadi. Teri qiza-rib shishadi va sizlogʻich paydo boʻlib, kattalashadi, ogʻriydi, oʻrtasidan soch chiqib turadi, madda boylaydi, keyinchalik u yorilib, ichidan yiring chiqadi. Bora-bora oʻrnida qoramtir dogʻ qoldirib, yoʻqolib ketadi.

Baʼzan terining chuqur qavatida yogʻ yigʻilib, shish paydo boʻladi va yiring boylaydi, keyinchalik pishib yoriladi, oxiri chandiq hosil qilib, bitib ketadi. Erkaklarda koʻpincha yigʻilgan H. uchraydi va uzoq vaqt turadi, yalligʻlanish alomatlari uncha kuchli boʻlmaydi. U bir yerda bitib, boshqa yerdan chiqaveradi; 30—35 yoshda ancha kamayadi.

Yogʻ bezidan koʻplab ajralib chiqayotgan yogʻ teri yuzasiga chiqib ketolmay, bezning biron yerida yigʻilib qoladi. Shu bez yaqinidagi teri muguz qavatining hujayralari ham qoʻshilib, yogʻ bezi yoʻlini butunlay berkitib qoʻyadi va moshdek, baʼzan esa undan kattaroq oq tuguncha hosil qiladi, bu oq H. deb ataladi.

Oq H., odatda, yalligʻlanmaydi, kishiga azob bermaydi, faqat yuz hus-nini buzadi; u koʻpincha peshanada uch-raydi. Neft mahsulotlari va yonilgʻilar bilan ishlovchi ishchilar tirsagi-da, baʼzan terining boshqa ochiq jo-yida yogʻ bezlarining kovaklari ochiladigan teshiklarga neft, yonilgʻi, koʻmir changlari yigʻilib, yogʻ bezlari yoʻlini bekitib qoʻyadi va H. paydo qiladi. Bu kasbga aloqador H.dir.

Nerv sistemasi, ichki sekretsiya bezlari faoliyatining buzilishi, meʼdaichak kasalliklari tufayli ham H. toshishi mumkin.

Odatda H. qishda sovuqda koʻp toshadi; bunga sovuqda yogʻ qotib qolib, yogʻ bezlari kovaklaridan ravon chiqib ketolmasligi sabab boʻlishi mumkin.

Baʼzan H. toshishiga qazi, sur goʻsht, tuzlangan baliq, ikra, shokolad yeyish, shuningdek, qabziyat sabab boʻladi. H. toshishiga moyil kishilar mumkin qadar shu taomlardan parhez qilishlari zarur. Vrach maslahati bilan quyosh nurida toblanish, dengizda choʻmilish, sport bilan shugʻullanish, ochiq havoda sayr qilish, organizmni chiniqtirish H. toshishining oldini oladi.

Terini toʻgʻri parvarish qilish \am muhim ahamiyatga ega. Yalligʻlangan toshmalardagi qora nuqtalarni sitish yaramaydi, aks holda dard ulgʻayib ketadi. Vrach ruxsatisiz har xil kremlar surtmaslik kerak.
Husnbuzarni davolash:bir necha yo'llari mavjud,eng ishonchlilari : Stigaro radioto'lqini (vrach nazoratida),nurlantirish,bobuna qaynatmasi qoqio't maskasi (tabiiy),sirka maskasi, vrach korsatmasiga binoan,antibiotiklar,tabiiy antibiotiklar: aloe,qatiq,namatak va boshqa ko'plab giyohlar (asosan,yog' yo'qotadigan va kraxmalli) vositalari mavjud.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{no iwiki|https://medart.by/blog/stati-o-lekarstvakh/top-sredstv-ot-pryshchey/=Husbuzarga qarshi 15 vositalar}}

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>44fjhwntl1j7e96aawdw0r5kno1wfal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dravid tillari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>637491</id>
    <revision>
      <id>6269576</id>
      <parentid>6136885</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6269576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3743" sha1="lsszozqgkyfejeyh0sb8k42naltk1h2" xml:space="preserve">[[Fayl:Dravidian map.svg|thumb|256x256px|Dravid tillari]]
'''Dravid tillari''' - [[Hindiston yarim oroli]] va unga qoʻshni hududlardagi tillar oilasi. Asosan Hindistonning janubiy shtatlarida, shuningdek, [[Pokiston]], Janubiy [[Afgʻoniston|Afg'oniston]], Sharqiy Eron (braxui tili)da, qisman [[Shri Lanka]], Janubiy Sharqiy Osiyo mamlakatlari, Hind va Tinch okeanlar orollarida va Janubiy Afrikada tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 210 mln. kishidan ortiq boʻlib (oʻtgan asr oxirlari), ularning 95%i atigi 4 tilda gaplashadi telugu (shri andhra) tilida 75 mln.dan, tamil tili 65 mln.dan ortiq, [[Malayalam|malayalam tili]] 40 mln.ga yaqin, kannada (yoki kannara) tilida 35 mln.dan ortiqroq kishi. Ushbu tillar tegishli ravishda [[Andhra Pradesh]], [[Tamilnad]] (Madras), [[Kerala]], Maysur shtatlarining rasmiy tillaridir. Dravid tillarining boshqa til oilalari bilan genetik aloqalari aniq emas. Ingliz olimi R. Kolduell taxminiga koʻra, bu tillarning [[ural tillari]] bilan yaqin qarindoshligi bor.

Dravid tillarining genetik taspifi toʻliq ishlab chiqilmagan. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr — &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr ning 1-yarmida R.Kodduell va norveg olimi S.Konovlar tasnifi buyicha Dravid tillari 3 ta: jan., markaziy va shim. guruhlarga, hind olimi B. Krishnamurti tasni-figa koʻra 2 guruhga ajratilali. Rus olimi M.S.Andronov esa Dravid tillarini quyidagi 7 guruhga ajratadi: shim.-gʻarbiy (Hindiston hududidan tashqarida tarqalgan braxui yoki bragui tili), shim.-sharqiy (gurukh. malto), markaziy (kolamy, parji. nayki, gadaba), gondvana (gondi, konda, pengo, manda, kup, kuvi), jan.-sharqiy (te-lugu), jan.garbiy (tulu, koraga, bellari) va jan. ([[Tamil tili|tamil]], [[malayalam]], [[Kannada tili|kan-nada]], toda, kota, kodagu va boshqalar).

Dravid tillari fonetik tizimida qisqa va choʻziq unlidar (5 juft) farqlanadi, turli sifatlarga ega boʻlgan 18 undosh mavjud; soʻz boshi va oxirida odatda un-lilar va baʼzi undoshlargina kela oladi, soʻz oʻrtasidagi noqulay tovush qoʻshilmalari eliziya, assimilyatsiya kabi fonetik hodisalar, evfonik tovush va boʻginlar yordamida bartaraf etiladi; fopematik urgu mavjud emas. Morfologiya sohasida suffiksal ag-glyutinatsiya ustuvorlik qiladi; asl dravidiy oʻzaklar bir bugʻiplidir; morfemalar zapjirida oʻrtacha 3—4 tadan maksimal 9—10 tagacha morfema boʻlishi mumkigg. Otlarda son (birlik va koʻplik), kslishik (turli tillarda 4—5 tadan 10—11 tagacha shaklga ega), jins (baʼzi gillarda 2 ta, baʼzilarida 3 ga) kategoriyalariga ega. Sifatlar aksar hollarda oʻzgarmas shaklli boʻlib, ulardagi belgi darajalari sintaktik usulda ifodalanadi. Feʼllarda oʻtimli va oʻtimsiz, boʻlishli va boʻlishsiz shakllar farqlapadi; zamogg, mayd, shaxs va son katsgoriyalariiiggg uziga xos soʻz oʻzgartiruvchi qoʻshimchalari bor, nisbatlar farqlanmaydi. Yorlamchi yeoʻzlar genetik jihatdan mustaqil soʻzlar bilan oʻzaro aloqadordir. Asosiy soʻz yasash uyeullari suffiksatsiya va soʻz qoʻshishdir. Dravid tillari sintaksisi ularga oʻxshagn qurilishga ega boʻlgan boshqa tillar ([[turkiy tillar]], [[moʻgʻul tillari]] va boshqalar) sintaksnsi bilan koʻplab umumiy tipologpk belgilarga ega.

Dravid tillaridan telugu, tamil, malayalam, kapnada va tulu tillari brahmittx jan. shakllari asosida, braxui tili esa arab grafikasi asosida yaratilgan yozuvdap foylalanadi, boshqa Dravid tillari oʻz yozuviga ega emas.

== Adabiyot ==
* Zo1’raf G.A., Yazmki Ipdii, pakiszapa, Seilona i Nspala, M., 1960: And-roiov M.S., Drapiliyskiye yazmki, M., 1965; Anlropov M.S., Sravpiteliaya grammatika dravidiyskix yaznkov, M., 1978. Abduvahob Madvaliyev.

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

{{chala}}

[[Turkum:Tillar]]
[[Turkum:Hindiston madaniyati]]</text>
      <sha1>lsszozqgkyfejeyh0sb8k42naltk1h2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269577</id>
      <parentid>6269576</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3744" sha1="j32nyaax542m7ypmffta7g8j5xnpxmt" xml:space="preserve">[[Fayl:Dravidian map.svg|thumb|256x256px|Dravid tillari]]

'''Dravid tillari''' - [[Hindiston yarim oroli]] va unga qoʻshni hududlardagi tillar oilasi. Asosan Hindistonning janubiy shtatlarida, shuningdek, [[Pokiston]], Janubiy [[Afgʻoniston|Afg'oniston]], Sharqiy Eron (braxui tili)da, qisman [[Shri Lanka]], Janubiy Sharqiy Osiyo mamlakatlari, Hind va Tinch okeanlar orollarida va Janubiy Afrikada tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 210 mln. kishidan ortiq boʻlib (oʻtgan asr oxirlari), ularning 95%i atigi 4 tilda gaplashadi telugu (shri andhra) tilida 75 mln.dan, tamil tili 65 mln.dan ortiq, [[Malayalam|malayalam tili]] 40 mln.ga yaqin, kannada (yoki kannara) tilida 35 mln.dan ortiqroq kishi. Ushbu tillar tegishli ravishda [[Andhra Pradesh]], [[Tamilnad]] (Madras), [[Kerala]], Maysur shtatlarining rasmiy tillaridir. Dravid tillarining boshqa til oilalari bilan genetik aloqalari aniq emas. Ingliz olimi R. Kolduell taxminiga koʻra, bu tillarning [[ural tillari]] bilan yaqin qarindoshligi bor.

Dravid tillarining genetik taspifi toʻliq ishlab chiqilmagan. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr — &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr ning 1-yarmida R.Kodduell va norveg olimi S.Konovlar tasnifi buyicha Dravid tillari 3 ta: jan., markaziy va shim. guruhlarga, hind olimi B. Krishnamurti tasni-figa koʻra 2 guruhga ajratilali. Rus olimi M.S.Andronov esa Dravid tillarini quyidagi 7 guruhga ajratadi: shim.-gʻarbiy (Hindiston hududidan tashqarida tarqalgan braxui yoki bragui tili), shim.-sharqiy (gurukh. malto), markaziy (kolamy, parji. nayki, gadaba), gondvana (gondi, konda, pengo, manda, kup, kuvi), jan.-sharqiy (te-lugu), jan.garbiy (tulu, koraga, bellari) va jan. ([[Tamil tili|tamil]], [[malayalam]], [[Kannada tili|kan-nada]], toda, kota, kodagu va boshqalar).

Dravid tillari fonetik tizimida qisqa va choʻziq unlidar (5 juft) farqlanadi, turli sifatlarga ega boʻlgan 18 undosh mavjud; soʻz boshi va oxirida odatda un-lilar va baʼzi undoshlargina kela oladi, soʻz oʻrtasidagi noqulay tovush qoʻshilmalari eliziya, assimilyatsiya kabi fonetik hodisalar, evfonik tovush va boʻginlar yordamida bartaraf etiladi; fopematik urgu mavjud emas. Morfologiya sohasida suffiksal ag-glyutinatsiya ustuvorlik qiladi; asl dravidiy oʻzaklar bir bugʻiplidir; morfemalar zapjirida oʻrtacha 3—4 tadan maksimal 9—10 tagacha morfema boʻlishi mumkigg. Otlarda son (birlik va koʻplik), kslishik (turli tillarda 4—5 tadan 10—11 tagacha shaklga ega), jins (baʼzi gillarda 2 ta, baʼzilarida 3 ga) kategoriyalariga ega. Sifatlar aksar hollarda oʻzgarmas shaklli boʻlib, ulardagi belgi darajalari sintaktik usulda ifodalanadi. Feʼllarda oʻtimli va oʻtimsiz, boʻlishli va boʻlishsiz shakllar farqlapadi; zamogg, mayd, shaxs va son katsgoriyalariiiggg uziga xos soʻz oʻzgartiruvchi qoʻshimchalari bor, nisbatlar farqlanmaydi. Yorlamchi yeoʻzlar genetik jihatdan mustaqil soʻzlar bilan oʻzaro aloqadordir. Asosiy soʻz yasash uyeullari suffiksatsiya va soʻz qoʻshishdir. Dravid tillari sintaksisi ularga oʻxshagn qurilishga ega boʻlgan boshqa tillar ([[turkiy tillar]], [[moʻgʻul tillari]] va boshqalar) sintaksnsi bilan koʻplab umumiy tipologpk belgilarga ega.

Dravid tillaridan telugu, tamil, malayalam, kapnada va tulu tillari brahmittx jan. shakllari asosida, braxui tili esa arab grafikasi asosida yaratilgan yozuvdap foylalanadi, boshqa Dravid tillari oʻz yozuviga ega emas.

== Adabiyot ==
* Zo1’raf G.A., Yazmki Ipdii, pakiszapa, Seilona i Nspala, M., 1960: And-roiov M.S., Drapiliyskiye yazmki, M., 1965; Anlropov M.S., Sravpiteliaya grammatika dravidiyskix yaznkov, M., 1978. Abduvahob Madvaliyev.

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

{{chala}}

[[Turkum:Tillar]]
[[Turkum:Hindiston madaniyati]]</text>
      <sha1>j32nyaax542m7ypmffta7g8j5xnpxmt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269578</id>
      <parentid>6269577</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3759" sha1="o921kmyxpm7x11jmujxxdyoshyvj53k" xml:space="preserve">[[Fayl:Dravidian map.svg|thumb|256x256px|Dravid tillari]]

'''Dravid tillari''' - [[Hindiston yarim oroli]] va unga qoʻshni hududlardagi tillar oilasi. Asosan Hindistonning janubiy shtatlarida, shuningdek, [[Pokiston]], Janubiy [[Afgʻoniston|Afg'oniston]], Sharqiy Eron (braxui tili)da, qisman [[Shri Lanka]], Janubiy Sharqiy Osiyo mamlakatlari, Hind va Tinch okeanlar orollarida va Janubiy Afrikada tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 210 mln. kishidan ortiq boʻlib (oʻtgan asr oxirlari), ularning 95%i atigi 4 tilda gaplashadi telugu (shri andhra) tilida 75 mln.dan, tamil tili 65 mln.dan ortiq, [[Malayalam|malayalam tili]] 40 mln.ga yaqin, kannada (yoki kannara) tilida 35 mln.dan ortiqroq kishi. Ushbu tillar tegishli ravishda [[Andhra Pradesh]], [[Tamilnad]] (Madras), [[Kerala]], Maysur shtatlarining rasmiy tillaridir. Dravid tillarining boshqa til oilalari bilan genetik aloqalari aniq emas. Ingliz olimi R. Kolduell taxminiga koʻra, bu tillarning [[ural tillari]] bilan yaqin qarindoshligi bor.

Dravid tillarining genetik taspifi toʻliq ishlab chiqilmagan. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr — &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr ning 1-yarmida R.Kodduell va norveg olimi S.Konovlar tasnifi buyicha Dravid tillari 3 ta: jan., markaziy va shim. guruhlarga, hind olimi B. Krishnamurti tasni-figa koʻra 2 guruhga ajratilali. Rus olimi M.S.Andronov esa Dravid tillarini quyidagi 7 guruhga ajratadi: shim.-gʻarbiy (Hindiston hududidan tashqarida tarqalgan braxui yoki bragui tili), shim.-sharqiy (gurukh. malto), markaziy (kolamy, parji. nayki, gadaba), gondvana (gondi, konda, pengo, manda, kup, kuvi), jan.-sharqiy (te-lugu), jan.garbiy (tulu, koraga, bellari) va jan. ([[Tamil tili|tamil]], [[malayalam]], [[Kannada tili|kan-nada]], toda, kota, kodagu va boshqalar).

Dravid tillari fonetik tizimida qisqa va choʻziq unlidar (5 juft) farqlanadi, turli sifatlarga ega boʻlgan 18 undosh mavjud; soʻz boshi va oxirida odatda un-lilar va baʼzi undoshlargina kela oladi, soʻz oʻrtasidagi noqulay tovush qoʻshilmalari eliziya, assimilyatsiya kabi fonetik hodisalar, evfonik tovush va boʻginlar yordamida bartaraf etiladi; fopematik urgu mavjud emas. Morfologiya sohasida suffiksal ag-glyutinatsiya ustuvorlik qiladi; asl dravidiy oʻzaklar bir bugʻiplidir; morfemalar zapjirida oʻrtacha 3—4 tadan maksimal 9—10 tagacha morfema boʻlishi mumkigg. Otlarda son (birlik va koʻplik), kslishik (turli tillarda 4—5 tadan 10—11 tagacha shaklga ega), jins (baʼzi gillarda 2 ta, baʼzilarida 3 ga) kategoriyalariga ega. Sifatlar aksar hollarda oʻzgarmas shaklli boʻlib, ulardagi belgi darajalari sintaktik usulda ifodalanadi. Feʼllarda oʻtimli va oʻtimsiz, boʻlishli va boʻlishsiz shakllar farqlapadi; zamogg, mayd, shaxs va son katsgoriyalariiiggg uziga xos soʻz oʻzgartiruvchi qoʻshimchalari bor, nisbatlar farqlanmaydi. Yorlamchi yeoʻzlar genetik jihatdan mustaqil soʻzlar bilan oʻzaro aloqadordir. Asosiy soʻz yasash uyeullari suffiksatsiya va soʻz qoʻshishdir. Dravid tillari sintaksisi ularga oʻxshagn qurilishga ega boʻlgan boshqa tillar ([[turkiy tillar]], [[moʻgʻul tillari]] va boshqalar) sintaksnsi bilan koʻplab umumiy tipologpk belgilarga ega.

Dravid tillaridan telugu, tamil, malayalam, kapnada va tulu tillari brahmittx jan. shakllari asosida, braxui tili esa arab grafikasi asosida yaratilgan yozuvdap foylalanadi, boshqa Dravid tillari oʻz yozuviga ega emas.

== Manbalar ==
== Adabiyot ==
* Zo1’raf G.A., Yazmki Ipdii, pakiszapa, Seilona i Nspala, M., 1960: And-roiov M.S., Drapiliyskiye yazmki, M., 1965; Anlropov M.S., Sravpiteliaya grammatika dravidiyskix yaznkov, M., 1978. Abduvahob Madvaliyev.

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

{{chala}}

[[Turkum:Tillar]]
[[Turkum:Hindiston madaniyati]]</text>
      <sha1>o921kmyxpm7x11jmujxxdyoshyvj53k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269579</id>
      <parentid>6269578</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:47:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3773" sha1="c4bo8p6k2apmwuab7oq759ty8ghwhpw" xml:space="preserve">[[Fayl:Dravidian map.svg|thumb|256x256px|Dravid tillari]]

'''Dravid tillari''' - [[Hindiston yarim oroli]] va unga qoʻshni hududlardagi tillar oilasi. Asosan Hindistonning janubiy shtatlarida, shuningdek, [[Pokiston]], Janubiy [[Afgʻoniston|Afg'oniston]], Sharqiy Eron (braxui tili)da, qisman [[Shri Lanka]], Janubiy Sharqiy Osiyo mamlakatlari, Hind va Tinch okeanlar orollarida va Janubiy Afrikada tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 210 mln. kishidan ortiq boʻlib (oʻtgan asr oxirlari), ularning 95%i atigi 4 tilda gaplashadi telugu (shri andhra) tilida 75 mln.dan, tamil tili 65 mln.dan ortiq, [[Malayalam|malayalam tili]] 40 mln.ga yaqin, kannada (yoki kannara) tilida 35 mln.dan ortiqroq kishi. Ushbu tillar tegishli ravishda [[Andhra Pradesh]], [[Tamilnad]] (Madras), [[Kerala]], Maysur shtatlarining rasmiy tillaridir. Dravid tillarining boshqa til oilalari bilan genetik aloqalari aniq emas. Ingliz olimi R. Kolduell taxminiga koʻra, bu tillarning [[ural tillari]] bilan yaqin qarindoshligi bor.

Dravid tillarining genetik taspifi toʻliq ishlab chiqilmagan. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr — &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr ning 1-yarmida R.Kodduell va norveg olimi S.Konovlar tasnifi buyicha Dravid tillari 3 ta: jan., markaziy va shim. guruhlarga, hind olimi B. Krishnamurti tasni-figa koʻra 2 guruhga ajratilali. Rus olimi M.S.Andronov esa Dravid tillarini quyidagi 7 guruhga ajratadi: shim.-gʻarbiy (Hindiston hududidan tashqarida tarqalgan braxui yoki bragui tili), shim.-sharqiy (gurukh. malto), markaziy (kolamy, parji. nayki, gadaba), gondvana (gondi, konda, pengo, manda, kup, kuvi), jan.-sharqiy (te-lugu), jan.garbiy (tulu, koraga, bellari) va jan. ([[Tamil tili|tamil]], [[malayalam]], [[Kannada tili|kan-nada]], toda, kota, kodagu va boshqalar).

Dravid tillari fonetik tizimida qisqa va choʻziq unlidar (5 juft) farqlanadi, turli sifatlarga ega boʻlgan 18 undosh mavjud; soʻz boshi va oxirida odatda un-lilar va baʼzi undoshlargina kela oladi, soʻz oʻrtasidagi noqulay tovush qoʻshilmalari eliziya, assimilyatsiya kabi fonetik hodisalar, evfonik tovush va boʻginlar yordamida bartaraf etiladi; fopematik urgu mavjud emas. Morfologiya sohasida suffiksal ag-glyutinatsiya ustuvorlik qiladi; asl dravidiy oʻzaklar bir bugʻiplidir; morfemalar zapjirida oʻrtacha 3—4 tadan maksimal 9—10 tagacha morfema boʻlishi mumkigg. Otlarda son (birlik va koʻplik), kslishik (turli tillarda 4—5 tadan 10—11 tagacha shaklga ega), jins (baʼzi gillarda 2 ta, baʼzilarida 3 ga) kategoriyalariga ega. Sifatlar aksar hollarda oʻzgarmas shaklli boʻlib, ulardagi belgi darajalari sintaktik usulda ifodalanadi. Feʼllarda oʻtimli va oʻtimsiz, boʻlishli va boʻlishsiz shakllar farqlapadi; zamogg, mayd, shaxs va son katsgoriyalariiiggg uziga xos soʻz oʻzgartiruvchi qoʻshimchalari bor, nisbatlar farqlanmaydi. Yorlamchi yeoʻzlar genetik jihatdan mustaqil soʻzlar bilan oʻzaro aloqadordir. Asosiy soʻz yasash uyeullari suffiksatsiya va soʻz qoʻshishdir. Dravid tillari sintaksisi ularga oʻxshagn qurilishga ega boʻlgan boshqa tillar ([[turkiy tillar]], [[moʻgʻul tillari]] va boshqalar) sintaksnsi bilan koʻplab umumiy tipologpk belgilarga ega.

Dravid tillaridan telugu, tamil, malayalam, kapnada va tulu tillari brahmittx jan. shakllari asosida, braxui tili esa arab grafikasi asosida yaratilgan yozuvdap foylalanadi, boshqa Dravid tillari oʻz yozuviga ega emas.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyot ==
* Zo1’raf G.A., Yazmki Ipdii, pakiszapa, Seilona i Nspala, M., 1960: And-roiov M.S., Drapiliyskiye yazmki, M., 1965; Anlropov M.S., Sravpiteliaya grammatika dravidiyskix yaznkov, M., 1978. Abduvahob Madvaliyev.

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

{{chala}}

[[Turkum:Tillar]]
[[Turkum:Hindiston madaniyati]]</text>
      <sha1>c4bo8p6k2apmwuab7oq759ty8ghwhpw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269583</id>
      <parentid>6269579</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3774" sha1="buvzmufjzp7p7ak61g7b5tdfsit5v23" xml:space="preserve">[[Fayl:Dravidian map.svg|thumb|256x256px|Dravid tillari]]

'''Dravid tillari''' - [[Hindiston yarim oroli]] va unga qoʻshni hududlardagi tillar oilasi. Asosan, Hindistonning janubiy shtatlarida, shuningdek, [[Pokiston]], Janubiy [[Afgʻoniston|Afg'oniston]], Sharqiy Eron (braxui tili)da, qisman [[Shri Lanka]], Janubiy Sharqiy Osiyo mamlakatlari, Hind va Tinch okeanlar orollarida va Janubiy Afrikada tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 210 mln. kishidan ortiq boʻlib (oʻtgan asr oxirlari), ularning 95%i atigi 4 tilda gaplashadi telugu (shri andhra) tilida 75 mln.dan, tamil tili 65 mln.dan ortiq, [[Malayalam|malayalam tili]] 40 mln.ga yaqin, kannada (yoki kannara) tilida 35 mln.dan ortiqroq kishi. Ushbu tillar tegishli ravishda [[Andhra Pradesh]], [[Tamilnad]] (Madras), [[Kerala]], Maysur shtatlarining rasmiy tillaridir. Dravid tillarining boshqa til oilalari bilan genetik aloqalari aniq emas. Ingliz olimi R. Kolduell taxminiga koʻra, bu tillarning [[ural tillari]] bilan yaqin qarindoshligi bor.

Dravid tillarining genetik taspifi toʻliq ishlab chiqilmagan. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr — &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr ning 1-yarmida R.Kodduell va norveg olimi S.Konovlar tasnifi buyicha Dravid tillari 3 ta: jan., markaziy va shim. guruhlarga, hind olimi B. Krishnamurti tasni-figa koʻra 2 guruhga ajratilali. Rus olimi M.S.Andronov esa Dravid tillarini quyidagi 7 guruhga ajratadi: shim.-gʻarbiy (Hindiston hududidan tashqarida tarqalgan braxui yoki bragui tili), shim.-sharqiy (gurukh. malto), markaziy (kolamy, parji. nayki, gadaba), gondvana (gondi, konda, pengo, manda, kup, kuvi), jan.-sharqiy (te-lugu), jan.garbiy (tulu, koraga, bellari) va jan. ([[Tamil tili|tamil]], [[malayalam]], [[Kannada tili|kan-nada]], toda, kota, kodagu va boshqalar).

Dravid tillari fonetik tizimida qisqa va choʻziq unlidar (5 juft) farqlanadi, turli sifatlarga ega boʻlgan 18 undosh mavjud; soʻz boshi va oxirida odatda un-lilar va baʼzi undoshlargina kela oladi, soʻz oʻrtasidagi noqulay tovush qoʻshilmalari eliziya, assimilyatsiya kabi fonetik hodisalar, evfonik tovush va boʻginlar yordamida bartaraf etiladi; fopematik urgu mavjud emas. Morfologiya sohasida suffiksal ag-glyutinatsiya ustuvorlik qiladi; asl dravidiy oʻzaklar bir bugʻiplidir; morfemalar zapjirida oʻrtacha 3—4 tadan maksimal 9—10 tagacha morfema boʻlishi mumkigg. Otlarda son (birlik va koʻplik), kslishik (turli tillarda 4—5 tadan 10—11 tagacha shaklga ega), jins (baʼzi gillarda 2 ta, baʼzilarida 3 ga) kategoriyalariga ega. Sifatlar aksar hollarda oʻzgarmas shaklli boʻlib, ulardagi belgi darajalari sintaktik usulda ifodalanadi. Feʼllarda oʻtimli va oʻtimsiz, boʻlishli va boʻlishsiz shakllar farqlapadi; zamogg, mayd, shaxs va son katsgoriyalariiiggg uziga xos soʻz oʻzgartiruvchi qoʻshimchalari bor, nisbatlar farqlanmaydi. Yorlamchi yeoʻzlar genetik jihatdan mustaqil soʻzlar bilan oʻzaro aloqadordir. Asosiy soʻz yasash uyeullari suffiksatsiya va soʻz qoʻshishdir. Dravid tillari sintaksisi ularga oʻxshagn qurilishga ega boʻlgan boshqa tillar ([[turkiy tillar]], [[moʻgʻul tillari]] va boshqalar) sintaksnsi bilan koʻplab umumiy tipologpk belgilarga ega.

Dravid tillaridan telugu, tamil, malayalam, kapnada va tulu tillari brahmittx jan. shakllari asosida, braxui tili esa arab grafikasi asosida yaratilgan yozuvdap foylalanadi, boshqa Dravid tillari oʻz yozuviga ega emas.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyot ==
* Zo1’raf G.A., Yazmki Ipdii, pakiszapa, Seilona i Nspala, M., 1960: And-roiov M.S., Drapiliyskiye yazmki, M., 1965; Anlropov M.S., Sravpiteliaya grammatika dravidiyskix yaznkov, M., 1978. Abduvahob Madvaliyev.

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

{{chala}}

[[Turkum:Tillar]]
[[Turkum:Hindiston madaniyati]]</text>
      <sha1>buvzmufjzp7p7ak61g7b5tdfsit5v23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdulla Sagitov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>637977</id>
    <revision>
      <id>6270158</id>
      <parentid>6103156</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:20:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Realuservip</username>
        <id>306813</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6270158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="enesepmktdfbiz98gj0d95l4khzu5lq" xml:space="preserve">'''Abdulla Kiyamovich Sagitov''' (1918, Ulyanov viloyati) — biolog olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1977), biologiya fanlari doktori (1966), professor (1968). Oʻzbekiston Davlat universiteti (SamDU)ni tugatgan (1941). urush qatnashchisi (1941—45). SamDU biologiya fakulteti zoologiya kafedrasida assistent (1948—50), dotsent (1950-68), professor (1968), mudir, fakultet dekani (1945—2001). Umurtqali hayvonlarni muhofaza qilish, qushlarning nerv sistemasi va eshitish organlarining solishtirma anatomiyasi ustida ilmiy ish olib borgan. 4 jildli &quot;Oʻzbekiston qushlari&quot; va &quot;Oʻzbekistonning Qizil kitobi&quot; bosh muharriri. Oʻzbekiston ornitologlar jamiyati prezidenti (1951—1992).

{{no iwiki}}

{{OʻzME}}

{{DEFAULTSORT:Sagitov, Abdulla}}


{{chala}}

[[Turkum:1918-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Biologiya fanlari doktorlari]]</text>
      <sha1>enesepmktdfbiz98gj0d95l4khzu5lq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oʻzbek urugʻlari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>651750</id>
    <revision>
      <id>6270033</id>
      <parentid>6206120</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49614-73</username>
        <id>306773</id>
      </contributor>
      <comment>/* Roʻyhat[6] */ yaxshi</comment>
      <origin>6270033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18769" sha1="flq8jjnjduhetcbf85shpqix97p8t2o" xml:space="preserve">[[Fayl:A heavily armed Uzbek, Safavid Iran, mid 16th century.jpg| thumb|Birinchi varsiya boʻyicha oʻzbek askarining portreti, 1557—1564 yillar,  Eron&lt;ref&gt;[http://www.christies.com/LotFinder/lot_details.aspx?intObjectID=5358801 A HEAVILY ARMED UZBEK. SAFAVID IRAN, MID 16TH CENTURY]&lt;/ref&gt;]]
Oʻzbek boduni tarkibiga kiruvchi turk urugʻlar nafaqat Oʻzbekiston hududida, balki butun Oʻrta Osiyo hududlarida tarqalgan. Urugʻlariga moʻgʻullar istilosidan oldingi va istilo davrida, shuningdek [[shayboniylar]] davrida ham kelgan etnik guruhlar ham kiradi&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Oʻzbek urugʻlari |url=https://qulnoma.wordpress.com/2010/07/05/o%E2%80%99zbek-urug%E2%80%98lari-e-tarix-uz/ |access-date=2014-12-14 |archivedate=2014-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141223130051/https://qulnoma.wordpress.com/2010/07/05/o%E2%80%99zbek-urug%E2%80%98lari-e-tarix-uz/ }}&lt;/ref&gt;. Shu bilan birga, Oʻrta Osiyoda qadimdan yashab kelayotgan chigʻil, yagʻmo, usun, tuxsi, xalach va boshqa turkiy etnik guruhlar ham oʻzbek ulusi tarkibiga kirgan&lt;ref&gt;Sultanov T. Kochevie plemena Priaralya v XV—XVII vv.// Voprosi etnicheskoy i sotsialnoy istorii. M., 1982&lt;/ref&gt;.

Oʻrta Osiyo xalqlarining XX asr 2-yarmi – XX asr boshlaridagi tarixiy taqdiri va taraqqiyot bosqichlari chor Rossiyasining mustamlakachiligi davri bilan bogʻliq. Keyinchalik mintaqada Sovet hokimiyatining oʻrnatilishi bilan Oʻrta Osiyoda milliy-hududiy chegaralanish oʻtkazilib, 5 ta milliy respublikalar tashkil etildi. Shu bilan shakllangan elatlar taraqqiy etayotgan tarixiy makon sunʼiy ravishda boʻlib yuborildi. Mintaqa xalqlarining assimilyatsiya, [[konsolidatsiya]] jarayonlariga jiddiy taʼsir oʻtkazilishi va keyinchalik „sovet xalqi“ nomli yagona etnik birlikni yaratish haqidagi nazariyani amalga oshirilishi borasidagi olib borilgan siyosat ham oʻzbeklarning milliy etnik qiyofasiga, mentalitetiga raxna sola olmadi&lt;ref&gt;Steven Sabol, The creation of Soviet Central Asia. The 1924 national delimitation. Central Asian survey, 14, 1995, P.234.&lt;/ref&gt;.

== Tarix ==
Bugungi oʻzbeklar, [[Shayboniyxon]] oʻgʻillarining ulusi [[Movarounnahr]] va [[Xorazm]]ga Oʻzbekhon ulusining butun muassasalari va tashkilotlari bilan kelgan edilar. Hatto hukumatda urugʻlarning egallagan oʻrinlari ham koʻpaygandi. Oʻzbeklar temuriylarni yengar ekan, har yerda oʻzlarining tashkilotlarini oʻrnatdilar.&lt;ref&gt;[http://www.e-tarix.uz/milliyat-insholari/134-uruglar.html|Oʻzbek urugʻlari]{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, Oltin Oʻrdaning „ich eli“ hisoblangan va saroyga yaqin hamda yaxshigina madaniyatli unsurlar ham kelgan edilar. Shuningdek, [[Movarounnahr]]ga kelgan shayboniylar, tarixchi Oʻtamish Hojining taʼbiriga koʻra, eskidan „Oʻzbek ulusi“… mangʻitlarning oʻtroq urugʻlari yashamoqda boʻlgan Turonzaminda, tom madaniy qism zaminida hokim boʻlgan xalqdir. Markazi „Oq koʻl“, „Chalqar koʻl“ boʻlgan Toʻrgʻay viloyati shayboniylar qoʻliga oʻtgan. Ilgari bu yerlarni, keyin Sirdaryoning narigi chegaralarini va 1431-yildan Xorazmda umr kechirgan Abulxayrxon „Turon va boshqurt“ taraflarini shayboniylar qoʻlidan va Gʻarbiy Sibiriyani Mahmudbekxonning qoʻlidan olgan edi. Bu zot davlat idorasini Joʻji ulusining janub va shimol tarafidagi ziroat sohalariga qaratib, oʻtroq oʻlkalarga aylantirmoq siyosatini targʻib etgan edi. Zotan, zamonning buyuk olimlaridan Husayn Xorazmiy bu xonning nomiga atab turkcha goʻzal bir asar – „Qasidai Burda“ni yozgan edi. Mas’ud Koʻhistoniy degan bir odam ham uning hayotini tavsif etgan bir forsiy tarix kitobini bitgan ekan.

Oʻzbeklarning katta bir qismi XVI asrda Zarafshon havzasida va Xorazmda oʻtroq va dehqonchilik hayotiga oʻtdi. Bular yana Sirdaryo havzasida va Turon taraflarida yashagan vaqtida oʻtroq hayotga oʻtayotgan boʻlsalar kerak. Shayboniyxon esa Sirdaryo ila Ashtarxon orasida yetishgan bir sultondir. [[Shayboniyxon]]dan keyin Movarounnahrga kelgan avlodlaridan Mahdi va Hamza sultonlar ilgari Turonzaminning qal’a va istehkomlariga va maʼmur qismlariga ega boʻlgan Bahtiyor sultonning oʻgʻillari edi. Ular bilan kelgan oʻzbeklar soʻnggi temuriylar zamonida kelganliklari aytib oʻtiladi. Qabila tuzilishiga koʻra „Oʻzbeklar“ni har yerda toʻqson ikki bov oʻzbek deb ataydilar. Bov – bu qabila-urugʻ demakdir.

=== 92 nasabnoma ===
Boshqurtlar ichida shunday bov bor: „Oʻn ikki bovli boshqurt“ deydilar. Oʻzbeklarda 92 urugʻ bir „Nasabnoma“ bor-dir. „Nasabnoma“ning XVI—XVII asrlarda yozilgan nusxalari bilan yangi nusxalari orasida farq juda oz. (Masalan, Oxund Qurbonali va Xanikov hamda Shayx Sulaymon nashrlari). Shubha yoʻqdirki, „Nasabnoma“ oʻzbeklarning Oltin Oʻrda zamonidagi yangi Mangʻit – Noʻgʻoy va qozoqlar ayrilmasdan ilgarigi hayotiga oiddir. Bu urugʻlar shulardir:

Ming, Yuz, Qirq, Ungajit, Dayman, Qipchoq, Argʻin, Burloq, Busloq, Chemarchin, Boʻzay, Qatay (Xitoy), Jit, Juyut, Saljovut, Mangʻit, Qangʻit, Oymavut, Ulaji, Gulegen (?), Qishliq, Tomo, Mechet, Kirderi, Ramadan, Juyrat, Boʻzaji, Uysun, Tatar, Tilov, Shirin, Agʻir (Ogʻiran), Buzan, Buzaq, Barin (Bahrin), Moʻgʻul, Nukus, Jaloyir, Saroy, Oʻngʻ, Qoʻngʻirot, Olchin, Chichoq, Qalmoq, Oyrat, Qorluq, Turgavut, Qatagʻon, Kilechi, Kenagas, Boʻyrak, Qiyot (Borjigin), Qanggʻli, Oʻzje boʻluji, Upulachi, Gulun, Boyovut, Oʻtarchi, Arlot, Kerayit, Oʻnggʻqut, Qachat, Merkat, Burqut, Quralash, Qarlop, Oʻgʻlon, Kudey, Turkman, Doʻrmon, Tobin, Mumun, Aday, Toʻqsaba, Qirgʻiz, Uyruji, Joʻrga, Batash, Qoʻysun, Sulduz, Tumay, Koʻrlavut, Jilkash, Yugʻur, Yobu (Yeqabu), Moʻytan, Major, Qoʻjaliq, Choʻran, Churchut.

== Roʻyhat&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.kyrgyz.ru/?page=100 |access-date=2015-01-22 |archivedate=2014-12-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219041137/http://www.kyrgyz.ru/?page=100 }}&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|№
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Madjmu at-Tawarikh'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''&quot;92 tribes of Uzbek&quot;'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|Oriental studies of the Republic of Uzbekistan 
Institute 4330.0 

manuscript collection
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|''' Zakir Chormoshev &lt;br /&gt;tomonidan urugʻlar &lt;br /&gt;toʻplami &lt;br /&gt;(O’zbek urugʻlari)'''
|-
| 1||[[ming|Begdili]]||[[Qiziqish|Qiniq]]||[[Kayi (Oğuzlar)|Kayi]]||[[Qangʻli|Qang’li]]
|-
| 2||[[yuz|yuz]]||[[qirgʻiz]]||[[yuz]]||[[djuz]]([[yuz]])
|-
| 3||[[qirq]]||yuz||[[qirq]]||[[ming]]
|-
| 4||[[Jaloyirlar|jaloir]]||qirq||[[ong|o‘ng]]||[[qirq]]
|-
| 5||[[saroy]]||[[ong|o‘ng]]||[[ongachit]]||[[ongkoy]]
|-
| 6||[[Qoʻngʻirot (qabila)|qoʻngʻurat]]||[[ongachit]]||[[jaloir]]||[[chit]]
|-
| 6||[[alchin]]||[[jaloyir]]||[[saray]]||[[jaloir]]
|-
| 8||[[argun]]||[[kongurat]]||[[xitay]]||[[saray]]
|-
| 9||[[nayman]]||[[alchin]]||[[qipchoq]]||[[qoʻngʻurot]]
|-
| 10||[[qipchoq|qipchoq]]||[[argin]]||[[nayman]]||[[alchin]]
|-
| 11||[[qolmoq|qolmoq]]||[[saray]]||[[chakmak]]||[[argin]]
|-
| 12||[[chakmak|chaqmoq]]||[[nayman]]||[[urmak]]||[[ayman]] ([[nayman]]?)
|-
| 13||[[qirgʻiz]]||[[qipchos|qipchoq]]||[[tuvadak]]||[[qipchoq]]
|-
| 14||[[qirlik|qirlikq]]||[[chakmak]]||[[boston]]||[[chakmak]]
|-
| 15||[[turk]]||[[burlat]]||[[simirchik]]||[[adak]] ([[azak]])
|-
| 16||[[turkman]]||[[simirchik]]||[[qolmoq]]||[[kaldik]]
|-
| 16||[[bayaut|bayut]]||[[bulat]]||[[qarluq]]||[[toodak]]
|-
| 18||[[burlan]]||[[kattagan]]||[[kattagan]]||[[bullak]]
|-
| 19||[[shimirchik]]||[[kilechi]]||[[arlat]]||[[shimirchik]]
|-
| 20||[[kabasha]]||[[kineges]]||[[argʻin]]||[[qatagʻon]]
|-
| 21||[[nudjin|nujin]]||[[buyuruk]]||[[barlos]]||[[kaltabiy]]
|-
| 22||[[kilechi]]||[[uyrasut]]||[[buytay]]||[[kunakash]]
|-
| 23||[[kilekesh]]||[[kiyat]]||[[keneges]]||[[boyrok]]
|-
| 24||[[buryat]]||[[xitay]]||[[kilechi]]||[[oyrot]]
|-
| 25||[[ubryat]]||[[kangli]]||[[buyurak]]||[[qoʻralos]]
|-
| 26||[[qiyot]]||[[avar]]||[[oyrat]]||[[qiyot]]
|-
| 26||[[qitoy]] ([[xitoy]])||[[jubalaji]]||[[kiyat]]||[[kitay]]
|-
| 28||[[qangʻli]]||[[tuychi]]||[[kungrat]]||[[kangeldi]]
|-
| 29||[[uryuz]]||[[buyut]]||[[kangli]]||[[choplachi]]
|-
| 30||[[djunalaxi|junalaxi]]||[[djiyit]]||[[uz]]||[[koshchu]] ([[kushchu]])
|-
| 31||[[kudji, kuchi]]||[[djildjiut]]||[[djuladji]]||[[bulanchi]]
|-
| 32||[[utarchi]]||[[buyat]]||[[djusuladji]]||[[chuvut]]
|-
| 33||[[puladchi]]||[[uymaut]]||[[kuchi]]||[[djiyil]]
|-
| 34||[[djiyit|jiyit]]||[[arlay]]||[[utarchi]]||[[buyat]]
|-
| 35||[[djuyut|juyut]]||[[kerait]]||[[puladchi]]||[[uyat]]
|-
| 36||[[djuldjut|juljut]]||[[ongut]]||[[djuyut]]||[[arlay]] ([[adilay]])
|-
| 36||[[turmaut]]||[[tangut]]||[[djiyit]]||[[kiyrat]]
|-
| 38||[[uymaut]]||[[mangit]]||[[djaldjut]]||[[ongkot]]
|-
| 39||[[arlat|arlot]]||[[djaldjaut]]||[[buyazut]]||[[tangut]]
|-
| 40||[[kereit|kereyit]]||[[masit]]||[[uymaut]]||[[mangit]]
|-
| 41||[[ongut]]||[[merkit]]||[[kerait]]||[[charchut]] ([[chalchut]])
|-
| 42||[[tangut]]||[[burkut]]||[[bagan]]||[[mit]]
|-
| 43||[[mangut]]||[[kiyat]]||[[ongut]]||[[merkit]]
|-
| 44||[[djalaut|jalaut]]||[[kuralas]]||[[tangut]]||[[burkut]]
|-
| 45||[[mamasit]]||[[oglen]]||[[mangit]]||[[kiyat]]
|-
| 46||[[merkit]]||[[kari]]||[[merkit]]||[[okulat]]
|-
| 46||[[burkut]]||[[arab]]||[[burkut]]||[[kidiy]]
|-
| 48||[[kiyat|qiyot]]||[[ilachi]]||[[masid]]||[[arap]] ([[arab]])
|-
| 49||[[qoʻralos]]||[[djuburgan]]||[[kiyat]]||[[ilaachi]]
|-
| 50||[[oglen]]||[[kishlik]]||[[oglen]]||[[chuburgan]]
|-
| 51||[[kari]]||[[girey]]||[[alchin]]||[[kishtik]]
|-
| 52||[[arab]]||[[turkmen]]||[[kari]]||[[kiyrat]] ([[kilyat]])
|-
| 53||[[ilachi]]||[[durman]]||[[garib]]||[[turkmen]]
|-
| 54||[[djuburgan|juburgʻan]]||[[tabin]]||[[shuburgan]]||[[durman]]
|-
| 55||[[qishliq]]||[[tama]]||[[kishlik]]||[[taban]]
|-
| 56||[[girey]]||[[ramadan]]||[[turkmen]]||[[tam]] ([[tama]]?)
|-
| 56||doʻrmon||[[mitan]]||[[durmen]]||[[ramlam]] ([[ramnan]])
|-
| 58||[[tabin]]||[[uyshun]]||[[tabin]]||[[moyton]]
|-
| 59||[[tama]]||[[buriya]]||[[tam]]||[[oyshon]]
|-
| 60||[[ramadan]]||[[xafiz]]||[[ramadan]]||[[biriya]]
|-
| 61||[[uyshun]]||[[uyurdji]]||[[mitan]]||[[apiz]] ([[apil]])
|-
| 62||[[baday]]||[[juyrasut]]||[[uyshun]]||[[kazak]]
|-
| 63||[[xafiz]]||[[buday]]||[[buse]]||[[kirgiz]]
|-
| 64||[[uyurdji|uyurji]]||[[banash]]||[[xafiz]]||[[munduz]]
|-
| 65||[[jurat]]||[[tatar]]||[[kirgiz]]||[[kutchu]]
|-
| 66||[[tatar]]||[[b.dj.k.r.]]||[[tatar]]||[[oychu]]
|-
| 66||[[yurga]]||[[sulduz]]||[[yadj.k.r.]]||[[djuurat]]
|-
| 68||[[batash]]||[[azak]]||[[sulduz]]||[[baday]]
|-
| 69||[[batash]]||[[kalmak|qolmoq]]||[[kalivay]]||[[tatar]]
|-
| 70||[[kauchin]]||[[karakalpak]]||[[dujir]]||[[tabash]]
|-
| 71||[[tubay]]||[[sanvadan]]||[[jurat]]||[[chikir]]
|-
| 72||[[tilau]]||[[tubay]]||[[buday]]||[[sulduz]]
|-
| 73||[[kardari]]||[[tilau]]||[[oglan]]||[[tubay]]
|-
| 74||[[sanxiyan]]||[[kiradi]]||[[kurlaut]]||[[kildiy]]
|-
| 75||[[kirgin]]||[[saktiyan]]||[[chimbay]]||[[kirdirai]] ([[kildiray]])
|-
| 76||[[shirin]]||[[kirkin]]||[[maxdi]]||[[saktan]]
|-
| 76||[[oglan]]||[[shirin]]||[[chilkas]]||[[kirgin]] ([[kirchin]])
|-
| 78||[[chimbay]]||[[oglan]]||[[ugur]]||[[shirin]]
|-
| 79||[[charkas]]||[[kurlat]]||[[agar]]||[[uglam]] ([[oglan]])
|-
| 80||[[uygur|uygʻur]]||[[baglan]]||[[kur]]||[[kuulat]] ([[kurlat]])
|-
| 81||[[anmar]]||[[chimbay]]||[[nikuz]]||[[djiglak]]
|-
| 82||[[yabu]]||[[chilkas]]||[[kara]]||[[chinabay]]
|-
| 83||[[targil]]||[[uygur]]||[[tushlub]]||[[chilkas]]
|-
| 84||[[turgak, turgan]]||[[arnamar]]||[[yabu]]||[[uygur]]
|-
| 85||[[teit]]||[[yabu]]||[[targil]]||[[achar]] ([[agar]])
|-
| 86||[[koxat]]||[[targil]]||[[koxat]]||[[targil]]
|-
| 87||[[faxir]]||[[turgan]]||[[shuran]]||[[turukay]]
|-
| 88||[[kujalik]]||[[koxat]]||[[shirin]]||[[kichit]]
|-
| 89||[[shuran]]||[[majar]]||[[tama]]||[[majar]]
|-
| 90||[[derajat]]||[[kujalik]]||[[baxrin]]||[[kojoluk]]
|-
| 91||[[kimat]]||[[suran]]||[[girey]]||[[sooran]]
|-
| 92||[[shuja-at|shujaat]]||[[baxrin]]||[[saxtiyan]]||
|-
| 93||[[avgʻon]]|| ||||
|-
|
|}

Bu aytilgan qabila ismlarining 33 qadari moʻgʻul qabilalarining, boshqalari esa Joʻji ulusidagi butun mashhur turk qabilalarining bir qismidir. Bizga bugun nomaʼlum boʻlgan qabilalarning nomidir. Oʻzbeklar kelmasdan avval Movarounnahrda yashab, soʻng ularga aralashib ketgan Barlos, Qovchin kabi qabilalar bu orada yoʻqdir. Zikr etilgan 92 qabiladan 45 qadari bugun oʻzbek hayotiga oiddir. Aytilgan moʻgʻul qabilalari esa albatta Joʻji ulusiga kelgan moʻgʻul qismlarini tashkil qilgan mongollardir. Mongolcha atalgan qabilalarning katta qismi bu yerda, Movarounnahrda va Xorazmda yashaydilar. Anʼana shaklidagi bu „Nasabnoma“ bizga Movarounnahr va Xorazm oʻzbeklarining mazkur roʻyxatga kirgan toʻla qabilalarini, shu bilan birga Oltin Oʻrdaning asl istinodgohi boʻlgan butun kuchlarni koʻrsatuvchi va barcha tashkilotlarning hammasini Movarounnahrga barobar daxldorligini namoyon etsa kerak.

== Joylashuvi ==
[[Fayl:Uzbek tribes in the 19 century.jpg|thumb|Oʻzbek urugʻlarini joylshuvi (Bregelsni maʼlumotlariga koʻra)]]

== Qabilalar ==
Qabilalarning bugungi boʻlinishi esa quyidagicha:

# ''' Qoʻngʻirot qabilasi.''' Buning katta aymoqlari besh tarmoq boʻlib, ular.
Voxtamgʻali 18 ta urugʻga boʻlingan: qozoqli, ochamayli, qoraqoʻngʻirot, chanchiqli, bolgʻali, baymoqli, jilontamgʻali, aboqli, taroqli, irgʻoqli, boʻgajili, choʻmichli, xandakli, qaychili, uyuvli, bolgʻali, ishqili, kesovli.
Qoʻshtamgʻali 16 uruqqa boʻlingan: qoraqasmoq, qoraqalpoq, koʻchaxoʻr, toʻlangit, utroqli, kal, tulovmat, mavlish, kulobi, koʻsa, chol, barmoq, savribuzar, samburu, bandikuchuk, oqpichoq.
Qonjigʻali 14 ta urugʻga: qoraursoq, noʻgʻay, ulus, moltaka, chullik, qoʻldovli, chala, quyun, qorabuvra, qora, doʻska, koʻrtoʻgʻay, jelkillak, toʻpqora.
Oyinlilar 12 ta urugʻga boʻlingan: oytamgʻa, churon, kachay, beshbola, hojibachcha, oqtona, tupor, kal, qovgʻa, turkman, qoraqalpoq, qora.
Tortuvli 6 urugʻga boʻlingan: toʻgʻiz, moʻnka, oboxli, maydatoʻba, oʻr, choʻpoq.
Qoʻngʻirotning butun urugʻi shuʼbalari-tarmoqlari Amudaryo havzasida, Buxoroning Gʻuzor, Sherobod, Qoʻrgʻontepa viloyatlarida boʻladilar. Buxoroda koʻchmanchi umr kechiradilar. Xorazmdagilar esa oʻtroqdirlar.
# '''Nayman qabilasi''', buning aymogʻi uchta: Qoʻshtamgʻali, Uvaqtamgʻali, Sadir. Xorazm va Samarqand atrofida boʻladilar.
# '''Kenagas''' besh aymoqdan iboratdir: Qayurasali, Qaroqli, Ochamayli, Jikqut, Aboqli. Bular Xiva va Shahrisabz atrofida boʻladilar.
# '''Mangʻit''', uch aymoqdan iboratdir: Toʻq mangʻit, Oq mangʻit, Qora mangʻit. Bular Xiva va Qarshi atrofida boʻladilar.
# '''Tuyoqli'''. Samarqand va Kattaqoʻrgʻon tumanlarida boʻladilar.
# '''Moʻytan'''. Samarqand va Kattaqoʻrgʻon tumanlarida boʻladilar.
# '''Saroy'''. Shahrisabz, Yakkabogʻ hududida oʻrnashgan.
# '''Borin'''. Fargʻona viloyati va Kattaqoʻrgʻon tumanida yashaydilar.
# '''Xitoy'''. Toshkent vilyati, Samarqand, Qashqadaryo viloyatida yashaydilar. Shu nom bilan atalgan qishloq va shaharchalarga Toshkent viloyati va Qashqadaryoning Muborak tumani hududlarida mavjud. O'zlarini QoraXitoy, Xitoy, Qitoy yoki Htay deb atashadi. Qadimgi 20 ta turkiy urug'ning biri bo'lib bu urug' hozirgi Xitoy davlatining 95% aholisini tashkil qiluvchi Xanlarga aloqador emas. 
# '''Qipchoq'''. Samarqand, Kattaqoʻrgʻon tumanla-rining muhim joylarini egallaganlar. Xiva va Fargʻonada bular ozchilikni tashkil qiladilar.
# '''Ming'''. Samarqand, Panjakent, Jizzax taraflarida va Fargʻonada boʻladilar.
# '''Uch urugʻ''': Misit, Tomo, Yebu. Buxoroning Ziyoviddin hududida yashaydilar.
# '''Burqut.''' Chelak va Karmana atroflarida.
# '''Arlot'''. Qorakoʻlda.
# '''Qangli'''. Jizzah hududida.
# '''Qirq, Yuz, Ming,''' Jizzax tumanida.
# '''Batash'''. Qarshi, Gʻuzor taraflarda yashaydilar.
# '''Qoraqalpoq''' besh aymoqdan iborat: Qoraqoʻyli, Qora singir, Oymavut, Istek, Ochamayli. Bular Amudaryo havzasi va Samarqandning shimolida Oqtepada boʻladilar.

== Oʻzbek urugʻlaridagi shevalar ==
Oʻzbeklarning eski shevalarini va odatlarini oʻziga xos tarzda saqlaganlari, asosan Jizzax tumanida boʻladilar (Qirq, Qanggʻli, Soliq, Turk, Turkman, Nayman, Mangʻit, Qitoyyuz, Suloqli, Tuyoqli, Olacha, Burqut, Serkali, Baymoqli, Jaloyir, Kirgiz, Yuz, Quyon tuyoqli, Parchayuz, Qarabcha, Qushchi, Uroqli, Toʻqjori, Qoʻshtamgʻali, Saroy, Qonjigʻali). Faqat bu qabilalarning nufuzi juda ozdir. Sharqiy Buxoroda koʻchmanchilik hayotini toʻla tark etmaganlar Dushanbe atrofida „Laqay“, „Marqa kichik yuz“, Fayzobod atrofinda „Qarluq“ kabi qabilalardir.

XIX asr boshlarida hindistonlik Mir Izzatulloq tarafidan afgʻon Turkistonidagi Oʻzbeklar haqidagi tartib etilgan jadval biroz eʼtiborga molik. Bunga koʻra, u yerdagi qabilalar quyidagilardir.
Shibirgʻon yaqinidagi Saripulda Ming qabilasining Ochamayli aymogʻi; uning yonida Sayyod degan joyda Ochamayli va Qazayogʻli, Ming, undan quyiroqda Qipchoq urugʻi, Qunduzda tamoman Qatagʻon, Balx hududida Saroy va Moʻytan urugʻlari, Badaxshonda Eshkamish va qatagʻonlarning Burga hamda Timish nomli aymoqlari yashaydilar. Norinda Chigʻatoy urugʻi. Mir Izzatulloh Moʻytan va Qatagʻon urugʻlarining aymoqlariga oid belgilarni beradi. Moʻytan yetti aymoqdir: Tilikxona, Koʻrmishli, Qazayogʻli, Chagʻar, Sum, Oqshayiq, Chuchen, Qatagʻon urugʻi esa uch aymoqdir: Besh qaban, Saljovut, Toʻrt ota. Besh qabanning toʻrt boʻlagi bor: Laqqa (Laqay), Yangi Qatagʻon, Qesmavir, Qayon, Manas. Qesmavirning toʻrt tiragi bor: Oq togʻliq, Andijoni, Qalasi, Bumin. Manasning uch tiragi bor: Temish, Sarbagʻish, Burga. Toʻrt otaning toʻrt boʻlagi bor: Sariq Qatagʻon, Churoq, Boshsiz, Mardod. Churoqning ikki tiragi bor: Qiz otizi, Shoʻlang. Mardodning uch tiragi bor: Iuchata, Boʻzon, Joʻtuduq.

Oʻzbek qabilari ichida aristokrat – „Bekzod“ laqabini olganlar bor. Bular xonlarning taxtga chiqishi va mamlakatni boshqarishda faol ishtirok etganlar. Bulardan Xiva-da Qiyot-Qoʻngʻirot, Yoʻgʻur-Nayman, Qanggʻli-Qipchoq, Nukus-Mangʻit qabilalari, Buxoroda esa shayboniylar zamonida Qoʻshchi, Nayman, Qarluq, Boʻyrak kabilar. Mangʻitlar zamonida (Radlovga koʻra) Ming, Arlot, Borin, Batash urugʻlari maʼruf boʻlmishlar. Qatagʻonlar davrida „Bekzod“lar saylaganlar. Urugʻlar ichida Tuyoqli, Moʻytan, Xitoy, Mangʻit va Qoʻngʻirotlarning Buxorodagi aksariyati Dashti Qipchoqdan eng keyin kelgan urugʻlardir. Bular ilgarigi Mangʻit-Noʻgʻoy, Qozoq hayʼatlariga dohil boʻlib, keyincha-lik Movarounnahrga kelganlar.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Oʻzbek urugʻlari}}

[[Turkum:Oʻzbek qabilalari]]


{{chala}}</text>
      <sha1>flq8jjnjduhetcbf85shpqix97p8t2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erkin ishchi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>656960</id>
    <revision>
      <id>6269742</id>
      <parentid>6250421</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T22:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30297" sha1="50xbwkkmnzszr1baksdm70myhwip9od" xml:space="preserve">'''Erkin ishchi''' yoki frilanser ([[Ingliz tili|ing.]] freelance),&lt;ref&gt;{{Dictionary.com manbasi|freelance}}&lt;/ref&gt; '''''frilanser''''' ([[Ingliz tili|ing.]] freelancer) yoki '''''erkin ishchi''''', odatda oʻz-oʻzini ish bilan taʼminlovchi va maʼlum bir ish beruvchiga bogʻlanib qolmaydigan shaxs uchun ishlatiladigan atama hisoblanadi.

Frilanserlik bilan shugʻullanuvchilar baʼzan kompaniya yoki vaqtinchalik agentlik tomonidan ijaraga beriladi. Ular mijozlarga frilanser mehnatini qayta sotadi; Boshqa mutaxassislar mustaqil ishlaydi yoki ishga kirish uchun frilans veb-saytlardan foydalanadi.

''[[Bandlik|Mustaqil kontragent]]'' atamasi [[ingliz tili]]ning boshqa reestrida ushbu turdagi ishchilarning soliq va bandlik toifalarini belgilash uchun qoʻllanilsa-da, &quot;freelancing&quot; atamasi ijodiy sohalarda eng keng tarqalgan va bu atamadan foydalanish unda ishtirok etishni koʻrsatishi mumkin.&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Hesmondhalgh|first1=David|last2=Baker|first2=Sarah|year=2010|title='A very complicated version of freedom': Conditions and experiences of creative labour in three cultural industries|journal=Poetics|volume=38|issue=1|pages=4–20|doi=10.1016/j.poetic.2009.10.001|issn=0304-422X}}&lt;/ref&gt;

Frilanserlik ustunlik qilish mumkin boʻlgan, kasblar va sohalarga quyidagilar kiradi: [[Musiqa|Musiqa bastalash]], [[Kopirayting|Kopirayterlik]] (matnlar bilan ishlash), [[Aktyorlik sanʼati|Aktyorlik]], [[Dasturlash|Kompyuter dasturlash]], [[Veb dizayn|Veb-dizayn]], [[Grafik dizayn]], [[Tarjima|Tarjimonlik]], [[Illyustratsiya|Illyustratsiya chizish]], [[kino]] va video olish va baʻzi nazariyotchilarning asosiy ish deb bilishadi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Kitob manbasi|title=Digital Labor|last=Scholz|first=Trebor|publisher=Routledge|year=2012}}&lt;/ref&gt;

== Frilanserlik amaliyotlari ==

=== Ish turlari ===
2012-yilgi Freelance Industry hisobotiga asosan [[Shimoliy Amerika]]dagi frilanserlik haqida tuzilgan hisobotga koʻra, frilanserlarning deyarli yarmi yozish ishlari ([[Kopirayting|kopirayterlik]]) bilan shugʻullanadilar, frilanserlarning 18 foizi yozishni asosiy mahorat, 10 foizi tahrirlash/nusxa koʻchirish va 10 foizi nusxa koʻchirishni yozishni koʻrsatadi. Frilanserlarning 20 foizi oʻzlarining asosiy qobiliyatlarini dizayn sifatida koʻrsatgan. Keyingi oʻrinlarni tarjimonlik (8%), veb dizayn (5,5%) va marketing (4%) ni egallagan.&lt;ref name=&quot;Freelance Industry Report 2012&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Freelance Industry Report 2012|url=https://s3.amazonaws.com/ifdconference/2012report/FreelanceIndustryReport2012.pdf|kirish sanasi=17 May 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Gregg |first=Tim |date=14 February 2013 |title=The State of the Freelance Economy |work=DeskMag |url=http://www.deskmag.com/en/the-state-of-the-freelance-economy-freelancers-survey-study-report-2012 |access-date=17 May 2013}}&lt;/ref&gt;

Kelgusi 5–7 yil ichida [[Hindiston]]da frilanserlik 20–30 milliard dollargacha oʻsishi taxmin qilinmoqda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/with-freelancing-on-the-rise-indias-gig-economy-is-going-strong-report/article10022680.ece|sarlavha=With freelancing on the rise, India's gig economy is going strong: report|sana=9 January 2018|ish=The Hindu Business Line|kirish sanasi=31 August 2018}}&lt;/ref&gt; va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShdagi]] frilanserlar hozirgi oʻsish surʼatida ishchi kuchining 40% (taxminan) ni tashkil qiladi.&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=27 October 2017 |title=This Survey of 21,000 Freelancers From 170 Countries Shows What Having No Boss Is Like |work=Inc.com |url=https://www.inc.com/wanda-thibodeaux/this-survey-of-21000-freelancers-from-170-countries-shows-what-having-no-boss-is-like.html |access-date=31 August 2018}}&lt;/ref&gt;

=== Kompensatsiya ===
Sanoatga qarab, frilans ishlar turlicha boʻlib, vaqt oʻtishi bilan oʻzgargan. [[Konsalting]] kabi baʼzi sohalarda frilanserlar mijozlardan yozma [[Kontrakt|shartnomalar]] imzolashni talab qilishlari mumkin. [[Jurnalistika]] yoki [[Kopirayting|kopirayterlik]]-da frilanserlar oʻz obroʻsini yoki nashr bilan munosabatlarini mustahkamlash uchun bepul ishlashi mumkin. Baʼzi frilanserlar ishning yozma hisob-kitoblarini taqdim etishlari va mijozlardan depozitlarni talab qilishlari mumkin.

Ish uchun toʻlov ham sanoat, malaka, tajriba va joylashuvga bogʻliq. Frilanserlar kun, soat, ish haqi yoki ish bay holatda haq olishlari mumkin. Bir tekis stavka yoki toʻlov oʻrniga, baʼzi frilanserlar natijalarning mijozga qabul qilingan qiymatiga asoslangan qiymatga asoslangan narxlash usulini qabul qilishadi.

Odatda, ishni bajarishdan oldin toʻlov oldindan yoki ish murakkab boʻlmasa, ish yakuniga kelishiladi. Murakkabroq loyihalar uchun shartnoma tayyorlanadi yoki toʻlovning maʼlum bir foizini oʻtkazish orqali kelishiladi.

Frilanserlikning kamchiliklaridan biri shundaki, kafolatlangan toʻlov yoʻq va ish juda xavfli boʻlishi mumkin. Toʻlovni taʼminlash uchun koʻplab frilanserlar oʻzlarini himoya qilish yoki javobgarlikka tortilishi mumkin boʻlgan mahalliy mijozlar bilan ishlash uchun onlayn toʻlov platformalaridan foydalanadilar.

=== Mualliflik huquqi ===
Asarning mualliflik huquqiga egalik masalasi uning muallifi uni mijoz nomidan ishlab chiqarganida paydo boʻladi. Bu masala mualliflik huquqi toʻgʻrisidagi qonun bilan tartibga solinadi, u mamlakatga qarab farq qiladi. Standart egalik baʼzi mamlakatlarda mijozga, boshqalarida esa frilanser muallifga tegishli. Ijaraga olinadigan asarga nisbatan maʼnaviy yoki iqtisodiy egalik huquqi shartnoma asosida oʻzgartirilishi mumkin boʻlgan daraja mamlakatga qarab farq qiladi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Register of Copyrights|sana=April 2019|sarlavha=Authors, Attribution, and Integrity: Examining Moral Rights in the United States|url=https://www.copyright.gov/policy/moralrights/full-report.pdf|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190423164515/https://www.copyright.gov/policy/moralrights/full-report.pdf|arxivsana=23 April 2019|kirish sanasi=2022-01-28|nashriyot=United States Copyright Office|sahifalar=15&amp;ndash;16}}&lt;/ref&gt;

==== Qoʻshma Shtatlar ====
Amerika Qoʻshma Shtatlarida, federal konstitutsiya avtomatik ravishda mualliflik huquqiga egalik huquqini faqat muallifga beradi, shartnoma shartnomasida aniq tildan foydalanish kerak, mahsulot &quot;ijaraga ish&quot; va mualliflik huquqi mijozga oʻtkaziladi. Aks holda, faqat frilanser ishni takrorlash huquqiga ega boʻladi. Ushbu huquqlarga egalik qilish uchun mualliflik huquqini roʻyxatdan oʻtkazish talab qilinmaydi; ammo, huquqbuzarlik qarshi daʼvo roʻyxatdan talab qilishi mumkin, sinf harakat daʼvo hujjatlashtirilgan, ''Reed Elsevier, Inc. v.'' ''Muchnik''. Bunday holda, mustaqil yozuvchilar mualliflik huquqini buzganlik uchun noshirlarni sudga berishdi, garchi ish oxir-oqibat mustaqil yozuvchilarning mualliflik huquqlarini Mualliflik huquqi idorasida roʻyxatdan oʻtkazganligidan qatʼi nazar, ularning foydasiga hal qilindi.&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=It Took 17 Years: Freelancers Receive $9 Million in Copyright Suit |language=en |url=https://www.nytimes.com/2018/04/30/business/media/freelancers-digital-copyright-lawsuit.html |access-date=6 November 2018}}&lt;/ref&gt; Mualliflik huquqi faqat frilanser &quot;yolga ishlayotganligi &quot; toʻgʻrisida shartnoma imzolaganida yoki ishga yollangan taqdirda bekor qilinadi. Bu huquqlar AQSH mualliflik huquqi qonunida, 1976-yildagi Mualliflik huquqi toʻgʻrisidagi qonunning 101-boʻlimida (17 USC §101) batafsil koʻrsatilgan.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.americanbar.org/groups/young_lawyers/publications/tyl/topics/intellectual-property/copyrights_and_works_made_hire/|sarlavha=Copyrights and Works Made for Hire|ish=www.americanbar.org|til=en|kirish sanasi=6 November 2018}}&lt;/ref&gt;

== Demografiya ==
2018-yilgi McKinsey tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, Yevropa va Qoʻshma Shtatlarda 162 milliongacha odam frilanserlik bilan shugʻullanadi. Bu butun mehnatga layoqatli aholining 20-30 foizini tashkil qiladi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Independent work: Choice, necessity, and the gig economy {{!}} McKinsey|url=https://www.mckinsey.com/featured-insights/employment-and-growth/independent-work-choice-necessity-and-the-gig-economy|kirish sanasi=2020-10-23|ish=www.mckinsey.com|qaralgan sana=2022-09-30|arxivsana=2019-04-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190403141340/https://www.mckinsey.com/featured-insights/employment-and-growth/independent-work-choice-necessity-and-the-gig-economy}}&lt;/ref&gt;

AQShdagi frilanserlarning umumiy soni aniq emas, 2013-yil holatiga koʻra, frilanserlar haqidagi eng soʻnggi hukumat hisoboti 2005-yilda AQSh Mehnat Departamenti Mehnat statistikasi byurosi tomonidan nashr etilgan. Oʻsha paytda Amerika Qoʻshma Shtatlarida taxminan 10,3 million ishchi (ish kuchining 7,4%) barcha turdagi frilanserlar sifatida ishlagan.&lt;ref name=&quot;indie2005&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.bls.gov/opub/ted/2005/jul/wk4/art05.htm|sarlavha=Independent contractors in 2005|sana=29 July 2005|nashriyot=Bureau of Labor Statistics|kirish sanasi=21 December 2012}}&lt;/ref&gt; 2011-yilda George Mason universiteti iqtisodchisi [[Jeffrey Eisenach]] frilanserlar soni bir millionga oshganini taxmin qildi.  2012-yilda xususiy tadqiqot kompaniyasi boʻlgan Aberdeen Group, Amerika Qoʻshma Shtatlari aholisining 26% (taxminan 81 million) shartli ishchi kuchining bir qismi, deb hisoblagan boʻlsa-da, tasodifiy mehnat toifasiga frilanser kiradi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Dwyer|ism=C|sarlavha=Contingent Workforce Management: The Next-Generation Guidebook to Managing the Modern Contingent Workforce Umbrella.|url=http://www.aberdeen.com/Aberdeen-Library/7709/RA-contingent-workforce-management.aspx&quot;|nashriyot=Aberdeen Group.|kirish sanasi=17 May 2013}}&lt;/ref&gt;

2013-yilda Frilanserlar uyushmasi hisob-kitoblariga koʻra, Qoʻshma Shtatlardagi har 3 ishchidan 1 nafari oʻz-oʻzini ish bilan taʼminlaydi (taxminan 42 million), ularning toʻrt milliondan ortigʻi (43%) oʻz-oʻzini ish bilan band boʻlgan ishchilar ijodiy sinf, qatlam aʼzolaridir. bilim xodimlari, texnologlar, professional yozuvchilar, rassomlar, koʻngilochar va ommaviy axborot vositalari xodimlari kabi mustaqil sohalar bilan bogʻliq boʻlgan ishlar.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Florida|ism=Richard|sarlavha=Geography of America's Freelance Economy|url=http://m.theatlanticcities.com/jobs-and-economy/2013/02/geography-americas-freelance-economy/4118/|ish=FEB 25, 2013|nashriyot=The Atlantic|kirish sanasi=17 May 2013|qaralgan sana=2022-09-30|arxivsana=2013-10-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131022184047/http://m.theatlanticcities.com/jobs-and-economy/2013/02/geography-americas-freelance-economy/4118/}}&lt;/ref&gt;

2016-yilda Frilanserlar uyushmasi hisob-kitoblariga koʻra, Qoʻshma Shtatlardagi ishchi kuchining 35 foizi mustaqil ish bilan band (taxminan 55 million). Bu ishchi kuchi 2016-yilda frilanserlikdan taxminan 1 trillion dollar ishlab oldi, bu AQSh iqtisodiyotining muhim qismidir.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://fu-prod-storage.s3.amazonaws.com/content/None/FreelancinginAmerica2016report.pdf|sarlavha=Freelancing in America: 2016|kirish sanasi=6 September 2017|arxivsana=2017-10-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171023235138/https://fu-prod-storage.s3.amazonaws.com/content/None/FreelancinginAmerica2016report.pdf}}&lt;/ref&gt; 2017-yilda MBO Partners tomonidan oʻtkazilgan tadqiqotga koʻra, 21 va undan katta yoshdagi oʻz-oʻzini ish bilan taʼminlovchi amerikaliklarning umumiy soni 40,9 millionni tashkil etadi.&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=13 June 2017 |title=Cyclical and Structural Forces Behind the Growing Independent Workforce |work=Small Business Labs |url=http://www.smallbizlabs.com/2017/06/cyclical-and-structural-forces-driving-growth-of-independent-work.html |access-date=16 October 2017 |archive-date=2017-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017042019/http://www.smallbizlabs.com/2017/06/cyclical-and-structural-forces-driving-growth-of-independent-work.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Buyuk Britaniyadagi frilanserlarning umumiy soni ham noaniq; ammo, Milliy statistika boshqarmasi maʼlumotlari shuni koʻrsatadiki, masofaviy ishchilar ulushi 2001-yildagi 9,2% dan 2011-yilda 10,7% gacha koʻtarilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.consultancy.uk/news/1629/uk-consulting-market-grows-7-per-cent-to-6-billion|sarlavha=UK consulting market grows 7 per cent to 6 billion}}&lt;/ref&gt; Biroq, Buyuk Britaniyada taxminan 1,7 million frilanser borligi taxmin qilingan.&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Bell |first=Anna |date=22 January 2014 |title=Guide To Freelancers |url=http://www.icsuk.com/blog/ics-guide-to-freelancers/ |access-date=20 January 2014}}&lt;/ref&gt;

Freelancing - bu jinsga bogʻliq ish shakli.&lt;ref name=&quot;Freelance Industry Report 2012&quot;/&gt; Freelance Industry 2012 hisobotiga koʻra, frilanserlarning 71% dan ortigʻi 30 yoshdan 50 yoshgacha boʻlgan ayollardir. Frilanserning boshqa oʻziga xos yoʻnalishlari boʻyicha soʻrovlar shunga oʻxshash tendentsiyalarga ega. Amazon Mechanical Turk boʻyicha demografik tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, Shimoliy Amerika Mexanik Turk ishchilarining aksariyati ayollardir.&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Ross|first1=Joel|last2=Andrew Zaldivar|last3=Lilly Irani|author3-link=Lilly Irani|last4=Bill Tomlinson|title=Who are the Turkers? Worker Demographics in Amazon Mechanical Turk|journal=CHI EA|year=2010|pages=2863–2872|url=http://www.ics.uci.edu/~jwross/pubs/SocialCode-2009-01.pdf|access-date=17 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130610104657/http://www.ics.uci.edu/~jwross/pubs/SocialCode-2009-01.pdf|archivedate=10 June 2013}}&lt;/ref&gt; Ketrin Makkercherning jurnalistika kasbi boʻyicha olib borgan tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, ommaviy axborot vositalarida hali ham erkaklar hukmronlik qilayotgan boʻlsa-da, buning aksi mustaqil jurnalistlar va muharrirlar uchun amal qiladi, ularning safi asosan ayollardir.&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Mendes|first1=Kaitlynn|last2=Kumarini Silva|last3=Catherine McKercher|last4=Yan Wub|date=24 August 2009|title=Women, Labor, Media, and the Economy Kaitlynn Mendes|journal=Feminist Media Studies|volume=9|issue=3|pages=369–378|doi=10.1080/14680770903068332}}&lt;/ref&gt;

== Afzalliklari ==
'''Vaqt taqsimoti.''' Frilans vaqti juda moslashuvchan. Koʻpincha tanlagan loyihalarda toʻliq yoki qisman ishlash mumkin.

'''Mustaqil qaror qabul qilish.''' Garchi mijozlar istagan ish uchun texnik vazifalarni belgilasa ham, odatda frilanser ischi xodim emas, balki mustaqil pudratchi hisoblanadi. Mijoz ishni ''qanday'' yakunlanganini nazorat ''qilishi'' mumkin.

'''Narxlarni belgilash.''' Frilanser boʻlib ishlash oʻz xizmati uchun oʻzi istagan narxni belgilashga imkon beradi. Yaʼni narxni tashqaridan hech kim frilanser uchun belgilab bermaydi.

'''Talab bor.''' Erkin bozorda raqobat boʻlishiga qaramasdan, sifatli va ishonchli frilanserlarga boʻlgan talab ortib bormoqda. Koʻplab korxonalarda ishlaydigan xodimlar yoʻq. Buning oʻrniga frilanserlarning bir guruhiga tayanadilar.

'''Mijozlarni tanlash.''' Ehtimol, boshlovchilar uni yollagan har qanday mijozni qabul qilishni xohlaydi, lekin u, sohaviy oʻsishni his etgandan keyin, mijozlarni soni koʻpayganidan soʻng, oʻziga maʼqul keladigan, bu narx, muddat, muomala jihatdan boʻlishi mumkin va uni istaganiga qarab tanlay oladi.

'''Soliqlar toʻlashingiz mumkin.''' IRS xodimlari va mustaqil pudratchilarga nisbatan boshqacha munosabatda. Oxirgi soliq qonunchiligining oʻzgarishi tufayli xodimlar ish bilan bogʻliq xarajatlarni qoplamasliklari mumkin, biroq mustaqil pudratchilar ham boʻlishi mumkin.&lt;ref name=&quot;Freelance Industry Report 2012&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Denkenberger|first1=D.|last2=Way|first2=J.|last3=Pearce|first3=J. M.|year=2015|title=Educational Pathways to Remote Employment in Isolated Communities|journal=Journal of Human Security|volume=11|issue=1|pages=34–44|doi=10.12924/johs2015.11010034}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McKercher 2009 370-374&quot;&gt;{{jurnal manbasi|last=McKercher|first1=Catherine|title=Writing on the Margins: Precarity and the Freelance Journalist|journal=Feminist Media Studies|date=September 2009|volume=3|issue=9|pages=370–374}}&lt;/ref&gt;

== Kamchiliklari ==
'''Daromad stabil emas.''' Bunga sabablardan biri, frilanser oʻz xohishiga koʻra ishlaydi, uni ishlash uchun hech kim majbur qilmaydi. Shunday ekan, biror ishga majbur boʻlmagan kishi, hech bir ishni qilmasa, uning qoʻliga pul kelib tushmaydi.

Frilanserlikni doimiy ishdan tashqari, qoʻshimcha ish sifatida ishlash tavsiya etiladi.

'''Vaqtinchalik xoʻjayinlar.''' Bular mijozlar hisoblanadi. Ular ish bitguniga qadar, frilanserning vaqtinchalik xoʻjayinlari boʻladi. Uning talablarini bajaradi. Ofis ishidan farqi koʻp holatlarda, ishni uyida turib bajaradi va mijoz bilan yuzma-yuz bir ofisda ishlamaydi.

Yana bir kamchiligi, har mijoz almashganda, mijozning talablari, mutaxassis bilan gaplashish tempi va u mijoz bilan kirishib ketish qiyin boʻlishi mumkin. Ayniqsa, asabiy mijozlarga roʻbaro kelsa.

'''Aldanib qolish'''. Bir qaraganda frilanserlik xuddi orzudagi hayotdek koʻrinishi mumkin. Ammo, uning bir yomon tomonlaridan biri, mijozlarning aldab ketishlari. Yaʼni frilanser tayyorlagan ish uchun toʻlov qilmasdan, yoʻq boʻlib qolish.

Ushbu muammo, frilans birjalarda biroz boʻlasada hal etilgan. Yaʼni birjalar mijozdan, oldindan toʻlovni olib qoʻyadi va frilanser ishni tugatib, mijozga yuborgandan soʻng, ish mijozga maʼqul kelsa, frilans birja, frilanserga pulni oʻtkazib beradi

'''Sogʻliq bilan boʻlishi mumkin boʻlgan muammolar.''' Frilanserlik qilish mumkin boʻlgan kasblarning koʻp turlari, kompyuter sohasi bilan bogʻliq boʻlgani sabab, ular kam harakat qilishlari sabab, qon aylanish sustlashadi. Soʻng esa, [[bel og'rigi|bel ogʻrigi]], [[oyoq uvishi]], [[bosh ogʻrigʻi]] va boshqa harakat bilan bogʻliq muammolar yuzaga keladi.

Doimiy badantarbiya qilish, koʻproq yurish, frilanserlar uchun tavsiya etiladi.

'''Muomala yoʻqolishi.''' Bu siptompning nomini intravetlik deb ataladi. Yaʼni tashqi olamdagi yoki oilasi, doʻstlari, qarindoshlari bilan aloqalari keskin sustlashadi. Sababi, frilanser koʻchada yuradigan odam emas, bir xonaga qamalib olib, oʻz ishi bilan shugʻullanadi. Shu sababli, frilanserlarning koʻpi intravert insonlar hisoblanadi.

== Internet va onlayn bozorlar ==
[[Internet]] koʻplab frilanser imkoniyatlarini ochib berdi, mavjud bozorlarni kengaytirdi va koʻplab iqtisodiyotlarda xizmat koʻrsatish sohasining oʻsishiga hissa qoʻshdi.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=The World Factbook: India|nashriyot=Central Intelligence Agency|sana=20 September 2007|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india/|kirish sanasi=25 March 2008|qaralgan sana=2022-09-30|arxivsana=2021-03-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210318202107/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india}}&lt;/ref&gt; Offshore autsorsing, onlayn autsorsing va kraudsorsing masofaviy ishchilarga iqtisodiy kirishni taʼminlash uchun Internetga juda bogʻliq va tez-tez ish beruvchiga va ish beruvchidan ish oqimini boshqarish uchun texnologiyadan foydalanadi. Koʻpgina mustaqil kompyuter ishlari Amerika Qoʻshma Shtatlari va Yevropadan tashqari rivojlanayotgan mamlakatlarga topshirilmoqda.

Freelance bozorlari frilanserlar va xaridorlar uchun bozor maydonini taqdim etadi. Xizmat koʻrsatuvchi provayderlar yoki sotuvchilar oʻzlari taklif qilayotgan xizmatlar tavsifi, oʻz ishlariga misollar va baʼzi hollarda ularning tariflari haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan profil yaratadilar. Xaridorlar roʻyxatdan oʻtadilar va asosiy profilni toʻldiradilar, soʻngra ularning talablarini koʻrsatadigan loyihalarni joylashtiradilar. Keyin xaridorlar ushbu loyihalar uchun belgilangan narx yoki soatlik asosda taklif qiladilar.&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=14 March 2014 |title=&quot;Sharing economy&quot; shams: Deception at the core of the Internet's hottest businesses |work=Salon |url=https://www.salon.com/2014/03/14/sharing_economy_shams_deception_at_the_core_of_the_internets_hottest_businesses/ |access-date=10 November 2017}}&lt;/ref&gt; Ushbu veb-saytlarning aksariyatida foydalanuvchilarni koʻrib chiqish boʻlimlari mavjud boʻlib, ular u yerda roʻyxatga olingan frilanserlarning obroʻsiga taʼsir qiladi va ular manipulyatsiya qilinishi mumkin.&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Yoganarasimhan|first1=Hema|date=1 November 2013|title=The Value of Reputation in an Online Freelance Marketplace|journal=Marketing Science|volume=32|issue=6|pages=860–891|doi=10.1287/mksc.2013.0809|issn=0732-2399}}&lt;/ref&gt;

Freelance bozorlar baʼzi ish oʻrinlari uchun global raqobatni keltirib chiqardi, bu esa yuqori va past daromadli mamlakatlardagi ishchilarga bir-biri bilan raqobatlashishga imkon beradi.&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Graham|first1=Mark|last2=Hjorth|first2=Isis|last3=Lehdonvirta|first3=Vili|date=16 March 2017|title=Digital labour and development: impacts of global digital labour platforms and the gig economy on worker livelihoods|journal=Transfer: European Review of Labour and Research|volume=23|issue=2|pages=135–162|doi=10.1177/1024258916687250|pmid=28781494|pmc=5518998|issn=1024-2589}}&lt;/ref&gt; McKinsey Global Institute tomonidan 2016-yilda oʻtkazilgan tadqiqotga koʻra, mustaqil ishchilarning 15 foizi ish topish uchun onlayn bozorlardan foydalangan.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.mckinsey.com/global-themes/employment-and-growth/Independent-work-Choice-necessity-and-the-gig-economy|sarlavha=Independent work: Choice, necessity, and the gig economy|muallif=Manyika|ism=James|ish=McKinsey Global Institute|kirish sanasi=6 November 2017|arxivsana=2018-04-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180427183133/https://www.mckinsey.com/global-themes/employment-and-growth/independent-work-choice-necessity-and-the-gig-economy}}&lt;/ref&gt;

Ushbu bozorlar, jumladan Fiverr va Lyft, ishchilarni ekspluatatsiya qilish sifatida tanqid qilindi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Tolentino |first=Jia |date=22 March 2017 |title=The Gig Economy Celebrates Working Yourself to Death |work=The New Yorker |url=https://www.newyorker.com/culture/jia-tolentino/the-gig-economy-celebrates-working-yourself-to-death |access-date=10 November 2017 |issn=0028-792X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Staff |first=AOL |title=People are outraged over this Fiverr subway advertisement |work=AOL.com |url=https://www.aol.com/article/finance/2017/03/10/people-are-outraged-over-this-fiverr-subway-advertisement/21879301/ |access-date=10 November 2017 |archive-date=2017-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111042338/https://www.aol.com/article/finance/2017/03/10/people-are-outraged-over-this-fiverr-subway-advertisement/21879301/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Huquqiy jihatlar ==
Koʻpgina davriy nashrlar va gazetalar, agar mustaqil yozuvchi muharrir bilan imzo cheksa, lekin ularning nomi maqola(lar)ning sarlavhasida koʻrsatilmaganida, arvoh imzolash variantini taklif qiladi. Bu yozuvchiga har qanday tashkilotdan mustaqil va frilanser sifatida tasniflangan holda foyda olish imkonini beradi. Baʼzi mamlakatlarda bu soliqqa tortish muammolariga olib kelishi mumkin (masalan, Buyuk Britaniyada IR35 buzilishi). Arvoh imzosi yozuvchining AQShda frilanser yoki xodim ekanligiga unchalik taʼsir qilmaydi.

Frilanserlar koʻpincha shartnomalar, huquqiy masalalar, buxgalteriya hisobi, marketing va boshqa biznes funksiyalarini oʻzlari hal qilishlari kerak. Agar ular professional xizmatlar uchun pul toʻlashni tanlasalar, ular baʼzan choʻntakdan sezilarli xarajatlarga aylanishi mumkin. Ish vaqti standart ish kuni va ish haftasidan tashqariga choʻzilishi mumkin.

Yevropa Komissiyasi hech qanday qonunchilik matnida &quot;frilanserlar&quot; ni belgilamaydi. Biroq, Yevropa Komissiyasi oʻz-oʻzini ish bilan taʼminlaydigan shaxsni &quot;milliy qonunchilikda belgilangan shartlar ostida oʻz hisobidan daromad keltiradigan faoliyat bilan shugʻullanadigan&quot; deb belgilaydi. Bunday faoliyatni amalga oshirishda shaxsiy element alohida ahamiyatga ega va bunday mashq har doim kasbiy faoliyatni amalga oshirishda katta mustaqillikni oʻz ichiga oladi. Ushbu taʼrif oʻz-oʻzini ish bilan taʼminlaydigan faoliyat bilan shugʻullanadigan erkaklar va ayollar oʻrtasida teng muomala tamoyilini qoʻllash toʻgʻrisidagi (2010/41/EU) Direktividan olingan.&lt;ref name=&quot;Directive (2010/41/EU)&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Directive (2010/41/EU) on the application of the principle of equal treatment between men and women engaged in an activity in a self-employed capacity|url=http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32010L0041}}&lt;/ref&gt;

Mustaqil mutaxassislarning Yevropa forumi frilanserlarni: &quot;Intellektual va bilimga asoslangan ixtisoslashtirilgan xizmatlarni taklif qiluvchi, ish beruvchilar va xodimlarsiz oʻz-oʻzini ish bilan taʻminlaydigan yuqori malakali ishchilar toʻplami&quot; deb taʻriflaydi. Mustaqil mutaxassislar bir qator ijodiy, boshqaruv, ilmiy va texnik kasblarda moslashuvchan asosda ishlaydi; ular bir xil guruh emas va shuning uchun ularni bir butun sifatida koʻrib chiqish yoki tekshirish mumkin emas. Ular odatda avtonomiyaning katta qismi, yuqori mehnat unumdorligi, bilimni talab qiladigan koʻrsatkichlar, ijtimoiy majburiyat va katta miqdordagi tadbirkorlik va mutaxassislik bilan tavsiflanadi.

2009-yilda AQShda federal va shtat idoralari frilanserlar va ish beruvchilar [[Bandlik|mustaqil pudratchilar]] deb tasniflaydigan boshqa ishchilar ustidan nazoratni kuchaytira boshladilar. AQSh Hukumatining Masʼuliyati boʻyicha idorasi (GAO)&lt;ref name=&quot;GAO&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Employee Misclassification: Improved Coordination, Outreach, and Targeting Could Better Ensure Detection and Prevention|nashriyot=U.S. Government Accountability Office|sana=10 August 2009|url=http://www.gao.gov/products/GAO-09-717|kirish sanasi=21 October 2009}}&lt;/ref&gt; Mehnat vaziriga ish haqi va soatlar boʻlimiga &quot;maqsadli tekshiruvlar davomida xodimlarni mustaqil pudratchilar sifatida notoʻgʻri tasniflashga eʻtibor qaratishni&quot; tavsiya qildi. Kengaytirilgan tartibga solish ishchilarga adolatli munosabatda boʻlishini taʼminlash va kompaniyalar tegishli bandlik soliqlari va ishchilarning kompensatsiyasi va ishsizlik kompensatsiyasiga badallarni toʻlamaslik uchun ishchilarni mustaqil pudratchilar sifatida notoʻgʻri tasniflamasliklarini taʼminlash uchun moʻljallangan.

Shu bilan birga, ushbu kuchaygan majburiyat biznes modellari ishchi boʻlmagan ishchilardan foydalanishga asoslangan kompaniyalarga, shuningdek, mustaqil pudratchi sifatida ishlashni tanlagan mustaqil mutaxassislarga taʼsir koʻrsatmoqda. Misol uchun, kitob nashriyot kompaniyalari anʼanaviy ravishda mustaqil pudratchi sifatida ishlaydigan shaxslarga indeksatsiya va tekshirish kabi muayyan vazifalarni autsorsing qildilar. Yakka tartibdagi buxgalterlar va advokatlar anʼanaviy ravishda yordamga muhtoj buxgalteriya va advokatlik firmalariga oʻz xizmatlarini yollaydilar. AQSh Ichki daromad xizmati&lt;ref name=&quot;IRS&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Independent Contractor (Self-Employed) or Employee?|nashriyot=U.S. Internal Revenue Service|sana=15 June 2009|url=https://www.irs.gov/businesses/small/article/0,,id=99921,00.html|kirish sanasi=21 October 2009}}&lt;/ref&gt; oʻz-oʻzini ish bilan taʼminlash nima boʻlishi haqida baʼzi yoʻl-yoʻriqlarni taklif qiladi, ammo shtatlar mustaqil pudratchilar qanday belgilanishi kerakligini hal qilish uchun qattiqroq qonunlarni qabul qildilar. Masalan, Massachusets qonuni&lt;ref name=&quot;Mass A.G.&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Massachusetts Independent Contractor/Misclassification Law|nashriyot=The Attorney General of Massachusetts|yil=2008|url=http://www.mass.gov/?pageID=cagoterminal&amp;L=2&amp;L0=Home&amp;L1=Workplace+Rights&amp;sid=Cago&amp;b=terminalcontent&amp;f=workplace_independent_contractor_advisory&amp;csid=Cago|kirish sanasi=21 October 2009}}&lt;/ref&gt; kompaniyalar mustaqil pudratchilarni faqat &quot;ish beruvchining odatdagi faoliyati doirasidan tashqari&quot; ishlarni bajarish uchun yollashi mumkinligi, yaʼni kompaniyaning asosiy biznesida ishlaydigan ishchilar xodimlar sifatida tasniflanishi kerak. Ushbu nizomga koʻra,&lt;ref name=&quot;MGL&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Massachusetts General Laws. Chapter 149: Section 148B. Persons performing service not authorized under this chapter deemed employees; exception|nashriyot=The Commonwealth of Massachusetts|url=http://www.mass.gov/legis/laws/mgl/149-148b.htm|kirish sanasi=21 October 2009}}&lt;/ref&gt; dasturiy taʼminot injiniring kompaniyasi maslahatchini xodim sifatida yollamay turib, dasturiy taʼminot boʻyicha maslahatchiga ishni autsorsing qila olmaydi. Biroq, firma elektrchi, ichki bezatishchi yoki rassom sifatida ishlaydigan mustaqil pudratchini yollashi mumkin. Bu konsaltingning keng tarqalgan amaliyoti haqida savollar tugʻdiradi, chunki kompaniya odatda &quot;ish beruvchining odatdagi biznes yoʻnalishidan tashqarida&quot; boʻlmagan biznes ehtiyojlarini qondirish uchun boshqaruv konsalting firmasini yoki oʻzini oʻzi ish bilan taʼminlovchi maslahatchini yollaydi.

== Etimologiya ==
Garchi ''frilanser'' atamasi odatda ''Ivanxoda'' (1820) [[Walter Scott|ser Valter Skottga]] (1771-1832) &quot;oʻrta asrlardagi yollanma jangchi&quot; yoki &quot;erkin ishchi&quot; ni taʼriflash uchun berilgan boʻlsa-da (bu nayza hech qanday lord xizmatiga qasam ichmaganligini koʻrsatadi. nayza bepul mavjud),&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.chambersharrap.co.uk/|sarlavha=Search results for 'freelance'|nashriyot=Chambers Harrap dictionary|kirish sanasi=21 December 2012}}&lt;/ref&gt; oldingi koʻrinish Tomas N. Braunning &quot; ''The Life and Times of Hugh Miller&quot;'' (1809) asarida uchraydi,&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://archive.org/stream/lifeandtimeshug00browgoog#page/n2/mode/2up|sarlavha=The Life and Times of Hugh Miller}}&lt;/ref&gt; p.&amp;nbsp;185. U taxminan 1860-yillarda majoziy otga oʻzgardi va 1903-yilda ''Oksford inglizcha lugʻati'' kabi [[etimologiya]] boʻyicha rasmiylar tomonidan feʼl sifatida tan olingan. Faqat hozirgi zamonda bu atama otdan (erkin xodim) sifatdoshga (mustaqil jurnalist), feʼlga (mustaqil jurnalist) va qoʻshimchaga (ular freelance ishlagan), shuningdek, &quot;freelancer&quot; otiga oʻtgan.

== Manbalar ==
{{Manbalar|30em}}

[[Turkum:Frilans]]
[[Turkum:Ish]]
[[Turkum:Biznes]]
[[Turkum:Tadbirkorlik]]
[[Turkum:Erkin kasblar]]
[[Turkum:Kompyuter bilan bog'liq kasblar]]
[[Turkum:2012-yil]]</text>
      <sha1>50xbwkkmnzszr1baksdm70myhwip9od</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laylo Galiyeva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>668138</id>
    <revision>
      <id>6269970</id>
      <parentid>6252452</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T03:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49787-78</username>
        <id>306750</id>
      </contributor>
      <comment>/* Seʼtanho */yolgon informatsiyala ochirilgan</comment>
      <origin>6269970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2387" sha1="5lrfcssuu24ueabhj32kqzl2s849u1a" xml:space="preserve">{{manba}}

{{artist
|Ism             = Laylo Galiyeva
|Img             =
|Img_capt        = Laylo Galiyeva (2015-yil)
|Background      = solist
|Haqiqiy ismi    = Laylo Galiyeva
|Taxallus        = 
|Mavlud          = 1978-yil 28-iyun Toshkent shahri Oʻzbekiston Respublikasi
|Vafot           = 
|Instrument      = Pianino
|Ildiz           = 
|Janr            = pop,estrada
|Kasb            = [[qoʻshiqchi]], [[aktrisa]]
|Faoliyat        = 
|Yorliq          = {{Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist}}&lt;br/&gt;&quot;Nihol&quot; davlat mukofoti sovrindori
|URL             =  
|Origin=|Associated_acts=|Influences=|Current_members=|Past_members=}}
'''Laylo Galiyeva''' [[Oʻzbekiston|oʻzbek]] qoʻshiqchisi, musiqachi va qoʻshiqlar muallifi. 1978-yilning 28-iyunida Toshkent shahrida tavallud topgan.

= Ijodiy faoliyati =
Laylo 1996-yilda Oʻzbekiston Davlat Konservatoriyasiga oʻqishga kiradi. 

Laylo „Nihol“ mukofoti sovrindori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist. Laylo 1998-yil 1-mart kuni Kamilla va Feruza bilan hamkorlikda  „Setora“ guruhini tashkil qiladi. Xonanda faoliyat yuritgan „Setora“ triosi qoʻshiqlarini, musiqa shinavandalari xanuzgacha miriqib tinglashadi. Layloning guruh tarkibida ijro etgan „Sen borsan“, „Ohim“, „Ajdodlar ruhi“, „Eshitmaydi“, „Xayr maktabim“, „Oʻzbegim“ va boshqa koʻplab qoʻshiqlari nafaqat Oʻzbekistonda, balki qoʻshni davlarlarda ham xitga aylangan. Guruhning [[Sevara Nazarxon]] bilan kuylagan „Dugona“ nomli qoʻshigʻi ham juda mashhur.&lt;!--do NOT put films that are 'in pre-productionʼ or 'in developmentʼ per WP:CRYSTAL--&gt;

Guruh „Ohim“, „Sen borsan“, „Qora“, „Bibixonim“, „Это жизнь“, „Ты далеко“, „Ты потерял“, „Новый год“, „Bu hayot“, „Xayr endi“, „Hayotim“ kabi albomlarni yaratgan. „Setora“ guruhi Oʻzbekistonning deyarli barcha viloyatlarida, shuningdek chet el davlatlarida gastrollar uyushtirgan. 2006-yilda „Setora“ ovoz yozish studiyasi bilan shartnomani bekor qiladi va guruhning nomi „Seʼtanho“ga oʻzgaradi. 

== Havolalar ==
* [https://twitter.com/GalievaLaylo Laylo Galiyevaning Twitter sahifasi]
{{DEFAULTSORT:Galiyeva, Laylo}}
[[Turkum:Oʻzbekistonlik ayol qoʻshiqchilar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1978-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha qoʻshiqchilar]]</text>
      <sha1>5lrfcssuu24ueabhj32kqzl2s849u1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Evril Turon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>670644</id>
    <revision>
      <id>6269512</id>
      <parentid>6056016</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6269512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11368" sha1="swq4owapce28bxzu1wfkdggkdlwp949" xml:space="preserve">'''Evril Turon''' (haqiqiy ism-sharifi Mamadali Mahmudov; 1940-yil 12-dekabr, [[Jizzax viloyati]], Forish tumani, Bogʻdon qishlogʻi - 2020-yil 16-oktabr, [[Toshkent|Toshkent shahri]]) — oʻzbek yozuvchisi va [[Oʻzbekiston madaniyat forumi]]ning sobiq raisi, ayni paytda [[Xalqaro Turon Yozuvchilar Ittifoqi]]ning raisi{{manba kerak}}. 1981-yilda yozilgan [[„Oʻlmas qoyalar“]] romani bilan mashhur.

== Tarjimai holi ==
Mamadali Mahmudov 1940-yilning 12-dekabrida Jizzax viloyatining [[Forish tumani]]dagi Bogʻdon qishlogʻida tugʻilgan. Otasi Mahmud Ahmad oʻgʻli Togʻ begisi (Togʻdagi oʻrmon va hayvonlarga qarovchi) 1943-yilda urushga ketib, bedarak ketgan. Onasi Saodat opa bitta farzand bilan qolgan. Yozuvchining hikoya qilishicha, shoʻrolarga qarshi qurolli kurashda ishtirok etgan bobosi Ahmad Bek 1936-yilda osib oʻldirilgan.

Mamadali Mahmudov boshlangʻich sinfda Bogʻdon qishlogʻi, 8 sinfgacha Oltinkon shaharchasidagi maktablarda tahsil olgan.1959-yilda Sovet Armiyasiga ketib, 3 yil harbiy xizmatni oʻtagan.

1962-yilda [[komsomol]] yoʻllanmasi bilan Rossiyaning [[Tula viloyati|Tula]] viloyati, [[Efremov shahri]]ga kimyo kombinati qurilishiga yoʻllangan. Voronej shahrida kimyo-mashina qurilishi kursini bitirgan.

1964-yilda [[Chirchiq]] shahridagi kimyo kombinatiga ishga kirib, mashinist yordamchisi va mashinist boʻlib ishlagan. Bir vaqtning oʻzida [[kechki yoshlar maktabi]]da, 10 va 11-sinflarda tahsil olgan.

1966-yilda [[Oʻzbekiston milliy universiteti|Toshkent Davlat Universiteti]] [[filologiya]] fakultetining jurnalistika boʻlimiga oʻqishga kirgan. Soʻnggi kurslarni sirtdan oʻqib, [[„Saodat“ jurnali|&quot;Saodat&quot; jurnalida]] ishlagan.

1974-yilda birinchi kitobi — „Togʻ ohusi“ ocherklar toʻplami nashr qilingan.

1975-yilda chop etilgan [[„Bogʻdon qashqiri“|&quot;Bogʻdon qashqiri&quot;]] qissasida yozuvchi birinchi marta bosmachilik harakati ishtirokchilarini milliy-ozodlik kurashchilari sifatida tasvirlagan. Adib oʻzining 1981-yilda [[Sharq yulduzi|&quot;Sharq Yulduzi&quot;]] jurnalida chop etilgan „Oʻlmas qoyalar“ romanida ayni mavzuni davom ettirib, Oʻrta Osiyoga rus bosqinini qoralaydi. Moskvadagi muhokamalar ortidan taqiqlangan roman [[Turkiya]] va [[Germaniya|Gʻarbiy Olmoniya]] jurnallarida chop etiladi&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Mamadali Mahmudov: dunyo eʼtiqod bilan tirik, eʼtiqod bilan goʻzal! — bbc uzbek |url=https://qulnoma.wordpress.com/2013/12/07/mamadali-mahmudov-dunyo-etiqod-bilan-tirik-etiqod-bilan-gozal-bbc-uzbek/#more-9998 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013173044/https://qulnoma.wordpress.com/2013/12/07/mamadali-mahmudov-dunyo-etiqod-bilan-tirik-etiqod-bilan-gozal-bbc-uzbek/#more-9998 }}&lt;/ref&gt;.

[[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Yozuvchilar uyushmasidagi]] maslahatchilik lavozimidan ishdan olinib, [[Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|DXQ]] (KGB) tomonidan soʻroq qilingan Mamadali Mahmudovning oʻzi aytishicha, oʻsha paytdagi Oʻzbekiston rahbari [[Sharof Rashidov]] qamoqdan asrab qolgan.

Asar toʻlaligicha faqat mustaqillikdan soʻng, 1991-yilda kitob holida dunyo yuzini koʻrgan&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=3866 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-08-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818073310/http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=3866 }}&lt;/ref&gt; va [[Choʻlpon mukofoti]]ga sazovor boʻlgan.

Mamadali Mahmudov ijod bilan birga jamoatchilik ishlari bilan ham faol shugʻullangan. U [[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasining]] kotibi, Madaniyat Jamgʻarmasi raisi lavozimlarida ishlagan.

[[1991-yilgi prezident saylovlari]]da [[„Erk“ demokratik partiyasi|&quot;Erk&quot; partiyasini]] qoʻllab-quvatlagan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://pen.org/defending-writers/mamadali-mahmudov MAMADALI MAHMUDOV, UZBEKISTAN]
&lt;/ref&gt;.

=== Birinchi qamoq muddati ===
1994-yili 3-mart kuni oʻnlab [[Ichki ishlar vazirligi|IIV]] xodimlari Mamadali Mahmudovning uyiga va ofisiga bostirib keldi. 4-aprel 2003-yil uning Oʻzbekiston Prezidentiga ochiq xatida yozishicha, ular uyiga toʻpponcha, giyoxvand moddalar va [[„Erk“ gazetasi|&quot;Erk&quot; gazetasining]] bir nechta sonini tashlab ketgan. Giyoxvand moddalar ofisiga ham tashlab ketilgan edi. Ushbu xatida Mamadali Mahmudov uyiga gazetalarni tashlab qoʻygan odam bir necha yildan soʻng kim ekanligi bilganini va bu [[Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|DXQ]] (KGB) xodimi Aktam Roziqov ekanligini yozdi. Oʻsha kuni Evril Turonni IIV binosiga olib ketishgan. Davlat mulkini oʻgʻirlashda aybdor, deb topilib, 4 yilga ozodlikdan mahrum etilgan. 5 oy va 18 kun IIV binosining yertoʻladagi hibsxonasida oʻtirgan. Soʻngra Navoiy-29, Olmaliq-45 [[Turma|qamoqxonalarining]] hibsxonalarida saqlangan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Otkritoe pismo zaklyuchennogo pisatelya Mamadali MAXMUDOVA (Evrila TURONA) Prezidentu Respubliki Uzbekistan Islamu KARIMOVU |url=https://zonakz.net/articles/3275 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2014-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140518211316/http://zonakz.net/articles/3275 }}&lt;/ref&gt;. Ish [[„PEN America“]] va [[„Amnesty International“]] tomonidan soxtalashtirilgan deb baholandi.

Ozod qilinishi uchun xalqaro kampaniyadan keyin 1996-yil 6-avgust kuni avf qoʻllanib, muddatidan oldin ozod qilingan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Ikkinchi qamoq muddati ===
1999-yil 19-fevral kuni, soat taxminan besh-oltilarda, kechki payt oʻz mahallasidagi doʻkonning yonida, yuzlab odamlar shohidligida qora niqobli odamlar tomonidan oʻgʻirlab ketildi. Keyinchalik bilishicha, ular unga tegishli „Tiko“ avtoulovini ham oʻgʻirlab ketishgan. Prezidentga ochiq maktubida Toshkentdan 2,5-3 soat yoʻl uzoqlikda joylashgan zindonda unga nisbatan qoʻllangan dahshatli qiynoqlar haqida yozgan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. [[Toshkent shahar prokuraturasi]] qoʻlga olinishidan keyin bir yarim oy oʻtibgina uni hibsga olish haqida farmon bergan. Prokurorning farmonidan soʻng IIVning zindoniga, soʻngra esa IIV [[1-tergov izolyatori]]ga („Toshturma“ga) tashlangan.

18-avgust 1999-yili [[Jinoyat kodeksi]]ning 25-, 159-(band 4), 242-(band 1), 216-moddalari boʻyicha ayblanib 14 yil qamoq jazosiga hukm etildi. 1999-yilning 14-dekabrigacha „Toshturma“ning zindonida saqlangan. 15-dekabrda eas Navoiy shahridagi 46-zonaga tashlangan. U yerdagi maxbuslarga, ayniqsa 159-modda boʻyicha qamalganlarga nisbatan noinsoniy munosabatni va tahqirlashlarni keyinchalik Prezidentga yoʻllagan ochiq maktubida batafsil taʼriflab bergan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

2000-yilning 24-aprelida Qoraqalpogʻistonnig Kungrad tumanidagi „Jasliq“ qamoqxonasiga koʻchirildi.

2000-yilning 1-iyulida yana 46-zonaga joʻnatildi. U yerda u 16 kun tibbiy-sanitar boʻlimda yotdi. 16-kunda [[Sanshahar]]ga yuborildi. Sanshaharda Mamadali Mahmudov 8 oy va 18 kun davolandi. Maʼlum boʻlishicha, „Jasliq“da u 12 kasallik, jumladan oshqozon yazvasini ham orttirgan.

2001-yil 16-iyundan Chirchiq zonasida saqlangan. Bu yerda u Sanshaharda boshlagan arab bosqini haqidagi sheʼriy roman ustida ishlashni davom ettirdi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Qizi Vatan Mahmudovaning [[Oʻrta Osiyo inson huquqlari uyushmasi]]ga xabar berishicha, otasi 2012-yilning 26-oktabrida boshdagi jarohat bilan [[gospital]]ga yotqizilgan&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Uzbekistan: jailed writer Mamadali Makhmudov receives serious head injury |url=http://fergana.mobi/en/news/2417 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816131731/http://fergana.mobi/en/news/2417 }}&lt;/ref&gt;.

2013-yilning fevralida 14 yillik qamoq muddati tugashiga qaramay, ozod etilishi oʻrniga „Toshturma“ga yuborildi. Uning xotini Gulsara Mahmudovaning xabar berishicha, yozuvchining qamoq muddatini uzaytirilishiga sabab „jazoni ijro etish maskanining ichki tartiblarini buzish“ deb koʻrsatilgan&lt;ref&gt;[http://www.rferl.org/content/uzbekistan-writer-jailed-again/24935065.html Jailed Uzbek Writer Faces New Prison Term After Serving 14 Years]
&lt;/ref&gt;.

2013-yilning 19-aprelida, kechki payt 72 yoshli Mamadali Mahmudov ozod etildi va oʻzining besh nafar nabirasini birinchi martda koʻrdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=WRITER MAMADALI MAKHMUDOV RELEASED AFTER OVER 14 YEARS IN PRISON |url=https://pen.org/rapid-action/2013/04/23/writer-mamadali-makhmudov-released-after-over-14-years-prison |qaralgan sana=2016-07-10 |arxivsana=2013-04-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130426055008/http://www.pen.org/rapid-action/2013/04/23/writer-mamadali-makhmudov-released-after-over-14-years-prison }}&lt;/ref&gt;.

== Keyingi hayoti ==
2016-yilning iyun oyidan mamlakatdan chib ketmoqchi ekanligini aytdi&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/a/27776946.html 17 yil qamoqda saqlangan yozuvchi Oʻzbekistondan chiqib ketmoqchi]
&lt;/ref&gt;.

Shu yili Amerika va Ovrupodagi turkistonlik yozuvchilar tomonidan Xalqaro Turon Yozuvchilar Ittifoqiga rais etib saylandi. 2016-yil 4-dekabr kuni oʻtadigan prezident saylovlarida Shavkat Mirziyoevga ovoz berishini va uning nomzodini qoʻllab-quvvatlashini bildirdi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Oʻzbekiston respublikasi Bosh vaziri,]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Muvaqqat prezident janob]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Sh.M. Mirziyoevga]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2020-yilning 16-oktabrida Toshkent shahrida vafot etdi&lt;ref&gt;https://www.ozodlik.org/a/30896875.html&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
Qizi Vatan, oʻgʻillari Bobur va Turon hamda beshta nabirasi bor. Uning aytishicha, oʻgʻil-qizi ishsiz, oila '''''&quot;'''chol'''-'''kampirning 450 mingga yetmaydigan'''&quot;''''' pensiyasiga tirikchilik oʻtkazmoqda. Boz ustiga oilaning 14 ming dollar qarzi ham bor. '''''&quot;'''220 ming pensiya olaman''',''' bu pul oladigan dorilarimdan bir turining bittasiga ham yetmaydi'''&quot;''''', deydi yozuvchi&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/a/26784155.html Yozuvchi Mamadali Mahmudov prezidentga avgustda yozgan xatiga javob olmadi​]
&lt;/ref&gt;.

2016-yil 29-oktabrida uning nabirasi [[Mirza Xolmedov]]ning (Xudoyberdi Toʻxtaboyevning nabirasi) qiziga uylandi&lt;ref&gt;[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6KvxRT0%3D&amp;b=1 BOLALAR YoZUVChISI — MAShHUR SANЪATKOR BILAN QUDA BOʻLDI]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Ijodi ==
1981-yilda [[„Oʻlmas qoyalar“]] romanini yozgan. „Tumanli kunlar“ qissasini va „Oqgul“ romanini ham yozgan. Asarlari Fransiya, Olmoniya, Kanada, Turkiya, Norvegiya, Angliyada nashr etilgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

2016-yilda „Dunyo oʻzbeklari“ elektron gazetasida arablar bosqini toʻgʻrisidagi [[&quot;Boʻzboʻri&quot;]] romani eʼlon qilingan.

== Manbalar ==

[[Turkum:Alifbo boʻyicha yozuvchilar]]
[[Turkum:Kishilar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2020-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar]]</text>
      <sha1>swq4owapce28bxzu1wfkdggkdlwp949</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269513</id>
      <parentid>6269512</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11385" sha1="rqabpnz7afw1z2gj9vydvmgkukb0moi" xml:space="preserve">'''Evril Turon''' (haqiqiy ism-sharifi Mamadali Mahmudov; 1940-yil 12-dekabr, [[Jizzax viloyati]], Forish tumani, Bogʻdon qishlogʻi - 2020-yil 16-oktabr, [[Toshkent|Toshkent shahri]]) — [[Oʻzbekiston|oʻzbek]] yozuvchisi va [[Oʻzbekiston madaniyat forumi]]ning sobiq raisi, ayni paytda [[Xalqaro Turon Yozuvchilar Ittifoqi]]ning raisi{{manba kerak}}. 1981-yilda yozilgan [[„Oʻlmas qoyalar“]] romani bilan mashhur.

== Tarjimai holi ==
Mamadali Mahmudov 1940-yilning 12-dekabrida Jizzax viloyatining [[Forish tumani]]dagi Bogʻdon qishlogʻida tugʻilgan. Otasi Mahmud Ahmad oʻgʻli Togʻ begisi (Togʻdagi oʻrmon va hayvonlarga qarovchi) 1943-yilda urushga ketib, bedarak ketgan. Onasi Saodat opa bitta farzand bilan qolgan. Yozuvchining hikoya qilishicha, shoʻrolarga qarshi qurolli kurashda ishtirok etgan bobosi Ahmad Bek 1936-yilda osib oʻldirilgan.

Mamadali Mahmudov boshlangʻich sinfda Bogʻdon qishlogʻi, 8 sinfgacha Oltinkon shaharchasidagi maktablarda tahsil olgan.1959-yilda Sovet Armiyasiga ketib, 3 yil harbiy xizmatni oʻtagan.

1962-yilda [[komsomol]] yoʻllanmasi bilan Rossiyaning [[Tula viloyati|Tula]] viloyati, [[Efremov shahri]]ga kimyo kombinati qurilishiga yoʻllangan. Voronej shahrida kimyo-mashina qurilishi kursini bitirgan.

1964-yilda [[Chirchiq]] shahridagi kimyo kombinatiga ishga kirib, mashinist yordamchisi va mashinist boʻlib ishlagan. Bir vaqtning oʻzida [[kechki yoshlar maktabi]]da, 10 va 11-sinflarda tahsil olgan.

1966-yilda [[Oʻzbekiston milliy universiteti|Toshkent Davlat Universiteti]] [[filologiya]] fakultetining jurnalistika boʻlimiga oʻqishga kirgan. Soʻnggi kurslarni sirtdan oʻqib, [[„Saodat“ jurnali|&quot;Saodat&quot; jurnalida]] ishlagan.

1974-yilda birinchi kitobi — „Togʻ ohusi“ ocherklar toʻplami nashr qilingan.

1975-yilda chop etilgan [[„Bogʻdon qashqiri“|&quot;Bogʻdon qashqiri&quot;]] qissasida yozuvchi birinchi marta bosmachilik harakati ishtirokchilarini milliy-ozodlik kurashchilari sifatida tasvirlagan. Adib oʻzining 1981-yilda [[Sharq yulduzi|&quot;Sharq Yulduzi&quot;]] jurnalida chop etilgan „Oʻlmas qoyalar“ romanida ayni mavzuni davom ettirib, Oʻrta Osiyoga rus bosqinini qoralaydi. Moskvadagi muhokamalar ortidan taqiqlangan roman [[Turkiya]] va [[Germaniya|Gʻarbiy Olmoniya]] jurnallarida chop etiladi&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Mamadali Mahmudov: dunyo eʼtiqod bilan tirik, eʼtiqod bilan goʻzal! — bbc uzbek |url=https://qulnoma.wordpress.com/2013/12/07/mamadali-mahmudov-dunyo-etiqod-bilan-tirik-etiqod-bilan-gozal-bbc-uzbek/#more-9998 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013173044/https://qulnoma.wordpress.com/2013/12/07/mamadali-mahmudov-dunyo-etiqod-bilan-tirik-etiqod-bilan-gozal-bbc-uzbek/#more-9998 }}&lt;/ref&gt;.

[[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Yozuvchilar uyushmasidagi]] maslahatchilik lavozimidan ishdan olinib, [[Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|DXQ]] (KGB) tomonidan soʻroq qilingan Mamadali Mahmudovning oʻzi aytishicha, oʻsha paytdagi Oʻzbekiston rahbari [[Sharof Rashidov]] qamoqdan asrab qolgan.

Asar toʻlaligicha faqat mustaqillikdan soʻng, 1991-yilda kitob holida dunyo yuzini koʻrgan&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=3866 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-08-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818073310/http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=3866 }}&lt;/ref&gt; va [[Choʻlpon mukofoti]]ga sazovor boʻlgan.

Mamadali Mahmudov ijod bilan birga jamoatchilik ishlari bilan ham faol shugʻullangan. U [[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasining]] kotibi, Madaniyat Jamgʻarmasi raisi lavozimlarida ishlagan.

[[1991-yilgi prezident saylovlari]]da [[„Erk“ demokratik partiyasi|&quot;Erk&quot; partiyasini]] qoʻllab-quvatlagan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://pen.org/defending-writers/mamadali-mahmudov MAMADALI MAHMUDOV, UZBEKISTAN]
&lt;/ref&gt;.

=== Birinchi qamoq muddati ===
1994-yili 3-mart kuni oʻnlab [[Ichki ishlar vazirligi|IIV]] xodimlari Mamadali Mahmudovning uyiga va ofisiga bostirib keldi. 4-aprel 2003-yil uning Oʻzbekiston Prezidentiga ochiq xatida yozishicha, ular uyiga toʻpponcha, giyoxvand moddalar va [[„Erk“ gazetasi|&quot;Erk&quot; gazetasining]] bir nechta sonini tashlab ketgan. Giyoxvand moddalar ofisiga ham tashlab ketilgan edi. Ushbu xatida Mamadali Mahmudov uyiga gazetalarni tashlab qoʻygan odam bir necha yildan soʻng kim ekanligi bilganini va bu [[Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|DXQ]] (KGB) xodimi Aktam Roziqov ekanligini yozdi. Oʻsha kuni Evril Turonni IIV binosiga olib ketishgan. Davlat mulkini oʻgʻirlashda aybdor, deb topilib, 4 yilga ozodlikdan mahrum etilgan. 5 oy va 18 kun IIV binosining yertoʻladagi hibsxonasida oʻtirgan. Soʻngra Navoiy-29, Olmaliq-45 [[Turma|qamoqxonalarining]] hibsxonalarida saqlangan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Otkritoe pismo zaklyuchennogo pisatelya Mamadali MAXMUDOVA (Evrila TURONA) Prezidentu Respubliki Uzbekistan Islamu KARIMOVU |url=https://zonakz.net/articles/3275 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2014-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140518211316/http://zonakz.net/articles/3275 }}&lt;/ref&gt;. Ish [[„PEN America“]] va [[„Amnesty International“]] tomonidan soxtalashtirilgan deb baholandi.

Ozod qilinishi uchun xalqaro kampaniyadan keyin 1996-yil 6-avgust kuni avf qoʻllanib, muddatidan oldin ozod qilingan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Ikkinchi qamoq muddati ===
1999-yil 19-fevral kuni, soat taxminan besh-oltilarda, kechki payt oʻz mahallasidagi doʻkonning yonida, yuzlab odamlar shohidligida qora niqobli odamlar tomonidan oʻgʻirlab ketildi. Keyinchalik bilishicha, ular unga tegishli „Tiko“ avtoulovini ham oʻgʻirlab ketishgan. Prezidentga ochiq maktubida Toshkentdan 2,5-3 soat yoʻl uzoqlikda joylashgan zindonda unga nisbatan qoʻllangan dahshatli qiynoqlar haqida yozgan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. [[Toshkent shahar prokuraturasi]] qoʻlga olinishidan keyin bir yarim oy oʻtibgina uni hibsga olish haqida farmon bergan. Prokurorning farmonidan soʻng IIVning zindoniga, soʻngra esa IIV [[1-tergov izolyatori]]ga („Toshturma“ga) tashlangan.

18-avgust 1999-yili [[Jinoyat kodeksi]]ning 25-, 159-(band 4), 242-(band 1), 216-moddalari boʻyicha ayblanib 14 yil qamoq jazosiga hukm etildi. 1999-yilning 14-dekabrigacha „Toshturma“ning zindonida saqlangan. 15-dekabrda eas Navoiy shahridagi 46-zonaga tashlangan. U yerdagi maxbuslarga, ayniqsa 159-modda boʻyicha qamalganlarga nisbatan noinsoniy munosabatni va tahqirlashlarni keyinchalik Prezidentga yoʻllagan ochiq maktubida batafsil taʼriflab bergan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

2000-yilning 24-aprelida Qoraqalpogʻistonnig Kungrad tumanidagi „Jasliq“ qamoqxonasiga koʻchirildi.

2000-yilning 1-iyulida yana 46-zonaga joʻnatildi. U yerda u 16 kun tibbiy-sanitar boʻlimda yotdi. 16-kunda [[Sanshahar]]ga yuborildi. Sanshaharda Mamadali Mahmudov 8 oy va 18 kun davolandi. Maʼlum boʻlishicha, „Jasliq“da u 12 kasallik, jumladan oshqozon yazvasini ham orttirgan.

2001-yil 16-iyundan Chirchiq zonasida saqlangan. Bu yerda u Sanshaharda boshlagan arab bosqini haqidagi sheʼriy roman ustida ishlashni davom ettirdi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Qizi Vatan Mahmudovaning [[Oʻrta Osiyo inson huquqlari uyushmasi]]ga xabar berishicha, otasi 2012-yilning 26-oktabrida boshdagi jarohat bilan [[gospital]]ga yotqizilgan&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Uzbekistan: jailed writer Mamadali Makhmudov receives serious head injury |url=http://fergana.mobi/en/news/2417 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816131731/http://fergana.mobi/en/news/2417 }}&lt;/ref&gt;.

2013-yilning fevralida 14 yillik qamoq muddati tugashiga qaramay, ozod etilishi oʻrniga „Toshturma“ga yuborildi. Uning xotini Gulsara Mahmudovaning xabar berishicha, yozuvchining qamoq muddatini uzaytirilishiga sabab „jazoni ijro etish maskanining ichki tartiblarini buzish“ deb koʻrsatilgan&lt;ref&gt;[http://www.rferl.org/content/uzbekistan-writer-jailed-again/24935065.html Jailed Uzbek Writer Faces New Prison Term After Serving 14 Years]
&lt;/ref&gt;.

2013-yilning 19-aprelida, kechki payt 72 yoshli Mamadali Mahmudov ozod etildi va oʻzining besh nafar nabirasini birinchi martda koʻrdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=WRITER MAMADALI MAKHMUDOV RELEASED AFTER OVER 14 YEARS IN PRISON |url=https://pen.org/rapid-action/2013/04/23/writer-mamadali-makhmudov-released-after-over-14-years-prison |qaralgan sana=2016-07-10 |arxivsana=2013-04-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130426055008/http://www.pen.org/rapid-action/2013/04/23/writer-mamadali-makhmudov-released-after-over-14-years-prison }}&lt;/ref&gt;.

== Keyingi hayoti ==
2016-yilning iyun oyidan mamlakatdan chib ketmoqchi ekanligini aytdi&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/a/27776946.html 17 yil qamoqda saqlangan yozuvchi Oʻzbekistondan chiqib ketmoqchi]
&lt;/ref&gt;.

Shu yili Amerika va Ovrupodagi turkistonlik yozuvchilar tomonidan Xalqaro Turon Yozuvchilar Ittifoqiga rais etib saylandi. 2016-yil 4-dekabr kuni oʻtadigan prezident saylovlarida Shavkat Mirziyoevga ovoz berishini va uning nomzodini qoʻllab-quvvatlashini bildirdi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Oʻzbekiston respublikasi Bosh vaziri,]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Muvaqqat prezident janob]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Sh.M. Mirziyoevga]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2020-yilning 16-oktabrida Toshkent shahrida vafot etdi&lt;ref&gt;https://www.ozodlik.org/a/30896875.html&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
Qizi Vatan, oʻgʻillari Bobur va Turon hamda beshta nabirasi bor. Uning aytishicha, oʻgʻil-qizi ishsiz, oila '''''&quot;'''chol'''-'''kampirning 450 mingga yetmaydigan'''&quot;''''' pensiyasiga tirikchilik oʻtkazmoqda. Boz ustiga oilaning 14 ming dollar qarzi ham bor. '''''&quot;'''220 ming pensiya olaman''',''' bu pul oladigan dorilarimdan bir turining bittasiga ham yetmaydi'''&quot;''''', deydi yozuvchi&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/a/26784155.html Yozuvchi Mamadali Mahmudov prezidentga avgustda yozgan xatiga javob olmadi​]
&lt;/ref&gt;.

2016-yil 29-oktabrida uning nabirasi [[Mirza Xolmedov]]ning (Xudoyberdi Toʻxtaboyevning nabirasi) qiziga uylandi&lt;ref&gt;[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6KvxRT0%3D&amp;b=1 BOLALAR YoZUVChISI — MAShHUR SANЪATKOR BILAN QUDA BOʻLDI]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Ijodi ==
1981-yilda [[„Oʻlmas qoyalar“]] romanini yozgan. „Tumanli kunlar“ qissasini va „Oqgul“ romanini ham yozgan. Asarlari Fransiya, Olmoniya, Kanada, Turkiya, Norvegiya, Angliyada nashr etilgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

2016-yilda „Dunyo oʻzbeklari“ elektron gazetasida arablar bosqini toʻgʻrisidagi [[&quot;Boʻzboʻri&quot;]] romani eʼlon qilingan.

== Manbalar ==

[[Turkum:Alifbo boʻyicha yozuvchilar]]
[[Turkum:Kishilar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2020-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar]]</text>
      <sha1>rqabpnz7afw1z2gj9vydvmgkukb0moi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269515</id>
      <parentid>6269513</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11398" sha1="ox8y40d13ofauma6i5r32kczn7ynrk6" xml:space="preserve">'''Evril Turon''' (haqiqiy ism-sharifi Mamadali Mahmudov; 1940-yil 12-dekabr, [[Jizzax viloyati]], Forish tumani, Bogʻdon qishlogʻi - 2020-yil 16-oktabr, [[Toshkent|Toshkent shahri]]) — [[Oʻzbekiston|oʻzbek]] [[yozuvchi]]&lt;nowiki/&gt;si va [[Oʻzbekiston madaniyat forumi]]ning sobiq raisi, ayni paytda [[Xalqaro Turon Yozuvchilar Ittifoqi]]ning raisi{{manba kerak}}. 1981-yilda yozilgan [[„Oʻlmas qoyalar“]] romani bilan mashhur.

== Tarjimai holi ==
Mamadali Mahmudov 1940-yilning 12-dekabrida Jizzax viloyatining [[Forish tumani]]dagi Bogʻdon qishlogʻida tugʻilgan. Otasi Mahmud Ahmad oʻgʻli Togʻ begisi (Togʻdagi oʻrmon va hayvonlarga qarovchi) 1943-yilda urushga ketib, bedarak ketgan. Onasi Saodat opa bitta farzand bilan qolgan. Yozuvchining hikoya qilishicha, shoʻrolarga qarshi qurolli kurashda ishtirok etgan bobosi Ahmad Bek 1936-yilda osib oʻldirilgan.

Mamadali Mahmudov boshlangʻich sinfda Bogʻdon qishlogʻi, 8 sinfgacha Oltinkon shaharchasidagi maktablarda tahsil olgan.1959-yilda Sovet Armiyasiga ketib, 3 yil harbiy xizmatni oʻtagan.

1962-yilda [[komsomol]] yoʻllanmasi bilan Rossiyaning [[Tula viloyati|Tula]] viloyati, [[Efremov shahri]]ga kimyo kombinati qurilishiga yoʻllangan. Voronej shahrida kimyo-mashina qurilishi kursini bitirgan.

1964-yilda [[Chirchiq]] shahridagi kimyo kombinatiga ishga kirib, mashinist yordamchisi va mashinist boʻlib ishlagan. Bir vaqtning oʻzida [[kechki yoshlar maktabi]]da, 10 va 11-sinflarda tahsil olgan.

1966-yilda [[Oʻzbekiston milliy universiteti|Toshkent Davlat Universiteti]] [[filologiya]] fakultetining jurnalistika boʻlimiga oʻqishga kirgan. Soʻnggi kurslarni sirtdan oʻqib, [[„Saodat“ jurnali|&quot;Saodat&quot; jurnalida]] ishlagan.

1974-yilda birinchi kitobi — „Togʻ ohusi“ ocherklar toʻplami nashr qilingan.

1975-yilda chop etilgan [[„Bogʻdon qashqiri“|&quot;Bogʻdon qashqiri&quot;]] qissasida yozuvchi birinchi marta bosmachilik harakati ishtirokchilarini milliy-ozodlik kurashchilari sifatida tasvirlagan. Adib oʻzining 1981-yilda [[Sharq yulduzi|&quot;Sharq Yulduzi&quot;]] jurnalida chop etilgan „Oʻlmas qoyalar“ romanida ayni mavzuni davom ettirib, Oʻrta Osiyoga rus bosqinini qoralaydi. Moskvadagi muhokamalar ortidan taqiqlangan roman [[Turkiya]] va [[Germaniya|Gʻarbiy Olmoniya]] jurnallarida chop etiladi&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Mamadali Mahmudov: dunyo eʼtiqod bilan tirik, eʼtiqod bilan goʻzal! — bbc uzbek |url=https://qulnoma.wordpress.com/2013/12/07/mamadali-mahmudov-dunyo-etiqod-bilan-tirik-etiqod-bilan-gozal-bbc-uzbek/#more-9998 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013173044/https://qulnoma.wordpress.com/2013/12/07/mamadali-mahmudov-dunyo-etiqod-bilan-tirik-etiqod-bilan-gozal-bbc-uzbek/#more-9998 }}&lt;/ref&gt;.

[[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Yozuvchilar uyushmasidagi]] maslahatchilik lavozimidan ishdan olinib, [[Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|DXQ]] (KGB) tomonidan soʻroq qilingan Mamadali Mahmudovning oʻzi aytishicha, oʻsha paytdagi Oʻzbekiston rahbari [[Sharof Rashidov]] qamoqdan asrab qolgan.

Asar toʻlaligicha faqat mustaqillikdan soʻng, 1991-yilda kitob holida dunyo yuzini koʻrgan&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=3866 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-08-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818073310/http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=3866 }}&lt;/ref&gt; va [[Choʻlpon mukofoti]]ga sazovor boʻlgan.

Mamadali Mahmudov ijod bilan birga jamoatchilik ishlari bilan ham faol shugʻullangan. U [[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasining]] kotibi, Madaniyat Jamgʻarmasi raisi lavozimlarida ishlagan.

[[1991-yilgi prezident saylovlari]]da [[„Erk“ demokratik partiyasi|&quot;Erk&quot; partiyasini]] qoʻllab-quvatlagan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://pen.org/defending-writers/mamadali-mahmudov MAMADALI MAHMUDOV, UZBEKISTAN]
&lt;/ref&gt;.

=== Birinchi qamoq muddati ===
1994-yili 3-mart kuni oʻnlab [[Ichki ishlar vazirligi|IIV]] xodimlari Mamadali Mahmudovning uyiga va ofisiga bostirib keldi. 4-aprel 2003-yil uning Oʻzbekiston Prezidentiga ochiq xatida yozishicha, ular uyiga toʻpponcha, giyoxvand moddalar va [[„Erk“ gazetasi|&quot;Erk&quot; gazetasining]] bir nechta sonini tashlab ketgan. Giyoxvand moddalar ofisiga ham tashlab ketilgan edi. Ushbu xatida Mamadali Mahmudov uyiga gazetalarni tashlab qoʻygan odam bir necha yildan soʻng kim ekanligi bilganini va bu [[Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|DXQ]] (KGB) xodimi Aktam Roziqov ekanligini yozdi. Oʻsha kuni Evril Turonni IIV binosiga olib ketishgan. Davlat mulkini oʻgʻirlashda aybdor, deb topilib, 4 yilga ozodlikdan mahrum etilgan. 5 oy va 18 kun IIV binosining yertoʻladagi hibsxonasida oʻtirgan. Soʻngra Navoiy-29, Olmaliq-45 [[Turma|qamoqxonalarining]] hibsxonalarida saqlangan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Otkritoe pismo zaklyuchennogo pisatelya Mamadali MAXMUDOVA (Evrila TURONA) Prezidentu Respubliki Uzbekistan Islamu KARIMOVU |url=https://zonakz.net/articles/3275 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2014-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140518211316/http://zonakz.net/articles/3275 }}&lt;/ref&gt;. Ish [[„PEN America“]] va [[„Amnesty International“]] tomonidan soxtalashtirilgan deb baholandi.

Ozod qilinishi uchun xalqaro kampaniyadan keyin 1996-yil 6-avgust kuni avf qoʻllanib, muddatidan oldin ozod qilingan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Ikkinchi qamoq muddati ===
1999-yil 19-fevral kuni, soat taxminan besh-oltilarda, kechki payt oʻz mahallasidagi doʻkonning yonida, yuzlab odamlar shohidligida qora niqobli odamlar tomonidan oʻgʻirlab ketildi. Keyinchalik bilishicha, ular unga tegishli „Tiko“ avtoulovini ham oʻgʻirlab ketishgan. Prezidentga ochiq maktubida Toshkentdan 2,5-3 soat yoʻl uzoqlikda joylashgan zindonda unga nisbatan qoʻllangan dahshatli qiynoqlar haqida yozgan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. [[Toshkent shahar prokuraturasi]] qoʻlga olinishidan keyin bir yarim oy oʻtibgina uni hibsga olish haqida farmon bergan. Prokurorning farmonidan soʻng IIVning zindoniga, soʻngra esa IIV [[1-tergov izolyatori]]ga („Toshturma“ga) tashlangan.

18-avgust 1999-yili [[Jinoyat kodeksi]]ning 25-, 159-(band 4), 242-(band 1), 216-moddalari boʻyicha ayblanib 14 yil qamoq jazosiga hukm etildi. 1999-yilning 14-dekabrigacha „Toshturma“ning zindonida saqlangan. 15-dekabrda eas Navoiy shahridagi 46-zonaga tashlangan. U yerdagi maxbuslarga, ayniqsa 159-modda boʻyicha qamalganlarga nisbatan noinsoniy munosabatni va tahqirlashlarni keyinchalik Prezidentga yoʻllagan ochiq maktubida batafsil taʼriflab bergan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

2000-yilning 24-aprelida Qoraqalpogʻistonnig Kungrad tumanidagi „Jasliq“ qamoqxonasiga koʻchirildi.

2000-yilning 1-iyulida yana 46-zonaga joʻnatildi. U yerda u 16 kun tibbiy-sanitar boʻlimda yotdi. 16-kunda [[Sanshahar]]ga yuborildi. Sanshaharda Mamadali Mahmudov 8 oy va 18 kun davolandi. Maʼlum boʻlishicha, „Jasliq“da u 12 kasallik, jumladan oshqozon yazvasini ham orttirgan.

2001-yil 16-iyundan Chirchiq zonasida saqlangan. Bu yerda u Sanshaharda boshlagan arab bosqini haqidagi sheʼriy roman ustida ishlashni davom ettirdi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Qizi Vatan Mahmudovaning [[Oʻrta Osiyo inson huquqlari uyushmasi]]ga xabar berishicha, otasi 2012-yilning 26-oktabrida boshdagi jarohat bilan [[gospital]]ga yotqizilgan&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Uzbekistan: jailed writer Mamadali Makhmudov receives serious head injury |url=http://fergana.mobi/en/news/2417 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816131731/http://fergana.mobi/en/news/2417 }}&lt;/ref&gt;.

2013-yilning fevralida 14 yillik qamoq muddati tugashiga qaramay, ozod etilishi oʻrniga „Toshturma“ga yuborildi. Uning xotini Gulsara Mahmudovaning xabar berishicha, yozuvchining qamoq muddatini uzaytirilishiga sabab „jazoni ijro etish maskanining ichki tartiblarini buzish“ deb koʻrsatilgan&lt;ref&gt;[http://www.rferl.org/content/uzbekistan-writer-jailed-again/24935065.html Jailed Uzbek Writer Faces New Prison Term After Serving 14 Years]
&lt;/ref&gt;.

2013-yilning 19-aprelida, kechki payt 72 yoshli Mamadali Mahmudov ozod etildi va oʻzining besh nafar nabirasini birinchi martda koʻrdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=WRITER MAMADALI MAKHMUDOV RELEASED AFTER OVER 14 YEARS IN PRISON |url=https://pen.org/rapid-action/2013/04/23/writer-mamadali-makhmudov-released-after-over-14-years-prison |qaralgan sana=2016-07-10 |arxivsana=2013-04-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130426055008/http://www.pen.org/rapid-action/2013/04/23/writer-mamadali-makhmudov-released-after-over-14-years-prison }}&lt;/ref&gt;.

== Keyingi hayoti ==
2016-yilning iyun oyidan mamlakatdan chib ketmoqchi ekanligini aytdi&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/a/27776946.html 17 yil qamoqda saqlangan yozuvchi Oʻzbekistondan chiqib ketmoqchi]
&lt;/ref&gt;.

Shu yili Amerika va Ovrupodagi turkistonlik yozuvchilar tomonidan Xalqaro Turon Yozuvchilar Ittifoqiga rais etib saylandi. 2016-yil 4-dekabr kuni oʻtadigan prezident saylovlarida Shavkat Mirziyoevga ovoz berishini va uning nomzodini qoʻllab-quvvatlashini bildirdi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Oʻzbekiston respublikasi Bosh vaziri,]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Muvaqqat prezident janob]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Sh.M. Mirziyoevga]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2020-yilning 16-oktabrida Toshkent shahrida vafot etdi&lt;ref&gt;https://www.ozodlik.org/a/30896875.html&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
Qizi Vatan, oʻgʻillari Bobur va Turon hamda beshta nabirasi bor. Uning aytishicha, oʻgʻil-qizi ishsiz, oila '''''&quot;'''chol'''-'''kampirning 450 mingga yetmaydigan'''&quot;''''' pensiyasiga tirikchilik oʻtkazmoqda. Boz ustiga oilaning 14 ming dollar qarzi ham bor. '''''&quot;'''220 ming pensiya olaman''',''' bu pul oladigan dorilarimdan bir turining bittasiga ham yetmaydi'''&quot;''''', deydi yozuvchi&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/a/26784155.html Yozuvchi Mamadali Mahmudov prezidentga avgustda yozgan xatiga javob olmadi​]
&lt;/ref&gt;.

2016-yil 29-oktabrida uning nabirasi [[Mirza Xolmedov]]ning (Xudoyberdi Toʻxtaboyevning nabirasi) qiziga uylandi&lt;ref&gt;[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6KvxRT0%3D&amp;b=1 BOLALAR YoZUVChISI — MAShHUR SANЪATKOR BILAN QUDA BOʻLDI]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Ijodi ==
1981-yilda [[„Oʻlmas qoyalar“]] romanini yozgan. „Tumanli kunlar“ qissasini va „Oqgul“ romanini ham yozgan. Asarlari Fransiya, Olmoniya, Kanada, Turkiya, Norvegiya, Angliyada nashr etilgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

2016-yilda „Dunyo oʻzbeklari“ elektron gazetasida arablar bosqini toʻgʻrisidagi [[&quot;Boʻzboʻri&quot;]] romani eʼlon qilingan.

== Manbalar ==

[[Turkum:Alifbo boʻyicha yozuvchilar]]
[[Turkum:Kishilar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2020-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar]]</text>
      <sha1>ox8y40d13ofauma6i5r32kczn7ynrk6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269517</id>
      <parentid>6269515</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11389" sha1="akuooze2pg77sb4lnlayznewhlko6gh" xml:space="preserve">'''Evril Turon''' (haqiqiy ism-sharifi Mamadali Mahmudov; 1940-yil 12-dekabr, [[Jizzax viloyati]], Forish tumani, Bogʻdon qishlogʻi - 2020-yil 16-oktabr, [[Toshkent|Toshkent shahri]]) — [[Oʻzbekiston|oʻzbek]] [[yozuvchi]]si va [[Oʻzbekiston madaniyat forumi]]ning sobiq raisi, ayni paytda [[Xalqaro Turon Yozuvchilar Ittifoqi]]ning raisi{{manba kerak}}. 1981-yilda yozilgan [[„Oʻlmas qoyalar“]] romani bilan mashhur.

== Tarjimai holi ==
Mamadali Mahmudov 1940-yilning 12-dekabrida Jizzax viloyatining [[Forish tumani]]dagi Bogʻdon qishlogʻida tugʻilgan. Otasi Mahmud Ahmad oʻgʻli Togʻ begisi (Togʻdagi oʻrmon va hayvonlarga qarovchi) 1943-yilda urushga ketib, bedarak ketgan. Onasi Saodat opa bitta farzand bilan qolgan. Yozuvchining hikoya qilishicha, shoʻrolarga qarshi qurolli kurashda ishtirok etgan bobosi Ahmad Bek 1936-yilda osib oʻldirilgan.

Mamadali Mahmudov boshlangʻich sinfda Bogʻdon qishlogʻi, 8 sinfgacha Oltinkon shaharchasidagi maktablarda tahsil olgan.1959-yilda Sovet Armiyasiga ketib, 3 yil harbiy xizmatni oʻtagan.

1962-yilda [[komsomol]] yoʻllanmasi bilan Rossiyaning [[Tula viloyati|Tula]] viloyati, [[Efremov shahri]]ga kimyo kombinati qurilishiga yoʻllangan. Voronej shahrida kimyo-mashina qurilishi kursini bitirgan.

1964-yilda [[Chirchiq]] shahridagi kimyo kombinatiga ishga kirib, mashinist yordamchisi va mashinist boʻlib ishlagan. Bir vaqtning oʻzida [[kechki yoshlar maktabi]]da, 10 va 11-sinflarda tahsil olgan.

1966-yilda [[Oʻzbekiston milliy universiteti|Toshkent Davlat Universiteti]] [[filologiya]] fakultetining jurnalistika boʻlimiga oʻqishga kirgan. Soʻnggi kurslarni sirtdan oʻqib, [[„Saodat“ jurnali|&quot;Saodat&quot; jurnalida]] ishlagan.

1974-yilda birinchi kitobi — „Togʻ ohusi“ ocherklar toʻplami nashr qilingan.

1975-yilda chop etilgan [[„Bogʻdon qashqiri“|&quot;Bogʻdon qashqiri&quot;]] qissasida yozuvchi birinchi marta bosmachilik harakati ishtirokchilarini milliy-ozodlik kurashchilari sifatida tasvirlagan. Adib oʻzining 1981-yilda [[Sharq yulduzi|&quot;Sharq Yulduzi&quot;]] jurnalida chop etilgan „Oʻlmas qoyalar“ romanida ayni mavzuni davom ettirib, Oʻrta Osiyoga rus bosqinini qoralaydi. Moskvadagi muhokamalar ortidan taqiqlangan roman [[Turkiya]] va [[Germaniya|Gʻarbiy Olmoniya]] jurnallarida chop etiladi&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Mamadali Mahmudov: dunyo eʼtiqod bilan tirik, eʼtiqod bilan goʻzal! — bbc uzbek |url=https://qulnoma.wordpress.com/2013/12/07/mamadali-mahmudov-dunyo-etiqod-bilan-tirik-etiqod-bilan-gozal-bbc-uzbek/#more-9998 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013173044/https://qulnoma.wordpress.com/2013/12/07/mamadali-mahmudov-dunyo-etiqod-bilan-tirik-etiqod-bilan-gozal-bbc-uzbek/#more-9998 }}&lt;/ref&gt;.

[[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Yozuvchilar uyushmasidagi]] maslahatchilik lavozimidan ishdan olinib, [[Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|DXQ]] (KGB) tomonidan soʻroq qilingan Mamadali Mahmudovning oʻzi aytishicha, oʻsha paytdagi Oʻzbekiston rahbari [[Sharof Rashidov]] qamoqdan asrab qolgan.

Asar toʻlaligicha faqat mustaqillikdan soʻng, 1991-yilda kitob holida dunyo yuzini koʻrgan&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=3866 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-08-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818073310/http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=3866 }}&lt;/ref&gt; va [[Choʻlpon mukofoti]]ga sazovor boʻlgan.

Mamadali Mahmudov ijod bilan birga jamoatchilik ishlari bilan ham faol shugʻullangan. U [[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasining]] kotibi, Madaniyat Jamgʻarmasi raisi lavozimlarida ishlagan.

[[1991-yilgi prezident saylovlari]]da [[„Erk“ demokratik partiyasi|&quot;Erk&quot; partiyasini]] qoʻllab-quvatlagan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://pen.org/defending-writers/mamadali-mahmudov MAMADALI MAHMUDOV, UZBEKISTAN]
&lt;/ref&gt;.

=== Birinchi qamoq muddati ===
1994-yili 3-mart kuni oʻnlab [[Ichki ishlar vazirligi|IIV]] xodimlari Mamadali Mahmudovning uyiga va ofisiga bostirib keldi. 4-aprel 2003-yil uning Oʻzbekiston Prezidentiga ochiq xatida yozishicha, ular uyiga toʻpponcha, giyoxvand moddalar va [[„Erk“ gazetasi|&quot;Erk&quot; gazetasining]] bir nechta sonini tashlab ketgan. Giyoxvand moddalar ofisiga ham tashlab ketilgan edi. Ushbu xatida Mamadali Mahmudov uyiga gazetalarni tashlab qoʻygan odam bir necha yildan soʻng kim ekanligi bilganini va bu [[Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|DXQ]] (KGB) xodimi Aktam Roziqov ekanligini yozdi. Oʻsha kuni Evril Turonni IIV binosiga olib ketishgan. Davlat mulkini oʻgʻirlashda aybdor, deb topilib, 4 yilga ozodlikdan mahrum etilgan. 5 oy va 18 kun IIV binosining yertoʻladagi hibsxonasida oʻtirgan. Soʻngra Navoiy-29, Olmaliq-45 [[Turma|qamoqxonalarining]] hibsxonalarida saqlangan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Otkritoe pismo zaklyuchennogo pisatelya Mamadali MAXMUDOVA (Evrila TURONA) Prezidentu Respubliki Uzbekistan Islamu KARIMOVU |url=https://zonakz.net/articles/3275 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2014-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140518211316/http://zonakz.net/articles/3275 }}&lt;/ref&gt;. Ish [[„PEN America“]] va [[„Amnesty International“]] tomonidan soxtalashtirilgan deb baholandi.

Ozod qilinishi uchun xalqaro kampaniyadan keyin 1996-yil 6-avgust kuni avf qoʻllanib, muddatidan oldin ozod qilingan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Ikkinchi qamoq muddati ===
1999-yil 19-fevral kuni, soat taxminan besh-oltilarda, kechki payt oʻz mahallasidagi doʻkonning yonida, yuzlab odamlar shohidligida qora niqobli odamlar tomonidan oʻgʻirlab ketildi. Keyinchalik bilishicha, ular unga tegishli „Tiko“ avtoulovini ham oʻgʻirlab ketishgan. Prezidentga ochiq maktubida Toshkentdan 2,5-3 soat yoʻl uzoqlikda joylashgan zindonda unga nisbatan qoʻllangan dahshatli qiynoqlar haqida yozgan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. [[Toshkent shahar prokuraturasi]] qoʻlga olinishidan keyin bir yarim oy oʻtibgina uni hibsga olish haqida farmon bergan. Prokurorning farmonidan soʻng IIVning zindoniga, soʻngra esa IIV [[1-tergov izolyatori]]ga („Toshturma“ga) tashlangan.

18-avgust 1999-yili [[Jinoyat kodeksi]]ning 25-, 159-(band 4), 242-(band 1), 216-moddalari boʻyicha ayblanib 14 yil qamoq jazosiga hukm etildi. 1999-yilning 14-dekabrigacha „Toshturma“ning zindonida saqlangan. 15-dekabrda eas Navoiy shahridagi 46-zonaga tashlangan. U yerdagi maxbuslarga, ayniqsa 159-modda boʻyicha qamalganlarga nisbatan noinsoniy munosabatni va tahqirlashlarni keyinchalik Prezidentga yoʻllagan ochiq maktubida batafsil taʼriflab bergan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

2000-yilning 24-aprelida Qoraqalpogʻistonnig Kungrad tumanidagi „Jasliq“ qamoqxonasiga koʻchirildi.

2000-yilning 1-iyulida yana 46-zonaga joʻnatildi. U yerda u 16 kun tibbiy-sanitar boʻlimda yotdi. 16-kunda [[Sanshahar]]ga yuborildi. Sanshaharda Mamadali Mahmudov 8 oy va 18 kun davolandi. Maʼlum boʻlishicha, „Jasliq“da u 12 kasallik, jumladan oshqozon yazvasini ham orttirgan.

2001-yil 16-iyundan Chirchiq zonasida saqlangan. Bu yerda u Sanshaharda boshlagan arab bosqini haqidagi sheʼriy roman ustida ishlashni davom ettirdi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Qizi Vatan Mahmudovaning [[Oʻrta Osiyo inson huquqlari uyushmasi]]ga xabar berishicha, otasi 2012-yilning 26-oktabrida boshdagi jarohat bilan [[gospital]]ga yotqizilgan&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Uzbekistan: jailed writer Mamadali Makhmudov receives serious head injury |url=http://fergana.mobi/en/news/2417 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816131731/http://fergana.mobi/en/news/2417 }}&lt;/ref&gt;.

2013-yilning fevralida 14 yillik qamoq muddati tugashiga qaramay, ozod etilishi oʻrniga „Toshturma“ga yuborildi. Uning xotini Gulsara Mahmudovaning xabar berishicha, yozuvchining qamoq muddatini uzaytirilishiga sabab „jazoni ijro etish maskanining ichki tartiblarini buzish“ deb koʻrsatilgan&lt;ref&gt;[http://www.rferl.org/content/uzbekistan-writer-jailed-again/24935065.html Jailed Uzbek Writer Faces New Prison Term After Serving 14 Years]
&lt;/ref&gt;.

2013-yilning 19-aprelida, kechki payt 72 yoshli Mamadali Mahmudov ozod etildi va oʻzining besh nafar nabirasini birinchi martda koʻrdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=WRITER MAMADALI MAKHMUDOV RELEASED AFTER OVER 14 YEARS IN PRISON |url=https://pen.org/rapid-action/2013/04/23/writer-mamadali-makhmudov-released-after-over-14-years-prison |qaralgan sana=2016-07-10 |arxivsana=2013-04-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130426055008/http://www.pen.org/rapid-action/2013/04/23/writer-mamadali-makhmudov-released-after-over-14-years-prison }}&lt;/ref&gt;.

== Keyingi hayoti ==
2016-yilning iyun oyidan mamlakatdan chib ketmoqchi ekanligini aytdi&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/a/27776946.html 17 yil qamoqda saqlangan yozuvchi Oʻzbekistondan chiqib ketmoqchi]
&lt;/ref&gt;.

Shu yili Amerika va Ovrupodagi turkistonlik yozuvchilar tomonidan Xalqaro Turon Yozuvchilar Ittifoqiga rais etib saylandi. 2016-yil 4-dekabr kuni oʻtadigan prezident saylovlarida Shavkat Mirziyoevga ovoz berishini va uning nomzodini qoʻllab-quvvatlashini bildirdi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Oʻzbekiston respublikasi Bosh vaziri,]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Muvaqqat prezident janob]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Sh.M. Mirziyoevga]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2020-yilning 16-oktabrida Toshkent shahrida vafot etdi&lt;ref&gt;https://www.ozodlik.org/a/30896875.html&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
Qizi Vatan, oʻgʻillari Bobur va Turon hamda beshta nabirasi bor. Uning aytishicha, oʻgʻil-qizi ishsiz, oila '''''&quot;'''chol'''-'''kampirning 450 mingga yetmaydigan'''&quot;''''' pensiyasiga tirikchilik oʻtkazmoqda. Boz ustiga oilaning 14 ming dollar qarzi ham bor. '''''&quot;'''220 ming pensiya olaman''',''' bu pul oladigan dorilarimdan bir turining bittasiga ham yetmaydi'''&quot;''''', deydi yozuvchi&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/a/26784155.html Yozuvchi Mamadali Mahmudov prezidentga avgustda yozgan xatiga javob olmadi​]
&lt;/ref&gt;.

2016-yil 29-oktabrida uning nabirasi [[Mirza Xolmedov]]ning (Xudoyberdi Toʻxtaboyevning nabirasi) qiziga uylandi&lt;ref&gt;[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6KvxRT0%3D&amp;b=1 BOLALAR YoZUVChISI — MAShHUR SANЪATKOR BILAN QUDA BOʻLDI]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Ijodi ==
1981-yilda [[„Oʻlmas qoyalar“]] romanini yozgan. „Tumanli kunlar“ qissasini va „Oqgul“ romanini ham yozgan. Asarlari Fransiya, Olmoniya, Kanada, Turkiya, Norvegiya, Angliyada nashr etilgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

2016-yilda „Dunyo oʻzbeklari“ elektron gazetasida arablar bosqini toʻgʻrisidagi [[&quot;Boʻzboʻri&quot;]] romani eʼlon qilingan.

== Manbalar ==

[[Turkum:Alifbo boʻyicha yozuvchilar]]
[[Turkum:Kishilar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2020-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar]]</text>
      <sha1>akuooze2pg77sb4lnlayznewhlko6gh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269518</id>
      <parentid>6269517</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:23:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11401" sha1="02fmxc4j8qhkedmn1gxc4iawcksmli2" xml:space="preserve">'''Evril Turon''' (haqiqiy ism-sharifi Mamadali Mahmudov; 1940-yil 12-dekabr, [[Jizzax viloyati]], Forish tumani, Bogʻdon qishlogʻi - 2020-yil 16-oktabr, [[Toshkent|Toshkent shahri]]) — [[Oʻzbekiston|oʻzbek]] [[yozuvchi]]si va [[Oʻzbekiston madaniyat forumi]]ning sobiq raisi, ayni paytda [[Xalqaro Turon Yozuvchilar Ittifoqi]]ning raisi{{manba kerak}}. 1981-yilda yozilgan [[„Oʻlmas qoyalar“]] romani bilan mashhur.

== Tarjimai holi ==
Mamadali Mahmudov 1940-yilning 12-dekabrida Jizzax viloyatining [[Forish tumani]]dagi Bogʻdon qishlogʻida tugʻilgan. Otasi Mahmud Ahmad oʻgʻli Togʻ begisi (Togʻdagi oʻrmon va hayvonlarga qarovchi) 1943-yilda urushga ketib, bedarak ketgan. Onasi Saodat opa bitta farzand bilan qolgan. Yozuvchining hikoya qilishicha, shoʻrolarga qarshi qurolli kurashda ishtirok etgan bobosi Ahmad Bek 1936-yilda osib oʻldirilgan.

Mamadali Mahmudov boshlangʻich sinfda Bogʻdon qishlogʻi, 8 sinfgacha Oltinkon shaharchasidagi maktablarda tahsil olgan.1959-yilda Sovet Armiyasiga ketib, 3 yil harbiy xizmatni oʻtagan.

1962-yilda [[komsomol]] yoʻllanmasi bilan Rossiyaning [[Tula viloyati|Tula]] viloyati, [[Efremov shahri]]ga kimyo kombinati qurilishiga yoʻllangan. Voronej shahrida kimyo-mashina qurilishi kursini bitirgan.

1964-yilda [[Chirchiq]] shahridagi kimyo kombinatiga ishga kirib, mashinist yordamchisi va mashinist boʻlib ishlagan. Bir vaqtning oʻzida [[kechki yoshlar maktabi]]da, 10 va 11-sinflarda tahsil olgan.

1966-yilda [[Oʻzbekiston milliy universiteti|Toshkent Davlat Universiteti]] [[filologiya]] fakultetining jurnalistika boʻlimiga oʻqishga kirgan. Soʻnggi kurslarni sirtdan oʻqib, [[„Saodat“ jurnali|&quot;Saodat&quot; jurnalida]] ishlagan.

1974-yilda birinchi kitobi — „Togʻ ohusi“ ocherklar toʻplami nashr qilingan.

1975-yilda chop etilgan [[„Bogʻdon qashqiri“|&quot;Bogʻdon qashqiri&quot;]] qissasida yozuvchi birinchi marta bosmachilik harakati ishtirokchilarini milliy-ozodlik kurashchilari sifatida tasvirlagan. Adib oʻzining 1981-yilda [[Sharq yulduzi|&quot;Sharq Yulduzi&quot;]] jurnalida chop etilgan „Oʻlmas qoyalar“ romanida ayni mavzuni davom ettirib, Oʻrta Osiyoga rus bosqinini qoralaydi. Moskvadagi muhokamalar ortidan taqiqlangan roman [[Turkiya]] va [[Germaniya|Gʻarbiy Olmoniya]] jurnallarida chop etiladi&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Mamadali Mahmudov: dunyo eʼtiqod bilan tirik, eʼtiqod bilan goʻzal! — bbc uzbek |url=https://qulnoma.wordpress.com/2013/12/07/mamadali-mahmudov-dunyo-etiqod-bilan-tirik-etiqod-bilan-gozal-bbc-uzbek/#more-9998 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013173044/https://qulnoma.wordpress.com/2013/12/07/mamadali-mahmudov-dunyo-etiqod-bilan-tirik-etiqod-bilan-gozal-bbc-uzbek/#more-9998 }}&lt;/ref&gt;.

[[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Yozuvchilar uyushmasidagi]] maslahatchilik lavozimidan ishdan olinib, [[Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|DXQ]] (KGB) tomonidan soʻroq qilingan Mamadali Mahmudovning oʻzi aytishicha, oʻsha paytdagi Oʻzbekiston rahbari [[Sharof Rashidov]] qamoqdan asrab qolgan.

Asar toʻlaligicha faqat mustaqillikdan soʻng, 1991-yilda kitob holida dunyo yuzini koʻrgan&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=3866 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-08-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818073310/http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=3866 }}&lt;/ref&gt; va [[Choʻlpon mukofoti]]ga sazovor boʻlgan.

Mamadali Mahmudov ijod bilan birga jamoatchilik ishlari bilan ham faol shugʻullangan. U [[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasining]] kotibi, Madaniyat Jamgʻarmasi raisi lavozimlarida ishlagan.

[[1991-yilgi prezident saylovlari]]da [[„Erk“ demokratik partiyasi|&quot;Erk&quot; partiyasini]] qoʻllab-quvatlagan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://pen.org/defending-writers/mamadali-mahmudov MAMADALI MAHMUDOV, UZBEKISTAN]
&lt;/ref&gt;.

=== Birinchi qamoq muddati ===
1994-yili 3-mart kuni oʻnlab [[Ichki ishlar vazirligi|IIV]] xodimlari Mamadali Mahmudovning uyiga va ofisiga bostirib keldi. 4-aprel 2003-yil uning Oʻzbekiston Prezidentiga ochiq xatida yozishicha, ular uyiga toʻpponcha, giyoxvand moddalar va [[„Erk“ gazetasi|&quot;Erk&quot; gazetasining]] bir nechta sonini tashlab ketgan. Giyoxvand moddalar ofisiga ham tashlab ketilgan edi. Ushbu xatida Mamadali Mahmudov uyiga gazetalarni tashlab qoʻygan odam bir necha yildan soʻng kim ekanligi bilganini va bu [[Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|DXQ]] (KGB) xodimi Aktam Roziqov ekanligini yozdi. Oʻsha kuni Evril Turonni IIV binosiga olib ketishgan. Davlat mulkini oʻgʻirlashda aybdor, deb topilib, 4 yilga ozodlikdan mahrum etilgan. 5 oy va 18 kun IIV binosining yertoʻladagi hibsxonasida oʻtirgan. Soʻngra Navoiy-29, Olmaliq-45 [[Turma|qamoqxonalarining]] hibsxonalarida saqlangan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Otkritoe pismo zaklyuchennogo pisatelya Mamadali MAXMUDOVA (Evrila TURONA) Prezidentu Respubliki Uzbekistan Islamu KARIMOVU |url=https://zonakz.net/articles/3275 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2014-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140518211316/http://zonakz.net/articles/3275 }}&lt;/ref&gt;. Ish [[„PEN America“]] va [[„Amnesty International“]] tomonidan soxtalashtirilgan deb baholandi.

Ozod qilinishi uchun xalqaro kampaniyadan keyin 1996-yil 6-avgust kuni avf qoʻllanib, muddatidan oldin ozod qilingan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Ikkinchi qamoq muddati ===
1999-yil 19-fevral kuni, soat taxminan besh-oltilarda, kechki payt oʻz mahallasidagi doʻkonning yonida, yuzlab odamlar shohidligida qora niqobli odamlar tomonidan oʻgʻirlab ketildi. Keyinchalik bilishicha, ular unga tegishli „Tiko“ avtoulovini ham oʻgʻirlab ketishgan. Prezidentga ochiq maktubida Toshkentdan 2,5-3 soat yoʻl uzoqlikda joylashgan zindonda unga nisbatan qoʻllangan dahshatli qiynoqlar haqida yozgan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. [[Toshkent shahar prokuraturasi]] qoʻlga olinishidan keyin bir yarim oy oʻtibgina uni hibsga olish haqida farmon bergan. Prokurorning farmonidan soʻng IIVning zindoniga, soʻngra esa IIV [[1-tergov izolyatori]]ga („Toshturma“ga) tashlangan.

18-avgust 1999-yili [[Jinoyat kodeksi]]ning 25-, 159-(band 4), 242-(band 1), 216-moddalari boʻyicha ayblanib 14 yil qamoq jazosiga hukm etildi. 1999-yilning 14-dekabrigacha „Toshturma“ning zindonida saqlangan. 15-dekabrda eas Navoiy shahridagi 46-zonaga tashlangan. U yerdagi maxbuslarga, ayniqsa 159-modda boʻyicha qamalganlarga nisbatan noinsoniy munosabatni va tahqirlashlarni keyinchalik Prezidentga yoʻllagan ochiq maktubida batafsil taʼriflab bergan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

2000-yilning 24-aprelida Qoraqalpogʻistonnig Kungrad tumanidagi „Jasliq“ qamoqxonasiga koʻchirildi.

2000-yilning 1-iyulida yana 46-zonaga joʻnatildi. U yerda u 16 kun tibbiy-sanitar boʻlimda yotdi. 16-kunda [[Sanshahar]]ga yuborildi. Sanshaharda Mamadali Mahmudov 8 oy va 18 kun davolandi. Maʼlum boʻlishicha, „Jasliq“da u 12 kasallik, jumladan oshqozon yazvasini ham orttirgan.

2001-yil 16-iyundan Chirchiq zonasida saqlangan. Bu yerda u Sanshaharda boshlagan arab bosqini haqidagi sheʼriy roman ustida ishlashni davom ettirdi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Qizi Vatan Mahmudovaning [[Oʻrta Osiyo inson huquqlari uyushmasi]]ga xabar berishicha, otasi 2012-yilning 26-oktabrida boshdagi jarohat bilan [[gospital]]ga yotqizilgan&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Uzbekistan: jailed writer Mamadali Makhmudov receives serious head injury |url=http://fergana.mobi/en/news/2417 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816131731/http://fergana.mobi/en/news/2417 }}&lt;/ref&gt;.

2013-yilning fevralida 14 yillik qamoq muddati tugashiga qaramay, ozod etilishi oʻrniga „Toshturma“ga yuborildi. Uning xotini Gulsara Mahmudovaning xabar berishicha, yozuvchining qamoq muddatini uzaytirilishiga sabab „jazoni ijro etish maskanining ichki tartiblarini buzish“ deb koʻrsatilgan&lt;ref&gt;[http://www.rferl.org/content/uzbekistan-writer-jailed-again/24935065.html Jailed Uzbek Writer Faces New Prison Term After Serving 14 Years]
&lt;/ref&gt;.

2013-yilning 19-aprelida, kechki payt 72 yoshli Mamadali Mahmudov ozod etildi va oʻzining besh nafar nabirasini birinchi martda koʻrdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=WRITER MAMADALI MAKHMUDOV RELEASED AFTER OVER 14 YEARS IN PRISON |url=https://pen.org/rapid-action/2013/04/23/writer-mamadali-makhmudov-released-after-over-14-years-prison |qaralgan sana=2016-07-10 |arxivsana=2013-04-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130426055008/http://www.pen.org/rapid-action/2013/04/23/writer-mamadali-makhmudov-released-after-over-14-years-prison }}&lt;/ref&gt;.

== Keyingi hayoti ==
2016-yilning iyun oyidan mamlakatdan chib ketmoqchi ekanligini aytdi&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/a/27776946.html 17 yil qamoqda saqlangan yozuvchi Oʻzbekistondan chiqib ketmoqchi]
&lt;/ref&gt;.

Shu yili Amerika va Ovrupodagi turkistonlik yozuvchilar tomonidan Xalqaro Turon Yozuvchilar Ittifoqiga rais etib saylandi. 2016-yil 4-dekabr kuni oʻtadigan prezident saylovlarida Shavkat Mirziyoevga ovoz berishini va uning nomzodini qoʻllab-quvvatlashini bildirdi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Oʻzbekiston respublikasi Bosh vaziri,]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Muvaqqat prezident janob]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Sh.M. Mirziyoevga]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2020-yilning 16-oktabrida Toshkent shahrida vafot etdi&lt;ref&gt;https://www.ozodlik.org/a/30896875.html&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
Qizi Vatan, oʻgʻillari Bobur va Turon hamda beshta nabirasi bor. Uning aytishicha, oʻgʻil-qizi ishsiz, oila '''''&quot;'''chol'''-'''kampirning 450 mingga yetmaydigan'''&quot;''''' pensiyasiga tirikchilik oʻtkazmoqda. Boz ustiga oilaning 14 ming dollar qarzi ham bor. '''''&quot;'''220 ming pensiya olaman''',''' bu pul oladigan dorilarimdan bir turining bittasiga ham yetmaydi'''&quot;''''', deydi yozuvchi&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/a/26784155.html Yozuvchi Mamadali Mahmudov prezidentga avgustda yozgan xatiga javob olmadi​]
&lt;/ref&gt;.

2016-yil 29-oktabrida uning nabirasi [[Mirza Xolmedov]]ning (Xudoyberdi Toʻxtaboyevning nabirasi) qiziga uylandi&lt;ref&gt;[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6KvxRT0%3D&amp;b=1 BOLALAR YoZUVChISI — MAShHUR SANЪATKOR BILAN QUDA BOʻLDI]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Ijodi ==
1981-yilda [[„Oʻlmas qoyalar“]] romanini yozgan. „Tumanli kunlar“ qissasini va „Oqgul“ romanini ham yozgan. Asarlari Fransiya, Olmoniya, Kanada, Turkiya, Norvegiya, Angliyada nashr etilgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

2016-yilda „Dunyo oʻzbeklari“ elektron gazetasida arablar bosqini toʻgʻrisidagi [[&quot;Boʻzboʻri&quot;]] romani eʼlon qilingan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha yozuvchilar]]
[[Turkum:Kishilar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2020-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar]]</text>
      <sha1>02fmxc4j8qhkedmn1gxc4iawcksmli2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269519</id>
      <parentid>6269518</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11402" sha1="rwgg0bg6me7bd8y3wxlaqrqz65090ey" xml:space="preserve">'''Evril Turon''' (haqiqiy ism-sharifi Mamadali Mahmudov; 1940-yil 12-dekabr, [[Jizzax viloyati]], Forish tumani, Bogʻdon qishlogʻi - 2020-yil 16-oktabr, [[Toshkent|Toshkent shahri]]) — [[Oʻzbekiston|oʻzbek]] [[yozuvchi]]si va [[Oʻzbekiston madaniyat forumi]]ning sobiq raisi, ayni paytda [[Xalqaro Turon Yozuvchilar Ittifoqi]]ning raisi{{manba kerak}}. 1981-yilda yozilgan [[„Oʻlmas qoyalar“]] romani bilan mashhur.

== Tarjimai holi ==
Mamadali Mahmudov 1940-yilning 12-dekabrida Jizzax viloyatining [[Forish tumani]]dagi Bogʻdon qishlogʻida tugʻilgan. Otasi Mahmud Ahmad oʻgʻli Togʻ begisi (Togʻdagi oʻrmon va hayvonlarga qarovchi) 1943-yilda urushga ketib, bedarak ketgan. Onasi Saodat opa bitta farzand bilan qolgan. Yozuvchining hikoya qilishicha, shoʻrolarga qarshi qurolli kurashda ishtirok etgan bobosi Ahmad Bek 1936-yilda osib oʻldirilgan.

Mamadali Mahmudov boshlangʻich sinfda Bogʻdon qishlogʻi, 8 sinfgacha Oltinkon shaharchasidagi maktablarda tahsil olgan.1959-yilda Sovet Armiyasiga ketib, 3 yil harbiy xizmatni oʻtagan.

1962-yilda [[komsomol]] yoʻllanmasi bilan Rossiyaning [[Tula viloyati|Tula]] viloyati, [[Efremov shahri]]ga kimyo kombinati qurilishiga yoʻllangan. Voronej shahrida kimyo-mashina qurilishi kursini bitirgan.

1964-yilda [[Chirchiq]] shahridagi kimyo kombinatiga ishga kirib, mashinist yordamchisi va mashinist boʻlib ishlagan. Bir vaqtning oʻzida [[kechki yoshlar maktabi]]da, 10 va 11-sinflarda tahsil olgan.

1966-yilda [[Oʻzbekiston milliy universiteti|Toshkent Davlat Universiteti]] [[filologiya]] fakultetining jurnalistika boʻlimiga oʻqishga kirgan. Soʻnggi kurslarni sirtdan oʻqib, [[„Saodat“ jurnali|&quot;Saodat&quot; jurnalida]] ishlagan.

1974-yilda birinchi kitobi — „Togʻ ohusi“ ocherklar toʻplami nashr qilingan.

1975-yilda chop etilgan [[„Bogʻdon qashqiri“|&quot;Bogʻdon qashqiri&quot;]] qissasida yozuvchi birinchi marta bosmachilik harakati ishtirokchilarini milliy-ozodlik kurashchilari sifatida tasvirlagan. Adib oʻzining 1981-yilda [[Sharq yulduzi|&quot;Sharq Yulduzi&quot;]] jurnalida chop etilgan „Oʻlmas qoyalar“ romanida ayni mavzuni davom ettirib, Oʻrta Osiyoga rus bosqinini qoralaydi. Moskvadagi muhokamalar ortidan taqiqlangan roman [[Turkiya]] va [[Germaniya|Gʻarbiy Olmoniya]] jurnallarida chop etiladi&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Mamadali Mahmudov: dunyo eʼtiqod bilan tirik, eʼtiqod bilan goʻzal! — bbc uzbek |url=https://qulnoma.wordpress.com/2013/12/07/mamadali-mahmudov-dunyo-etiqod-bilan-tirik-etiqod-bilan-gozal-bbc-uzbek/#more-9998 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013173044/https://qulnoma.wordpress.com/2013/12/07/mamadali-mahmudov-dunyo-etiqod-bilan-tirik-etiqod-bilan-gozal-bbc-uzbek/#more-9998 }}&lt;/ref&gt;.

[[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Yozuvchilar uyushmasidagi]] maslahatchilik lavozimidan ishdan olinib, [[Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|DXQ]] (KGB) tomonidan soʻroq qilingan Mamadali Mahmudovning oʻzi aytishicha, oʻsha paytdagi Oʻzbekiston rahbari [[Sharof Rashidov]] qamoqdan asrab qolgan.

Asar toʻlaligicha faqat mustaqillikdan soʻng, 1991-yilda kitob holida dunyo yuzini koʻrgan&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=3866 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-08-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818073310/http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=3866 }}&lt;/ref&gt; va [[Choʻlpon mukofoti]]ga sazovor boʻlgan.

Mamadali Mahmudov ijod bilan birga jamoatchilik ishlari bilan ham faol shugʻullangan. U [[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasining]] kotibi, Madaniyat Jamgʻarmasi raisi lavozimlarida ishlagan.

[[1991-yilgi prezident saylovlari]]da [[„Erk“ demokratik partiyasi|&quot;Erk&quot; partiyasini]] qoʻllab-quvatlagan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://pen.org/defending-writers/mamadali-mahmudov MAMADALI MAHMUDOV, UZBEKISTAN]
&lt;/ref&gt;.

=== Birinchi qamoq muddati ===
1994-yili 3-mart kuni oʻnlab [[Ichki ishlar vazirligi|IIV]] xodimlari Mamadali Mahmudovning uyiga va ofisiga bostirib keldi. 4-aprel 2003-yil uning Oʻzbekiston Prezidentiga ochiq xatida yozishicha, ular uyiga toʻpponcha, giyoxvand moddalar va [[„Erk“ gazetasi|&quot;Erk&quot; gazetasining]] bir nechta sonini tashlab ketgan. Giyoxvand moddalar ofisiga ham tashlab ketilgan edi. Ushbu xatida Mamadali Mahmudov uyiga gazetalarni tashlab qoʻygan odam bir necha yildan soʻng kim ekanligi bilganini va bu [[Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|DXQ]] (KGB) xodimi Aktam Roziqov ekanligini yozdi. Oʻsha kuni Evril Turonni IIV binosiga olib ketishgan. Davlat mulkini oʻgʻirlashda aybdor, deb topilib, 4 yilga ozodlikdan mahrum etilgan. 5 oy va 18 kun IIV binosining yertoʻladagi hibsxonasida oʻtirgan. Soʻngra Navoiy-29, Olmaliq-45 [[Turma|qamoqxonalarining]] hibsxonalarida saqlangan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Otkritoe pismo zaklyuchennogo pisatelya Mamadali MAXMUDOVA (Evrila TURONA) Prezidentu Respubliki Uzbekistan Islamu KARIMOVU |url=https://zonakz.net/articles/3275 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2014-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140518211316/http://zonakz.net/articles/3275 }}&lt;/ref&gt;. Ish [[„PEN America“]] va [[„Amnesty International“]] tomonidan soxtalashtirilgan deb baholandi.

Ozod qilinishi uchun xalqaro kampaniyadan keyin 1996-yil 6-avgust kuni avf qoʻllanib, muddatidan oldin ozod qilingan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Ikkinchi qamoq muddati ===
1999-yil 19-fevral kuni, soat taxminan besh-oltilarda, kechki payt oʻz mahallasidagi doʻkonning yonida, yuzlab odamlar shohidligida qora niqobli odamlar tomonidan oʻgʻirlab ketildi. Keyinchalik bilishicha, ular unga tegishli „Tiko“ avtoulovini ham oʻgʻirlab ketishgan. Prezidentga ochiq maktubida Toshkentdan 2,5-3 soat yoʻl uzoqlikda joylashgan zindonda unga nisbatan qoʻllangan dahshatli qiynoqlar haqida yozgan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. [[Toshkent shahar prokuraturasi]] qoʻlga olinishidan keyin bir yarim oy oʻtibgina uni hibsga olish haqida farmon bergan. Prokurorning farmonidan soʻng IIVning zindoniga, soʻngra esa IIV [[1-tergov izolyatori]]ga („Toshturma“ga) tashlangan.

18-avgust 1999-yili [[Jinoyat kodeksi]]ning 25-, 159-(band 4), 242-(band 1), 216-moddalari boʻyicha ayblanib 14 yil qamoq jazosiga hukm etildi. 1999-yilning 14-dekabrigacha „Toshturma“ning zindonida saqlangan. 15-dekabrda eas Navoiy shahridagi 46-zonaga tashlangan. U yerdagi maxbuslarga, ayniqsa 159-modda boʻyicha qamalganlarga nisbatan noinsoniy munosabatni va tahqirlashlarni keyinchalik Prezidentga yoʻllagan ochiq maktubida batafsil taʼriflab bergan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

2000-yilning 24-aprelida Qoraqalpogʻistonnig Kungrad tumanidagi „Jasliq“ qamoqxonasiga koʻchirildi.

2000-yilning 1-iyulida yana 46-zonaga joʻnatildi. U yerda u 16 kun tibbiy-sanitar boʻlimda yotdi. 16-kunda [[Sanshahar]]ga yuborildi. Sanshaharda Mamadali Mahmudov 8 oy va 18 kun davolandi. Maʼlum boʻlishicha, „Jasliq“da u 12 kasallik, jumladan oshqozon yazvasini ham orttirgan.

2001-yil 16-iyundan Chirchiq zonasida saqlangan. Bu yerda u Sanshaharda boshlagan arab bosqini haqidagi sheʼriy roman ustida ishlashni davom ettirdi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Qizi Vatan Mahmudovaning [[Oʻrta Osiyo inson huquqlari uyushmasi]]ga xabar berishicha, otasi 2012-yilning 26-oktabrida boshdagi jarohat bilan [[gospital]]ga yotqizilgan&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Uzbekistan: jailed writer Mamadali Makhmudov receives serious head injury |url=http://fergana.mobi/en/news/2417 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816131731/http://fergana.mobi/en/news/2417 }}&lt;/ref&gt;.

2013-yilning fevralida 14 yillik qamoq muddati tugashiga qaramay, ozod etilishi oʻrniga „Toshturma“ga yuborildi. Uning xotini Gulsara Mahmudovaning xabar berishicha, yozuvchining qamoq muddatini uzaytirilishiga sabab „jazoni ijro etish maskanining ichki tartiblarini buzish“ deb koʻrsatilgan&lt;ref&gt;[http://www.rferl.org/content/uzbekistan-writer-jailed-again/24935065.html Jailed Uzbek Writer Faces New Prison Term After Serving 14 Years]
&lt;/ref&gt;.

2013-yilning 19-aprelida, kechki payt 72 yoshli Mamadali Mahmudov ozod etildi va oʻzining besh nafar nabirasini birinchi martda koʻrdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=WRITER MAMADALI MAKHMUDOV RELEASED AFTER OVER 14 YEARS IN PRISON |url=https://pen.org/rapid-action/2013/04/23/writer-mamadali-makhmudov-released-after-over-14-years-prison |qaralgan sana=2016-07-10 |arxivsana=2013-04-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130426055008/http://www.pen.org/rapid-action/2013/04/23/writer-mamadali-makhmudov-released-after-over-14-years-prison }}&lt;/ref&gt;.

== Keyingi hayoti ==
2016-yilning iyun oyidan mamlakatdan chib ketmoqchi ekanligini aytdi&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/a/27776946.html 17 yil qamoqda saqlangan yozuvchi Oʻzbekistondan chiqib ketmoqchi]
&lt;/ref&gt;.

Shu yili Amerika va Ovrupodagi turkistonlik yozuvchilar tomonidan Xalqaro Turon Yozuvchilar Ittifoqiga rais etib saylandi. 2016-yil 4-dekabr kuni oʻtadigan prezident saylovlarida Shavkat Mirziyoevga ovoz berishini va uning nomzodini qoʻllab-quvvatlashini bildirdi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Oʻzbekiston respublikasi Bosh vaziri,]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Muvaqqat prezident janob]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Sh.M. Mirziyoevga]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2020-yilning 16-oktabrida Toshkent shahrida vafot etdi&lt;ref&gt;https://www.ozodlik.org/a/30896875.html&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
Qizi Vatan, oʻgʻillari Bobur va Turon hamda beshta nabirasi bor. Uning aytishicha, oʻgʻil-qizi ishsiz, oila '''''&quot;'''chol'''-'''kampirning 450 mingga yetmaydigan'''&quot;''''' pensiyasiga tirikchilik oʻtkazmoqda. Boz ustiga oilaning 14 ming dollar qarzi ham bor. '''''&quot;'''220 ming pensiya olaman''',''' bu pul oladigan dorilarimdan bir turining bittasiga ham yetmaydi'''&quot;''''', deydi yozuvchi&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/a/26784155.html Yozuvchi Mamadali Mahmudov prezidentga avgustda yozgan xatiga javob olmadi​]
&lt;/ref&gt;.

2016-yil 29-oktabrida uning nabirasi [[Mirza Xolmedov]]ning (Xudoyberdi Toʻxtaboyevning nabirasi) qiziga uylandi&lt;ref&gt;[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6KvxRT0%3D&amp;b=1 BOLALAR YoZUVChISI — MAShHUR SANЪATKOR BILAN QUDA BOʻLDI]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Ijodi ==
1981-yilda [[„Oʻlmas qoyalar“]] romanini yozgan. „Tumanli kunlar“ qissasini va „Oqgul“ romanini ham yozgan. Asarlari Fransiya, Olmoniya, Kanada, Turkiya, Norvegiya, Angliyada nashr etilgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

2016-yilda „Dunyo oʻzbeklari“ elektron gazetasida arablar bosqini toʻgʻrisidagi [[&quot;Boʻzboʻri&quot;]] romani eʼlon qilingan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha yozuvchilar]]
[[Turkum:Kishilar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2020-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar]]</text>
      <sha1>rwgg0bg6me7bd8y3wxlaqrqz65090ey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269522</id>
      <parentid>6269519</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11520" sha1="3v3eqakfoomno88ldvm7awto7ly294t" xml:space="preserve">'''Evril Turon''' (haqiqiy ism-sharifi Mamadali Mahmudov; 1940-yil 12-dekabr, [[Jizzax viloyati]], Forish tumani, Bogʻdon qishlogʻi - 2020-yil 16-oktabr, [[Toshkent|Toshkent shahri]]) — [[Oʻzbekiston|oʻzbek]] [[yozuvchi]]si va [[Oʻzbekiston madaniyat forumi]]ning sobiq raisi, ayni paytda [[Xalqaro Turon Yozuvchilar Ittifoqi]]ning raisi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Forish tumani |url=https://ziyosfera.uz/ziyo/Forish_tumani |website=Ziyosfera |access-date=2026-09-13}}&lt;/ref&gt;. 1981-yilda yozilgan [[„Oʻlmas qoyalar“]] romani bilan mashhur.

== Tarjimai holi ==
Mamadali Mahmudov 1940-yilning 12-dekabrida Jizzax viloyatining [[Forish tumani]]dagi Bogʻdon qishlogʻida tugʻilgan. Otasi Mahmud Ahmad oʻgʻli Togʻ begisi (Togʻdagi oʻrmon va hayvonlarga qarovchi) 1943-yilda urushga ketib, bedarak ketgan. Onasi Saodat opa bitta farzand bilan qolgan. Yozuvchining hikoya qilishicha, shoʻrolarga qarshi qurolli kurashda ishtirok etgan bobosi Ahmad Bek 1936-yilda osib oʻldirilgan.

Mamadali Mahmudov boshlangʻich sinfda Bogʻdon qishlogʻi, 8 sinfgacha Oltinkon shaharchasidagi maktablarda tahsil olgan.1959-yilda Sovet Armiyasiga ketib, 3 yil harbiy xizmatni oʻtagan.

1962-yilda [[komsomol]] yoʻllanmasi bilan Rossiyaning [[Tula viloyati|Tula]] viloyati, [[Efremov shahri]]ga kimyo kombinati qurilishiga yoʻllangan. Voronej shahrida kimyo-mashina qurilishi kursini bitirgan.

1964-yilda [[Chirchiq]] shahridagi kimyo kombinatiga ishga kirib, mashinist yordamchisi va mashinist boʻlib ishlagan. Bir vaqtning oʻzida [[kechki yoshlar maktabi]]da, 10 va 11-sinflarda tahsil olgan.

1966-yilda [[Oʻzbekiston milliy universiteti|Toshkent Davlat Universiteti]] [[filologiya]] fakultetining jurnalistika boʻlimiga oʻqishga kirgan. Soʻnggi kurslarni sirtdan oʻqib, [[„Saodat“ jurnali|&quot;Saodat&quot; jurnalida]] ishlagan.

1974-yilda birinchi kitobi — „Togʻ ohusi“ ocherklar toʻplami nashr qilingan.

1975-yilda chop etilgan [[„Bogʻdon qashqiri“|&quot;Bogʻdon qashqiri&quot;]] qissasida yozuvchi birinchi marta bosmachilik harakati ishtirokchilarini milliy-ozodlik kurashchilari sifatida tasvirlagan. Adib oʻzining 1981-yilda [[Sharq yulduzi|&quot;Sharq Yulduzi&quot;]] jurnalida chop etilgan „Oʻlmas qoyalar“ romanida ayni mavzuni davom ettirib, Oʻrta Osiyoga rus bosqinini qoralaydi. Moskvadagi muhokamalar ortidan taqiqlangan roman [[Turkiya]] va [[Germaniya|Gʻarbiy Olmoniya]] jurnallarida chop etiladi&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Mamadali Mahmudov: dunyo eʼtiqod bilan tirik, eʼtiqod bilan goʻzal! — bbc uzbek |url=https://qulnoma.wordpress.com/2013/12/07/mamadali-mahmudov-dunyo-etiqod-bilan-tirik-etiqod-bilan-gozal-bbc-uzbek/#more-9998 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013173044/https://qulnoma.wordpress.com/2013/12/07/mamadali-mahmudov-dunyo-etiqod-bilan-tirik-etiqod-bilan-gozal-bbc-uzbek/#more-9998 }}&lt;/ref&gt;.

[[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Yozuvchilar uyushmasidagi]] maslahatchilik lavozimidan ishdan olinib, [[Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|DXQ]] (KGB) tomonidan soʻroq qilingan Mamadali Mahmudovning oʻzi aytishicha, oʻsha paytdagi Oʻzbekiston rahbari [[Sharof Rashidov]] qamoqdan asrab qolgan.

Asar toʻlaligicha faqat mustaqillikdan soʻng, 1991-yilda kitob holida dunyo yuzini koʻrgan&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=3866 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-08-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818073310/http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=3866 }}&lt;/ref&gt; va [[Choʻlpon mukofoti]]ga sazovor boʻlgan.

Mamadali Mahmudov ijod bilan birga jamoatchilik ishlari bilan ham faol shugʻullangan. U [[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasining]] kotibi, Madaniyat Jamgʻarmasi raisi lavozimlarida ishlagan.

[[1991-yilgi prezident saylovlari]]da [[„Erk“ demokratik partiyasi|&quot;Erk&quot; partiyasini]] qoʻllab-quvatlagan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://pen.org/defending-writers/mamadali-mahmudov MAMADALI MAHMUDOV, UZBEKISTAN]
&lt;/ref&gt;.

=== Birinchi qamoq muddati ===
1994-yili 3-mart kuni oʻnlab [[Ichki ishlar vazirligi|IIV]] xodimlari Mamadali Mahmudovning uyiga va ofisiga bostirib keldi. 4-aprel 2003-yil uning Oʻzbekiston Prezidentiga ochiq xatida yozishicha, ular uyiga toʻpponcha, giyoxvand moddalar va [[„Erk“ gazetasi|&quot;Erk&quot; gazetasining]] bir nechta sonini tashlab ketgan. Giyoxvand moddalar ofisiga ham tashlab ketilgan edi. Ushbu xatida Mamadali Mahmudov uyiga gazetalarni tashlab qoʻygan odam bir necha yildan soʻng kim ekanligi bilganini va bu [[Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|DXQ]] (KGB) xodimi Aktam Roziqov ekanligini yozdi. Oʻsha kuni Evril Turonni IIV binosiga olib ketishgan. Davlat mulkini oʻgʻirlashda aybdor, deb topilib, 4 yilga ozodlikdan mahrum etilgan. 5 oy va 18 kun IIV binosining yertoʻladagi hibsxonasida oʻtirgan. Soʻngra Navoiy-29, Olmaliq-45 [[Turma|qamoqxonalarining]] hibsxonalarida saqlangan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Otkritoe pismo zaklyuchennogo pisatelya Mamadali MAXMUDOVA (Evrila TURONA) Prezidentu Respubliki Uzbekistan Islamu KARIMOVU |url=https://zonakz.net/articles/3275 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2014-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140518211316/http://zonakz.net/articles/3275 }}&lt;/ref&gt;. Ish [[„PEN America“]] va [[„Amnesty International“]] tomonidan soxtalashtirilgan deb baholandi.

Ozod qilinishi uchun xalqaro kampaniyadan keyin 1996-yil 6-avgust kuni avf qoʻllanib, muddatidan oldin ozod qilingan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Ikkinchi qamoq muddati ===
1999-yil 19-fevral kuni, soat taxminan besh-oltilarda, kechki payt oʻz mahallasidagi doʻkonning yonida, yuzlab odamlar shohidligida qora niqobli odamlar tomonidan oʻgʻirlab ketildi. Keyinchalik bilishicha, ular unga tegishli „Tiko“ avtoulovini ham oʻgʻirlab ketishgan. Prezidentga ochiq maktubida Toshkentdan 2,5-3 soat yoʻl uzoqlikda joylashgan zindonda unga nisbatan qoʻllangan dahshatli qiynoqlar haqida yozgan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. [[Toshkent shahar prokuraturasi]] qoʻlga olinishidan keyin bir yarim oy oʻtibgina uni hibsga olish haqida farmon bergan. Prokurorning farmonidan soʻng IIVning zindoniga, soʻngra esa IIV [[1-tergov izolyatori]]ga („Toshturma“ga) tashlangan.

18-avgust 1999-yili [[Jinoyat kodeksi]]ning 25-, 159-(band 4), 242-(band 1), 216-moddalari boʻyicha ayblanib 14 yil qamoq jazosiga hukm etildi. 1999-yilning 14-dekabrigacha „Toshturma“ning zindonida saqlangan. 15-dekabrda eas Navoiy shahridagi 46-zonaga tashlangan. U yerdagi maxbuslarga, ayniqsa 159-modda boʻyicha qamalganlarga nisbatan noinsoniy munosabatni va tahqirlashlarni keyinchalik Prezidentga yoʻllagan ochiq maktubida batafsil taʼriflab bergan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

2000-yilning 24-aprelida Qoraqalpogʻistonnig Kungrad tumanidagi „Jasliq“ qamoqxonasiga koʻchirildi.

2000-yilning 1-iyulida yana 46-zonaga joʻnatildi. U yerda u 16 kun tibbiy-sanitar boʻlimda yotdi. 16-kunda [[Sanshahar]]ga yuborildi. Sanshaharda Mamadali Mahmudov 8 oy va 18 kun davolandi. Maʼlum boʻlishicha, „Jasliq“da u 12 kasallik, jumladan oshqozon yazvasini ham orttirgan.

2001-yil 16-iyundan Chirchiq zonasida saqlangan. Bu yerda u Sanshaharda boshlagan arab bosqini haqidagi sheʼriy roman ustida ishlashni davom ettirdi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Qizi Vatan Mahmudovaning [[Oʻrta Osiyo inson huquqlari uyushmasi]]ga xabar berishicha, otasi 2012-yilning 26-oktabrida boshdagi jarohat bilan [[gospital]]ga yotqizilgan&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Uzbekistan: jailed writer Mamadali Makhmudov receives serious head injury |url=http://fergana.mobi/en/news/2417 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816131731/http://fergana.mobi/en/news/2417 }}&lt;/ref&gt;.

2013-yilning fevralida 14 yillik qamoq muddati tugashiga qaramay, ozod etilishi oʻrniga „Toshturma“ga yuborildi. Uning xotini Gulsara Mahmudovaning xabar berishicha, yozuvchining qamoq muddatini uzaytirilishiga sabab „jazoni ijro etish maskanining ichki tartiblarini buzish“ deb koʻrsatilgan&lt;ref&gt;[http://www.rferl.org/content/uzbekistan-writer-jailed-again/24935065.html Jailed Uzbek Writer Faces New Prison Term After Serving 14 Years]
&lt;/ref&gt;.

2013-yilning 19-aprelida, kechki payt 72 yoshli Mamadali Mahmudov ozod etildi va oʻzining besh nafar nabirasini birinchi martda koʻrdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=WRITER MAMADALI MAKHMUDOV RELEASED AFTER OVER 14 YEARS IN PRISON |url=https://pen.org/rapid-action/2013/04/23/writer-mamadali-makhmudov-released-after-over-14-years-prison |qaralgan sana=2016-07-10 |arxivsana=2013-04-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130426055008/http://www.pen.org/rapid-action/2013/04/23/writer-mamadali-makhmudov-released-after-over-14-years-prison }}&lt;/ref&gt;.

== Keyingi hayoti ==
2016-yilning iyun oyidan mamlakatdan chib ketmoqchi ekanligini aytdi&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/a/27776946.html 17 yil qamoqda saqlangan yozuvchi Oʻzbekistondan chiqib ketmoqchi]
&lt;/ref&gt;.

Shu yili Amerika va Ovrupodagi turkistonlik yozuvchilar tomonidan Xalqaro Turon Yozuvchilar Ittifoqiga rais etib saylandi. 2016-yil 4-dekabr kuni oʻtadigan prezident saylovlarida Shavkat Mirziyoevga ovoz berishini va uning nomzodini qoʻllab-quvvatlashini bildirdi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Oʻzbekiston respublikasi Bosh vaziri,]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Muvaqqat prezident janob]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Sh.M. Mirziyoevga]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2020-yilning 16-oktabrida Toshkent shahrida vafot etdi&lt;ref&gt;https://www.ozodlik.org/a/30896875.html&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
Qizi Vatan, oʻgʻillari Bobur va Turon hamda beshta nabirasi bor. Uning aytishicha, oʻgʻil-qizi ishsiz, oila '''''&quot;'''chol'''-'''kampirning 450 mingga yetmaydigan'''&quot;''''' pensiyasiga tirikchilik oʻtkazmoqda. Boz ustiga oilaning 14 ming dollar qarzi ham bor. '''''&quot;'''220 ming pensiya olaman''',''' bu pul oladigan dorilarimdan bir turining bittasiga ham yetmaydi'''&quot;''''', deydi yozuvchi&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/a/26784155.html Yozuvchi Mamadali Mahmudov prezidentga avgustda yozgan xatiga javob olmadi​]
&lt;/ref&gt;.

2016-yil 29-oktabrida uning nabirasi [[Mirza Xolmedov]]ning (Xudoyberdi Toʻxtaboyevning nabirasi) qiziga uylandi&lt;ref&gt;[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6KvxRT0%3D&amp;b=1 BOLALAR YoZUVChISI — MAShHUR SANЪATKOR BILAN QUDA BOʻLDI]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Ijodi ==
1981-yilda [[„Oʻlmas qoyalar“]] romanini yozgan. „Tumanli kunlar“ qissasini va „Oqgul“ romanini ham yozgan. Asarlari Fransiya, Olmoniya, Kanada, Turkiya, Norvegiya, Angliyada nashr etilgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

2016-yilda „Dunyo oʻzbeklari“ elektron gazetasida arablar bosqini toʻgʻrisidagi [[&quot;Boʻzboʻri&quot;]] romani eʼlon qilingan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha yozuvchilar]]
[[Turkum:Kishilar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2020-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar]]</text>
      <sha1>3v3eqakfoomno88ldvm7awto7ly294t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269523</id>
      <parentid>6269522</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11519" sha1="ral99im71wva63qbe9a701mjo6cw81m" xml:space="preserve">'''Evril Turon''' (haqiqiy ism-sharifi Mamadali Mahmudov; 1940-yil 12-dekabr, [[Jizzax viloyati]], Forish tumani, Bogʻdon qishlogʻi - 2020-yil 16-oktabr, [[Toshkent|Toshkent shahri]]) — [[Oʻzbekiston|oʻzbek]] [[yozuvchi]]si va [[Oʻzbekiston madaniyat forumi]]ning sobiq raisi, ayni paytda [[Xalqaro Turon Yozuvchilar Ittifoqi]]ning raisi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Forish tumani |url=https://ziyosfera.uz/ziyo/Forish_tumani |website=Ziyosfera |access-date=2026-09-13}}&lt;/ref&gt;. 1981-yilda yozilgan [[„Oʻlmas qoyalar“]] romani bilan mashhur.

== Tarjimai holi ==
Mamadali Mahmudov 1940-yilning 12-dekabrida Jizzax viloyatining [[Forish tumani]]dagi Bogʻdon qishlogʻida tugʻilgan. Otasi Mahmud Ahmad oʻgʻli Togʻ begisi (Togʻdagi oʻrmon va hayvonlarga qarovchi) 1943-yilda urushga ketib, bedarak ketgan. Onasi Saodat opa bitta farzand bilan qolgan. Yozuvchining hikoya qilishicha, shoʻrolarga qarshi qurolli kurashda ishtirok etgan bobosi Ahmad Bek 1936-yilda osib oʻldirilgan.

Mamadali Mahmudov boshlangʻich sinfda Bogʻdon qishlogʻi, 8 sinfgacha Oltinkon shaharchasidagi maktablarda tahsil olgan.1959-yilda Sovet Armiyasiga ketib, 3 yil harbiy xizmatni oʻtagan.

1962-yilda [[komsomol]] yoʻllanmasi bilan Rossiyaning [[Tula viloyati|Tula]] viloyati, [[Efremov shahri]]ga kimyo kombinati qurilishiga yoʻllangan. Voronej shahrida kimyo-mashina qurilishi kursini bitirgan.

1964-yilda [[Chirchiq]] shahridagi kimyo kombinatiga ishga kirib, mashinist yordamchisi va mashinist boʻlib ishlagan. Bir vaqtning oʻzida [[kechki yoshlar maktabi]]da, 10 va 11-sinflarda tahsil olgan.

1966-yilda [[Oʻzbekiston milliy universiteti|Toshkent Davlat Universiteti]] [[filologiya]] fakultetining jurnalistika boʻlimiga oʻqishga kirgan. Soʻnggi kurslarni sirtdan oʻqib, [[„Saodat“ jurnali|&quot;Saodat&quot; jurnalida]] ishlagan.

1974-yilda birinchi kitobi — „Togʻ ohusi“ ocherklar toʻplami nashr qilingan.

1975-yilda chop etilgan [[„Bogʻdon qashqiri“|&quot;Bogʻdon qashqiri&quot;]] qissasida yozuvchi birinchi marta bosmachilik harakati ishtirokchilarini milliy-ozodlik kurashchilari sifatida tasvirlagan. Adib oʻzining 1981-yilda [[Sharq yulduzi|&quot;Sharq Yulduzi&quot;]] jurnalida chop etilgan „Oʻlmas qoyalar“ romanida ayni mavzuni davom ettirib, Oʻrta Osiyoga rus bosqinini qoralaydi. Moskvadagi muhokamalar ortidan taqiqlangan roman [[Turkiya]] va [[Germaniya|Gʻarbiy Olmoniya]] jurnallarida chop etiladi&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Mamadali Mahmudov: dunyo eʼtiqod bilan tirik, eʼtiqod bilan goʻzal! — bbc uzbek |url=https://qulnoma.wordpress.com/2013/12/07/mamadali-mahmudov-dunyo-etiqod-bilan-tirik-etiqod-bilan-gozal-bbc-uzbek/#more-9998 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013173044/https://qulnoma.wordpress.com/2013/12/07/mamadali-mahmudov-dunyo-etiqod-bilan-tirik-etiqod-bilan-gozal-bbc-uzbek/#more-9998 }}&lt;/ref&gt;.

[[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Yozuvchilar uyushmasidagi]] maslahatchilik lavozimidan ishdan olinib, [[Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|DXQ]] (KGB) tomonidan soʻroq qilingan Mamadali Mahmudovning oʻzi aytishicha, oʻsha paytdagi Oʻzbekiston rahbari [[Sharof Rashidov]] qamoqdan asrab qolgan.

Asar toʻlaligicha faqat mustaqillikdan soʻng, 1991-yilda kitob holida dunyo yuzini koʻrgan&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=3866 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-08-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818073310/http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=3866 }}&lt;/ref&gt; va [[Choʻlpon mukofoti]]ga sazovor boʻlgan.

Mamadali Mahmudov ijod bilan birga jamoatchilik ishlari bilan ham faol shugʻullangan. U [[Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi|Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasining]] kotibi, Madaniyat Jamgʻarmasi raisi lavozimlarida ishlagan.

[[1991-yilgi prezident saylovlari]]da [[„Erk“ demokratik partiyasi|&quot;Erk&quot; partiyasini]] qoʻllab-quvatlagan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://pen.org/defending-writers/mamadali-mahmudov MAMADALI MAHMUDOV, UZBEKISTAN]
&lt;/ref&gt;.

=== Birinchi qamoq muddati ===
1994-yili 3-mart kuni oʻnlab [[Ichki ishlar vazirligi|IIV]] xodimlari Mamadali Mahmudovning uyiga va ofisiga bostirib keldi. 4-aprel 2003-yil uning Oʻzbekiston Prezidentiga ochiq xatida yozishicha, ular uyiga toʻpponcha, giyoxvand moddalar va [[„Erk“ gazetasi|&quot;Erk&quot; gazetasining]] bir nechta sonini tashlab ketgan. Giyoxvand moddalar ofisiga ham tashlab ketilgan edi. Ushbu xatida Mamadali Mahmudov uyiga gazetalarni tashlab qoʻygan odam bir necha yildan soʻng kim ekanligi bilganini va bu [[Davlat xavfsizlik qoʻmitasi|DXQ]] (KGB) xodimi Aktam Roziqov ekanligini yozdi. Oʻsha kuni Evril Turonni IIV binosiga olib ketishgan. Davlat mulkini oʻgʻirlashda aybdor, deb topilib, 4 yilga ozodlikdan mahrum etilgan. 5 oy va 18 kun IIV binosining yertoʻladagi hibsxonasida oʻtirgan. Soʻngra Navoiy-29, Olmaliq-45 [[Turma|qamoqxonalarining]] hibsxonalarida saqlangan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Otkritoe pismo zaklyuchennogo pisatelya Mamadali MAXMUDOVA (Evrila TURONA) Prezidentu Respubliki Uzbekistan Islamu KARIMOVU |url=https://zonakz.net/articles/3275 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2014-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140518211316/http://zonakz.net/articles/3275 }}&lt;/ref&gt;. Ish [[„PEN America“]] va [[„Amnesty International“]] tomonidan soxtalashtirilgan deb baholandi.

Ozod qilinishi uchun xalqaro kampaniyadan keyin 1996-yil 6-avgust kuni avf qoʻllanib, muddatidan oldin ozod qilingan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Ikkinchi qamoq muddati ===
1999-yil 19-fevral kuni, soat taxminan besh-oltilarda, kechki payt oʻz mahallasidagi doʻkonning yonida, yuzlab odamlar shohidligida qora niqobli odamlar tomonidan oʻgʻirlab ketildi. Keyinchalik bilishicha, ular unga tegishli „Tiko“ avtoulovini ham oʻgʻirlab ketishgan. Prezidentga ochiq maktubida Toshkentdan 2,5-3 soat yoʻl uzoqlikda joylashgan zindonda unga nisbatan qoʻllangan dahshatli qiynoqlar haqida yozgan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. [[Toshkent shahar prokuraturasi]] qoʻlga olinishidan keyin bir yarim oy oʻtibgina uni hibsga olish haqida farmon bergan. Prokurorning farmonidan soʻng IIVning zindoniga, soʻngra esa IIV [[1-tergov izolyatori]]ga („Toshturma“ga) tashlangan.

18-avgust 1999-yili [[Jinoyat kodeksi]]ning 25-, 159-(band 4), 242-(band 1), 216-moddalari boʻyicha ayblanib 14 yil qamoq jazosiga hukm etildi. 1999-yilning 14-dekabrigacha „Toshturma“ning zindonida saqlangan. 15-dekabrda eas Navoiy shahridagi 46-zonaga tashlangan. U yerdagi maxbuslarga, ayniqsa 159-modda boʻyicha qamalganlarga nisbatan noinsoniy munosabatni va tahqirlashlarni keyinchalik Prezidentga yoʻllagan ochiq maktubida batafsil taʼriflab bergan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

2000-yilning 24-aprelida Qoraqalpogʻistonnig Kungrad tumanidagi „Jasliq“ qamoqxonasiga koʻchirildi.

2000-yilning 1-iyulida yana 46-zonaga joʻnatildi. U yerda u 16 kun tibbiy-sanitar boʻlimda yotdi. 16-kunda [[Sanshahar]]ga yuborildi. Sanshaharda Mamadali Mahmudov 8 oy va 18 kun davolandi. Maʼlum boʻlishicha, „Jasliq“da u 12 kasallik, jumladan oshqozon yazvasini ham orttirgan.

2001-yil 16-iyundan Chirchiq zonasida saqlangan. Bu yerda u Sanshaharda boshlagan arab bosqini haqidagi sheʼriy roman ustida ishlashni davom ettirdi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Qizi Vatan Mahmudovaning [[Oʻrta Osiyo inson huquqlari uyushmasi]]ga xabar berishicha, otasi 2012-yilning 26-oktabrida boshdagi jarohat bilan [[gospital]]ga yotqizilgan&lt;ref&gt;{{Citation |year= |title=Uzbekistan: jailed writer Mamadali Makhmudov receives serious head injury |url=http://fergana.mobi/en/news/2417 |access-date=2016-07-10 |archivedate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816131731/http://fergana.mobi/en/news/2417 }}&lt;/ref&gt;.

2013-yilning fevralida 14 yillik qamoq muddati tugashiga qaramay, ozod etilishi oʻrniga „Toshturma“ga yuborildi. Uning xotini Gulsara Mahmudovaning xabar berishicha, yozuvchining qamoq muddatini uzaytirilishiga sabab „jazoni ijro etish maskanining ichki tartiblarini buzish“ deb koʻrsatilgan&lt;ref&gt;[http://www.rferl.org/content/uzbekistan-writer-jailed-again/24935065.html Jailed Uzbek Writer Faces New Prison Term After Serving 14 Years]
&lt;/ref&gt;.

2013-yilning 19-aprelida, kechki payt 72 yoshli Mamadali Mahmudov ozod etildi va oʻzining besh nafar nabirasini birinchi martda koʻrdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=WRITER MAMADALI MAKHMUDOV RELEASED AFTER OVER 14 YEARS IN PRISON |url=https://pen.org/rapid-action/2013/04/23/writer-mamadali-makhmudov-released-after-over-14-years-prison |qaralgan sana=2016-07-10 |arxivsana=2013-04-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130426055008/http://www.pen.org/rapid-action/2013/04/23/writer-mamadali-makhmudov-released-after-over-14-years-prison }}&lt;/ref&gt;.

== Keyingi hayoti ==
2016-yilning iyun oyidan mamlakatdan chib ketmoqchi ekanligini aytdi&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/a/27776946.html 17 yil qamoqda saqlangan yozuvchi Oʻzbekistondan chiqib ketmoqchi]
&lt;/ref&gt;.

Shu yili Amerika va Ovrupodagi turkistonlik yozuvchilar tomonidan Xalqaro Turon Yozuvchilar Ittifoqiga rais etib saylandi. 2016-yil 4-dekabr kuni oʻtadigan prezident saylovlarida Shavkat Mirziyoevga ovoz berishini va uning nomzodini qoʻllab-quvvatlashini bildirdi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Oʻzbekiston respublikasi Bosh vaziri,]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Muvaqqat prezident janob]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6aPzTzQ%3D&amp;b=1 Sh.M. Mirziyoevga]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2020-yilning 16-oktabrida Toshkent shahrida vafot etdi&lt;ref&gt;https://www.ozodlik.org/a/30896875.html&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
Qizi Vatan, oʻgʻillari Bobur va Turon hamda beshta nabirasi bor. Uning aytishicha, oʻgʻil-qizi ishsiz, oila '''''&quot;'''chol'''-'''kampirning 450 mingga yetmaydigan'''&quot;''''' pensiyasiga tirikchilik oʻtkazmoqda. Boz ustiga oilaning 14 ming dollar qarzi ham bor. '''''&quot;'''220 ming pensiya olaman''',''' bu pul oladigan dorilarimdan bir turining bittasiga ham yetmaydi'''&quot;''''', deydi yozuvchi&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/a/26784155.html Yozuvchi Mamadali Mahmudov prezidentga avgustda yozgan xatiga javob olmadi​]
&lt;/ref&gt;.

2016-yil 29-oktabrida uning nabirasi [[Mirza Xolmedov]]ning (Xudoyberdi Toʻxtaboyevning nabirasi) qiziga uylandi&lt;ref&gt;[https://us2.proxysite.com/process.php?d=joV9rFmPUFxHidLQQE3Ri89KNmkJxGh9o4ro0Hfa6KvxRT0%3D&amp;b=1 BOLALAR YoZUVChISI — MAShHUR SANЪATKOR BILAN QUDA BOʻLDI]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Ijodi ==
1981-yilda [[„Oʻlmas qoyalar“]] romanini yozgan. „Tumanli kunlar“ qissasini va „Oqgul“ romanini ham yozgan. Asarlari Fransiya, Olmoniya, Kanada, Turkiya, Norvegiya, Angliyada nashr etilgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

2016-yilda „Dunyo oʻzbeklari“ elektron gazetasida arablar bosqini toʻgʻrisidagi [[&quot;Boʻzboʻri&quot;]] romani eʼlon qilingan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha yozuvchilar]]
[[Turkum:Kishilar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2020-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar]]</text>
      <sha1>ral99im71wva63qbe9a701mjo6cw81m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Radius 21</title>
    <ns>0</ns>
    <id>693882</id>
    <revision>
      <id>6269745</id>
      <parentid>5906960</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T23:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49771-28</username>
        <id>306723</id>
      </contributor>
      <origin>6269745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6816" sha1="r2fd7zvaof29sda95ca01c4537fnbnb" xml:space="preserve">{{Infobox musiqachi
| Ismi                     = Radius 21
| Asl ismi                 = 
| Foto                     = Radius-21.jpg
| Eni                      = 250 px
| Izoh                     = 
| Tugʻilgan paytidagi ismi = Shahzod Gʻulomov
| Tavalludi sanasi         = {{tugʻilgan sanasi|1981|10|10}}
| Tavalludi joyi           = {{UZB}}, [[Toshkent viloyati ]] [[Boʻka tumani |Boʻka]]
| Vafoti sanasi            = {{vafot sanasi va yoshi|df=yes|2010|09|12|1981|10|10}}
| Vafoti joyi              = 
| Fuqaroligi               = [[Oʻzbekiston]]
| Guruh                    = [[Radius 21]]
| Faoliyat-yillari         = 2000—2010
| leybl                    = „AKFA Media“,&lt;br /&gt; „[[Radius 21 Group]]“
| Amplua                   = [[muallif]], [[shoir]], [[musiqachi]], [[produser]]
| Janr                     = [[Rap]], [[Hip Hop]], [[Dance]], [[Rok]]
| Sayt                     = {{URL|radius21.com}}
}}
'''Radius 21''' (10-oktyabr 1981-yil – 12-sentyabr 2010-yil) – oʻzbekistonlik [[reper]].

== Hayoti ==
'''Radius 21''' nomi bilan mashhurlikka erishgan [[oʻzbek]] [[hip hop]] reperi Shaxzod Gʻulomov Toʻlqinovich, 1981-yil 10-oktyabrda, [[Boʻka tumani]]da{{manba kerak}} tugʻilgan. &lt;br /&gt;
1988—1998-yilgacha 2-chi maktabda oʻqigan.

Bolalikda judayam shoʻx boʻlgan, maktabda faxriy diplomlar bilan oʻqigan. Oʻquvchilik davridan tengdoshlari oʻrtasida turli xil tadbirlar tashkil qilgan, oʻqituvchilari bilan doʻstona munosobatda boʻlgan. Xarakteri – quvnoq, hazilkash, adolatli, aqlli boʻlgan. Shaxzod 14-15 yoshlaridan boshlab qoʻshiq yozishni va gitara chalishni boshlagan.&lt;br /&gt;
2000—2004-yilgacha [[Toshkent]] shahrida A.Qodiriy nomli madaniyat instituti ommaviy bayramlar rejissyor fakultetida oʻqigan.&lt;br /&gt;
2001—2003-yilgacha Oʻzbekiston televideniyesida TTV + yulduzlar koʻrsatuvida, soʻngra '''Radius 21''' koʻrsatuvida muallif va boshlovchi boʻlib ishlagan.&lt;b

2006—2008-yillarda „AKFA MEDIA“ yorligʻi bilan shartnoma asosida hamkorlik.
2007—2010-yillarda „[[Z-Bek]]“ guruhi bilan birga bir nechta qoʻshiqlar yozilgan.&lt;br /&gt;
Shaxzod Gʻulomov 2010-yilning 12-sentabrda Piskent shahri postiga yaqin joyda avtohalokat sababli olamdan oʻtgan.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Avtohalokat sababli vafot etgan oʻzbek yulduzlari|url=https://daryo.uz/2019/11/23/avtohalokat-sababli-vafot-etgan-ozbek-yulduzlari-fotovideo|work=Daryo.uz|date=23.11.2019|accessdate=14.04.2020|arxivsana=2019-11-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191127222116/https://daryo.uz/2019/11/23/avtohalokat-sababli-vafot-etgan-ozbek-yulduzlari-fotovideo/}}&lt;/ref&gt;
== Diskografiyasi ==
=== Litsenziyalangan relizlar ===
* '''[[2019]] Xotira''' '' © Radius 21 Group / JSC „United Music Group“''
:# Radius 21 – Har kun
:# Radius 21 – Monolog (Nigora bilan birga)
:# Radius 21 – Tungi kapalak
:# Radius 21 – Salom
:# Radius 21 – Qora Bumer (Setora, Begzod Tojiyev bilan birga)
:# Radius 21 – Drama
:# Radius 21 – Dubay
:# Radius 21 – Unutolmadim ([[Ziyoda]] bilan birga)
:# Radius 21 – Yor manikimikan
:# Radius 21 – Noraso ([[B-Hud]] bilan birga)
:# Radius 21 – Seni eslayman (Zebo bilan birga)
:# Radius 21 – Xotira ([[B-Hud]], Azeez Aka bilan birga)
* '''[[2019]] Vostok''' Singl&lt;ref name=«multiple»&gt;[https://ru.wikipedia.org/wiki/Singl Singl]{{Deadlink|date=2021-yil dekabr |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ruscha), ''Wikipedia''&lt;/ref&gt;. '' © „Radius 21 Group“ / Amuse''
:# Radius 21 – Vostok
* '''[[2020]] Senmusan''' EP&lt;ref&gt;{{cite|title=EP|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Мини-Альбом|work=Wikipedia|date=19.05.2019|accessdate=14.04.2020|language=ruscha|trans-title=EP}}{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ''© „Radius 21 Group“''
:# Radius 21 – Senmusan
:# Radius 21 – Beparvo
:# Radius 21 – Bahona qilma (new version)
* '''[[2020]] Jannatda''' („[[Al-Vakil]]“ bilan birga) Singl&lt;ref name=«multiple» /&gt; ''© Radius 21 Group / JSC „United Music Group“''
:# Radius 21 – Jannatda („[[Al-Vakil]]“ bilan birga)
* '''[[2020]] Zamonaviy Xalq Gangsta Qoʻshiqlari''' / ZXGQ ''© „Radius 21 Group“''
:# Radius 21 – Intro
:# Radius 21 – Gangsta rap ([[B-Hud]] bilan birga)
:# Radius 21 – Aylan ([[B-Hud]] bilan birga)
:# Radius 21 – Pulni ber ([[B-Hud]] bilan birga)
:# Radius 21 – Kuyov bola (Azeez AKA bilan birga))
:# Radius 21 – Paydo boʻding ([[Ziyoda]] bilan birga))
:# Radius 21 – Toʻy bola
:# Radius 21 – Cool! ([[B-Hud]] bilan birga)
:# Radius 21 – Hop boʻbti, mayli ([[B-Hud]] bilan birga)
:# Radius 21 – Kstir
:# Radius 21 – 7 haykal bitta kal (Nigora, Murod Rajabov bilan birga)
:# Radius 21 – Nindzya
:# Radius 21 – Alvido
:# Radius 21 – PJ ([[B-Hud]] bilan birga)
:# Radius 21 – Jannatda („[[Al-Vakil]]“ bilan birga)
:# Radius 21 – Erkakcha gap (Umidshoh bilan birga)
:# Radius 21 – Zarba (Xamid bilan birga)
* '''[[2021]] Due''' / Duetlar ''© „Radius 21 Group“''
:# Radius 21 – Ona (J Sulton bilan birga)
:# Radius 21 – Notanish qiz (([[Bojalar_ (guruh)|Bojalar]] bilan birga)
:# Radius 21 – Sevar eding
:# Radius 21 – Vaʼda (Dilnura bilan birga)
:# Radius 21 – Besh tasha (J Sulton bilan birga)
:# Radius 21 – Kamchikiging serob ([[Ziyoda]] bilan birga))
:# Radius 21 – Yonimda qol ([[Samandar]] bilan birga)
:# Radius 21 – Bu koʻnglim
:# Radius 21 – Druzya Alishera (Azeez AKA bilan birga)
:# Radius 21 – Olib ketgin tushlaringa (Zebo bilan birga)
:# Radius 21 – Uchrashamiz (Oybek &amp; Nigora bilan birga)
:# Radius 21 – Feride (Remix)
* '''[[2019|2022]] Qalbing''' Singl&lt;ref name=&quot;«multiple»&quot; /&gt;. '' © „Radius 21 Group“''
:# Radius 21 – Qalbing
:
:

=== Shahzod Gʻulomov – qoʻshiqlar muallifi: ===
: [[Shohruhxon]] – „Moda“ (Avtobus bekatda), „Taksidaman“ &lt;br /&gt;
: [[Bojalar (guruh)|Bojalar]] – „[[Jiyda (qoʻshiq)|Jiyda]]“, „[[Anhor (qoʻshiq)|Anhor]]“, „Notanish qiz“ va bosh.&lt;br /&gt;
: [[Shahriyor]] – „Cry baby“&lt;br /&gt;
: '''Sherxon''' – „Erkakcha Gap“, Sen meni de&lt;br /&gt;
: '''J Sulton''' – „Mening Sevgim“, „Besh tasha“ „Boyvocha“, „Qalin doʻst“ „Ona“ &lt;br /&gt;
: '''Dilnura''' – „Vaʼda“

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [[Mashhur hip hop ijrochilarining roʻyhati|Oʻzbekistonning mashhur hip hop ijrochilari]]
* [https://www.instagram.com/radius21group/ Instagram sahifasi]
* [https://www.youtube.com/radius21 YouTube sahifasi]
{{asbox
| tasvir = Musical notes.svg
| tasvirtavsifi = Musiqa notalari
| pix = 
| andozanomi = Andoza:Band-stub
| haqidagi = Musiqiy guruh «Radius 21» haqidagi 
| turkum = Musiqiy guruhlar haqidagi chala maqolalar
| andoza turkumi = Musiqa
| andoza turkumi1 = Madaniyat
}}</text>
      <sha1>r2fd7zvaof29sda95ca01c4537fnbnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269876</id>
      <parentid>6269745</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49771-28</username>
        <id>306723</id>
      </contributor>
      <comment>king of uzrep</comment>
      <origin>6269876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6819" sha1="107oki6v800btflk051q3ljbk7ibf2s" xml:space="preserve">{{Infobox musiqachi
| Ismi                     = Radius 21
| Asl ismi                 = 
| Foto                     = Radius-21.jpg
| Eni                      = 250 px
| Izoh                     = 
| Tugʻilgan paytidagi ismi = Shahzod Gʻulomov
| Tavalludi sanasi         = {{tugʻilgan sanasi|1981|10|10}}
| Tavalludi joyi           = {{UZB}}, [[Toshkent viloyati ]] [[Boʻka tumani |Boʻka]]
| Vafoti sanasi            = {{vafot sanasi va yoshi|df=yes|2010|09|12|1981|10|10}}
| Vafoti joyi              = 
| Fuqaroligi               = [[Oʻzbekiston]]
| Guruh                    = [[Radius 21]]
| Faoliyat-yillari         = 2000—2010
| leybl                    = „AKFA Media“,&lt;br /&gt; „[[Radius 21 Group]]“
| Amplua                   = [[muallif]], [[shoir]], [[musiqachi]], [[produser]]
| Janr                     = [[Rap]], [[Hip Hop]], [[Dance]], [[Rok]]
| Sayt                     = {{URL|radius21.com}}
}}
'''Radius 21''' (10-oktyabr 1981-yil – 12-sentyabr 2010-yil) – oʻzbekistonlik [[reper]].

== Hayoti ==
'''Radius 21''' nomi bilan mashhurlikka erishgan [[oʻzbek]] [[hip hop]] reperi Shaxzod Gʻulomov Toʻlqinovich, 1981-yil 10-oktyabrda, [[Boʻka tumani]]da{{manba kerak}} tugʻilgan. &lt;br /&gt;
1988—1998-yilgacha 2-chi maktabda oʻqigan.

Bolalikda judayam shoʻx boʻlgan, maktabda faxriy diplomlar bilan oʻqigan. Oʻquvchilik davridan tengdoshlari oʻrtasida turli xil tadbirlar tashkil qilgan, oʻqituvchilari bilan doʻstona munosobatda boʻlgan. Xarakteri – quvnoq, hazilkash, adolatli, O'zbek rep qiroli. Shaxzod 14-15 yoshlaridan boshlab qoʻshiq yozishni va gitara chalishni boshlagan.&lt;br /&gt;
2000—2004-yilgacha [[Toshkent]] shahrida A.Qodiriy nomli madaniyat instituti ommaviy bayramlar rejissyor fakultetida oʻqigan.&lt;br /&gt;
2001—2003-yilgacha Oʻzbekiston televideniyesida TTV + yulduzlar koʻrsatuvida, soʻngra '''Radius 21''' koʻrsatuvida muallif va boshlovchi boʻlib ishlagan.&lt;b

2006—2008-yillarda „AKFA MEDIA“ yorligʻi bilan shartnoma asosida hamkorlik.
2007—2010-yillarda „[[Z-Bek]]“ guruhi bilan birga bir nechta qoʻshiqlar yozilgan.&lt;br /&gt;
Shaxzod Gʻulomov 2010-yilning 12-sentabrda Piskent shahri postiga yaqin joyda avtohalokat sababli olamdan oʻtgan.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Avtohalokat sababli vafot etgan oʻzbek yulduzlari|url=https://daryo.uz/2019/11/23/avtohalokat-sababli-vafot-etgan-ozbek-yulduzlari-fotovideo|work=Daryo.uz|date=23.11.2019|accessdate=14.04.2020|arxivsana=2019-11-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191127222116/https://daryo.uz/2019/11/23/avtohalokat-sababli-vafot-etgan-ozbek-yulduzlari-fotovideo/}}&lt;/ref&gt;
== Diskografiyasi ==
=== Litsenziyalangan relizlar ===
* '''[[2019]] Xotira''' '' © Radius 21 Group / JSC „United Music Group“''
:# Radius 21 – Har kun
:# Radius 21 – Monolog (Nigora bilan birga)
:# Radius 21 – Tungi kapalak
:# Radius 21 – Salom
:# Radius 21 – Qora Bumer (Setora, Begzod Tojiyev bilan birga)
:# Radius 21 – Drama
:# Radius 21 – Dubay
:# Radius 21 – Unutolmadim ([[Ziyoda]] bilan birga)
:# Radius 21 – Yor manikimikan
:# Radius 21 – Noraso ([[B-Hud]] bilan birga)
:# Radius 21 – Seni eslayman (Zebo bilan birga)
:# Radius 21 – Xotira ([[B-Hud]], Azeez Aka bilan birga)
* '''[[2019]] Vostok''' Singl&lt;ref name=«multiple»&gt;[https://ru.wikipedia.org/wiki/Singl Singl]{{Deadlink|date=2021-yil dekabr |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ruscha), ''Wikipedia''&lt;/ref&gt;. '' © „Radius 21 Group“ / Amuse''
:# Radius 21 – Vostok
* '''[[2020]] Senmusan''' EP&lt;ref&gt;{{cite|title=EP|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Мини-Альбом|work=Wikipedia|date=19.05.2019|accessdate=14.04.2020|language=ruscha|trans-title=EP}}{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ''© „Radius 21 Group“''
:# Radius 21 – Senmusan
:# Radius 21 – Beparvo
:# Radius 21 – Bahona qilma (new version)
* '''[[2020]] Jannatda''' („[[Al-Vakil]]“ bilan birga) Singl&lt;ref name=«multiple» /&gt; ''© Radius 21 Group / JSC „United Music Group“''
:# Radius 21 – Jannatda („[[Al-Vakil]]“ bilan birga)
* '''[[2020]] Zamonaviy Xalq Gangsta Qoʻshiqlari''' / ZXGQ ''© „Radius 21 Group“''
:# Radius 21 – Intro
:# Radius 21 – Gangsta rap ([[B-Hud]] bilan birga)
:# Radius 21 – Aylan ([[B-Hud]] bilan birga)
:# Radius 21 – Pulni ber ([[B-Hud]] bilan birga)
:# Radius 21 – Kuyov bola (Azeez AKA bilan birga))
:# Radius 21 – Paydo boʻding ([[Ziyoda]] bilan birga))
:# Radius 21 – Toʻy bola
:# Radius 21 – Cool! ([[B-Hud]] bilan birga)
:# Radius 21 – Hop boʻbti, mayli ([[B-Hud]] bilan birga)
:# Radius 21 – Kstir
:# Radius 21 – 7 haykal bitta kal (Nigora, Murod Rajabov bilan birga)
:# Radius 21 – Nindzya
:# Radius 21 – Alvido
:# Radius 21 – PJ ([[B-Hud]] bilan birga)
:# Radius 21 – Jannatda („[[Al-Vakil]]“ bilan birga)
:# Radius 21 – Erkakcha gap (Umidshoh bilan birga)
:# Radius 21 – Zarba (Xamid bilan birga)
* '''[[2021]] Due''' / Duetlar ''© „Radius 21 Group“''
:# Radius 21 – Ona (J Sulton bilan birga)
:# Radius 21 – Notanish qiz (([[Bojalar_ (guruh)|Bojalar]] bilan birga)
:# Radius 21 – Sevar eding
:# Radius 21 – Vaʼda (Dilnura bilan birga)
:# Radius 21 – Besh tasha (J Sulton bilan birga)
:# Radius 21 – Kamchikiging serob ([[Ziyoda]] bilan birga))
:# Radius 21 – Yonimda qol ([[Samandar]] bilan birga)
:# Radius 21 – Bu koʻnglim
:# Radius 21 – Druzya Alishera (Azeez AKA bilan birga)
:# Radius 21 – Olib ketgin tushlaringa (Zebo bilan birga)
:# Radius 21 – Uchrashamiz (Oybek &amp; Nigora bilan birga)
:# Radius 21 – Feride (Remix)
* '''[[2019|2022]] Qalbing''' Singl&lt;ref name=&quot;«multiple»&quot; /&gt;. '' © „Radius 21 Group“''
:# Radius 21 – Qalbing
:
:

=== Shahzod Gʻulomov – qoʻshiqlar muallifi: ===
: [[Shohruhxon]] – „Moda“ (Avtobus bekatda), „Taksidaman“ &lt;br /&gt;
: [[Bojalar (guruh)|Bojalar]] – „[[Jiyda (qoʻshiq)|Jiyda]]“, „[[Anhor (qoʻshiq)|Anhor]]“, „Notanish qiz“ va bosh.&lt;br /&gt;
: [[Shahriyor]] – „Cry baby“&lt;br /&gt;
: '''Sherxon''' – „Erkakcha Gap“, Sen meni de&lt;br /&gt;
: '''J Sulton''' – „Mening Sevgim“, „Besh tasha“ „Boyvocha“, „Qalin doʻst“ „Ona“ &lt;br /&gt;
: '''Dilnura''' – „Vaʼda“

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [[Mashhur hip hop ijrochilarining roʻyhati|Oʻzbekistonning mashhur hip hop ijrochilari]]
* [https://www.instagram.com/radius21group/ Instagram sahifasi]
* [https://www.youtube.com/radius21 YouTube sahifasi]
{{asbox
| tasvir = Musical notes.svg
| tasvirtavsifi = Musiqa notalari
| pix = 
| andozanomi = Andoza:Band-stub
| haqidagi = Musiqiy guruh «Radius 21» haqidagi 
| turkum = Musiqiy guruhlar haqidagi chala maqolalar
| andoza turkumi = Musiqa
| andoza turkumi1 = Madaniyat
}}</text>
      <sha1>107oki6v800btflk051q3ljbk7ibf2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oʻqib tushunish</title>
    <ns>0</ns>
    <id>694651</id>
    <revision>
      <id>6269441</id>
      <parentid>3842981</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2717" sha1="1dm0fps2e50q3gy264r308ambu3jl4z" xml:space="preserve">'''Oʻqish va tushunish''' — bu [[Matn|matnni]] qayta ishlash, uning maʼnosini tushunish va oʻqiyotgan shaxs oldindan bilgan narsalar bilan bogʻlab anglay olish qobiliyatidir&lt;ref&gt;{{Web manba|url=http://www.k12reader.com/what-is-reading-comprehension/|title=What is Reading Comprehension?|date=2008-05-29|work=Reading Worksheets, Spelling, Grammar, Comprehension, Lesson Plans|language=en-US|accessdate=2016-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509110054/http://www.k12reader.com/what-is-reading-comprehension/|archivedate=2016-05-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=William Grabe|title=Reading in a Second Language: Moving from Theory to Practice|url=https://books.google.com/books?id=prvRHZ7DrIcC|year=2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-72974-1|quote=Koda, 2005:4}}&lt;/ref&gt;. Soʻzlarning lugʻaviy maʼnosini bilish, soʻzlarning kontekstual maʼnosini bilish, matn mazmuniy bloklarining oʻzaro bogʻlanishini anglash, matn tarkibidagi parchalar asosida xulosa chiqarish, matndagi asosiy fikrini aniqlash, berilgan savollarga matn asosida javob bera olish, matnda ishlatilgan badiiy sanʼatlar yoki soʻz birikmalarini tanib, ajratib olish va ohangini aniqlash, vaziyatning kayfiyatini (tasdiq, inkor, soʻroq qilish, buyruq berish), muallifning maqsadi, niyati va nuqtai nazarini aniqlash va muallif toʻgʻrisida xulosalar chiqarish qobiliyatlari oʻqilgan matnni samarali tushunish uchun zarur boʻlgan koʻnikma va malakalar hisoblanadi. (diskurs-semantika).&lt;ref&gt;Davis, F.B. Psychometrika (1944) 9: 185. https://doi.org/10.1007/BF02288722&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Committee on Learning Sciences: Foundations and Applications to Adolescent and Adult Literacy|title=Improving Adult Literacy Instruction: Options for Practice and Research|url=https://books.google.com/books?id=hb0oEptryuwC&amp;pg=PA41|year=2012|publisher=National Academies Press|isbn=978-0-309-21960-0|page=41}}&lt;/ref&gt;

Matnni oʻqib tushunish qobiliyatiga oʻquvchining yuqoridagi koʻnikmalari hamda maʼlumotni qayta ishlash qobiliyati taʼsir koʻrsatadi. Agar oʻquvchi soʻzning maʼnosini bilmasa, u matnni qayta ishlash uchun juda koʻp vaqt sarflaydi, chunki u matndagi tushunilmagan soʻzlarni individual tarzda anglashga urinadi, bu esa tushunishga ham halal beradi. Oʻqib tushunish malakasini rivojlantirish uchun koʻplab mashqlar mavjud, ular orasida soʻz boyligini oshirish, matnni tanqidiy tahlil qilish, maydalab oʻqish.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Maryanne Wolf|title=Tales of Literacy for the 21st Century: The Literary Agenda|url=https://books.google.com/books?id=HEq1DAAAQBAJ|year=2016|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-103613-2}}&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:Taʼlim]]</text>
      <sha1>1dm0fps2e50q3gy264r308ambu3jl4z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269442</id>
      <parentid>6269441</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2717" sha1="a6wn9ud4og1aqbwlpw8ar873abtjjqv" xml:space="preserve">'''Oʻqish va tushunish''' — bu [[Matn|matnni]] qayta ishlash, uning maʼnosini tushunish va oʻqiyotgan shaxs oldindan bilgan narsalar bilan bogʻlab anglay olish qobiliyatidir&lt;ref&gt;{{Web manba|url=http://www.k12reader.com/what-is-reading-comprehension/|title=What is Reading Comprehension?|date=2008-05-29|work=Reading Worksheets, Spelling, Grammar, Comprehension, Lesson Plans|language=en-US|accessdate=2016-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509110054/http://www.k12reader.com/what-is-reading-comprehension/|archivedate=2016-05-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=William Grabe|title=Reading in a Second Language: Moving from Theory to Practice|url=https://books.google.com/books?id=prvRHZ7DrIcC|year=2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-72974-1|quote=Koda, 2005:4}}&lt;/ref&gt;. Soʻzlarning lugʻaviy maʼnosini bilish, soʻzlarning kontekstual maʼnosini bilish, matn mazmuniy bloklarining oʻzaro bogʻlanishini anglash, matn tarkibidagi parchalar asosida xulosa chiqarish, matndagi asosiy fikrini aniqlash, berilgan savollarga matn asosida javob bera olish, matnda ishlatilgan badiiy sanʼatlar yoki soʻz birikmalarini tanib, ajratib olish va ohangini aniqlash, vaziyatning kayfiyatini (tasdiq, inkor, soʻroq qilish, buyruq berish), muallifning maqsadi, niyati va nuqtai nazarini aniqlash va muallif toʻgʻrisida xulosalar chiqarish qobiliyatlari oʻqilgan matnni samarali tushunish uchun zarur boʻlgan koʻnikma va malakalar hisoblanadi. (diskurs-semantika).&lt;ref&gt;Davis, F.B. Psychometrika (1944) 9: 185. https://doi.org/10.1007/BF02288722&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Committee on Learning Sciences: Foundations and Applications to Adolescent and Adult Literacy|title=Improving Adult Literacy Instruction: Options for Practice and Research|url=https://books.google.com/books?id=hb0oEptryuwC&amp;pg=PA41|year=2012|publisher=National Academies Press|isbn=978-0-309-21960-0|page=41}}&lt;/ref&gt;

Matnni oʻqib tushunish qobiliyatiga oʻquvchining yuqoridagi koʻnikmalari hamda maʼlumotni qayta ishlash qobiliyati taʼsir koʻrsatadi. Agar oʻquvchi soʻzning maʼnosini bilmasa, u matnni qayta ishlash uchun juda koʻp vaqt sarflaydi, chunki u matndagi tushunilmagan soʻzlarni individual tarzda anglashga urinadi, bu esa tushunishga ham halal beradi. Oʻqib tushunish malakasini rivojlantirish uchun koʻplab mashqlar mavjud, ular orasida soʻz boyligini oshirish, matnni tanqidiy tahlil qilish, maydalab oʻqish&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Maryanne Wolf|title=Tales of Literacy for the 21st Century: The Literary Agenda|url=https://books.google.com/books?id=HEq1DAAAQBAJ|year=2016|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-103613-2}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:Taʼlim]]</text>
      <sha1>a6wn9ud4og1aqbwlpw8ar873abtjjqv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269445</id>
      <parentid>6269442</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2717" sha1="bd72y2grpift1ae8r7fdp9ropzeuyot" xml:space="preserve">'''Oʻqish va tushunish''' — bu [[Matn|matnni]] qayta ishlash, uning maʼnosini tushunish va oʻqiyotgan shaxs oldindan bilgan narsalar bilan bogʻlab anglay olish qobiliyatidir&lt;ref&gt;{{Web manba|url=http://www.k12reader.com/what-is-reading-comprehension/|title=What is Reading Comprehension?|date=2008-05-29|work=Reading Worksheets, Spelling, Grammar, Comprehension, Lesson Plans|language=en-US|accessdate=2016-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509110054/http://www.k12reader.com/what-is-reading-comprehension/|archivedate=2016-05-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=William Grabe|title=Reading in a Second Language: Moving from Theory to Practice|url=https://books.google.com/books?id=prvRHZ7DrIcC|year=2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-72974-1|quote=Koda, 2005:4}}&lt;/ref&gt;. Soʻzlarning lugʻaviy maʼnosini bilish, soʻzlarning kontekstual maʼnosini bilish, matn mazmuniy bloklarining oʻzaro bogʻlanishini anglash, matn tarkibidagi parchalar asosida xulosa chiqarish, matndagi asosiy fikrini aniqlash, berilgan savollarga matn asosida javob bera olish, matnda ishlatilgan badiiy sanʼatlar yoki soʻz birikmalarini tanib, ajratib olish va ohangini aniqlash, vaziyatning kayfiyatini (tasdiq, inkor, soʻroq qilish, buyruq berish), muallifning maqsadi, niyati va nuqtai nazarini aniqlash va muallif toʻgʻrisida xulosalar chiqarish qobiliyatlari oʻqilgan matnni samarali tushunish uchun zarur boʻlgan koʻnikma va malakalar hisoblanadi. (diskurs-semantika)&lt;ref&gt;Davis, F.B. Psychometrika (1944) 9: 185. https://doi.org/10.1007/BF02288722&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Committee on Learning Sciences: Foundations and Applications to Adolescent and Adult Literacy|title=Improving Adult Literacy Instruction: Options for Practice and Research|url=https://books.google.com/books?id=hb0oEptryuwC&amp;pg=PA41|year=2012|publisher=National Academies Press|isbn=978-0-309-21960-0|page=41}}&lt;/ref&gt;.

Matnni oʻqib tushunish qobiliyatiga oʻquvchining yuqoridagi koʻnikmalari hamda maʼlumotni qayta ishlash qobiliyati taʼsir koʻrsatadi. Agar oʻquvchi soʻzning maʼnosini bilmasa, u matnni qayta ishlash uchun juda koʻp vaqt sarflaydi, chunki u matndagi tushunilmagan soʻzlarni individual tarzda anglashga urinadi, bu esa tushunishga ham halal beradi. Oʻqib tushunish malakasini rivojlantirish uchun koʻplab mashqlar mavjud, ular orasida soʻz boyligini oshirish, matnni tanqidiy tahlil qilish, maydalab oʻqish&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Maryanne Wolf|title=Tales of Literacy for the 21st Century: The Literary Agenda|url=https://books.google.com/books?id=HEq1DAAAQBAJ|year=2016|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-103613-2}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:Taʼlim]]</text>
      <sha1>bd72y2grpift1ae8r7fdp9ropzeuyot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269449</id>
      <parentid>6269445</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2718" sha1="6dlw0ow43dii7866q1rr8spxqke7b2t" xml:space="preserve">'''Oʻqish va tushunish''' — bu [[Matn|matnni]] qayta ishlash, uning maʼnosini tushunish va oʻqiyotgan shaxs oldindan bilgan narsalar bilan bogʻlab anglay olish qobiliyatidir&lt;ref&gt;{{Web manba|url=http://www.k12reader.com/what-is-reading-comprehension/|title=What is Reading Comprehension?|date=2008-05-29|work=Reading Worksheets, Spelling, Grammar, Comprehension, Lesson Plans|language=en-US|accessdate=2016-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509110054/http://www.k12reader.com/what-is-reading-comprehension/|archivedate=2016-05-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=William Grabe|title=Reading in a Second Language: Moving from Theory to Practice|url=https://books.google.com/books?id=prvRHZ7DrIcC|year=2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-72974-1|quote=Koda, 2005:4}}&lt;/ref&gt;. Soʻzlarning lugʻaviy maʼnosini bilish, soʻzlarning kontekstual maʼnosini bilish, matn mazmuniy bloklarining oʻzaro bogʻlanishini anglash, matn tarkibidagi parchalar asosida xulosa chiqarish, matndagi asosiy fikrini aniqlash, berilgan savollarga matn asosida javob bera olish, matnda ishlatilgan badiiy sanʼatlar yoki soʻz birikmalarini tanib, ajratib olish va ohangini aniqlash, vaziyatning kayfiyatini (tasdiq, inkor, soʻroq qilish, buyruq berish), muallifning maqsadi, niyati va nuqtai nazarini aniqlash va muallif toʻgʻrisida xulosalar chiqarish qobiliyatlari oʻqilgan matnni samarali tushunish uchun zarur boʻlgan koʻnikma va malakalar hisoblanadi. (diskurs-semantika)&lt;ref&gt;Davis, F.B. Psychometrika (1944) 9: 185. https://doi.org/10.1007/BF02288722&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Committee on Learning Sciences: Foundations and Applications to Adolescent and Adult Literacy|title=Improving Adult Literacy Instruction: Options for Practice and Research|url=https://books.google.com/books?id=hb0oEptryuwC&amp;pg=PA41|year=2012|publisher=National Academies Press|isbn=978-0-309-21960-0|page=41}}&lt;/ref&gt;.

Matnni oʻqib tushunish qobiliyatiga oʻquvchining yuqoridagi koʻnikmalari hamda maʼlumotni qayta ishlash qobiliyati taʼsir koʻrsatadi. Agar oʻquvchi soʻzning maʼnosini bilmasa, u matnni qayta ishlash uchun juda koʻp vaqt sarflaydi, chunki u matndagi tushunilmagan soʻzlarni individual tarzda anglashga urinadi, bu esa tushunishga ham halal beradi. Oʻqib tushunish malakasini rivojlantirish uchun koʻplab mashqlar mavjud, ular orasida soʻz boyligini oshirish, matnni tanqidiy tahlil qilish, maydalab oʻqish&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Maryanne Wolf|title=Tales of Literacy for the 21st Century: The Literary Agenda|url=https://books.google.com/books?id=HEq1DAAAQBAJ|year=2016|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-103613-2}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Taʼlim]]</text>
      <sha1>6dlw0ow43dii7866q1rr8spxqke7b2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usmonlilar imperiyasidagi yahudiylar tarixi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>698649</id>
    <revision>
      <id>6269524</id>
      <parentid>6138090</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6269524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130870" sha1="9ch9elxxhc8f7ufb7jhkto7kau5fvr6" xml:space="preserve">'''Usmonlilar imperiyasidagi yahudiylar tarixi''' — [[Usmonlilar imperiyasi]]da istiqomat qilgan yahudiy xalqlarining tarixi. Tarix bilan yaqindan qiziqmaydigan odamlar koʻpincha ikkita notoʻgʻri fikr bilan kifoyalanadilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=21}}&lt;/ref&gt;:
# Yahudiylar Turkiyaga [[1492-yil]]da surgun qilinganlar.
# [[Turklar]] va [[yahudiylar]]ning birinchi aloqasi [[1453-yil]]da, [[Konstantinopolning fathi|Istanbul fathi]]dan keyin amalga oshirilgan.
[[Vizantiya imperiyasidagi yahudiylar tarixi]]ga qaraydigan boʻlsak, yahudiylar miloddan avvalgi IV asrda [[Onadoʻli]] hududiga kirib kelganlar, Usmonlilarning beylik davridan to imperiyaning qulashiga qadar va hatto imperiyadan keyingi [[Turkiya Respublikasi]] davrida ham ushbu hududlarda istiqomat qilishgan.

[[Usmonlilar imperiyasi]]ning yuksalish davri XV-XVI asrlar yahudiylarning oltin davri boʻlgan&lt;ref name=g2012s47&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=47}}&lt;/ref&gt;. Usmonlilar davlatiga ilk bosmaxonani olib kelgan yahudiylar davlat ishlarida ham faol qatnashgan va katta lavozimlarni egallashgan. XVII asrga toʻgʻri kelgan [[Usmonlilar imperiyasi]]ning turgʻunlik davrida Usmonli yahudiylari madaniy va iqtisodiy inqirozga yuz tutdilar&lt;ref name=g2012s98&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=98}}&lt;/ref&gt;. XVIII asrda yuz bergan tanazzul davrida, yahudiylar Sabetay Sevi voqeasidan kelib chiqqan zarba bilan „passiv himoya psixoziga“ kirishdilar&lt;ref name=g2012s121&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=121}}&lt;/ref&gt;. Soʻnggi davlatning qulash davrida yahudiylarning madaniy darajasi shu qadar pasayib ketgan ediki, hatto chet tilini oʻrganish biryoqda tursin hatto dindan chiqib ketayotgandek tuyuldi&lt;ref name=g2012s151&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=151}}&lt;/ref&gt;. Ammo Usmonlilarning qaysi davrida boʻlsa boʻlsin, yahudiylar jamoasi usmonlilar tuprogʻida boshqa xristian davlatlardagilarga nisbatan ishonch va tinchlikda yashadilar&lt;ref name=g2012s172&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=172}}&lt;/ref&gt;.

[[Tasvir:500 yil tura.png|thumb|right|[[1992-yil]]da [[Yahudiylar]]ning [[Ispaniya]]dan surgun qilinganini 500 yilligiga chiqarilgan 50,000 liralik xotira tangasi.]]

== Turklar va yahudiylar ==
=== Usmonlilar imperiyasiga qadar boʻlgan davrlar ===
Abraham Galantening soʻzlariga koʻra anbar, [[Talmud]]dagi sirgʻa, mogʻor kabi turkcha soʻzlar yahudiylarga Shimoliy Iroqdagi turklar jamoasidan oʻtgan. Ushbu ehtimoldan kelib chiqqan holda, [[turklar]] va [[yahudiylar]] birinchi boʻlib [[Mesopotamiya]]da aloqa qilishgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1947|p=8}}&lt;/ref&gt;.

[[Kichik Osiyo]]da oʻz davlatini qurgan saljuqiylar [[Vizantiya imperiyasi]] tazyiqidan qochgan yahudiylar jamoasiga&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sevilla-Sharon|1982|p=19}}&lt;/ref&gt;, maʼlum soliqlar evaziga oʻz davlatlari hududida bemalol va tinch yashashlariga izn berganlar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=22}}&lt;/ref&gt;. Tarixchi Galante saljuq hukmdorlaridan birining vaziri yahudiy boʻlgani haqida maʼlumot bergan&lt;ref name=g32s9&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=9}}&lt;/ref&gt;.

=== Usmonlilar davri ===
[[Usmonlilar imperiyasi]]ning asoschisi [[Usmon I]] ning oʻgʻli [[Oʻrxon I]] [[Bursa]] shahrini zabt etganda, urush tufayli shaharni tark etgan yahudiylar urush oxirida qaytib kelishdi. [[Damashq]] va [[Vizantiya imperiyasi]]dan koʻplab yahudiylar bu yerlarga koʻchishgan, [[Oʻrxon I]] va uning ukasi Alaeddin sanoat, savdo va moliya sohasida muvaffaqiyatga erishgan deb ishonilgan yahudiylarga alohida eʼtibor berishgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=23}}&lt;/ref&gt;. Yahudiylarning oʻz dinlarini va urf-odatlarini saqlab qolishlari uchun oʻzlariga tegishli mahallaga ega boʻlish istagi bilan Oʻrxon Beyga murajaat etdilar va keyin yahudiylar mahallasi tashkil etildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=28}}&lt;/ref&gt;. Bu mahalla boshqa yahudiy mahallalariga oʻrnak boʻldi. Yahudiylar davlatning har bir hududida va Bursada mulk va yerga egalik qilardilar va buning evaziga davlatga „oʻlpon“ degan soliq toʻlardilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=26}}&lt;/ref&gt;.

[[1354-yil]]da Gelibolu, [[1360-yil]]da [[Anqara]], [[1361-yil]]da Edirne, [[1422-yil]]da [[Izmir]], [[1429-yil]]da Saloniki va [[1453-yil]]da [[Istanbul]]
fath etilgandan soʻngra, bu shaharlardagi yahudiylar ham butun mamlakat boʻylab yahudiylar sonini koʻpaytirdilar&lt;ref name=mfs29&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=29}}&lt;/ref&gt;. Edirne shahridagi Yeshiva (yahudiy diniy maktabi) butun mamlakat boʻylab yahudiy talabalari uchun taʼlim va madaniyat markazini yaratdi&lt;ref name=mfs29/&gt;. [[1492-yil]]da Usmonli yerlariga ommaviy yahudiylarning koʻchib ketishidan tashqari, boshqa davrlarda ommaviy koʻchishlar ham boʻlgan. Masalan, [[1376-yil]]da [[Vengriya]]dan, [[1394-yil]]da [[Fransiya]]dan, &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asrning boshlarida [[Sitsiliya (orol)|Sitsiliya]]dan, [[1420-yil]]da [[Venetsiya (provinsiya)|Venetsiya]]dan va [[1470-yil]]da [[Bavariya]]dan quvilgan yoki qochib ketgan yahudiylar oʻzlarining najotlarini Usmonli yerlarida topdilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=25-26}}&lt;/ref&gt;.

== Yahudiylarning gullab-yashnagan davri ==
=== Fotih Sulton Mehmed II hukmronligi davri (1451-1481) ===
[[Istanbul]] fath etilganida Halichning ikki yoqasida yahudiylar istiqomat etardilar. [[Mehmed II Fotih|Fotih Sulton Mehmed II]] yahudiylarga ishonchi boʻlgani uchun&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=31}}&lt;/ref&gt;, [[Onadoʻli]]dagi yahudiy jamoatiga maktub joʻnatib, ularni [[Istanbul]]ga daʼvat etdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=3}}&lt;/ref&gt;. [[Peloponnes]] fath etilganidan soʻng, yarim oroldagi boshqa yahudiylar ham [[Istanbul]]dagi dindoshlariga qoʻshildilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Şehsuvaroğlu|1953|p=29-30}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, [[Avliyo Chalabiy]]ning soʻzlariga koʻra, Edirnedan Istanbulga joylashgan mahalliy yahudiylar ''el Mahallet ul-Yahudiyin el-Edirneviyin'' nomli mahallada yashaganlar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=49}}&lt;/ref&gt;.

[[Istanbul]]ni qamal qilish paytida [[Mehmed II Fotih|Sulton Fotih Mehmed II]] bir farmon bilan, agar yahudiylar hamkorlik qilsa, din va vijdon erkinligini tan olishini, eski ibodatxonalar taʼmirlashini, yangi ibodatxonalar qurish taqiqlangani sababli uylarini ibodatxonaga aylantirishiga ruxsat berishini taʼkidladi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=29}}&lt;/ref&gt;. [[Sulaymon I|Sulaymon Qonuniy]]ning (1534), [[Salim II|Selim II]] va [[Murod II]] ning buyruqlari, uch [[shayx ul-islom]]ning fatvolari, [[Mehmed III]] ning farmonlari&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1931|p=166}}&lt;/ref&gt; va bu farmonning [[1694-yil]], [[1744-yil]] va [[1755-yil]]dagi qayta tasdiqlari [[Mehmed II Fotih|Fotih Sulton Mehmed II]] ning yahudiylarga bergan soʻzining davomi boʻlib, ishlab kelgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sevilla-Sharon|1982|p=26}}&lt;/ref&gt;.

Farmonda tilga olingan hamkorlik qilgan yahudiylar, katta ehtimol bilan Halichning shimolida, yaʼni hozirgi Galatada yashagan yahudiylar edi, chunki Halichning janubida, yaʼni [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiya]] devorlari ichida joylashgan yahudiylar yordam berishga qodir emas edilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1931|p=163-166}}&lt;/ref&gt;. Halichning shimoli [[Genuya]]liklarga qarashli shahar boʻlgani sababli, bu yerdagi yahudiylar [[Vizantiya imperiyasi]] bilan aloqa qilmaganlar, shuning uchun Fotih Mehmedga yordam berishga ularda hech qanday toʻsiq yoʻq edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=30}}&lt;/ref&gt;.

[[Yahudiylar]] millat tizimidagi boshqa ozchilik millatlar bilan bir xil sharoitda koʻrib chiqilgan boʻlishiga qaramay, nazariy mavqei va amaliyoti, ayniqsa XV-XVI asrlarda boshqacha edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Epstein|1980|p=26-27}}&lt;/ref&gt;. Usmonlilar yahudiylarni xristianlarga qaraganda oʻzlariga yaqinroq hisoblar edilar. Buning sababi ikki din oʻrtasidagi oʻxshashliklar va Xristian Yevropaning [[Usmonlilar imperiyasi]]ga qarshi kurashi edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=31-32}}&lt;/ref&gt;. Bir muncha vaqt oʻtgach, [[Mehmed II Fotih|Fotih Sulton Mehmed II]] yahudiylarni baʼzi soliqlardan ozod qilgan.

=== Boyazid II hukmronligi davri (1481-1512) ===
==== Alhamro farmoni va Usmonlilar imperiyasi ====
[[Tasvir:Göke (1495) the flagship of Kemal Reis.jpg|thumb|[[Boyazid II]] tomonidan ispan yahudiylarini [[Ispaniya]]dan Usmonli yerlariga olib kelish uchun yuborilgan Kamol Rais kemasining tasviri]]
[[Ispaniya yahudiylar]]dan badavlat Don Isak Abravanel va Saroy gʻaznadori Don Abraham senyor 30,000 dukat oltin evaziga yahudiylarni [[Ispaniya]]dan chiqarib yuborilishini toʻxtatishga harakat qilishdi, ammo ular bunga toʻsqinlik qila olmadilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Golub &amp; Green|1944|p=70}}&lt;/ref&gt;. Bu davrda koʻchmanchilarga quchoq ochgan usmonli sultoni [[Boyazid II]] davlat maʼmurlariga buyruq chiqardi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=37}}&lt;/ref&gt;:
{{quote|''... Ispaniya yahudiylaridan yuz oʻgirish u yoqda tursin, ularni chin dildan kutib olishlaring kerak va aksincha, muhojirlarga yomon munosabatda boʻlganlar yoki zarar yetkazadiganlar oʻlim bilan jazolanadi....''|}}
Piri Raisning amakisi Kamol Raisning jamoasidagi usmonli kemalarida kelgan koʻchmanchilar [[Istanbul]], [[Edirne]] va [[Saloniki]], [[Izmir]], [[Manisa]], [[Bursa]], Gallipoli, [[Amasya]], Patros, [[Korfu]], Larissa va Monastirga joylashdilar yoki joylashtirildilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=39-40}}&lt;/ref&gt;. Ushbu yahudiylar rivojlanish davrida Usmonlilar uchun zarur boʻlgan malakali kadrlarni yetishtirdilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sevilla-Sharon|1982|p=29}}&lt;/ref&gt;. Mavzu boʻyicha [[Boyazid II]] ning mashhur iqtiboslaridan biri quyidagicha&lt;ref&gt;{{Harvnb|Aboab|17.yy.|p=9}}&lt;/ref&gt;:
{{quote|''Bu qirolga ''(Ferdinand II)'' qanday qilib „aqlli va yaxshi Fernando“ deyishingiz mumkin?&lt;br&gt;Oʻz davlatini kambagʻallashtirayapti va menikini boyitayapti.''|}}
[[Sinagoga]]lar soni 44 taga yetgan [[Istanbul]] shahridagi yahudiy aholisi 30,000 dan oshgandan keyin, shahar [[Yevropa]]ning yahudiy markaziga aylandi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=40}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha zamonning bosh ravvini Kapsali boy yahudiylarga murojaat qilib, Pidyon Shevuyimni toʻlab koʻchib kelgan yahudiylarga yordam qilishini soʻragan.

[[Ispaniya]]da davlat idorasida ishlaganlar Saroyda turli masalalarda, ayniqsa tashqi aloqalar va moliya boʻyicha ish boshlaganlar. XVI asrda eng buyuk davrini yashagan [[Usmonlilar imperiyasi]]ning rivojida bu maslahatchilarning ham taʼsiri sezilarlidir.

[[1493-yil]]da [[Usmonlilar imperiyasi]]ga birinchi bosmaxonani olib kelganlar ham yahudiylardir. Ular, shuningdek, porox va zambaraklar bilan ham yaxshi tanish boʻlganliklari sababli, usmonli qoʻshinlarini qurol-yarogʻ bilan ham taʼminlaganlar&lt;ref name=g2012s41&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=41}}&lt;/ref&gt;.
==== Portugaliyadan koʻchish ====
[[Portugaliya]] qiroli Manuel 4 yoshdan 14 yoshgacha boʻlgan barcha bolalar [[1497-yil]]ning bahorida Pasxa bayrami arafasida suvga choʻmiltirilshini eʼlon qildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Roth|1980|p=279}}&lt;/ref&gt;. Mamlakatni tark etishning soʻnggi kuni yaqinlashganda, yahudiylarga bosim kuchayib, majburiy [[nasroniylik]]ni qabul qilish yoshi kattalarga nisbatan qoʻllanila boshlandi. Ammo, ular dinni qabul qilganlar, marranoslar singari, ular oʻzlarining yahudiy dinlarini sir tutdilar.

1497-1498-yillarda [[Portugaliya]]dan koʻchib kelganlarning aksariyati [[Ispaniya]]dan kelib ketgan dindoshlari kabi Usmonli yerlarida tinchlik topdilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=43}}&lt;/ref&gt;.
=== Yovuz Sulton Selim hukmronligi davri (1512-1520) ===
[[Salim I Yovuz|Yavuz Sulton Selim]] davrida [[Usmonlilar imperiyasi]] [[Misr]]ni zabt etganida, [[Mamluklar]] hukmronligi ostida tushkunlikka tushgan yahudiylar gullab-yashnadilar. Safed va Quddus Usmonli hokimiyati tarkibiga kirdi va ayniqsa, Safed [[Kordova]]ning oʻrnini egallab, Kabalaning markazi boʻldi.

Selim Yozef Xamoni yahudiylarga boʻlgan ishonchi tufayli Saroyning bosh shifokori etib tayinladi va pul zarb qilishni, pul ishlashni va baʼzi moliyaviy elementlarni yahudiylarga topshirdi&lt;ref name=g2012s46&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=46}}&lt;/ref&gt;.

[[Pireney yarim oroli]]dan quvilganlarning imperiyaga koʻchishi bilan [[Istanbul]]ning yahudiy aholisi sezilarli darajada koʻpaygan va saroy nazdida vakolatxona boʻlgan ''Kâhyalık'' muassasasi tashkil topgan. Ilk kahya sifatida Haham Saltiel tayinlandi. Saltiel va uning oʻgʻillari pora olganlikda ayblanib [[1518-yil]]da kahyalikdan bekor qilingan boʻlishiga qaramay&lt;ref name=g41s8&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=8}}&lt;/ref&gt;, [[1520-yil]]da oʻz lavozimiga qayta tiklangan&lt;ref name=g41s8/&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=116}}&lt;/ref&gt;.
=== Qonuniy Sulton Sulaymon hukmronligi davri (1520-1566) ===
[[Usmonlilar imperiyasi]]ning eng porloq davri boʻlgan [[Sulaymon I|Qonuniy Sulton Sulaymon]] hukmronligi davri yahudiylarning oltin davri boʻlgan&lt;ref name=g2012s47/&gt;.

[[1523-yil]]da Bosh vazir sifatida [[Pargali Ibrohim posho]]ni tayinladi. Ierarxik anʼanalarga koʻra, Ahmad posho buyuk vazir boʻlishi kutilgandi, ammo Sulton uni [[Misr]] hokimi etib tayinladi. Ahmad posho oʻzini [[Misr]]ning hukmdori sifatida eʼlon qildi&lt;ref&gt;''Genel Bilgi Ansiklopedisi'', s.1177&lt;/ref&gt;. Misrlik sarrof boshligʻi Ibrohim Kastrodan uning nomiga pul chop etishni iltimos qildi, Kastro bu iltimosni rad etdi va vaziyatni darhol saroyga xabar qildi&lt;ref name=g2012s48&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=48}}&lt;/ref&gt;. Bunga jahli chiqqan Ahmad posho mamluklarga yahudiylar mahallasini talon-toroj qilishni buyurdi va keyin toʻlov evaziga yahudiy jamoatining taniqli oʻn ikki aʼzosini garovga oldi&lt;ref name=g2012s48/&gt;. Ahmad poshoning vaziri Muhammed Bey Valiga pichoq urib, garovga olingan yahudiylarni ozod qildi va jamoatni oʻz himoyasiga oldi. Bu voqealar uzun yillar davomida Misr yahudiylari tarafidan 24 adarda ''Purim del Cairo'' sifatida nishonlandi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=49}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Rosanes|1930-1945|p=178-180 (C.2)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1932|p=96}}&lt;/ref&gt;.

Sulton [[1526-yil]] [[sentabr]]da [[Vengriya]] poytaxti [[Buda]]ni fath etdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Koçu|1954|}} Fasikül 13&lt;/ref&gt;. [[Nasroniylik|Nasroniylar]] allaqachon qochib ketgan edi va shaharda faqat [[yahudiylar]] qolgan edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1932|p=28}}&lt;/ref&gt;. Yozef ben Salomon Eskenazi ismli kishi boshchiligidagi yahudiylar Sulton Sulaymonni shahar tashqarisida kutib oldi va shahar kalitlarini soʻzsiz hukmdorga taqdim etdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Shmuelewitz|1984|p=125}}&lt;/ref&gt;. Sulton Ferman de los Alamanes farmoni bilan Almanoğlu deb nomlangan Salomon Eskenazi va uning oilasini barcha turdagi soliqlardan ozod qildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1932|p=29-30}}&lt;/ref&gt;. Fathdan soʻng, bu venger yahudiylari Usmonli yerlariga joylashdilar va Alamanes [[sinagoga]]larini tashkil qildilar&lt;ref name=mae24&gt;{{Harvnb|Epstein|1980|p=24}}&lt;/ref&gt;.

Qonuniyning bosh shifokori [[Salim I Yovuz|Yovuz Sulton Selim]] va [[Boyazid II]] ning bosh shifokori boʻlgan Jozef Hamonning oʻgʻli moses Hamon edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=49}}&lt;/ref&gt;.

[[Yahudiylar]]ning xristian zulmlaridan qochib usmonli tuproqlariga koʻchib kelishi Qonuniy hukmronligi davrida ham davom etgan. Masalan, [[Apuliya]] [[1537-yil]]da Papa nazorati ostiga oʻtganida, u yerdagi koʻplab yahudiylar Usmonli imperiyasiga koʻchib ketishgan&lt;ref name=mae24/&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Molho|1938|p=21}}&lt;/ref&gt;. Shunga oʻxshab, [[Bogemiya]]lik yahudiylarning aksariyati [[1542-yil]] [[fevral]]da Usmonli yerlariga qochish uchun yechim topganlar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Graetz|1894|p=544}} c.IV, Ch. XVI&lt;/ref&gt;.

Papa Paul IV [[Ankona]]da „kofirlikda ayblangan“ konversolardan 24 erkak va 1 ayolning tirik-tirik yoqilishini va 27 kishini umrbod qamoq jazosiga hukm etilishini amr qilgandan soʻng, sulton bu yahudiylarning ozod qilinishini talab qilib papaga qattiq bir maktub yoʻlladi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Graetz|1894|p=567, 579}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1931|p=184}}&lt;/ref&gt;:
{{quote|''Yahudiy fuqarolarining qaygʻusini, Papalikning turk yahudiylariga nisbatan xatti-harakati tufayli xazina kamida 4000 Dukani yoʻqotdi va uning daromadi kamaydi.; Turk fuqarolari deb eʼlon qilgan Ancona Marranoslarni darhol ozod qiling....''|}}
Papa istamay mahbuslarni ozod qilib, shaharni tark etishiga qaramay, u boshqalarni yoqishdan qaytmadi. Shunday qilib, Papalikni jazolagan Usmonlilar yahudiylarni qoʻlladilar va dengiz savdosini Pesaro portiga oʻtkazdilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=52}}&lt;/ref&gt;.
==== Quddus devorlarini taʼmirlash ====
Qadimgi [[Isroil]]lik diplomatlardan biri Abban Eban ''Mon Peuple'' kitobida shunday yozgan edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bardakçı|1983|}} 7 Mayıs 1983&lt;/ref&gt;:
{{quote|''Forslar, Rimliklar va har qanday bosqinchi tomonidan faqat taʼqiblarga, qon va qiynoqlarga loyiq boʻlgan Quddus aholisi va yahudiylar [[Salim I Yovuz|Yovuz Sulton Selim]]ning [[Quddus]]ni fath etishidan va bu fath [[Sulaymon I|Qonuniy Sulaymon]] tomonidan mustahkamlangandan keyin, insonparvarlik bilan yashash, tenglik va tinchlikni tatib koʻrish nimani anglatishini bilib oldi.''|}}
Mish-mishlarga koʻra, [[Sulaymon I|Qonuniy Sulaymon]] bir tush koʻrgan va shu tushi tufayli Memor Sinonga [[Quddus]] va Tiberya devorlarini taʼmirlash va suv tarmoqlarini kengaytirishni buyurgan&lt;ref&gt;''Una mirada a la Historia Otomana con la buena venida del sultano a Salonica y algunos otros articolos acogiado tocante el mismo empero'', Salonica, 1860&lt;/ref&gt;. [[Sulaymon I|Qonuniy Sulaymon]]ning [[Quddus]] devorlarini tiklaganligi, ayniqsa yahudiylar dunyosida aks-sado berdi va shuning uchun hali ham barcha yahudiy tarixchilari oʻz minnatdorchiligini bildirmoqdalar. Baʼzida, uni qirol Sulaymonga oʻxshatib, uni Shlomo a-Meleh deb ataganlar bor edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sevilla-Sharon|1982|p=49}}&lt;/ref&gt;.
==== Qon tuhmati ====
[[1530-yil]]da Pasxa bayrami arafasida yahudiylar mahallasida ishlagan bir yunon yoshning yoʻqolishi bilan Amasya yahudiylari qon tuhmatiga uchradilar. Shu sababli, baʼzi yahudiylar, shu jumladan ravvin Yakup Avayu qatl etildi. Yoʻqolgan deb taxmin qilingan yigit bir ozdan keyin shaharga qaytib kelganida, bu safar tuhmatchilar qatl etildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=47}}&lt;/ref&gt;.

Tokat yahudiylar jamoatida ham shunga oʻxshash tuhmatlar qilingach, [[Sulaymon I|Qonuniy Sulaymon]] Moses Hamon orqali bir farmon chiqardi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Rosanes|1930-1945|p=230-232}}, C.2, Not III&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1986|p=252}}, C.4&lt;/ref&gt;.
{{quote|''Ushbu jamoat menga soliq toʻlayotgani sababli, men uning aʼzolariga hujum qilishlarini yoki adolatsizlikka duchor boʻlishlarini istamayman.Bunday daʼvolar Podishohlik Devonida koʻrib chiqiladi va mening buyrugʻimsiz boshqa hech qayerda koʻrilmaydi..''|}}
Boshqa sultonlar ham qon tuhmati toʻgʻrisida farmon chiqarishdi. Ushbu farmonlarning oxirgisi [[Abdulmajid I]] ning [[1840-yil]] [[27-oktabr]]da [[Damashq]] va Rodos voqealaridan keyin va [[Abdulaziz I]] ning [[1866-yil]] [[1-iyul]]dagi Kuzguncuk tuhmatiga oid farmoni edi.

== XVI asrda hukumatda yoki jamoatda ishtirok etgan yirik Usmonli yahudiylari ==
=== Jozef Hamon ===
{{Main|Jozef Hamon}}
Jozef Hamon [[1450-yil]]larda [[Granada]]da tugʻildi&lt;ref name=&quot;nag55&quot;&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=55}}&lt;/ref&gt;. Eliakim Carmoly uni [[Italiya]]da tugʻilganligini iddao etsada&lt;ref&gt;{{Harvnb|Carmoly|1844|p=158-159}}&lt;/ref&gt;, Immanuel Abboab Jozefning [[Andalusiya]]lik boʻlganini taʼkidlaydi&lt;ref name=&quot;nag55&quot;/&gt;.

Jozef Hamon avval [[Boyazid II]] ning, soʻng [[Salim I Yovuz|Yovuz Sulton Selim]]ning shaxsiy shifokori boʻlgan va har safarlarda ularning yonida boʻlgan&lt;ref name=&quot;nag55&quot;/&gt;.

[[1518-yil]]da Suriya-Falastin safaridan qaytarkan, kasallangan Jozef Hamon 68 yoshda vafot etgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Gross|1909|p=8}}&lt;/ref&gt;.
=== Moshe Hamon ===
{{Main|Moshe Hamon}}
Dadasi Jozef Hamonning vafotidan keyin Moshe Hamon [[Salim I Yovuz|Yovuz Sulton Selim]]ga bosh shifokor boʻlgan va undan keyin [[Sulaymon I|Qonuniy Sulton Sulaymon]]ning ham bosh shifokori boʻlgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Marcus|EJ|p=1248}}, Vol.7&lt;/ref&gt;.

Amasya va Tokatdagi qon tuxmatidan soʻng, u [[Sulaymon I|Qonuniy Sulton Sulaymon]]ni ishontirdi va voqealarga qarshi farmon chiqarilishini taʼminladi. Uning dindoshlari uni oʻzlarining qoʻriqchi farishtalari sifatida koʻrib, buni „oʻlimidan keyin osmonga koʻtarilgan Ilyos paygʻambarga“ qiyosladilar&lt;ref name=g2012s57&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=57}}&lt;/ref&gt;.

Sultonning eʼtiborini va mehrini qozongan Moshe Hamon, U Venetsiyada hibsga olingan va mol-mulki musodara qilingan Dona Grasiya Mendes va jiyani Don Jozef Nasiga [[1522-yil]]da barcha boyliklarini olib, Usmonli yerlariga koʻchishiga yordam berdi&lt;ref name=g2012s57/&gt;.

[[1551]]-[[1554-yil]]larda [[Fransiya]]ning [[Istanbul]] elchixonasida xizmat qilgan sayyoh Nicholas de Nicholay Moshe Hamon haqida quyidagilarni aytgan edi:&lt;ref&gt;{{Harvnb|Nicolay|1576|p=239-240}}&lt;/ref&gt;
{{quote|''Shifokorlar orasida eng nufuzli va eng obroʻli kishi 60 yoshdan oshgan Hamon ismli yahudiy edi, u o'zining bilimi, shuhrati va boyligi bilan ajralib turardi.|}}
Nicholayning ushbu bayonotidan anglashiladiki, Moshe Hamon [[1490-yil]]da tugʻilgan va [[1565-yil]]da vafot etganida 75 yoshda boʻlgan.

Hamonning Sar deb atalishini aytib, oʻsha davrda yashagan Salomon Attia ham shunday dedi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Gross|1909|p=13}}&lt;/ref&gt;:
{{quote|''Uning yutuqlari va qadri shunchalik ulkanki, uni imperiyaning har bir shahri va oilasida hurmat qilish kerak. Men ularning barcha yutuqlarini birma-bir sanashga harakat qilganim, bu kamtar odamga yoqmasa kerak.|}}
Uning [[1526-yil]]dan [[1551-yil]]gacha tibbiyotga oid Hamon tomonidan yozilgan 200 betlik tishlarni parvarish qilish toʻgʻrisidagi kitobi hanuzgacha Istanbul universiteti tibbiyot tarixi instituti kutubxonasida saqlanib kelinmoqda&lt;ref&gt;{{Harvnb|Heyd|1963|p=168}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Terzioğlu|106|p=222-227}}&lt;/ref&gt;. Bolalar psixiatriyasi va musiqiy terapiya usullariga ahamiyat beradigan Moshe Hamon oʻz kitobida sultonning bolalarini musiqa bilan uxlashni tavsiya qiladi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Dedeoğlu|1986|}}, 6 Temmuz 1986&lt;/ref&gt;.

=== Jozef Hamon (nevara) ===
Jozef Hamon [[Salim II|Sulton Selim II]] ning bosh shifokori boʻlgan boʻlsada&lt;ref&gt;{{Harvnb|Gross|1909|p=3}}&lt;/ref&gt;, saroydagi taʼsiri otasinikidek emas edi&lt;ref name=g2012s61&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=61}}&lt;/ref&gt;. U qisqa vaqt ichida [[1577-yil]]ning kuzida kasallik tufayli vafot etdi.

Henri Gross Jozef Hamonning Abhamon bilan Yuda isimli oʻgʻillari va Ibasuba bilan Valle isimli qizlari boʻlganini soʻzlasada, Encyclopedia Judaica Jozefning faqat Isak isimli bir oʻgʻli boʻlganini iddao qiladi. Isak oilaviy anʼanani davom ettirdi va shifokor boʻldi va Usmonli diplomatiyasida ham qatnashdi&lt;ref name=g2012s61/&gt;. „U [[ispanlar]] tomonidan tinchlik muzokaralarida Usmonli hukumatiga taʼsir oʻtkazish uchun taqdim etgan pullarni mutlaqo rad etdi va oʻz vatanining manfaatlarini himoya qilishni davom ettirdi“&lt;ref&gt;{{Harvnb|Marcus|EJ|p=1249}}, Vol.7&lt;/ref&gt;.
=== Dona Gracia Nasi ===
{{Main|Dona Gracia Nasi}}
''La Senyora'' yoki ''Giveret'' nomlari bilan tanilgan Dona Gracia Nasiga [[1510-yil]]da [[Portugaliya]]da tugʻilganida nasroniy qiz Beatrice de Luna ismi berilgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=57}}&lt;/ref&gt;. [[1528-yil]]da oʻzi kabi konverso boʻlgan yahudiy Francisco Mendes (Nasi) bilan turmush qurdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Roth|1980|p=312}}&lt;/ref&gt;. Erining vafotidan keyin uning bankerlik faoliyatini davom ettirdi. Bankdan kredit olgan mijozlar orasida Karl V va I. François ham bor edi. Karl V Mendes oilasining Yahudiy dinini yashirincha davom ettirayapti deb iddao qildi va uning mol-mulkini musodara qilmoqchi boʻldi, ammo bankdan katta olingan kredit evaziga bankning davom etishiga ruxsat berdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sevilla-Sharon|1982|p=33}}&lt;/ref&gt;. [[Antverpen]]ga koʻchib oʻtgan La Senyora koʻplab konversolarning inkvizitsiyadan qochishiga yordam berdi. U [[1545-yil]]da oilasi bilan [[Venetsiya (provinsiya)|Venetsiya]]ga koʻchib kelgan.

Meros boʻyicha tortishuvlardan soʻng, La Senyoraning singlisi opchasini Venetsiya hukumatiga sotdi va shuning uchun u qamoqqa olindi va jazolandi. Ammasining boshiga kelgan tashvishlarini eshitgan [[Don Jozef Nasi]] [[Moshe Hamon]] yordamida [[Sulaymon I|Qonuniy Sulaymon]]dan yordam soʻradi. [[Sulaymon I|Qonuniy Sulaymon]] Beatrice de Lunani zudlik bilan ozod qilishni buyurganligi haqidagi xabar Venetsiya hukumatiga yuborilganida, [[Venetsiya (provinsiya)|Venetsiya]] Beatriceni ozod qildi va mol-mulkini qaytarib berdi&lt;ref name=g2012s63&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=63}}&lt;/ref&gt;.

[[Venetsiya (provinsiya)|Venetsiya]]dan Ferraraga oʻtib, yahudiyligini eʼlon qilgan La Senyora Gracia Nasi ismini oldi. Keyin [[1553-yil]]da [[Istanbul]]ga koʻchdi va [[1556-yil]]da [[Ankona]]da hibsga olingan dindoshlari uchun [[Sulaymon I|Qonuniy Sulaymon]]dan yordam soʻradi&lt;ref name=g2012s63/&gt;. [[1559-yil]]da Tiberiya shahri uchun baʼzi imtiyozlarga ega boʻlgan Dona Gracia, bu shaharda yeshiva qurdirgan&lt;ref name=g2012s63/&gt;. [[Yevropa]]da quvgʻin qilingan oʻz millatiga mansub dindoshlariga yordam berishga harakat qilgan Dona Gracia ham Usmonlilarning turli shaharlarida maktablar va [[sinagoga]]lar qurgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=64}}&lt;/ref&gt;. Ehtimol, u Tiberiyada [[1569-yil]]da vafot etgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Roth|1980|p=836}}&lt;/ref&gt;.
=== Don Jozef Nasi ===
{{Main|Don Jozef Nasi}}
Joao Miquez ismi bilan [[1524-yil]]da [[Portugaliya]] oilasida dunyoga kelgan Jozef Nasi (yoki Yasef Nassi) bir yoshligida otasi vafot etgan, uni [[Dona Gracia Nasi]] voyaga yetkazgan&lt;ref name=g2012s65&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=65}}&lt;/ref&gt;. U koʻplab hukmdorlar, shu jumladan Karl V va Niderlandiya qirolichasi bilan aloqada boʻlgan va hatto keyinchalik imperatorga boʻlgan Maksimillien bilan yaqin doʻstlik aloqalarini oʻrnatgan&lt;ref name=g2012s65/&gt;.

Joao [[1554-yil]]da 500 kishilik marrano yahudiylari bilan [[Istanbul]]ga koʻchib kelgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=56}}&lt;/ref&gt;. U oʻzini yahudiy ekanligini aytdi, sunnat qilindi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Roth|1980|p=140}}, „Nasi Joseph“, ''EJ'', Vol.12&lt;/ref&gt; va unga Jozef Nasi ism qoʻyildi. Shu yili ammasi Dona Gracianing qizi Reyna bilan turmush qurdi.

[[Salim II|Selim II]] va shahzoda Boyazid oʻrtasidagi taxt kurashida Selim tarafida boʻlgan Jozef Nasi&lt;ref name=cr837&gt;{{Harvnb|Roth|1980|p=837}}, „Nasi Joseph“, ''EJ'', Vol.12&lt;/ref&gt; [[1566-yil]]da [[Salim II|Selim]]ning taxtga chiqish munosabati bilan saroyda nufuzi ortdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=66}}&lt;/ref&gt;. [[Salim II|Selim II]] Jozef Nasini Naxos va Kiklad orollari gersogi deb eʼlon qildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=62}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=g41s11&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=11}}&lt;/ref&gt;.

[[Yevropa]]ni yaxshi bilgan va bir qancha hukmdorlar bilan yaqin aloqada boʻlgan Nasi, [[Yevropa]]da sodir boʻlayotgan voqealardan tezda habardor boʻlar edi va tashqi siyosatga taʼsiri bor edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Graetz|1894|p=594-595}}, Vol.4, Ch.17&lt;/ref&gt;. [[1569-yil]]da [[Ispaniya]]ga qarshi qoʻzgʻalon koʻtargan [[niderlandlar]] inkvizitsiyani mamlakatlariga kiritmaslik uchun Nasidan yordam soʻraganlar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1986|p=307}}, C.8&lt;/ref&gt;. Nasining qoʻllab-quvvatlash xati [[Kalvinizm|Kalvinistlar]] majlisida oʻqilgan&lt;ref name=cr837/&gt;.

[[Salim II|Selim II]] bilan [[Fransiya]] qiroli Charles IX oʻrtasida [[1569-yil]] [[oktabr]]da imzolangan shartnoma Jozef Nasi tarafidan [[Ibroniy til]]ida yozilgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=12}}&lt;/ref&gt;.

[[Fransiya]] elchisi Granchamp saroy oldida Nasini obroʻsizlantirish uchun fitna rejalashtirgan. Nasini yoqtirmagan tabib, Davut ismli insonning fikriga qoʻshilib, Nssiga qarshi dalillar toʻplashni iltimos qildi. Vaziyatni anglagan Nasi xiyonatni saroyga bildirdi va Davut oʻzining barcha tuhmatlarini tan olishga majbur boʻldi va Rodosga surgun qilindi va yahudiy jamoalari tomonidan quvib chiqarildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1986|p=308}}, C.8&lt;/ref&gt;.

Reşat Ekrem Koçu shunday deydi:&lt;ref name=rek54f21&gt;{{Harvnb|Koçu|1954|}} Fasikül 21&lt;/ref&gt;
{{quote|''...Bu parishon jamoatlarni turklar yeridan bir yurt topib, joylashtirmoqchi edi. Bu yutr uchun eng yaxshi yer sifatida Qibris oroli tanlangan edi....|}}

Ustozining aytgan gaplari sabab yoki ammasining [[Venetsiya (provinsiya)|venetsiya]]liklar tomonidan taʼqib qilinganligi tufayli, Jozef Nasi Venetsiyaga dushmanlik bilan qaradi va Kiprni zabt etishni xohladi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=68-69}}&lt;/ref&gt;. Venetsiyalik qaroqchilar tomonidan Usmonli kemasiga qilingan bosqin Kiprga hujum qilish uchun bahonaga aylandi. Venetsiyadagi josuslari tomonidan Venetsiya kemasozlik zavodida portlash sodir boʻlgani haqidagi xabarni olgan Nasi, Sultonga vaziyat toʻgʻrisida xabar berdi va bu yurish safari kunni belgilashda muhim rol oʻynadi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=65}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lamartine|1991|p=501}}, C.1&lt;/ref&gt;. [[1571-yil]] [[1-avgust]]da Qibris fathi tomomlandi. Sokullu Mehmed Paşa farmon chiqarib, „hayot kechirishi qiyin va muammoli Onadoʻli oilalarini Qibrisga joylashtirdi“. Shunday qilib Sokulluning rejasi Jozef Nasining maqsadi uchun toʻsiq boʻldi&lt;ref name=rek54f21/&gt;. [[Salim II|Sulton Selim]]ning koʻchirtirish toʻgʻrisidagi farmoni bilan „500 yahudiy Qibrisga joylashishi va ishlashi kerak“ deb taxmin qilingan edi&lt;ref name=g41s11/&gt;.

Sokollu qabulxonasidan Salomon ben Natan Eskenazi Usmonlilar Inebahti jangida magʻlub boʻlganidan keyin venetsiyaliklar bilan muzokara oʻtkazishga tayinlangandan keyin Jozef Nasining saroydagi obroʻsi pasaya noshladi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=66}}&lt;/ref&gt;. [[1574-yil]]da [[Salim II|Selim II]] vafot etganidan keyin Nasi oʻz unvonlarini saqlab qolgan boʻlsa-da, saroydagi vazifasi aslida tugadi. Nasi [[1579-yil]] [[2-avgust]]da vafot etdi.
=== Salomon ben Natan Eskenazi ===
Usmonli tashqi aloqalarining muhim ismlaridan biri boʻlgan Salomon ben Natan Eskenazi [[1520-yil]]da [[Italiya]]ning [[Udine (provinsiya)|Udine]] shahrida tugʻilgan&lt;ref name=cras732&gt;{{Harvnb|Roth|1980|p=732}}, „Ashkenazi Solomon“, ''EJ.'', Vol.3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1986|p=86}}, C.9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=68}}&lt;/ref&gt;. Tib tahsilini [[Padova (provinsiya)|Padova]]da tamomlagandan soʻngra&lt;ref name=cras732/&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sevilla-Sharon|1982|p=37}}&lt;/ref&gt;, [[Krakov]]ga kelib, [[Polsha]] qiroli Zigmundning bosh shifokorligini bajardi&lt;ref name=g2012s72&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=72}}&lt;/ref&gt;. [[1564-yil]]da [[Istanbul]]ga joylashgan Eskenazi [[Venetsiya (provinsiya)|Venetsiya]] elchisining yonida shifokorlik va tarjimonlik qildi&lt;ref name=g2012s72/&gt;. U [[1570-yil]]da Qibris urushi paytida Sokullu Mehmed Paşa bilan aloqada boʻlgan&lt;ref name=g2012s72/&gt;. Sokulluning himmatiga sazovor boʻlgan Eskenazi 30 yil davomida koʻplab xalqaro masalalar boʻyicha muzokaralar olib borgan&lt;ref name=g2012s72/&gt;.

Sokullu Jozef Nasi bilan aloqani uzgach, Eskenazi Inebahti dengiz jangidan soʻng Venetsiya bilan muzokaralar olib borishga tayinlandi va Venetsiya bilan shartnoma imzolash uchun elchi sifatida joʻnatildi&lt;ref name=g2012s72/&gt;.

Bu vaqtda Venetsiyalik gersog barcha venetsiyalik yahudiylarni chiqarib yuborish toʻgʻrisida farmonni imzolagan edi. Eskenazidan yordam olgan Venetsiyaning Usmonli vakili quyidagi soʻzlarni aytdi va qarorning [[1573-yil]] [[19-iyul]]da bekor qilinishini taʼminladi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=72-73}}&lt;/ref&gt;:
{{quote|''... bunday urinish Usmonli saroyida katta obroʻga va taʼsirga ega boʻlgan Usmonli yahudiylarini qanchalik xafa qildi va ular uchun turklarning qoʻllab-quvvatlashiga erishish Papalik yoki Ispaniyaning vaʼdalaridan koʻra muhimroq...''|}}
Eskenazi taʼsirli ekanligi haqida yana bir voqea — vafot etgan Polsha qiroli Zigmund II taxtiga intilgan turli xil [[Yevropa]] sulolalari orasida [[Fransiya]]ning beva malikasi Ketrin de Medicis oʻgʻli Anri dʼAnjuni Sokolluning qoʻllab-quvvatlashiga koʻndirdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=73}}&lt;/ref&gt;.

''Alman oğlu'' deb tanilgan Eskenazi, shuningdek, [[1583-yil]]da [[Angliya]] va [[Vatikan]] vakillari oʻrtasidagi nizolarga vositachilik qilgan va [[1591-yil]]da Emanuil Aronnini Moldova Voivodasi etib saylagan&lt;ref name=cras732/&gt;. Eskenazi [[1586-yil]]da Sulton nomidan Usmonli hukumati nomidan ispanlar bilan tinchlikgacha boʻlgan shartnomani imzoladi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Charriere|1848|p=832}}, Vol.III&lt;/ref&gt;.

[[Murod III]] yahudiy ayol 40 ming dukatlik olmos bilan aylanib yurganini eshitgach, gʻazablanib, barcha yahudiylarni oʻldirishni buyurdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=75}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=13}}&lt;/ref&gt;. Salomon Eskenazi, Buyuk Vazir va Ester Kira taʼsirida Sulton Volida Sultonning iltimosiga binoan bir zumda gʻazab bilan qabul qilgan qarorini oʻzgartirdi, musulmon boʻlmaganlarni kiyinishini tartibga soluvchi va dabdabadan foydalanishni cheklaydigan farmon chiqardi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=114-116}}&lt;/ref&gt;. Ushbu farmonga koʻra, yahudiylar salla kiymasdilar, ular qizil shapka, qora tufli va paxtadan tikiladigan kiyim kiyar edilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=74}}&lt;/ref&gt;.

[[1593-yil]]da sayohat paytida Transilvaniya shahzodasi tomonidan qamoqqa olingan Eskenazi, [[Buyuk Britaniya]]ning [[Istanbul]]dagi elchisi orqali ozod qilindi va [[1602-yil]]da vafot etdi. Uning bevasi Bula Eksati, erining tibbiy maʼlumotlarini bilgan va [[Ahmad I|Ahmed I]] ni „hech bir shifokor davolay olmaydigan“ suvchechakdan davolagan&lt;ref name=cras732/&gt;.
=== Salomon Aben Yaesh ===
Salomon Aben Yaesh [[1520-yil]]da Alvaro Mendes ismi bilan [[Portugaliya]]da morrano yahudiy oilasida dunyoga kelgan&lt;ref name=g2012s75&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=75}}&lt;/ref&gt;. [[1545-yil]]da u borgan [[Hindiston]]da olmos qazib olish evaziga boylik orttirgan Yaesh [[1555-yil]]larda [[Portugaliya]]ga qaytib keldi va u Joao III tomonidan ritsar unvoniga sazovor boʻldi&lt;ref name=g2012s75/&gt;. [[Ispaniya]]ga qarshi gʻazablangan Yaesh Shimoliy Yevropa davlat arboblari bilan yaqin aloqada boʻlgan&lt;ref name=g2012s75/&gt;. [[1580-yil]]da [[Portugaliya]] qiroli vafot etganidan keyin u taxtga haqli boʻlgan Antonio I ni [[Ispaniya]] qiroli Filipp II qarshi qoʻllab-quvvatladi&lt;ref name=g2012s75/&gt;.

Alvaro Mendes [[1585-yil]]da [[Usmonlilar imperiyasi]]ning [[Saloniki]] shahriga joylashib, oʻz yahudiyligini eʼlon qildi va Salomon Aben Yaesh ismini oldi&lt;ref name=g2012s75/&gt;.

[[Murod III]] ning ishonchini qozongan Yaeshga Midili gersogi unvoni berildi va saroy komissari etib tayinlandi. U Yozef Nasi tomonidan 20 yil oldin boʻshatilgan lavozimni toʻldirdi&lt;ref name=g2012s76&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=76}}&lt;/ref&gt;. [[Ispaniya]]ga qarshi turk-ingliz kelishuviga erishish eng katta maqsadi boʻlgan Yaesh, [[Yevropa]] poytaxtlaridagi josuslaridan yangi voqealarni bilib, saroyga yetkazardi&lt;ref name=g2012s76/&gt;.

[[Buyuk Britaniya]]ning [[Istanbul]]dagi elchisi Edvard Barton Yaeshning Angliya qirolichasi bilan toʻgʻridan-toʻgʻri yozishmalarini uning idorasiga tahdid sifatida koʻrib, Yaeshni obroʻsizlantirish imkoniyatini izlay boshladi&lt;ref name=g2012s77&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=77}}&lt;/ref&gt;. Ayni paytda, Yaeshdan katta avans soʻragan Antonio I ning iltimosi rad etilganda, Antonio Yaeshni noqonuniy xatti-harakatlarda aybladi va Barton bu ayblovni qoʻllab-quvvatladi&lt;ref name=g2012s77/&gt;. Vaziyatdan xabardor boʻlgan [[Angliya]] qirolichasi Usmonli sultoniga xat yubordi va Yaeshni oqladi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1986|p=28}}, C.9&lt;/ref&gt;.

U [[1593-yil]]da yuzaga kelishi mumkin boʻlgan Usmonli-Avstriya urushida Britaniyaning betarafligini taʼminladi&lt;ref name=g2012s76/&gt;. Yaesh Usmonlilar va inglizlarga doʻstona aloqalar oʻrnatishga imkon berganidan keyin, bu mintaqaning qudratli davlatlaridan biri [[Ispaniya]]ning rivojlanishiga toʻsqinlik qildi&lt;ref name=g2012s77/&gt;.

[[Murod III]] vafotidan keyin [[Mehmed III]] davrida oʻz vazifasini davom ettirgan Midilli gersogi Salomon Aben Yaesh [[1603-yil]]da vafot etdi. Uning Yaakov va Benjamin ismli ikki oʻgʻli va Hanna ismli qizi bor edi&lt;ref name=g2012s78&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=78}}&lt;/ref&gt;.
=== Ester Kira ===
{{Main|Ester Kira}}
Ester Kira Haramga XVI asrda, [[Sulaymon I|Qonuniy Sulaymon]] hukmronligi davrida, uning doyalik kasbidagi tajribasi tufayli qabul qilinishni boshladi. [[Sulaymon I|Qonuniy Sulaymon]], [[Salim II|Selim II]] va [[Murod III]] davrida u haramda sotuvchi sifatida ipak, zargarlik buyumlari, taqinchoqlar bilan taʼminlagan, Volida Sulton va Suyukli joriyalar bilan aloqalarini rivojlantirgach, saroyda taʼsir oʻtkaza boshladi&lt;ref name=g2012s78/&gt;. Siyosatda, ayniqsa [[Murod III]] davrida Ester Italiya qirolliklari va Venetsiya bilan munosabatlarda muhim rol oʻynadi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sertoğlu|1969|p=47}}&lt;/ref&gt;.

Saroyda oʻz taʼsiridan foydalangan holda, Ester Kiraga tashqi siyosatda imtiyozlar va zodagonlar unvonlari berildi, hatto u Sipohiy askarlarini taqsimlash bilan shugʻullangan va katta oʻgʻliga [[Istanbul]] bojxonasini boshqarishni taʼminlagan. Boylik orttirishga muvaffaq boʻlgan Ester bu yoʻl bilan doʻstlardan koʻra koʻproq dushmanlar orttirdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sevilla-Sharon|1982|p=4}}&lt;/ref&gt;.

Yanicharlar Ester Kira va uning bolalarini ularga topshirishni talab qilishdi, chunki Ester Kira Yanichar maoshlarining pasayishi uchun javobgar ekanligi taʼkidlandi. Ular oʻzini himoya qilish uchun Kaymakan Halil Poshoning qasrida panoh topgan boʻlsalar-da, Sipohiylar tomonidan qoʻlga olingan Ester Kira va bitta oʻgʻli bu qasrda oʻldirilgan, boshqa oʻgʻli esa [[islom]] diniga oʻtganligi sababli oʻlimdan qutilib qoldi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1986|p=13}}, C.9&lt;/ref&gt;.
=== David Passi ===
[[Portugaliya]]da morrano yahudiylari oilasida tugʻilgan passi, bir oz Venetsiyada yashaganidan soʻng, [[istanbul]]ga keldi va yahudiyligini eʼlon qildi. Passining ismi nima boʻlgani haqida qarama-qarshi maʼlumotlar mavjud. Baʼzi manbalarda uning ismi ''Nahman'', boshqalarida esa ''David'' deb qayd etilgan&lt;ref name=g2012s81&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=81}}&lt;/ref&gt;.

[[Ester Kira]]ning oʻlimidan oldin boshpana topgani, [[Murod III]] va [[Mehmed III]] ning vazirlaridan biri Halil Posho Passining oʻzidir&lt;ref name=g2012s81/&gt;.

[[1591-yil]]da u [[Polsha]] elchisiga yozgan maktubida Ustoz Sinon Posho haqida ishlatgan bayonoti tufayli yoki u ukasini [[Polsha]] saroyida koʻrgani va Polsha bilan tinchlikni keyinga qoldirmoqchi boʻlgani sababli u Rodosga surgun qilingan&lt;ref name=g2012s81/&gt;. Garchi yanichar ogʻasi boʻlgan Halil Posho (Passi) Sinon vafotidan keyin [[Istanbul]]ga qaytib kelib, kapitan posho unvoniga sazovor boʻlgan boʻlsa-da, u yana davlat ishlariga aralashmadi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=82}}&lt;/ref&gt;.
=== Shlomo Alkabes ===
Shlomo Alkabes yoki boshqa nomi bilan Salomon ben Moshe ha-Levi [[1505-yil]]da tugʻildi, [[1529-yil]]da Safedga koʻchdi va [[1589-yil]]da shu shaharda vafot etdi. Mashhur kabbalist va tasavvuf shoirlaridan biri Alkabes Shavuot bayrami kechasida Yosef Karo bilan Tavrotni oʻqidi. Bu vaqtdan keyin Shavuot bayrami tunida hushyor turish va Tavrotni oʻqish urfga aylandi. Ushbu anʼana bugun ham davom etmoqda&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=84}}&lt;/ref&gt;.

Uning oʻlimidan keyin qoʻlyozmalarining aksariyati yoʻqolgan boʻlsa ham, baʼzilari [[Parij]] va [[Moskva]] muzeylarida saqlanmoqda&lt;ref&gt;Ed. St., „Alkabez“, ''EJ'', Vol.2, s.365&lt;/ref&gt;. ''Leha Dodi'' nomli madhiyasi barcha yahudiy jamoalari tomonidan qabul qilingan va [[1584-yil]]da ibodat kitoblariga kiritilgan va toʻrt yuz yildan oshiq vaqt davomida turli mamlakatlarda turli xil kuylar bilan kuylanmoqda&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=84-85}}&lt;/ref&gt;.

Uning asosiy asarlari:: Tavrot talqinlari: ''Ayyelet Ahavim'', ''Sores Yisai'', ''Manot ha-Levi'', ''Divrei Slomo'': Boshqa asarlari: ''Amarot Tehorot'', ''Beit Adonai'', ''Beit Tefilla'' (yilning barcha ibodatlarini tushunarli talqin qilish), ''Beit ha-Levi'' (Pasxa Hagadasining talqini): Vaazlari ''Or-Tzedikim'' nomli kitobida birlashtirilgan.

=== Jozef Ben Efraim Karo ===
[[Tasvir:Brockhaus and Efron Jewish Encyclopedia e9 327-0.jpg|thumb|sağ|200px|Josef Karoning yozgan Shulhan Aruh kitobining yopiq sahifasi]]
Jozef Karoning [[1488-yil]]da [[Ispaniya]]ning [[Toledo]] shahrida tugʻilganliiga ishoniladi. Taxminlardan biri shundaki, u shu mamlakatda Alhamro farmonidan keyin oilasi Portugaliyaga qochib ketganida tugʻilgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Rabinowitz|EJ|p=194}}, Vol.5&lt;/ref&gt;. [[1497-yil]]da [[Portugaliya]]dan kelgan yahudiy muhojirlar bilan [[Istanbul]]ga kelgan Karo, shuningdek, bir muncha vaqt Nigʻbolu, [[Saloniki]] va [[Edirne]]da yashagan va [[1575-yil]]da Safedda vafot etgan.

Nigʻboludagi Pleven [[sinagoga]]sida ravvin unvonini olgan Karo [[Edirne]]ga joylashdi va u yerda koʻplab Talmud ustalarini tarbiyaladi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=74}}&lt;/ref&gt;. Yeshiva va Bet-Dinni boshqargan Karo oʻzining ulkan asarini Beit Yosefni Edirneda yozishni boshladi, [[1536-yil]]da Safedga joylshdi va yigirma yil keyin asarini tomomladi&lt;ref name=g85&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=85}}&lt;/ref&gt;. Ushbu asarni „faqat olimlar manfaati uchun“ tayyorlagan Yosef Karo Shulhan Aruhni „har kimga foyda keltirishi va nima qila olishi va nima qila olmasligini bilishi uchun“ yozgan&lt;ref name=g86&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=86}}&lt;/ref&gt;.
=== Yaakov Beirav ===
[[1474-yil]]da [[Ispaniya]]da tugʻilgan va [[Marokash]] va [[Misr]]da ravvin boʻlib xizmat qilgan Yaakov Beirav (yoki Yaakov Berab) Usmonli yerlaridagi Safedga koʻchib oʻtgan va [[1538-yil]]da Oliy Kengashni qayta tiklashga harakat qilgan&lt;ref name=g2012s87&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=87}}&lt;/ref&gt;. Kengashni tashkil etishning birinchi bosqichi zarur ravvinlarni tayinlash edi. Beirav Semihanini Josef Karo va Moshe Trani kabi olimlarni ishontirish orqali qabul qilgan boʻlsa-da, uni na [[Quddus]]ning bosh ravvini va na boshqa ravvinlar maʼqullamaganlar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sevilla-Sharon|1982|p=46}}&lt;/ref&gt;. Usmonli hukumati tomonidan shaxsiy ishi uchun sudga tortilgandan soʻng, Beirav mamlakatni tark etishga majbur boʻldi va uning Oliy Kengashni qayta tiklashga qaratilgan harakatlari toʻxtatildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=76}}&lt;/ref&gt;.
=== Yaʼqub ben David Tam ibn Yahyo ===
[[1475-yil]]da [[Lissabon]]da tugʻilgan Yaʼqub, [[1496-yil]]da otasi bilan [[Istanbul]]ga kelib, joylashdilar. [[Talmud]] haqidagi bilimlari bilan shuhrat qozonganidan soʻng, u [[Istanbul]]ning oʻsha paytdagi bosh ravvini Eliyahu Mizrahi tomonidan Bet-Din aʼzosi sifatida tanlangan va Mizrahi vafotidan keyin u Usmonli yahudiylarining ruhiy rahbari sifatida qabul qilindi&lt;ref name=g2012s87/&gt;.

[[Qaraimlar]]ning yahudiy yoki yoʻqligini muhokama qilishda u yahudiy emas degan tezisni qatʼiyan rad etdi. U Kabalani yaxshi bilsa ham, uning oʻqitilishiga qarshi edi&lt;ref name=g2012s88&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=88}}&lt;/ref&gt;.

[[Turk tili|Turkcha]], [[arab tili|arabcha]] va [[ispan til]]larini biladigan Ibn Yahyoning aksariyat qoʻlyozmalari [[1541-yil]]da [[Istanbul]]da sodir boʻlgan katta yongʻin natijasida yoʻq boʻlgan boʻlsa ham, saqlab qolinganlari uning oʻlimidan keyin [[1542-yil]]da ''Oholei Tam'' nomi bilan nashr etilgan. Shuningdek, ''Dereh Tamim'' asari ham mavjud&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kupfer|EJ|p=785}}, Vol.15&lt;/ref&gt;.
== Birinchi bosmaxona ==
Barcha tadqiqotchilarning fikriga koʻra, [[Usmonlilar imperiyasi]]dagi ilk bosmaxona [[yahudiylar]] tarafidan Kushta yaʼni [[Istanbul]]da qurilgan. Tadqiqotchilar kelisha olmaydigan mavzu — bu birinchi nashr etilgan asarning sanasi&lt;ref name=g2012s89&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=89}}&lt;/ref&gt;. Minglab ulamolar va xattotlar ishsiz qolish xavfi borligi sababli arab harflari bilan chop etishga yoʻl qoʻyilmaydi. Kitob bosishlar [[ibroniy tili]]da yoki [[lotin tili]]da boʻlgan&lt;ref name=g2012s89/&gt;.

Usmonli yerlarida birinchi bosmaxonaning asoschilari David va Samuel ibn Nahman ismli ikki yahudiy edi&lt;ref name=g2012s90&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=90}}&lt;/ref&gt;. Toledol yozuvchisi Yoqub ben Asher tomonidan nashr etilgan birinchi kitob Sefer Aturim le Ribi Yaakov ben Arosh edi&lt;ref name=g2012s90/&gt;. Bu asarning bosilish tarixi Abraham Galante ve Adri K. Offenbergga koʻra [[1493-yil]] [[13-dekabr]]da, Rosanesga koʻra 1503/1504-yillarda, Yahudiy Ensiklopediyasiga koʻra [[1503-yil]]da, Abraham Yaʼari va zamonaviy yahudiylar biografiyachisi sifatida qabul qilingan Moritz Steinschneiderga koʻra [[1504-yil]]dadir&lt;ref name=g2012s90/&gt;.

[[1512-yil]]da David Nahmias tomonidan bosilgan Midrash Teilim — Vegam Nikra: Midrash Shahar Tov Yakar Mipeninim nomli asarda „Afandimiz Qirol Sulton Baoyazid hukmronligi ostida bosildi“,-deyilgan&lt;ref name=g2012s91/&gt;.

XVI-XVIII asrlarda xristian mamlakatlaridagi kabi cherkovlar tomonidan bosim boʻlmagani uchun [[Istanbul]] [[ibroniy tili|ibroniycha]] bosmaxonaning markaziga aylandi&lt;ref name=g2012s91&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=91}}&lt;/ref&gt;.
== Jamiyat hayoti ==
[[Tasvir:Turkish jews.jpg|thumb|Usmonlilar davrida turk yahudiylari]]
=== Tashkilot va boshqarish ===
Ispaniya va Portugaliyadan kelib, Usmonli imperiyasiga kelib joylashgan yahudiy jamoalari odatda kelib chiqishi yoki kelib chiqish mintaqalariga koʻra jamoatlarga boʻlingan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Shmuelewitz|1984|p=180}}&lt;/ref&gt;. Har bir jamaot oʻzining ravvinlari, oʻqituvchilari, Talmud Tavrot va Xevra Kadisha singari diniy muassasalari, xayriya tashkilotlari va hatto baʼzan Bet-Dinga ega edilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=92-93}}&lt;/ref&gt;. Faqatgina [[Istanbul]]dagi jamoatlar soni 30 mingdan 40 minggacha boʻlgan va shaharning yahudiy aholisi 50 ming atrofida edi&lt;ref name=g2012s93&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=93}}&lt;/ref&gt;. Jamoatlarning ibodatxonasi Buyuk Bet-Din degan maʼnoni anglatuvchi Bet-Din HaGadol bilan bogʻliq edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1942|p=75}}&lt;/ref&gt;. Ravvin boshligʻi faqat bitta jamoatni yoki baʼzi bir jamiyatlarni yoki butun Usmonli yahudiylarini vakili ekanligi aniq maʼlum boʻlmasa-da, amalda Istanbul bosh ravvinasi Moshe Kapsali yoki Eliyahu Mizrahi kabi insonlar saroy nazdida butun mamlakat yahudiylarning boshi edi&lt;ref name=g2012s93/&gt;. Imperiyada bir jamoatning boshqasiga nisbatan yoki bitta ruhoniyning boshqasiga nisbatan ustunligi yoʻq edi. Saroy oldidagi ravvinlik [[1520-yil]]larda tugatilgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Epstein|1980|p=69}}&lt;/ref&gt;.
=== Tijorat ===
[[Yahudiylar]]ning [[Usmonli imperiyasi]]ning ichki, tashqi, quruqlik va dengiz savdosida ishtirok etishi ham javoblar, ham sayohatchilarning soʻzlaridan tushuniladi&lt;ref name=g2012s93/&gt;. Yahudiylar shugʻullangan asosiy savdo-sotiq buyumlari toʻqimachilik va kiyim-kechak, charm buyumlar eksporti, jun savdosi, toʻqimachilik boʻyoqlari eksporti, sharqdan gʻarbga olib kirilgan ipak, marvarid, zargarlik buyumlari va ziravorlarni eksport qilish, metall va engil buyumlar savdosi, oziq-ovqat mahsulotlari savdosi edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=94}}&lt;/ref&gt;.
=== Umumiy hayot ===
[[Yahudiylar]] xohlagan joylariga sayohat qilishlari va uyda yoki koʻchada erkin ishlashlari mumkin edi&lt;ref name=hd&gt;{{Harvnb|Dernschwam|1992|}}&lt;/ref&gt;. Yahudiylar oʻzlarining dindoshlarini tilanchilik qildirmadilar, ular uyma-uy yurib, yigʻilgan pullari bilan kambagʻallarni qoʻllab-quvvatladilar&lt;ref name=hd/&gt;.
== XVII asr turgʻunlik davri ==
[[Tasvir:Jewish woman in Istanbul - 17th century.jpg|thumb|sağ|XVII asr oʻrtalarida [[Istanbul]]lik [[yahudiylar|yahudiy]] ayolning tasviri. ''Recueil de divers portraits des principales dames de la Porte du Grand Turc,'' (~1650)da joylashgan va muallifi G. la Chapelle boʻlgan oʻyma asar.. Rasm bugungi kunda [[Quddus]]dagi Isroil muzeyida saqlanmoqda.]]
=== Umumiy vaziyat ===
Sokullu Mehmed Paşa xanjarlanib oʻldirilgandan soʻng, [[Usmonlilar imperiyasi]] turgʻunlik davriga kirdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Karahan|1981|}}, 19 Temmuz 1981&lt;/ref&gt;. XVI asrda oʻzining oltin asrini yashagan usmonli yahudiylari XVII asrda madaniy va iqtisodiy choʻkishni boshladi&lt;ref name=g2012s98/&gt;. Bernard Lewisga koʻra, [[yahudiylar]]ning tanazzulga uchrashiga „kamsitishning kuchayishi, bagʻrikenglikning pasayishi, ogʻir moddiy va intellektual qashshoqlik“ sabab boʻlgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lewis|1984|p=142}}&lt;/ref&gt;. Usmonli yahudiylarning [[Yevropa]] bilan aloqalari pasayib ketdi va shu sababli yangi oʻzgarishlar nomaʼlum boʻlib qoldi. Bundan tashqari, yahudiylarning tillarini Yevropada ishlatilgan ispan tillari oʻrniga Ladinoga aylantirish va lotin alifbosi oʻrniga ibroniy alifbosidan foydalanish ham savdo, ham madaniy aloqalarga zarba berdi&lt;ref name=g2012s99&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=99}}&lt;/ref&gt;. Saroyda yuqori lavozimlarni egallagan yahudiy shifokorlari vaqt oʻtishi bilan siyosatda ixtisoslashgan yunon shifokorlariga oʻz joylarini qoldirdilar va Yevropaning koʻmagi bilan savdo-sotiq nasroniy ozchiliklar qoʻliga oʻtdi&lt;ref name=g2012s99/&gt;.

Yahudiylar Sabetay Sevi voqeasidan hafsalasi pir boʻlganida, ravvinlarning taʼsiri misli koʻrilmagan darajada oʻsdi&lt;ref name=g2012s99/&gt;.

Saroyda yahudiylarning taʼsiri shunchalik pasaygan ediki, [[Murod IV]] yahudiylar jamoati raisi ravvin Yuda Kovonini oddiy sabab bilan qatl qilishga qaror qilganida, saroy oldida uni toʻxtatish uchun biron bir jamoat rahbari topilmadi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sevilla-Sharon|1982|p=53}}&lt;/ref&gt;.
=== Sabetay Sevi ===
[[1626-yil]] [[7-iyul]]&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=94}}&lt;/ref&gt; kuni [[Peloponnes]]dan [[Izmir]]ga koʻchgan Ashkenaz yahudiy oilasida tugʻilgan Sabetay Sevi kichik yoshdaligidan diniy kitoblarga katta qiziqish bildirar edi&lt;ref name=g2012s101&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=101}}&lt;/ref&gt;. 15 yoshida u [[Tavrot]] va [[Talmud]]ni bilgan, Kabaloni oʻrgangan va Zohar bilan muomala qilgan holda „oʻrganishdan koʻra koʻproq narsani oʻrgatishi“ mumkin edi&lt;ref name=g2012s101/&gt;. Mesyanik gʻoyalarining shakllanishiga Isaak Luriya ham taʼsir koʻrsatgan&lt;ref name=g2012s101/&gt;. Kabalistik tadqiqotlarga koʻra, [[1648-yil]]da keladi deb ishonilgan Masih ekanligiga ishongan Sevi bu maqsadga tayyorlangan&lt;ref name=g2012s101/&gt;.

U [[1651-yil]]da Izmir ibodatxonalarida va koʻchalarida dinda aytilishi gunoh boʻlgan Xudoning ismini baqira boshlaganda va oʻzini Masih deb daʼvo qilishni davom ettirganda odamlar uni [[Izmir]]dan haydashga qaror qildi&lt;ref name=g2012s101/&gt;.

Ikki marta turmush qurganiga qaramay, bokiraligini saqlab qolgan Sevi, yana turmushga qurmasligini va Tavrot bilan allaqachon turmush qurganini va shu tariqa Masihga aylanganini takrorlar edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Gövsa|SS|p=20}}&lt;/ref&gt;. Salonikidan ketishga majbur boʻlgan Sevi, Istanbulga kelganida 9 oy shu yerda qolishga muvaffaq boʻldi.

[[Polsha]]lik yengiltak ayol Sara oʻzini masih bilan turmush qurganini tushida koʻrganini aytdi, hamma uchun oʻz tushini takrorlardi. Mish-mishlarga koʻra, Sara bilan turmush qurgan Sevi, Quddusning kambagʻal aholisi uchun toʻplagan pulini Sarani olib kelish va ajoyib toʻy oʻtkazish uchun sarflagan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=102}}&lt;/ref&gt;.

[[Gʻazza]]lik Natan ismli yigit Sevi Masih ekanligini, u paygʻambar paydo boʻlib, Masihning kelishi toʻgʻrisida xabar berishiga ishonganligi sababli u oʻzini paygʻambar ekanligini daʼvo qildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=102-103}}&lt;/ref&gt;. Natan qutulish kunidan keyin nima boʻlishini shunday tasvirlab berdi:&lt;ref&gt;{{Harvnb|Scholem|EJ|p=1226}}, Vol.14&lt;/ref&gt;
{{quote|...Sevi Sultonning tojiga urushsiz ega boʻladi, u toʻrt-besh yildan keyin yoʻqolgan qabilalarni qaytaradi va hayotga qaytib kelgan Muso paygʻambarning 13 yoshli qizi Rebekkaga uylanadi...}}
Masih kelishi haqidagi xabar Markaziy va Shimoliy Yevropada ham qoʻzgʻaldi. Izmir bosh ravvinatining ogohlantirishlariga qaramay, vaziyatni nazorat ostida ushlab turish harakatlari hech qanday natija bermadi&lt;ref name=g2012s104&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=104}}&lt;/ref&gt;. Sevi [[sinagoga]]larda oʻqilgan baʼzi ibodatlarda Sultonning ismidan foydalanishni va ismini oʻqishni, minnatdorchilik bildirishni oʻzgartirib, uning oʻrniga oʻzini ismini qoʻyishni buyurdi. Taqiqlashga yoʻl qoʻygan va gunohni joiz qilgan Sevi [[1666-yil]] [[18-iyun]]ni najot kuni deb daʼvo qildi&lt;ref name=g2012s104/&gt;.
[[Tasvir:Shabbatai1.jpg|framed|sağ|Sabetay Sevi]]
Sevining taʼsiri shunchalik kuchaygan ediki, yahudiylardan tashqari unga ishongan xristianlar va musulmonlar ham bor edi. Masalan, Bektoshi darvesh boshchiligidagi bir guruh musulmonlar ham Sevining yuqorida aytib oʻtganlarini qabul qildilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Gövsa|SS|p=33}}&lt;/ref&gt;.

Saroyga taqdim etilgan hisobotlarga binoan va Istanbul yahudiylar jamoatining shikoyatlari natijasida Sevi [[Istanbul]]ga olib kelingan va sudga Köprülü Fazıl Ahmed Paşa raisligida Devonga keltirildi&lt;ref name=g2012s105&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=105}}&lt;/ref&gt;. Bundan yengil jazolarga oʻlim jazosi berilar ekan Sevining zindonga tashlashdan maqsad uni qahramonga aylantirmaslik edi&lt;ref name=g2012s105/&gt;. Sevining koʻchirilgan Geliboludagi Kumkapi qalʼasidagi zindon qamoqdan koʻra koʻproq ziyoratgohga oʻxshar edi. [[Polsha]] jamoatlari vakili sifatida kelgan oʻsha davrning taniqli ravvinlaridan biri Nehamya ha-Kohen „Sabetay va Masih oʻrtasida hech qanday qiziqish koʻrmaganligini“ eʼlon qildi&lt;ref name=g2012s105/&gt;.

Agar u moʻjiza koʻrsata olmasa, qatl etilishi haqida eʼlon qilingandan soʻng, Mehmet Afandi ismini olgan Sevi [[Islom]]ni qabul qildi va izdoshlari tomonidan uning nomiga Aziz unvoni qoʻshildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=106}}&lt;/ref&gt;. Sevining Islomni qabul qilganidan xursand boʻlganlar orasida yahudiylar ham bor edi. [[Istanbul]]lik ravvinlar tomonidan Izmir Yahudiylar Jamoatiga yuborilgan xatda shunday yozgan:&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1986|p=200}}, C.8&lt;/ref&gt;
{{quote|...[[Mehmed IV|Sulton Mehmed IV]], nihoyat Sabetayning sharmandasini chiqarib, yahudiylikni katta falokatdan qutqardi. Shu sababli yahudiylik undan minnatdor...}}
[[1676-yil]] [[17-sentabr]]da dinini oʻzgartirganidan 10 yil oʻtib vafot etgan Sabetay Sevining mafkurasi, ayniqsa uchta mamlakatda rivojlandi: Turkiya (Selanik, Istanbul va Izmir), Italiya (Leghorn va Modena) va Polsha&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=108}}&lt;/ref&gt;.

=== Yahudiylar davlat xizmatida ===
[[Ahmad I|Ahmed I]] davrida [[Ispaniya]] bilan muzokaralarga yuborilganlar orasida Gabriel Buenaventura ismli yahudiy ham bor edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=16}}&lt;/ref&gt;. [[1699-yil]]da Karlofcha shartnomasining ishtirokchilaridan biri [[1675-yil]]da [[Istanbul]]ga joylashgan va Qora Mustafo Poshoning shaxsiy shifokori boʻlgan Isroil Konegliano edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1986|p=92}}, C.9&lt;/ref&gt;.

Bosh vazir Köprülü Mehmed Paşa ruslarga qarshi Shvet qiroli Charles IX ning elchisi bilan shartnoma tuzishga yahudiy Moiz ben Yuda Bebri yuborilgan. Moiz ben Yuda Bebrining oʻlimidan soʻng&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lehman|1992|}}, Mayıs 1992&lt;/ref&gt; vazifa uning oʻgʻli Yuda Bebriga berilgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Rosanes|1930-1945|p=398}}, C.IV&lt;/ref&gt;.
=== Aholi va yashash joylari ===
[[Murod IV]] tomonidan Eyüp, Galata va Üsküdar mintaqalarida oʻtkazilgan aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 9990 musulmon, 304 yunon, 17 frank, 27 arman va 957 yahudiy mahallalari bor edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Şehsuvaroğlu|1953|p=87}}&lt;/ref&gt;. [[Qaraimlar|Qaraim]] sayyohlaridan Samuel ben David (1642) qaraimlar Halichning ikki yoqasidagi Balat va Haskoʻyda, Benjamen Behar Eli Yerushalmi esa ularning hammasini Haskoʻyda yashagan deb yozgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1942|p=177}}&lt;/ref&gt;.

[[Istanbul]]dagi italiyalik muhojir yahudiylarning ibodatxonalari va jamoatlari ular bilan yaqin aloqada boʻlgan sefardiy yahudiylar bilan birlashdilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1942|p=216}}&lt;/ref&gt;. [[1648-yil]]da Kmielnitski qirgʻinidan omon qolgan yoki kazaklar tomonidan asirga olingan yahudiylar sotib olingan va [[Istanbul]] Yahudiylar Jamoati tomonidan qutqarilganidan keyin yuzlab Ashkenaz yahudiylari [[Istanbul]]ga kelgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1942|p=194}}&lt;/ref&gt;.

XVII asrda [[yahudiylar]] ham [[Istanbul]] yongʻindan zarar koʻrgan va boshqa mahallalarga koʻchib oʻtishga majbur boʻlgan. Shunday qilib, XVI asrda ishlatilgan ibtidoiy-sinagoga tushunchasi XVII asrda turar-joy ibodatxonasi tushunchasiga aylandi. [[Avliyo Chalabiy]] [[1606-yil]] [[22-may]]da yahudiy mahallasida chiqqan yongʻin natijasida minglab uylar yonib kul boʻlgandan keyin yahudiylar Haskoʻyga koʻchirlganini, Haskoʻyning mahalliy yahudiylari bilan birlashib 11,000 kishilik yigirma jamoat boʻlganini yozgan&lt;ref name=g42s137&gt;{{Harvnb|Galante|1942|p=137}}&lt;/ref&gt;. [[1618-yil]]da Bedesten yongʻini Zeytun [[sinagoga]]sini kulga aylantirganda, u yerdagi yahudiylar Ortaköyga koʻchirilgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=112}}&lt;/ref&gt;. [[1633-yil]] [[2-sentabr]]dagi yongʻinda yahudiylar mahallasida 20 mingga yaqin uy vayron boʻlganida, yahudiylar boshqa mahallalarga koʻchib, Romanyot [[sinagoga]]larida roʻyxatdan oʻtdilar&lt;ref name=g42s137/&gt;. [[1660-yil]] [[24-iyul]]da 80,000 dan ortiq uyni xarobaga aylantirgan Katta Istanbul va Galata yongʻini natijasida Dona Gracia Nasining yeshivasi ham kulga aylandi&lt;ref name=g41s64&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=64}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1942|p=138}}&lt;/ref&gt;. Uylari yonib ketganlarni Üsküdarda Sultonning bogʻlarida mehmon qilishdi&lt;ref name=g2012s113&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=113}}&lt;/ref&gt;.

[[1618-yil]]da Galatada boshlanib, tezlik bilan yoyilgan vabo natijasida yahudiylar Üsküdarga koʻchdilar. [[Avliyo Chalabiy]]ning Sayohatnomasida [[1625-yil]]da Üsküdarda yahudiy mahallasi boʻlgani eslatib oʻtilgan&lt;ref name=g41s64/&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Çelebi|1976|p=327}}, C.1&lt;/ref&gt;.
=== Baʼzi farmonlar ===
XVII asrda yahudiylarga tegishli baʼzi farmonlar quyidagilardir:
* '''4 Zulhijjae 1013 (24-aprel 1605-yil):''' Yahudiy mahbuslarini sotish boʻyicha cheklovlar.&lt;ref name=g2012s113/&gt;
* '''1 Muharram 1019 (26-mart 1631-yil):''' Yahudiylarning qahva sotish tamoyillari tartibga solingan. Yahudiylarga ot minish, qalpoq va kemha kiyish, ayollarga hijob kiyish taqiqlandi.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Refik|1988|p=85}}&lt;/ref&gt;
* '''Shavvol 1011 (Mart 1603-yil):''' Yahudiylarning [[sinagoga]]lari yongan taqdirda yangisini qurishga takroran ruxsat berildi, Yahudiylar „Tavrotni oʻz uylarida tasvirsiz va qurbongohsiz oʻqishlari mumkin“ deb belgilab qoʻyildi.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1931|p=164}}&lt;/ref&gt;
=== XVII asrda Izmir ===
==== Izmirda yahudiylar ====
Yangi Ahdda yozilganlardan anglashilgandek, asrning birinchi yillarida [[Izmir]]da yahudiy aholisi boʻlgan&lt;ref&gt;Yuhanna 1:11, 2:8&lt;/ref&gt;. II yoki III asrlarga oid deb hisoblangan yozuvda „sinagoganing onasi“ deb taʼriflangan Rufina ismli ayolning mavjudligi, bu davrda yahudiylarning Izmirda boʻlganini isbotlaydi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Reinach|1885|p=235-238}}&lt;/ref&gt;. Biroq, Oʻrta asrlardan boshlab Izmirda XIII asr davomida yahudiylar boʻlgani toʻgʻrisida hech qanday dalil yoʻq. Galante fikricha, bunga tez-tez sodir boʻladigan zilzilalar, vabo va xolera epidemiyalari va urushlar sabab boʻlgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1986|p=253}}, C.2&lt;/ref&gt;.

[[Izmir]]da tashkil etilgan yahudiylar jamoasini faqat [[1605-yil]]dan boshlab qayd etilgan. Ayniqsa yahudiylar Selanikida [[1604-yil]] va [[1620-yil]]larda sodir boʻlgan yongʻin va epidemiyalar natijasida [[Izmir]]ga koʻchishni boshlaganlar va Egey va Oq dengizdagi tijorat markazi Selanikidan Izmirga koʻchgan&lt;ref name=g2012s115&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=115}}&lt;/ref&gt;. [[1631-yil]]da aholi soni 7,000 boʻlgan yahudiylar, [[1675-yil]]da 15,000 dan ortib ketdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1986|p=258}}, C.2&lt;/ref&gt;.
==== Sinagogalar ====
[[1620-yil]]da [[Izmir]]da ''Etz Ahayim'', ''Portugal'', ''Gerush'', ''Mahazike Tora'', ''Shalom'' ve ''Talmud Tora'' nomli oltita [[sinagoga]] mavjud edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1986|p=282}}, C.2&lt;/ref&gt;. Bulardan uchtasi Selaniki shahridan boʻlganlarga oid edi va ravvin Yozef Eskapa tomonidan, qolgan uchtasi [[Istanbul]]lik ravvin Isak ben Meir Levi tomonidan boshqarilar edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=115-116}}&lt;/ref&gt;.

Ushbu sinagogalardan tashqari, Pinto oilasi qurdirgan ''Pinto'' sinagogasi, Bakish oilasi tomonidan qurdirilgan ''Bakish'' sinagogasi va Sabetay Sevining masih ekanligi eʼlon qilgan ravvin Haham Moiz Galante tomonidan qurdirilgan ''Galante'' sinagogasi mavjud edi&lt;ref name=g2012s115/&gt;.
==== Jozef Eskapa ====
[[Izmir]] [[yahudiylar]]i kelib chiqishi boshqa shahar va viloyatlardan kelganligi sababli ularning oʻziga xos, farqli urf-odatlari bor edi. U yahudiy mulklari oʻrtasidagi chalkashliklarni kamaytirish va kundalik umumiy hayot qoidalarini tartibga solish uchun Takanotlarni tayyorladi. Shu nuqtai nazardan, u jamoat aʼzolaridan olinadigan soliqlarga oʻz hissasini qoʻshdi va jamoatning diniy va maʼmuriy ishlarini olib borish uchun kengashlar tashkil etdi&lt;ref name=g2012s116&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=116}}&lt;/ref&gt;.

Yozef Eskapaning ikkita mashhur asari ''Roshe Yosef'' ve ''Hohen Mishpat''dir''&lt;ref name=g2012s116/&gt;.
==== Tabiiy ofatlar ====
[[1616-yil]]da vabo epidemiyasida yahudiylarning bir qismi Goʻzal Hisar hududiga koʻchib kelib, yangi jamoat tuzdilar&lt;ref name=g2012s117&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=117}}&lt;/ref&gt; . [[1663-yil]]da takrorlangan vabo epidemiyasi paytida yahudiylar, shu jumladan bosh ravvin Hayim Benveniste, bu safar Pınarbaşıga koʻchib ketishdi&lt;ref name=g2012s117/&gt;. [[1668-yil]]da 400 yahudiylar, shu jumladan bosh ravvin Aaron ben Hayim shanba oqshomida shabat duosidan keyin qattiq zilzilada vafot etdilar&lt;ref name=g2012s117/&gt;.
==== Iqtisodiy va ijtimoiy vaziyat ====
XVII asr odatda Usmonli yahudiylari uchun qulash davri boʻlgan boʻlsa-da, bu [[Izmir]] yahudiylarining oltin davri edi. Iqtisodiy farovonlik kengaydi, madaniy tadbirlar koʻpayib, maktablar va yeshiva soni ortdi, birinchi bosmaxona tashkil etildi&lt;ref name=g2012s117/&gt;. Yahudiylarning bir qismi savdo va sanoatga qiziqish bildirgan boʻlsa, baʼzilari bankir, valyuta, broker va tarjimon boʻlib ishlagan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Febvre|1890|p=97}}&lt;/ref&gt;.
==== Izmirdagi ilk bosmaxona ====
Shaharda ilk bosmaxona [[1658-yil]]da Abraham ben Yididya Gabay tomonidan qurildi va ilk kitob sifatida Jozef Eskapaning ''Rosh Yosef'' nomli asari bosildi&lt;ref name=g2012s118&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=118}}&lt;/ref&gt;. [[Izmir]]ning bu sohadagi rivojlanishi Sabetay Sevi harakati yaratgan beqarorlik davrida toʻxtab qoldi&lt;ref name=g2012s118/&gt;.

== XVIII asr pasayish davri ==
[[Tasvir:Jewottoman.jpg|thumb|sağ|[[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli]] davrida yashagan bir yahudir ravvin tasviri (1779)]]
=== Usmonli yahudiylari ===
Sabetay Sevi yaratgan hayajon umidsizlikka aylanganda, oʻzini „maqsadsiz va sarosimaga tushgan“ his qilgan Usmonli yahudiylari „passiv himoya psixoziga“ tushishdi&lt;ref name=g2012s121/&gt;. Kundalik ibodatlarini bajarish uchun ibroniy tilini juda koʻp unutgan yahudiy xalqining ona tili asta-sekin Ladin tiliga aylandi&lt;ref name=g2012s121/&gt;. XVIII asrda [[Istanbul]]dagi yongʻinlar sababli yahudiylar Piri Pasha, Galata, Ortaköy va Üsküdarga koʻchib, oʻzlarining yangi mahallalariga oʻrganishga harakat qilishdi&lt;ref name=g2012s121/&gt;.

Muhtojlik va qashshoqlik ichida boʻlgan Falastin yahudiylarining qarzlarini oʻz zimmalariga olib, Istanbul Yahudiylar Jamoati Imperiya, Bolqon va Italiyadagi jamoat aʼzolariga „1 ta pul majburiy xayriya qilish“ mablagʻlarini hisoblab chiqdilar&lt;ref name=ahyg&gt;{{Harvnb|Haim &amp; Geller|EJI|p=1093}}&lt;/ref&gt;. [[1763-yil]]da Hebron yahudiylarning qarzlarini qoplash uchun bilvosita soliq qoʻshildi&lt;ref name=ahyg/&gt; . [[1772-yil]]dagi hujjatlarga koʻra, oʻsha yili [[Istanbul]] yahudiylar jamoati byudjetida 10 ming kurush kamomadga ega edi, buning sababi shundaki, 1500 soliq toʻlovchidan 300 nafari qoʻshinga chaqirilib, urushga joʻnatilganir&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=159}}&lt;/ref&gt;.

=== Adabiyot ===
XVIII asr [[Usmonlilar imperiyasi|usmonli]] [[yahudiylar]]i adabiyoti uch boʻlimdan iboratdir:
# [[Ivrit|Ibroniycha]] asarlar,
# Ladino tarjimalar,
# Ladino asarlar.
[[1714-yil]]da [[Quddus]]dan [[Istanbul]]ga kelgan Yaakov ben Meir Kuli yahudiylarni ota-bobolarining diniga qabul qilish uchun diniy qoidalarni jamoatchilik tushunadigan tilda qayta yozish kerak deb hisoblagan. Bu fikrlar bilan yoʻlga chiqqan Kuli, [[1730-yil]]da, „Sharqiy Sefaradlarning Ensiklopediyasi“ yoki [[Ivrit|ibroniycha]] tushunmaydiganlarning kitobi sifatida tanilgan „begona tilda gaplashgan qavm“ deya tanilgan ''Meʼam Loʻez''ni yozib yoya boshladi&lt;ref name=g2012s124&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=124}}&lt;/ref&gt;. Uzoq yillar davomida bu kitob Sefarad yahudiylarining yagona oʻqigan manbasi boʻldi&lt;ref name=g2012s124/&gt;, hatto ushbu kitobni oʻqish diniy burch darajasiga chiqdi&lt;ref name=g2012s124/&gt;.

Ladino adabiyotining otasi sifatida tanilgan Abraham ben Isak Assa (1710-1768)&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lazar|EJ|p=1349}}&lt;/ref&gt; [[Tavrot]], Shulhan Aruhni va koʻplab tarixiy, diniy va ilmiy asarlarni, shu jumladan Usmonli Sultonlari tarixini tarjima qilgan va nashr etgan&lt;ref name=g2012s125&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=125}}&lt;/ref&gt;.
=== Musiqa ===
Sefarad koʻchmanchilarining yangi vataniga moslashishining eng yaxshi namunasi&lt;ref name=g2012s125/&gt; — bu musiqaga moslashish edi. Yahudiylarning turk musiqasida ancha oldin qatnashganligini koʻrsatuvchi hujjatlar mavjud&lt;ref&gt;{{Harvnb|Öztuna|1992|}}, 20 Nisan 1992&lt;/ref&gt;. Hozir ham yahudiy marosimlarida turk musiqasi maqomlari bilan tuzilgan ibodatlar va madhiyalar ishlatilmoqda. Masalan:&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=125-126}}&lt;/ref&gt;
* Pasxaning ilk kuni: Isfahon maqomi
* Pasxaning oxirgi ikki kuni: Ajemashiran maqomi
* Shavuot: Mahur maqomi
* Purim: Saba maqomi
* Hanuka: Ushshaq maqomlari bilan aytiladi.
XVI asrdan boshlab ravvin va shoir Shlomo ben Mazaltov va bastakor va shoir Isroil Nadjara ibroniy soʻfiy madhiyalaridan iborat maftirim musiqasining poydevorini qoʻyish uchun birlashdilar&lt;ref name=g2012s126&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=126}}&lt;/ref&gt;. Umaviylar davrida [[Andalusiya]]da arab musiqasini yaxshi bilgan yahudiy bastakorlari va sozandalari tez orada klassik turk musiqasiga moslashib, ularni oʻzlarining asarlari bilan boyitdilar&lt;ref name=g2012s126/&gt;.

Shahzodaligida [[Salim III|Selim III]] ga [[tambur]] chalishni yahudiy Isak Fresko Romano oʻrgatgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kam|ZI|p=3}}&lt;/ref&gt;.
=== Istanbulning bosh ravinlari ===
Usmoniylar hukmronligi ostidagi [[Usmonlilar imperiyasi|imperiya]]ning hududlarida bosh ravvinliklar mavjud edi. Ushbu bosh ravvinliklarning eng kuchlisi Istanbulning bosh ravvinligi boʻlgan. XVIII asrda [[Istanbul]]ning bosh ravvini lavozimini egallaganlar roʻyxati quyidagicha:&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=125-128}}&lt;/ref&gt;
* ''Haim Kamhi'': Yeshivasi, bu ravvinlar toʻplanib, muhokama qiladigan madaniy markaz edi.
* ''Yuda Benrey'': [[1715-yil]]da [[Saloniki]]dan [[Istanbul]]ga koʻchib kelgan. ''Bnei Yona'' asarini tarqatgan.
* ''Samuel Levi'': [[1727-yil]]da bosh ravvin boʻldi.
* ''Abraham ben Haim Rosanes'': [[1665-yil]]da tugʻildi, [[1743-yil]]da [[Quddus]]ga koʻchdi va ikki yildan keyin shu yerda vafot etdi.
* ''Salomon Haim Alfandari'': [[Mustafo III]] hukmronligi davrida [[Istanbul]] bosh ravvini boʻlgan.
* ''Mair İshaki'': Asli Salonikidan.
* ''Eliya Palombo'': ''Yad ha-Meleh'' asarini yozgan. [[1762-yil]]da bosh ravvin boʻldi.
* ''Haim Yaakov ben Yakar'': XIX asrning boshlariga qadar lavozimida qolgan.
=== Lavozim egasi boʻlgan yahudiylar ===
==== Daniel de Fonseca ====
[[1672-yil]]da [[Portugaliya]]ning Oporto shahrida marrano yahudiy oilasida tugʻilgan Fonseca&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=128}}&lt;/ref&gt; ruhoniy boʻlib tarbiyalangan, ammo u yahudiylikni yashirincha davom ettirgan. Uning holati inkvizitsiyaga oʻtkazilganda, u [[Fransiya]]ga qochib ketgan&lt;ref name=g2012s129&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=129}}&lt;/ref&gt;. [[Bordo]]da tibbiyot boʻyicha oʻqigan Fonseca, [[1702-yil]]da [[Istanbul]]ga joylashib, [[Fransiya]] elchisi kabi yuksak lavozimli kishilarning shaxsiy shifokori va ishonchli odamiga aylandi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=119}}&lt;/ref&gt;. [[1740-yil]]da vafot etgan Fonsecaga nisbatan Volter „balki oʻz millatining yagona faylasufi“ deb atagan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Haim|EJF|p=1414}}&lt;/ref&gt;.

==== Tobia ha-Kohen ====
Tobia ha-Kohen [[Mustafo II]] ning bosh vaziri Rami Mehmet Paşaning, undan soʻng [[Ahmad III]] ning bosh vaziri Baltacı Mehmed Paşaning shaxsiy shifokori edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schick|1986|p=297}}&lt;/ref&gt;.

==== Yeshaya Ajiman ====
XVIII asr va XIX asr boshlarida Usmonli moliya sohasida muhim oʻrinlarni egallagan Ajiman oilasidan Yeshaya Ajiman, [[1730-yil]]dan [[1773-yil]]gacha [[Mahmud I]], [[Usmon III]] va [[Mustafo III]] davrida hokimiyat boshqaruvida qatnashdi&lt;ref name=g2012s129/&gt;. Tuhmat natijasida qatl qilingan Yeshayaning ukasi Meirni ham [[1807-yil]]da oʻzini ham, saroyda oʻzi lavozim bergan yanichar oʻldirdi&lt;ref name=g42s55&gt;{{Harvnb|Galante|1942|p=55}}&lt;/ref&gt;.
==== Yuda Baruh ====
[[Mahmud I]] ning Sarrof rahbari Yuda Baruh ismli yahudiy edi&lt;ref name=g2012s130&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=130}}&lt;/ref&gt;. [[Madrid]] arxiyepiskopining ishontirishi bilan [[Avstriya]] imperatori Mariya Tereza Usmonli yahudiylarini oʻz mamlakatlaridan haydab chiqarishga qaror qildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Papo|1967|p=343}}&lt;/ref&gt;. Vaziyatdan xabardor boʻlgan Yuda Baruh [[Mahmud I]] ga xabar berdi va sulton elchi yuborib, imperatorni fikrini oʻzgartirdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1942|p=52}}&lt;/ref&gt;.
=== Musulmonlar va nasroniylar bilan aloqalar ===
XVIII asrda [[yahudiylar]]ning musulmonlar bilan munosabatlari ijobiy boʻlgan, ayrim individual va mahalliy voqealar bundan mustasnodir. Yahudiylar tashqi savdoda muvaffaqiyatlarini daʼvo qilgan xorijiy elchixonalar homiyligidagi nasroniylar bilan muammoga duch kelishdi&lt;ref name=g2012s130/&gt;. Yahudiylar armanlar va yunonlar tomonidan tez-tez ezilib turar edi va har qanday voqea sodir boʻlganda, pravoslav yunonlar, armanlar va bolgarlar birlashib yahudiylarni ayblashardi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hacker|1972|p=43}}&lt;/ref&gt;. Bunday bosim va ayblovlarning oldini olish koʻpincha sultonning farmonlari bilangina mumkin edi&lt;ref name=g2012s130/&gt;.
=== Qayiqchilar gildiyasi xayriya tashkiloti ===
Halich va [[Bosfor]]ning ikki yoqasida yoʻlovchi va savdo-sotiq mahsulotlarini tashigan yahudiy qayiqchilar tarafidan [[1715-yil]]larda asos solingan „Qayiqchilar gildiyasi xayriya tashkiloti“ning maqsadi-kambagʻal qayiqchilar yoki dengizga gʻarq boʻlganlarning dafn xarajatlarini qoplash edi&lt;ref name=g2012s131&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=131}}&lt;/ref&gt;. Keyinchalik ushbu tashkilot dengizda kasal boʻlib qolgan yoki baxtsiz hodisadan keyin quruqlikda vafot etganlarning xarajatlarini ham qoplay boshladi&lt;ref name=g2012s131/&gt;. Vaqt oʻtishi bilan gildiyaga qayiqchilardan tashqari, meva-sabzavot va sharob olib yurgan tavernalarni tashiydigan koʻkatchilar qoʻshila boshladilar&lt;ref name=g2012s131/&gt;. Ushbu tashkilot [[Birinchi jahon urushi]] boshlangunga qadar davom etgan deb taxmin qilishadi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Haim &amp; Geller|BOS|p=1093}}&lt;/ref&gt;.

=== Tabiiy ofatlar ===
XVIII asrda [[Istanbul]]da 60 ga yaqin yirik yongʻinlar shaharning demografik tarqalishiga taʼsir koʻrsatishda davom etdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Tuğlacı|1985|p=162}}&lt;/ref&gt;. [[1715-yil]]dagi yongʻinda uylari vayron boʻlgan koʻplab yahudiylar Hasköyning Piri Pasha tumaniga joylashdilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=54}}&lt;/ref&gt;. [[1740-yil]]dagi yongʻindan keyin uylarini tiklashga ruxsat berilmagan yahudiylar, ayniqsa, Ortaköy, Galata va Üsküdarga koʻchib ketishdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Haim &amp; Geller|EJI|p=1092}}&lt;/ref&gt;. [[1756-yil]]da Cibali yongʻinida 800 dan ortiq uylar vayron boʻldi va yahudiylar Galata, Ortaköy va Kuzguncukga koʻchishni boshladilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=132}}&lt;/ref&gt;.
=== Edirne ===
[[1751-yil]]da bosh ravvin etib saylangan Eli Geron davrida [[Edirne]]da 13 ta [[sinagoga]]lar boʻlgan.

Har 1282 gramm kosher goʻshtiga qoʻshilgan gabellaning daromadi faqat muhtojlarga yordam berish uchun sarflanadigan mablagʻedi. Ayrim Istanbul yahudiylari „shaharning ajnabiylari“ deb bu soliqni toʻlashdan bosh tortganlarida nizo kelib chiqqan. Ushbu voqeadan keyin Sulton farmon chiqardi va kambagʻallarni xafa qilgan bu harakatni darhol toʻxtatishni va har kim oʻz soliqlarini toʻlashni buyurdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941a|p=18}}&lt;/ref&gt;.
=== Baʼzi farmonlar ===
==== Kiyimlar ====
* [[1701-yil]]da Daltaban Mustafa Paşa yahudiy va nasroniylarga sariq tufli va qizil qalpoq kiyishni taqiqladi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=118}}&lt;/ref&gt;.
* [[1729-yil]] [[14-aprel]]da [[Ahmad III|Ahmed III]] musulmonlar uchun ishlab chiqarilgan sallani yahudiylarning sallasiga oʻxshamaydigan qilib yasashni buyurdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1931|p=117}}&lt;/ref&gt;.
* [[1757-yil]] [[iyun]] oyida [[Mustafo III]] zimmilarning kiyimi musulmonlarnikiga oʻxshamasligini buyurdi. Xuddi shu farmonda zimmilarga maxsus ruxsatsiz ot minishni va uch juft eshkakli qayiqni ishlatishni taqiqladilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1931|p=118}}&lt;/ref&gt;.
==== Uylar ====
[[1725-yil]] [[12-iyul]]dagi farmon bilan musulmonlarning uylari sakkiz metrdan, zimmi va yahudiylarning uylari olti metrdan oshmasligi mumkinligi aytilgan edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1931|p=1261-127}}&lt;/ref&gt;.
==== Sharob va uzum sotish ====
[[Mahmud I]] [[1732-yil]] [[28-yanvar]]dagi farmon bilan yahudiy kemalariga sharob va raki yuklashni taqiqladi.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1931|p=150}}&lt;/ref&gt;. Yahudiylarning arizasiga binoan, toʻrt oydan soʻng, 10&amp;nbsp;kg sharobni mayxonada ishlatmaslik, diniy maqsadlarda sotish va tashish uchun ruxsat berildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1931|p=151}}&lt;/ref&gt;. Xuddi shu Sulton, [[1751-yil]] [[23-avgust]]da zimmilarga bir stakan toʻlaligida ham uzum sotishni taqiqladi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1931|p=151-152}}&lt;/ref&gt;.
==== Üsküdar-Bağlarbaşı qabristoni ====
[[1712-yil]]da, [[armanlar]] [[yahudiylar]]ga tegishli boʻlgan Üsküdar-Bağlarbaşı qabristonini armanlarga tegishli deb talab qilganda, [[Ahmad III|Ahmed III]] keng qamrovli tadqiqotlar olib bordi va qabriston yahudiylarga tegishli ekanligini aytdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941a|p=13-15}}&lt;/ref&gt;.
== XIX asr parchalanish davri ==
=== Yahudiylarga taʼsir ===
[[Tasvir:Pacha2.jpg|250px|sağ|thumb|Cezzar Ahmet Paşa Akkâdagi bir mahkamada]]
[[Salim III]] [[Istanbul]] yahudiylari jamoatidan yahudiylarni dengizchi boʻlib xizmat qilish uchun qoʻshinga yuborishni soʻradi va bu yahudiylar oʻz vatanlarini himoya qilishda birinchi marta ishtirok etishi edi&lt;ref name=g2012s138&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=138}}&lt;/ref&gt;. Keyinchalik, [[1804-yil]] [[25-noyabr]]da, [[1808-yil]] [[1-fevral]]da va [[1809-yil]] [[3-yanvar]]da chiqarilgan farmonlar bilan yahudiylar dengizchilarni yetkazib berishdan ozod qilindi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1931|p=28-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1931|p=152-157}}&lt;/ref&gt;.

Boshqa tomondan, [[Napoleon Bonapart]] [[Falastin]] yahudiylari jamoatining rahbari Hayim Farhiy bilan bogʻlanib, baʼzi vaʼdalar bergan boʻlsa ham, Farhi bu vaʼdalarni rad etdi va Akkani himoya qilishda qatnashdi&lt;ref name=g2012s138/&gt;. U [[1790-yil]]dan dushmanlik qilib kelayotgan Cezzar Ahmet Paşa tomonidan [[1804-yil]]da, burni kesilib, koʻzlari oʻyilib, qamoqqa tashlandi. Xuddi shu yili Cezzarning oʻlimidan soʻng qamoqdan ozod qilingan Farhini oʻz qoʻli bilan katta qilgan va [[hokim]] qilib tayinlagan Abdullah Paşa boʻgʻib oʻldirgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=130-131}}&lt;/ref&gt;.

[[1807-yil]]da Usmonli hukumati [[Rossiya]]ga qarshi urush eʼlon qildi. Ruslar bilan ittifoqdosh inglizlar Istanbul oldida langar tashladilar. Hukumat fuqarolarni oʻz mudofaasini mustahkamlash uchun [[Istanbul]] atrofida ariq qazishga yordam berishga chaqirganda, yahudiylar „shabat kunini eʼtiborsiz qoldirishdi“, yordamga shoshildilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=24}}&lt;/ref&gt;.
=== Sulton Mahmud II humronlik davri (1808-1839) ===
[[Tasvir:MahmutII.jpg|thumb|sağ|200px|[[Mahmud II]] ning portreti]]
[[1821-yil]]da yunon qoʻzgʻoloni arafasida hukumat dengiz flotini kuchaytirish maqsadida dengizchilar sonini koʻpaytirish toʻgʻrisida qaror qabul qildi va [[Istanbul]] yahudiylar jamoasiga murojaat qildi va Hasköy va Balatdan 30 yahudiyni armiyaga qoʻshilishni iltimos qildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=25}}&lt;/ref&gt;. Fener pravoslav patriarxi Gregoryosning qoʻzgʻolonda ishtirok etgani anglashilganidan keyin, u Patriarxat eshigiga osib qoʻyilgan. Galante xabariga koʻra&lt;ref name=g41s26&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=26}}&lt;/ref&gt;, qatlda qatnashgan buyuk vazir Benderli Ali Pasha, olomon ichida yahudiylarni koʻrganida va jasadni dengizga tashlashni buyurganida „mana bu sizning dushmaningiz va bizning dushmanimiz osilgan“ dedi. Mutal, Bichachi va Levi ismli uchta yahudiy Buyuk vazirning iltimosini bajara boshlaganlarida, [[Peloponnes]] yunonlari ulardan ranjib, qasos olish uchun koʻplab yahudiy jamoalariga zarar yetkazdilar.

[[1826-yil]] [[15-iyun]]da yanicharlarning Vaka-i Hayriye bilan bekor qilinishi yahudiylar uchun yangi davrni boshlab berdi&lt;ref name=g2012s141&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=141}}&lt;/ref&gt;. Soʻnggi yillarda butunlay korrupsiyaga uchragan yanicharlar yahudiylarning tumanlarini talon-toroj qilib, adolatsiz narsalarga erishmoqda edilar&lt;ref name=g2012s141/&gt;.

Liberalizmi bilan tanilgan [[Mahmud II]] quyidagilarni aytdi:&lt;ref name=g41s26/&gt;
{{quote|Biz musulmonlarni faqat masjidlarda, nasroniylarni faqat cherkovlarda, yahudiylarni faqat ibodatxonalarda yahudiy boʻlishni va Xudoga sadoqatini bildiradigan joylardan tashqarida bir xil siyosiy huquq va homiylikda boʻlishlarini istaymiz..|}}
=== Uchta moliyachi ===
[[Yahudiylar]] toʻgʻrisida ijobiy qarashlarga ega boʻlgan [[Mahmud II]] ning Yeshaya Isaiah Aciman, Ezekiel Gabay va Behor Karmona ismli uchta yahudiy moliyachisini qatl ettirgani eʼtiborni tortadi&lt;ref name=g2012s141/&gt;. Qatllar yanicharlarning yoʻq qilinishi bilan bogʻliq deb oʻylashadi&lt;ref name=g2012s142&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=142}}&lt;/ref&gt;.
==== Isaiah Aciman ====
Aciman oilasining oxirgisi boʻlgan Yeshaya Aciman [[1808-yil]]da bankir boʻldi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kazgan|1985|p=58}}&lt;/ref&gt;. [[1820-yil]]da yanicharlarni qoʻllab-quvvatlagan degan daʼvo bilan boyligi musodara qilingan Aciman [[Qibris]]ga surgun qilingan. Yanicharlar oʻchogʻi bekor qilingandan keyin u qatl etildi&lt;ref name=mf134&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=134}}&lt;/ref&gt;.
==== Ezekiel Gabay ====
[[1811-yil]]da [[Bagʻdod]] gubernatori Küçük Süleyman Paşa boshchiligida qoʻzgʻolonni bostirish uchun masʼul boʻlgan Talat Paşaga yordam bergan Ezekiel Gabay Saroyga Sarrofboshi etib tayinlandi&lt;ref name=g2012s142/&gt;. Saroyda nufuzli boʻlgan arman millatiga mansub Allahverdioğlu va Gabay oʻrtasida ziddiyat mavjud edi. [[Yunoniston]] qoʻzgʻolonchilari bilan aloqalarni oʻrnatishda ayblangan Allahverdioğlu osib oʻldirildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Rosanes|1930-1945|p=67}}, C.6&lt;/ref&gt;&lt;ref name=mf133&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=133}}&lt;/ref&gt; va Artin Kazas Rodosga surgun qilindi&lt;ref name=mf133/&gt;.

Artin Kazas surgundan Behor Karmona orqali qaytib, oʻz lavozimini egallagach, Saroydagi [[armanlar]]ning taʼsiri avvalgi kuchini tikladi. Kazas va Abdullah Paşa hiyla-nayranglari natijasida Gabay birinchi marta 1826 yilda yangixchilarga pul bergani uchun Bostancıda qamoqqa tashlandi va keyin esa [[Antaliya]]da qatl etildi&lt;ref name=g42s55/&gt;.
==== Behor Karmona ====
&quot;Çelebi&quot; laqabi bilan tanilgan Behor Karmonaning bobosi [[Salim III|Selim III]] ning ota sifatida murojaat qilgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1942|p=56}}&lt;/ref&gt; va moliyaviy masalalarda maslahat olgan Moiz Karmona bank tashkil qilgan edi va u vafot etgach, uning nevarasi Behor oʻrnini egalladi&lt;ref name=g2012s143&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=143}}&lt;/ref&gt;. Yanicharlar oʻchogʻining pul ishlarini ham olib borgan Karmona maoshlarni nazorat qilib, yanicharlarga avans bergan&lt;ref name=g2012s143/&gt;.

Oldin surgun qilingan, ammo Behor Karmona orqali surgundan qaytgan va oʻz vazifasini davom ettirgan Artin Kazas [[Mahmud II]] va Karmonaning qasridan oʻtib, Karmonaning musulmonlarga alkogolli ichimliklar sotganini tushuntirdi. Gʻazablangan [[Mahmud II]] gʻazabini uch soʻz bilan ifodaladi: „Tez oʻlishi kerak“&lt;ref name=mf134/&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Rosanes|1930-1945|p=69}}, C.6&lt;/ref&gt;. Çelebi Behor Karmona [[1826-yil]] [[14-aprel]]ga oʻtar kechasi, shanba kuni oʻqilgan Kidus namozidan keyin jallodlar tomonidan oilasi oldida boʻgʻib oʻldirilgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=144}}&lt;/ref&gt;.
=== Sulton Abdulmajid hukmronligi davri (1839-1861) ===
[[Tasvir:Sultan Abdülmecid - Google Art Project.jpg|thumb|200px|sağ|Qon tuhmatiga qarshi farmon chiqargan [[Abdulmajid I|Sulton Abdulmajid I]]]]
[[Abdulmajid I|Sulton Abdulmajid I]] davrida yahudiy matbuoti tugʻildi. [[1843-yil]]da ilk Ladino gazetasi boʻlgan ''La Buena Esperansa'' (Yaxshi umid) [[Izmir]]da Rafael Uziyel Pinserle tomonidan bosib chiqarila boshlandi&lt;ref name=g2012s148&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=148}}&lt;/ref&gt;. Xuddi shu kishi [[1846-yil]]da Shaaret ha Mizrah (Sharq eshiklari)ni nashr etdi&lt;ref name=g2012s148/&gt;. [[Istanbul]]ning ilk yahudiy gazetasi esa, [[1853-yil]]da [[Qrim urushi]]ga ketganlardan xabar kutayotganlarning ehtiyojini qondirish uchun [[1853-yil]]da matbuotchi Leon Haim de Kastro tomonidan Ladino tilida ''Or Israel'' (Isroil xalqining nuri) nomi bilan nashr qilingan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=148-149}}&lt;/ref&gt;. Bugungi „gazeta“ mezonlariga javob beradigan birinchi gazeta [[1860-yil]]da Yehezkiel Gabay tashabbusi bilan nashr etilgan ''El Jurnal Israelit''dir&lt;ref name=g2012s149&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=149}}&lt;/ref&gt;.

[[1847-yil]]da yahudiy yoshlari kosher ovqatini topa olmaganligi sababli maktabga bora olmasligini bilgan [[Abdulmajid I|Sulton Abdulmajid I]] Kuleli nomli harbiy oʻrta maktabda „ravvin nazorati ostida kosher oshxonalari ochilishi va yahudiy oʻquvchilarini shanba kuni maktabga kelmasligi mumkin“ degan buyruq berdi&lt;ref name=g2012s149/&gt;. Bundan tashqari, [[Abdulmajid I|Sulton Abdulmajid I]] [[1857-yil]] [[12-mart]]dagi farmon bilan yahudiylarga kasalxonalar ochishga ruxsat berdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=205}}&lt;/ref&gt;.

[[1840-yil]]da [[Damashq]] va Rodosda sodir boʻlgan qonli tuhmat tufayli [[Abdulmajid I|Sulton Abdulmajid I]] [[1840-yil]] [[28-oktabr]]da farmon chiqardi va yahudiylarni tinch qoʻyishlarini buyurdi:
{{quote|...Uning yahudiy dinini tekshirib koʻrganligi, yahudiylar hatto hayvonlarning qonidan foydalanmaganliklari aniqligini, shuning uchun bunday tuhmatlarga ishonmaslik kerak va yahudiylar ibodat paytida Gulhane Hatt-i Sherifi tomonidan tan olingan barcha huquqlardan foydalanib bezovtalanmasligi kerakligini...|}}
=== Sulton Abdulaziz hukmronligi davri (1861-1876) ===
==== Usmonli yahudiylaridagi maʼrifiy-aqidaparastlik toʻqnashuvi ====
XIX asrning boshlarida Usmonli yahudiylari chet tilini oʻrganishni dindan chiqib ketish deb bilganlari uchun juda johil edilar&lt;ref name=g2012s151/&gt;.

[[Yevropa]] bilan aloqada boʻlib, Avram Kamondo [[1830-yil]]larda jamiyatning dunyoviy boshqaruvini qabul qildi, chunki u oʻzining hamjamiyati Yevropadagi yangiliklardan foyda koʻrishini xohladi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|1992|p=117-155}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2003|p=243-248}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Şeni|1997|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Şeni|2010|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Tugay|2007|}}&lt;/ref&gt;. Kamondo [[1854-yil]] [[23-noyabr]]da Piri Poshoda [[turk tili|turk]], [[fransuz tili|fransuz]] va [[Ivrit|ibroniy til]]lari oʻqitiladigan boshlangʻich maktab gʻoyasini amalga oshirdi&lt;ref name=g2012s151/&gt;. Ammo ravvin Isak Akrish va Salomon Kamhi boshchiligidagi gʻayratparastlar „din qoʻldan ketayapti“ degan hayqiriqlar bilan fransuz va zamonaviy taʼlimni yoʻq qilishga harakat qilishdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=151-152}}&lt;/ref&gt;. Ikki Akrish tarafdorlari [[1862-yil]] [[1-noyabr]]da Kamondoning uyiga bostirib kirgandan keyin boshlangan voqealar ravvin Akrishning qamoqqa olinishi, baʼzi ravvinlarning iltimosnomasi bilan Akrishning ozod qilinishi va bosh ravvin Yoqub Avigdorning ishdan olinishi bilan davom etdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=245-248}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sel|1973|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Roditi||p=145-166}}&lt;/ref&gt;.
==== Ravvinat nizoni ====
Yahudiylar oʻrtasidagi toʻqnashuvlardan gʻazablangan Sulton [[Edirne]]ning bosh ravvoni Yakir Geronni [[Istanbul]]ning bosh ravvoni etib tayinladi&lt;ref&gt;''Journal Israelite'', 11 Ağustos 1863&lt;/ref&gt; va yahudiylar jamoatida islohotlar toʻgʻrisidagi qonun loyihasini tayyorlab, hukumatga taqdim etishni iltimos qildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=167}}&lt;/ref&gt;. Ravvinlar toʻgʻrisidagi nizomni tayyorlash uchun 12 dunyoviy va 4 ravvinlardan iborat komissiya tanlandi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=231}}&lt;/ref&gt;. Ravvinat toʻgʻrisidagi nizom [[1865-yil]] [[15-may]]da kuchga kirdi.

Besh boʻlimdan iborat nizomda 48 ta modda mavjud edi. Asosiy boʻlimlar:&lt;ref name=g2012s153&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=153}}&lt;/ref&gt;
# Bosh ravvin saylash
# Bosh ravvinning vazifalari
# Bosh Kengashni saylash va vazifalari
# Dunyoviy Kengashni saylash va vazifalari
# Diniy Kengashni saylash va vazifalari
Nizomnomaga koʻra, bosh ravvin 30 yoshdan 70 yoshgacha boʻlishi kerak edi.&lt;ref name=g2012s153/&gt;. Bosh Kengash 80 aʼzodan iborat boʻlib, ularning 60 nafari dunyoviy, 20 nafari diniy edi.&lt;ref name=g2012s153/&gt;. Diniy kengash Bosh Kengash tomonidan saylangan 7 ravvindan, dunyoviy kengash esa Bosh Kengash tomonidan ikki yilga saylangan 8 aʼzodan iborat edi.&lt;ref name=g2012s153/&gt;. Ushbu nizomnoma [[Istanbul]]ning bosh ravvinati uchun ishlab chiqilgan boʻlsa-da, boshqa ravvin idoralari uchun namuna boʻldi.&lt;ref name=g2012s153/&gt;.

=== Bosh ravvin muassasasi ===
Bosh ravvin maʼlum bir mintaqaning diniy rahbaridir, uning chegaralari anʼana yoki qonun bilan belgilanadi. [[Konstantinopolning fathi|Istanbul fathi]]dan keyin yahudiylar tomonidan toʻlanadigan soliqlardan biri „Rav akçe“ boʻlib, u bosh ravvinga ega boʻlish huquqini bergan, ammo bu soliq Eliyahu Mizrahi vafotidan keyin toʻxtatilgan&lt;ref name=g2012s154&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=154}}&lt;/ref&gt;. Sefarad yahudiylar bu soliqni toʻlamadilar, chunki ular bosh ravvinni xohlamadilar&lt;ref name=g2012s154/&gt;.
=== Konstitutsiyaviy monarxiyadan oldin ikkita bosh ravvin ===
==== Yakup Avigdor ====
Yakup Avigdor, [[1794-yil]]da tugʻilgan, koʻp yillar davomida diniy sudlarda sudya boʻlib ishlagan, [[1860-yil]]da 66 yoshida u bosh ravvin etib saylandi. Kamondo-Akrish mojarosida atrofni tinchlantirishga harakat qilgan Avigdor, tergov komissiyasi tomonidan oqlandi, ammo [[1863-yil]] [[iyul]] oyida yoshi tufayli ishdan boʻshatildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=156}}&lt;/ref&gt;. Yakup Avigdor [[1874-yil]]da 80 yoshida vafot etdi&lt;ref&gt;''El Nacional'', 18 Eylül 1874&lt;/ref&gt;.

==== Yakir Geron ====
[[Tasvir:Eugénie de Montijo. Daguerreotype.jpg|thumb|right|140px|Yakir Geron huzuriga qabul qilgan Napaleon III ning turmush oʻrtogʻiEugenie de Montijo]]
[[1813-yil]]da tugʻilgan [[Edirne]]lik Yakir Geron, [[1835-yil]]da [[Edirne]]ning bosh ravviniga aylandi&lt;ref name=g2012s157&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=157}}&lt;/ref&gt;. Sulton tomonidan [[1846-yil]]da [[Edirne]] yongʻinida zarar koʻrgan ibodatxonalarni tiklash toʻgʻrisida farmon chiqargan Yakir, [[Istanbul]] yahudiylaridan toʻplagan xayr-ehsonlarni uysiz boʻlgan Edirne yahudiylariga tarqatdi&lt;ref name=g2012s157/&gt;. Oʻsha yili Yakir uchinchi darajali Mecidiye medali bilan taqdirlandi.

[[Abdulaziz I|Sulton Abdulaziz]] Yakup Avigdorning vazifasidan olgandan keyin [[1863-yil]] [[19-iyul]]da bergan qarori bilan [[Edirne]] bosh ravvinini [[Istanbul]] bosh ravvini lavozimiga tayinlanishini va Ravvinat nizomi hazirlanishini buyurdi&lt;ref name=g2012s157/&gt;. Yakir Geron [[1863-yil]] [[10-avgust]]da boʻlib oʻtgan yigʻilishda „jamoatni birdamlik va hamjihatlikka chaqirish“ kerak boʻlgan tamoyillarni tayyorladi va ushbu prinsiplarga boʻysunmaganlar jazolanishini aytdi&lt;ref name=g2012s157/&gt;. [[1866-yil]]da mutaassib ravvin Isak Akrishning shogirdi Salomon Kamhi oʻzining ''Melehet Shelomo'' nomli kitobida [[qaraimlar]]ga hujum qildi va Kamhini uygʻunlikni buzgani uchun jazolandi&lt;ref name=g2012s158&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=158}}&lt;/ref&gt;.

[[Abdulaziz I|Sulton Abdulaziz]] oldiga [[1869-yil]] [[7-oktabr]]da tashrif buyurgan, [[Napoleon III]] ning rafiqasi Eugenie de Montijo Yakir Geronni huzuriga taklif qildi va Yakirning Yahudiy ispanchasida gapirishi qirolichaga taʼsir koʻrsatdi va shunday dedi: „Men mehmon boʻlgan bu mamlakatda ona tilimni topish va gaplashish qanday baxt“&lt;ref name=g2012s158/&gt;

Yakir Geronga qaratilgan eng muhim tanqid uning Izmirning bosh ravvoni Haim Palachiga boʻlgan munosabatidir&lt;ref name=g2012s158/&gt;. U boshqargan yigʻilishda Palachining gʻoyalariga koʻproq eʼtibor berilishi hasadni keltirib chiqardi va Geron Palachiga qarshi chiqdi. Fursatdan foydalanib, Haim Palachiga qarshi harakat qilish uchun Geron hukumatga murojaat qilib, Palachini jazolashni talab qildi&lt;ref&gt;''Nacional de Vienne'', 1867&lt;/ref&gt;.

[[1870-yil]]da birinchi darajali Mecidiye ordeni bilan taqdirlangan Yakir Geron, Dunyoviy Kengashdagi kelishmovchiliklardan charchagan holda [[1872-yil]]da isteʼfoga chiqdi&lt;ref name=g2012s159&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=159}}&lt;/ref&gt;. [[Quddus]]ga joylashib, bir yeshiva qurgan Geron [[1874-yil]] [[11-fevral]]da vafot etdi&lt;ref name=g2012s159/&gt;.

=== Sultan Abdulhamid II hukmronligi davri (1876-1909) ===
==== Istanbul konferensiyasi ====
Konferentsiyaning baʼzi maqolalari gʻayri musulmonlar huquqlarining kafolati bilan bogʻliq edi va ushbu konferensiyaga taqdim etilgan eng qiziqarli hujjat — [[1877-yil]] [[2-yanvar]]da Jahon yahudiy jamoalari tomonidan taqdim etilgan 28 sahifalik memorandum&lt;ref&gt;{{Harvnb|Akant|1986|}}, 19 Eylül 1986&lt;/ref&gt;. Ushbu memorandumning 6-8 sahifalarining qisqacha mazmuni quyidagicha:&lt;ref name=g2012s160&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=160}}&lt;/ref&gt;
{{quote|[[Yahudiylar]] har doim [[Usmonlilar imperiyasi]] yerlarida yaxshi yashashgan. Turkiyadagi musulmon bo'lmagan jamoatchilikka hamma har doim teng munosabatda boʻlgan. [[1839-yil]] [[13-noyabr]] va [[1856-yil]]da [[Usmonlilar imperiyasi]]da Gulhane Hatt-i Humayunu qonuni oldida irqi va dinidan qat'i nazar hamma teng ekanligi aytilgan edi.|}}
Shunday qilib, musulmon boʻlmagan xalqning huquqlarini himoya qilish masalasi muhokama qilingan konferensiyada eng yaxshi javob [[yahudiylar]]dan keldi&lt;ref name=g2012s160/&gt;.
==== 1908 Kanun-ı Esasîsi ====
Istanbul konferensiyasining birinchi kunida eʼlon qilingan Kanun-ı Esasîsi (Konstitutsiya), ishtirokchi davlatlar tomonidan „chalgʻitish taktikasi“ sifatida koʻrilgan boʻlsa-da&lt;ref&gt;{{Harvnb|Karal|1982|p=392}}&lt;/ref&gt;, uni butun xalq hayajon bilan kutib oldi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=160-161}}&lt;/ref&gt;. [[Konstitutsiya]]ning birinchi moddasida [[Usmonlilar imperiyasi]] „yaxshi qurilgan, koʻp millatli davlat“ boʻlgani taʼkidlangan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Tunaya|1952|p=29}}&lt;/ref&gt;. Kanun-ı Esasîsi „Usmonli imperiyasining har bir fuqarosini, ularning dini va mazhabidan qatʼi nazar, qonun oldida teng deb biladi va din va ibodat erkinligini beradi“&lt;ref&gt;{{Harvnb|Tanör|1996|p=20}}&lt;/ref&gt;.

Usmonli parlamentida xizmat qilgan yahudiy deputatlar roʻyxati quyidagicha:
* Avram Aciman, [[Istanbul]]dagi Kamondo Bank direktorlaridan biri
* [[Bagʻdod]]dan Menahem Salah Daniel
* [[Bosniya]]dan Yaver Disraeli
* Yanyadan Yanya Tijorat Mahkamasi rahbari Davichon Afandi (Matatya) Levi
* Ikkinchi yil ishlamagan Avram Acimanning oʻrnini Istanbullik Kamol Samuel Molho egalladi
* Solonikidan Avram
Shuninge, Heyet-i Ayan aʼzosi sifatida Dr. Jak de Kastro ham boʻlgan.
=== Istanbul Italyan yahudiylar jamoati ===
Italiya yahudiylari jamoati [[1838-yil]]da Castro oilasidan vafot etgan ayolni dafn etish uchun juda katta haq toʻlash toʻgʻrisidagi nizo natijasida tashkil etilgan&lt;ref&gt;Abraham Elmalekʼe ait tarihsiz (muhtemelen 1950 tarihli) notlar&lt;/ref&gt;. Sobiq bosh kotiblardan biri boʻlgan Leone Pipernoning [[1931-yil]] [[may]] oyidagi xotiralarida yozgan soʻzlariga koʻra, jamoat [[1862-yil]]da tashkil etilgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=162}}&lt;/ref&gt;. Galante va Franko Italiya jamoatchiligi [[1864-yil]]da tashkil etilganligini taʼkidlaydilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=170}}&lt;/ref&gt;.

[[1861-yil]]da Babialidagi Italiya Qirolligining vakillari bilan maslahatlashildi va ularga Italiya fuqaroligini saqlab qolish sharti bilan jamoat tan olinishi toʻgʻrisida xabar berildi. Shundan soʻng u jamoatni tashkil etish toʻgʻrisidagi nizomni tayyorladi va „Chet el yahudiylari jamiyati“ nomini ''Communita Israelitico-Italiana di Istanbul (Istanbul Italyan yahudiylar jamoati)'' deya oʻzgartirdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=163-164}}&lt;/ref&gt;. Jamoat yangi tashkil topgach, Karaköydagi Zulfaris koʻchasida koʻchmas mulk sotib oldi va [[sinagoga]] tashkil qildi&lt;ref name=g2012s164&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=164}}&lt;/ref&gt;. Sinagoganing ravvini Bensiyon Levi ismli bir yahudiy edi&lt;ref  name=g2012s164/&gt;.

Ushbu jamoat Shishli shahrida barokko uslubidagi qabristonga ega&lt;ref name=g2012s165&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=165}}&lt;/ref&gt;. Qabriston eshigida Italiya yahudiylar qabristoni yozuvi va ichki eshik ustidagi plastinkada Abdulazizning farmoni bor&lt;ref name=g2012s165/&gt;.
=== Istanbul Sinagogalari va xayriya tashkilotlari ===
==== Sinagogalar ====
[[Tasvir:Istanbul Ashkenazi Sinagogue Interior.JPG|thumb|sağ|200px|Istanbul Ashkenaz Sinagogasining ichki koʻrinishi]]
Unkapani va Ayazma oʻrtasidagi sinagoga [[1985-yil]] [[18-iyul]]da Halichni tozalash va obodonlashtirish dasturi tufayli buzib tashlandi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2008|p=26-27}}&lt;/ref&gt;.

Ortaköy Etz Ahayim [[sinagoga]]si [[1825-yil]] [[12-noyabr]]dagi farmon bilan taʼmirlandi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941a|p=9-13}}&lt;/ref&gt;.

[[1890-yil]]da Zulfaris sinagogasi Kamondo banki tomonidan foizsiz taqdim etilgan 2900 lira bilan taʼmirlandi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2008|p=195-196}}&lt;/ref&gt;.

XIX asrning ikkinchi yarmida qurilgan baʼzi ibodatxonalar:
* Kamondo oilasi tomonidan qurdirilgan Büyükdere ve Yeniköy sinagogalari&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2008|p=125}}&lt;/ref&gt;.
* [[1900-yil]]da Avstriyalik ashkenazlar uchun qurilgan Istanbul Ashkenaz Sinagoggasi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2008|p=159}}&lt;/ref&gt;.
* [[1895-yil]]da qurdirilgan Italyan Sinagogasi.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2008|p=149}}&lt;/ref&gt;
* [[1899-yil]]da insho etilgan Hemdat Israel Sinagogasi.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2008|p=91}}&lt;/ref&gt;

Bundan tashqari, Hasköy yahudiylar qabristoni yetarli boʻlmaganligi sababli [[1837-yil]] [[24-mart]]dagi farmon bilan 200 akr maydon qoʻshildi..&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1931|p=71-73}}&lt;/ref&gt;
==== Balat Or Ahayim yahudiy shifoxonasi ====
[[Tasvir:Balat Or-Ahayim Hospital.jpg|200px|sağ|thumb|Balat Or-Ahayim yahudiy shifoxonasi]]
[[Yahudiylar]] va [[qaraimlar]]ga [[1838-yil]] [[5-sentabr]]dagi farmon bilan kasalxona qurishga ruxsat berilgan boʻlsa-da, moliyaviy qiyinchiliklar tufayli uzoq vaqt davomida ushbu ruxsatdan foydalana olmadilar&lt;ref name=g2012s167&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=167}}&lt;/ref&gt;. Dr. Rafael Delmedico rahbarligida Balatda yahudiy kasalxonasi gʻoyasi rivojlandi&lt;ref name=g2012s167/&gt; va [[1896-yil]] [[16-fevral]]da [[Abdulhamid II]] ning farmoni bilan qurilishga ruxsat berildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1931|p=58-61}}&lt;/ref&gt;.
==== Xayriya tashkilotlari&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=206-207}}, Ek-C&lt;/ref&gt; ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! rowspan=1 width=&quot;15%&quot; |Tashkilotning nomi
! rowspan=1 width=&quot;8%&quot; |Hududi
! rowspan=1 width=&quot;8%&quot; |Yili
! rowspan=1 width=&quot;50%&quot; |Maqsadi
|-
|Malbishe Anumim
|Hasköy
|
|Faqir muhtojlarni kiyintirish
|-
|Hasköy bolalar yotoqxonasi
|Hasköy
|1883-yil
|Kambagʻal va qarovsiz bolalarni protestantlik missionerlari taʼsiridan uy bilan taʼminlash orqali himoya qilish
|-
|Torat Hessed
|Hasköy
|
|Talmud Tavrot maktabiga yordam
|-
|Hasköy Ayyollar Qoʻmitasi
|Hasköy
|1890-yil
|Kambagʻal talabalarga oziq-ovqat yordami
|-
|Ha-Tikva
|Balat
|1878-yil
|Umumiy xayriya
|-
|Ha-Hemla
|Balat
|1891-yil
|Xayriya, kambagʻal uysizlarning qarorgoh, kichik savdogarlarga moddiy yordam
|-
|Hahnasat Orahim
|Hasköy
|
|Kambagʻal yoʻlovchilarga yordam
|-
|Ahavat Hessed
|Ortaköy
|
|Kambagʻallarga kiyim yordami
|-
|Seror ha-Hayim
|Hasköy
|1888-yil
|Talmud Tavrot yetimlari uchun kiyim-kechak yordami
|-
|Mekor ha-Hayim
|Piri Pasha
|1891-yil
|Kambagʻal bolalarni kiyintirish, nogironlarga yordam berish, diniy va axloqiy darslar
|-
|Galata Kadınlar Komitesi
|Galata
|
|Muhtoj, kasal va homilador ayollarga yordam berish
|-
|Hessed ve Emet
|Piri Pasha
|1892-yil
|Bemorlarni kuzatib borish
|-
|Hessed ve Emet
|Balat
|1892-yil
|Umumiy xayriya
|-
|Ozer Dalim
|Hasköy
|
|Faqirlarga yordam
|-
|Şevet Ahim
|Kuzguncuk
|
|Kambagʻal bemorlarni davolash
|-
|Rofe Holim
|Ortaköy
|1893-yil
|Kambagʻal bemorlarga tibbiy yordam
|-
|Israelitischer Bruder Verein
|Galata
|1894-yil
|Umumiy xayriya
|-
|Bikur Holim
|Galata
|
|Kambagʻal bemorlarni davolash, dori-darmon va oziq-ovqat yordami
|-
|Karidad i Religion
|Hasköy
|1894-yil
|Faqir Talmud Tavrot oʻquvchilariga yordam
|-
|Şevet Ahim
|Yeni Mahalle
|1894-yil
|Kambagʻal bemorlarni davolash
|-
|Hevra Kedoşa
|
|
|Oʻlganlarni soʻnggi marosim va dafn marosimlari
|-
|Ahavat Hessed
|Galata
|1895-yil
|Kambagʻal bolalarni kiyintirish
|-
|Buena Veluntad
|Hasköy
|1896-yil
|Alyans maktablari kambagʻal erkak oʻquvchilarga yordam berish
|-
|Perseverensya
|Hasköy
|1896-yil
|Alyans maktablari kambagʻal qiz oʻquvchilarga yordam berish
|-
|Esperanza
|Dağhamamı
|1897-yil
|Umumiy xayriya
|-
|Ashkenaz Gimnastika asotsatsiyasi
|Galata
|
|Sport
|-
|Ozer Dalim
|Kuzguncuk
|
|Faqirlerga yordam
|-
|Homiladorlik uchun yordam uyushmasi
|Hasköy
|
|Homilador ayollarga yordam
|-
|}
==== Alliance Israélite Universelle (AIU) — Muassasa maktablari ====
[[Tasvir:Adolphe Crémieux by Lecomte du Nouy.jpg|thumb|sağ|150px|AIUning asoschisi Adolphe Cremieux]]
[[1840-yil]]da [[Damashq]]da sodir boʻlgan voqea natijasida fransuz va nemis yahudiylari birlashib, „yahudiylarni — diniy eʼtiqodlari sababli kamsitilgan joylarda ularni himoya qilish uchun“ tashkilot tuzdilar&lt;ref name=g2012s168&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=168}}&lt;/ref&gt;. [[1860-yil]] [[may]] oyida fransuz yozuvchilari va adabiyot namoyandalari ''Alliance Israélite Universelle''(AIU) tuzish uchun birlashdilar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Rodrigue|1990|}}&lt;/ref&gt;.

[[1861-yil]]da 850 boʻlgan aʼzolarning soni [[1866-yil]]da 4610 ga yetdi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Dumont|1979|p=101-135}}&lt;/ref&gt;. Muassasa „yahudiylar zulmat, jaholat va qashshoqlikdan dunyoda qayerida boʻlishidan qatʼi nazar, faqat til, yaxshi fan va texnik bilimlarga asoslangan zamonaviy taʼlim tizimini amalga oshirish orqali xalos boʻlishlari mumkin“ degan tamoyil asosida ish yuritgan&lt;ref name=g2012s168/&gt;. AIU dastlab [[Bagʻdod]] va [[Damashq]]da tashkil topgan, keyinchalik Volos, [[Edirne]], [[Saloniki]], [[Izmir]], [[Istanbul]], Kavala, Safed, [[Skopye]], [[Quddus]], Bitola va [[Basra]] kabi turli shaharlarga tarqaldi&lt;ref name=g2012s169&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=169}}&lt;/ref&gt;. Ushbu maktablarning moliyaviy ehtiyojlarining bir qismi AIU mablagʻlari, baʼzilari esa mahalliy maʼmuriyatlar tomonidan taʼminlandi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Rodrigue|1990|p=100-120}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Rodrigue|1997|}}&lt;/ref&gt;.

Taʼlim va madaniyat sohasidagi muvaffaqiyatli ishi inkor etilmasa ham, AIU ikkita masala boʻyicha tanqid qilindi:&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=189}}&lt;/ref&gt;
# AIUning asosiy tili [[fransuz tili]] boʻlgani sababli, Usmonli yahudiylar vaqt oʻtishi bilan [[turk tili]]ni oʻrganishni eʼtiborsiz qoldira boshladilar, hatto asrlar davomida himoya qilib kelgan ladino tili ham buzila boshlandi.
# Taklif qilingan moliyaviy yordam xayriya ruhini xira qila boshladi. Masalan, yordamga muhtoj boʻlganlarga „Muassasalarga boringlar“ deya boshlashgan.
Muassasa maktablari [[yahudiylar]] uchun qurilgan boʻlsa ham, Celal Bayar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Saban|1983|p=85}}&lt;/ref&gt; ve Rıza Tevfik Bölükbaşı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Cündioğlu|2004|}}, 30 Ekim 2004&lt;/ref&gt; kabi yahudiy boʻlmaganlarga ham eshiklarini ochdi.

[[1924-yil]] [[iyun]] oyida Taʼlim vazirligi yahudiy jamoasidan oʻz ona tilida yoki turk tilida oʻqishni xohlaysizmi, deb soʻraganida, jamiyat turk tilida deb javob berdi, [[Fransiya]]dagi shtab-kvartirasi bilan aloqalar uzildi va maktablar Taʼlim vazirligiga biriktirildi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Rodrigue|1990|p=163-166}}&lt;/ref&gt;.
=== Hayot ===
==== Harbiy xizmat ====
[[Abdulhamid II]] [[1893-yil]]da bosh ravvin Moshe Levini huzuriga chaqirdi va yahudiylarning qoʻshinga qoʻshilishini istashini bildirdi. Buni sharaf sifatida qabul qilgan Mose Levi bu ishni Diniy Kengashga olib keldi va Boshqarma mamnuniyat bilan maʼqulladi&lt;ref name=g2012s170&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=170}}&lt;/ref&gt;.
==== Birinchi konsulliklar ====
[[Usmonlilar imperiyasi]] birinchi konsulligini [[1806-yil]]da [[London]]da ochgan&lt;ref name=g2012s170/&gt;. Birinchi Usmoniy konsuli, yunon kapitani Todori Kritan Todori [[1807-yil]] [[fevral]] oyida ishdan ketganida, oʻsha yilning [[mart]] oyida Isak Natali ismli Usmonli yahudiy tayinlangan&lt;ref name=g2012s170/&gt;.

[[Abdulmajid I|Abdulmajid]]ni ogʻir kasallikdan qutqargan Dr. Zigmund Spitzer [[1857-yil]]da [[Vena]] elchixonasi kanslerlik idorasiga, soʻngra [[Neapol]] siyosiy missiyasi boshligʻiga tayinlandi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=150}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1941|p=30}}&lt;/ref&gt;.

XIX asrning oxirida baʼzi Usmonli yahudiylar, Nesim Gürcü, Israel Cohen, Vitali Rossano, Moiz Hanalellar bir qancha konsullik lavozimlarida ishlaganlar&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1947|p=122}}&lt;/ref&gt;.

==== Turk yahudiy matbuoti ====
Turkiy yahudiy gazetalari, nashr etilgan tillaridagi farqlarga qaramay, Usmonlilar davrida ham, respublika davrlarida ham har doim milliy manfaatlarni qoʻllab-quvvatladilar&lt;ref name=g2012s172/&gt;. Bundan tashqari, ushbu gazetalar [[1892-yil]]da Sefarad xalqining [[Usmonlilar imperiyasi]]ga qabul qilinganligining 400 yilligi munosabati bilan boshlagan nashr kampaniyasi ushbu hodisani chet eldagi [[yahudiylar]]ga yetkazishga muvaffaq boʻlishdi&lt;ref name=g2012s172/&gt;.

[[Turkiya]] mustaqillik urushi davrida turkiy yahudiy matbuoti milliy tezislarni chet elga koʻchirishda oʻziga xos hissa qoʻshdi&lt;ref name=g2012s172/&gt;.
==== Tabiiy ofatlar ====
Har bir asrda boʻlgani kabi, XIX asrda ham imperiyada zilzilalar, yongʻinlar va epidemiyalar kabi tabiiy ofatlar yuz berdi.; Zilzila
* [[1894-yil]] [[28-iyun]]dagi [[Istanbul]] zilzilasida yahudiylar orasida ham joni va mol-mulki yoʻqotganlar mavjud edi&lt;ref name=g2012s172/&gt;.; Yongʻin
* [[1804-yil]]dagi Hasköy yongʻinida 11 ta [[sinagoga]] yonib ketdi&lt;ref name=g2012s173&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=173}}&lt;/ref&gt;.
* [[1833-yil]]dagi Hasköy yongʻini 5000 yahudiyning 1000 uyini qamrab oldi&lt;ref name=g2012s173/&gt;.
* [[1841-yil]]dagi [[Izmir]] yongʻini yahudiylar mahallasining katta qismini vayron qildi&lt;ref name=g2012s173/&gt;.
* [[1865-yil]]da Ortaköy va Balat yongʻinlarida 1500 yahudiy uysiz qoldi&lt;ref name=g2012s172/&gt;.
* [[1872-yil]]dagi Kuzguncuk yongʻini 7 soat ichida 196 ta yahudiy uyi, ikkita yahudiy maktab va yahudiylarning ikkita sinagogasini vayron qilgan&lt;ref name=g2012s172/&gt;.
* [[1874-yil]]dagi Balat Hevra koʻchasidagi yongʻinda Hevra ibodatxonasi, yeshiva, maktab, 70 ta uy va 35 ta doʻkon yonib ketgan&lt;ref name=g2012s172/&gt;.
* [[1890-yil]] Soloniki yongʻinida yahudiylarning 2000 ta uyi yongan&lt;ref name=g2012s173/&gt;.
Yahudiylar katta zarar koʻrgan boshqa muhim yongʻinlar [[1859-yil]]dagi Manisa bozori, [[1872-yil]] va [[1876-yil]]lardagi Nazilli, [[1884-yil]]dagi Tir va [[1897-yil]]dagi yahudiylar tumanini butunlay yoʻq qilgan Manisadagi yongʻinlardir&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=233}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1942|p=139}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1948|}}&lt;/ref&gt;.; Epidemiya
[[Vabo]], [[oʻlat]] va [[chechak]] kabi epidemiyalar asosan yahudiylarning uchdan ikki qismi yashagan Hasköyga taʼsir koʻrsatdi&lt;ref name=g2012s173/&gt;. [[1894-yil]]da [[Bursa]]da boshlangan vabo epidemiyasini Isak Fernandes va ismi nomaʼlum boʻlgan Kuzguncuk shahridan boʻlgan yahudiy shifokorlari nazorati ostiga olindi&lt;ref name=g2012s173/&gt;.
=== Bosh ravvin Moshe Levi ===
Bosh ravvin Yakir Geron isteʼfoga chiqqach, Buyuk vazir Mahmud Nedim Posho dunyoviy kengashga zudlik bilan rahbar tayinlanishini soʻradi. Mahmud Nedim Poshoning [[1872-yil]] [[9-may]]dagi memorandumiga asoslanib, [[1872-yil]] [[19-may]]da dunyoviy kengash yangi bosh ravvinni saylash uchun yigʻildi, ammo yigʻilish 6 aʼzoning isteʼfoga chiqishi bilan yarim kunga qoldirildi&lt;ref name=g2012s173/&gt;. 12 kishilik vaqtinchalik kengashning ikkinchi yigʻilishi Ahrida sinagogasida boʻlib oʻtdi va Moshe Levi koʻpchilik ovoz bilan bosh ravvin etib saylandi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=182-186}}&lt;/ref&gt;. Moshe Levi ham [[Istanbul]], ham „Togarma“ (Turkiya) bosh ravvini boʻldi.

Mose Levi, Kuzguncuk va Piri Posho boshlangʻich maktablarini ochdi va AIU Istanbul qoʻmitasi ishiga tezlik va tartib olib keldi&lt;ref name=g2012s174&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=174}}&lt;/ref&gt;. Muhtojlarni kiyim-kechak ehtiyojlarini qondirishni maqsad qilgan ''Malbishe Anumim'' xayriya tashkilotini tashkil etdi&lt;ref name=g2012s174/&gt;. Biroq, Ariha yigʻilishidagi muvaffaqiyatsizlik tufayli jamoat xarajatlarining ortiqcha sarflanishi va ish haqi va yordam toʻlovlarining uzilishi Istanbul yahudiylari va ziyolilarida bezovtalikni keltirib chiqardi&lt;ref name=g2012s174/&gt;.

Moshe Levi [[1908-yil]] [[iyul]]da Ikkinchi [[konstitutsiyaviy monarxiya]] eʼlon qilinganidan keyin isteʼfoga chiqishga majbur boʻldi&lt;ref&gt;[[Şalom (gazete)|''Şalom'']], 18 Mayıs 2005&lt;/ref&gt;.
=== XIX asrning oxirida Izmir ===
XIX asrning ikkinchi yarmida Usmonli yerlaridagi yahudiylar uchun diqqatga sazovor voqealardan biri bu Izmir yahudiy jamoasidagi bahs boʻlib, uning qahramoni Izmirning bosh ravvini Haim Palachi boʻlib, u [[Istanbul]], [[Parij]] va hattoki [[Vena]]dagi yahudiy matbuotida paydo boʻlgan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Franco|1897|p=197}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1986|p=14}}, C.3&lt;/ref&gt;.

[[1788-yil]]da [[Izmir]]da tugʻilgan, [[1852-yil]]da Izmirning bosh ravviniga aylangan Haim Palachi, jamoatni hech kimning fikrisiz boshqarishi va uning yaqin atrofidagi odamlarning noqulay qarorlari koʻpchilikni bezovta qildi&lt;ref name=g2012s179&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=179}}&lt;/ref&gt;. [[1865-yil]] [[noyabr]]da saylangan yangi kengash maʼmuriy xodimlarni almashtirdi va ularning hissalarini adolatli asoslarda belgilab qoʻydi. Vijdonan boshlangan kengash uzoq davom etmadi va bir necha oydan soʻng sobiq ravvinlar yana oʻz joylarini egallashga muvaffaq boʻlishdi&lt;ref name=g2012s179/&gt;. Palachi qonunbuzarliklarning oldini ololmay, gabella soliqini bekor qilish uchun yechim topdi va daromadi qisqartirilgan gabellerolar Palachiga qarshi uyusha boshladi&lt;ref name=g2012s179/&gt;. Bab-i Alining iltimosiga binoan [[Izmir]]dagi vaziyatni oʻrgangan [[Istanbul]] bosh ravvin Yakir Geron Palachini ishdan boʻshatishga buyruq berdi, ammo Izmir hokimi buyruqqa amal qilmadi va Palachining vazifasini vaqtincha toʻxtatib qoʻydi&lt;ref name=g2012s179/&gt;. [[Istanbul]] va [[Izmir]]dagi tarafdorlarining namoyishlaridan soʻng Palachi oʻz lavozimiga umrbod qolish uchun qaytib keldi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=179-180}}&lt;/ref&gt;.

[[1868-yil]] [[9-fevral]]da Haim Palachining vafotidan soʻng, Manisa bosh ravvin Yosef Hakim [[1868-yil]] [[iyun]] oyida [[Izmir]]ning bosh ravvini etib tayinlandi&lt;ref name=g2012s180&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=180}}&lt;/ref&gt;. Yosef Hakimning yahudiy maktablarida ibroniy tilidan boshqa chet tilini oʻqitmaslik kabi konservativ munosabatlari ommani omma bilan toʻqnashishiga olib keldi va va 15,000 izmirlik yahudiylar Sultonga yuborilgan ariza bilan oʻz vazifalaridan ozod qilindi&lt;ref name=g2012s180/&gt;. Yosef Hakimdan keyin Avram Palachi [[1870-yil]] [[7-oktabr]]da [[Izmir]]ning bosh ravvini etib tayinlandi&lt;ref name=g2012s180/&gt;.

Ikkinchi darajali Mecidiye va Uchinchi darajali Usmoniya ordeni egalari boʻlgan Haim Palachi va Avram Palachining oʻnlab asarlari bor&lt;ref&gt;{{Harvnb|Galante|1986|p=18-22}}&lt;/ref&gt;.
== XIX asrning tugashi ==
Fransuz sayyohi Albert Renuard [[1881-yil]]da [[Istanbul]]ga tashrif buyurganida olgan taassurotlarida „ular hech kimga qaram emasligi sababli, dalillarni qanday boʻlsa shunday ifoda eta oladi“ deb taʼkidlab, yahudiylarning holatini quyidagicha sarhisob qiladi:&lt;ref&gt;{{Harvnb|Renouard|1881|p=246-249}}&lt;/ref&gt;
{{quote|''[[Yevropa]]da 50,000, Falastinda 40,000 shu jumladan [[Turkiya]]ning Osiyo qismida 100,000, 150,000 dan ortiq yahudiy Usmonlilar imperiyasida Muso paygʻambar diniga  eʼtiqod qilib yashaydi... Musulmon jamoatlari bilan bir xil huquqlardan foydalangan yahudiylarni Bab-i Ali vakili boʻlgan bosh ravvin boshqaradi... Ular soʻnggi yigirma yil ichida konservatorlar va dunyoviy qarashlar oʻrtasidagi kurashdan eng koʻp aziyat chekishdi, bosh ravvin lavozimi hali ham boʻsh boʻlib, uning oʻrnini oddiy ravvin egallaydi... Turklar, ruminlar, ruslar va yunonlardan farqli oʻlaroq baxtli hayot kechiradigan yahudiylar Sulton taxti soyasida bemalol va tashvishsiz yashaydilar... Ruslarning va yunonlarning zulmidan qochgan [[yahudiylar]]ga ochgan quchogʻi [[Turkiya]]ga obroʻ-e'tibor olib keladi... Musulmon Turkiya xristian mamlakatlariga nisbatan bagʻrikengroq va iltifotliroqdir... Usmonli hukumati nafaqat oʻz fuqarolarining din va vijdon erkinligini tan oldi, balki ichki jamoalar tuzgan boshqa mamlakatlarning barcha yahudiylari uchun ham oʻz eshiklarini ochiq tutdi...''|}}
''Bulletin de lʼAlliance'' nashrida ham, [[1890-yil]]larda Usmonli imperiyasida yashagan yahudiylar toʻgʻrisida ham chop etilgan maʼruzalar tafsilotlaridan ham koʻrinib turibdiki, XIX asrning oxirida ham „Usmonli imperiyasi yahudiylar uchun xavfsiz boshpana boʻlib kelayotgan edi“&lt;ref name=g2012s182&gt;{{Harvnb|Güleryüz|2012|p=182}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}
== Bibliografiya ==
* {{Citation
 | author = Aboab
 | name = Immanuel
 | author-link =
 | publication-date = 
 | date = 17.yy
 | year = 17.yy
 | title = Nomologia o Discursos Legales
 | publication = [[Portekiz]]
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Akant
 | name = İlhan
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 19 Eylül 1986
 | year = 1986
 | title = Yahudi Cemiyetlerinin 1877'de verdikleri muhtıra
 | publication =  Osmanlı Arşivi S.11 Karton 108 D.27, ''Güneş''
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Bardakçı
 | name = İlhan 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date =  7 Mayıs 1983
 | year = 1983
 | title = Biz hiç ırkçı olmamışız
 | publication =  [[Tercüman (gazete)|Tercüman]]
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Carmoly
 | name = Eliakim 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1844
 | title = Histoire des Medecins Juifs, Anciens et Modernes
 | publication =  [[Brüksel|Bruxelles]]
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Charriere
 | name = Ernest 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1848
 | title = Negociations de la France dans le Levant
 | publication =  Imprimerie Nationale, [[Paris]]
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Cündioğlu
 | name = Dücane 
 | author-link = Dücane Cündioğlu
 | publication-date =  
 | date = 30 Ekim 2004
 | year = 2004
 | title = Üsküdarʼda bir Yahudi Mahallesi
 | publication =  [[Yeni Şafak]]
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Çelebi
 | name = Evliya 
 | author-link = Evliya Çelebi
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1976
 | title = [[Evliya Çelebi Seyahatnamesi]]
 | publication =  Mehmed Zillioğlu, Snameeleştiren: Tevfik Temelkuran, Necati Aktaş, Üçdal Neşriyat, Cilt 1
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Dedeoğlu
 | name = Taner 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 6 Temmuz 1986
 | year = 1986
 | title = İdrar zorluğuna hicaz makamı
 | publication =  Milliyet Panorama
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Dernschwam
 | name = Hans 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1992
 | title = Lagebuch einer Reise nach Konstantinopl und Kleines Asien
 | publication = Türkçe çev. Yaşar Önen, İstanbul ve Annameoluʼya Seyahat Günlüğü, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, [[Mersin]]
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Dumont
 | name = Paul 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1979
 | title = Une source pour lietude des Communautes Juives de Turquie: les Archives de l'Alliance Israelite Universelle
 | publication =  ''Journal Asiatique'', Tome 267, Paris
 | work = 
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Epstein
 | name = Mark Alan 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1980
 | title = The Ottoman Jewish Communities and their role in the Fifteenth and Sixteenth Centuries
 | publication = Klaus Schwarz Verlag, Freiburg
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Febvre
 | name = Michel 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1890
 | title = Le Theatre de la Turquie
 | publication = ''REJ'', T.20, Paris
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Franco
 | name = M.
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1897
 | title = Essai sur lʼHistoire des Israelites de lʼEmpire Ottoman, Depuis les origines jusque a nos jours
 | publication =  Librairie A. Dublacher, Paris
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Galante
 | name = Abraham 
 | author-link = Abraham Galante
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1931
 | title = ''Documents Officiels Turcs Concernant les Juifs de Turquie Recueil de 114 lois, reglements, firmans, berats, ordres et decisions de tribunaux''
 | publication =  Trnameuction française, Ets. Haim, Rozio &amp; Co., [[İstanbul|Istanbul]]
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Galante
 | name = Abraham 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1932
 | title = Turcs et Juifs. Etude Historique, Politique
 | publication =  Ets Haim, Rozio &amp; Co., İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Galante
 | name = Abraham 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1941
 | title = Histoire des Juifs dʼIstanbul, despuis la prise de cette ville en 1453 par Fatih Mehmed II, jusqu a nos jours
 | publication = 1er Volume, Imprimerie Hüsnütabiat, İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Galante
 | name =Abraham  
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1941a
 | title = Appendice a lʼOuvrage Documents Officiels Turcs concernant les Juifs de Turquie
 | publication =  İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Galante
 | name = Abraham 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1942
 | title = Histoire des Juifs dʼIstanbul, despuis la prise de cette ville en 1453 par Fatih Mehmed II, jusqu a nos jours
 | publication = 2eme Volume, Imprimerie Hüsnütabiat, İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Galante
 | name = Abraham 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1947
 | title = Türkler ve Yahudiler
 | publication = İlaveli İkinci Baskı, Tan Matbaası, İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Galante
 | name = Abraham 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 15 Haziran 1948
 | year = 1948
 | title = En 1804 un incendie detruisit onze synagogues a Haskeuy
 | publication = ''LBT'' 
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Galante
 | name = Abraham 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1986
 | title = ''Histoire des Juifs de Turquie''
 | publication = 9 cilt, İsis publicationlık, İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Golub &amp; Green
 | name = Jacob S. &amp; Alan S.
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1944
 | title = A Short History of the Jews
 | publication = Vol.2, Commission on Jewish Education of the Union of American Hebrew Congregation, [[Cincinnati]], [[Amerika Birleşik Devletleri|USA]]
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Gövsa
 | name = İbrahim Alaettin
 | author-link = İbrahim Alaettin Gövsa
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = SS
 | title = [[Sabatay Sevi]]
 | publication = Semih Lütfi Kitabevi, İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Graetz
 | name = Heinrich
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1894
 | title = History of the Jews
 | publication = [[Philnameelphia]], 1949 baskısı
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Gross
 | name = Henri 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1909
 | title = La Famille Juive Hamon
 | publication =  ''REJ''., T.56, Paris
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Güleryüz
 | name = Naim A.
 | author-link = Naim Güleryüz
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1992
 | title = İstanbul Sinagogları
 | publication = Ajans Class Reklamcılık publicationlık, İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Güleryüz
 | name = Naim A.
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = Nisan 2003
 | year = 2003
 | title = Doğuʼnun [[Rothschild ailesi|Rotschildʼi]]: [[Kamondo ailesi|Kamondo Ailesi]]
 | publication = ''date ve Toplum'', İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Güleryüz 
 | name = Naim A.
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 2008
 | title = Türkiye Sinagogları, C.I İstanbul Sinagogları
 | publication =  [[İzzet Keribar]] (fotoğraf), [[Gözlem Kitap|Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş.]], İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Güleryüz
 | name = Naim A.
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = Ocak 2012
 | year = 2012
 | title = Bizansʼtan 20. Yüzyeara - Türk Yahudileri
 | publication = Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş., İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = ISBN [[Maxsus:Booksources/978-9944-994-54-5|978-9944-994-54-5]]
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Hacker
 | name = Joseph 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1972
 | title = Istanbul Jewry: 1750-1870, A Tale of Two Cities
 | publication = The Jewish Museum, [[New York]]
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Haim
 | name = Abraham 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = EJF
 | title = Fonseca
 | publication = ''EJ'', Vol.6
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Haim &amp; Geller
 | name = Abraham &amp; Yaacov
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = EJI
 | title = İstanbul
 | publication = ''EJ'', Vol.9
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Haim &amp; Geller
 | name = Abraham &amp; Yaacov
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = BOS
 | title = İstanbul - The Boat Ownersʼ Society
 | publication = ''EJ'', Vol.9
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Heyd
 | name = Uriel 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1963
 | title = [[Moses Hamon]] Chief Jewish Physician to [[I. Süleyman|Sultan Suleiman the Magnificent]]
 | publication = ''Oriens'' VI
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Kam
 | name = Ruşen Ferit
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = ZI
 | title = Türk azınlık musikicileri: Zaharya ve İzak
 | publication =  ''Rnameyo Mecmuası'', C.6, S.66
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Karahan
 | name = Abdülknameir 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 19 Temmuz 1981
 | year = 1981
 | title = İslam Türk Büyükleri - Sokullu
 | publication = [[Hürriyet (gazete)|Hürriyet]]
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Karal
 | name = Enver Ziya
 | author-link = Enver Ziya Karal
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1982
 | title = Non Muslim Representatives in the First Contitutional Assembly, Christian and Jews in the Ottoman Empire
 | publication =  edited by B. Braude and B. Lewis, New York
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Kayalı
 | name = Hasan
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1994
 | title = Jewish Representation in the Ottoman Parliaments
 | publication =  yay. Avigdor Levi, ''The Jews of the Ottoman Empire'', Princeton
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Kazgan
 | name = Haydar
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = Mart 1985
 | year = 1985
 | title = Osmanlı ve Türk Ekonomisinde Şirketleşme Olayı
 | publication = ''Ekonomide Diyalog'', S.22
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Koçu
 | name = Reşat Ekrem
 | author-link = Reşat Ekrem Koçu
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1954
 | title = Türk Zaferleri
 | publication = Milliyet date eki, İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Kupfer
 | name = Ephraim
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = EJ
 | title = Tam ibn Yahya
 | publication = ''EJ''
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Lamartine
 | name = Alphonse de
 | author-link = Alphonse de Lamartine
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1991
 | title = Osmanlı tarihi
 | publication = çev. Serhat Bayram, yay. H. Niyazi Ahmet Banoğlu, Hasan Tuncay ve Yalçın Toker, [[:tr:Sabah (gazete)|Sabah]], İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Lazar
 | name = Moshe 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = EJ
 | title = [[Lnameino]]
 | publication = ''EJ'', Vol.10
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Lehman
 | name = Manfred R.
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = May 1992
 | year = 1992
 | title = Swedish and Dutch sources regarding Moshed ben Yehuda Bebri, an Ottoman Ambassnameor to Sweden
 | publication =  
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Lewis
 | name = Bernard
 | author-link =Bernard Lewis
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1984
 | title = [[İslâm Yahudileri|The Jews of Islam]]
 | publication = Princeton University Press, [[New Jersey]]
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Marcus
 | name = Simon
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = EJ
 | title = Hamon
 | publication = ''EJ'' 
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Molho
 | name = Michael 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1938
 | title = Histoire des Israelites de Castoria
 | publication = with Abraham Mevorah, , [[Selanik]]
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Nicolay
 | name = Nicholas de
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1576
 | title = Les navigations, peregrinations et voyages faicts en la Turquie
 | publication = [[Anvers]]
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Öztuna
 | name = yearmaz
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 20 Nisan 1992
 | year = 1992
 | title = Musikimizde Museviler
 | publication = [[500. year Vakfı]] 20 Nisan 1992 günü [[Atatürk Kültür Merkezi]]'nde icra edilen Prof. Dr. Nevzat Altığ yönetiminde İstanbul Devlet Klasik Müziği Korosu konseri broşürü
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Papo
 | name = Rabbi Dr. M.
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1967
 | title = The Sephardic Community of Vienna, The Jews of Austria: essay on their life, history on a destruction
 | publication = edited by Josef Fraenkel, Vallentine, Mitchell, [[Londra|London]]
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Rabinowitz
 | name = Louis Isaac
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = EJ
 | title = [[:tr:Yosef Karo|Caro Joseph]]
 | publication = ''EJ''
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Refik
 | name = Ahmet
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1988
 | title = Hicri On Birinci Asırda İstanbul Hayatı (1000-1100)
 | publication = Enderun Kitabevi, İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Reinach
 | name = Salomon
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1885
 | title = Saint Polycarps et les Juifs dʼİzmir
 | publication = ''REJ'', T.11, Paris
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Renouard
 | name = Albert 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1881
 | title = Chez les Turcs en 1881
 | publication = Editeur: Alphonse Lemerre, Paris
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Roditi
 | name = Edouard
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 
 | title = Camondoʻs Way
 | publication = Grand Street Mecmuası 
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Rodrigue
 | name = Aron
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1990
 | title = French Jews Turkish Jews
 | publication = Indiana University Press
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Rodrigue
 | name = Aron
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1997
 | title = Türkiye Yahudilerinin Batılılaşması
 | publication = çev. İbrahim yeardız, Ayraç Yayınevi, [[Ankara]]
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Rosanes
 | name = Salamon Abraham
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1930-1945
 | title = Korat ha-Yehidim be-Turkiyah ve-Arzot ha-Knameem
 | publication = [[İbranice]] 6 ciltlik [[Türkiye]] ve [[Mizrahi|Doğu Musevileri]] tarihi
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Roth
 | name = Cecil 
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1980
 | title = Histoire du peuple Juif
 | publication = Editions Stock, Paris
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Saban
 | name = Giacomo
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = Ocak-Nisan 1983
 | year = 1983
 | title = Ebrei di Turchia, Rassegna Mensile di Israel
 | publication = [[Italiya]]
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Schick
 | name = Irvin Cemil
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = Mayıs 1986
 | year = 1986
 | title = Osmanlılar Azınlıklar ve Yahudiler
 | publication = ''Tarih ve Toplum Dergisi'', S.29 
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Scholem
 | name = Gershom
 | author-link = Gershom Scholem
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = EJ
 | title = [[:tr:Sabetay Sevi|Shabbetai Zevi]]
 | publication = ''EJ''
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Sel
 | name = Kemal Salih
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1973
 | title = Türk Masonluk tarihine ait 3 etüt
 | publication = İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Sertoğlu
 | name = Mithat
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1969
 | title = Osmanlı İmparatorluğunda azınlık meselesi
 | publication = ''Belgelerle Türk Tarihi Dergisi'', S.25, İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Sevilla-Sharon
 | name = Moshe
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1982
 | title = Türkiye Yahudileri-Tarihsel Bakış
 | publication = Kudüs
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Shmuelewitz
 | name = Aryeh
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1984
 | title = The Jews of the Ottoman Empire in the late 15th and 16th Centuries
 | publication = Leiden
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Şehsuvaroğlu
 | name = Haluk
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1953
 | title = Asırlar Boyunca İstanbul, Sarayları-Camileri-Abideleri-Çeşmeleri
 | publication = Cumhuriyet Tarih İlavesi, İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Şeni
 | name = Nora
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1997
 | title = Les Camondo ou lʼEclipse dʼune Fortune
 | publication =  avec Sophie Le Tarnec, Actes Sud, Paris
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Şeni
 | name = Nora
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 2010
 | title = Camondolar, Bir Hanedanın Çöküşü
 | publication = avec Sophie Le Tarnec, çev. Yaman Aksu, Kitap Yayınevi, İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Tanör
 | name = Bülent
 | author-link = Bülent Tanör
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1996
 | title = Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri (1789-1980)
 | publication = Yapı Kredi Kültür ve Sanat Yayınları, Üçüncü Baskı Afa Yayıncilık, İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Terzioğlu
 | name = Prof. Dr. Arslan
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 106
 | title = Musa Bin Hammun ve onun Diş Tababetine dair Türkçe bir kitabı
 | publication = ''Tarih ve Toplum Dergsisi'', issue 106
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Tugay 
 | name = Emine Çiğdem &amp; Mehmet Selim
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 2007
 | title = Kamondo Han
 | publication = Beyoğlu A.Ş., İstanbul 
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Tuğlacı
 | name = Pars
 | author-link =
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1985
 | title = Osmanlı Şehirleri
 | publication = [[Milliyet (gazete)|Milliyet]], İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}
* {{Citation
 | author = Tunaya
 | name = Tarık Zafer
 | author-link = Tarık Zafer Tunaya
 | publication-date =  
 | date = 
 | year = 1952
 | title = Türkiyeʼde Siyasi Partiler, C.1, İkinci Meşrutiyet Dönemi
 | publication = Doğan Kardeş Yayınları, İstanbul
 | work =
 | issue =
 | url =
 | id = 
 | access-date =}}

{{bu tanlangan maqola}}

[[Turkum:Usmonli yahudiylari]]
[[Turkum:Mavzularga koʻra Usmonlilar imperiyasining tarixi]]
[[Turkum:Davlatlarga koʻra yahudiy tarixi]]</text>
      <sha1>9ch9elxxhc8f7ufb7jhkto7kau5fvr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>American Dad!</title>
    <ns>0</ns>
    <id>699056</id>
    <revision>
      <id>6269892</id>
      <parentid>6181512</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>46619</id>
      </contributor>
      <comment>401</comment>
      <origin>6269892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3050" sha1="2unzau1yvc72gwtuzr4189isn3d05gs" xml:space="preserve">{{Telekoʻrsatuv bilgiqutisi
| show_name          = American Dad!
| tasvir             = American dad logo.svg|250px
| izoh               = 
| genre              = [[Animatsion]] [[sitkom]]&lt;ref name=ZapOverview&gt;{{veb manbasi|url=http://www.zap2it.com/tv/american-dad/SH007164450000|title=American Dad|publisher=|qaralgan sana=2020-08-23|arxivsana=2016-08-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160805023333/http://zap2it.com/tv/american-dad/SH007164450000/}}&lt;/ref&gt;
| creator = {{Plainlist|
* [[Seth MacFarlane]]
* [[Mike Barker (produser)|Mike Barker]]
* [[Matt Weitzman]]
}}
| voices = {{Plainlist|
* Seth MacFarlane
* [[Wendy Schaal]]
* [[Scott Grimes]]
* [[Rachael MacFarlane]]
* [[Dee Bradley Baker]]
* [[Jeff Fischer (aktyor)|Jeff Fischer]]
* [[Patrick Stewart]]
}}
| opentheme = &quot;Good Morning, U.S.A.&quot;
| endtheme = 
| composer = {{Plainlist|
* Walter Murphy
* [[Joel McNeely]]
* [[Ron Jones]]
}}
| location =
| country = {{AQSh}}
| language = [[Ingliz tili|Inglizcha]]
| num_seasons = 22
| num_episodes = 401
| list_episodes = American Dad! qismlari roʻyxati
| executive producer = {{Plainlist|
* Seth MacFarlane
* Mike Barker (2005–15)
* Matt Weitzman
* Brian Boyle
* Rick Wiener (2007–15)
* Kenny Schwartz (2006–14)
* [[David A. Goodman]]
* [[David Zuckerman]]
* [[Richard Appel]]
* [[Steve Callaghan]] (2014)
}}
| camera =
| runtime = 22-24 daqiqa
| company = {{Plainlist|
* [[Fox Television Animation]]
* Underdog Productions
* [[Fuzzy Door Productions]]
* [[20th Television]]
}}
| network = {{Plainlist| 
* [[Fox Broadcasting Company]] (2005—2014)
* [[TBS]] (2014-bugun)
}}
| first_aired = {{Start date|2005|2|6}}
| last_aired = bugun
| website = http://www.tbs.com/shows/american-dad.html
}}

'''American Dad!''' — Amerika [[animatsion]] [[televizion serial]]i. Yaratuvchisi [[Seth MacFarlane]], [[Mike Barker]] va [[Matt Weitzman]] boʻlib, [[Fox Broadcasting Company|FOX]] va [[TBS]] telekanalida namoyish etilgan.

== Ovoz berganlar ==
* [[Seth MacFarlane]] ovozi Stan Smith va Roger
* [[Wendy Schaal]] ovozi Francene Smith
* [[Scott Grimes]] ovozi Steve Smith
* [[Rachael MacFarlane]] ovozi Hayley Smith
* [[Dee Bradley Baker]] ovozi Klaus Heisler
* [[Jeff Fischer (aktyor)|Jeff Fischer]] ovozi Jeff Smith
* [[Patrick Stewart]] ovozi Avery Bullock
* [[Curtis Armstrong]] ovozi Schmuley „Snot“ Lonstein 
* [[Daisuke Suzuki (aktyor)|Daisuke Suzuki]] ovozi Toshi Yoshida
* [[Eddie Kaye Thomas]] ovozi Barry Robinson
* [[Kevin Michael Richardson]] ovozi Brian Lewis

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* {{Rasmiy sayt|http://www.tbs.com/shows/american-dad.html}}
* {{IMDbda film|0397306}}

[[Turkum:AQSh teleseriallari]]
[[Turkum:Animatsion teleseriallar]]
[[Turkum:Fox Broadcasting Company dasturlari]]
[[Turkum:Ingliz tilidagi televizion shoular]]
[[Turkum:2000-yillar teleseriallari]]
[[Turkum:2000-yillar animatsion teleseriallari]]
[[Turkum:2010-yillar teleseriallari]]
[[Turkum:2010-yillar animatsion teleseriallari]]
[[Turkum:2020-yillar teleseriallari]]
[[Turkum:2020-yillar animatsion teleseriallari]]</text>
      <sha1>2unzau1yvc72gwtuzr4189isn3d05gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muhammad Mursiy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>708175</id>
    <revision>
      <id>6269482</id>
      <parentid>6118808</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>204</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;President_Mohamed_Morsi.jpg&quot; yoʻqotildi, uni VikiOmbordan [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]] per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Mohamed Morsi|]] tufayli oʻchirgan edi.</comment>
      <origin>6269482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="re7f1msq574jptwv998k1drts2cf5mw" xml:space="preserve">{{Davlat arbobi
| ismi                      = Muhammad Mursiy
| tasvir                    =
| uzunlik                   = 250px
| lavozimi                  = [[Misr Prezidenti]]
| premyer                   = 
| boshlanish davri          = [[2012-yil]] [[30-iyun]]
| tugash davri              = [[2013-yil]] [[3-iyul]]gacha
| oʻtmishdoshi              = [[Husni Muborak]]&lt;br&gt;[[Muhammad Tantaviy]] (v.b.)
| vorisi                    = [[Adli Mansur]] (v.b.)&lt;br&gt;[[Abdulfattoh as-Sisiy]]
| tavallud sanasi           = {{birth date|1951|8|8}}
| tavallud joyi             = {{TavalludJoyi|Sharqiya (Misr)}}, [[Misr qirolligi]]
| vafot sanasi              = {{vafot sanasi va yoshi|2019|6|17|1951|8|8}}
| vafot joyi                = {{VafotJoyi|Qohira}}, [[Misr Arab Respublikasi]]
}}
'''Muhammad Mursiy''' — davlat va siyosat arbobi. [[Misr Arab Respublikasi]] 5-prezidenti (2012—2013)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://tass.ru/info/6559387/amp|title=Биография экс-президента Египта Мухаммеда Мурси|website=Tass.ru|accessdate=2021-03-16|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Misr tarixidagi ilk demokratik yoʻl bilan saylangan prezident&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://m.kun.uz/uz/news/2019/06/17/misrning-sobiq-prezidenti-muhammad-mursiy-vafot-etdi|title=Misrning sobiq prezidenti Muhammad Mursiy vafot etdi|website=Kun.uz|accessdate=2021-03-16|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Misr Prezidentlari}}
{{DEFAULTSORT:Mursiy, Mahammad}}
[[Turkum:2019-yilda vafot etganlar]]


{{president-stub}}
{{bio-stub}}</text>
      <sha1>re7f1msq574jptwv998k1drts2cf5mw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Tahrirlar soniga koʻra botlar roʻyxati</title>
    <ns>4</ns>
    <id>712592</id>
    <revision>
      <id>6269382</id>
      <parentid>6268694</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>17813</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maʼlumotlar yangilandi</comment>
      <origin>6269382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11157" sha1="0pgpdmlsh621yw1z1vsc2ezsveh2grm" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:MalikxanBot|MalikxanBot]] || [[Special:Contributions/MalikxanBot|{{formatnum:799660}}]]
|-
| 2 || [[User:ProgrammerBot|ProgrammerBot]] || [[Special:Contributions/ProgrammerBot|{{formatnum:680582}}]]
|-
| 3 || [[User:DastyorBot|DastyorBot]] || [[Special:Contributions/DastyorBot|{{formatnum:516159}}]]
|-
| 4 || [[User:Ximik1991Bot|Ximik1991Bot]] || [[Special:Contributions/Ximik1991Bot|{{formatnum:197605}}]]
|-
| 5 || [[User:CoderSIBot|CoderSIBot]] || [[Special:Contributions/CoderSIBot|{{formatnum:187765}}]]
|-
| 6 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:168511}}]]
|-
| 7 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:110556}}]]
|-
| 8 || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:91745}}]]
|-
| 9 || [[User:TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:80410}}]]
|-
| 10 || [[User:Escarbot|Escarbot]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:69842}}]]
|-
| 11 || [[User:Legobot|Legobot]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:67152}}]]
|-
| 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:44547}}]]
|-
| 13 || [[User:Addbot|Addbot]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:28914}}]]
|-
| 14 || [[User:SieBot|SieBot]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:28363}}]]
|-
| 15 || [[User:YFdyh-bot|YFdyh-bot]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:27350}}]]
|-
| 16 || [[User:OchilovBot|OchilovBot]] || [[Special:Contributions/OchilovBot|{{formatnum:23928}}]]
|-
| 17 || [[User:VolkovBot|VolkovBot]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:19249}}]]
|-
| 18 || [[User:ArthurBot|ArthurBot]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:18710}}]]
|-
| 19 || [[User:Luckas-bot|Luckas-bot]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:16696}}]]
|-
| 20 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:11654}}]]
|-
| 21 || [[User:Uzgen bot|Uzgen bot]] || [[Special:Contributions/Uzgen bot|{{formatnum:10709}}]]
|-
| 22 || [[User:ZéroBot|ZéroBot]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:10554}}]]
|-
| 23 || [[User:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:10294}}]]
|-
| 24 || [[User:JAnDbot|JAnDbot]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:10206}}]]
|-
| 25 || [[User:Thijs!bot|Thijs!bot]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:9691}}]]
|-
| 26 || [[User:MelancholieBot|MelancholieBot]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:8873}}]]
|-
| 27 || [[User:RedBot|RedBot]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:8357}}]]
|-
| 28 || [[User:タチコマ robot|タチコマ robot]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:8161}}]]
|-
| 29 || [[User:Acebot|Acebot]] || [[Special:Contributions/Acebot|{{formatnum:6989}}]]
|-
| 30 || [[User:EdgarsBot|EdgarsBot]] || [[Special:Contributions/EdgarsBot|{{formatnum:6807}}]]
|-
| 31 || [[User:KLBot2|KLBot2]] || [[Special:Contributions/KLBot2|{{formatnum:6601}}]]
|-
| 32 || [[User:Makecat-bot|Makecat-bot]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:6542}}]]
|-
| 33 || [[User:AlleborgoBot|AlleborgoBot]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:5802}}]]
|-
| 34 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:5463}}]]
|-
| 35 || [[User:MBHbot|MBHbot]] || [[Special:Contributions/MBHbot|{{formatnum:5359}}]]
|-
| 36 || [[User:LaaknorBot|LaaknorBot]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:4667}}]]
|-
| 37 || [[User:Vagobot|Vagobot]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:4451}}]]
|-
| 38 || [[User:IluvatarBot|IluvatarBot]] || [[Special:Contributions/IluvatarBot|{{formatnum:4449}}]]
|-
| 39 || [[User:Loveless|Loveless]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:4445}}]]
|-
| 40 || [[User:Zorrobot|Zorrobot]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:4173}}]]
|-
| 41 || [[User:JackieBot|JackieBot]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:4132}}]]
|-
| 42 || [[User:KamikazeBot|KamikazeBot]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:3687}}]]
|-
| 43 || [[User:FoxBot|FoxBot]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:3658}}]]
|-
| 44 || [[User:CarsracBot|CarsracBot]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:3570}}]]
|-
| 45 || [[User:Ptbotgourou|Ptbotgourou]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:3390}}]]
|-
| 46 || [[User:BotMultichill|BotMultichill]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:3244}}]]
|-
| 47 || [[User:Alexbot|Alexbot]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:3100}}]]
|-
| 48 || [[User:HRoestBot|HRoestBot]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:2983}}]]
|-
| 49 || [[User:TjBot|TjBot]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:2650}}]]
|-
| 50 || [[User:Purbo T|Purbo T]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:2576}}]]
|-
| 51 || [[User:PipepBot|PipepBot]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:2201}}]]
|-
| 52 || [[User:JYBot|JYBot]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:2189}}]]
|-
| 53 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:2170}}]]
|-
| 54 || [[User:DragonBot|DragonBot]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:2081}}]]
|-
| 55 || [[User:Darkicebot|Darkicebot]] || [[Special:Contributions/Darkicebot|{{formatnum:1852}}]]
|-
| 56 || [[User:Idioma-bot|Idioma-bot]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:1848}}]]
|-
| 57 || [[User:MastiBot|MastiBot]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:1725}}]]
|-
| 58 || [[User:Dinamik-bot|Dinamik-bot]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:1716}}]]
|-
| 59 || [[User:Rubinbot|Rubinbot]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:1590}}]]
|-
| 60 || [[User:Ripchip Bot|Ripchip Bot]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:1537}}]]
|-
| 61 || [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:1451}}]]
|-
| 62 || [[User:Amirobot|Amirobot]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:1434}}]]
|-
| 63 || [[User:IanraBot|IanraBot]] || [[Special:Contributions/IanraBot|{{formatnum:1365}}]]
|-
| 64 || [[User:Rezabot|Rezabot]] || [[Special:Contributions/Rezabot|{{formatnum:1358}}]]
|-
| 65 || [[User:Synthebot|Synthebot]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:1316}}]]
|-
| 66 || [[User:AvicBot|AvicBot]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:1257}}]]
|-
| 67 || [[User:GhalyBot|GhalyBot]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:1239}}]]
|-
| 68 || [[User:Movses-bot|Movses-bot]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:1187}}]]
|-
| 69 || [[User:HerculeBot|HerculeBot]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:1068}}]]
|-
| 70 || [[User:Robbot|Robbot]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:1022}}]]
|-
| 71 || [[User:D'ohBot|D'ohBot]] || [[Special:Contributions/D'ohBot|{{formatnum:1005}}]]
|-
| 72 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:998}}]]
|-
| 73 || [[User:SilvonenBot|SilvonenBot]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:977}}]]
|-
| 74 || [[User:MystBot|MystBot]] || [[Special:Contributions/MystBot|{{formatnum:972}}]]
|-
| 75 || [[User:TinucherianBot II|TinucherianBot II]] || [[Special:Contributions/TinucherianBot II|{{formatnum:953}}]]
|-
| 76 || [[User:Jotterbot|Jotterbot]] || [[Special:Contributions/Jotterbot|{{formatnum:892}}]]
|-
| 77 || [[User:AvocatoBot|AvocatoBot]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:881}}]]
|-
| 78 || [[User:StigBot|StigBot]] || [[Special:Contributions/StigBot|{{formatnum:804}}]]
|-
| 79 || [[User:Almabot|Almabot]] || [[Special:Contributions/Almabot|{{formatnum:801}}]]
|-
| 80 || [[User:SassoBot|SassoBot]] || [[Special:Contributions/SassoBot|{{formatnum:790}}]]
|-
| 81 || [[User:Justincheng12345-bot|Justincheng12345-bot]] || [[Special:Contributions/Justincheng12345-bot|{{formatnum:761}}]]
|-
| 82 || [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:722}}]]
|-
| 83 || [[User:Gerakibot|Gerakibot]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:587}}]]
|-
| 84 || [[User:YaxshiBot|YaxshiBot]] || [[Special:Contributions/YaxshiBot|{{formatnum:577}}]]
|-
| 85 || [[User:SpBot|SpBot]] || [[Special:Contributions/SpBot|{{formatnum:542}}]]
|-
| 86 || [[User:TechBot|TechBot]] || [[Special:Contributions/TechBot|{{formatnum:541}}]]
|-
| 87 || [[User:DarafshBot|DarafshBot]] || [[Special:Contributions/DarafshBot|{{formatnum:541}}]]
|-
| 88 || [[User:Byrialbot|Byrialbot]] || [[Special:Contributions/Byrialbot|{{formatnum:488}}]]
|-
| 89 || [[User:PixelBot|PixelBot]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:433}}]]
|-
| 90 || [[User:DSisyphBot|DSisyphBot]] || [[Special:Contributions/DSisyphBot|{{formatnum:406}}]]
|-
| 91 || [[User:CasualBot|CasualBot]] || [[Special:Contributions/CasualBot|{{formatnum:403}}]]
|-
| 92 || [[User:Chobot|Chobot]] || [[Special:Contributions/Chobot|{{formatnum:366}}]]
|-
| 93 || [[User:CocuBot|CocuBot]] || [[Special:Contributions/CocuBot|{{formatnum:364}}]]
|-
| 94 || [[User:JhsBot|JhsBot]] || [[Special:Contributions/JhsBot|{{formatnum:335}}]]
|-
| 95 || [[User:Memty Bot|Memty Bot]] || [[Special:Contributions/Memty Bot|{{formatnum:327}}]]
|-
| 96 || [[User:AlnoktaBOT|AlnoktaBOT]] || [[Special:Contributions/AlnoktaBOT|{{formatnum:316}}]]
|-
| 97 || [[User:Louperibot|Louperibot]] || [[Special:Contributions/Louperibot|{{formatnum:297}}]]
|-
| 98 || [[User:Nallimbot|Nallimbot]] || [[Special:Contributions/Nallimbot|{{formatnum:291}}]]
|-
| 99 || [[User:AZatBot~uzwiki|AZatBot~uzwiki]] || [[Special:Contributions/AZatBot~uzwiki|{{formatnum:285}}]]
|-
| 100 || [[User:DixonDBot|DixonDBot]] || [[Special:Contributions/DixonDBot|{{formatnum:201}}]]
|-
| 101 || [[User:MahdiBot|MahdiBot]] || [[Special:Contributions/MahdiBot|{{formatnum:199}}]]
|-
| 102 || [[User:Sz-iwbot|Sz-iwbot]] || [[Special:Contributions/Sz-iwbot|{{formatnum:169}}]]
|-
| 103 || [[User:DirlBot|DirlBot]] || [[Special:Contributions/DirlBot|{{formatnum:116}}]]
|-
| 104 || [[User:Obersachsebot|Obersachsebot]] || [[Special:Contributions/Obersachsebot|{{formatnum:114}}]]
|-
| 105 || [[User:NobelBot|NobelBot]] || [[Special:Contributions/NobelBot|{{formatnum:96}}]]
|-
| 106 || [[User:SantoshBot|SantoshBot]] || [[Special:Contributions/SantoshBot|{{formatnum:92}}]]
|-
| 107 || [[User:AmphBot|AmphBot]] || [[Special:Contributions/AmphBot|{{formatnum:79}}]]
|-
| 108 || [[User:Muro Bot|Muro Bot]] || [[Special:Contributions/Muro Bot|{{formatnum:75}}]]
|-
| 109 || [[User:DennyBot|DennyBot]] || [[Special:Contributions/DennyBot|{{formatnum:74}}]]
|-
| 110 || [[User:Dexbot|Dexbot]] || [[Special:Contributions/Dexbot|{{formatnum:74}}]]
|-
| 111 || [[User:WikimediaNotifier|WikimediaNotifier]] || [[Special:Contributions/WikimediaNotifier|{{formatnum:73}}]]
|-
| 112 || [[User:Zwobot|Zwobot]] || [[Special:Contributions/Zwobot|{{formatnum:61}}]]
|-
| 113 || [[User:TohaomgBot|TohaomgBot]] || [[Special:Contributions/TohaomgBot|{{formatnum:58}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>0pgpdmlsh621yw1z1vsc2ezsveh2grm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Faol foydalanuvchilar reytingi</title>
    <ns>4</ns>
    <id>712595</id>
    <revision>
      <id>6269381</id>
      <parentid>6268693</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>17813</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maʼlumotlar yangilandi</comment>
      <origin>6269381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18215" sha1="r990dmt2eoxurmvpoz5gj2yv4xwxvu0" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] || [[Special:Contributions/Abdufattohov Ibrohimjon|{{formatnum:1240}}]] || {{Permissions|Abdufattohov Ibrohimjon}}
|-
| 2 || [[User:Sherzod11W|Sherzod11W]] || [[Special:Contributions/Sherzod11W|{{formatnum:803}}]] || {{Permissions|Sherzod11W}}
|-
| 3 || [[User:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] || [[Special:Contributions/Ahror Akramovich|{{formatnum:473}}]] || {{Permissions|Ahror Akramovich}}
|-
| 4 || [[User:Gulzoda Abduhalilova|Gulzoda Abduhalilova]] || [[Special:Contributions/Gulzoda Abduhalilova|{{formatnum:379}}]] || {{Permissions|Gulzoda Abduhalilova}}
|-
| 5 || [[User:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] || [[Special:Contributions/Janob Mirzaolim|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Janob Mirzaolim}}
|-
| 6 || [[User:BilimNuri|BilimNuri]] || [[Special:Contributions/BilimNuri|{{formatnum:87}}]] || {{Permissions|BilimNuri}}
|-
| 7 || [[User:Oblakulova|Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Oblakulova|{{formatnum:79}}]] || {{Permissions|Oblakulova}}
|-
| 8 || [[User:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] || [[Special:Contributions/Xumoshox Ismoilova|{{formatnum:75}}]] || {{Permissions|Xumoshox Ismoilova}}
|-
| 9 || [[User:AnvarxonM|AnvarxonM]] || [[Special:Contributions/AnvarxonM|{{formatnum:73}}]] || {{Permissions|AnvarxonM}}
|-
| 10 || [[User:MrKrasav4ik|MrKrasav4ik]] || [[Special:Contributions/MrKrasav4ik|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|MrKrasav4ik}}
|-
| 11 || [[User:7Devona|7Devona]] || [[Special:Contributions/7Devona|{{formatnum:62}}]] || {{Permissions|7Devona}}
|-
| 12 || [[User:Tilkobles|Tilkobles]] || [[Special:Contributions/Tilkobles|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|Tilkobles}}
|-
| 13 || [[User:Mukhammadrasul Isakov|Mukhammadrasul Isakov]] || [[Special:Contributions/Mukhammadrasul Isakov|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Mukhammadrasul Isakov}}
|-
| 14 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 15 || [[User:Mulan Xon|Mulan Xon]] || [[Special:Contributions/Mulan Xon|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Mulan Xon}}
|-
| 16 || [[User:Panpanchik|Panpanchik]] || [[Special:Contributions/Panpanchik|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Panpanchik}}
|-
| 17 || [[User:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] || [[Special:Contributions/Mirishkorlik|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Mirishkorlik}}
|-
| 18 || [[User:Tim124865|Tim124865]] || [[Special:Contributions/Tim124865|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Tim124865}}
|-
| 19 || [[User:Travus Sayyid|Travus Sayyid]] || [[Special:Contributions/Travus Sayyid|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Travus Sayyid}}
|-
| 20 || [[User:Javoxir Yorqulov|Javoxir Yorqulov]] || [[Special:Contributions/Javoxir Yorqulov|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Javoxir Yorqulov}}
|-
| 21 || [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] || [[Special:Contributions/Divandagi ekspert|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Divandagi ekspert}}
|-
| 22 || [[User:Umid1108|Umid1108]] || [[Special:Contributions/Umid1108|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Umid1108}}
|-
| 23 || [[User:Maxamadjonova Muslima|Maxamadjonova Muslima]] || [[Special:Contributions/Maxamadjonova Muslima|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Maxamadjonova Muslima}}
|-
| 24 || [[User:BekzodNishanaliyev|BekzodNishanaliyev]] || [[Special:Contributions/BekzodNishanaliyev|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|BekzodNishanaliyev}}
|-
| 25 || [[User:Nigina Tukhtanazarova|Nigina Tukhtanazarova]] || [[Special:Contributions/Nigina Tukhtanazarova|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Nigina Tukhtanazarova}}
|-
| 26 || [[User:Young Economist7|Young Economist7]] || [[Special:Contributions/Young Economist7|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Young Economist7}}
|-
| 27 || [[User:MirfayzbekAbdullayev|MirfayzbekAbdullayev]] || [[Special:Contributions/MirfayzbekAbdullayev|{{formatnum:9}}]] || {{Permissions|MirfayzbekAbdullayev}}
|-
| 28 || [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] || [[Special:Contributions/Artemev Nikolay|{{formatnum:9}}]] || {{Permissions|Artemev Nikolay}}
|-
| 29 || [[User:~2026-48924-58|~2026-48924-58]] || [[Special:Contributions/~2026-48924-58|{{formatnum:8}}]] || {{Permissions|~2026-48924-58}}
|-
| 30 || [[User:Kamol Azzam|Kamol Azzam]] || [[Special:Contributions/Kamol Azzam|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|Kamol Azzam}}
|-
| 31 || [[User:Bobonorova Hulkar|Bobonorova Hulkar]] || [[Special:Contributions/Bobonorova Hulkar|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|Bobonorova Hulkar}}
|-
| 32 || [[User:Toshmurod Abdurahmonov|Toshmurod Abdurahmonov]] || [[Special:Contributions/Toshmurod Abdurahmonov|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|Toshmurod Abdurahmonov}}
|-
| 33 || [[User:Debbyzebo|Debbyzebo]] || [[Special:Contributions/Debbyzebo|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|Debbyzebo}}
|-
| 34 || [[User:~2026-48964-79|~2026-48964-79]] || [[Special:Contributions/~2026-48964-79|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|~2026-48964-79}}
|-
| 35 || [[User:Tredichi|Tredichi]] || [[Special:Contributions/Tredichi|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|Tredichi}}
|-
| 36 || [[User:Hangosi|Hangosi]] || [[Special:Contributions/Hangosi|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|Hangosi}}
|-
| 37 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 38 || [[User:Usmonali Pirmatov|Usmonali Pirmatov]] || [[Special:Contributions/Usmonali Pirmatov|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|Usmonali Pirmatov}}
|-
| 39 || [[User:Ruslan Seitov|Ruslan Seitov]] || [[Special:Contributions/Ruslan Seitov|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|Ruslan Seitov}}
|-
| 40 || [[User:Mr biobook|Mr biobook]] || [[Special:Contributions/Mr biobook|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Mr biobook}}
|-
| 41 || [[User:~2026-48864-50|~2026-48864-50]] || [[Special:Contributions/~2026-48864-50|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|~2026-48864-50}}
|-
| 42 || [[User:Akbar Kuzibaev|Akbar Kuzibaev]] || [[Special:Contributions/Akbar Kuzibaev|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Akbar Kuzibaev}}
|-
| 43 || [[User:ASulaymon|ASulaymon]] || [[Special:Contributions/ASulaymon|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|ASulaymon}}
|-
| 44 || [[User:~2026-48789-01|~2026-48789-01]] || [[Special:Contributions/~2026-48789-01|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|~2026-48789-01}}
|-
| 45 || [[User:Boburjon Xidirov|Boburjon Xidirov]] || [[Special:Contributions/Boburjon Xidirov|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Boburjon Xidirov}}
|-
| 46 || [[User:Stephan1000000|Stephan1000000]] || [[Special:Contributions/Stephan1000000|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Stephan1000000}}
|-
| 47 || [[User:~2026-48836-77|~2026-48836-77]] || [[Special:Contributions/~2026-48836-77|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|~2026-48836-77}}
|-
| 48 || [[User:Bekipediya|Bekipediya]] || [[Special:Contributions/Bekipediya|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Bekipediya}}
|-
| 49 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 50 || [[User:LCont5|LCont5]] || [[Special:Contributions/LCont5|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|LCont5}}
|-
| 51 || [[User:Amherst99|Amherst99]] || [[Special:Contributions/Amherst99|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Amherst99}}
|-
| 52 || [[User:Martin Macha 2111|Martin Macha 2111]] || [[Special:Contributions/Martin Macha 2111|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Martin Macha 2111}}
|-
| 53 || [[User:Nodirbek Abdumannonov22|Nodirbek Abdumannonov22]] || [[Special:Contributions/Nodirbek Abdumannonov22|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Nodirbek Abdumannonov22}}
|-
| 54 || [[User:Quvonchbek Kozibayev|Quvonchbek Kozibayev]] || [[Special:Contributions/Quvonchbek Kozibayev|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Quvonchbek Kozibayev}}
|-
| 55 || [[User:~2026-49356-65|~2026-49356-65]] || [[Special:Contributions/~2026-49356-65|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-49356-65}}
|-
| 56 || [[User:~2026-49496-32|~2026-49496-32]] || [[Special:Contributions/~2026-49496-32|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-49496-32}}
|-
| 57 || [[User:An empty bliss beyond|An empty bliss beyond]] || [[Special:Contributions/An empty bliss beyond|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|An empty bliss beyond}}
|-
| 58 || [[User:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] || [[Special:Contributions/Kontributor 2K|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Kontributor 2K}}
|-
| 59 || [[User:~2026-48998-20|~2026-48998-20]] || [[Special:Contributions/~2026-48998-20|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-48998-20}}
|-
| 60 || [[User:~2026-49131-06|~2026-49131-06]] || [[Special:Contributions/~2026-49131-06|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-49131-06}}
|-
| 61 || [[User:~2026-48718-42|~2026-48718-42]] || [[Special:Contributions/~2026-48718-42|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-48718-42}}
|-
| 62 || [[User:The Gamer50489723|The Gamer50489723]] || [[Special:Contributions/The Gamer50489723|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|The Gamer50489723}}
|-
| 63 || [[User:Just Khumoyun|Just Khumoyun]] || [[Special:Contributions/Just Khumoyun|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Just Khumoyun}}
|-
| 64 || [[User:~2026-48509-93|~2026-48509-93]] || [[Special:Contributions/~2026-48509-93|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-48509-93}}
|-
| 65 || [[User:Andre Engels|Andre Engels]] || [[Special:Contributions/Andre Engels|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Andre Engels}}
|-
| 66 || [[User:~2026-48744-56|~2026-48744-56]] || [[Special:Contributions/~2026-48744-56|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-48744-56}}
|-
| 67 || [[User:Azizxon Muzaffarov|Azizxon Muzaffarov]] || [[Special:Contributions/Azizxon Muzaffarov|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Azizxon Muzaffarov}}
|-
| 68 || [[User:Xadyatillo shuhratjonov|Xadyatillo shuhratjonov]] || [[Special:Contributions/Xadyatillo shuhratjonov|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Xadyatillo shuhratjonov}}
|-
| 69 || [[User:~2026-49427-44|~2026-49427-44]] || [[Special:Contributions/~2026-49427-44|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49427-44}}
|-
| 70 || [[User:LittlMY|LittlMY]] || [[Special:Contributions/LittlMY|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|LittlMY}}
|-
| 71 || [[User:Зофья|Зофья]] || [[Special:Contributions/Зофья|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Зофья}}
|-
| 72 || [[User:~2026-49085-38|~2026-49085-38]] || [[Special:Contributions/~2026-49085-38|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49085-38}}
|-
| 73 || [[User:Muhammadsodiqjon|Muhammadsodiqjon]] || [[Special:Contributions/Muhammadsodiqjon|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Muhammadsodiqjon}}
|-
| 74 || [[User:~2026-49677-85|~2026-49677-85]] || [[Special:Contributions/~2026-49677-85|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49677-85}}
|-
| 75 || [[User:Ciepiersia|Ciepiersia]] || [[Special:Contributions/Ciepiersia|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Ciepiersia}}
|-
| 76 || [[User:~2026-49307-39|~2026-49307-39]] || [[Special:Contributions/~2026-49307-39|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49307-39}}
|-
| 77 || [[User:~2026-49752-82|~2026-49752-82]] || [[Special:Contributions/~2026-49752-82|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49752-82}}
|-
| 78 || [[User:Sarbaraliyevjavohirbek|Sarbaraliyevjavohirbek]] || [[Special:Contributions/Sarbaraliyevjavohirbek|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Sarbaraliyevjavohirbek}}
|-
| 79 || [[User:~2026-49382-12|~2026-49382-12]] || [[Special:Contributions/~2026-49382-12|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49382-12}}
|-
| 80 || [[User:Rosiestep|Rosiestep]] || [[Special:Contributions/Rosiestep|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Rosiestep}}
|-
| 81 || [[User:Kichikalloma|Kichikalloma]] || [[Special:Contributions/Kichikalloma|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Kichikalloma}}
|-
| 82 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 83 || [[User:~2026-49383-03|~2026-49383-03]] || [[Special:Contributions/~2026-49383-03|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49383-03}}
|-
| 84 || [[User:IlhomjonM005|IlhomjonM005]] || [[Special:Contributions/IlhomjonM005|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|IlhomjonM005}}
|-
| 85 || [[User:~2026-49132-56|~2026-49132-56]] || [[Special:Contributions/~2026-49132-56|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49132-56}}
|-
| 86 || [[User:Aljuqiy|Aljuqiy]] || [[Special:Contributions/Aljuqiy|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Aljuqiy}}
|-
| 87 || [[User:Behruzbek Mamadaliyev|Behruzbek Mamadaliyev]] || [[Special:Contributions/Behruzbek Mamadaliyev|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Behruzbek Mamadaliyev}}
|-
| 88 || [[User:~2026-49602-93|~2026-49602-93]] || [[Special:Contributions/~2026-49602-93|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49602-93}}
|-
| 89 || [[User:Punisher03|Punisher03]] || [[Special:Contributions/Punisher03|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Punisher03}}
|-
| 90 || [[User:Florstein|Florstein]] || [[Special:Contributions/Florstein|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Florstein}}
|-
| 91 || [[User:~2026-49297-72|~2026-49297-72]] || [[Special:Contributions/~2026-49297-72|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49297-72}}
|-
| 92 || [[User:~2026-48495-74|~2026-48495-74]] || [[Special:Contributions/~2026-48495-74|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48495-74}}
|-
| 93 || [[User:~2026-44108-89|~2026-44108-89]] || [[Special:Contributions/~2026-44108-89|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-44108-89}}
|-
| 94 || [[User:Shoxrux ucer|Shoxrux ucer]] || [[Special:Contributions/Shoxrux ucer|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Shoxrux ucer}}
|-
| 95 || [[User:FurqatEsonov|FurqatEsonov]] || [[Special:Contributions/FurqatEsonov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|FurqatEsonov}}
|-
| 96 || [[User:~2026-48567-19|~2026-48567-19]] || [[Special:Contributions/~2026-48567-19|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48567-19}}
|-
| 97 || [[User:~2026-48549-95|~2026-48549-95]] || [[Special:Contributions/~2026-48549-95|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48549-95}}
|-
| 98 || [[User:~2026-48777-82|~2026-48777-82]] || [[Special:Contributions/~2026-48777-82|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48777-82}}
|-
| 99 || [[User:Akobir abdimuminov|Akobir abdimuminov]] || [[Special:Contributions/Akobir abdimuminov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Akobir abdimuminov}}
|-
| 100 || [[User:Kim 911|Kim 911]] || [[Special:Contributions/Kim 911|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Kim 911}}
|-
| 101 || [[User:~2026-48383-26|~2026-48383-26]] || [[Special:Contributions/~2026-48383-26|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48383-26}}
|-
| 102 || [[User:~2026-48334-21|~2026-48334-21]] || [[Special:Contributions/~2026-48334-21|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48334-21}}
|-
| 103 || [[User:~2026-48412-11|~2026-48412-11]] || [[Special:Contributions/~2026-48412-11|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48412-11}}
|-
| 104 || [[User:~2026-48707-92|~2026-48707-92]] || [[Special:Contributions/~2026-48707-92|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48707-92}}
|-
| 105 || [[User:PaulLim11|PaulLim11]] || [[Special:Contributions/PaulLim11|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|PaulLim11}}
|-
| 106 || [[User:~2026-48582-87|~2026-48582-87]] || [[Special:Contributions/~2026-48582-87|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48582-87}}
|-
| 107 || [[User:Muzaffar Murodovich|Muzaffar Murodovich]] || [[Special:Contributions/Muzaffar Murodovich|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Muzaffar Murodovich}}
|-
| 108 || [[User:Researchist+98|Researchist+98]] || [[Special:Contributions/Researchist+98|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Researchist+98}}
|-
| 109 || [[User:~2026-46615-84|~2026-46615-84]] || [[Special:Contributions/~2026-46615-84|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-46615-84}}
|-
| 110 || [[User:~2026-49143-38|~2026-49143-38]] || [[Special:Contributions/~2026-49143-38|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49143-38}}
|-
| 111 || [[User:~2026-48982-23|~2026-48982-23]] || [[Special:Contributions/~2026-48982-23|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48982-23}}
|-
| 112 || [[User:Saidakbarov Saidraximjon|Saidakbarov Saidraximjon]] || [[Special:Contributions/Saidakbarov Saidraximjon|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Saidakbarov Saidraximjon}}
|-
| 113 || [[User:Ольга Муравьева|Ольга Муравьева]] || [[Special:Contributions/Ольга Муравьева|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Ольга Муравьева}}
|-
| 114 || [[User:Chongkian|Chongkian]] || [[Special:Contributions/Chongkian|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Chongkian}}
|-
| 115 || [[User:~2026-48750-83|~2026-48750-83]] || [[Special:Contributions/~2026-48750-83|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48750-83}}
|-
| 116 || [[User:Д.Ильин|Д.Ильин]] || [[Special:Contributions/Д.Ильин|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Д.Ильин}}
|-
| 117 || [[User:掬茶|掬茶]] || [[Special:Contributions/掬茶|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|掬茶}}
|-
| 118 || [[User:~2026-48858-95|~2026-48858-95]] || [[Special:Contributions/~2026-48858-95|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48858-95}}
|-
| 119 || [[User:Sarvarxoja|Sarvarxoja]] || [[Special:Contributions/Sarvarxoja|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Sarvarxoja}}
|-
| 120 || [[User:~2026-48501-45|~2026-48501-45]] || [[Special:Contributions/~2026-48501-45|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48501-45}}
|-
| 121 || [[User:Saroj|Saroj]] || [[Special:Contributions/Saroj|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Saroj}}
|-
| 122 || [[User:~2026-48635-25|~2026-48635-25]] || [[Special:Contributions/~2026-48635-25|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48635-25}}
|-
| 123 || [[User:~2026-48599-10|~2026-48599-10]] || [[Special:Contributions/~2026-48599-10|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48599-10}}
|-
| 124 || [[User:Axadjon1|Axadjon1]] || [[Special:Contributions/Axadjon1|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Axadjon1}}
|-
| 125 || [[User:JayCubby|JayCubby]] || [[Special:Contributions/JayCubby|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|JayCubby}}
|-
| 126 || [[User:Mirsodirovi|Mirsodirovi]] || [[Special:Contributions/Mirsodirovi|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Mirsodirovi}}
|-
| 127 || [[User:~2026-48637-41|~2026-48637-41]] || [[Special:Contributions/~2026-48637-41|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48637-41}}
|-
| 128 || [[User:Morkoz|Morkoz]] || [[Special:Contributions/Morkoz|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Morkoz}}
{{/end}}</text>
      <sha1>r990dmt2eoxurmvpoz5gj2yv4xwxvu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Torbeshi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>727667</id>
    <revision>
      <id>6270141</id>
      <parentid>5759727</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kotzaztzikli</username>
        <id>203321</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6270141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4185" sha1="8f7bpoiihyk3l80huof1tzs3jzrtlyh" xml:space="preserve">[[Fayl:Zensko_oro_-_proslava_na_sunet_-_Gorno_Kosovrasti.JPG|alt=|right|frameless|228x228px]]
[[Fayl:Torbesija.png|right|thumb|217x217px|{{Legend|#1560BD|Makedoniyadagi makedoniyalik musulmonlarning yashash joylari}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Legend|#00FFFF|Makedoniyaning makedoniyalik musulmonlari aholining aksariyat qismini tashkil etadigan hududlari}}]]
[[Fayl:Gorna Župa.jpg|thumb|Gorna Župa viloyatidagi Torbesh ayollar kelinlik makiyaji. &quot;Gelina&quot; marosimi.]]
'''Torbeshi''' (makedoncha: &lt;span lang=&quot;mk&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Torbeshi&lt;/span&gt;) — Makedoniya xalqining subetnosi. Ular [[Makedon tili|makedon tilida]] gaplashadi va [[XV asr|XV]]-[[XVIII asr|XVIII asrlarda]] qabul qilingan [[Islom|islom diniga]] amal qiladilar&lt;ref&gt;M. Apostolov. The Pomaks: A Religious Minority in The Balkans, 1996 (англ.).&lt;/ref&gt;.

Ular [[Shimoliy Makedoniya|Makedoniya Respublikasining]] gʻarbiy hududlarida — daryo, Jupa va boshqalarda yashaydilar. Ulardan baʼzilari turkizatsiyaga (Deborskaya Jupa va Kichevo viloyatida) yoki albanizatsiyaga (Gostivarning shimoli-gʻarbiy qismida) uchradi. Torbeshilar makedon tilida gaplashishlariga qaramay, ularning baʼzilari oʻzlarini [[Albanlar|alban]] yoki [[Turklar|turk]] deb bilishadi. Bolqon aholisining oʻzini oʻzi identifikatsiya qilish xususiyati konfessiyaviy mansublikning ustuvorligidir. Natijada, Torbeshilarning aniq etnik oʻzini anglashi yoʻq, buni 2002-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlari tasdiqlaydi: Torbeshilar oʻzlarini asosan musulmon diniga ega makedoniyaliklar deb bilishlariga qaramay, ularning ayrimlari oʻzlarini albanlar, turklar, Bosniyaliklar va oddiygina „musulmonlar“ deb ham atashgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://makedonija.name/demographics/macedonians-muslim|title=Macedonia demographics. Macedonians muslim. Torbeši — Macedonian Muslims|author=|authorlink=|date=1999—2014|editor=|format=|work=|pages=|location=|publisher=Makedonija.name|accessdate=|lang=en|description=|ref=|archiveurl=|archivedate=}}{{проверено|27|7|2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга|автор=Maria Koinova.|часть=Muslims of Macedonia|заглавие=Minorities in Southeast Europe|ссылка часть=http://www.greekhelsinki.gr/pdf/cedime-se-macedonia-muslims.PDF|издание=|место=|издательство=Center for Documentation and Information on Minorities in Europe — Southeast Europe (CEDIME-SE)|год=|страницы=15}}&lt;/ref&gt;.

Baʼzi mualliflar Albaniyaning slavyan tilida soʻzlashuvchi musulmonlari bolgarlar, deb taʼkidlaydilar&lt;ref&gt;Asenova, Petya. Bʼlgaro-albanskata interferensiya v Golo bʼrdo (Albaniya) // Bʼlgarite izvʼn Bʼlgariya. Sbornik s materiali ot mejdunaroden simpozium — Burgas, yuni 1997. — Veliko Tʼrnovo, 1997, s. 124—127{{ref-bg}}; &lt;br /&gt; Boyadjiev, Todor. Bʼlgarite v Golo bʼrdo Albaniya // Bʼlgarite izvʼn Bʼlgariya. Sbornik s materiali ot mejdunaroden simpozium — Burgas, yuni 1997. — Veliko Tʼrnovo 1997, s. 57—60{{ref-bg}};&lt;br /&gt; Mangalakova, Tanya. Bʼlgarite v Mala Prespa i Golo bʼrdo // Problemi na multietnichnostta v Zapadnite Balkani. Terenni prouchvaniya. — Sofiya, 2004, s. 276—297{{ref-bg}}&lt;br /&gt; Ethnic Bulgarians in Mala Prespa and Golo Brdo, Problems of Multiethnicity in the Western Balkans, Sofia 2004, p. 298—319 {{ref-en}}.&lt;/ref&gt;. Rus slavyani Afanasy Selishev, Debrskiy, [[Skopye]] va Polojskiy viloyatlaridagi bolgar-turklar Torbesh deb ataladi, deb taʼkidladi&lt;ref&gt;Seliщev, Afanasiy. Polog e ego bolgarskoe naselenie. Istoricheskie, etnograficheskie i dialektologicheskie ocherki Severo-Zapadnoy Makedonii, Sofiya 1929, s. 406, prim. 2&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Slavyan-musulmonlar]]
* [[Janubiy slavyanlar]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
== Havolalar ==
* [http://www.promacedonia.org/vk/vk_1_b2.htm Болгары-мусульмане Македонии (торбеши и помаки) — глава монографии Васила Кынчова (1900)] {{ref-bg}}
[[Turkum:Shimoliy Makedoniya xalqlari]]
[[Turkum:Janubiy slavyanlar]]
[[Turkum:Musulmon slavyanlar]]
[[Turkum:Makedoniyaliklar]]
[[Turkum:Bolqon xalqlari]]</text>
      <sha1>8f7bpoiihyk3l80huof1tzs3jzrtlyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henry Hartsfield</title>
    <ns>0</ns>
    <id>733100</id>
    <revision>
      <id>6269569</id>
      <parentid>5893724</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3062" sha1="0s4wj4383y28r5b9i71kdno6yq6gk8p" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat
|ismi = Hartsfild, Genri Uorren
|asl ismi = Хартсфилд, Генри Уоррен
|portret = Henryhartsfield.jpg
|eni = 250px
|tavsif = [[Fazogir]]
|tavallud sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1933|11|21}}
|tavallud joyi = [[Alabama]], [[Birmingem]], [[AQSH]]
|vafot sanasi = 17.7.2014
}}

'''Henry Warren Hartsfield Jr.''' ({{Talaffuz|Genri Xartsfild}}, 1933-yil 21-noyabr — 2014-yil 17-iyul) - [[NASA]] [[fazogir|fazogiri]]. U uchta kosmik parvozni amalga oshirgan: „[[Fazoviy moki|Kolumbiya]]“ — STS-4 (1982), „Discovery“ — [[Fazoviy moki|STS-41D]] (1984) xizmatidagi ekipaj komandiri va „Challenger“ — [[Fazoviy moki|STS-61A]] (1985) xizmatidagi ekipaj komandiri sifatida faoliyat yurilgan.

== Kosmik parvozlari ==

* Birinchi parvoz — STS-4&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1982-065A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-25|qaralgan sana=2022-06-06|arxivsana=2020-06-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200630233028/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1982-065A}}&lt;/ref&gt;, „[[Fazoviy moki|Kolumbiya“ xizmati]]. 1982-yil 27-iyundan 4-iyulgacha uchuvchi sifatida. Parvoz davomiyligi 7 kun 1 soat 10 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-4.html|sarlavha=NASA - STS-4|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-25}}&lt;/ref&gt; edi.
* Ikkinchi parvoz — STS-41D&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1984-093A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-25|qaralgan sana=2022-06-06|arxivsana=2019-07-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190714041957/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1984-093A}}&lt;/ref&gt;, „[[Fazoviy moki|Discovery“ xizmati]]. 1984-yil 30-avgustdan 5-sentabrgacha  ekipaj qoʻmondoni sifatida. Parvoz davomiyligi 6 kun 0 soat 57 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-41D.html|sarlavha=NASA - STS-41D|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-25}}&lt;/ref&gt; edi.
* Ikkinchi jahon urushida qatnashdi. 1985-yil  30-oktabrdan 6-noyabrgacha ekipaj qoʻmondoni sifatida. Parvoz vaqti 7 kun 0 soat 46 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-61A.html|sarlavha=NASA - STS-61A|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-25}}&lt;/ref&gt; edi.

Kosmosga parvozlarning umumiy davomiyligi 20 kun 2 soat 53 daqiqa.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Chala}}{{DEFAULTSORT:Hartsfield, Henry}}
[[Turkum:Amerikalik fazogirlar]]
[[Turkum:2014-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:17-iyulda vafot etganlar]]
[[Turkum:Kishilar]]
[[Turkum:1933-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:21-noyabrda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>0s4wj4383y28r5b9i71kdno6yq6gk8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klassik arxitektura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>742070</id>
    <revision>
      <id>6270169</id>
      <parentid>6136921</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49690-55</username>
        <id>306819</id>
      </contributor>
      <comment>/* Klassik arxitekturaning oʻziga xosligi */</comment>
      <origin>6270169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16154" sha1="lbwl9ikxy10i364mvfhdmor3ehdi3oh" xml:space="preserve">{{ichki havolasiz|sana=2024-01}}

[[Fayl:Η_Ακρόπολη_από_την_Πνύκα.jpg|thumb|300x300px| Afina akropoli, Afinadagi Jahon merosi ob’ekti, Gretsiya]]

'''Klassik meʼmorchilik''' &amp;ndash; klassik [[antik davr]] meʼmorchiligi, yaʼni qadimgi yunon meʼmorchiligi va qadimgi Rim meʼmorchiligining namunasidir. Bundan tashqari, ular taʼsir qilgan arxitektura uslubi yoki uslublariga ham tegishli hisoblaanadi. Masalan, Uygʻonish davridan keyingi Yevropada paydo boʻlgan uslublarning aksariyatini klassik arxitektura deb taʼriflash mumkin. Ushbu atamaning keng qoʻllanishi ser Jon Summerson tomonidan ''&quot;Klassik arxitektura tili&quot;'' asarida qoʻllanadi&lt;ref&gt;Asqarov.Sh.J. Arxitektura tarixi. — Toshkent: 2009 y.&lt;/ref&gt;.

== Klassik arxitekturaning oʻziga xosligi ==
Klassik arxitektura uslubini boshqa uslublardan farqli tomonini quyidagilar orqali ajralib tavsiflash mumkin:

* [[Meʼmorlik|Arxitektura]] &amp;ndash; rejalashtirish, loyihalash va qurish jarayoni va uning tugallangan mahsuloti. Binolarning moddiy koʻrinishidagi arxitektura asarlari koʻpincha madaniy va siyosiy ramzlar va sanʼat asarlari sifatida qabul qilinadi. Tarixiy sivilizatsiyalar koʻpincha saqlanib qolgan meʼmorchilik yutuqlari bilan Firdavs ajralib turadi.
** Arxitektura uslubi &amp;ndash; shakl, texnika, materiallar, vaqt davri, mintaqa va boshqa uslubiy taʼsirlardan foydalanish nuqtai nazaridan arxitekturaning tasnifini ifodalaydi.
* [[Sanʼat]] &amp;ndash; taqdimot yoki ijroning estetik ifodasi va ushbu faoliyat natijasida yaratilgan asar. Shuning uchun „sanʼat“ soʻzi „klassik arxitektura“ atamasi kabi ham feʼl, ham otdir.
** Sanʼat turlaridan biri &amp;ndash; sanʼat turi sifatida klassik arxitektura — bu odatda madaniyat taʼsirida boʻlgan va oʻz navbatida madaniyatni oʻzgartirishga yordam beradigan 
insonlar gʻoyasidir. Klassik meʼmorchilik insonning ichki ijodiy impulslarining jismoniy koʻrinishidir.
*** [[Tasviriy sanʼat]]ning bir tarmogʻi &amp;ndash; tasviriy sanʼat — bu rasm, [[haykaltaroshlik]], fotografiya, arxitektura va boshqalarni oʻz ichiga olgan sanʼat turlarining sinfi boʻlib, ular asosan vizual tabiatga ega asarlar yaratishga qaratilgan.
* [[Klassitsizm|Klassizmning]] shakli &amp;ndash; klassik antik davrga boʻlgan yuksak eʼtibor, klassiklar taqlid qilishga intiladigan did uchun standartlarni belgilash tushunchasidir.
** [[Klassitsizm|Arxitekturada klassitsizm]] &amp;ndash; simmetriya, mutanosiblik, geometriya va qismlarning muntazamligiga eʼtibor beradi, chunki ular Klassik antik davr meʼmorchiligida, xususan, Qadimgi Rim meʼmorchiligida namoyon boʻladi, ulardan bizgaacha koʻp namunalar saqlanib qolingan.

== Klassik meʼmoriy tuzilmalar ==

=== Qadimgi yunon arxitektura inshootlari ===
Qadimgi yunon arxitekturasi &amp;ndash; eramizdan avvalgi 900-yildan milodiy &lt;nowiki&gt;I&lt;/nowiki&gt; asrgacha boʻlgan davrda madaniyati Yunoniston materikida va Peloponnesda, Egey orollarida, Kichik Osiyo va Italiya koloniyalarida gullab-yashnagan yunon tilida soʻzlashuvchi xalq (ellin xalqi) tomonidan yaratilgan meʼmorchilik uslubi boʻlib, eng qadimgi meʼmorchilik asarlari miloddan avvalgi 600-yillarga toʻgʻri keladi. Qadimgi yunon arxitekturasiga eng yaxshi ifodalar ibodatxonalarda koʻrinadi bizga maʼlum [[Parfenon]] ham bu uslubdagi eng yaxshi namunadir&lt;ref&gt;&quot;Yunon ibodatxonasi&quot; Macmillan vizual lugʻati. Qisqartirilgan ixcham nashr. 1995-yil.{{ISBN|0-02-860810-0}}&lt;/ref&gt;.

* [[Akropol]]
** Afina akropoli
* Agora
** Afinaning qadimiy agorasi
* Qadimgi yunon ibodatxonasi — Qadimgi yunon ibodatxonalari roʻyxati
** Adyton
** Cella
** Opistodomlar
** Peristaz
** [[Portik|Pronaos]]
** Pteron

: Maqbara turlari
:* Amfiprostil
:* Antae ibodatxonasi
:* Metroon
:* Naiskos
:* Peripteros
:* Pseudodipteral
:* Pseudoperipteros

* Qadimgi yunon teatri — Qadimgi yunon teatrlari roʻyxati
** Parodlar
** Skene
* Bouleuterion
* Yunon vannalari
* Yunon bogʻlari
* [[Gimnasiy|Gimnaziya]]
** Conisterium
** Xystus
* Qahramon
* Ippodrom
* [[Mavzoley|Maqbara]]
* Monopteros
* Neorion
* Palestra
* Peribolos
* Propylaea
* Prostyle
* Pritaneion
* Pteron
* Rostral ustun
* [[Stadion]]
* Stoa — stoae roʻyxati
* Tholos

=== Qadimgi Rim arxitektura inshootlari ===
Qadimgi Rim meʼmorchiligi &amp;ndash; Rim meʼmorchiligi inqilobi, shuningdek, '''beton inqilob''' sifatida ham tanilgan, Rim meʼmorchiligida ilgari kam qoʻllangan [[Ravoq|arch]], gumbaz va [[gumbaz]]ning meʼmoriy shakllaridan keng foydalanish ajralib turar edi. Ushbu rivojlanishda monumental meʼmorchilik tendentsiyasini koʻrgan hal qiluvchi omil Rim betonining ixtirosi edi. Bu esa meʼmorchilik rivojlanishiga yana bir omil boʻlgan.

* Jamoat arxitekturasi
** Amfiteatr
** Akveduk
** [[Bazilika]]
** Koʻprik
** Kanal
** Kastellum
** Sirk
** Sardoba
** Toʻgʻon va suv omborlari
** Himoya devori
** Gumbaz
** Forum
** Ippodrom
** Horreum
** Gipaetral
** Insula
** Yodgorlik
** Nymphaeum
** [[Obelisk]]
** Odeon
** Rim mayoqchasi
** Rim suv tegirmoni
** Rostra
** Maqbara
*** Antae ibodatxonasi
*** Mithraeum
** Tetrapilon
** Teatr — Rim teatrlari roʻyxati
*** Kavea
*** Scaenae old tomoni
** Thermae
*** Sfaeristerium
** Tholos
** Zafar archasi
** Gʻalaba ustuni
*** Rostral ustun
* Xususiy arxitektura
** Domus
*** Atrium
*** Kavaedium
*** Koenakulum
*** Kubikulum
*** Exedra
*** Musluklar
*** Impluvium
*** Oekus
*** Peristiliy
*** Taberna
*** Tablin
*** Triklinium
*** [[Vestibyul|Vestibulum]]
** Rim bogʻlari
** Villa
*** Villa rustica

== Arxitektura uslublari ==
Arxitektura uslubi

* Vizantiya arxitekturasi &amp;ndash; dastlab Vizantiyaning ilk meʼmorchiligi stilistik va konstruktiv jihatdan oldingi Rim meʼmorchiligidan farq qilmagan; qadimiy qurilish usullari yashagan, ammo nisbatan tez orada arxitektura oʻziga xos Vizantiya uslubiga aylandi.
* Romaneskgacha boʻlgan arxitektura
* Romanesk meʼmorchiligi &amp;ndash; Romanesk meʼmorchiligi imperator Rim meʼmorchiligidan keyingi birinchi umumevropa meʼmorchiligi uslubidir. Qadimgi Rim va Vizantiya binolari va boshqa mahalliy anʼanalarning xususiyatlarini oʻzida mujassam etgan Romanesk meʼmorchiligi oʻzining ulkan sifati bilan mashhur.
* [[Arxitekturada gotika uslubi|Gotika meʼmorchiligi]] &amp;ndash; Gotika meʼmorchiligi (u bilan klassik arxitektura koʻpincha tasvirlangan) klassik elementlar va tafsilotlarni oʻz ichiga olishi mumkin, ammo antik davr meʼmorchiligi anʼanalaridan foydalanish uchun ongli harakatni aks ettirmaydi.
* [[Uygʻonish davri]] arxitekturasi &amp;ndash; qadimgi yunon va rim meʼmorchiligining ayrim elementlarini ongli ravishda qayta tiklash va rivojlantirish. Uygʻonish davri uslubi simmetriya, mutanosiblik, geometriya va qismlarning muntazamligiga eʼtibor beradi, chunki ular klassik antik davr arxitekturasida va ayniqsa qadimgi Rim meʼmorchiligida namoyon boʻladi, ulardan koʻp namunalari saqlanib qolgan. Uygʻonish davrining klassik meʼmorchiligi boshidanoq klassik gʻoyalarning oʻziga xos talqinini ifodalaydi.
* Palladian meʼmorchiligi &amp;ndash; Uygʻonish davri italyan meʼmori Andrea Palladio (1508-1580) dizaynidan olingan Yevropa meʼmorchiligi uslubi. Palladioning ishi qadimgi yunonlar va rimliklarning rasmiy klassik maʼbad meʼmorchiligining simmetriyasi, istiqboli va qadriyatlariga asoslangan edi.
* Barokko meʼmorchiligi &amp;ndash; Barok va rokoko arxitekturasi uslublar boʻlib, ular ildizida klassik boʻlsa-da, oʻziga xos meʼmorchilik tilini namoyish etadi. Barokko meʼmorlari Uygʻonish davri meʼmorchiligining asosiy elementlarini olib, ularni yanada balandroq, ulugʻvorroq, bezatilgan va dramatikroq qildilar.
* Gruziya arxitekturasi &amp;ndash; 1720-1840-yillardagi meʼmoriy uslublar toʻplami. Gruziya uslubining asosiy oqimida Palladian arxitekturasi va uning gʻaroyib muqobillari — Gothic va Chinoiserie, ingliz tilida soʻzlashuvchi dunyoda Yevropa rokokosining ekvivalenti edi.
* Neoklassik meʼmorchilik &amp;ndash; &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asrning oʻrtalarida boshlangan neoklassik oqim tomonidan yaratilgan meʼmorchilik uslubi, u ham oʻzining tafsilotlarida tabiiy bezakning rokoko uslubiga qarshi reaktsiya sifatida, ham meʼmoriy formulalarida kech barokkoning baʼzi klassiklashtiruvchi xususiyatlarining natijasi sifatida namoyon boʻldi.. Oʻzining sof koʻrinishida bu uslub asosan Klassik Yunoniston meʼmorchiligi va italyan meʼmori Andrea Palladio meʼmorchiligidan olingan.
** [[Ampir|Imperiya uslubi]] &amp;ndash; baʼzan neoklassitsizmning ikkinchi bosqichi deb hisoblanadi, &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida arxitektura, mebel, boshqa bezak sanʼati va tasviriy sanʼatdagi dizayn harakati boʻlib, taxminan 1830-yilgacha Yevropa va Amerikada kuzatilgan, garchi AQShda u mashhurligini davom ettirgan. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning oʻrtalaridan ancha keyin yirik metropoliten markazlaridan tashqaridagi konservativ mintaqalarda.
** Bidermeyer arxitekturasi &amp;ndash; 1815-1848-yillar oraligʻida Markaziy Yevropadagi [[Neoklassik arxitektura]].
** Kurort arxitekturasi (''Bäderarchitektur'') &amp;ndash; &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxirida Germaniyaning dengiz qirgʻogʻidagi kurortlarida paydo boʻlgan va bugungi kungacha mintaqada keng qoʻllanadigan oʻziga xos neoklassik uslub.
** Federal arxitektura &amp;ndash; Amerika Qoʻshma Shtatlarida v oʻrtasida qurilgan arxitekturani klassiklashtirish. 1780-yil va 1830-yillar, ayniqsa 1785-yildan 1815-yilgacha. Ushbu uslub oʻz nomini oʻz davri, Federal davr bilan baham koʻradi.
** Regency arxitekturasi &amp;ndash; Buyuk Britaniyada &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr boshlarida Jorj IV shahzoda Regent boʻlgan davrda qurilgan binolar, shuningdek, xuddi shu uslubdagi keyingi binolar. Uslub nemis tilida soʻzlashadigan mamlakatlarda Biedermeier uslubiga, Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi Federal uslubga va [[Fransiya]] imperiyasi uslubiga mos keladi.
** Yunon uygʻonish meʼmorchiligi &amp;ndash; &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri — &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr boshlaridagi meʼmorchilik harakati, asosan Shimoliy Yevropa va AQShda. Ellinizmning mahsuli boʻlib, uni neoklassik meʼmorchilik rivojlanishining soʻnggi bosqichi sifatida koʻrish mumkin.
** Beaux-Arts arxitekturasi &amp;ndash;
* Skandinaviya klassitsizmi &amp;ndash; 1910-yil va 1930-yillar oraligʻida shimoliy mamlakatlarda (Shvetsiya, Daniya, Norvegiya va Finlandiya) qisqa vaqt ichida gullagan meʼmorchilik uslubi.
* Yangi klassik arxitektura &amp;ndash; &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr va &lt;nowiki&gt;XXI&lt;/nowiki&gt; asrlar uchun klassik meʼmorchilikni meʼmorchilikning qonuniy shakli sifatida qayta tiklash va qabul qilish uchun meʼmorchilik harakati. Birinchi navbatda Postmodern arxitekturasining xalqaro uslub kabi modernist arxitektura harakatlarini tanqid qilishdan boshlab, Yangi Klassik arxitektura, Zamonaviy arxitekturaning davom etayotgan hukmronligiga muqobil boʻlishga intiladi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Apperly|first=Richard|title=A Pictorial Guide to Identifying Architecture: Styles and Terms from 1788 to the Present|url=https://books.google.com/books?id=7UtBHAAACAAJ|year=1994|publisher=Angus &amp; Robertson|isbn=978-0-207-18562-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Dixon|first=Roger|title=Architecture: With a Short Dictionary of Architects and 251 Illustrations|url=https://books.google.com/books?id=dL3CQgAACAAJ|year=1978|publisher=Thames and Hudson|isbn=978-0-500-18163-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Lewis|first=Arnold|title=American Victorian architecture: a survey of the 70's and 80's in contemporary photographs|url=https://archive.org/details/isbn_9780486231778|year=1975|publisher=Dover Publications|isbn=978-0-486-23177-8}}&lt;/ref&gt;.
== Arxitektura elementlari ==

=== Qurilish elementlari ===

* [[Akroteriy]] — bino pedimentining choʻqqisiga oʻrnatilgan bezak
* Aedicula — kichik ziyoratgoh
* Aegis
* Amfiprostil
* Anatiroz
* Anta
* [[Antefikss]]
* Apollarium
* Apse
* [[Ravoq|Ark]]
* Arxitrav
* Archivolt
* Arris
* [[Atlant]] — erkak figurasini qoʻllab-quvvatlash
* Qavs
* Bukranium
* [[Kapitel]]
* Karyatid — ayol figurasini qoʻllab-quvvatlaydi
* Cippus
* Kassa
* Ustunlar — bir-biriga bogʻlangan uzun ustunlar ketma-ketligi
* [[Ustun]]
* [[Konsol]]
* Burchak toshi
* Korniş
* Krepidoma
* Kroket
* Cryptoporticus
* Gumbaz
* Diaulos
* Diokletian (termal) oynasi
* [[Gumbaz]] — Rim gumbazlari roʻyxati
* Eisodos
* [[Antablement]] — ustun boshlari ustida joylashgan ustki tuzilma
* Epistil — Architravega qarang
* Evtinteriya
* Yakuniy
* Friz
* Geyson
* Gutta
* Gipokaust
* Gipostil
* Gipotrakeliya
* Imbrex va tegula — qadimgi yunon va rim meʼmorchiligida qoʻllanadigan tom yopish plitalari
* Ustunlararo
* Asosiy tosh
* Metope
* Modilion
* [[Mozaika]]
* Oculus
* Bezak
* Ortostatlar
* [[Fronton]]
* Peristil
* Pila toʻplamlari
* Pilaster — ustunga oʻxshash devordan koʻtarilgan tekis sirt
* Plinth
* [[Portik]]
** Portiko turlari: tetrastyl, hexastyle, oktastyle, dekastyle
* Post va lintel
* Pronaos
* Prostyle
* Puteal
* Quoin — [[devor]] burchagidagi tosh bloklari
* Tom — yunon-rim tomlari roʻyxati
* Rustikatsiya
* Skamilli taassurot qoldiradi
* Yarim gumbazli
* Sima
* Sfenks
* Spiral zinapoyalar — Qadimgi spiral zinapoyalar roʻyxati
* Shpor
* Stoa — yopiq yoʻlak yoki ayvon
* Stilobat
* Suspensura
* Tambur
* Muddati
* Triglif
* [[Timpan]]
* Taenia
* Velarium
* Vitruvian ochilishi
* Volut
* Vomitoriya

=== Qurilish materiallari ===

* Agregat
* Seramika
* Ohak ohak
* [[Marmar]]
* Rim gʻishtlari
* Rim beton
* Spolia
* Terakota

=== Klassik buyurtmalar ===

* Eol tartibi — Klassik meʼmorchilikning dastlabki tartibi

: Yunon buyurtmalari

* Dorik tartibi
* Ion tartibi
* Korinf tartibi

: Rim buyurtmalari

* Kompozit buyurtma
* Toskana buyurtmasi

=== Bino va inshootlarning turlari ===

* [[Amfiteatr]]
* Hammom
** [[Yunon tili|yunoncha]]
** Roman
* Bouleuterion
* Nymphaeum
* Odeon
* Stoa
* Maʼbad
** yunoncha
** Roman
* Teatr
** yunoncha
** Roman
* Tholos
* Gʻaznachilik
* Villa
* Suv tegirmoni — Qadimgi suv tegirmonlari roʻyxati&lt;ref&gt;[http://www.books-by-isbn.com/0-393/0393730514-The-Elements-of-Classical-Architecture-Georges-Gromort-Henry-Hope-Reed-0-393-73051-4.html ''Klassik arxitektura elementlari (Sanʼat va arxitekturadagi klassik Amerika seriyasi)'']. Gromort Georges (muallif), Richard Sammons (Kirish insho), WW Norton &amp; Co. (2001-yil 20-iyun);{{ISBN|0-393-73051-4}}&lt;/ref&gt;.

== Klassik arxitektura nashrlari ==

* ''Architectura'' &amp;ndash; Rim meʼmori Vitruvius tomonidan yozilgan va uning homiysi imperator Sezar Avgustga qurilish loyihalari uchun qoʻllanma sifatida bagʻishlangan meʼmorchilik risolasi. Ish Rim qurilish usullari, rejalashtirish va loyihalash boʻyicha zamonaviy bilimlarning eng muhim manbalaridan biridir.
* ''De re aedificatoria'' &amp;ndash; [[Alberti Leon Battista|Leon Battista Alberti]] tomonidan 1443-1452-yillarda yozilgan klassik meʼmoriy risola. Koʻp jihatdan [[Vitruviy]] „''De architectura''“ ga bogʻliq boʻlsada, bu Italiya Uygʻonish davrida yozilgan mavzu boʻyicha birinchi nazariy kitob edi va 1485-yilda arxitektura boʻyicha birinchi bosma kitob boʻldi.
* [[Vinola Jakomo da|Jakomo Barozzi da Vinola]] tomonidan ''arxitekturaning beshta ordeni'' (1562).
* ''I quattro libri dell’architettura'' (1570) — meʼmor Andrea Palladioning arxitektura haqidagi risolasi.
* ''Arxitekturaning klassik tili,'' 1965-yilda Ser Jon Summerson tomonidan 1963-yilda berilgan oltita BBC radio maʼruzalarining toʻplami.

== Klassik meʼmorchilikda nufuzli shaxslar ==

* Jon Summerson &amp;ndash; XX asrning yetakchi Britaniya arxitektura tarixchilaridan biri.
* Jon Travlos &amp;ndash; yunon arxitektura tarixchisi va yozuvchi.

== Yana qarang ==

* [[Qadimgi Rim meʼmorchilik sanʼati]]
* [[Vizantiya meʼmorchilik sanʼati]]
* [[Qadimgi Aztek arxitekturasi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://www.doric-column.com/glossary_classical_architecture.html ''Klassik arxitekturaning tasvirlangan lugʻati''] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190718045215/http://www.doric-column.com/glossary_classical_architecture.html |date=2019-07-18 }}
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1366093/Classical-architecture Klassik arxitektura] &amp;ndash; Encyclopedia Britannica onlayn maqolasi

[[Turkum:Arxitektura]]</text>
      <sha1>lbwl9ikxy10i364mvfhdmor3ehdi3oh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Germaniya bayrogʻi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>743774</id>
    <revision>
      <id>6269459</id>
      <parentid>6228794</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6269459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46033" sha1="q0ph29qbekobmimrgqze114iwdv7rje" xml:space="preserve">{{Bayroq bilgiqutisi
| nomi = Germaniya bayrogʻi
| tasvir = Flag of Germany.svg
| izoh =
| foydalangan =
| mamlakat = [[Germaniya]]
| mutanosiblik = 3:5
| qabul_qilingan = {{Start date and age|1949|5|23|df=yes}}
| dizayn =
| muallif =
}}
[[Fayl:Flag_of_Germany_(unoff).svg|thumb| Keng tarqalgan [[Germaniya gerbi|Germaniya gerbi tasvirlangan]] norasmiy bayroq varianti]]
[[Germaniya]] davlat bayrogʻi ({{Lang-de|Flagge Deutschlands}}) — uch rangli Germaniya milliy ranglarini aks ettiruvchi: qora, qizil va oltin rangli uchta teng gorizontal chiziqdan iborat ({{Lang-de|[[:de:Schwarz-Rot-Gold|Schwarz-Rot-Gold]]}}).&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.gesetze-im-internet.de/bundesrecht/flaggano_1996/gesamt.pdf|sarlavha=Anordnung über die deutschen Flaggen, dated 13.11.1996|til=de|kirish sanasi=14-fevral 2012-yil|iqtibos=Die Bundesflagge besteht aus drei gleich breiten Querstreifen, oben schwarz, in der Mitte rot, unten goldfarben [The national flag consists of three horizontal stripes of equal breadth, black at the top, red in the middle, and gold at the bottom]}}&lt;/ref&gt; Bayroq birinchi marta 1848-yilda Germaniya Konfederatsiyasida koʻrib chiqilgan; U 1919-yildan 1933-yilgacha [[Weimar Respublikasi|Veymar Respublikasining]] davlat bayrogʻi sifatida rasman qabul qilingan va 1949-yilda [[Germaniya Federativ Respublikasi (1949—1990)|Gʻarbiy Germaniyada]] qayta tiklanganidan beri foydalanilmoqda.

&lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning oʻrtalaridan boshlab Germaniyada ikkita milliy raqobatlashuvchi ranglar anʼanalari mavjud edi: qora-qizil-oltin va qora-oq-qizil. Qora-qizil-oltin ranglar 1848-yilgi inqiloblar, 1919 — 1933-yillardagi [[Weimar Respublikasi|Veymar Respublikasi]] va Federativ Respublikasining (1949-yildan beri) ranglari edi. Ular [[Germaniya Demokratik Respublikasi]] (1949-1990) tomonidan ham qabul qilingan.

Birinchi marta 1867-yilda qora-oq-qizil ranglar Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasi konstitutsiyasida paydo boʻlgan. Prussiya hamda boshqa shimoliy va markaziy Germaniya davlatlari uchun bu milliy davlat 1870 — 1871-yillarda [[Germaniya imperiyasi]] nomi bilan janubiy Germaniya shtatlariga kengaytirildi. U bu ranglarni 1918 — 19-yillar inqilobiga qadar saqlab qoldi. Shundan keyin qora-oq-qizil siyosiy huquqning ramziga aylandi. Milliy sotsialistlar (National-sotsialistik nemis ishchilar partiyasi) 1933-yilda partiyaning shaxsiy svastika bayrogʻi bilan birga bu ranglarni qayta tikladilar. Ikkinchi jahon urushidan keyin ham qora-oq-qizil ranglar baʼzi konservativ guruhlar yoki oʻta oʻng guruhlar tomonidan ishlatilgan — bu milliy sotsialistik belgilardan farqli oʻlaroq, taqiqlanmagan edi.

Qora-qizil-oltin — Germaniya Federativ Respublikasining rasmiy bayrogʻi ranglari. Konstitutsiyaviy tuzumning rasmiy ramzi sifatida u [[tuhmat]]dan himoyalangan. Germaniya Jinoyat kodeksining 90-moddasiga koʻra jinoyat, jarima yoki besh yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan belgilanadi.

== Kelib chiqishi ==
1840-radikal yillarda qora, qizil va oltin ranglar bilan nemis assotsiatsiyasi paydo boʻldi, oʻshanda qora-qizil-oltin bayroq [[Napoleon]] magʻlubiyatidan keyin [[Yevropa]]da oʻrnatilgan konservativ tuzumga qarshi harakatni ramziy qilish uchun ishlatilgan.

1848-yilgi bayroqda ishlatilgan rang sxemasining kelib chiqishi haqida koʻplab nazariyalar mavjud. Ranglar Jena talabalar ligasi ranglari boʻlishi taklif qilindi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.ingeb.org/Lieder/wirhatte.html|sarlavha=Zur Auflösung der Jenaer Burschenschaft / Wir hatten gebauet ein stattliches Haus free midi mp3 download Strand Hotel Sechelt bed breakfast|ish=ingeb.org}}&lt;/ref&gt; Yana bir daʼvo qilganlar asosan universitet talabalari boʻlgan va Napoleonning bosqinchi kuchlariga qarshi kurash paytida tashkil etilgan Lyutzov erkin korpusining formalariga (asosan qizil yuzli va oltin tugmachali qora rangda) qaytadi. Nima boʻlishidan qatʼiy nazar, bu ranglar qisqa vaqt ichida Germaniyaning milliy ranglari sifatida qabul qilindi. Ayniqsa, [[Weimar Respublikasi|Veymar davrida]] ular qayta kiritilgandan soʻng ranglar batamom liberalizm bilan sinonimga aylandi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://everythingaboutgermany.com/germany-country-information/the-flag-of-germany/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100629012856/http://www.everythingaboutgermany.com/Germany-Flag.html|sarlavha=The Flag of Germany|ism=The German|muallif=Tourists|sana=25-avgust 2011-yil|arxivsana=29-iyun 2010-yil|ish=Germany Tourism and Travel by Everything about Germany}}&lt;/ref&gt;
=== Fuqarolik bayrogʻi ===
[[Fayl:Berlin_reichstag_CP.jpg|thumb| Germaniya birligi bayrogʻi 1990-yil 3-oktabrda koʻtarilgan Germaniyaning qayta birlashuviga bagʻishlangan milliy yodgorlikdir. U [[Berlin]]dagi Reyxstag binosi oldida ([[Bundestag gfr parlamentidagi quyi palata|Germaniya parlamenti]] qarorgohi) hilpiraydi.]]
1949-yilda Germaniya milliy bayrogʻi yoki {{Lang|de|Bundesflagge}} ({{Lang-en|Federal flag}}), tarkibida faqat qora-qizil-oltin uch rangli trikolor (Gʻarbiy) Germaniya konstitutsiyasining bir qismi sifatida kiritilgan. Keyingi yillarda alohida harbiy bayroqlar va hukumat yaratilganidan soʻng, oddiy uch rangli Germaniya fuqarolik bayrogʻi yaratildi. Ushbu bayroq federal hukumatga aloqadorligini koʻrsatish uchun federal boʻlmagan organlar tomonidan ham qoʻllanadi, masalan, [[Germaniya yerlari|Germaniya davlatlarining]] rasmiylari oʻz bayrogʻi bilan birgalikda Germaniya milliy bayrogʻidan foydalanadilar.

=== Hukumat bayrogʻi ===
[[Fayl:State_flag_of_Germany.jpg|left|thumb|{{Lang|de|Bundesdienstflagge}} [[Germaniya elchixonasi, Kanberra|Germaniya elchixonasida, Kanberra]], [[Avstraliya]]]]
Germaniya [[Davlat bayrogʻi|hukumati bayrogʻi]] rasmiy ravishda {{Lang|de|Dienstflagge der Bundesbehörden}} sifatida tanilgan (federal organlarning davlat bayrogʻi) yoki {{Lang|de|Bundesdienstflagge}} qisqartmasi sifatida. 1950-yilda kiritilgan hukumat bayrogʻi {{Lang|de|Bundesschild}} tomonidan Federal qalqon bilan oʻzgartirilgan fuqarolik bayrogʻidir.&lt;ref name=&quot;flag1950&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/brd/1950/deutsche-flaggen_ao.html|sarlavha=Anordnung über die deutschen Flaggen|muallif=Federal Government of Germany|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=7-iyul 1950-yil|kirish sanasi=9-avgust 2007-yil}}&lt;/ref&gt; {{Lang|de|Bundesschild}} [[Germaniya gerbi]]ning bir variantidir, uning asosiy farqlari burgut tasviri va qalqonning shakli borligi: {{Lang|de|Bundesschild}} tagida yaxlitlangan, standart gerbga ishora qilingan.

Hukumat bayrogʻi faqat federal hukumat organlari tomonidan ishlatilishi mumkin va bayroqdan boshqalar tomonidan foydalanish huquqbuzarlik hisoblanadi va jarima bilan jazolanadi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://bundesrecht.juris.de/owig_1968/__124.html|sarlavha=§ 124 OWiG: Benutzen von Wappen oder Dienstflaggen|muallif=Federal Government of Germany|til=de|sana=24-may 1968-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt; Biroq, {{Lang|de|Bundesdienstflagge}} oʻxshash bayroqlardan ommaviy foydalanish (masalan, {{Lang|de|Bundesschild}} oʻrniga haqiqiy gerbdan foydalanish) mumkin va bunday bayroqlar baʼzan xalqaro sport musobaqalarida uchraydi.

=== Vertikal bayroqlar ===
[[Fayl:Flag_of_Germany_(Hanging).svg|left|thumb| Fuqarolik bayrogʻi (osilgan)]]
[[Fayl:Flag_of_Germany_(Hanging_state_flag).svg|thumb|Hukumat bayrogʻi (osilgan)]]
[[Germaniya]]dagi koʻplab jamoat binolari oddiy gorizontal formatga qoʻshimcha ravishda, [[Bayroq|vertikal bayroqlardan]] foydalanadi. Koʻpgina shahar hokimiyatlari oʻzlarining shahar bayrogʻini davlat bayrogʻi bilan birga shu tarzda koʻtaradilar; Germaniyada koʻplab shahar bayroqlari faqat vertikal shaklda boʻladi. Ushbu vertikal bayroqlarning nisbati aniqlanmagan. 1996-yilda Reuss-Gera ({{Lang|de|Fürstentum Reuß-Gera}}) knyazligining „anʼanaviy“ qora-qizil-oltin bayrogʻi naqshiga tasodifan mos keladigan hukumat bayrogʻining vertikal versiyasi uchun maket oʻrnatildi. 1806-yildan 1918-yilgacha: {{Lang|de|Bundesschild}} bayroqning markazida qora va oltin chiziqlarning beshdan bir qismi bilan bir-biriga yopishib koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;flag1996&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Federal Government of Germany|url=http://bundesrecht.juris.de/flaggano_1996/BJNR172900996.html|sarlavha=Anordnung über die deutschen Flaggen|ish=Gesetze im Internet|til=de|sana=13-noyabr 1996-yil|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt; Banner yoki draped kabi osilgan boʻlsa, bayroqdagi qora tasma chap tomonda boʻlishi kerak. Vertikal bayroq ustunda hilpirayotganda, qora tasma tayoqqa qaragan boʻlishi kerak.&lt;ref name=&quot;hangingflag&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.fotw.info/flags/de_hoist.html|sarlavha=Flag hoisting formats and terminology (Germany, Austria, and adjacent countries)|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|sana=26-oktabr 2001-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080209123942/https://www.fotw.info/flags/de_hoist.html|arxivsana=9-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

=== Harbiy bayroqlar ===
Germaniya qurolli kuchlari ({{Lang|de|[[Bundeswehr]]}}) federal hokimiyat, {{Lang|de|Bundesdienstflagge}} quruqlikda nemis urushi bayrogʻi sifatida ham qoʻllanadi. 1956-yilda {{Lang|de|Dienstflagge der Seestreitkräfte der Bundeswehr}} (Germaniya dengiz floti bayrogʻi) joriy etildi.&lt;ref name=&quot;navyflag&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.gesetze-im-internet.de/bpr_sflaggenano/BJNR004470956.html|sarlavha=Anordnung des Bundespräsidenten über die Dienstflagge der Seestreitkräfte der Bundeswehr|muallif=Federal Government of Germany|ish=Gesetze im Internet|til=de|sana=25-may 1956-yil|kirish sanasi=10-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt; Ushbu dengiz bayrogʻi, dengiz floti bayrogʻi sifatida ishlatiladi.

== Dizayn ==
[[Fayl:Flag_of_Germany_-_dimensions.svg|thumb|Germaniya bayrogʻi texnik xususiyatlari]]
Germaniya Konstitutsiyasining 22-moddasining, Germaniya Federativ Respublikasining asosiy qonunida shunday deyilgan:{{Quote|Federal bayroq qora, qizil va oltin rangda boʻladi.}} 1950-yilda Gʻarbiy Germaniya hukumati tomonidan oʻrnatilgan spetsifikatsiyalarga koʻra, bayroq bir xil kenglikdagi uchta chiziqni koʻrsatadi va kenglik va uzunligi 3:5 nisbatda boʻladi&lt;ref name=&quot;flag1950&quot;/&gt; Veymar respublikasi davrida qoʻllangan trikolor 2:3 nisbatda boʻlgan.&lt;ref name=&quot;flag1921&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/wr/1921/flaggen1921_vo.html|sarlavha=Verordnung über die deutschen Flaggen|muallif=Government of the German Reich|sana=11-aprel 1921-yil|ish=documentArchiv.de|til=de|kirish sanasi=9-avgust 2007-yil}}&lt;/ref&gt;

Bayroqni qabul qilish vaqtida ''&quot;Qora-Qizil-Oltin'' &quot; dan boshqa aniq rang xususiyatlari yoʻq edi.&lt;ref name=&quot;FOTWcolor&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/de_color.html|sarlavha=Colors of the Flag (Germany)|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|sana=5-avgust 1998-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt; Biroq, 1999-yil 2-iyunda federal [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|vazirlar mahkamasi]] Germaniya hukumati uchun korporativ dizaynni taqdim etdi, unda rasmiy ranglarning xususiyatlari quyidagicha belgilandi:&lt;ref name=&quot;govt_design&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://styleguide.bundesregierung.de/index_de.html?Content=basiselemente/farben/primaerfarben_de.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070926233554/http://styleguide.bundesregierung.de/index_de.html?Content=basiselemente%2Ffarben%2Fprimaerfarben_de.html|arxivsana=26-sentabr 2007-yil|sarlavha=Primärfarben|ish=Corporate Design Documentation|muallif=Federal Government of Germany|til=de|sana=17-dekabr 2007-yil|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Rang sxemasi
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:100px;&quot; | Qora
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:100px;&quot; | Qizil
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:100px;&quot; | Oltin
|- align=&quot;center&quot;
| RAL
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#000000; width:20px;&quot; |
| 9005&lt;br /&gt; ''qora''
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#FF0000; width:20px;&quot; |
| 3020&lt;br /&gt; ''qizil''
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#FFCC00; width:20px;&quot; |
| 1021&lt;br /&gt; ''sariq''
|- align=&quot;center&quot;
| HKS
| 0, 0, 0
| 5,0PB 3,0/12
| 6,0R 4,5/14
|- align=&quot;center&quot;
| CMYK
| 0.0.0.100
| 0.100.100.0
| 0.12.100.5
|- align=&quot;center&quot;
| Pantone (taxminan)
| Qora
| 485
| 7405
|- align=&quot;center&quot;
| Veb rangi
| #000000
| #FF0000
| #FFCC00
|- align=&quot;center&quot;
| DeximalRGB
| 0,0,0
| 255,0,0
| 255,204,0
|}
[[Fayl:Schwarz_Rot_Gold.svg|thumb|Oltin tasma qismi metall oltin rangda boʻlgan Germaniya bayrogʻining versiyasi. Ushbu versiya baʼzan 1999-yilda federal hukumatning korporativ dizayni kiritilishidan oldin rasmiy nashrlarda ishlatilgan.]]

=== Rang ===
Veksillologiya kamdan-kam hollarda oltin va sariq ranglarni ajratadi; [[geraldika]]da ikkalasi ham bir hil rang xususiyatiga ega. Bayroqda ishlatiladigan rang sariq emas, balki oltin deb ataladi.

Qora-qizil-oltin rangli trikolor Veymar Respublikasi tomonidan bayroq sifatida qabul qilinganda, unga [[Konservatizm|konservatorlar]], monarxistlar hujum qildilar, ular ranglarga {{Lang|de|Schwarz–Rot–Gelb}} (qora-qizil-sariq) yoki hatto {{Lang|de|Schwarz–Rot–Senf}} (qora-qizil-xantal) kabi jirkanch laqablar bilan murojaat qilishdi.&lt;ref name=&quot;Dreyhaupt2000&quot;&gt;{{jurnal manbasi|last=Dreyhaupt|first1=Rüdiger F.|year=2000|title=Flags of the Weimar Republic|journal=Der Flaggenkurier|volume=11|pages=3–17|language=de}}&lt;/ref&gt;

1951-yil 24-dekabrda Federal Adliya sudi ({{Lang|de|Bundesgerichtshof}}) „qora-qizil-sariq“ deb kamsitish yoki „yillar davomida fashistlarning qoʻzgʻolonlari natijasida davlatning demokratik ramzlariga qarshi gʻarazli ahamiyatiga ega boʻlgan tuhmatlar“ endi huquqbuzarlik ekanligini aytdi.1968-yilda geraldist Arnold Rabbow tomonidan xulosa qilinganidek, „nemis ranglari qora-qizil-sariq, ammo ular qora-qizil-oltin deb ataladi“.&lt;ref name=&quot;Rabbow1968&quot;&gt;{{jurnal manbasi|last=Rabbow|year=1968|title=Schwarz–Rot–Gold oder Schwarz–Rot–Gelb?|language=de|journal=Neue Heraldische Mitteilungen / Kleeblatt-Jahrbuch|place=Hanover|volume=6+7|pages=30–32|first1=Arnold}}&lt;/ref&gt;

== Bayroq uchirish kunlari ==
Germaniyada bayroq koʻtarilish kunlari bor. 2005- yil 22-martdagi federal [[Dekret|farmonga binoan]], bayroq quyidagi sanalarda jamoat binolaridan koʻtarilishi kerak. Faqat 1-may va 3-oktyabr omma dam olish kunlari hisoblanadi.
[[Fayl:MuensterStadtweinhaus.jpg|thumb| {{Lang|de|Stadtweinhaus}} [[Münster|Myunsterda]] 2006-yilda Germaniyaning sobiq prezidenti [[Johannes Rau|Yoxannes Rau]] vafotidan keyin motamda (har bir shtab tepasidagi qora lentalarga eʼtibor bering) bannerlar koʻrsatilgan.]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:100%&quot;
!Sana
! Nomi
! Sabab
|-
| 27-yanvar
| Milliy sotsializm qurbonlarini xotirlash kuni&lt;br /&gt;{{Lang|de|Tag des Gedenkens an die Opfer des Nationalsozialismus}}
| Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan Xolokost qurbonlarini xotirlash xalqaro kuni sifatida nishonlangan Osventsim kontsentratsion lageri ozod qilinganining yilligi (1945) (yarim shtat)
|-
| 1-may
| [[Xalqaro mehnatkashlar kuni|Mehnat kuni]]&lt;br /&gt;{{Lang|de|Tag der Arbeit}}
| Nemis kasaba uyushmalari ishchilari farovonligini oshirishni namoyish qilish uchun tashkil etilgan.
|-
| 9-may
| [[Yevropa kuni]]&lt;br /&gt; {{Lang|de|Europatag}}
| [[Yevropa Ittifoqi]]ga olib boradigan Shuman deklaratsiyasining yilligi (1950)
|-
| 23-may
| Konstitutsiya kuni&lt;br /&gt;{{Lang|de|Grundgesetztag}}
| Germaniya asosiy qonunining yilligi (1949)
|-
| 17-iyun
| 1953-yil 17-iyun yubileyi&lt;br /&gt;{{Lang|de|Jahrestag des 17. Juni 1953}}
| 1953-yil Sharqiy Berlin va Sharqiy Germaniyadagi qoʻzgʻolonning yilligi
|-
| 20-iyul
| 1944-yil 20-iyul yubileyi&lt;br /&gt;{{Lang|de|Jahrestag des 20. Juli 1944}}
| 20-iyuldagi fitna, Klaus fon Stauffenberg tomonidan [[Adolf Hitler|Adolf Gitlerga]] muvaffaqiyatsiz suiqasdning yilligi (1944)
|-
| 3-oktyabr
| [[Germaniya birligi kuni]]&lt;br /&gt;{{Lang|de|Tag der Deutschen Einheit}}
| Germaniya birlashishining yilligi (1990)
|-
| Adventdan oldingi 2-yakshanba
| Xalq motam kuni&lt;br /&gt; {{Lang|de|Volkstrauertag}}
| Urush paytida halok boʻlganlarning barchasi xotirasiga (yarim shtat)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{Center|Manba: Federal Government of Germany&lt;ref name=&quot;flagday&quot;&gt;{{veb manbasi |url=http://www.bmi.bund.de/SharedDocs/Standardartikel/DE/Ministerium/Protokoll/beflaggungserlass.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071216020447/http://www.bund.de/nn_58840/Microsites/Protokoll/Beflaggung/Beflaggungserlass-der-Bundesregierung/Beflaggungserlass-knoten.html__nnn%3Dtrue |archive-date=16 December 2007 |title=Beflaggungserlass der Bundesregierung |author=Federal Government of Germany |language=de |date=22 March 2005 |access-date=11 March 2015 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}
|}
[[Yevropa parlamenti]] va [[Bundestag gfr parlamentidagi quyi palata|Bundestag]] uchun saylov kunlari, boshqa davlatga xos ayrim shtatlarda ham bayroq kunlari hisoblanadi. Prezident saylovi yoki taniqli siyosatchining oʻlimi kabi boshqa voqealarni oʻtkazish tadbirlarida bayroqlarning ommaviy namoyishi (bundan keyin bayroqlar yarim shtatda boʻladi) Federal Ichki ishlar vazirligining ixtiyoriga koʻra eʼlon qilinishi mumkin. Bayroqlarni yarim shtatda koʻtarish talab qilinganda, vertikal bayroqlar tushirilmaydi. Buning oʻrniga qora motam lentasi tayoqning tepasiga (agar ustunga osilgan boʻlsa) yoki bayroqning koʻndalang tomonining har bir uchiga (agar bayroq kabi uchib ketsa) boylanadi.&lt;ref name=&quot;flagprotocol&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/de_law.html#pro|sarlavha=Flag Protocol (Germany)|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|sana=6-fevral 2002-yil|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==

=== Oʻrta asrlar davri ===
[[Muqaddas Rim imperiyasi]]da (800/962 — 1806, 1512-yildan keyin ''nemis xalqining Muqaddas Rim imperiyasi'' deb nomlanuvchi) davlat bayrogʻi yoʻq edi, ammo qora va oltin ranglari Muqaddas Rim imperatorining ranglari sifatida ishlatilgan va imperator bayrogʻida tasvirlangan: oltin fonda [[Germaniya gerbi|qora burgut]] tasviri bilan. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri yoki &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asr boshlaridan keyin burgutning tirnoqlari va tumshugʻi qizil rangga boʻyalgan. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr boshidan ikki boshli burgut ishlatilgan.&lt;ref name=&quot;HRE&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/de_roman.html|sarlavha=Holy Roman Empire|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

=== Reuss-Greiz knyazligi ===
[[Fayl:Flag_of_the_Holy_Roman_Empire_(1200-1350).svg|right|thumb|200x200px|[[Muqaddas Rim imperiyasi]]ning [[urush bayrog'i]] (&lt;nowiki&gt;XIII—XIV&lt;/nowiki&gt; asrlar)]]
Heinrix XI, Greiz shahzodasi Reuss Muqaddas Rim imperatori Joseph II tomonidan 1778-yil 12- mayda oʻsha paytdagi yangi Reuss-Greiz knyazligini boshqarishga tayinlangan paytda, ''Fürstentum Reuß-Greiz'' tomonidan qabul qilingan qora-qizil-oltin trikolori [[Turingiya|bugungi kunda]], Germaniyani oʻz ichiga olgan har qanday suveren davlatda zamonaviy tartibga solishda &amp;#x2013; knyazlikni boshqargan Reuss oqsoqollar chizigʻi nisbati „deyarli kvadrat“ nisbati 4:5 shakliga yaqin.
 
1804-yilda [[Napoleon|Napoleon Bonapart]]e [[Birinchi imperiya|Birinchi Fransiya imperiyasini]] eʼlon qildi. Bunga javoban Gabsburglar sulolasidan boʻlgan Muqaddas Rim imperatori [[Frans I|Francis II]] oʻzining shaxsiy mulkini [[Avstriya imperiyasi]] deb eʼlon qildi va Avstriyada Fransis I boʻldi. Muqaddas Rim imperatori bayrogʻining ranglarini olgan Avstriya imperiyasining bayrogʻi qora va oltin ranglarda edi. Francis II oxirgi Muqaddas Rim imperatori edi, Napoleon 1806-yilda imperiyani tarqatib yuborishga majbur qildi. Shundan keyin bu ranglardan 1918-yilgacha Avstriya bayrogʻi sifatida foydalanishda davom etdi.

Bu davrda qizil va oq ranglar ham muhim sanalardi. Muqaddas Rim imperiyasi [[salib yurishlari]]da qatnashganida, qora-oltin rangli imperator bayrogʻi bilan birga urush bayrogʻi koʻtarilgan. „Avliyo Jorj bayrogʻi“ nomi bilan tanilgan bu bayroqning tasviri qizil fonda oq xoch edi: Avliyo-Jorj xochining orqa tomoni Angliya bayrogʻi sifatida ishlatilgan va u Daniya bayrogʻiga oʻxshash edi.&lt;ref name=&quot;HRE&quot;/&gt; Qizil va oq ham [[Ganza|Ganza ligasining]] ranglari edi (&lt;nowiki&gt;XIII—XVII&lt;/nowiki&gt; asrlar). Ganza savdo kemalari qizil-oq vimponlari bilan ajralib turardi va aksariyat Ganza shaharlari qizil va oq ranglarni shahar ranglari sifatida qabul qildilar (qarang. Ganza bayroqlari). Qizil va oq hali ham [[Gamburg]] yoki [[Bremen]] kabi koʻplab sobiq Ganza shaharlarining ranglari sifatida namoyon boʻladi.
[[Fayl:Flagge_Fürstentum_Reuß_ältere_Linie.svg|right|thumb|200x200px| 1778-yilda shahzoda Heinrich XI Reuss oqsoqollar chizigʻi ustidan hukmronligini boshlaganidan soʻng, Germaniya suveren davlatida birinchi marta qora-qizil-oltin uch rangli bayroq qabul qilindi.]]

=== Napoleon urushlari ===
Muqaddas Rim imperiyasining 1806-yilda tugashi bilan Napoleonning mijoz davlatlari konfederatsiyasi boʻlgan Reyn Konfederatsiyasiga uning koʻplab gersoglari va knyazlari qoʻshilishdi. Bu davlatlar oʻz bayroqlaridan foydalanishni afzal koʻrdilar. Konfederatsiyaning shaxsiy bayrogʻi yoʻq edi; buning oʻrniga u [[Fransiya bayrogʻi|Fransiyaning koʻk-oq-qizil bayrogʻidan]] va uning himoyachisi [[Napoleon]]ning Imperator shtandartidan foydalangan.&lt;ref name=&quot;confR&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/de-rh806.html|sarlavha=Unidentified 'Rhine Republic' Flag 1806 (Germany)|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

[[Napoleon urushlari]] davrida Germaniyaning bosqinchi fransuz qoʻshinlariga qarshi kurashi qora, qizil va oltin ranglari bilan sezilarli darajada ramziy maʼnoga ega boʻlgan va ular Prussiya armiyasining koʻngilli boʻlinmasi boʻlgan Lutzov erkin korpusining formalarida ishlatilganidan keyin mashhur boʻldi. Bu birlikda qizil rangli va oltin tugmachali qora rangdagi formalar bor edi. Qora-qizil-oltin Muqaddas Rim Imperiyasi tomonidan qoʻllangan eski ranglar boʻlsa-da, rang tanloviningb pragmatik kelib chiqishi bor edi.&lt;ref name=&quot;Rabbow2007&quot;/&gt; Oʻsha paytdagi ranglar quyidagilar edi:
{{Quote|Qullik qoraligidan (qora) qonli (qizil) janglar orqali ozodlikning oltin (oltin) nuri tomon}}.
Korpus aʼzolari oʻz shaxsiy kiyimlarini yetkazib berishlari kerak edi: bir xil koʻrinishga ega boʻlish uchun barcha kiyimlarni qora rangga boʻyash eng oson yoʻl edi. Oltin rangli tugmalar keng tarqalgan edi. Ushbu boʻlinma aʼzolari Germaniyaning turli burchaklaridan kelgan va kamtarona, ammo taniqli universitet talabalari va akademiklarini oʻz ichiga olganligi sababli, Lyutzow Free Corps va ularning ranglari nemis xalqi orasida katta taʼsirga ega boʻldi.&lt;ref name=&quot;Rabbow2007&quot;/&gt;

=== Germaniya Konfederatsiyasi ===
[[Fayl:Flag_of_Urburschenschaft.svg|thumb|Jena Urburschenschaft tomonidan qabul qilingan bayroq]]
1815-16-yillardagi [[Vena kongressi|Vena Kongressi]] Germaniya Konfederatsiyasining tuzilishiga olib keldi, bu Napoleon urushlaridan keyin qolgan barcha nemis davlatlarining yoʻqotilgan ittifoqi edi. Konfederatsiya hozirda yoʻq boʻlib ketgan Muqaddas Rim imperiyasining oʻrniga tashkil etilgan boʻlib, uning prezidenti oxirgi Muqaddas Rim imperatori [[Frans I|boʻlgan Avstriyalik Fransis I]] edi. Konfederatsiyaning oʻziga xos bayrogʻi yoʻq boʻlsada, qora-qizil-oltin trikolor baʼzan unda notoʻgʻri tasvirlangan.&lt;ref name=&quot;GermConf&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/de1848.html|sarlavha=German Confederation|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|kirish sanasi=2-mart 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

Lyutzov erkin korpusining faxriylari urushdan qaytgach 1815-yil iyun oyida [[Jena]] shahridagi {{Lang|de|[[Urburschenschaft]]}} birodarligiga asos solishdi. Jena {{Lang|de|Urburschenschaft}} oxir-oqibat, Erkin Korpus formasining ranglariga mos ravishda, qora chiziq boʻylab oltin bezakli eman novdasi bilan qizil, qora va qizil rangli uchta teng gorizontal chiziqlarga ega bayroqni qabul qildi.&lt;ref name=&quot;Rabbow2007&quot;&gt;{{jurnal manbasi|last=Rabbow|first1=Arnold|year=2007|title=Schwarz-Rot-Gold: Einheit in Freiheit|journal=Der Flaggenkurier [The Flag Courier]|volume=25|pages=41–45|language=de|trans_title=Black-Red-Gold. Unity in Freedom}}&lt;/ref&gt; Burschen uchun mashhur gimnastikachilar va talabalar uyushmasi (''{{Lang|de|[[Burschenschaft]]en}}'') asoschisi Friederich Ludwig Jahn qora-qizil-oltin rangli bayroqni taklif qildi. Baʼzi aʼzolar ranglarni qizil bu ozodlik yoki imperatorning urush qoni, qora-sariq ranglari qayta tugʻilishi sifatida izohladilar. Koʻproq radikal talabalar ranglarni qullikning qora kechasi, ozodlik uchun qonli kurash va ozodlikning oltin tongini ifodalashini taʼkidladilar.&lt;ref&gt;Heinrich Treitschke, ''History of Germany in the Nineteenth Century'', English translation 1917. Volume 3, p. 51.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Hambacher_Fest_1832.jpg|left|thumb|200x200px| Hambach festivali (1832-yil may), zamonaviy toshbosma]]
[[Fayl:Hambach_Fest_4_Fahne.JPG|right|thumb| 1832-yil ''Ur-Fahne'']]
Lutzow erkin korpusida xizmat qilgan Erkin Korpus Germaniyaning turli shtatlaridan kelganligi sababli, birlashgan Germaniya davlati gʻoyasi {{Lang|de|Urburschenschaft}} ichida jadal rivojlana boshladi. Shunga oʻxshash Burschenschaft keyinchalik butun Konfederatsiyada tashkil etilgan. 1817-yil 18-oktyabrda [[Leipzig jangi|, Leyptsig jangining]] toʻrt yilligi munosabati bilan, Konfederatsiya shtatlaridan kelgan yuzlab birodarlik aʼzolari va akademiklar Saks-Veymar-Eyzenaxdagi Vartburgda (zamonaviy [[Turingiya|Tyuringiyada]]) yigʻilib, erkin va birlashgan nemis millatiga chaqirilishdi.

Jena {{Lang|de|Urburschenschaft}} oltin-qizil-qora bayrogʻiWartburg festivalida taniqli edi. Shu sababli, qora, qizil va oltin ranglar, oxir-oqibat, yagona Germaniya davlatiga boʻlgan orzuning ramzi boʻldi. Germaniya Konfederatsiyasining Vazirlar Kengashi&lt;ref&gt;{{Ensiklopediya manbasi|url=https://www.britannica.com/eb/article-33361|title=Austria: The Age of Metternich|year=2008|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online|accessdate=5 March 2008}}&lt;/ref&gt; 1819-yilda Karlsbad qarorlarini qabul qilib, barcha talabalar tashkilotlarini taqiqladi va {{Lang|de|Burschenschaften}}ga rasman chek qoʻydi.

30 000 ga yaqin odam 1832-yil may oyida Hambach festivalida erkinlik, birlik va fuqarolik huquqlari uchun namoyishga chiqdi. Qora, qizil va oltin ranglar Wartburg festivalidan beri Germaniya shtatlarida liberal, demokratik respublika harakatining ramziga aylandi va bu rangdagi bayroqlar Hambach festivalida ommaviy ravishda koʻtarildi. Zamonaviy illyustratsiyalar oltin-qizil-qora trikolorning (zamonaviy Germaniya bayrogʻining teskari koʻrinishi) keng qoʻllanilishini koʻrsatgan boʻlsa-da, tadbirdan omon qolgan bayroqlar qora-qizil-oltin rangda edi. Bunga {{Lang|de|Ur-Fahne}} misol boʻla oladi, festival davomida Hambach qalʼasida koʻtarilgan bayroq: qora-qizil-oltin rangli trikolor, qizil rangida {{Lang|de|Deutschlands Wiedergeburt}} (Germaniyaning qayta tugʻilishi) yozuvi mavjud edi. Ushbu bayroq hozirgacha qal’ada doimiy namoyish etiladi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.hambacher-schloss.de/html_en/The_exhibition/The_Hambach_Festival.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20040819212751/http://www.hambacher-schloss.de/html_en/The_exhibition/The_Hambach_Festival.htm|arxivsana=19-avgust 2004-yil|sarlavha=The Hambach Festival|yil=2007|ish=Official website of [[Hambach Castle]]|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

=== Inqilob va Frankfurt parlamenti ===
[[Fayl:Flag_of_the_German_Confederation_(war).svg|thumb|[[Reyxsflotte]] harbiy praporshi (1848-1852)]]
[[Fayl:Image_Germania_(painting).jpg|left|thumb| ''Germania'']]
1848-yilgi inqiloblar davrida Xalqlar Bahorida, inqilobchilar koʻchalarga chiqishdi, koʻplari trikolor bayroqlarni hilpiratib yurishdi. Voqealardan xavotirga tushgan Konfederatsiya Bundestagi trikolor rangni qabul qilishga shoshildi (1848-yil 9-mart). Liberallar hokimiyatni qoʻlga oldilar va Bundestagni Germaniya parlamenti, milliy assambleyasi uchun umumiy saylovlar oʻtkazishga chaqirdilar. Frankfurt parlamenti qora-qizil-oltinni Germaniyaning rasmiy ranglari deb eʼlon qildi va uning fuqarolik belgisi qora-qizil-sariq uch rangli ekanligini koʻrsatuvchi qonun qabul qildi.&lt;ref name=&quot;flag1848&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/nzjh/1848/reichsflaggen1848_ges.html|sarlavha=Gesetz betreffend die Einführung einer deutschen Kriegs- und Handelsflagge|muallif=Frankfurt Parliament|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=12-noyabr 1848-yil|kirish sanasi=9-avgust 2007-yil}}&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, dengiz urushi praporshi bu ranglardan foydalangan.
[[Fayl:Maerz1848_berlin.jpg|thumb|200x200px| Berlindagi inqilobchilar (1848-yil mart)]]
1849-yil may oyida yirik davlatlar inqilobga va Frankfurt parlamentiga qarshi faol kurash olib bordilar. 1850-yil oxirida Avstriya-Prussiya rahbarligida Germaniya Konfederatsiyasi batamom tiklandi. Uch rangli tasvir rasmiy boʻlib qoldi, ammo 1863-yilgacha Germaniya hukumatlari konferentsiyasida foydalanilmadi. Keyinchalik, eng dolzarb masala Avstriyani boʻlajak nemis davlatiga qoʻshish yoki qoʻshmaslik edi, chunki Avstriyaning koʻp millatli imperiya maqomi birlashgan Buyuk Germaniya — {{Lang|de|[[Kleindeutschland and Großdeutschland|grossdeutsch]]}} orzusini murakkablashtirdi. Konfederatsiyadagi Prussiya-Avstriya ikkiligi oxir-oqibat 1866-yilda [[Avstriya-Prussiya urushi]]ga olib keldi. Urush paytida Avstriya bilan ittifoqdosh boʻlgan janubiy davlatlar qora-qizil-oltin trikolorni oʻz bayrogʻi sifatida qabul qildilar va 8-Germaniya armiyasi korpusi ham qora-qizil-oltin bogʻichlarni taqib yurishdi.&lt;ref name=&quot;GermConf&quot;/&gt; [[Prussiya qirolligi|Prussiya Qirolligi]] va uning asosan shimoliy nemis ittifoqchilari Avstriyani magʻlub etib, bir necha yil oʻtgach, Kichik Nemis qarorini amalga oshirish uchun yoʻl ochdilar.

=== Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasi va Germaniya imperiyasi (1867-1918) ===
Germaniya Konfederatsiyasi tarqatib yuborilgandan soʻng, Prussiya 1866-yilning avgustida Konfederatsiya shartnomasini imzolash va keyin 1867-yil Konstitutsiyasini ratifikatsiya qilish bilan 1866-yilda oʻzining norasmiy vorisi Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasini tuzdi. Bu milliy davlat eng yirik aʼzo davlat Prussiya va boshqa 21 ta shimoliy Germaniya davlatlaridan iborat edi.

Yangi konfederatsiya qaysi bayroqni qabul qilishi kerakligi haqidagi savolni birinchi marta yuk tashish sektorining xalqaro miqyosda tan olinadigan oʻziga xoslikka ega boʻlish istagi koʻtardi. Konfederatsiyaga tegishli boʻlgan deyarli barcha xalqaro yuk tashuvchilar Prussiyadan yoki Ganzaning uchta shahar-shtatlari — [[Bremen (Land)|Bremen]], [[Gamburg]] va Lyubekdan kelib chiqqan. Bunga asoslanib, 1866-yil 22-sentyabrda Gamburg Savdo palatasi kotibi Adolf Soetbeer {{Lang|de|Bremer Handelsblatt}} har qanday rejalashtirilgan bayroq Prussiya ranglarini (qora va oq) Ganza ranglari (qizil va oq) bilan birlashtirishi kerakligini taklif qildi. Keyingi yili Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasining konstitutsiyasi qabul qilindi, u yerda gorizontal qora-oq-qizil trikolor ham fuqarolik, ham urush bayrogʻi deb eʼlon qilindi.&lt;ref name=&quot;NDBconst&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/nzjh/ndbd/verfndbd.html|sarlavha=Constitution of the North German Confederation|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=27-iyun 1867-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}} See Article 55.&lt;/ref&gt;

Rang tanlovidan [[Vilgelm I (german imperatori)|Prussiya qiroli Vilgelm I]] mamnun edi: qizil va oq ranglar, shuningdek, Prussiya Qirolligining oʻtmishdoshi boʻlgan Imperator saylovchilar davlati [[Brandenburg]] margraviasini ifodalash uchun olingan.&lt;ref name=&quot;Rabbow2007&quot;/&gt; Bayroqda oltinning yoʻqligi, Germaniya davlati Avstriyaning „qora va oltin“ monarxiyasini oʻz ichiga olmaganligini aniq koʻrsatardi. [[Fransiya-Prussiya urushi|Franko-Prussiya urushida]] qolgan janubiy nemis davlatlari Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasi bilan ittifoq tuzib, Germaniyaning birlashishiga olib keldi. 1871-yilgi yangi konstitutsiya federal davlatga Germaniya imperiyasining yangi nomini, Prussiya qiroliga esa imperator unvonini berdi. [[Germaniya imperiyasi]] oʻzining milliy ranglari sifatida qora, oq va qizil ranglarni saqlab qoldi.&lt;ref name=&quot;GEconst&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/ksr/verfksr.html|sarlavha=Constitution of the German Empire|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=16-aprel 1871-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}} See Article 55.&lt;/ref&gt; 1892-yilgi farmon ranglarning rasmiy ishlatilishiga bagʻishlangan.

Qora-oq-qizil trikolori 1918-yilda, [[Birinchi jahon urushi]]ning soʻnggi kunlarigacha Germaniya imperiyasi tugaguniga qadar Germaniya bayrogʻi boʻlib qoldi.

=== Veymar Respublikasi (1918-1933) ===
1918-yilda Germaniya respublikasi eʼlon qilinganidan keyin va undan keyingi [[Noyabr inqilobi|inqilobiy davrda]] 1919-yil avgustda [[Weimar Respublikasi|Veymar respublikasi]] tashkil etildi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrdagi avtokratizmga qarshi harakat va yangi demokratik respublika oʻrtasidagi uzluksizlikni shakllantirish uchun 1919-yilda Veymar Konstitutsiyasida eski qora-qizil-oltin uch rangli trikolor Germaniya milliy bayrogʻi sifatida belgilandi&lt;ref name=&quot;WRconst&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/wr/wrv.html|sarlavha=Constitution of the Weimar Republic|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=11-avgust 1919-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}} See Article 3.&lt;/ref&gt; Faqatgina kichik nemis knyazliklari Reuss-Greiz — ''shvarts-rot-gold'' dizaynidan foydalanishni va joylashuvi taxminan 140 yil oldin paydo boʻlgan — Reuss-Gera, Valdek-Pyrmont va uning respublikachi vorisi 1778-yilda oʻrnatilgan anʼanani qoʻllab-quvvatlagan va har doim oʻz bayrogʻida qora, qizil va yoki (oltin) nemis ranglarini ishlatishda davom etgan. Fuqarolik belgisi sifatida qora-oq-qizil trikolor, garchi yangi uch rang yuqori chap burchakda boʻlsa ham, saqlanib qoldi.

Bu oʻzgarish Germaniyada koʻpchilik tomonidan maʼqullanmadi, ular bu yangi bayroqni Germaniyaning Birinchi Jahon urushidagi magʻlubiyatidan keyin xoʻrlanish ramzi sifatida koʻrdilar. {{Lang|de|[[Reichswehr]]}}da, eski ranglar turli shakllarda qoʻllanila boshlandi. Koʻpgina konservatorlar eski ranglarning qaytishini xohlashdi, monarxistlar esa turli xil kamsituvchi nomlar bilan yangi bayroqqa boʻlgan oʻz eʼtirozlarini bildirishdi (''yuqoridagi rangga qarang''). Murosaga koʻra, 1922-yilda xorijdagi nemis diplomatik vakolatxonalarini ifodalash uchun eski qora-oq-qizil bayroq qayta kiritildi.&lt;ref name=&quot;flag1921&quot;/&gt;

Imperial Germaniyaning ramzlari koʻpincha monarxistik va millatchi tashkilotlar tomonidan qoʻllangan monarxistik va millatchi norozilik ramzlariga aylandi (masalan, ''Der Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten''). Veymar davridagi koʻplab millatchi siyosiy partiyalar, masalan, Germaniya Milliy Xalq partiyasi (plakatga qarang) va Milliy-sotsialistik nemis ishchilar partiyasi (natsistlar partiyasi) imperiya ranglarini ishlatgan, bu amaliyot Germaniya Milliy-demokratik partiyasi bilan ham davom etmoqda.
[[Fayl:Flag of Germany (3-2).svg|thumb|Veymar Respublikasi bayrogʻi (1919-1933)]]
[[Fayl:Merchant_flag_of_Germany_(1919–1933).svg|thumb|Veymar Respublikasining savdo bayrogʻi]]
1924-yil 24-fevralda {{Lang|de|[[Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold]]}} tashkiloti Veymar koalitsiyasiga aʼzo partiyalar (Markaz, DDP, SPD) va kasaba uyushmalari tomonidan [[Magdeburg]]da tashkil etilgan. Ushbu tashkilot oʻta oʻng va oʻta chap taraflar tomonidan doimiy bosim ostida boʻlgan Veymar Respublikasining zaif demokratiyasini himoya qilish uchun tuzilgan. Ushbu tashkilot orqali qora-qizil-oltin bayroq nafaqat Germaniya demokratiyasi, balki siyosiy ekstremizmga qarshilik koʻrsatish ramziga aylandi. Buni tashkilotning birinchi raisi Otto Xörsing xulosa qilib, ularning vazifasini „ svastika va sovet yulduziga qarshi kurash“ deb taʼrifladi.&lt;ref name=&quot;rbanner&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.landtag.rlp.de/icc/Internet-DE/med/623/623604fe-6922-3211-33e2-dcbf983c6eac,11111111-1111-1111-1111-111111111111|sarlavha=Symbol für Freiheit, Einheit und Demokratie|til=de|kirish sanasi=10-yanvar 2008-yil|muallif=State government of Rhineland-Palatinate|yil=2007|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130528045244/http://www.landtag.rlp.de/icc/Internet-DE/med/623/623604fe-6922-3211-33e2-dcbf983c6eac,11111111-1111-1111-1111-111111111111|arxivsana=28-may 2013-yil}}&lt;/ref&gt;

Kommunistlar va natsistlar oʻrtasidagi tobora kuchayib borayotgan shiddatli toʻqnashuvlar, nemis aholisining qutblanishining kuchayishi va boshqa koʻplab omillar, xususan, respublikaning keskin iqtisodiy inqirozi, haddan tashqari giperinflyatsiya va korruptsiya sharoitida va natsistlarning hokimiyatni egallab olishi ({{Lang|de|[[Machtergreifung]]}}) va [[Adolf Hitler|Adolf Gitlerning]] Germaniya kansleri etib tayinlanishi Veymar Respublikasi 1933-yilda qulab tushishiga sabab boʻldi.

=== Natsistlar Germaniyasi va Ikkinchi Jahon urushi (1933-1945) ===
[[Fayl:Flag_of_German_Reich_(1933–1935).svg|thumb|Germaniya davlat bayrogʻi (1933-1935), svastika bayrogʻi bilan hammuallif. Unda Germaniya imperiyasining oldingi bayrogʻiga qaraganda bir oz boshqacha tomonlar nisbati ishlatilgan.]]
[[Fayl:Flag_of_German_Reich_(1935–1945).svg|thumb|Germaniyaning milliy va dengiz floti bayrogʻi (1935-1945). Natsistlar partiyasi tomonidan qoʻllangan.]]
1933-yil 30-yanvarda fashistlar partiyasi hokimiyat tepasiga kelganidan keyin qora-qizil-oltin rangli trikolor bayroq taqiqlandi; 12-martdagi qaror bilan ikkita qonuniy milliy bayroq oʻrnatildi: qayta tiklangan qora-oq-qizil imperator uch rangli bayrogʻi va fashistlar partiyasi bayrogʻi.&lt;ref name=&quot;flag1933&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/ns/flaggen.html|sarlavha=Erlaß des Reichspräsidenten über die vorläufige Regelung der Flaggenhissung|muallif=von Hindenburg, Paul|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=12-mart 1933-yil|kirish sanasi=17-iyul 2010-yil|muallifhavola=Paul von Hindenburg}}&lt;/ref&gt;

1935-yil 15-sentyabrda, Reyx prezidenti Pol fon Hindenburg vafotidan va ''[[Führer|Gitler]]'' fyurer lavozimiga koʻtarilganidan bir yil oʻtgach, [[Uchinchi reyx|Germaniyaning]] milliy bayrogʻi sifatida fashistlar bayrogʻidan eksklyuziv foydalanish bilan ikki bayroqni tartibga solish tugatildi. Buning sabablaridan biri 1935-yil 26-iyuldagi „ ''Bremen'' voqeasi“ boʻlishi mumkin, unda Nyu-York shahridagi bir guruh namoyishchilar SS ''Bremen'' okean layneriga oʻtirib, natsistlar partiyasi bayrogʻini tayogʻidan yirtib tashlab, [[Gudzon (daryo)|Gudzon daryosiga]] uloqtirishdi. Germaniya elchisi bunga norozilik bildirganida, AQSh rasmiylari Germaniya davlat bayrogʻiga zarar yetmaganini, faqat siyosiy partiya ramzi zararlanganini aytdi.&lt;ref&gt;Brian Leigh Davis: Flags &amp; standards of the Third Reich, Macdonald &amp; Janeʼs, London 1975, {{ISBN|0-356-04879-9}}.&lt;/ref&gt; Yangi bayroq qonuni&lt;ref name=&quot;flag1935&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/ns/1935/flaggen1935_ges.html|sarlavha=Reichsflaggengesetz|muallif=Government of the German Reich|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=15-sentabr 1935-yil|kirish sanasi=23-dekabr 2007-yil}}&lt;/ref&gt; Nyurnbergdagi yillik partiya mitingida&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121104135248/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,749071-2,00.html „Germany: Little Man, Big Doings“], ''[[Time (magazine)|Time]]'', 23 September 1935.&lt;/ref&gt; eʼlon qilindi, u yerda [[Gering German|Hermann Goring]] eski qora-oq-qizil bayroqni taklif qildi.&lt;ref name=&quot;time-magazine-1935-nazi-rally&quot;&gt;Statement by [[Gering German|Hermann Göring]], quoted in the {{Lang|de|[[Völkischer Beobachter]]}} (17 September 1935) (in German).&lt;/ref&gt;

1920-yil oʻrtalarida Natsistlar bayrogʻining dizayni Gitler tomonidan u oʻzining siyosiy partiyasi rahbari boʻlishidan taxminan bir yil oldin (1921-yil 29-iyul) qizil fonli bayroqda, oq disk va uning oʻrtasida qora svastika deya tanishtirgan. Gitler natsist bayroqning dizaynini yaratilish jarayonini &quot; ''[[Mein Kampf]]'' &quot; asarida keltirib oʻtadi: Bu bayroq Imperial Germaniya bayrogʻi ranglardan foydalanishi kerak edi, chunki Gitlerning fikriga koʻra, ular „shonli oʻtmishimizga boʻlgan hurmatimizni ifodalovchi hurmatli ranglar va bu nemis xalqiga juda katta sharaf“ edi. Eng muhim talab „yangi bayroq.. katta afisha kabi samarali boʻlishi kerak“, chunki „yuz minglab hollarda haqiqatan ham ajoyib emblema harakatga qiziqish uygʻotishining birinchi sababi boʻlishi mumkin“. Natsistlar tashviqoti bayroqning ramziyligini aniqlab berdi: qizil rang ijtimoiy, oq rang harakatning milliy tafakkurini va svastika orli va samarali insoniyatning gʻalabasini anglatadi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://research.calvin.edu/german-propaganda-archive/pimpfhitler.htm|sarlavha=The Life of the Fuehrer|ish=research.calvin.edu}}&lt;/ref&gt;

Svastika bayroqning markazdan tashqari diskdagi versiyasi Germaniyada roʻyxatdan oʻtgan fuqarolik kemalarida fuqarolik belgisi sifatida ishlatilgan va {{Lang|de|[[Kriegsmarine]]}} (Germaniya dengiz flotining nomi, 1933-1945) bayrogʻi sifatida ishlatilgan.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/ns/1933/flaggen-kauffahrteischiffe_vo.html|sarlavha=Verordnung über die vorläufige Regelung der Flaggenführung auf Kauffahrteischiffen|muallif=Government of the German Reich|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=20-dekabr 1933-yil|kirish sanasi=23-dekabr 2007-yil}}&lt;/ref&gt; Dengizda foydalanish uchun bayroqlar oʻrta va toʻgʻridan-toʻgʻri tasvirga ega edi, shuning uchun orqa tomonda „chapga qaragan“ svastika bor edi; Davlat bayrogʻi esa ikkala tomondan oʻng tomonga qaragan edi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.loeser.us/flags/germany_note_1.html|sarlavha=Historical Flags of Our Ancestors - The German Swastika Flag|ish=loeser.us}}&lt;/ref&gt;

1933-yildan kamida 1938-yilgacha Natsistlar baʼzan svastika bayroqlarini {{Lang|de|[[Blutfahne]]}} (qon bayrogʻi) bilan tegizish orqali „muqaddaslashtirdilar“ va 1923-yilda muvaffaqiyatsiz Pivo Hall Putsch paytida Natsistlarning harbiy kuchlari tomonidan ishlatilgan. Ushbu marosim har bir Nyurnberg rallisida boʻlib oʻtgan. Bu anʼana 1938-yilgi Nyurnbergdagi soʻnggi mitingdan keyin davom etganmi yoki yoʻqmi nomaʼlum.

[[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] oxirida Ittifoqchilar nazorati kengashi tomonidan qabul qilingan birinchi qonun Natsistlarning barcha belgilarini va barcha tegishli qonunlarni bekor qildi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.ena.lu/?doc=16808&amp;til=2|sarlavha=Law N° 1 from the Control Council for Germany: Repealing of Nazi Laws|muallif=[[Allied Control Council]]|ish=European Navigator|sana=30-avgust 1945-yil|kirish sanasi=23-dekabr 2007-yil}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Oʻshandan beri bir nechta mamlakatlarda svastika bayroqlariga ega boʻlish taqiqlangan, ayniqsa Germaniyada ularni olib kirish yoki namoyish qilish taqiqlangan.
[[Fayl:War_Ensign_of_Germany_(1935–1938).svg|thumb| [[Uchinchi reyx|Fashistlar Germaniyasining]] urush bayrogʻi ([[1938]] — [[1945]]). Bu bayroq dengiz floti yoki [[Vermaxt|Wehrmacht]] bayrogʻi sifatida ham ishlatilgan.]]

=== Ikkinchi jahon urushidan keyin (1945-1949) ===
Ikkinchi Jahon urushida Germaniya magʻlubiyatga uchragach, mamlakat Ittifoqdoshlar boshqaruviga oʻtkazildi. Nemis milliy hukumati ham, Germaniya bayrogʻi ham boʻlmagan boʻlsa-da, xalqaro qonunlarga koʻra, nemis kemalarida qandaydir milliy bayroq boʻlishi kerak edi. Germaniyaning vaqtinchalik fuqarolik yorligʻi sifatida Kengash C-Pennant ({{Lang|de|C-Doppelstander}}) nomi bilan maʼlum boʻlgan qaldirgʻoch dumi bilan tugaydigan Charli xalqaro signal vimponi tayinladi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.fotw.info/flags/de1945.html#law|sarlavha=Law No. 39 of the Allied Control Commission|muallif=[[Allied Control Council]]|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|sana=30-noyabr 1946-yil|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080312195426/https://www.fotw.info/flags/de1945.html#law|arxivsana=12-mart 2008-yil}} See Article 1 #3.&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
[[Fayl:Flag_of_Germany_(1946-1949).svg|right|thumb| C-Pennant (1946-1949)]]
[[Fayl:Flag_of_Germany.svg|right|thumb|200x200px| Birlashgandan keyin [[Germaniya Federativ Respublikasi (1949—1990)|Gʻarbiy Germaniya]] va [[Germaniya]] bayrogʻi (1949-yildan hozirgi kungacha), shuningdek [[Germaniya Demokratik Respublikasi|Sharqiy Germaniya]] bayrogʻi (1949-59)]]
  [[Fayl:Flag_of_German_Democratic_Republic.svg|right|thumb|200x200px| [[Germaniya Demokratik Respublikasi|Sharqiy Germaniya]] bayrogʻi (1959-90)]]
[[Fayl:Flag_of_East_Germany_with_cut_out_emblem.svg|right|thumb|200x200px| Germaniyaning qayta birlashishi va Berlin devori qulaganidan keyin koʻplab nemislar Sharqiy Germaniya gerbini olib tashlashdi.]]
[[Fayl:Bundesarchiv_Bild_183-34861-0007,_Caroli,_Langhammer,_Nitzschke,_Motzkus.jpg|thumb|216x216px| 1955-yilgi xalqaro boks musobaqasida GDR bayrogʻi]]
[[Fayl:Flag_of_German_Olympic_Team_1960-1968.svg|right|thumb|200x200px| 1960-yildan 1968-yilgacha boʻlgan Olimpiada oʻyinlarida ishlatilgan Germaniya Birlashgan terma jamoasi bayrogʻi]]
[[Fayl:World_Cup_2006_German_fans_at_Bochum.jpg|right|thumb| [[Futbol boʻyicha jahon chempionati 2006|2006-yilgi Jahon chempionati]] paytida nemis futbol muxlislari. Federativ respublika tarixida birinchi marta bir vaqtning oʻzida shunchalik koʻp bayroqlarni koʻrish mumkin edi.]]
[[Fayl:2010_Thorpe_Cup_20.jpg|left|thumb| Birlashgan Germaniya bayrogʻi (1990-yildan hozirgi kungacha)]]
&lt;/gallery&gt;

== Yana qarang ==
* [[Germaniya gerbi]]
* Prussiya bayrogʻi
* Germaniya davlatlarining bayroqlari
* Germaniya tuman bayroqlari roʻyxati
* Germaniya shahar bayroqlari roʻyxati
* Ganza bayroqlari
* Germaniya bayroqlari roʻyxati
* Germaniyaning milliy ranglari
* Reyxskriegs bayrogʻi

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Yevropa bayroqlari}}

[[Turkum:Davlat bayroqlari]]
[[Turkum:Germaniya davlat ramzlari|Bayroq]]
[[Turkum:Uch rangli bayroqlar]]</text>
      <sha1>q0ph29qbekobmimrgqze114iwdv7rje</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269460</id>
      <parentid>6269459</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46034" sha1="40a2yigd7fqjukpv2czo3fymylmeng5" xml:space="preserve">{{Bayroq bilgiqutisi
| nomi = Germaniya bayrogʻi
| tasvir = Flag of Germany.svg
| izoh =
| foydalangan =
| mamlakat = [[Germaniya]]
| mutanosiblik = 3:5
| qabul_qilingan = {{Start date and age|1949|5|23|df=yes}}
| dizayn =
| muallif =
}}
[[Fayl:Flag_of_Germany_(unoff).svg|thumb| Keng tarqalgan [[Germaniya gerbi|Germaniya gerbi tasvirlangan]] norasmiy bayroq varianti]]

[[Germaniya]] davlat bayrogʻi ({{Lang-de|Flagge Deutschlands}}) — uch rangli Germaniya milliy ranglarini aks ettiruvchi: qora, qizil va oltin rangli uchta teng gorizontal chiziqdan iborat ({{Lang-de|[[:de:Schwarz-Rot-Gold|Schwarz-Rot-Gold]]}}).&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.gesetze-im-internet.de/bundesrecht/flaggano_1996/gesamt.pdf|sarlavha=Anordnung über die deutschen Flaggen, dated 13.11.1996|til=de|kirish sanasi=14-fevral 2012-yil|iqtibos=Die Bundesflagge besteht aus drei gleich breiten Querstreifen, oben schwarz, in der Mitte rot, unten goldfarben [The national flag consists of three horizontal stripes of equal breadth, black at the top, red in the middle, and gold at the bottom]}}&lt;/ref&gt; Bayroq birinchi marta 1848-yilda Germaniya Konfederatsiyasida koʻrib chiqilgan; U 1919-yildan 1933-yilgacha [[Weimar Respublikasi|Veymar Respublikasining]] davlat bayrogʻi sifatida rasman qabul qilingan va 1949-yilda [[Germaniya Federativ Respublikasi (1949—1990)|Gʻarbiy Germaniyada]] qayta tiklanganidan beri foydalanilmoqda.

&lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning oʻrtalaridan boshlab Germaniyada ikkita milliy raqobatlashuvchi ranglar anʼanalari mavjud edi: qora-qizil-oltin va qora-oq-qizil. Qora-qizil-oltin ranglar 1848-yilgi inqiloblar, 1919 — 1933-yillardagi [[Weimar Respublikasi|Veymar Respublikasi]] va Federativ Respublikasining (1949-yildan beri) ranglari edi. Ular [[Germaniya Demokratik Respublikasi]] (1949-1990) tomonidan ham qabul qilingan.

Birinchi marta 1867-yilda qora-oq-qizil ranglar Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasi konstitutsiyasida paydo boʻlgan. Prussiya hamda boshqa shimoliy va markaziy Germaniya davlatlari uchun bu milliy davlat 1870 — 1871-yillarda [[Germaniya imperiyasi]] nomi bilan janubiy Germaniya shtatlariga kengaytirildi. U bu ranglarni 1918 — 19-yillar inqilobiga qadar saqlab qoldi. Shundan keyin qora-oq-qizil siyosiy huquqning ramziga aylandi. Milliy sotsialistlar (National-sotsialistik nemis ishchilar partiyasi) 1933-yilda partiyaning shaxsiy svastika bayrogʻi bilan birga bu ranglarni qayta tikladilar. Ikkinchi jahon urushidan keyin ham qora-oq-qizil ranglar baʼzi konservativ guruhlar yoki oʻta oʻng guruhlar tomonidan ishlatilgan — bu milliy sotsialistik belgilardan farqli oʻlaroq, taqiqlanmagan edi.

Qora-qizil-oltin — Germaniya Federativ Respublikasining rasmiy bayrogʻi ranglari. Konstitutsiyaviy tuzumning rasmiy ramzi sifatida u [[tuhmat]]dan himoyalangan. Germaniya Jinoyat kodeksining 90-moddasiga koʻra jinoyat, jarima yoki besh yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan belgilanadi.

== Kelib chiqishi ==
1840-radikal yillarda qora, qizil va oltin ranglar bilan nemis assotsiatsiyasi paydo boʻldi, oʻshanda qora-qizil-oltin bayroq [[Napoleon]] magʻlubiyatidan keyin [[Yevropa]]da oʻrnatilgan konservativ tuzumga qarshi harakatni ramziy qilish uchun ishlatilgan.

1848-yilgi bayroqda ishlatilgan rang sxemasining kelib chiqishi haqida koʻplab nazariyalar mavjud. Ranglar Jena talabalar ligasi ranglari boʻlishi taklif qilindi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.ingeb.org/Lieder/wirhatte.html|sarlavha=Zur Auflösung der Jenaer Burschenschaft / Wir hatten gebauet ein stattliches Haus free midi mp3 download Strand Hotel Sechelt bed breakfast|ish=ingeb.org}}&lt;/ref&gt; Yana bir daʼvo qilganlar asosan universitet talabalari boʻlgan va Napoleonning bosqinchi kuchlariga qarshi kurash paytida tashkil etilgan Lyutzov erkin korpusining formalariga (asosan qizil yuzli va oltin tugmachali qora rangda) qaytadi. Nima boʻlishidan qatʼiy nazar, bu ranglar qisqa vaqt ichida Germaniyaning milliy ranglari sifatida qabul qilindi. Ayniqsa, [[Weimar Respublikasi|Veymar davrida]] ular qayta kiritilgandan soʻng ranglar batamom liberalizm bilan sinonimga aylandi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://everythingaboutgermany.com/germany-country-information/the-flag-of-germany/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100629012856/http://www.everythingaboutgermany.com/Germany-Flag.html|sarlavha=The Flag of Germany|ism=The German|muallif=Tourists|sana=25-avgust 2011-yil|arxivsana=29-iyun 2010-yil|ish=Germany Tourism and Travel by Everything about Germany}}&lt;/ref&gt;
=== Fuqarolik bayrogʻi ===
[[Fayl:Berlin_reichstag_CP.jpg|thumb| Germaniya birligi bayrogʻi 1990-yil 3-oktabrda koʻtarilgan Germaniyaning qayta birlashuviga bagʻishlangan milliy yodgorlikdir. U [[Berlin]]dagi Reyxstag binosi oldida ([[Bundestag gfr parlamentidagi quyi palata|Germaniya parlamenti]] qarorgohi) hilpiraydi.]]
1949-yilda Germaniya milliy bayrogʻi yoki {{Lang|de|Bundesflagge}} ({{Lang-en|Federal flag}}), tarkibida faqat qora-qizil-oltin uch rangli trikolor (Gʻarbiy) Germaniya konstitutsiyasining bir qismi sifatida kiritilgan. Keyingi yillarda alohida harbiy bayroqlar va hukumat yaratilganidan soʻng, oddiy uch rangli Germaniya fuqarolik bayrogʻi yaratildi. Ushbu bayroq federal hukumatga aloqadorligini koʻrsatish uchun federal boʻlmagan organlar tomonidan ham qoʻllanadi, masalan, [[Germaniya yerlari|Germaniya davlatlarining]] rasmiylari oʻz bayrogʻi bilan birgalikda Germaniya milliy bayrogʻidan foydalanadilar.

=== Hukumat bayrogʻi ===
[[Fayl:State_flag_of_Germany.jpg|left|thumb|{{Lang|de|Bundesdienstflagge}} [[Germaniya elchixonasi, Kanberra|Germaniya elchixonasida, Kanberra]], [[Avstraliya]]]]
Germaniya [[Davlat bayrogʻi|hukumati bayrogʻi]] rasmiy ravishda {{Lang|de|Dienstflagge der Bundesbehörden}} sifatida tanilgan (federal organlarning davlat bayrogʻi) yoki {{Lang|de|Bundesdienstflagge}} qisqartmasi sifatida. 1950-yilda kiritilgan hukumat bayrogʻi {{Lang|de|Bundesschild}} tomonidan Federal qalqon bilan oʻzgartirilgan fuqarolik bayrogʻidir.&lt;ref name=&quot;flag1950&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/brd/1950/deutsche-flaggen_ao.html|sarlavha=Anordnung über die deutschen Flaggen|muallif=Federal Government of Germany|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=7-iyul 1950-yil|kirish sanasi=9-avgust 2007-yil}}&lt;/ref&gt; {{Lang|de|Bundesschild}} [[Germaniya gerbi]]ning bir variantidir, uning asosiy farqlari burgut tasviri va qalqonning shakli borligi: {{Lang|de|Bundesschild}} tagida yaxlitlangan, standart gerbga ishora qilingan.

Hukumat bayrogʻi faqat federal hukumat organlari tomonidan ishlatilishi mumkin va bayroqdan boshqalar tomonidan foydalanish huquqbuzarlik hisoblanadi va jarima bilan jazolanadi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://bundesrecht.juris.de/owig_1968/__124.html|sarlavha=§ 124 OWiG: Benutzen von Wappen oder Dienstflaggen|muallif=Federal Government of Germany|til=de|sana=24-may 1968-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt; Biroq, {{Lang|de|Bundesdienstflagge}} oʻxshash bayroqlardan ommaviy foydalanish (masalan, {{Lang|de|Bundesschild}} oʻrniga haqiqiy gerbdan foydalanish) mumkin va bunday bayroqlar baʼzan xalqaro sport musobaqalarida uchraydi.

=== Vertikal bayroqlar ===
[[Fayl:Flag_of_Germany_(Hanging).svg|left|thumb| Fuqarolik bayrogʻi (osilgan)]]
[[Fayl:Flag_of_Germany_(Hanging_state_flag).svg|thumb|Hukumat bayrogʻi (osilgan)]]
[[Germaniya]]dagi koʻplab jamoat binolari oddiy gorizontal formatga qoʻshimcha ravishda, [[Bayroq|vertikal bayroqlardan]] foydalanadi. Koʻpgina shahar hokimiyatlari oʻzlarining shahar bayrogʻini davlat bayrogʻi bilan birga shu tarzda koʻtaradilar; Germaniyada koʻplab shahar bayroqlari faqat vertikal shaklda boʻladi. Ushbu vertikal bayroqlarning nisbati aniqlanmagan. 1996-yilda Reuss-Gera ({{Lang|de|Fürstentum Reuß-Gera}}) knyazligining „anʼanaviy“ qora-qizil-oltin bayrogʻi naqshiga tasodifan mos keladigan hukumat bayrogʻining vertikal versiyasi uchun maket oʻrnatildi. 1806-yildan 1918-yilgacha: {{Lang|de|Bundesschild}} bayroqning markazida qora va oltin chiziqlarning beshdan bir qismi bilan bir-biriga yopishib koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;flag1996&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Federal Government of Germany|url=http://bundesrecht.juris.de/flaggano_1996/BJNR172900996.html|sarlavha=Anordnung über die deutschen Flaggen|ish=Gesetze im Internet|til=de|sana=13-noyabr 1996-yil|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt; Banner yoki draped kabi osilgan boʻlsa, bayroqdagi qora tasma chap tomonda boʻlishi kerak. Vertikal bayroq ustunda hilpirayotganda, qora tasma tayoqqa qaragan boʻlishi kerak.&lt;ref name=&quot;hangingflag&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.fotw.info/flags/de_hoist.html|sarlavha=Flag hoisting formats and terminology (Germany, Austria, and adjacent countries)|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|sana=26-oktabr 2001-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080209123942/https://www.fotw.info/flags/de_hoist.html|arxivsana=9-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

=== Harbiy bayroqlar ===
Germaniya qurolli kuchlari ({{Lang|de|[[Bundeswehr]]}}) federal hokimiyat, {{Lang|de|Bundesdienstflagge}} quruqlikda nemis urushi bayrogʻi sifatida ham qoʻllanadi. 1956-yilda {{Lang|de|Dienstflagge der Seestreitkräfte der Bundeswehr}} (Germaniya dengiz floti bayrogʻi) joriy etildi.&lt;ref name=&quot;navyflag&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.gesetze-im-internet.de/bpr_sflaggenano/BJNR004470956.html|sarlavha=Anordnung des Bundespräsidenten über die Dienstflagge der Seestreitkräfte der Bundeswehr|muallif=Federal Government of Germany|ish=Gesetze im Internet|til=de|sana=25-may 1956-yil|kirish sanasi=10-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt; Ushbu dengiz bayrogʻi, dengiz floti bayrogʻi sifatida ishlatiladi.

== Dizayn ==
[[Fayl:Flag_of_Germany_-_dimensions.svg|thumb|Germaniya bayrogʻi texnik xususiyatlari]]
Germaniya Konstitutsiyasining 22-moddasining, Germaniya Federativ Respublikasining asosiy qonunida shunday deyilgan:{{Quote|Federal bayroq qora, qizil va oltin rangda boʻladi.}} 1950-yilda Gʻarbiy Germaniya hukumati tomonidan oʻrnatilgan spetsifikatsiyalarga koʻra, bayroq bir xil kenglikdagi uchta chiziqni koʻrsatadi va kenglik va uzunligi 3:5 nisbatda boʻladi&lt;ref name=&quot;flag1950&quot;/&gt; Veymar respublikasi davrida qoʻllangan trikolor 2:3 nisbatda boʻlgan.&lt;ref name=&quot;flag1921&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/wr/1921/flaggen1921_vo.html|sarlavha=Verordnung über die deutschen Flaggen|muallif=Government of the German Reich|sana=11-aprel 1921-yil|ish=documentArchiv.de|til=de|kirish sanasi=9-avgust 2007-yil}}&lt;/ref&gt;

Bayroqni qabul qilish vaqtida ''&quot;Qora-Qizil-Oltin'' &quot; dan boshqa aniq rang xususiyatlari yoʻq edi.&lt;ref name=&quot;FOTWcolor&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/de_color.html|sarlavha=Colors of the Flag (Germany)|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|sana=5-avgust 1998-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt; Biroq, 1999-yil 2-iyunda federal [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|vazirlar mahkamasi]] Germaniya hukumati uchun korporativ dizaynni taqdim etdi, unda rasmiy ranglarning xususiyatlari quyidagicha belgilandi:&lt;ref name=&quot;govt_design&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://styleguide.bundesregierung.de/index_de.html?Content=basiselemente/farben/primaerfarben_de.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070926233554/http://styleguide.bundesregierung.de/index_de.html?Content=basiselemente%2Ffarben%2Fprimaerfarben_de.html|arxivsana=26-sentabr 2007-yil|sarlavha=Primärfarben|ish=Corporate Design Documentation|muallif=Federal Government of Germany|til=de|sana=17-dekabr 2007-yil|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Rang sxemasi
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:100px;&quot; | Qora
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:100px;&quot; | Qizil
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:100px;&quot; | Oltin
|- align=&quot;center&quot;
| RAL
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#000000; width:20px;&quot; |
| 9005&lt;br /&gt; ''qora''
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#FF0000; width:20px;&quot; |
| 3020&lt;br /&gt; ''qizil''
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#FFCC00; width:20px;&quot; |
| 1021&lt;br /&gt; ''sariq''
|- align=&quot;center&quot;
| HKS
| 0, 0, 0
| 5,0PB 3,0/12
| 6,0R 4,5/14
|- align=&quot;center&quot;
| CMYK
| 0.0.0.100
| 0.100.100.0
| 0.12.100.5
|- align=&quot;center&quot;
| Pantone (taxminan)
| Qora
| 485
| 7405
|- align=&quot;center&quot;
| Veb rangi
| #000000
| #FF0000
| #FFCC00
|- align=&quot;center&quot;
| DeximalRGB
| 0,0,0
| 255,0,0
| 255,204,0
|}
[[Fayl:Schwarz_Rot_Gold.svg|thumb|Oltin tasma qismi metall oltin rangda boʻlgan Germaniya bayrogʻining versiyasi. Ushbu versiya baʼzan 1999-yilda federal hukumatning korporativ dizayni kiritilishidan oldin rasmiy nashrlarda ishlatilgan.]]

=== Rang ===
Veksillologiya kamdan-kam hollarda oltin va sariq ranglarni ajratadi; [[geraldika]]da ikkalasi ham bir hil rang xususiyatiga ega. Bayroqda ishlatiladigan rang sariq emas, balki oltin deb ataladi.

Qora-qizil-oltin rangli trikolor Veymar Respublikasi tomonidan bayroq sifatida qabul qilinganda, unga [[Konservatizm|konservatorlar]], monarxistlar hujum qildilar, ular ranglarga {{Lang|de|Schwarz–Rot–Gelb}} (qora-qizil-sariq) yoki hatto {{Lang|de|Schwarz–Rot–Senf}} (qora-qizil-xantal) kabi jirkanch laqablar bilan murojaat qilishdi.&lt;ref name=&quot;Dreyhaupt2000&quot;&gt;{{jurnal manbasi|last=Dreyhaupt|first1=Rüdiger F.|year=2000|title=Flags of the Weimar Republic|journal=Der Flaggenkurier|volume=11|pages=3–17|language=de}}&lt;/ref&gt;

1951-yil 24-dekabrda Federal Adliya sudi ({{Lang|de|Bundesgerichtshof}}) „qora-qizil-sariq“ deb kamsitish yoki „yillar davomida fashistlarning qoʻzgʻolonlari natijasida davlatning demokratik ramzlariga qarshi gʻarazli ahamiyatiga ega boʻlgan tuhmatlar“ endi huquqbuzarlik ekanligini aytdi.1968-yilda geraldist Arnold Rabbow tomonidan xulosa qilinganidek, „nemis ranglari qora-qizil-sariq, ammo ular qora-qizil-oltin deb ataladi“.&lt;ref name=&quot;Rabbow1968&quot;&gt;{{jurnal manbasi|last=Rabbow|year=1968|title=Schwarz–Rot–Gold oder Schwarz–Rot–Gelb?|language=de|journal=Neue Heraldische Mitteilungen / Kleeblatt-Jahrbuch|place=Hanover|volume=6+7|pages=30–32|first1=Arnold}}&lt;/ref&gt;

== Bayroq uchirish kunlari ==
Germaniyada bayroq koʻtarilish kunlari bor. 2005- yil 22-martdagi federal [[Dekret|farmonga binoan]], bayroq quyidagi sanalarda jamoat binolaridan koʻtarilishi kerak. Faqat 1-may va 3-oktyabr omma dam olish kunlari hisoblanadi.
[[Fayl:MuensterStadtweinhaus.jpg|thumb| {{Lang|de|Stadtweinhaus}} [[Münster|Myunsterda]] 2006-yilda Germaniyaning sobiq prezidenti [[Johannes Rau|Yoxannes Rau]] vafotidan keyin motamda (har bir shtab tepasidagi qora lentalarga eʼtibor bering) bannerlar koʻrsatilgan.]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:100%&quot;
!Sana
! Nomi
! Sabab
|-
| 27-yanvar
| Milliy sotsializm qurbonlarini xotirlash kuni&lt;br /&gt;{{Lang|de|Tag des Gedenkens an die Opfer des Nationalsozialismus}}
| Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan Xolokost qurbonlarini xotirlash xalqaro kuni sifatida nishonlangan Osventsim kontsentratsion lageri ozod qilinganining yilligi (1945) (yarim shtat)
|-
| 1-may
| [[Xalqaro mehnatkashlar kuni|Mehnat kuni]]&lt;br /&gt;{{Lang|de|Tag der Arbeit}}
| Nemis kasaba uyushmalari ishchilari farovonligini oshirishni namoyish qilish uchun tashkil etilgan.
|-
| 9-may
| [[Yevropa kuni]]&lt;br /&gt; {{Lang|de|Europatag}}
| [[Yevropa Ittifoqi]]ga olib boradigan Shuman deklaratsiyasining yilligi (1950)
|-
| 23-may
| Konstitutsiya kuni&lt;br /&gt;{{Lang|de|Grundgesetztag}}
| Germaniya asosiy qonunining yilligi (1949)
|-
| 17-iyun
| 1953-yil 17-iyun yubileyi&lt;br /&gt;{{Lang|de|Jahrestag des 17. Juni 1953}}
| 1953-yil Sharqiy Berlin va Sharqiy Germaniyadagi qoʻzgʻolonning yilligi
|-
| 20-iyul
| 1944-yil 20-iyul yubileyi&lt;br /&gt;{{Lang|de|Jahrestag des 20. Juli 1944}}
| 20-iyuldagi fitna, Klaus fon Stauffenberg tomonidan [[Adolf Hitler|Adolf Gitlerga]] muvaffaqiyatsiz suiqasdning yilligi (1944)
|-
| 3-oktyabr
| [[Germaniya birligi kuni]]&lt;br /&gt;{{Lang|de|Tag der Deutschen Einheit}}
| Germaniya birlashishining yilligi (1990)
|-
| Adventdan oldingi 2-yakshanba
| Xalq motam kuni&lt;br /&gt; {{Lang|de|Volkstrauertag}}
| Urush paytida halok boʻlganlarning barchasi xotirasiga (yarim shtat)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{Center|Manba: Federal Government of Germany&lt;ref name=&quot;flagday&quot;&gt;{{veb manbasi |url=http://www.bmi.bund.de/SharedDocs/Standardartikel/DE/Ministerium/Protokoll/beflaggungserlass.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071216020447/http://www.bund.de/nn_58840/Microsites/Protokoll/Beflaggung/Beflaggungserlass-der-Bundesregierung/Beflaggungserlass-knoten.html__nnn%3Dtrue |archive-date=16 December 2007 |title=Beflaggungserlass der Bundesregierung |author=Federal Government of Germany |language=de |date=22 March 2005 |access-date=11 March 2015 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}
|}
[[Yevropa parlamenti]] va [[Bundestag gfr parlamentidagi quyi palata|Bundestag]] uchun saylov kunlari, boshqa davlatga xos ayrim shtatlarda ham bayroq kunlari hisoblanadi. Prezident saylovi yoki taniqli siyosatchining oʻlimi kabi boshqa voqealarni oʻtkazish tadbirlarida bayroqlarning ommaviy namoyishi (bundan keyin bayroqlar yarim shtatda boʻladi) Federal Ichki ishlar vazirligining ixtiyoriga koʻra eʼlon qilinishi mumkin. Bayroqlarni yarim shtatda koʻtarish talab qilinganda, vertikal bayroqlar tushirilmaydi. Buning oʻrniga qora motam lentasi tayoqning tepasiga (agar ustunga osilgan boʻlsa) yoki bayroqning koʻndalang tomonining har bir uchiga (agar bayroq kabi uchib ketsa) boylanadi.&lt;ref name=&quot;flagprotocol&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/de_law.html#pro|sarlavha=Flag Protocol (Germany)|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|sana=6-fevral 2002-yil|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==

=== Oʻrta asrlar davri ===
[[Muqaddas Rim imperiyasi]]da (800/962 — 1806, 1512-yildan keyin ''nemis xalqining Muqaddas Rim imperiyasi'' deb nomlanuvchi) davlat bayrogʻi yoʻq edi, ammo qora va oltin ranglari Muqaddas Rim imperatorining ranglari sifatida ishlatilgan va imperator bayrogʻida tasvirlangan: oltin fonda [[Germaniya gerbi|qora burgut]] tasviri bilan. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri yoki &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asr boshlaridan keyin burgutning tirnoqlari va tumshugʻi qizil rangga boʻyalgan. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr boshidan ikki boshli burgut ishlatilgan.&lt;ref name=&quot;HRE&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/de_roman.html|sarlavha=Holy Roman Empire|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

=== Reuss-Greiz knyazligi ===
[[Fayl:Flag_of_the_Holy_Roman_Empire_(1200-1350).svg|right|thumb|200x200px|[[Muqaddas Rim imperiyasi]]ning [[urush bayrog'i]] (&lt;nowiki&gt;XIII—XIV&lt;/nowiki&gt; asrlar)]]
Heinrix XI, Greiz shahzodasi Reuss Muqaddas Rim imperatori Joseph II tomonidan 1778-yil 12- mayda oʻsha paytdagi yangi Reuss-Greiz knyazligini boshqarishga tayinlangan paytda, ''Fürstentum Reuß-Greiz'' tomonidan qabul qilingan qora-qizil-oltin trikolori [[Turingiya|bugungi kunda]], Germaniyani oʻz ichiga olgan har qanday suveren davlatda zamonaviy tartibga solishda &amp;#x2013; knyazlikni boshqargan Reuss oqsoqollar chizigʻi nisbati „deyarli kvadrat“ nisbati 4:5 shakliga yaqin.
 
1804-yilda [[Napoleon|Napoleon Bonapart]]e [[Birinchi imperiya|Birinchi Fransiya imperiyasini]] eʼlon qildi. Bunga javoban Gabsburglar sulolasidan boʻlgan Muqaddas Rim imperatori [[Frans I|Francis II]] oʻzining shaxsiy mulkini [[Avstriya imperiyasi]] deb eʼlon qildi va Avstriyada Fransis I boʻldi. Muqaddas Rim imperatori bayrogʻining ranglarini olgan Avstriya imperiyasining bayrogʻi qora va oltin ranglarda edi. Francis II oxirgi Muqaddas Rim imperatori edi, Napoleon 1806-yilda imperiyani tarqatib yuborishga majbur qildi. Shundan keyin bu ranglardan 1918-yilgacha Avstriya bayrogʻi sifatida foydalanishda davom etdi.

Bu davrda qizil va oq ranglar ham muhim sanalardi. Muqaddas Rim imperiyasi [[salib yurishlari]]da qatnashganida, qora-oltin rangli imperator bayrogʻi bilan birga urush bayrogʻi koʻtarilgan. „Avliyo Jorj bayrogʻi“ nomi bilan tanilgan bu bayroqning tasviri qizil fonda oq xoch edi: Avliyo-Jorj xochining orqa tomoni Angliya bayrogʻi sifatida ishlatilgan va u Daniya bayrogʻiga oʻxshash edi.&lt;ref name=&quot;HRE&quot;/&gt; Qizil va oq ham [[Ganza|Ganza ligasining]] ranglari edi (&lt;nowiki&gt;XIII—XVII&lt;/nowiki&gt; asrlar). Ganza savdo kemalari qizil-oq vimponlari bilan ajralib turardi va aksariyat Ganza shaharlari qizil va oq ranglarni shahar ranglari sifatida qabul qildilar (qarang. Ganza bayroqlari). Qizil va oq hali ham [[Gamburg]] yoki [[Bremen]] kabi koʻplab sobiq Ganza shaharlarining ranglari sifatida namoyon boʻladi.
[[Fayl:Flagge_Fürstentum_Reuß_ältere_Linie.svg|right|thumb|200x200px| 1778-yilda shahzoda Heinrich XI Reuss oqsoqollar chizigʻi ustidan hukmronligini boshlaganidan soʻng, Germaniya suveren davlatida birinchi marta qora-qizil-oltin uch rangli bayroq qabul qilindi.]]

=== Napoleon urushlari ===
Muqaddas Rim imperiyasining 1806-yilda tugashi bilan Napoleonning mijoz davlatlari konfederatsiyasi boʻlgan Reyn Konfederatsiyasiga uning koʻplab gersoglari va knyazlari qoʻshilishdi. Bu davlatlar oʻz bayroqlaridan foydalanishni afzal koʻrdilar. Konfederatsiyaning shaxsiy bayrogʻi yoʻq edi; buning oʻrniga u [[Fransiya bayrogʻi|Fransiyaning koʻk-oq-qizil bayrogʻidan]] va uning himoyachisi [[Napoleon]]ning Imperator shtandartidan foydalangan.&lt;ref name=&quot;confR&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/de-rh806.html|sarlavha=Unidentified 'Rhine Republic' Flag 1806 (Germany)|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

[[Napoleon urushlari]] davrida Germaniyaning bosqinchi fransuz qoʻshinlariga qarshi kurashi qora, qizil va oltin ranglari bilan sezilarli darajada ramziy maʼnoga ega boʻlgan va ular Prussiya armiyasining koʻngilli boʻlinmasi boʻlgan Lutzov erkin korpusining formalarida ishlatilganidan keyin mashhur boʻldi. Bu birlikda qizil rangli va oltin tugmachali qora rangdagi formalar bor edi. Qora-qizil-oltin Muqaddas Rim Imperiyasi tomonidan qoʻllangan eski ranglar boʻlsa-da, rang tanloviningb pragmatik kelib chiqishi bor edi.&lt;ref name=&quot;Rabbow2007&quot;/&gt; Oʻsha paytdagi ranglar quyidagilar edi:
{{Quote|Qullik qoraligidan (qora) qonli (qizil) janglar orqali ozodlikning oltin (oltin) nuri tomon}}.
Korpus aʼzolari oʻz shaxsiy kiyimlarini yetkazib berishlari kerak edi: bir xil koʻrinishga ega boʻlish uchun barcha kiyimlarni qora rangga boʻyash eng oson yoʻl edi. Oltin rangli tugmalar keng tarqalgan edi. Ushbu boʻlinma aʼzolari Germaniyaning turli burchaklaridan kelgan va kamtarona, ammo taniqli universitet talabalari va akademiklarini oʻz ichiga olganligi sababli, Lyutzow Free Corps va ularning ranglari nemis xalqi orasida katta taʼsirga ega boʻldi.&lt;ref name=&quot;Rabbow2007&quot;/&gt;

=== Germaniya Konfederatsiyasi ===
[[Fayl:Flag_of_Urburschenschaft.svg|thumb|Jena Urburschenschaft tomonidan qabul qilingan bayroq]]
1815-16-yillardagi [[Vena kongressi|Vena Kongressi]] Germaniya Konfederatsiyasining tuzilishiga olib keldi, bu Napoleon urushlaridan keyin qolgan barcha nemis davlatlarining yoʻqotilgan ittifoqi edi. Konfederatsiya hozirda yoʻq boʻlib ketgan Muqaddas Rim imperiyasining oʻrniga tashkil etilgan boʻlib, uning prezidenti oxirgi Muqaddas Rim imperatori [[Frans I|boʻlgan Avstriyalik Fransis I]] edi. Konfederatsiyaning oʻziga xos bayrogʻi yoʻq boʻlsada, qora-qizil-oltin trikolor baʼzan unda notoʻgʻri tasvirlangan.&lt;ref name=&quot;GermConf&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/de1848.html|sarlavha=German Confederation|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|kirish sanasi=2-mart 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

Lyutzov erkin korpusining faxriylari urushdan qaytgach 1815-yil iyun oyida [[Jena]] shahridagi {{Lang|de|[[Urburschenschaft]]}} birodarligiga asos solishdi. Jena {{Lang|de|Urburschenschaft}} oxir-oqibat, Erkin Korpus formasining ranglariga mos ravishda, qora chiziq boʻylab oltin bezakli eman novdasi bilan qizil, qora va qizil rangli uchta teng gorizontal chiziqlarga ega bayroqni qabul qildi.&lt;ref name=&quot;Rabbow2007&quot;&gt;{{jurnal manbasi|last=Rabbow|first1=Arnold|year=2007|title=Schwarz-Rot-Gold: Einheit in Freiheit|journal=Der Flaggenkurier [The Flag Courier]|volume=25|pages=41–45|language=de|trans_title=Black-Red-Gold. Unity in Freedom}}&lt;/ref&gt; Burschen uchun mashhur gimnastikachilar va talabalar uyushmasi (''{{Lang|de|[[Burschenschaft]]en}}'') asoschisi Friederich Ludwig Jahn qora-qizil-oltin rangli bayroqni taklif qildi. Baʼzi aʼzolar ranglarni qizil bu ozodlik yoki imperatorning urush qoni, qora-sariq ranglari qayta tugʻilishi sifatida izohladilar. Koʻproq radikal talabalar ranglarni qullikning qora kechasi, ozodlik uchun qonli kurash va ozodlikning oltin tongini ifodalashini taʼkidladilar.&lt;ref&gt;Heinrich Treitschke, ''History of Germany in the Nineteenth Century'', English translation 1917. Volume 3, p. 51.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Hambacher_Fest_1832.jpg|left|thumb|200x200px| Hambach festivali (1832-yil may), zamonaviy toshbosma]]
[[Fayl:Hambach_Fest_4_Fahne.JPG|right|thumb| 1832-yil ''Ur-Fahne'']]
Lutzow erkin korpusida xizmat qilgan Erkin Korpus Germaniyaning turli shtatlaridan kelganligi sababli, birlashgan Germaniya davlati gʻoyasi {{Lang|de|Urburschenschaft}} ichida jadal rivojlana boshladi. Shunga oʻxshash Burschenschaft keyinchalik butun Konfederatsiyada tashkil etilgan. 1817-yil 18-oktyabrda [[Leipzig jangi|, Leyptsig jangining]] toʻrt yilligi munosabati bilan, Konfederatsiya shtatlaridan kelgan yuzlab birodarlik aʼzolari va akademiklar Saks-Veymar-Eyzenaxdagi Vartburgda (zamonaviy [[Turingiya|Tyuringiyada]]) yigʻilib, erkin va birlashgan nemis millatiga chaqirilishdi.

Jena {{Lang|de|Urburschenschaft}} oltin-qizil-qora bayrogʻiWartburg festivalida taniqli edi. Shu sababli, qora, qizil va oltin ranglar, oxir-oqibat, yagona Germaniya davlatiga boʻlgan orzuning ramzi boʻldi. Germaniya Konfederatsiyasining Vazirlar Kengashi&lt;ref&gt;{{Ensiklopediya manbasi|url=https://www.britannica.com/eb/article-33361|title=Austria: The Age of Metternich|year=2008|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online|accessdate=5 March 2008}}&lt;/ref&gt; 1819-yilda Karlsbad qarorlarini qabul qilib, barcha talabalar tashkilotlarini taqiqladi va {{Lang|de|Burschenschaften}}ga rasman chek qoʻydi.

30 000 ga yaqin odam 1832-yil may oyida Hambach festivalida erkinlik, birlik va fuqarolik huquqlari uchun namoyishga chiqdi. Qora, qizil va oltin ranglar Wartburg festivalidan beri Germaniya shtatlarida liberal, demokratik respublika harakatining ramziga aylandi va bu rangdagi bayroqlar Hambach festivalida ommaviy ravishda koʻtarildi. Zamonaviy illyustratsiyalar oltin-qizil-qora trikolorning (zamonaviy Germaniya bayrogʻining teskari koʻrinishi) keng qoʻllanilishini koʻrsatgan boʻlsa-da, tadbirdan omon qolgan bayroqlar qora-qizil-oltin rangda edi. Bunga {{Lang|de|Ur-Fahne}} misol boʻla oladi, festival davomida Hambach qalʼasida koʻtarilgan bayroq: qora-qizil-oltin rangli trikolor, qizil rangida {{Lang|de|Deutschlands Wiedergeburt}} (Germaniyaning qayta tugʻilishi) yozuvi mavjud edi. Ushbu bayroq hozirgacha qal’ada doimiy namoyish etiladi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.hambacher-schloss.de/html_en/The_exhibition/The_Hambach_Festival.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20040819212751/http://www.hambacher-schloss.de/html_en/The_exhibition/The_Hambach_Festival.htm|arxivsana=19-avgust 2004-yil|sarlavha=The Hambach Festival|yil=2007|ish=Official website of [[Hambach Castle]]|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

=== Inqilob va Frankfurt parlamenti ===
[[Fayl:Flag_of_the_German_Confederation_(war).svg|thumb|[[Reyxsflotte]] harbiy praporshi (1848-1852)]]
[[Fayl:Image_Germania_(painting).jpg|left|thumb| ''Germania'']]
1848-yilgi inqiloblar davrida Xalqlar Bahorida, inqilobchilar koʻchalarga chiqishdi, koʻplari trikolor bayroqlarni hilpiratib yurishdi. Voqealardan xavotirga tushgan Konfederatsiya Bundestagi trikolor rangni qabul qilishga shoshildi (1848-yil 9-mart). Liberallar hokimiyatni qoʻlga oldilar va Bundestagni Germaniya parlamenti, milliy assambleyasi uchun umumiy saylovlar oʻtkazishga chaqirdilar. Frankfurt parlamenti qora-qizil-oltinni Germaniyaning rasmiy ranglari deb eʼlon qildi va uning fuqarolik belgisi qora-qizil-sariq uch rangli ekanligini koʻrsatuvchi qonun qabul qildi.&lt;ref name=&quot;flag1848&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/nzjh/1848/reichsflaggen1848_ges.html|sarlavha=Gesetz betreffend die Einführung einer deutschen Kriegs- und Handelsflagge|muallif=Frankfurt Parliament|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=12-noyabr 1848-yil|kirish sanasi=9-avgust 2007-yil}}&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, dengiz urushi praporshi bu ranglardan foydalangan.
[[Fayl:Maerz1848_berlin.jpg|thumb|200x200px| Berlindagi inqilobchilar (1848-yil mart)]]
1849-yil may oyida yirik davlatlar inqilobga va Frankfurt parlamentiga qarshi faol kurash olib bordilar. 1850-yil oxirida Avstriya-Prussiya rahbarligida Germaniya Konfederatsiyasi batamom tiklandi. Uch rangli tasvir rasmiy boʻlib qoldi, ammo 1863-yilgacha Germaniya hukumatlari konferentsiyasida foydalanilmadi. Keyinchalik, eng dolzarb masala Avstriyani boʻlajak nemis davlatiga qoʻshish yoki qoʻshmaslik edi, chunki Avstriyaning koʻp millatli imperiya maqomi birlashgan Buyuk Germaniya — {{Lang|de|[[Kleindeutschland and Großdeutschland|grossdeutsch]]}} orzusini murakkablashtirdi. Konfederatsiyadagi Prussiya-Avstriya ikkiligi oxir-oqibat 1866-yilda [[Avstriya-Prussiya urushi]]ga olib keldi. Urush paytida Avstriya bilan ittifoqdosh boʻlgan janubiy davlatlar qora-qizil-oltin trikolorni oʻz bayrogʻi sifatida qabul qildilar va 8-Germaniya armiyasi korpusi ham qora-qizil-oltin bogʻichlarni taqib yurishdi.&lt;ref name=&quot;GermConf&quot;/&gt; [[Prussiya qirolligi|Prussiya Qirolligi]] va uning asosan shimoliy nemis ittifoqchilari Avstriyani magʻlub etib, bir necha yil oʻtgach, Kichik Nemis qarorini amalga oshirish uchun yoʻl ochdilar.

=== Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasi va Germaniya imperiyasi (1867-1918) ===
Germaniya Konfederatsiyasi tarqatib yuborilgandan soʻng, Prussiya 1866-yilning avgustida Konfederatsiya shartnomasini imzolash va keyin 1867-yil Konstitutsiyasini ratifikatsiya qilish bilan 1866-yilda oʻzining norasmiy vorisi Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasini tuzdi. Bu milliy davlat eng yirik aʼzo davlat Prussiya va boshqa 21 ta shimoliy Germaniya davlatlaridan iborat edi.

Yangi konfederatsiya qaysi bayroqni qabul qilishi kerakligi haqidagi savolni birinchi marta yuk tashish sektorining xalqaro miqyosda tan olinadigan oʻziga xoslikka ega boʻlish istagi koʻtardi. Konfederatsiyaga tegishli boʻlgan deyarli barcha xalqaro yuk tashuvchilar Prussiyadan yoki Ganzaning uchta shahar-shtatlari — [[Bremen (Land)|Bremen]], [[Gamburg]] va Lyubekdan kelib chiqqan. Bunga asoslanib, 1866-yil 22-sentyabrda Gamburg Savdo palatasi kotibi Adolf Soetbeer {{Lang|de|Bremer Handelsblatt}} har qanday rejalashtirilgan bayroq Prussiya ranglarini (qora va oq) Ganza ranglari (qizil va oq) bilan birlashtirishi kerakligini taklif qildi. Keyingi yili Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasining konstitutsiyasi qabul qilindi, u yerda gorizontal qora-oq-qizil trikolor ham fuqarolik, ham urush bayrogʻi deb eʼlon qilindi.&lt;ref name=&quot;NDBconst&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/nzjh/ndbd/verfndbd.html|sarlavha=Constitution of the North German Confederation|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=27-iyun 1867-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}} See Article 55.&lt;/ref&gt;

Rang tanlovidan [[Vilgelm I (german imperatori)|Prussiya qiroli Vilgelm I]] mamnun edi: qizil va oq ranglar, shuningdek, Prussiya Qirolligining oʻtmishdoshi boʻlgan Imperator saylovchilar davlati [[Brandenburg]] margraviasini ifodalash uchun olingan.&lt;ref name=&quot;Rabbow2007&quot;/&gt; Bayroqda oltinning yoʻqligi, Germaniya davlati Avstriyaning „qora va oltin“ monarxiyasini oʻz ichiga olmaganligini aniq koʻrsatardi. [[Fransiya-Prussiya urushi|Franko-Prussiya urushida]] qolgan janubiy nemis davlatlari Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasi bilan ittifoq tuzib, Germaniyaning birlashishiga olib keldi. 1871-yilgi yangi konstitutsiya federal davlatga Germaniya imperiyasining yangi nomini, Prussiya qiroliga esa imperator unvonini berdi. [[Germaniya imperiyasi]] oʻzining milliy ranglari sifatida qora, oq va qizil ranglarni saqlab qoldi.&lt;ref name=&quot;GEconst&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/ksr/verfksr.html|sarlavha=Constitution of the German Empire|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=16-aprel 1871-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}} See Article 55.&lt;/ref&gt; 1892-yilgi farmon ranglarning rasmiy ishlatilishiga bagʻishlangan.

Qora-oq-qizil trikolori 1918-yilda, [[Birinchi jahon urushi]]ning soʻnggi kunlarigacha Germaniya imperiyasi tugaguniga qadar Germaniya bayrogʻi boʻlib qoldi.

=== Veymar Respublikasi (1918-1933) ===
1918-yilda Germaniya respublikasi eʼlon qilinganidan keyin va undan keyingi [[Noyabr inqilobi|inqilobiy davrda]] 1919-yil avgustda [[Weimar Respublikasi|Veymar respublikasi]] tashkil etildi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrdagi avtokratizmga qarshi harakat va yangi demokratik respublika oʻrtasidagi uzluksizlikni shakllantirish uchun 1919-yilda Veymar Konstitutsiyasida eski qora-qizil-oltin uch rangli trikolor Germaniya milliy bayrogʻi sifatida belgilandi&lt;ref name=&quot;WRconst&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/wr/wrv.html|sarlavha=Constitution of the Weimar Republic|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=11-avgust 1919-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}} See Article 3.&lt;/ref&gt; Faqatgina kichik nemis knyazliklari Reuss-Greiz — ''shvarts-rot-gold'' dizaynidan foydalanishni va joylashuvi taxminan 140 yil oldin paydo boʻlgan — Reuss-Gera, Valdek-Pyrmont va uning respublikachi vorisi 1778-yilda oʻrnatilgan anʼanani qoʻllab-quvvatlagan va har doim oʻz bayrogʻida qora, qizil va yoki (oltin) nemis ranglarini ishlatishda davom etgan. Fuqarolik belgisi sifatida qora-oq-qizil trikolor, garchi yangi uch rang yuqori chap burchakda boʻlsa ham, saqlanib qoldi.

Bu oʻzgarish Germaniyada koʻpchilik tomonidan maʼqullanmadi, ular bu yangi bayroqni Germaniyaning Birinchi Jahon urushidagi magʻlubiyatidan keyin xoʻrlanish ramzi sifatida koʻrdilar. {{Lang|de|[[Reichswehr]]}}da, eski ranglar turli shakllarda qoʻllanila boshlandi. Koʻpgina konservatorlar eski ranglarning qaytishini xohlashdi, monarxistlar esa turli xil kamsituvchi nomlar bilan yangi bayroqqa boʻlgan oʻz eʼtirozlarini bildirishdi (''yuqoridagi rangga qarang''). Murosaga koʻra, 1922-yilda xorijdagi nemis diplomatik vakolatxonalarini ifodalash uchun eski qora-oq-qizil bayroq qayta kiritildi.&lt;ref name=&quot;flag1921&quot;/&gt;

Imperial Germaniyaning ramzlari koʻpincha monarxistik va millatchi tashkilotlar tomonidan qoʻllangan monarxistik va millatchi norozilik ramzlariga aylandi (masalan, ''Der Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten''). Veymar davridagi koʻplab millatchi siyosiy partiyalar, masalan, Germaniya Milliy Xalq partiyasi (plakatga qarang) va Milliy-sotsialistik nemis ishchilar partiyasi (natsistlar partiyasi) imperiya ranglarini ishlatgan, bu amaliyot Germaniya Milliy-demokratik partiyasi bilan ham davom etmoqda.
[[Fayl:Flag of Germany (3-2).svg|thumb|Veymar Respublikasi bayrogʻi (1919-1933)]]
[[Fayl:Merchant_flag_of_Germany_(1919–1933).svg|thumb|Veymar Respublikasining savdo bayrogʻi]]
1924-yil 24-fevralda {{Lang|de|[[Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold]]}} tashkiloti Veymar koalitsiyasiga aʼzo partiyalar (Markaz, DDP, SPD) va kasaba uyushmalari tomonidan [[Magdeburg]]da tashkil etilgan. Ushbu tashkilot oʻta oʻng va oʻta chap taraflar tomonidan doimiy bosim ostida boʻlgan Veymar Respublikasining zaif demokratiyasini himoya qilish uchun tuzilgan. Ushbu tashkilot orqali qora-qizil-oltin bayroq nafaqat Germaniya demokratiyasi, balki siyosiy ekstremizmga qarshilik koʻrsatish ramziga aylandi. Buni tashkilotning birinchi raisi Otto Xörsing xulosa qilib, ularning vazifasini „ svastika va sovet yulduziga qarshi kurash“ deb taʼrifladi.&lt;ref name=&quot;rbanner&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.landtag.rlp.de/icc/Internet-DE/med/623/623604fe-6922-3211-33e2-dcbf983c6eac,11111111-1111-1111-1111-111111111111|sarlavha=Symbol für Freiheit, Einheit und Demokratie|til=de|kirish sanasi=10-yanvar 2008-yil|muallif=State government of Rhineland-Palatinate|yil=2007|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130528045244/http://www.landtag.rlp.de/icc/Internet-DE/med/623/623604fe-6922-3211-33e2-dcbf983c6eac,11111111-1111-1111-1111-111111111111|arxivsana=28-may 2013-yil}}&lt;/ref&gt;

Kommunistlar va natsistlar oʻrtasidagi tobora kuchayib borayotgan shiddatli toʻqnashuvlar, nemis aholisining qutblanishining kuchayishi va boshqa koʻplab omillar, xususan, respublikaning keskin iqtisodiy inqirozi, haddan tashqari giperinflyatsiya va korruptsiya sharoitida va natsistlarning hokimiyatni egallab olishi ({{Lang|de|[[Machtergreifung]]}}) va [[Adolf Hitler|Adolf Gitlerning]] Germaniya kansleri etib tayinlanishi Veymar Respublikasi 1933-yilda qulab tushishiga sabab boʻldi.

=== Natsistlar Germaniyasi va Ikkinchi Jahon urushi (1933-1945) ===
[[Fayl:Flag_of_German_Reich_(1933–1935).svg|thumb|Germaniya davlat bayrogʻi (1933-1935), svastika bayrogʻi bilan hammuallif. Unda Germaniya imperiyasining oldingi bayrogʻiga qaraganda bir oz boshqacha tomonlar nisbati ishlatilgan.]]
[[Fayl:Flag_of_German_Reich_(1935–1945).svg|thumb|Germaniyaning milliy va dengiz floti bayrogʻi (1935-1945). Natsistlar partiyasi tomonidan qoʻllangan.]]
1933-yil 30-yanvarda fashistlar partiyasi hokimiyat tepasiga kelganidan keyin qora-qizil-oltin rangli trikolor bayroq taqiqlandi; 12-martdagi qaror bilan ikkita qonuniy milliy bayroq oʻrnatildi: qayta tiklangan qora-oq-qizil imperator uch rangli bayrogʻi va fashistlar partiyasi bayrogʻi.&lt;ref name=&quot;flag1933&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/ns/flaggen.html|sarlavha=Erlaß des Reichspräsidenten über die vorläufige Regelung der Flaggenhissung|muallif=von Hindenburg, Paul|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=12-mart 1933-yil|kirish sanasi=17-iyul 2010-yil|muallifhavola=Paul von Hindenburg}}&lt;/ref&gt;

1935-yil 15-sentyabrda, Reyx prezidenti Pol fon Hindenburg vafotidan va ''[[Führer|Gitler]]'' fyurer lavozimiga koʻtarilganidan bir yil oʻtgach, [[Uchinchi reyx|Germaniyaning]] milliy bayrogʻi sifatida fashistlar bayrogʻidan eksklyuziv foydalanish bilan ikki bayroqni tartibga solish tugatildi. Buning sabablaridan biri 1935-yil 26-iyuldagi „ ''Bremen'' voqeasi“ boʻlishi mumkin, unda Nyu-York shahridagi bir guruh namoyishchilar SS ''Bremen'' okean layneriga oʻtirib, natsistlar partiyasi bayrogʻini tayogʻidan yirtib tashlab, [[Gudzon (daryo)|Gudzon daryosiga]] uloqtirishdi. Germaniya elchisi bunga norozilik bildirganida, AQSh rasmiylari Germaniya davlat bayrogʻiga zarar yetmaganini, faqat siyosiy partiya ramzi zararlanganini aytdi.&lt;ref&gt;Brian Leigh Davis: Flags &amp; standards of the Third Reich, Macdonald &amp; Janeʼs, London 1975, {{ISBN|0-356-04879-9}}.&lt;/ref&gt; Yangi bayroq qonuni&lt;ref name=&quot;flag1935&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/ns/1935/flaggen1935_ges.html|sarlavha=Reichsflaggengesetz|muallif=Government of the German Reich|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=15-sentabr 1935-yil|kirish sanasi=23-dekabr 2007-yil}}&lt;/ref&gt; Nyurnbergdagi yillik partiya mitingida&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121104135248/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,749071-2,00.html „Germany: Little Man, Big Doings“], ''[[Time (magazine)|Time]]'', 23 September 1935.&lt;/ref&gt; eʼlon qilindi, u yerda [[Gering German|Hermann Goring]] eski qora-oq-qizil bayroqni taklif qildi.&lt;ref name=&quot;time-magazine-1935-nazi-rally&quot;&gt;Statement by [[Gering German|Hermann Göring]], quoted in the {{Lang|de|[[Völkischer Beobachter]]}} (17 September 1935) (in German).&lt;/ref&gt;

1920-yil oʻrtalarida Natsistlar bayrogʻining dizayni Gitler tomonidan u oʻzining siyosiy partiyasi rahbari boʻlishidan taxminan bir yil oldin (1921-yil 29-iyul) qizil fonli bayroqda, oq disk va uning oʻrtasida qora svastika deya tanishtirgan. Gitler natsist bayroqning dizaynini yaratilish jarayonini &quot; ''[[Mein Kampf]]'' &quot; asarida keltirib oʻtadi: Bu bayroq Imperial Germaniya bayrogʻi ranglardan foydalanishi kerak edi, chunki Gitlerning fikriga koʻra, ular „shonli oʻtmishimizga boʻlgan hurmatimizni ifodalovchi hurmatli ranglar va bu nemis xalqiga juda katta sharaf“ edi. Eng muhim talab „yangi bayroq.. katta afisha kabi samarali boʻlishi kerak“, chunki „yuz minglab hollarda haqiqatan ham ajoyib emblema harakatga qiziqish uygʻotishining birinchi sababi boʻlishi mumkin“. Natsistlar tashviqoti bayroqning ramziyligini aniqlab berdi: qizil rang ijtimoiy, oq rang harakatning milliy tafakkurini va svastika orli va samarali insoniyatning gʻalabasini anglatadi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://research.calvin.edu/german-propaganda-archive/pimpfhitler.htm|sarlavha=The Life of the Fuehrer|ish=research.calvin.edu}}&lt;/ref&gt;

Svastika bayroqning markazdan tashqari diskdagi versiyasi Germaniyada roʻyxatdan oʻtgan fuqarolik kemalarida fuqarolik belgisi sifatida ishlatilgan va {{Lang|de|[[Kriegsmarine]]}} (Germaniya dengiz flotining nomi, 1933-1945) bayrogʻi sifatida ishlatilgan.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/ns/1933/flaggen-kauffahrteischiffe_vo.html|sarlavha=Verordnung über die vorläufige Regelung der Flaggenführung auf Kauffahrteischiffen|muallif=Government of the German Reich|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=20-dekabr 1933-yil|kirish sanasi=23-dekabr 2007-yil}}&lt;/ref&gt; Dengizda foydalanish uchun bayroqlar oʻrta va toʻgʻridan-toʻgʻri tasvirga ega edi, shuning uchun orqa tomonda „chapga qaragan“ svastika bor edi; Davlat bayrogʻi esa ikkala tomondan oʻng tomonga qaragan edi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.loeser.us/flags/germany_note_1.html|sarlavha=Historical Flags of Our Ancestors - The German Swastika Flag|ish=loeser.us}}&lt;/ref&gt;

1933-yildan kamida 1938-yilgacha Natsistlar baʼzan svastika bayroqlarini {{Lang|de|[[Blutfahne]]}} (qon bayrogʻi) bilan tegizish orqali „muqaddaslashtirdilar“ va 1923-yilda muvaffaqiyatsiz Pivo Hall Putsch paytida Natsistlarning harbiy kuchlari tomonidan ishlatilgan. Ushbu marosim har bir Nyurnberg rallisida boʻlib oʻtgan. Bu anʼana 1938-yilgi Nyurnbergdagi soʻnggi mitingdan keyin davom etganmi yoki yoʻqmi nomaʼlum.

[[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] oxirida Ittifoqchilar nazorati kengashi tomonidan qabul qilingan birinchi qonun Natsistlarning barcha belgilarini va barcha tegishli qonunlarni bekor qildi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.ena.lu/?doc=16808&amp;til=2|sarlavha=Law N° 1 from the Control Council for Germany: Repealing of Nazi Laws|muallif=[[Allied Control Council]]|ish=European Navigator|sana=30-avgust 1945-yil|kirish sanasi=23-dekabr 2007-yil}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Oʻshandan beri bir nechta mamlakatlarda svastika bayroqlariga ega boʻlish taqiqlangan, ayniqsa Germaniyada ularni olib kirish yoki namoyish qilish taqiqlangan.
[[Fayl:War_Ensign_of_Germany_(1935–1938).svg|thumb| [[Uchinchi reyx|Fashistlar Germaniyasining]] urush bayrogʻi ([[1938]] — [[1945]]). Bu bayroq dengiz floti yoki [[Vermaxt|Wehrmacht]] bayrogʻi sifatida ham ishlatilgan.]]

=== Ikkinchi jahon urushidan keyin (1945-1949) ===
Ikkinchi Jahon urushida Germaniya magʻlubiyatga uchragach, mamlakat Ittifoqdoshlar boshqaruviga oʻtkazildi. Nemis milliy hukumati ham, Germaniya bayrogʻi ham boʻlmagan boʻlsa-da, xalqaro qonunlarga koʻra, nemis kemalarida qandaydir milliy bayroq boʻlishi kerak edi. Germaniyaning vaqtinchalik fuqarolik yorligʻi sifatida Kengash C-Pennant ({{Lang|de|C-Doppelstander}}) nomi bilan maʼlum boʻlgan qaldirgʻoch dumi bilan tugaydigan Charli xalqaro signal vimponi tayinladi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.fotw.info/flags/de1945.html#law|sarlavha=Law No. 39 of the Allied Control Commission|muallif=[[Allied Control Council]]|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|sana=30-noyabr 1946-yil|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080312195426/https://www.fotw.info/flags/de1945.html#law|arxivsana=12-mart 2008-yil}} See Article 1 #3.&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
[[Fayl:Flag_of_Germany_(1946-1949).svg|right|thumb| C-Pennant (1946-1949)]]
[[Fayl:Flag_of_Germany.svg|right|thumb|200x200px| Birlashgandan keyin [[Germaniya Federativ Respublikasi (1949—1990)|Gʻarbiy Germaniya]] va [[Germaniya]] bayrogʻi (1949-yildan hozirgi kungacha), shuningdek [[Germaniya Demokratik Respublikasi|Sharqiy Germaniya]] bayrogʻi (1949-59)]]
  [[Fayl:Flag_of_German_Democratic_Republic.svg|right|thumb|200x200px| [[Germaniya Demokratik Respublikasi|Sharqiy Germaniya]] bayrogʻi (1959-90)]]
[[Fayl:Flag_of_East_Germany_with_cut_out_emblem.svg|right|thumb|200x200px| Germaniyaning qayta birlashishi va Berlin devori qulaganidan keyin koʻplab nemislar Sharqiy Germaniya gerbini olib tashlashdi.]]
[[Fayl:Bundesarchiv_Bild_183-34861-0007,_Caroli,_Langhammer,_Nitzschke,_Motzkus.jpg|thumb|216x216px| 1955-yilgi xalqaro boks musobaqasida GDR bayrogʻi]]
[[Fayl:Flag_of_German_Olympic_Team_1960-1968.svg|right|thumb|200x200px| 1960-yildan 1968-yilgacha boʻlgan Olimpiada oʻyinlarida ishlatilgan Germaniya Birlashgan terma jamoasi bayrogʻi]]
[[Fayl:World_Cup_2006_German_fans_at_Bochum.jpg|right|thumb| [[Futbol boʻyicha jahon chempionati 2006|2006-yilgi Jahon chempionati]] paytida nemis futbol muxlislari. Federativ respublika tarixida birinchi marta bir vaqtning oʻzida shunchalik koʻp bayroqlarni koʻrish mumkin edi.]]
[[Fayl:2010_Thorpe_Cup_20.jpg|left|thumb| Birlashgan Germaniya bayrogʻi (1990-yildan hozirgi kungacha)]]
&lt;/gallery&gt;

== Yana qarang ==
* [[Germaniya gerbi]]
* Prussiya bayrogʻi
* Germaniya davlatlarining bayroqlari
* Germaniya tuman bayroqlari roʻyxati
* Germaniya shahar bayroqlari roʻyxati
* Ganza bayroqlari
* Germaniya bayroqlari roʻyxati
* Germaniyaning milliy ranglari
* Reyxskriegs bayrogʻi

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Yevropa bayroqlari}}

[[Turkum:Davlat bayroqlari]]
[[Turkum:Germaniya davlat ramzlari|Bayroq]]
[[Turkum:Uch rangli bayroqlar]]</text>
      <sha1>40a2yigd7fqjukpv2czo3fymylmeng5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269461</id>
      <parentid>6269460</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46038" sha1="lslrwwpd63ir8627xsh6z588v5bv0p7" xml:space="preserve">{{Bayroq bilgiqutisi
| nomi = Germaniya bayrogʻi
| tasvir = Flag of Germany.svg
| izoh =
| foydalangan =
| mamlakat = [[Germaniya]]
| mutanosiblik = 3:5
| qabul_qilingan = {{Start date and age|1949|5|23|df=yes}}
| dizayn =
| muallif =
}}
[[Fayl:Flag_of_Germany_(unoff).svg|thumb| Keng tarqalgan [[Germaniya gerbi|Germaniya gerbi tasvirlangan]] norasmiy bayroq varianti]]

[[Germaniya]] davlat bayrogʻi ({{Lang-de|Flagge Deutschlands}}) — uch rangli Germaniya milliy ranglarini aks ettiruvchi: [[qora]], qizil va oltin rangli uchta teng gorizontal chiziqdan iborat ({{Lang-de|[[:de:Schwarz-Rot-Gold|Schwarz-Rot-Gold]]}}).&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.gesetze-im-internet.de/bundesrecht/flaggano_1996/gesamt.pdf|sarlavha=Anordnung über die deutschen Flaggen, dated 13.11.1996|til=de|kirish sanasi=14-fevral 2012-yil|iqtibos=Die Bundesflagge besteht aus drei gleich breiten Querstreifen, oben schwarz, in der Mitte rot, unten goldfarben [The national flag consists of three horizontal stripes of equal breadth, black at the top, red in the middle, and gold at the bottom]}}&lt;/ref&gt; Bayroq birinchi marta 1848-yilda Germaniya Konfederatsiyasida koʻrib chiqilgan; U 1919-yildan 1933-yilgacha [[Weimar Respublikasi|Veymar Respublikasining]] davlat bayrogʻi sifatida rasman qabul qilingan va 1949-yilda [[Germaniya Federativ Respublikasi (1949—1990)|Gʻarbiy Germaniyada]] qayta tiklanganidan beri foydalanilmoqda.

&lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrning oʻrtalaridan boshlab Germaniyada ikkita milliy raqobatlashuvchi ranglar anʼanalari mavjud edi: qora-qizil-oltin va qora-oq-qizil. Qora-qizil-oltin ranglar 1848-yilgi inqiloblar, 1919 — 1933-yillardagi [[Weimar Respublikasi|Veymar Respublikasi]] va Federativ Respublikasining (1949-yildan beri) ranglari edi. Ular [[Germaniya Demokratik Respublikasi]] (1949-1990) tomonidan ham qabul qilingan.

Birinchi marta 1867-yilda qora-oq-qizil ranglar Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasi konstitutsiyasida paydo boʻlgan. Prussiya hamda boshqa shimoliy va markaziy Germaniya davlatlari uchun bu milliy davlat 1870 — 1871-yillarda [[Germaniya imperiyasi]] nomi bilan janubiy Germaniya shtatlariga kengaytirildi. U bu ranglarni 1918 — 19-yillar inqilobiga qadar saqlab qoldi. Shundan keyin qora-oq-qizil siyosiy huquqning ramziga aylandi. Milliy sotsialistlar (National-sotsialistik nemis ishchilar partiyasi) 1933-yilda partiyaning shaxsiy svastika bayrogʻi bilan birga bu ranglarni qayta tikladilar. Ikkinchi jahon urushidan keyin ham qora-oq-qizil ranglar baʼzi konservativ guruhlar yoki oʻta oʻng guruhlar tomonidan ishlatilgan — bu milliy sotsialistik belgilardan farqli oʻlaroq, taqiqlanmagan edi.

Qora-qizil-oltin — Germaniya Federativ Respublikasining rasmiy bayrogʻi ranglari. Konstitutsiyaviy tuzumning rasmiy ramzi sifatida u [[tuhmat]]dan himoyalangan. Germaniya Jinoyat kodeksining 90-moddasiga koʻra jinoyat, jarima yoki besh yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan belgilanadi.

== Kelib chiqishi ==
1840-radikal yillarda qora, qizil va oltin ranglar bilan nemis assotsiatsiyasi paydo boʻldi, oʻshanda qora-qizil-oltin bayroq [[Napoleon]] magʻlubiyatidan keyin [[Yevropa]]da oʻrnatilgan konservativ tuzumga qarshi harakatni ramziy qilish uchun ishlatilgan.

1848-yilgi bayroqda ishlatilgan rang sxemasining kelib chiqishi haqida koʻplab nazariyalar mavjud. Ranglar Jena talabalar ligasi ranglari boʻlishi taklif qilindi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.ingeb.org/Lieder/wirhatte.html|sarlavha=Zur Auflösung der Jenaer Burschenschaft / Wir hatten gebauet ein stattliches Haus free midi mp3 download Strand Hotel Sechelt bed breakfast|ish=ingeb.org}}&lt;/ref&gt; Yana bir daʼvo qilganlar asosan universitet talabalari boʻlgan va Napoleonning bosqinchi kuchlariga qarshi kurash paytida tashkil etilgan Lyutzov erkin korpusining formalariga (asosan qizil yuzli va oltin tugmachali qora rangda) qaytadi. Nima boʻlishidan qatʼiy nazar, bu ranglar qisqa vaqt ichida Germaniyaning milliy ranglari sifatida qabul qilindi. Ayniqsa, [[Weimar Respublikasi|Veymar davrida]] ular qayta kiritilgandan soʻng ranglar batamom liberalizm bilan sinonimga aylandi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://everythingaboutgermany.com/germany-country-information/the-flag-of-germany/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100629012856/http://www.everythingaboutgermany.com/Germany-Flag.html|sarlavha=The Flag of Germany|ism=The German|muallif=Tourists|sana=25-avgust 2011-yil|arxivsana=29-iyun 2010-yil|ish=Germany Tourism and Travel by Everything about Germany}}&lt;/ref&gt;
=== Fuqarolik bayrogʻi ===
[[Fayl:Berlin_reichstag_CP.jpg|thumb| Germaniya birligi bayrogʻi 1990-yil 3-oktabrda koʻtarilgan Germaniyaning qayta birlashuviga bagʻishlangan milliy yodgorlikdir. U [[Berlin]]dagi Reyxstag binosi oldida ([[Bundestag gfr parlamentidagi quyi palata|Germaniya parlamenti]] qarorgohi) hilpiraydi.]]
1949-yilda Germaniya milliy bayrogʻi yoki {{Lang|de|Bundesflagge}} ({{Lang-en|Federal flag}}), tarkibida faqat qora-qizil-oltin uch rangli trikolor (Gʻarbiy) Germaniya konstitutsiyasining bir qismi sifatida kiritilgan. Keyingi yillarda alohida harbiy bayroqlar va hukumat yaratilganidan soʻng, oddiy uch rangli Germaniya fuqarolik bayrogʻi yaratildi. Ushbu bayroq federal hukumatga aloqadorligini koʻrsatish uchun federal boʻlmagan organlar tomonidan ham qoʻllanadi, masalan, [[Germaniya yerlari|Germaniya davlatlarining]] rasmiylari oʻz bayrogʻi bilan birgalikda Germaniya milliy bayrogʻidan foydalanadilar.

=== Hukumat bayrogʻi ===
[[Fayl:State_flag_of_Germany.jpg|left|thumb|{{Lang|de|Bundesdienstflagge}} [[Germaniya elchixonasi, Kanberra|Germaniya elchixonasida, Kanberra]], [[Avstraliya]]]]
Germaniya [[Davlat bayrogʻi|hukumati bayrogʻi]] rasmiy ravishda {{Lang|de|Dienstflagge der Bundesbehörden}} sifatida tanilgan (federal organlarning davlat bayrogʻi) yoki {{Lang|de|Bundesdienstflagge}} qisqartmasi sifatida. 1950-yilda kiritilgan hukumat bayrogʻi {{Lang|de|Bundesschild}} tomonidan Federal qalqon bilan oʻzgartirilgan fuqarolik bayrogʻidir.&lt;ref name=&quot;flag1950&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/brd/1950/deutsche-flaggen_ao.html|sarlavha=Anordnung über die deutschen Flaggen|muallif=Federal Government of Germany|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=7-iyul 1950-yil|kirish sanasi=9-avgust 2007-yil}}&lt;/ref&gt; {{Lang|de|Bundesschild}} [[Germaniya gerbi]]ning bir variantidir, uning asosiy farqlari burgut tasviri va qalqonning shakli borligi: {{Lang|de|Bundesschild}} tagida yaxlitlangan, standart gerbga ishora qilingan.

Hukumat bayrogʻi faqat federal hukumat organlari tomonidan ishlatilishi mumkin va bayroqdan boshqalar tomonidan foydalanish huquqbuzarlik hisoblanadi va jarima bilan jazolanadi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://bundesrecht.juris.de/owig_1968/__124.html|sarlavha=§ 124 OWiG: Benutzen von Wappen oder Dienstflaggen|muallif=Federal Government of Germany|til=de|sana=24-may 1968-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt; Biroq, {{Lang|de|Bundesdienstflagge}} oʻxshash bayroqlardan ommaviy foydalanish (masalan, {{Lang|de|Bundesschild}} oʻrniga haqiqiy gerbdan foydalanish) mumkin va bunday bayroqlar baʼzan xalqaro sport musobaqalarida uchraydi.

=== Vertikal bayroqlar ===
[[Fayl:Flag_of_Germany_(Hanging).svg|left|thumb| Fuqarolik bayrogʻi (osilgan)]]
[[Fayl:Flag_of_Germany_(Hanging_state_flag).svg|thumb|Hukumat bayrogʻi (osilgan)]]
[[Germaniya]]dagi koʻplab jamoat binolari oddiy gorizontal formatga qoʻshimcha ravishda, [[Bayroq|vertikal bayroqlardan]] foydalanadi. Koʻpgina shahar hokimiyatlari oʻzlarining shahar bayrogʻini davlat bayrogʻi bilan birga shu tarzda koʻtaradilar; Germaniyada koʻplab shahar bayroqlari faqat vertikal shaklda boʻladi. Ushbu vertikal bayroqlarning nisbati aniqlanmagan. 1996-yilda Reuss-Gera ({{Lang|de|Fürstentum Reuß-Gera}}) knyazligining „anʼanaviy“ qora-qizil-oltin bayrogʻi naqshiga tasodifan mos keladigan hukumat bayrogʻining vertikal versiyasi uchun maket oʻrnatildi. 1806-yildan 1918-yilgacha: {{Lang|de|Bundesschild}} bayroqning markazida qora va oltin chiziqlarning beshdan bir qismi bilan bir-biriga yopishib koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;flag1996&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Federal Government of Germany|url=http://bundesrecht.juris.de/flaggano_1996/BJNR172900996.html|sarlavha=Anordnung über die deutschen Flaggen|ish=Gesetze im Internet|til=de|sana=13-noyabr 1996-yil|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt; Banner yoki draped kabi osilgan boʻlsa, bayroqdagi qora tasma chap tomonda boʻlishi kerak. Vertikal bayroq ustunda hilpirayotganda, qora tasma tayoqqa qaragan boʻlishi kerak.&lt;ref name=&quot;hangingflag&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.fotw.info/flags/de_hoist.html|sarlavha=Flag hoisting formats and terminology (Germany, Austria, and adjacent countries)|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|sana=26-oktabr 2001-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080209123942/https://www.fotw.info/flags/de_hoist.html|arxivsana=9-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

=== Harbiy bayroqlar ===
Germaniya qurolli kuchlari ({{Lang|de|[[Bundeswehr]]}}) federal hokimiyat, {{Lang|de|Bundesdienstflagge}} quruqlikda nemis urushi bayrogʻi sifatida ham qoʻllanadi. 1956-yilda {{Lang|de|Dienstflagge der Seestreitkräfte der Bundeswehr}} (Germaniya dengiz floti bayrogʻi) joriy etildi.&lt;ref name=&quot;navyflag&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.gesetze-im-internet.de/bpr_sflaggenano/BJNR004470956.html|sarlavha=Anordnung des Bundespräsidenten über die Dienstflagge der Seestreitkräfte der Bundeswehr|muallif=Federal Government of Germany|ish=Gesetze im Internet|til=de|sana=25-may 1956-yil|kirish sanasi=10-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt; Ushbu dengiz bayrogʻi, dengiz floti bayrogʻi sifatida ishlatiladi.

== Dizayn ==
[[Fayl:Flag_of_Germany_-_dimensions.svg|thumb|Germaniya bayrogʻi texnik xususiyatlari]]
Germaniya Konstitutsiyasining 22-moddasining, Germaniya Federativ Respublikasining asosiy qonunida shunday deyilgan:{{Quote|Federal bayroq qora, qizil va oltin rangda boʻladi.}} 1950-yilda Gʻarbiy Germaniya hukumati tomonidan oʻrnatilgan spetsifikatsiyalarga koʻra, bayroq bir xil kenglikdagi uchta chiziqni koʻrsatadi va kenglik va uzunligi 3:5 nisbatda boʻladi&lt;ref name=&quot;flag1950&quot;/&gt; Veymar respublikasi davrida qoʻllangan trikolor 2:3 nisbatda boʻlgan.&lt;ref name=&quot;flag1921&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/wr/1921/flaggen1921_vo.html|sarlavha=Verordnung über die deutschen Flaggen|muallif=Government of the German Reich|sana=11-aprel 1921-yil|ish=documentArchiv.de|til=de|kirish sanasi=9-avgust 2007-yil}}&lt;/ref&gt;

Bayroqni qabul qilish vaqtida ''&quot;Qora-Qizil-Oltin'' &quot; dan boshqa aniq rang xususiyatlari yoʻq edi.&lt;ref name=&quot;FOTWcolor&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/de_color.html|sarlavha=Colors of the Flag (Germany)|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|sana=5-avgust 1998-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt; Biroq, 1999-yil 2-iyunda federal [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|vazirlar mahkamasi]] Germaniya hukumati uchun korporativ dizaynni taqdim etdi, unda rasmiy ranglarning xususiyatlari quyidagicha belgilandi:&lt;ref name=&quot;govt_design&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://styleguide.bundesregierung.de/index_de.html?Content=basiselemente/farben/primaerfarben_de.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070926233554/http://styleguide.bundesregierung.de/index_de.html?Content=basiselemente%2Ffarben%2Fprimaerfarben_de.html|arxivsana=26-sentabr 2007-yil|sarlavha=Primärfarben|ish=Corporate Design Documentation|muallif=Federal Government of Germany|til=de|sana=17-dekabr 2007-yil|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Rang sxemasi
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:100px;&quot; | Qora
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:100px;&quot; | Qizil
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:100px;&quot; | Oltin
|- align=&quot;center&quot;
| RAL
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#000000; width:20px;&quot; |
| 9005&lt;br /&gt; ''qora''
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#FF0000; width:20px;&quot; |
| 3020&lt;br /&gt; ''qizil''
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#FFCC00; width:20px;&quot; |
| 1021&lt;br /&gt; ''sariq''
|- align=&quot;center&quot;
| HKS
| 0, 0, 0
| 5,0PB 3,0/12
| 6,0R 4,5/14
|- align=&quot;center&quot;
| CMYK
| 0.0.0.100
| 0.100.100.0
| 0.12.100.5
|- align=&quot;center&quot;
| Pantone (taxminan)
| Qora
| 485
| 7405
|- align=&quot;center&quot;
| Veb rangi
| #000000
| #FF0000
| #FFCC00
|- align=&quot;center&quot;
| DeximalRGB
| 0,0,0
| 255,0,0
| 255,204,0
|}
[[Fayl:Schwarz_Rot_Gold.svg|thumb|Oltin tasma qismi metall oltin rangda boʻlgan Germaniya bayrogʻining versiyasi. Ushbu versiya baʼzan 1999-yilda federal hukumatning korporativ dizayni kiritilishidan oldin rasmiy nashrlarda ishlatilgan.]]

=== Rang ===
Veksillologiya kamdan-kam hollarda oltin va sariq ranglarni ajratadi; [[geraldika]]da ikkalasi ham bir hil rang xususiyatiga ega. Bayroqda ishlatiladigan rang sariq emas, balki oltin deb ataladi.

Qora-qizil-oltin rangli trikolor Veymar Respublikasi tomonidan bayroq sifatida qabul qilinganda, unga [[Konservatizm|konservatorlar]], monarxistlar hujum qildilar, ular ranglarga {{Lang|de|Schwarz–Rot–Gelb}} (qora-qizil-sariq) yoki hatto {{Lang|de|Schwarz–Rot–Senf}} (qora-qizil-xantal) kabi jirkanch laqablar bilan murojaat qilishdi.&lt;ref name=&quot;Dreyhaupt2000&quot;&gt;{{jurnal manbasi|last=Dreyhaupt|first1=Rüdiger F.|year=2000|title=Flags of the Weimar Republic|journal=Der Flaggenkurier|volume=11|pages=3–17|language=de}}&lt;/ref&gt;

1951-yil 24-dekabrda Federal Adliya sudi ({{Lang|de|Bundesgerichtshof}}) „qora-qizil-sariq“ deb kamsitish yoki „yillar davomida fashistlarning qoʻzgʻolonlari natijasida davlatning demokratik ramzlariga qarshi gʻarazli ahamiyatiga ega boʻlgan tuhmatlar“ endi huquqbuzarlik ekanligini aytdi.1968-yilda geraldist Arnold Rabbow tomonidan xulosa qilinganidek, „nemis ranglari qora-qizil-sariq, ammo ular qora-qizil-oltin deb ataladi“.&lt;ref name=&quot;Rabbow1968&quot;&gt;{{jurnal manbasi|last=Rabbow|year=1968|title=Schwarz–Rot–Gold oder Schwarz–Rot–Gelb?|language=de|journal=Neue Heraldische Mitteilungen / Kleeblatt-Jahrbuch|place=Hanover|volume=6+7|pages=30–32|first1=Arnold}}&lt;/ref&gt;

== Bayroq uchirish kunlari ==
Germaniyada bayroq koʻtarilish kunlari bor. 2005- yil 22-martdagi federal [[Dekret|farmonga binoan]], bayroq quyidagi sanalarda jamoat binolaridan koʻtarilishi kerak. Faqat 1-may va 3-oktyabr omma dam olish kunlari hisoblanadi.
[[Fayl:MuensterStadtweinhaus.jpg|thumb| {{Lang|de|Stadtweinhaus}} [[Münster|Myunsterda]] 2006-yilda Germaniyaning sobiq prezidenti [[Johannes Rau|Yoxannes Rau]] vafotidan keyin motamda (har bir shtab tepasidagi qora lentalarga eʼtibor bering) bannerlar koʻrsatilgan.]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:100%&quot;
!Sana
! Nomi
! Sabab
|-
| 27-yanvar
| Milliy sotsializm qurbonlarini xotirlash kuni&lt;br /&gt;{{Lang|de|Tag des Gedenkens an die Opfer des Nationalsozialismus}}
| Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan Xolokost qurbonlarini xotirlash xalqaro kuni sifatida nishonlangan Osventsim kontsentratsion lageri ozod qilinganining yilligi (1945) (yarim shtat)
|-
| 1-may
| [[Xalqaro mehnatkashlar kuni|Mehnat kuni]]&lt;br /&gt;{{Lang|de|Tag der Arbeit}}
| Nemis kasaba uyushmalari ishchilari farovonligini oshirishni namoyish qilish uchun tashkil etilgan.
|-
| 9-may
| [[Yevropa kuni]]&lt;br /&gt; {{Lang|de|Europatag}}
| [[Yevropa Ittifoqi]]ga olib boradigan Shuman deklaratsiyasining yilligi (1950)
|-
| 23-may
| Konstitutsiya kuni&lt;br /&gt;{{Lang|de|Grundgesetztag}}
| Germaniya asosiy qonunining yilligi (1949)
|-
| 17-iyun
| 1953-yil 17-iyun yubileyi&lt;br /&gt;{{Lang|de|Jahrestag des 17. Juni 1953}}
| 1953-yil Sharqiy Berlin va Sharqiy Germaniyadagi qoʻzgʻolonning yilligi
|-
| 20-iyul
| 1944-yil 20-iyul yubileyi&lt;br /&gt;{{Lang|de|Jahrestag des 20. Juli 1944}}
| 20-iyuldagi fitna, Klaus fon Stauffenberg tomonidan [[Adolf Hitler|Adolf Gitlerga]] muvaffaqiyatsiz suiqasdning yilligi (1944)
|-
| 3-oktyabr
| [[Germaniya birligi kuni]]&lt;br /&gt;{{Lang|de|Tag der Deutschen Einheit}}
| Germaniya birlashishining yilligi (1990)
|-
| Adventdan oldingi 2-yakshanba
| Xalq motam kuni&lt;br /&gt; {{Lang|de|Volkstrauertag}}
| Urush paytida halok boʻlganlarning barchasi xotirasiga (yarim shtat)
|-
| colspan=&quot;3&quot; |{{Center|Manba: Federal Government of Germany&lt;ref name=&quot;flagday&quot;&gt;{{veb manbasi |url=http://www.bmi.bund.de/SharedDocs/Standardartikel/DE/Ministerium/Protokoll/beflaggungserlass.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071216020447/http://www.bund.de/nn_58840/Microsites/Protokoll/Beflaggung/Beflaggungserlass-der-Bundesregierung/Beflaggungserlass-knoten.html__nnn%3Dtrue |archive-date=16 December 2007 |title=Beflaggungserlass der Bundesregierung |author=Federal Government of Germany |language=de |date=22 March 2005 |access-date=11 March 2015 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}
|}
[[Yevropa parlamenti]] va [[Bundestag gfr parlamentidagi quyi palata|Bundestag]] uchun saylov kunlari, boshqa davlatga xos ayrim shtatlarda ham bayroq kunlari hisoblanadi. Prezident saylovi yoki taniqli siyosatchining oʻlimi kabi boshqa voqealarni oʻtkazish tadbirlarida bayroqlarning ommaviy namoyishi (bundan keyin bayroqlar yarim shtatda boʻladi) Federal Ichki ishlar vazirligining ixtiyoriga koʻra eʼlon qilinishi mumkin. Bayroqlarni yarim shtatda koʻtarish talab qilinganda, vertikal bayroqlar tushirilmaydi. Buning oʻrniga qora motam lentasi tayoqning tepasiga (agar ustunga osilgan boʻlsa) yoki bayroqning koʻndalang tomonining har bir uchiga (agar bayroq kabi uchib ketsa) boylanadi.&lt;ref name=&quot;flagprotocol&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/de_law.html#pro|sarlavha=Flag Protocol (Germany)|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|sana=6-fevral 2002-yil|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==

=== Oʻrta asrlar davri ===
[[Muqaddas Rim imperiyasi]]da (800/962 — 1806, 1512-yildan keyin ''nemis xalqining Muqaddas Rim imperiyasi'' deb nomlanuvchi) davlat bayrogʻi yoʻq edi, ammo qora va oltin ranglari Muqaddas Rim imperatorining ranglari sifatida ishlatilgan va imperator bayrogʻida tasvirlangan: oltin fonda [[Germaniya gerbi|qora burgut]] tasviri bilan. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asr oxiri yoki &lt;nowiki&gt;XIV&lt;/nowiki&gt; asr boshlaridan keyin burgutning tirnoqlari va tumshugʻi qizil rangga boʻyalgan. &lt;nowiki&gt;XV&lt;/nowiki&gt; asr boshidan ikki boshli burgut ishlatilgan.&lt;ref name=&quot;HRE&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/de_roman.html|sarlavha=Holy Roman Empire|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

=== Reuss-Greiz knyazligi ===
[[Fayl:Flag_of_the_Holy_Roman_Empire_(1200-1350).svg|right|thumb|200x200px|[[Muqaddas Rim imperiyasi]]ning [[urush bayrog'i]] (&lt;nowiki&gt;XIII—XIV&lt;/nowiki&gt; asrlar)]]
Heinrix XI, Greiz shahzodasi Reuss Muqaddas Rim imperatori Joseph II tomonidan 1778-yil 12- mayda oʻsha paytdagi yangi Reuss-Greiz knyazligini boshqarishga tayinlangan paytda, ''Fürstentum Reuß-Greiz'' tomonidan qabul qilingan qora-qizil-oltin trikolori [[Turingiya|bugungi kunda]], Germaniyani oʻz ichiga olgan har qanday suveren davlatda zamonaviy tartibga solishda &amp;#x2013; knyazlikni boshqargan Reuss oqsoqollar chizigʻi nisbati „deyarli kvadrat“ nisbati 4:5 shakliga yaqin.
 
1804-yilda [[Napoleon|Napoleon Bonapart]]e [[Birinchi imperiya|Birinchi Fransiya imperiyasini]] eʼlon qildi. Bunga javoban Gabsburglar sulolasidan boʻlgan Muqaddas Rim imperatori [[Frans I|Francis II]] oʻzining shaxsiy mulkini [[Avstriya imperiyasi]] deb eʼlon qildi va Avstriyada Fransis I boʻldi. Muqaddas Rim imperatori bayrogʻining ranglarini olgan Avstriya imperiyasining bayrogʻi qora va oltin ranglarda edi. Francis II oxirgi Muqaddas Rim imperatori edi, Napoleon 1806-yilda imperiyani tarqatib yuborishga majbur qildi. Shundan keyin bu ranglardan 1918-yilgacha Avstriya bayrogʻi sifatida foydalanishda davom etdi.

Bu davrda qizil va oq ranglar ham muhim sanalardi. Muqaddas Rim imperiyasi [[salib yurishlari]]da qatnashganida, qora-oltin rangli imperator bayrogʻi bilan birga urush bayrogʻi koʻtarilgan. „Avliyo Jorj bayrogʻi“ nomi bilan tanilgan bu bayroqning tasviri qizil fonda oq xoch edi: Avliyo-Jorj xochining orqa tomoni Angliya bayrogʻi sifatida ishlatilgan va u Daniya bayrogʻiga oʻxshash edi.&lt;ref name=&quot;HRE&quot;/&gt; Qizil va oq ham [[Ganza|Ganza ligasining]] ranglari edi (&lt;nowiki&gt;XIII—XVII&lt;/nowiki&gt; asrlar). Ganza savdo kemalari qizil-oq vimponlari bilan ajralib turardi va aksariyat Ganza shaharlari qizil va oq ranglarni shahar ranglari sifatida qabul qildilar (qarang. Ganza bayroqlari). Qizil va oq hali ham [[Gamburg]] yoki [[Bremen]] kabi koʻplab sobiq Ganza shaharlarining ranglari sifatida namoyon boʻladi.
[[Fayl:Flagge_Fürstentum_Reuß_ältere_Linie.svg|right|thumb|200x200px| 1778-yilda shahzoda Heinrich XI Reuss oqsoqollar chizigʻi ustidan hukmronligini boshlaganidan soʻng, Germaniya suveren davlatida birinchi marta qora-qizil-oltin uch rangli bayroq qabul qilindi.]]

=== Napoleon urushlari ===
Muqaddas Rim imperiyasining 1806-yilda tugashi bilan Napoleonning mijoz davlatlari konfederatsiyasi boʻlgan Reyn Konfederatsiyasiga uning koʻplab gersoglari va knyazlari qoʻshilishdi. Bu davlatlar oʻz bayroqlaridan foydalanishni afzal koʻrdilar. Konfederatsiyaning shaxsiy bayrogʻi yoʻq edi; buning oʻrniga u [[Fransiya bayrogʻi|Fransiyaning koʻk-oq-qizil bayrogʻidan]] va uning himoyachisi [[Napoleon]]ning Imperator shtandartidan foydalangan.&lt;ref name=&quot;confR&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/de-rh806.html|sarlavha=Unidentified 'Rhine Republic' Flag 1806 (Germany)|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

[[Napoleon urushlari]] davrida Germaniyaning bosqinchi fransuz qoʻshinlariga qarshi kurashi qora, qizil va oltin ranglari bilan sezilarli darajada ramziy maʼnoga ega boʻlgan va ular Prussiya armiyasining koʻngilli boʻlinmasi boʻlgan Lutzov erkin korpusining formalarida ishlatilganidan keyin mashhur boʻldi. Bu birlikda qizil rangli va oltin tugmachali qora rangdagi formalar bor edi. Qora-qizil-oltin Muqaddas Rim Imperiyasi tomonidan qoʻllangan eski ranglar boʻlsa-da, rang tanloviningb pragmatik kelib chiqishi bor edi.&lt;ref name=&quot;Rabbow2007&quot;/&gt; Oʻsha paytdagi ranglar quyidagilar edi:
{{Quote|Qullik qoraligidan (qora) qonli (qizil) janglar orqali ozodlikning oltin (oltin) nuri tomon}}.
Korpus aʼzolari oʻz shaxsiy kiyimlarini yetkazib berishlari kerak edi: bir xil koʻrinishga ega boʻlish uchun barcha kiyimlarni qora rangga boʻyash eng oson yoʻl edi. Oltin rangli tugmalar keng tarqalgan edi. Ushbu boʻlinma aʼzolari Germaniyaning turli burchaklaridan kelgan va kamtarona, ammo taniqli universitet talabalari va akademiklarini oʻz ichiga olganligi sababli, Lyutzow Free Corps va ularning ranglari nemis xalqi orasida katta taʼsirga ega boʻldi.&lt;ref name=&quot;Rabbow2007&quot;/&gt;

=== Germaniya Konfederatsiyasi ===
[[Fayl:Flag_of_Urburschenschaft.svg|thumb|Jena Urburschenschaft tomonidan qabul qilingan bayroq]]
1815-16-yillardagi [[Vena kongressi|Vena Kongressi]] Germaniya Konfederatsiyasining tuzilishiga olib keldi, bu Napoleon urushlaridan keyin qolgan barcha nemis davlatlarining yoʻqotilgan ittifoqi edi. Konfederatsiya hozirda yoʻq boʻlib ketgan Muqaddas Rim imperiyasining oʻrniga tashkil etilgan boʻlib, uning prezidenti oxirgi Muqaddas Rim imperatori [[Frans I|boʻlgan Avstriyalik Fransis I]] edi. Konfederatsiyaning oʻziga xos bayrogʻi yoʻq boʻlsada, qora-qizil-oltin trikolor baʼzan unda notoʻgʻri tasvirlangan.&lt;ref name=&quot;GermConf&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/de1848.html|sarlavha=German Confederation|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|kirish sanasi=2-mart 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

Lyutzov erkin korpusining faxriylari urushdan qaytgach 1815-yil iyun oyida [[Jena]] shahridagi {{Lang|de|[[Urburschenschaft]]}} birodarligiga asos solishdi. Jena {{Lang|de|Urburschenschaft}} oxir-oqibat, Erkin Korpus formasining ranglariga mos ravishda, qora chiziq boʻylab oltin bezakli eman novdasi bilan qizil, qora va qizil rangli uchta teng gorizontal chiziqlarga ega bayroqni qabul qildi.&lt;ref name=&quot;Rabbow2007&quot;&gt;{{jurnal manbasi|last=Rabbow|first1=Arnold|year=2007|title=Schwarz-Rot-Gold: Einheit in Freiheit|journal=Der Flaggenkurier [The Flag Courier]|volume=25|pages=41–45|language=de|trans_title=Black-Red-Gold. Unity in Freedom}}&lt;/ref&gt; Burschen uchun mashhur gimnastikachilar va talabalar uyushmasi (''{{Lang|de|[[Burschenschaft]]en}}'') asoschisi Friederich Ludwig Jahn qora-qizil-oltin rangli bayroqni taklif qildi. Baʼzi aʼzolar ranglarni qizil bu ozodlik yoki imperatorning urush qoni, qora-sariq ranglari qayta tugʻilishi sifatida izohladilar. Koʻproq radikal talabalar ranglarni qullikning qora kechasi, ozodlik uchun qonli kurash va ozodlikning oltin tongini ifodalashini taʼkidladilar.&lt;ref&gt;Heinrich Treitschke, ''History of Germany in the Nineteenth Century'', English translation 1917. Volume 3, p. 51.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Hambacher_Fest_1832.jpg|left|thumb|200x200px| Hambach festivali (1832-yil may), zamonaviy toshbosma]]
[[Fayl:Hambach_Fest_4_Fahne.JPG|right|thumb| 1832-yil ''Ur-Fahne'']]
Lutzow erkin korpusida xizmat qilgan Erkin Korpus Germaniyaning turli shtatlaridan kelganligi sababli, birlashgan Germaniya davlati gʻoyasi {{Lang|de|Urburschenschaft}} ichida jadal rivojlana boshladi. Shunga oʻxshash Burschenschaft keyinchalik butun Konfederatsiyada tashkil etilgan. 1817-yil 18-oktyabrda [[Leipzig jangi|, Leyptsig jangining]] toʻrt yilligi munosabati bilan, Konfederatsiya shtatlaridan kelgan yuzlab birodarlik aʼzolari va akademiklar Saks-Veymar-Eyzenaxdagi Vartburgda (zamonaviy [[Turingiya|Tyuringiyada]]) yigʻilib, erkin va birlashgan nemis millatiga chaqirilishdi.

Jena {{Lang|de|Urburschenschaft}} oltin-qizil-qora bayrogʻiWartburg festivalida taniqli edi. Shu sababli, qora, qizil va oltin ranglar, oxir-oqibat, yagona Germaniya davlatiga boʻlgan orzuning ramzi boʻldi. Germaniya Konfederatsiyasining Vazirlar Kengashi&lt;ref&gt;{{Ensiklopediya manbasi|url=https://www.britannica.com/eb/article-33361|title=Austria: The Age of Metternich|year=2008|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online|accessdate=5 March 2008}}&lt;/ref&gt; 1819-yilda Karlsbad qarorlarini qabul qilib, barcha talabalar tashkilotlarini taqiqladi va {{Lang|de|Burschenschaften}}ga rasman chek qoʻydi.

30 000 ga yaqin odam 1832-yil may oyida Hambach festivalida erkinlik, birlik va fuqarolik huquqlari uchun namoyishga chiqdi. Qora, qizil va oltin ranglar Wartburg festivalidan beri Germaniya shtatlarida liberal, demokratik respublika harakatining ramziga aylandi va bu rangdagi bayroqlar Hambach festivalida ommaviy ravishda koʻtarildi. Zamonaviy illyustratsiyalar oltin-qizil-qora trikolorning (zamonaviy Germaniya bayrogʻining teskari koʻrinishi) keng qoʻllanilishini koʻrsatgan boʻlsa-da, tadbirdan omon qolgan bayroqlar qora-qizil-oltin rangda edi. Bunga {{Lang|de|Ur-Fahne}} misol boʻla oladi, festival davomida Hambach qalʼasida koʻtarilgan bayroq: qora-qizil-oltin rangli trikolor, qizil rangida {{Lang|de|Deutschlands Wiedergeburt}} (Germaniyaning qayta tugʻilishi) yozuvi mavjud edi. Ushbu bayroq hozirgacha qal’ada doimiy namoyish etiladi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.hambacher-schloss.de/html_en/The_exhibition/The_Hambach_Festival.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20040819212751/http://www.hambacher-schloss.de/html_en/The_exhibition/The_Hambach_Festival.htm|arxivsana=19-avgust 2004-yil|sarlavha=The Hambach Festival|yil=2007|ish=Official website of [[Hambach Castle]]|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}}&lt;/ref&gt;

=== Inqilob va Frankfurt parlamenti ===
[[Fayl:Flag_of_the_German_Confederation_(war).svg|thumb|[[Reyxsflotte]] harbiy praporshi (1848-1852)]]
[[Fayl:Image_Germania_(painting).jpg|left|thumb| ''Germania'']]
1848-yilgi inqiloblar davrida Xalqlar Bahorida, inqilobchilar koʻchalarga chiqishdi, koʻplari trikolor bayroqlarni hilpiratib yurishdi. Voqealardan xavotirga tushgan Konfederatsiya Bundestagi trikolor rangni qabul qilishga shoshildi (1848-yil 9-mart). Liberallar hokimiyatni qoʻlga oldilar va Bundestagni Germaniya parlamenti, milliy assambleyasi uchun umumiy saylovlar oʻtkazishga chaqirdilar. Frankfurt parlamenti qora-qizil-oltinni Germaniyaning rasmiy ranglari deb eʼlon qildi va uning fuqarolik belgisi qora-qizil-sariq uch rangli ekanligini koʻrsatuvchi qonun qabul qildi.&lt;ref name=&quot;flag1848&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/nzjh/1848/reichsflaggen1848_ges.html|sarlavha=Gesetz betreffend die Einführung einer deutschen Kriegs- und Handelsflagge|muallif=Frankfurt Parliament|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=12-noyabr 1848-yil|kirish sanasi=9-avgust 2007-yil}}&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, dengiz urushi praporshi bu ranglardan foydalangan.
[[Fayl:Maerz1848_berlin.jpg|thumb|200x200px| Berlindagi inqilobchilar (1848-yil mart)]]
1849-yil may oyida yirik davlatlar inqilobga va Frankfurt parlamentiga qarshi faol kurash olib bordilar. 1850-yil oxirida Avstriya-Prussiya rahbarligida Germaniya Konfederatsiyasi batamom tiklandi. Uch rangli tasvir rasmiy boʻlib qoldi, ammo 1863-yilgacha Germaniya hukumatlari konferentsiyasida foydalanilmadi. Keyinchalik, eng dolzarb masala Avstriyani boʻlajak nemis davlatiga qoʻshish yoki qoʻshmaslik edi, chunki Avstriyaning koʻp millatli imperiya maqomi birlashgan Buyuk Germaniya — {{Lang|de|[[Kleindeutschland and Großdeutschland|grossdeutsch]]}} orzusini murakkablashtirdi. Konfederatsiyadagi Prussiya-Avstriya ikkiligi oxir-oqibat 1866-yilda [[Avstriya-Prussiya urushi]]ga olib keldi. Urush paytida Avstriya bilan ittifoqdosh boʻlgan janubiy davlatlar qora-qizil-oltin trikolorni oʻz bayrogʻi sifatida qabul qildilar va 8-Germaniya armiyasi korpusi ham qora-qizil-oltin bogʻichlarni taqib yurishdi.&lt;ref name=&quot;GermConf&quot;/&gt; [[Prussiya qirolligi|Prussiya Qirolligi]] va uning asosan shimoliy nemis ittifoqchilari Avstriyani magʻlub etib, bir necha yil oʻtgach, Kichik Nemis qarorini amalga oshirish uchun yoʻl ochdilar.

=== Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasi va Germaniya imperiyasi (1867-1918) ===
Germaniya Konfederatsiyasi tarqatib yuborilgandan soʻng, Prussiya 1866-yilning avgustida Konfederatsiya shartnomasini imzolash va keyin 1867-yil Konstitutsiyasini ratifikatsiya qilish bilan 1866-yilda oʻzining norasmiy vorisi Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasini tuzdi. Bu milliy davlat eng yirik aʼzo davlat Prussiya va boshqa 21 ta shimoliy Germaniya davlatlaridan iborat edi.

Yangi konfederatsiya qaysi bayroqni qabul qilishi kerakligi haqidagi savolni birinchi marta yuk tashish sektorining xalqaro miqyosda tan olinadigan oʻziga xoslikka ega boʻlish istagi koʻtardi. Konfederatsiyaga tegishli boʻlgan deyarli barcha xalqaro yuk tashuvchilar Prussiyadan yoki Ganzaning uchta shahar-shtatlari — [[Bremen (Land)|Bremen]], [[Gamburg]] va Lyubekdan kelib chiqqan. Bunga asoslanib, 1866-yil 22-sentyabrda Gamburg Savdo palatasi kotibi Adolf Soetbeer {{Lang|de|Bremer Handelsblatt}} har qanday rejalashtirilgan bayroq Prussiya ranglarini (qora va oq) Ganza ranglari (qizil va oq) bilan birlashtirishi kerakligini taklif qildi. Keyingi yili Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasining konstitutsiyasi qabul qilindi, u yerda gorizontal qora-oq-qizil trikolor ham fuqarolik, ham urush bayrogʻi deb eʼlon qilindi.&lt;ref name=&quot;NDBconst&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/nzjh/ndbd/verfndbd.html|sarlavha=Constitution of the North German Confederation|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=27-iyun 1867-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}} See Article 55.&lt;/ref&gt;

Rang tanlovidan [[Vilgelm I (german imperatori)|Prussiya qiroli Vilgelm I]] mamnun edi: qizil va oq ranglar, shuningdek, Prussiya Qirolligining oʻtmishdoshi boʻlgan Imperator saylovchilar davlati [[Brandenburg]] margraviasini ifodalash uchun olingan.&lt;ref name=&quot;Rabbow2007&quot;/&gt; Bayroqda oltinning yoʻqligi, Germaniya davlati Avstriyaning „qora va oltin“ monarxiyasini oʻz ichiga olmaganligini aniq koʻrsatardi. [[Fransiya-Prussiya urushi|Franko-Prussiya urushida]] qolgan janubiy nemis davlatlari Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasi bilan ittifoq tuzib, Germaniyaning birlashishiga olib keldi. 1871-yilgi yangi konstitutsiya federal davlatga Germaniya imperiyasining yangi nomini, Prussiya qiroliga esa imperator unvonini berdi. [[Germaniya imperiyasi]] oʻzining milliy ranglari sifatida qora, oq va qizil ranglarni saqlab qoldi.&lt;ref name=&quot;GEconst&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/ksr/verfksr.html|sarlavha=Constitution of the German Empire|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=16-aprel 1871-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}} See Article 55.&lt;/ref&gt; 1892-yilgi farmon ranglarning rasmiy ishlatilishiga bagʻishlangan.

Qora-oq-qizil trikolori 1918-yilda, [[Birinchi jahon urushi]]ning soʻnggi kunlarigacha Germaniya imperiyasi tugaguniga qadar Germaniya bayrogʻi boʻlib qoldi.

=== Veymar Respublikasi (1918-1933) ===
1918-yilda Germaniya respublikasi eʼlon qilinganidan keyin va undan keyingi [[Noyabr inqilobi|inqilobiy davrda]] 1919-yil avgustda [[Weimar Respublikasi|Veymar respublikasi]] tashkil etildi. &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asrdagi avtokratizmga qarshi harakat va yangi demokratik respublika oʻrtasidagi uzluksizlikni shakllantirish uchun 1919-yilda Veymar Konstitutsiyasida eski qora-qizil-oltin uch rangli trikolor Germaniya milliy bayrogʻi sifatida belgilandi&lt;ref name=&quot;WRconst&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/wr/wrv.html|sarlavha=Constitution of the Weimar Republic|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=11-avgust 1919-yil|kirish sanasi=24-fevral 2008-yil}} See Article 3.&lt;/ref&gt; Faqatgina kichik nemis knyazliklari Reuss-Greiz — ''shvarts-rot-gold'' dizaynidan foydalanishni va joylashuvi taxminan 140 yil oldin paydo boʻlgan — Reuss-Gera, Valdek-Pyrmont va uning respublikachi vorisi 1778-yilda oʻrnatilgan anʼanani qoʻllab-quvvatlagan va har doim oʻz bayrogʻida qora, qizil va yoki (oltin) nemis ranglarini ishlatishda davom etgan. Fuqarolik belgisi sifatida qora-oq-qizil trikolor, garchi yangi uch rang yuqori chap burchakda boʻlsa ham, saqlanib qoldi.

Bu oʻzgarish Germaniyada koʻpchilik tomonidan maʼqullanmadi, ular bu yangi bayroqni Germaniyaning Birinchi Jahon urushidagi magʻlubiyatidan keyin xoʻrlanish ramzi sifatida koʻrdilar. {{Lang|de|[[Reichswehr]]}}da, eski ranglar turli shakllarda qoʻllanila boshlandi. Koʻpgina konservatorlar eski ranglarning qaytishini xohlashdi, monarxistlar esa turli xil kamsituvchi nomlar bilan yangi bayroqqa boʻlgan oʻz eʼtirozlarini bildirishdi (''yuqoridagi rangga qarang''). Murosaga koʻra, 1922-yilda xorijdagi nemis diplomatik vakolatxonalarini ifodalash uchun eski qora-oq-qizil bayroq qayta kiritildi.&lt;ref name=&quot;flag1921&quot;/&gt;

Imperial Germaniyaning ramzlari koʻpincha monarxistik va millatchi tashkilotlar tomonidan qoʻllangan monarxistik va millatchi norozilik ramzlariga aylandi (masalan, ''Der Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten''). Veymar davridagi koʻplab millatchi siyosiy partiyalar, masalan, Germaniya Milliy Xalq partiyasi (plakatga qarang) va Milliy-sotsialistik nemis ishchilar partiyasi (natsistlar partiyasi) imperiya ranglarini ishlatgan, bu amaliyot Germaniya Milliy-demokratik partiyasi bilan ham davom etmoqda.
[[Fayl:Flag of Germany (3-2).svg|thumb|Veymar Respublikasi bayrogʻi (1919-1933)]]
[[Fayl:Merchant_flag_of_Germany_(1919–1933).svg|thumb|Veymar Respublikasining savdo bayrogʻi]]
1924-yil 24-fevralda {{Lang|de|[[Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold]]}} tashkiloti Veymar koalitsiyasiga aʼzo partiyalar (Markaz, DDP, SPD) va kasaba uyushmalari tomonidan [[Magdeburg]]da tashkil etilgan. Ushbu tashkilot oʻta oʻng va oʻta chap taraflar tomonidan doimiy bosim ostida boʻlgan Veymar Respublikasining zaif demokratiyasini himoya qilish uchun tuzilgan. Ushbu tashkilot orqali qora-qizil-oltin bayroq nafaqat Germaniya demokratiyasi, balki siyosiy ekstremizmga qarshilik koʻrsatish ramziga aylandi. Buni tashkilotning birinchi raisi Otto Xörsing xulosa qilib, ularning vazifasini „ svastika va sovet yulduziga qarshi kurash“ deb taʼrifladi.&lt;ref name=&quot;rbanner&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.landtag.rlp.de/icc/Internet-DE/med/623/623604fe-6922-3211-33e2-dcbf983c6eac,11111111-1111-1111-1111-111111111111|sarlavha=Symbol für Freiheit, Einheit und Demokratie|til=de|kirish sanasi=10-yanvar 2008-yil|muallif=State government of Rhineland-Palatinate|yil=2007|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130528045244/http://www.landtag.rlp.de/icc/Internet-DE/med/623/623604fe-6922-3211-33e2-dcbf983c6eac,11111111-1111-1111-1111-111111111111|arxivsana=28-may 2013-yil}}&lt;/ref&gt;

Kommunistlar va natsistlar oʻrtasidagi tobora kuchayib borayotgan shiddatli toʻqnashuvlar, nemis aholisining qutblanishining kuchayishi va boshqa koʻplab omillar, xususan, respublikaning keskin iqtisodiy inqirozi, haddan tashqari giperinflyatsiya va korruptsiya sharoitida va natsistlarning hokimiyatni egallab olishi ({{Lang|de|[[Machtergreifung]]}}) va [[Adolf Hitler|Adolf Gitlerning]] Germaniya kansleri etib tayinlanishi Veymar Respublikasi 1933-yilda qulab tushishiga sabab boʻldi.

=== Natsistlar Germaniyasi va Ikkinchi Jahon urushi (1933-1945) ===
[[Fayl:Flag_of_German_Reich_(1933–1935).svg|thumb|Germaniya davlat bayrogʻi (1933-1935), svastika bayrogʻi bilan hammuallif. Unda Germaniya imperiyasining oldingi bayrogʻiga qaraganda bir oz boshqacha tomonlar nisbati ishlatilgan.]]
[[Fayl:Flag_of_German_Reich_(1935–1945).svg|thumb|Germaniyaning milliy va dengiz floti bayrogʻi (1935-1945). Natsistlar partiyasi tomonidan qoʻllangan.]]
1933-yil 30-yanvarda fashistlar partiyasi hokimiyat tepasiga kelganidan keyin qora-qizil-oltin rangli trikolor bayroq taqiqlandi; 12-martdagi qaror bilan ikkita qonuniy milliy bayroq oʻrnatildi: qayta tiklangan qora-oq-qizil imperator uch rangli bayrogʻi va fashistlar partiyasi bayrogʻi.&lt;ref name=&quot;flag1933&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/ns/flaggen.html|sarlavha=Erlaß des Reichspräsidenten über die vorläufige Regelung der Flaggenhissung|muallif=von Hindenburg, Paul|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=12-mart 1933-yil|kirish sanasi=17-iyul 2010-yil|muallifhavola=Paul von Hindenburg}}&lt;/ref&gt;

1935-yil 15-sentyabrda, Reyx prezidenti Pol fon Hindenburg vafotidan va ''[[Führer|Gitler]]'' fyurer lavozimiga koʻtarilganidan bir yil oʻtgach, [[Uchinchi reyx|Germaniyaning]] milliy bayrogʻi sifatida fashistlar bayrogʻidan eksklyuziv foydalanish bilan ikki bayroqni tartibga solish tugatildi. Buning sabablaridan biri 1935-yil 26-iyuldagi „ ''Bremen'' voqeasi“ boʻlishi mumkin, unda Nyu-York shahridagi bir guruh namoyishchilar SS ''Bremen'' okean layneriga oʻtirib, natsistlar partiyasi bayrogʻini tayogʻidan yirtib tashlab, [[Gudzon (daryo)|Gudzon daryosiga]] uloqtirishdi. Germaniya elchisi bunga norozilik bildirganida, AQSh rasmiylari Germaniya davlat bayrogʻiga zarar yetmaganini, faqat siyosiy partiya ramzi zararlanganini aytdi.&lt;ref&gt;Brian Leigh Davis: Flags &amp; standards of the Third Reich, Macdonald &amp; Janeʼs, London 1975, {{ISBN|0-356-04879-9}}.&lt;/ref&gt; Yangi bayroq qonuni&lt;ref name=&quot;flag1935&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/ns/1935/flaggen1935_ges.html|sarlavha=Reichsflaggengesetz|muallif=Government of the German Reich|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=15-sentabr 1935-yil|kirish sanasi=23-dekabr 2007-yil}}&lt;/ref&gt; Nyurnbergdagi yillik partiya mitingida&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121104135248/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,749071-2,00.html „Germany: Little Man, Big Doings“], ''[[Time (magazine)|Time]]'', 23 September 1935.&lt;/ref&gt; eʼlon qilindi, u yerda [[Gering German|Hermann Goring]] eski qora-oq-qizil bayroqni taklif qildi.&lt;ref name=&quot;time-magazine-1935-nazi-rally&quot;&gt;Statement by [[Gering German|Hermann Göring]], quoted in the {{Lang|de|[[Völkischer Beobachter]]}} (17 September 1935) (in German).&lt;/ref&gt;

1920-yil oʻrtalarida Natsistlar bayrogʻining dizayni Gitler tomonidan u oʻzining siyosiy partiyasi rahbari boʻlishidan taxminan bir yil oldin (1921-yil 29-iyul) qizil fonli bayroqda, oq disk va uning oʻrtasida qora svastika deya tanishtirgan. Gitler natsist bayroqning dizaynini yaratilish jarayonini &quot; ''[[Mein Kampf]]'' &quot; asarida keltirib oʻtadi: Bu bayroq Imperial Germaniya bayrogʻi ranglardan foydalanishi kerak edi, chunki Gitlerning fikriga koʻra, ular „shonli oʻtmishimizga boʻlgan hurmatimizni ifodalovchi hurmatli ranglar va bu nemis xalqiga juda katta sharaf“ edi. Eng muhim talab „yangi bayroq.. katta afisha kabi samarali boʻlishi kerak“, chunki „yuz minglab hollarda haqiqatan ham ajoyib emblema harakatga qiziqish uygʻotishining birinchi sababi boʻlishi mumkin“. Natsistlar tashviqoti bayroqning ramziyligini aniqlab berdi: qizil rang ijtimoiy, oq rang harakatning milliy tafakkurini va svastika orli va samarali insoniyatning gʻalabasini anglatadi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://research.calvin.edu/german-propaganda-archive/pimpfhitler.htm|sarlavha=The Life of the Fuehrer|ish=research.calvin.edu}}&lt;/ref&gt;

Svastika bayroqning markazdan tashqari diskdagi versiyasi Germaniyada roʻyxatdan oʻtgan fuqarolik kemalarida fuqarolik belgisi sifatida ishlatilgan va {{Lang|de|[[Kriegsmarine]]}} (Germaniya dengiz flotining nomi, 1933-1945) bayrogʻi sifatida ishlatilgan.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.documentarchiv.de/ns/1933/flaggen-kauffahrteischiffe_vo.html|sarlavha=Verordnung über die vorläufige Regelung der Flaggenführung auf Kauffahrteischiffen|muallif=Government of the German Reich|ish=documentArchiv.de|til=de|sana=20-dekabr 1933-yil|kirish sanasi=23-dekabr 2007-yil}}&lt;/ref&gt; Dengizda foydalanish uchun bayroqlar oʻrta va toʻgʻridan-toʻgʻri tasvirga ega edi, shuning uchun orqa tomonda „chapga qaragan“ svastika bor edi; Davlat bayrogʻi esa ikkala tomondan oʻng tomonga qaragan edi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.loeser.us/flags/germany_note_1.html|sarlavha=Historical Flags of Our Ancestors - The German Swastika Flag|ish=loeser.us}}&lt;/ref&gt;

1933-yildan kamida 1938-yilgacha Natsistlar baʼzan svastika bayroqlarini {{Lang|de|[[Blutfahne]]}} (qon bayrogʻi) bilan tegizish orqali „muqaddaslashtirdilar“ va 1923-yilda muvaffaqiyatsiz Pivo Hall Putsch paytida Natsistlarning harbiy kuchlari tomonidan ishlatilgan. Ushbu marosim har bir Nyurnberg rallisida boʻlib oʻtgan. Bu anʼana 1938-yilgi Nyurnbergdagi soʻnggi mitingdan keyin davom etganmi yoki yoʻqmi nomaʼlum.

[[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] oxirida Ittifoqchilar nazorati kengashi tomonidan qabul qilingan birinchi qonun Natsistlarning barcha belgilarini va barcha tegishli qonunlarni bekor qildi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.ena.lu/?doc=16808&amp;til=2|sarlavha=Law N° 1 from the Control Council for Germany: Repealing of Nazi Laws|muallif=[[Allied Control Council]]|ish=European Navigator|sana=30-avgust 1945-yil|kirish sanasi=23-dekabr 2007-yil}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Oʻshandan beri bir nechta mamlakatlarda svastika bayroqlariga ega boʻlish taqiqlangan, ayniqsa Germaniyada ularni olib kirish yoki namoyish qilish taqiqlangan.
[[Fayl:War_Ensign_of_Germany_(1935–1938).svg|thumb| [[Uchinchi reyx|Fashistlar Germaniyasining]] urush bayrogʻi ([[1938]] — [[1945]]). Bu bayroq dengiz floti yoki [[Vermaxt|Wehrmacht]] bayrogʻi sifatida ham ishlatilgan.]]

=== Ikkinchi jahon urushidan keyin (1945-1949) ===
Ikkinchi Jahon urushida Germaniya magʻlubiyatga uchragach, mamlakat Ittifoqdoshlar boshqaruviga oʻtkazildi. Nemis milliy hukumati ham, Germaniya bayrogʻi ham boʻlmagan boʻlsa-da, xalqaro qonunlarga koʻra, nemis kemalarida qandaydir milliy bayroq boʻlishi kerak edi. Germaniyaning vaqtinchalik fuqarolik yorligʻi sifatida Kengash C-Pennant ({{Lang|de|C-Doppelstander}}) nomi bilan maʼlum boʻlgan qaldirgʻoch dumi bilan tugaydigan Charli xalqaro signal vimponi tayinladi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.fotw.info/flags/de1945.html#law|sarlavha=Law No. 39 of the Allied Control Commission|muallif=[[Allied Control Council]]|ish=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]]|sana=30-noyabr 1946-yil|kirish sanasi=26-fevral 2008-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080312195426/https://www.fotw.info/flags/de1945.html#law|arxivsana=12-mart 2008-yil}} See Article 1 #3.&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
[[Fayl:Flag_of_Germany_(1946-1949).svg|right|thumb| C-Pennant (1946-1949)]]
[[Fayl:Flag_of_Germany.svg|right|thumb|200x200px| Birlashgandan keyin [[Germaniya Federativ Respublikasi (1949—1990)|Gʻarbiy Germaniya]] va [[Germaniya]] bayrogʻi (1949-yildan hozirgi kungacha), shuningdek [[Germaniya Demokratik Respublikasi|Sharqiy Germaniya]] bayrogʻi (1949-59)]]
  [[Fayl:Flag_of_German_Democratic_Republic.svg|right|thumb|200x200px| [[Germaniya Demokratik Respublikasi|Sharqiy Germaniya]] bayrogʻi (1959-90)]]
[[Fayl:Flag_of_East_Germany_with_cut_out_emblem.svg|right|thumb|200x200px| Germaniyaning qayta birlashishi va Berlin devori qulaganidan keyin koʻplab nemislar Sharqiy Germaniya gerbini olib tashlashdi.]]
[[Fayl:Bundesarchiv_Bild_183-34861-0007,_Caroli,_Langhammer,_Nitzschke,_Motzkus.jpg|thumb|216x216px| 1955-yilgi xalqaro boks musobaqasida GDR bayrogʻi]]
[[Fayl:Flag_of_German_Olympic_Team_1960-1968.svg|right|thumb|200x200px| 1960-yildan 1968-yilgacha boʻlgan Olimpiada oʻyinlarida ishlatilgan Germaniya Birlashgan terma jamoasi bayrogʻi]]
[[Fayl:World_Cup_2006_German_fans_at_Bochum.jpg|right|thumb| [[Futbol boʻyicha jahon chempionati 2006|2006-yilgi Jahon chempionati]] paytida nemis futbol muxlislari. Federativ respublika tarixida birinchi marta bir vaqtning oʻzida shunchalik koʻp bayroqlarni koʻrish mumkin edi.]]
[[Fayl:2010_Thorpe_Cup_20.jpg|left|thumb| Birlashgan Germaniya bayrogʻi (1990-yildan hozirgi kungacha)]]
&lt;/gallery&gt;

== Yana qarang ==
* [[Germaniya gerbi]]
* Prussiya bayrogʻi
* Germaniya davlatlarining bayroqlari
* Germaniya tuman bayroqlari roʻyxati
* Germaniya shahar bayroqlari roʻyxati
* Ganza bayroqlari
* Germaniya bayroqlari roʻyxati
* Germaniyaning milliy ranglari
* Reyxskriegs bayrogʻi

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Yevropa bayroqlari}}

[[Turkum:Davlat bayroqlari]]
[[Turkum:Germaniya davlat ramzlari|Bayroq]]
[[Turkum:Uch rangli bayroqlar]]</text>
      <sha1>lslrwwpd63ir8627xsh6z588v5bv0p7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ernesto Valverde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>746038</id>
    <revision>
      <id>6269743</id>
      <parentid>6250425</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T22:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40848" sha1="5rqvj9vnfgc9z9pvk0mliaiocjw0w6r" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi||
 | ism                = Ernesto Valverde
 | tasvir             = Valverde 2014.jpg
 | izoh               = Valverde managing [[Athletic Bilbao]] in 2014
 | toʻliqism          = Ernesto Valverde Tejedor&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&amp;CodActa=57225|title=Acta del partido celebrado el 12 de mayo de 2019, en Barcelona|trans-title=Minutes of the match held on 12 May 2019, in Barcelona|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|date=12 May 2019|access-date=13 June 2019|arxivsana=2020-03-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200314131830/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&amp;CodActa=57225}}&lt;/ref&gt;
 | tavallud_sana      = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1964|2|9|df=y}}&lt;ref name=Bio&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/conozca-los-secretos-del-pueblo-extremeno-donde-nacio-valverde-6071840|title=Conozca los secretos del pueblo extremeño donde nació Valverde|trans-title=Know the secrets of the Extremaduran village where Valverde was born|newspaper=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|first=David|last=Rubio|language=es|date=30 May 2017|access-date=12 January 2020}}&lt;/ref&gt;
 | tavallud_joyi      = [[Viandar de la Vera]], Ispaniya&lt;ref name=Bio/&gt;
 | boʻyi              = 1.72 m&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.eurosport.com/football/ernesto-valverde_prs26050/person.shtml|title=Ernesto Valverde|publisher=[[Eurosport]]|access-date=12 January 2020}}&lt;/ref&gt;
 | pozitsiya          = Hujumchi
 | joriyklub          = [[Athletic Bilbao]] (head coach)
 | yoshlikyillari1    = 
 | yoshlikklublari1   = [[Club San Ignacio|San Ignacio]]
 | yoshlikyillari2    = 
 | yoshlikklublari2   = [[Deportivo Alavés|Alavés]]
 | yillar1            = 1982–1985
 | klublar1           = [[Deportivo Alavés|Alavés]]
 | isht1              = 46
 | gollar1            = 18
 | yillar2            = 1985–1986
 | klublar2           = [[Sestao Sport Club|Sestao]]
 | isht2              = 32
 | gollar2            = 6
 | yillar3            = 1986–1988
 | klublar3           = [[RCD Espanyol|Espanyol]]
 | isht3              = 72
 | gollar3            = 16
 | yillar4            = 1988–1990
 | klublar4           = [[FC Barcelona|Barcelona]]
 | isht4              = 22
 | gollar4            = 8
 | yillar5            = 1990–1996
 | klublar5           = [[Athletic Bilbao]]
 | isht5              = 170
 | gollar5            = 44
 | yillar6            = 1996–1997
 | klublar6           = [[RCD Mallorca|Mallorca]]
 | isht6              = 18
 | gollar6            = 2
 | milliyyillar1      = 1986
 | milliyjamoa1       = [[Spain national under-21 football team|Spain U21]]
 | milliyisht1        = 1
 | milliygollar1      = 0
 | milliyyillar2      = 1987
 | milliyjamoa2       = [[Spain national under-23 football team|Spain U23]]
 | milliyisht2        = 1
 | milliygollar2      = 0
 | milliyyillar3      = 1990
 | milliyjamoa3       = [[Spain national football team|Spain]]
 | milliyisht3        = 1
 | milliygollar3      = 0
 | milliyyillar4      = 1993
 | milliyjamoa4       = [[Basque Country national football team|Basque Country]]
 | milliyisht4        = 1
 | milliygollar4      = 0
 | boshliqyillar1     = 2001–2002
 | boshliqklublar1    = [[Athletic Bilbao]] (assistant)
 | boshliqyillar2     = 2002–2003
 | boshliqklublar2    = [[Bilbao Athletic]]
 | boshliqyillar3     = 2003–2005
 | boshliqklublar3    = [[Athletic Bilbao]]
 | boshliqyillar4     = 2006–2008
 | boshliqklublar4    = [[RCD Espanyol|Espanyol]]
 | boshliqyillar5     = 2008–2009
 | boshliqklublar5    = [[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]
 | boshliqyillar6     = 2009–2010
 | boshliqklublar6    = [[Villarreal CF|Villarreal]]
 | boshliqyillar7     = 2010–2012
 | boshliqklublar7    = [[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]
 | boshliqyillar8     = 2012–2013
 | boshliqklublar8    = [[Valencia CF|Valencia]]
 | boshliqyillar9     = 2013–2017
 | boshliqklublar9    = [[Athletic Bilbao]]
 | boshliqyillar10    = 2017–2020
 | boshliqklublar10   = [[FC Barcelona|Barcelona]]
}}

'''Ernesto Valverde Tejedor''' (1964-yil 9-fevralda tugʻilgan) – ispaniyalik [[Hujumchi|futbol]] murabbiyi va sobiq [[Futbolchi|hujumchi]], hozir [[La Liga]]ning „[[Athletic Bilbao|Atletik Bilbao]]“ klubi bosh murabbiyi.

oʻn mavsum davomida u [[La Liga]]da jami 264 oʻyin oʻtkazib, 68 gol urdi, Segunda divizionida 55 oʻyinda va 9 gol kiritdi. U 14 yillik professional faoliyati davomida oltita jamoada oʻynagan, jumladan „Espanyol“, [[FC Barcelona|&quot;Barselona&quot;]] va „[[Athletic Bilbao|Atletik“ Bilbao]].

Keyinchalik Valverde menejer sifatida keng koʻlamli kuchga ega boʻldi, shu jumladan uchta klubni ham boshqardi. U 2008-09 va 2011-12 yillarda „Olimpiakos“ va 2017-18-yillarda „Barselona“ bilan dublni qoʻlga kiritgan.

== Oʻyin faoliyati ==
Valverde [[Extremadura|Ekstremaduraning]] [[Cáceres (provinsiya)|Kaseres viloyati]] [[Viandar de la Vera]] qishlogʻida tugʻilgan. Segunda divizionida – [[Deportivo Alavés|Deportivo Alaves]] va Sestao Sport klubida professional debyut qilganidan soʻng&lt;ref name=&quot;Lion&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Mallo |first=Borja |date=23-yanvar 2021-yil |title=100 años entre la gloria y el barro |language=es |trans-title=100 years between the glory and the mud |work=Noticias de Álava |url=https://www.noticiasdealava.eus/alaves/2021/01/23/gloria-barro-100-anos-zorionak/1075409.html |access-date=1-mart 2021-yil}}&lt;/ref&gt; – 1986-yilda RCD Españolga oʻtdi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Galindo |first=Jesús |date=10-iyun 1986-yil |title=Valverde: y van tres! |language=es |trans-title=Valverde: make that three! |work=[[Mundo Deportivo]] |url=http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD01/HEM/1986/06/10/MD19860610-035.pdf |access-date=3-dekabr 2012-yil}}&lt;/ref&gt; [[La Liga]]dagi debyutini 31-avgust kuni mehmonda 1:1 hisobida oʻynadi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Guasch |first=Tomás |date=1-sentabr 1986-yil |title=1–1: Este Español va en serio |language=es |trans-title=1–1: This Español are the real deal |work=Mundo Deportivo |url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1986/09/01/pagina-3/1456592/pdf.html#&amp;mode=fullScreen |access-date=5-noyabr 2021-yil |archive-date=2021-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211105014331/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1986/09/01/pagina-3/1456592/pdf.html#&amp;mode=fullScreen |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Ikkinchi bosqichni oʻz ichiga olgan mavsumda u 43 ta oʻyinda maydonga tushib, 7 ta gol urdi; oʻzining soʻnggi yilida u 1988-[[UEFA Yevropa Ligasi|yilgi UEFA kubogini]] Bayer 04 Leverkuzenga penaltilar seriyasida yutqazgan jamoaning bir qismi boʻldi&lt;ref name=&quot;UEFA1&quot;/&gt;.

Keyinchalik, Valverde [[FC Barcelona|&quot;Barselona&quot;]] da ikki yil oʻynadi va [[Copa del Rey]] va UEFA kubogi gʻoliblari kubogini qoʻlga kiritdi, garchi u bu jarayonda juda kam maydonga tushdi (oxirgi turnirda &quot; Lex Poznan &quot;ga qarshi atigi 13 daqiqa)&lt;ref name=&quot;Lion&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CWC&quot;/&gt;. Biroq, oʻzining ikkinchi mavsumida u bor-yoʻgʻi 12 oʻyinda olti marta gol urdi, shu jumladan Sporting de Xixon (2-0) va [[Valencia CF|Valensiya CF]] (2-1) ustidan ketma-ket gʻalaba qozongan dubllar&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Ger |first=Pedro |date=22-oktabr 1989-yil |title=Primer positivo... que subo a poco |language=es |trans-title=First positive... bad taste in mouth |work=Mundo Deportivo |url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1989/10/22/pagina-5/1205399/pdf.html |access-date=31-oktabr 2017-yil |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107022253/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1989/10/22/pagina-5/1205399/pdf.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Barcelo |first=Carme |date=1-aprel 1990-yil |title=La noche de los &quot;proscritos&quot; |language=es |trans-title=The night of the &quot;outcast&quot; |work=Mundo Deportivo |url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1990/04/01/pagina-5/1212316/pdf.html |access-date=31-oktabr 2017-yil |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107003958/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1990/04/01/pagina-5/1212316/pdf.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Astruells |first=Andrés |date=9-aprel 1990-yil |title=¡Bendita primavera azulgrana! |language=es |trans-title=Holy ''azulgrana'' spring! |work=Mundo Deportivo |url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1990/04/09/pagina-3/1212894/pdf.html |access-date=31-oktabr 2017-yil |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107003054/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1990/04/09/pagina-3/1212894/pdf.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Archs |first=Jordi |date=16-aprel 1990-yil |title=Pulverizaron al Cádiz |language=es |trans-title=They pulverised Cádiz |work=Mundo Deportivo |url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1990/04/16/pagina-3/1434850/pdf.html |access-date=31-oktabr 2017-yil |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107015044/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1990/04/16/pagina-3/1434850/pdf.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Valverde 1990-yilda &quot; [[Athletic Bilbao|Atletik Bilbao]] &quot;ga joʻnab ketdi, garchi u Ekstremadurada tugʻilgan boʻlsa ham (u hali goʻdakligida [[Basklar mamlakati]]ga koʻchib oʻtgan)&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Rivas |first=Jon |date=18-noyabr 2013-yil |title=Técnico sin denominación de origen |language=es |trans-title=Manager without designation of origin |work=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]] |url=https://www.elmundo.es/deportes/2013/11/18/528a7ac4684341ad2b8b4579.html |access-date=5-noyabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. U jamoa bilan olti mavsum oʻynadi, 1992-yildan 1994-yilgacha 20 ta gol urdi, RCD Mallorcaga koʻchib oʻtdi, u yerda nisbatan [[Balear orollari]] klubi yuqori parvozga erishdi va keyingi yozda 33 yoshida nafaqaga chiqdi; „Atletik“dagi faoliyati davomida u ''Txingurri'' ([[Bask tili|baskcha]] [[Chumolilar|chumoli]]) laqabini oldi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Juárez |first=María Carmen |date=19-mart 2008-yil |title=El padre de 'Txingurri' |language=es |trans-title=The father of 'Txingurri' |work=Mundo Deportivo |url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2008/03/19/pagina-16/572608/pdf.html |access-date=3-iyul 2016-yil |archive-date=2017-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224042247/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2008/03/19/pagina-16/572608/pdf.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Valverde [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya]] terma jamoasi safida bir marta oʻynadi va 1990-yil 10-oktabrda [[Sevilla|Sevilyada]] Islandiyaga qarshi Evro-1992 saralashida 2:1 hisobida 20 daqiqa maydonga tushdi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Astruells |first=Andrés |date=11-oktabr 1990-yil |title=España, otra vez por la mínima |language=es |trans-title=Spain, again by the odd goal |work=Mundo Deportivo |url=http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD01/HEM/1990/10/11/MD19901011-003.pdf |access-date=19-fevral 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Murabbiylik faoliyati ==

=== Ispaniya va Gretsiya ===
[[Fayl:Olimpicos_tren_2012_(2).jpg|thumb|Valverde „Olimpiakos“ bilan 2012-yil]]
Nafaqaga chiqqandan soʻng, Valverde oʻz faoliyatini Bilbaoning sobiq klubi „Atletik“ning yoshlar boʻlimida menejer sifatida boshladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.lacanteradelezama.com/las-camadas-de-los-leones-de-san-mames/|sarlavha=Las camadas de «Los Leones de San Mamés»|nashriyot=La Cantera de Lezama|ism=Javi|muallif=Martín|til=es|sana=27-fevral 2013-yil|kirish sanasi=5-noyabr 2021-yil|qaralgan sana=2022-07-02|arxivsana=2023-07-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230717021126/https://www.lacanteradelezama.com/las-camadas-de-los-leones-de-san-mames/}}&lt;/ref&gt;. Toʻrt yildan soʻng u asosiy tarkibda hammuallif boʻldi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Mallo |first=Juanma |date=4-oktabr 2015-yil |title=Valverde, de la decepción al alivio |language=es |trans-title=Valverde, from disappointment to relief |work=[[El Correo]] |url=https://athletic.elcorreo.com/noticias/201510/04/valverde-triunfo-fundamental-20151004182545.html |access-date=5-noyabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt; va 2002-yilda u B tomonini qabul qilib olganida yana bosh murabbiy sifatida ishladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.vavel.com/es/futbol/2015/06/05/athletic-de-bilbao/498197-miguel-escalona-vuelve-a-casa.html|sarlavha=Miguel Escalona vuelve a casa|nashriyot=Vavel|ism=Gema|muallif=Gil Del Pozo|til=es|sana=5-iyun 2015-yil|kirish sanasi=5-noyabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt; keyingi yili asosiy jamoa vazifalariga koʻtarildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://cadenaser.com/ser/2003/06/24/deportes/1056410901_850215.html|sarlavha=Ignacio Ugartetxe y Ernesto Valverde, sustitutos de Javier Uria y Jupp Heynckes|nashriyot=[[Cadena SER]]|til=es|sana=24-iyun 2003-yil|kirish sanasi=5-noyabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;; 2003—2004-yillarda ular beshinchi oʻrinni egalladi va UEFA kubogiga yoʻllanma oldi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=9-may 2010-yil |title=El Athletic acabará octavo y logrará su mejor clasificación en los últimos seis años |language=es |trans-title=Athletic will finish eighth and will have their best ranking of last six years |work=El Correo |url=https://www.elcorreo.com/alava/20100509/deportes/athletic/athletic-acabara-octavo-lograra-201005091253.html |access-date=5-noyabr 2021-yil }}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Bir yillik futboldan soʻng Valverde yana bir eski tanishi „Espanyol“ga oʻtdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=424855.html|sarlavha=Valverde takes control at Espanyol|nashriyot=UEFA|sana=26-may 2006-yil|kirish sanasi=8-iyun 2010-yil}}&lt;/ref&gt;. oʻzining birinchi mavsumida [[kataloniya]]liklar yana bir UEFA kubogi finaliga chiqishga muvaffaq boʻlishdi – 19 yil oʻtib – yana penaltilar seriyasida ispaniyalik vatandoshlari „Sevilya“ga magʻlub boʻlishdi&lt;ref name=&quot;UEFA2&quot;/&gt;.

2008-yil 28-mayda Valverde Gretsiya Superligasining „ Olimpiakos“ klubiga murabbiy etib tayinlandi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=702323.html|sarlavha=Olympiacos turn to Valverde|nashriyot=UEFA|sana=28-may 2008-yil|kirish sanasi=8-iyun 2010-yil}}&lt;/ref&gt;, debyut mavsumida chempionlikni qoʻlga kiritdi va dubl uchun kubokni qoʻshib oldi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=4-may 2009-yil |title=El Olympiacos de Valverde logra el doblete en Grecia |language=es |trans-title=Valverde's Olympiacos get double in Greece |work=[[La Nueva España]] |url=https://www.lne.es/deportes/2009/05/04/olympiacos-valverde-logra-doblete-grecia-21536725.html |access-date=5-noyabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. 2009-yil 8-mayda moliyaviy kelishmovchilik tufayli muvaffaqiyatga erishganiga qaramay, shartnomani uzaytirmaslikka qaror qildi; ammo koʻpchilik futbolchilar va muxlislar uning qolishini ochiqdan-ochiq maʼqullashdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=828348.html|sarlavha=Olympiacos call time on Valverde reign|nashriyot=UEFA|sana=8-may 2009-yil|kirish sanasi=8-iyun 2010-yil}}&lt;/ref&gt;.

2009-yil 2-iyunda Villarreal CF Valverde [[Manuel Pellegrini]]&lt;nowiki/&gt;ni oʻrniga [[chili]]lik [[Real Madrid CF|Real Madridga]] ketganidan soʻng bir yillik shartnomaga kelishini eʼlon qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=835566.html|sarlavha=Valverde fills Pellegrini void at Villarreal|nashriyot=UEFA|sana=2-iyun 2009-yil|kirish sanasi=30-aprel 2010-yil}}&lt;/ref&gt;. Jamoa 2010-yil 31-yanvarda ligada oʻninchi oʻrinni egallaganligi sababli, u &quot;Osasuna&quot;ga qarshi oʻz uyida 0:2 hisobida magʻlub boʻlganidan keyin isteʼfoga chiqarildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=734789&amp;sec=europe&amp;cc=5739|sarlavha=Villarreal sack coach Valverde after Osasuna defeat|nashriyot=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|sana=31-yanvar 2010-yil|kirish sanasi=31-yanvar 2010-yil|arxivsana=2012-10-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121020133947/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=734789&amp;sec=europe&amp;cc=5739}}&lt;/ref&gt;.

Valverde 2010-yilning 7-avgustida „Olimpiakos“ga qaytdi va u bir necha hafta davomida boshqargan Evald Lienen oʻrniga oʻtdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.reuters.com/article/idINIndia-50720820100809|sarlavha=Valverde returns for second coaching stint at Olympiakos|nashriyot=[[Reuters]]|sana=9-avgust 2010-yil|kirish sanasi=15-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;. oʻzining birinchi mavsumida ikkinchi mavsumida u yana [[Pirey (Gretsiya)|Pirey]] jamoasini liga chempionatiga olib chiqdi, shuningdek, ichki kubokda soʻnggi sakkiztagacha etib bordi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=21-mart 2011-yil |title=El Olympiacos de Valverde, campeón de la Liga griega |language=es |trans-title=Valverde's Olympiacos, Greek league champions |work=El Mundo |url=http://www.elmundo.es/elmundodeporte/2011/03/21/futbol/1300662014.html |access-date=15-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;.

2012-yil 19-aprelda „Olimpiakos“ ga ligadagi ustunligini tiklashga yordam berganidan soʻng, Valverde oilaviy sabablarga koʻra ketish qarorini eʼlon qildi&lt;ref name=&quot;SLEAGUE&quot;/&gt;. 3-dekabr kuni u Ispaniya futboliga qaytdi va ishdan boʻshatilgan Maurisio Pellegrino oʻrniga „Valensiya“ga mavsum oxirigacha tayinlandi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1249727/valencia-appoint-ernesto-valverde-to-replace-mauricio-pellegrino?cc=5739|sarlavha=Valencia appoint Valverde|nashriyot=ESPN FC|sana=3-dekabr 2012-yil|kirish sanasi=4-dekabr 2012-yil}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;; uning birinchi oʻyini besh kundan keyin boʻlib oʻtdi, Osasunada 1:0 hisobida gʻalaba qozondi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://espnfc.com/uk/en/report/348378/report.html?soccernet=true&amp;cc=5739|sarlavha=Soldado gives Valverde perfect start|nashriyot=ESPN FC|sana=8-dekabr 2012-yil|kirish sanasi=11-dekabr 2012-yil}}&lt;/ref&gt; va Ispaniya kubogi uchun xuddi shu raqibga qarshi ikkinchi oʻyin Reyno de Navarrada (2:0) navbatdagi gʻalabani keltirdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.rtve.es/deportes/20121211/valencia-repite-victoria-contra-osasuna-octavos-copa/585460.shtml|sarlavha=El Valencia repite victoria contra Osasuna en los octavos de Copa|nashriyot=[[RTVE]]|ism=Mario|muallif=Anta|til=es|sana=11-dekabr 2012-yil|kirish sanasi=15-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== Atletik Bilbao sahifasiga qaytish ===
[[Fayl:Тренировка_Атлетика_(1).jpg|thumb| Valverde 2014-yilda [[Athletic Bilbao|Bilbaoning &quot;Atletik]] &quot; jamoasida]]
2013-yilning 1-iyunida, safarda „Sevilya“ga 4:3 hisobida magʻlub boʻlganidan soʻng, Valverde „Valensiya“ faqat beshinchi oʻrinni egallashi mumkin edi, shu tariqa [[UEFA Chempionlar Ligasi]] [[UEFA Chempionlar ligasi 2013/2014|saralash oʻrinlaridan]] chiqib ketdi, Valverde klubni tark etishini eʼlon qildi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Álvarez |first=Fernando |date=2-iyun 2013-yil |title=Valverde anuncia que no sigue en el Valencia |language=es |trans-title=Valverde announces he will not continue with Valencia |work=[[Marca (newspaper)|Marca]] |url=http://www.marca.com/2013/06/01/futbol/equipos/valencia/1370114513.html |access-date=5-iyun 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. U 20-da Bilbaoning „Atletik“ klubiga qaytdi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=20-iyun 2013-yil |title=Valverde afronta su segunda etapa como técnico del Athletic |language=es |trans-title=Valverde faces second spell as Athletic manager |work=[[Las Provincias]] |url=http://www.lasprovincias.es/20130620/deportes/futbol/valverde-ficha-athletic-club-201306201959.html |access-date=7-yanvar 2014-yil}}&lt;/ref&gt;, oʻzining birinchi yilidayoq [[UEFA Chempionlar ligasi 2014/2015|Chempionlar ligasiga yoʻllanma oldi]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/359403/sports/football/la-liga-athletic-bilbao-seals-champions-league-place-with-rayo-win|sarlavha=La Liga: Athletic Bilbao seals Champions League place with Rayo win|nashriyot=[[GMA Network]]|sana=3-may 2014-yil|kirish sanasi=8-fevral 2017-yil}}&lt;/ref&gt; hamda 2015-yilgi Ispaniya kubogi finaliga chiqdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bbc.com/sport/football/32938036|sarlavha=Athletic Bilbao 1–3 Barcelona|nashriyot=[[BBC Sport]]|ism=Saj|muallif=Chowdhury|sana=30-may 2015-yil|kirish sanasi=12-yanvar 2020-yil}}&lt;/ref&gt;.

2015-yilning 17-avgustida Valverde [[Ispaniya superkubogi (futbol)|Ispaniya Superkubogi]] uchun „Barselona“dan umumiy 5:1 hisobida magʻlubiyatga uchraganidan soʻng ''&quot;sherlar&quot;'' ni 31 yil ichidagi ilk sovriniga yetakladi&lt;ref name=&quot;SCUP1&quot;/&gt;. U 2017-yilning 23-mayida 30-iyunda isteʼfoga chiqishini&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.athletic-club.eus/en/news/17933/ernesto-valverde-will-not-continue-as-premier-team-coach.html|sarlavha=Ernesto Valverde will not continue as premier team coach|nashriyot=Athletic Bilbao|sana=23-may 2017-yil|kirish sanasi=24-may 2017-yil|qaralgan sana=2022-07-02|arxivsana=2018-11-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181118021546/https://www.athletic-club.eus/en/news/17933/ernesto-valverde-will-not-continue-as-premier-team-coach.html}}&lt;/ref&gt; eʼlon qildi, uning oʻrniga „Atletik“dagi sobiq jamoadoshi Xose Anxel Ziganda keladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.athletic-club.eus/en/news/17937/jose-angel-ziganda-new-athletic-clubs-manager.html|sarlavha=José Ángel Ziganda, Athletic Club's new manager|nashriyot=Athletic Bilbao|sana=24-may 2017-yil|kirish sanasi=25-may 2017-yil|qaralgan sana=2022-07-02|arxivsana=2018-07-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180713232103/https://www.athletic-club.eus/en/news/17937/jose-angel-ziganda-new-athletic-clubs-manager.html}}&lt;/ref&gt;.

Valverde ikki marta jamoani boshqargan 306 oʻyinda klub rekordini oʻrnatdi va Xaver Klemente oʻrnatgan 289 ta oʻyinni ortda qoldirdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/40058078|sarlavha=Barcelona: Ernesto Valverde replaces Luis Enrique as manager|nashriyot=BBC Sport|sana=29-may 2017-yil|kirish sanasi=2-avgust 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://capitaldeporte.com/athletic-ernesto-valverde-partidos/|sarlavha=Valverde se convierte en una leyenda viva en San Mamés|nashriyot=Capital Deporte|ism=Fátima|muallif=Leal Chaves|til=es|sana=21-fevral 2017-yil|kirish sanasi=2-avgust 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170803005655/https://capitaldeporte.com/athletic-ernesto-valverde-partidos/|arxivsana=3-avgust 2017-yil}}&lt;/ref&gt;. U, shuningdek, Klementening 211 liga oʻyinidan oʻzib ketdi, 228 ta oʻyinni yakunladi, lekin gʻalabalar boʻyicha rekordini tenglashtira olmadi: Ikkinchisi 141 oʻyinda gʻalaba qozondi – 102 ligada – birinchisi esa bitta kam oʻynadi, 140 va 101&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.athletic-club.eus/en/coaches.html|sarlavha=Coaches history|nashriyot=Athletic Bilbao|kirish sanasi=2-avgust 2017-yil|qaralgan sana=2022-07-02|arxivsana=2018-06-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180612163132/https://www.athletic-club.eus/en/coaches.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.eitb.eus/es/deportes/futbol/athletic/detalle/4807001/valverde-podria-igualar-record-historico-victorias-clemente/|sarlavha=Valverde podría igualar el récord histórico de victorias de Clemente|nashriyot=[[EITB]]|til=es|sana=2-may 2017-yil|kirish sanasi=2-avgust 2017-yil}}&lt;/ref&gt;, Bundan tashqari, u Yevropada 42 ta oʻyinda zaxira oʻrindigʻida oʻynadi, bu yana bir rekord.

=== Barselona ===
2017-yilning 29-mayida Valverde Luis Enrike oʻrniga „Barselona“ bosh murabbiyi etib tayinlandi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2016-2017/ernesto-valverde-is-the-new-fc-barcelona-coach|sarlavha=Ernesto Valverde is the new FC Barcelona coach|nashriyot=FC Barcelona|sana=29-may 2017-yil|kirish sanasi=29-may 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GUARDIAN&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=29-may 2017-yil |title=Barcelona confirm Ernesto Valverde as new manager at Camp Nou |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2017/may/29/barcelona-ernesto-valverde-new-manager |access-date=31-may 2017-yil}}&lt;/ref&gt;. Uning afsungarligi magʻlubiyat bilan boshlandi, [[El Clásico|raqib „]] Real Madrid“ mavsum boshida Ispaniya Superkubogining ikkala oʻyinida ham gʻalaba qozondi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Bull |first=JJ |date=17-avgust 2017-yil |title=Real Madrid 2 Barcelona 0 (5–1 on aggregate): Woeful Barca dismissed as Zinedine Zidane's unstoppable side win Super Cup |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/08/16/real-madrid-vs-barcelona-spanish-super-cup-live-score-updates/ |access-date=11-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;. Biroq, jamoa 2017-yil 20-avgustdan 2018-yil 17-yanvargacha Ispaniya kubogi chorak finalining birinchi oʻyinida „ Espanyol“ga magʻlub boʻlgan (shuningdek, klubning birinchi magʻlubiyati RCDE stadioni, qoʻshnilarining uyi, 2009-yilda ochilganidan beri)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2017-2018/match-report-rcd-espanyol-1-0-fc-barcelona-derby-defeat|sarlavha=RCD Espanyol 1–0 FC Barcelona: Derby defeat|nashriyot=FC Barcelona|sana=17-yanvar 2018-yil|kirish sanasi=11-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;. Ular 10-aprel kuni [[UEFA Chempionlar Ligasi|UEFA Chempionlar ligasining]] chorak finalida [[Roma (futbol klubi)|AS]] Romaga magʻlub boʻlishdan oldin, 15 ta oʻyindan iborat yana bir ketma-ketlikda magʻlubiyatsiz oʻynagan oʻsha durangni&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2017-2018/match-report-fc-barcelona-v-espanyol-derby-delight-2-0-|sarlavha=FC Barcelona v Espanyol: Derby delight (2–0)|nashriyot=FC Barcelona|sana=25-yanvar 2018-yil|kirish sanasi=11-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt; tikladilar. Mehmondagi gollar qoidasi boʻyicha magʻlub boʻldilar&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bbc.com/sport/football/43632211|sarlavha=Roma 3–0 Barcelona|nashriyot=BBC Sport|sana=10-aprel 2018-yil|kirish sanasi=11-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;.

„Barselona“ Ispaniya Ligasida 43 oʻyin davomida magʻlub boʻlmadi, faqat 2018-yil 13-may kuni mavsumning soʻnggi oʻyinida magʻlub boʻldi, [[Lionel Messi]]ga &quot; Levante UD &quot; safari uchun dam berdi – mezbonlar 5:4 hisobida magʻlub boʻlishdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bbc.com/sport/football/44103357|sarlavha=Levante 5–4 Barcelona|nashriyot=BBC Sport|sana=13-may 2018-yil|kirish sanasi=13-may 2018-yil}}&lt;/ref&gt;. Ular Ispaniya kubogi finalida Sevilyani 5:0 hisobida magʻlub etib, liga va kubok dubliga erishdilar&lt;ref name=&quot;COPA&quot;/&gt;.

2018—2019-yilgi mavsum „Sevilya“ ustidan 2:1 hisobidagi gʻalaba bilan boshlandi va ichki superkubokni qoʻlga kiritdi&lt;ref name=&quot;SCUP2&quot;/&gt;. 2019-yil fevral oyida Valverde yangi bir yillik shartnomani uzaytirdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/47251057|sarlavha=Barcelona manager Ernesto Valverde signs one-year contract extension|nashriyot=BBC Sport|sana=15-fevral 2019-yil|kirish sanasi=15-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt; va ular 23 oʻyinlik magʻlubiyatsiz seriyani davom ettirdilar va aprel oyida „Levante“ ustidan qozonilgan gʻalabadan soʻng uning qoʻl ostida ketma-ket ikkinchi chempionlikni qoʻlga kiritdilar&lt;ref name=&quot;LIGA&quot;/&gt;. U oʻz jamoasini uch yillik tanaffusdan soʻng birinchi Chempionlar Ligasi yarim finaliga olib chiqdi, oʻz uyida „&lt;nowiki/&gt;[[Liverpool F.C.|Liverpul“]] ga qarshi oʻyinda 3:0 hisobida gʻalaba qozondi, ammo ikkinchi oʻyinda „Enfild“ da 0:4 hisobida magʻlubiyatga uchraganidan soʻng, koʻpchilik uni ishdan boʻshatishga undadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.espn.in/football/report?gameId=538699|sarlavha=Liverpool stun Barcelona to overcome deficit and reach UCL final|nashriyot=[[ESPN]]|sana=7-may 2019-yil|kirish sanasi=8-may 2019-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://talksport.com/football/539439/liverpool-4-0-barcelona-messi-valverde-comeback/|sarlavha=Liverpool 4–0 Barcelona: 'From Messi to Valverde, it's an historic failure' – search for culprits begins as Barca react to comeback|nashriyot=[[Talksport]]|ism=Lee|muallif=Roden|sana=8-may 2019-yil|kirish sanasi=14-yanvar 2020-yil}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u jamoani yana bir Ispaniya kubogi finaliga olib chiqdi, bu safar Valensiyaga 2:1 hisobida yutqazdi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Lowe |first=Sid |date=25-may 2019-yil |title=Valencia shock Barcelona in Copa del Rey final despite Messi's best efforts |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/2019/may/25/barcelona-valencia-copa-del-rey-final-match-report |access-date=14-yanvar 2020-yil}}&lt;/ref&gt;.

Valverde 2019—2020-yilgi mavsum boshi uchun murabbiylik qildi. Jamoa Chempionlar Ligasi guruhida gʻalaba qozongan va toʻplar nisbati boʻyicha yangi yilga kelib turnir jadvalida birinchi oʻrinni egallagan boʻlsa-da, yomon oʻyinlar va dekabr va yanvar oylarida har beshta oʻyindan bittasida gʻalaba qozongan davr uning pozitsiyasi yana bosim ostida qolganini anglatadi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Torres |first=Diego |date=15-yanvar 2020-yil |title=Presión adelantada, el dilema irresuelto de Valverde |language=es |trans-title=High pressure, Valverde's unsolved dilemma |work=El País |url=https://elpais.com/deportes/2020/01/15/actualidad/1579119599_120101.html |access-date=5-noyabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. 2020-yil 13-yanvarda u Ispaniya Superkubogida [[Atlético Madrid|Atletiko Madridga]] qarshi oʻyinda 3:2 hisobida magʻlub boʻlgan soʻnggi oʻyinida klub tomonidan ishdan boʻshatildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bbc.com/sport/football/51052161|sarlavha=Barcelona 2–3 Atletico Madrid: Angel Correa winner takes Atleti into Spanish Super Cup final|nashriyot=BBC Sport|sana=10-yanvar 2020-yil|kirish sanasi=14-yanvar 2020-yil}}&lt;/ref&gt;; uning oʻrnini &quot; Real Betis &quot;ning sobiq bosh murabbiyi Kike Setyen egalladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Burt |first=Jason |date=13-yanvar 2020-yil |title=Barcelona appoint former Real Betis coach Quique Setien as Ernesto Valverde replacement |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2020/01/13/barcelona-appoint-former-real-betis-coachquique-setien-ernesto/ |access-date=13-yanvar 2020-yil}}&lt;/ref&gt;, „Barselona“ „Real Madrid“dan besh ochko ortda qolib, mavsumni sovrinsiz yakunladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53801207|sarlavha=Ronald Koeman: Barcelona could pick Netherlands manager to replace Quique Setien|nashriyot=BBC Sport|sana=16-avgust 2020-yil|kirish sanasi=17-avgust 2020-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Valverde fotograf boʻlib, uning asarlari nashr etilgan va koʻrgazmaga qoʻyilgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=29-may 2017-yil |title=La pasión oculta de Ernesto Valverde |language=es |trans-title=The hidden passion of Ernesto Valverde |work=Sport |url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pasion-oculta-del-entrenador-del-valencia-2317512 |access-date=16-aprel 2019-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Lowe |first=Sid |date=5-iyun 2021-yil |title=Ernesto Valverde: ʻFootball has become this thing we all live off. It’s a show’ |work=The Guardian |url=http://www.theguardian.com/football/2021/jun/05/ernesto-valverde-photography-exhibition-barcelona |url-status=live |access-date=3-noyabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Uning ukasi [[:es:Mikel Valverde|Mikel]] karikaturachi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.euskonews.eus/0060zbk/elkar6001es.html|sarlavha=&quot;Creo que tengo algo que contar, y el cómic me permite contar&quot;|nashriyot=Euskonews|ism=Maria|muallif=Agirre|til=es|sana=23-dekabr 1999-yil|kirish sanasi=17-aprel 2019-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Cubero |first=Cristina |date=2-iyun 2017-yil |title=La era ʻTxingurri’, que la cuente Bámbulo |language=es |trans-title=The 'Txingurri' age, let Bámbulo tell it |work=Mundo Deportivo |url=https://www.mundodeportivo.com/futbol/fc-barcelona/20170602/423126223893/cristina-cubero-barca-ernesto-valverde.html |access-date=18-aprel 2019-yil}}&lt;/ref&gt;

== Boshqaruv statistikasi ==
{{updated|match played 13 January 2020}}&lt;ref name=SW&gt;{{Soccerway|ernesto-valverde/110782}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Jamoa va xizmat muddati boʻyicha boshqaruv rekordi
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Jamoa
!rowspan=&quot;2&quot;|Davlat
!rowspan=&quot;2&quot;|Qachondan
!rowspan=&quot;2&quot;|Qachongacha
!colspan=&quot;8&quot;|Natijalar
!rowspan=2|{{abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
!{{Tooltip|G|Games managed}}
!{{Tooltip|W|Games won}}
!{{Tooltip|D|Games drawn}}
!{{Tooltip|L|Games lost}}
!{{Tooltip|GF|Goals for}}
!{{Tooltip|GA|Goals against}}
!{{Tooltip|GD|Goal difference}}
!{{Tooltip|Win %|Winning percentage}}
|-
|align=left|[[Bilbao Athletic]]
|{{flagicon|Spain}}
|align=left|30 June 2002
|align=left|30 June 2003
|&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bdfutbol.com/en/p/l697.html?temp=2002-03|sarlavha=Valverde: Ernesto Valverde Tejedor|nashriyot=BDFutbol|kirish sanasi=15-fevral 2016-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=left|[[Athletic Bilbao]]
|{{flagicon|Spain}}
|align=left|30 June 2003
|align=left|21 June 2005
|&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bdfutbol.com/en/p/l697.html?temp=2003-04|sarlavha=Valverde: Ernesto Valverde Tejedor|nashriyot=BDFutbol|kirish sanasi=15-fevral 2016-yil}}&lt;br /&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bdfutbol.com/en/p/l697.html?temp=2004-05|sarlavha=Valverde: Ernesto Valverde Tejedor|nashriyot=BDFutbol|kirish sanasi=15-fevral 2016-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=left|[[RCD Espanyol|Espanyol]]
|{{flagicon|Spain}}
|align=left|26 May 2006
|align=left|28 May 2008
|&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bdfutbol.com/en/p/l697.html?temp=2006-07|sarlavha=Valverde: Ernesto Valverde Tejedor|nashriyot=BDFutbol|kirish sanasi=15-fevral 2016-yil}}&lt;br /&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bdfutbol.com/en/p/l697.html?temp=2007-08|sarlavha=Valverde: Ernesto Valverde Tejedor|nashriyot=BDFutbol|kirish sanasi=15-fevral 2016-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=left|[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]
|{{flagicon|Greece}}
|align=left|28 May 2008
|align=left|8 May 2009
|&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.espnfc.com/club/olympiakos/435/fixtures?leagueId=0&amp;season=2008|sarlavha=Full season schedule|nashriyot=ESPN FC|kirish sanasi=15-fevral 2016-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=left|[[Villarreal CF|Villarreal]]
|{{flagicon|Spain}}
|align=left|2 June 2009
|align=left|31 January 2010
|&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bdfutbol.com/en/p/l697.html?temp=2009-10|sarlavha=Valverde: Ernesto Valverde Tejedor|nashriyot=BDFutbol|kirish sanasi=15-fevral 2016-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=left|[[Olympiacos F.C.|Olympiacos]]
|{{flagicon|Greece}}
|align=left|7 August 2010
|align=left|31 May 2012
|&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.espnfc.com/club/olympiakos/435/fixtures?leagueId=0&amp;season=2010|sarlavha=Full season schedule|nashriyot=ESPN FC|kirish sanasi=15-fevral 2016-yil}}&lt;br /&gt;{{veb manbasi|url=http://www.espnfc.com/club/olympiakos/435/fixtures?leagueId=0&amp;season=2011|sarlavha=Full season schedule|nashriyot=ESPN FC|kirish sanasi=15-fevral 2016-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=left|[[Valencia CF|Valencia]]
|{{flagicon|Spain}}
|align=left|3 December 2012
|align=left|2 June 2013
|&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bdfutbol.com/en/p/l697.html?temp=2012-13|sarlavha=Valverde: Ernesto Valverde Tejedor|nashriyot=BDFutbol|kirish sanasi=15-fevral 2016-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=left|[[Athletic Bilbao]]
|{{flagicon|Spain}}
|align=left|20 June 2013
|align=left|23 May 2017
|&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bdfutbol.com/en/p/l697.html?temp=2013-14|sarlavha=Valverde: Ernesto Valverde Tejedor|nashriyot=BDFutbol|kirish sanasi=15-fevral 2016-yil}}&lt;br /&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bdfutbol.com/en/p/l697.html?temp=2014-15|sarlavha=Valverde: Ernesto Valverde Tejedor|nashriyot=BDFutbol|kirish sanasi=15-fevral 2016-yil}}&lt;br /&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bdfutbol.com/en/p/l697.html?temp=2015-16|sarlavha=Valverde: Ernesto Valverde Tejedor|nashriyot=BDFutbol|kirish sanasi=15-fevral 2016-yil}}&lt;br /&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bdfutbol.com/en/p/l697.html?temp=2016-17|sarlavha=Valverde: Ernesto Valverde Tejedor|nashriyot=BDFutbol|kirish sanasi=18-yanvar 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=left|[[FC Barcelona|Barcelona]]
|{{flagicon|Spain}}
|align=left|29 May 2017
|align=left|13 January 2020
|&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bdfutbol.com/en/p/l697.html?temp=2017-18|sarlavha=Valverde: Ernesto Valverde Tejedor|nashriyot=BDFutbol|kirish sanasi=18-yanvar 2018-yil}}&lt;br /&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bdfutbol.com/en/p/l697.html?temp=2018-19|sarlavha=Valverde: Ernesto Valverde Tejedor|nashriyot=BDFutbol|kirish sanasi=6-dekabr 2018-yil}}&lt;br /&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bdfutbol.com/en/p/l697.html?temp=2019-20|sarlavha=Valverde: Ernesto Valverde Tejedor|nashriyot=BDFutbol|kirish sanasi=23-avgust 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=left|[[Athletic Bilbao]]
|{{flagicon|Spain}}
|align=left|30 June 2022
|align=left|Hozirgacha
|
|-
!colspan=&quot;4&quot;|Jami karyera
!
|}

== Yutuqlar ==

=== oʻyinchi ===
'''Espanyol'''

* [[UEFA Yevropa Ligasi|UEFA kubogi]] sohibi: 1987–88&lt;ref name=&quot;UEFA1&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Quixano |first=Jordi |date=3-may 2007-yil |title=El batacazo del 88 |language=es |trans-title=The slump of 88 |work=[[El País]] |url=https://elpais.com/diario/2007/05/03/deportes/1178143210_850215.html |access-date=15-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;

'''Barselona'''

* [[Copa del Rey|Qirol kubogi]] : 1989–90&lt;ref name=&quot;Lion&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.vavel.com/es/futbol/2016/01/17/fc-barcelona/592214-ernesto-valverde-el-leon-que-fue-azulgrana.html|sarlavha=Ernesto Valverde: el león que fue azulgrana|nashriyot=[[Vavel]]|ism=Alex|muallif=Bustos|til=es|sana=17-yanvar 2016-yil|kirish sanasi=4-yanvar 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
* Yevropa kubogi gʻoliblari kubogi : 1988–89&lt;ref name=&quot;CWC&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Sanchis |first=Alberto |last2=Carmona |first2=Sergio |date=10-noyabr 1988-yil |title=¡Fue de infarto! |language=es |trans-title=Heart-stopping! |work=Mundo Deportivo |url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1988/11/10/pagina-3/1186352/pdf.html |access-date=1-noyabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;

=== Menejer ===
'''Espanyol'''

* UEFA kubogi sohibi: 2006–07&lt;ref name=&quot;UEFA2&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=539352.html|sarlavha=Palop lauds perfect performance|nashriyot=UEFA|ism=John|muallif=Atkin|sana=17-may 2007-yil|kirish sanasi=15-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;

'''Olimpiakos'''

* Gretsiya Superligasi : 2008–09, 2010–11, 2011–12&lt;ref name=&quot;SLEAGUE&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Georgakopoulos |first=George |date=19-aprel 2012-yil |title=Olympiakos coach Valverde will leave club in May |work=[[Kathimerini]] |url=http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_wsite5_16135_19/04/2012_438426 |access-date=19-aprel 2012-yil}}&lt;/ref&gt;
* Gretsiya kubogi : 2008–09, 2011–12

'''Atletik Bilbao'''

* [[Ispaniya superkubogi (futbol)|Ispaniya Superkubogi]] : 2015&lt;ref name=&quot;SCUP1&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/33969001|sarlavha=Barcelona lose Super Cup final to Athletic Bilbao|nashriyot=BBC Sport|sana=17-avgust 2015-yil|kirish sanasi=19-fevral 2016-yil}}&lt;/ref&gt;

'''Barselona'''

* [[La Liga]] : 2017–18, 2018–19&lt;ref name=&quot;LIGA&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=27-aprel 2019-yil |title=Barcelona win La Liga title as Lionel Messi goal secures victory over Levante |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/2019/apr/27/barcelona-levante-la-liga-match-report |access-date=14-yanvar 2020-yil}}&lt;/ref&gt;
* Qirol kubogi: 2017–18&lt;ref name=&quot;COPA&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bbc.com/sport/football/43845692|sarlavha=Sevilla 0–5 Barcelona|nashriyot=BBC Sport|sana=21-aprel 2018-yil|kirish sanasi=14-yanvar 2020-yil}}&lt;/ref&gt;
* Ispaniya Superkubogi: 2018&lt;ref name=&quot;SCUP2&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/839668/fc-barcelona-win-13th-spanish-super-cup|sarlavha=FC Barcelona win 13th Spanish Super Cup|nashriyot=FC Barcelona|sana=12-avgust 2019-yil|kirish sanasi=14-yanvar 2020-yil}}&lt;/ref&gt;

'''Individual'''

* [[UEFA]] La Ligasining eng yaxshi murabbiyi: 2015–16&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Casal |first=Rafa |date=16-may 2016-yil |title=Atletico dominate UEFA's La Liga team of the season |work=Marca |url=http://www.marca.com/en/football/spanish-football/2016/05/16/573a37ec468aeb19478b45ef.html |access-date=30-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/2018-2019/ernesto-valverde FC Barcelonaning rasmiy profili]
* [https://www.athletic-club.eus/en/coaches/ernesto-valverde Athletic Bilbao menejeri profili] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220702111311/https://www.athletic-club.eus/en/coaches/ernesto-valverde |date=2022-07-02 }}

{{DEFAULTSORT:Valverde, Ernest}}
[[Turkum:1964-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Ispaniyalik erkak futbolchilar]]
[[Turkum:FC Barcelona futbolchilari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]]</text>
      <sha1>5rqvj9vnfgc9z9pvk0mliaiocjw0w6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tahririy tahlil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>754176</id>
    <revision>
      <id>6269457</id>
      <parentid>5370263</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4218" sha1="8not1nl5070is7m2ai8k8p0ciz66z90" xml:space="preserve">[[Tahrir]] - ozod qilish; tuzatish, muharrirlik qilish; yozish, asar yozish. Yozma ishni, asarni tuzatishlar kiritib yaxshilash, tuzatish.

[[Tahlil]]-yozish; tekshirish, surishtirish; hal qilish, ochish. Narsa, hodisa va shu kabilarni mohiyat, qonuniyat va boshqa jihatlardan tekshirish, oʻrganish ishi.

'''Tahririy tahlil'''-tahrirlash texnikasining asosiy tarkibiy qismidir. Ushbu komponent jurnalistik matnlarni toʻgʻridan-toʻgʻri tahrirlash jarayonidan avval boʻlishi kerak.
Muallifning asl nusxasini taqdimot mantigʻi, tuzilishi, mazmuni, tili, muammolar darajasi nuqtai nazaridan har tomonlama baholash tahrir jarayonida amalga oshiriladi. Bunda, asosan, muallifning istagi, funksionalligi, kelajakda nashr etish imkoniyatlari, uning iqtisodiy maqsadga muvofiqligi va samaradorligi hisobga olinadi.

A. E. Milchinning fikriga koʻra, tahririy tahlil „muharrir tomonidan amalga oshiriladigan prognostik jarayon boʻlib, uning maqsadi nashrga tavsiya etilgan ishni sinchkovlik bilan oʻrganib chiqib, uning oʻquvchiga qanday taʼsir qilishini toʻliq, batafsil oʻrganishdir“&lt;ref&gt;Alekseev V. I. Redaktorskiy analiz: uchebnoe posobie dlya spesialnosti 2027 – „Jurnalistika“. M.: Min-vo vissh. i srednego spes. obrazovaniya RSFSR. Mosk. poligraf. in-t, 1978.-48 s &lt;/ref&gt;.

'''Tahririy tahlil quyidagilarga qaratilgan:'''

a) jurnalistik matnni umumiy baholash;

b) asarni maʼlum bir nashrning oʻziga xos jihatlarini aniqlash;

d) jurnalistik matn moʻljallangan auditoriya koʻlamini aniqlash;

e) ishning kuchli va zaif tomonlarini tavsiflash;

f) ishning tuzilishi va mazmunini, muallifning va nashriyotning istaklariga muvofiq ravishda yaxshilash uchun muharrirning matn muallifi bilan ishlash tartibi va hajmini belgilash.

Tahririy tahlil tuzilmasining asosiy tarkibiy qismi va uning birinchi bosqichi, bu matnni oʻqib oʻrganishdir. V. I. Alekseevning fikricha solish boʻyni oʻstiradi degan. Matn tahriridagi oʻqish uch marotabadan kam boʻlmasligi lozim. Bu matnni oʻqiyotgan tahrirchiga matn bilan tanishish, chuqur oʻqib oʻrganish va uni mufassal sayqallash imkoniyatini beradi&lt;ref&gt;Milchin A. E. Izdatelskiy slovar-spravochnik. – M.: Yurist, 1998. – 472 s.&lt;/ref&gt;.

Shuningdek, tadqiqotchi A. E. Milchin professional, koʻz yugurturib chiqish, tanlab oʻqish, vertikal, tahlil asosida oʻqish, baholov asosidagi oʻqish kabi koʻrsatkichlarni ajratib bergan&lt;ref&gt;Milchin A. E. Metodika redaktirovaniya teksta: uchebnik. 3-e izd., pererab. i dop. – M.: Logos, 2005. – 528 s.&lt;/ref&gt;.
Matn bilan tanishib chiqishda muharrir, asosan, matnning oʻquvchiga boʻlgan taʼsiri va uning vazifalarini aniqlab oladi.
Tahririyat bosqichi matnning katta tarkibiy qismlarini tanlash va tahlil qilishni oʻz ichiga oladi. Tahririyat tahlili muammolariga bagʻishlangan ilmiy manbalarni tahlil qilish ushbu ishda oʻrganilgan tahlillar tizimini tashkil etuvchi muharrirning kasbiy harakatlar roʻyxatini aniqlashga imkon beradi.

'''Jurnalistik matnni tahririy tahlil qilish tizimi quyida berilgan aniq harakatlar ketma-ketligini oʻz ichiga oladi:'''

# tarkibni tahlil qilish;
# tuzilmani tahlil qilish;
# til va uslubni tahlil qilish;
# alohida tarkibiy boʻlinmalar uchun matnni yaxlit tanlab tahlil qilish.

Ushbu tizimli harakatlar ketma-ketligi amalga oshirilgandan soʻng, jurnalistik ishning tahririy tahlili tahririyat xulosasini yaratish bilan yakunlanadi. Unda asl muallif matnining afzalliklari va kamchiliklari obyektiv baholanadi, shuningdek, ish bilan bogʻliq keyingi bosqichni amalga oshirish boʻyicha aniq taklif ishlab chiqishni oʻz ichiga oladi.

Ushbu tadqiqot doirasida tahririy tahlil tahririyat faoliyat metodologiyasining asosiy tarkibiy qismlaridan biri hisoblanadi. Jurnalist ijodiy asarini tahririy tahlil qilish zarurati matn bilan yanada samarali ishlashning muhim shartlaridan biridir. Shu bilan birga, tahririy tahlilni amalga oshirish amaliyoti bosh muharrirga jurnalistik ishlar bilan ishlashda kasbiy qobiliyat va koʻnikmalarni rivojlantirishga imkon beradi.&lt;ref&gt; Teshabaeva D. M. va boshq., Jurnalistika: Medialingvistika va tahrir. – T.: Oʻzbekiston, 2019. −503 s. &lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Jurnalistika]]</text>
      <sha1>8not1nl5070is7m2ai8k8p0ciz66z90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269458</id>
      <parentid>6269457</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4218" sha1="hgl6sz6qeq6sc78ov9kwkpu5p1ylm0f" xml:space="preserve">[[Tahrir]] - ozod qilish; tuzatish, muharrirlik qilish; yozish, asar yozish. Yozma ishni, asarni tuzatishlar kiritib yaxshilash, tuzatish.

[[Tahlil]]-yozish; tekshirish, surishtirish; hal qilish, ochish. Narsa, hodisa va shu kabilarni mohiyat, qonuniyat va boshqa jihatlardan tekshirish, oʻrganish ishi.

'''Tahririy tahlil'''-tahrirlash texnikasining asosiy tarkibiy qismidir. Ushbu komponent jurnalistik matnlarni toʻgʻridan-toʻgʻri tahrirlash jarayonidan avval boʻlishi kerak.
Muallifning asl nusxasini taqdimot mantigʻi, tuzilishi, mazmuni, tili, muammolar darajasi nuqtai nazaridan har tomonlama baholash tahrir jarayonida amalga oshiriladi. Bunda, asosan, muallifning istagi, funksionalligi, kelajakda nashr etish imkoniyatlari, uning iqtisodiy maqsadga muvofiqligi va samaradorligi hisobga olinadi.

A. E. Milchinning fikriga koʻra, tahririy tahlil „muharrir tomonidan amalga oshiriladigan prognostik jarayon boʻlib, uning maqsadi nashrga tavsiya etilgan ishni sinchkovlik bilan oʻrganib chiqib, uning oʻquvchiga qanday taʼsir qilishini toʻliq, batafsil oʻrganishdir“&lt;ref&gt;Alekseev V. I. Redaktorskiy analiz: uchebnoe posobie dlya spesialnosti 2027 – „Jurnalistika“. M.: Min-vo vissh. i srednego spes. obrazovaniya RSFSR. Mosk. poligraf. in-t, 1978.-48 s &lt;/ref&gt;.

'''Tahririy tahlil quyidagilarga qaratilgan:'''

a) jurnalistik matnni umumiy baholash;

b) asarni maʼlum bir nashrning oʻziga xos jihatlarini aniqlash;

d) jurnalistik matn moʻljallangan auditoriya koʻlamini aniqlash;

e) ishning kuchli va zaif tomonlarini tavsiflash;

f) ishning tuzilishi va mazmunini, muallifning va nashriyotning istaklariga muvofiq ravishda yaxshilash uchun muharrirning matn muallifi bilan ishlash tartibi va hajmini belgilash.

Tahririy tahlil tuzilmasining asosiy tarkibiy qismi va uning birinchi bosqichi, bu matnni oʻqib oʻrganishdir. V. I. Alekseevning fikricha solish boʻyni oʻstiradi degan. Matn tahriridagi oʻqish uch marotabadan kam boʻlmasligi lozim. Bu matnni oʻqiyotgan tahrirchiga matn bilan tanishish, chuqur oʻqib oʻrganish va uni mufassal sayqallash imkoniyatini beradi&lt;ref&gt;Milchin A. E. Izdatelskiy slovar-spravochnik. – M.: Yurist, 1998. – 472 s.&lt;/ref&gt;.

Shuningdek, tadqiqotchi A. E. Milchin professional, koʻz yugurturib chiqish, tanlab oʻqish, vertikal, tahlil asosida oʻqish, baholov asosidagi oʻqish kabi koʻrsatkichlarni ajratib bergan&lt;ref&gt;Milchin A. E. Metodika redaktirovaniya teksta: uchebnik. 3-e izd., pererab. i dop. – M.: Logos, 2005. – 528 s.&lt;/ref&gt;.
Matn bilan tanishib chiqishda muharrir, asosan, matnning oʻquvchiga boʻlgan taʼsiri va uning vazifalarini aniqlab oladi.
Tahririyat bosqichi matnning katta tarkibiy qismlarini tanlash va tahlil qilishni oʻz ichiga oladi. Tahririyat tahlili muammolariga bagʻishlangan ilmiy manbalarni tahlil qilish ushbu ishda oʻrganilgan tahlillar tizimini tashkil etuvchi muharrirning kasbiy harakatlar roʻyxatini aniqlashga imkon beradi.

'''Jurnalistik matnni tahririy tahlil qilish tizimi quyida berilgan aniq harakatlar ketma-ketligini oʻz ichiga oladi:'''

# tarkibni tahlil qilish;
# tuzilmani tahlil qilish;
# til va uslubni tahlil qilish;
# alohida tarkibiy boʻlinmalar uchun matnni yaxlit tanlab tahlil qilish.

Ushbu tizimli harakatlar ketma-ketligi amalga oshirilgandan soʻng, jurnalistik ishning tahririy tahlili tahririyat xulosasini yaratish bilan yakunlanadi. Unda asl muallif matnining afzalliklari va kamchiliklari obyektiv baholanadi, shuningdek, ish bilan bogʻliq keyingi bosqichni amalga oshirish boʻyicha aniq taklif ishlab chiqishni oʻz ichiga oladi.

Ushbu tadqiqot doirasida tahririy tahlil tahririyat faoliyat metodologiyasining asosiy tarkibiy qismlaridan biri hisoblanadi. Jurnalist ijodiy asarini tahririy tahlil qilish zarurati matn bilan yanada samarali ishlashning muhim shartlaridan biridir. Shu bilan birga, tahririy tahlilni amalga oshirish amaliyoti bosh muharrirga jurnalistik ishlar bilan ishlashda kasbiy qobiliyat va koʻnikmalarni rivojlantirishga imkon beradi&lt;ref&gt; Teshabaeva D. M. va boshq., Jurnalistika: Medialingvistika va tahrir. – T.: Oʻzbekiston, 2019. −503 s. &lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Jurnalistika]]</text>
      <sha1>hgl6sz6qeq6sc78ov9kwkpu5p1ylm0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Janubiy Kaliforniya universiteti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>763094</id>
    <revision>
      <id>6269483</id>
      <parentid>6064469</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:04:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>204</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;President_Mohamed_Morsi.jpg&quot; yoʻqotildi, uni VikiOmbordan [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]] per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Mohamed Morsi|]] tufayli oʻchirgan edi.</comment>
      <origin>6269483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5076" sha1="nz9hq3qcwizjqtjbnjwp78jc5ufad9m" xml:space="preserve">'''Janubiy Kaliforniya universiteti''' ('''USC''', '''SC''' yoki '''Southern Cal''' {{Ref label|A|a|none}}) [[Los Anjeles|Los-Anjelesdagi]], [[Kaliforniya|Kaliforniyadagi]] [[Xususiy universitet|xususiy]] tadqiqot universitetidir. 1880-yilda Robert M. Widney tomonidan asos solingan, Kaliforniyadagi eng qadimgi xususiy tadqiqot universitetidir&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|yil=2015|sarlavha=The Legacy of Judge Robert Maclay Widney|url=https://presidentemeritus.usc.edu/files/2018/10/Judge-Widney-Statue-Brochure_final.pdf|kirish sanasi=April 21, 2021|nashriyot=USC University Communications|qaralgan sana=2022-08-02|arxivsana=2021-04-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210421211518/https://presidentemeritus.usc.edu/files/2018/10/Judge-Widney-Statue-Brochure_final.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sana=October 29, 2013|sarlavha=USC at a Glance - USC Graduate Admission|url=http://www.usc.edu/admission/graduate/learn/|kirish sanasi=April 27, 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131029204247/http://www.usc.edu/admission/graduate/learn/|arxivsana=October 29, 2013}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Robert_Maclay_Widney_ca1885.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Robert_Maclay_Widney_ca1885.jpg/220px-Robert_Maclay_Widney_ca1885.jpg|left|thumb| Robert M. Widney, universitet asoschisi, 1885-yilda suratga olingan]]
[[Fayl:Widney_1903.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Widney_1903.jpg/220px-Widney_1903.jpg|thumb| Widney Alumni House, kampusning birinchi binosi]]
=== Universitet prezidentlari roʻyxati ===

#[[Marion M. Bovard]] (1880–1891)
#[[Joseph P. Widney]] (1892–1895)
#[[George W. White|George W. White]] (1895–1899)
#[[George F. Bovard]] (1903–1921)
#[[Rufus B. von KleinSmid]] (1921–1947)
#[[Fred D. Fagg, Jr.]] (1947–1957)
#[[Norman Topping]] (1958–1970)
#[[John R. Hubbard]] (1970–1980)
#[[James Zumberge|James H. Zumberge]] (1980–1991)
#[[Steven B. Sample]] (1991–2010)
#[[C. L. Max Nikias]] (2010–2018)
#[[Wanda Austin]] (''vaqtinchalik'') (2018–2019)
#[[Carol Folt]] (2019–hozirgacha)

== Mashhur bitiruvchilar ==
[[Fayl:USCLeavey2007.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/USCLeavey2007.jpg/220px-USCLeavey2007.jpg|thumb| 1990-yillarning oʻrtalarida qurib bitkazilgan Leavey kutubxonasi]]
[[Fayl:Doheny_Library_interior.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Doheny_Library_interior.jpg/220px-Doheny_Library_interior.jpg|thumb| Doheny memorial kutubxonasining ichki qismi]]


&lt;gallery&gt;
Fayl:Shinzō Abe 20060926 (cropped).jpg|[[Shinzo Abe]]
Fayl:Marcus Allen.jpg|[[Marcus Allen]]
Fayl:Herb Alpert 1966.jpg|[[Herb Alpert]]
Fayl:Judd Apatow 2012 Shankbone.JPG|[[Judd Apatow]]
Fayl:Neil Armstrong pose.jpg|[[Neil Armstrong]]
Fayl:Beck Bennett by Gage Skidmore.jpg|[[Beck Bennett]]
Fayl:Aloe Blacc 2011.jpg|[[Aloe Blacc]]
Fayl:LeVar Burton July 2017.jpg|[[LeVar Burton]]
Fayl:Jerry Buss playing the WSOP.jpg|[[Jerry Buss]]
Fayl:Julie Chen Shankbone 2009 Vanity Fair.jpg|[[Julie Chen]]
Fayl:Warren Christopher.jpg|[[Warren Christopher]]
Fayl:Jon Chu - Wicked.jpg|[[Jon M. Chu]]
Fayl:Tolkien (47748801472) Cropped.jpg|[[Lily Collins]]
Fayl:Ryan Coogler (35852209500) 2.jpg|[[Ryan Coogler]]
Fayl:Mark Z. Danielewski with hat and cat.jpg|[[Mark Z. Danielewski]]
Fayl:Jenna Dewan 2012.jpg|[[Jenna Dewan]]
Fayl:Doug Emhoff June 2021.jpg|[[Doug Emhoff]]
Fayl:Will Ferrell 2013.jpg|[[Will Ferrell]]
Fayl:America Ferrera 2010.jpg|[[America Ferrera]]
Fayl:Frank Gehry 2006 crop.jpg|[[Frank Gehry]]
Fayl:David Goyer.jpg|[[David S. Goyer]]
Fayl:Topher Grace 2019 by Glenn Francis.jpg|[[Topher Grace]]
Fayl:Macy Gray (March, 2015) cropped.jpg|[[Macy Gray]]
Fayl:Daryl Hannah, 2013 (cropped).jpg|[[Daryl Hannah]]
Fayl:Dean Heller 113th Congress.jpg|[[Dean Heller]]
Fayl:Barron Hilton.JPEG|[[Barron Hilton]]
Fayl:Offspring2.jpg|[[Dexter Holland]]
Fayl:Ron Howard Cannes 2018.jpg|[[Ron Howard]]
Fayl:Jon Huntsman Sr..jpg|John Huntsman Sr.
Fayl:Regina King by Gage Skidmore.jpg|[[Regina King]]
Fayl:Pablo Kleinman (cropped).png|[[Pablo Kleinman]]
Fayl:George Lucas cropped 2009.jpg|[[George Lucas]]
Fayl:Takeo Miki Small.jpg|[[Takeo Miki]]
Fayl:Ron Mix 1961.jpg|[[Ron Mix]]
Fayl:CeCeMoore.jpg|[[CeCe Moore]]
Fayl:PatNixon.jpg|[[Pat Nixon]]
Fayl:Kelly Preston Cannes 2018.jpg|[[Kelly Preston]]
Fayl:John Ritter at the 1988 Emmy Awards.jpg|[[John Ritter]]
Fayl:Jay Roach (2013).JPG|[[Jay Roach]]
Fayl:Mark Rober 2020 (cropped).jpg|[[Mark Rober]]
Fayl:Gene Roddenberry (square crop).jpg|[[Gene Roddenberry]]
Fayl:Cybill Shepherd 1970.jpg|[[Cybill Shepherd]]
Fayl:Hilda Solis Secrétaire au travail.jpg|[[Hilda Solis]]
Fayl:Matthew Weiner 2011 Shankbone.JPG|[[Matthew Weiner]]
Fayl:Forest Whitaker 2014.jpg|[[Forest Whitaker]]
Fayl:10-08ViterbiBIG.jpg|[[Andrew Viterbi]]
Fayl:Louis Zamperini at announcement of 2015 Tournament of Roses Grand Marshal.JPG|Louis Zamperini
Fayl:Michelle Chen.jpg|Michelle Chen
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==

* [http://www.usctrojans.com USC Athletics website]
[[Turkum:Kaliforniyadagi xususiy universitetlar va kollejlar]]</text>
      <sha1>nz9hq3qcwizjqtjbnjwp78jc5ufad9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eman ostidagi cho'chqa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764586</id>
    <revision>
      <id>6269481</id>
      <parentid>2870780</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5079" sha1="3egv2miqxwofi2w84a5s45pwj2pdokt" xml:space="preserve">[[Fayl:Rooting pig north of the North Bentley Inclosure, New Forest - geograph.org.uk - 123536.jpg|thumb]]
{{Kitob bilgiqutisi
| nomi                 =  Eman ostidagi cho'chqa
| asl nomi             =  
| tasvir               =  
| izoh                 = 
| muallif              =  I.Krilov
| jild_artist          =
| janr                 =  Masal
| mamlakat             =  
| til                  =  Rus
| tarjimon             =  
| bezalishi            = 
| seriya               =                      
| nashriyot            =                 
| nashr qilingan yili  =  1825
| oʻzbek_nashr_sanasi  =           
| betlari              =      
| avvalgisi            =               
| keyingisi            =                   
| isbn                 =  
| Lib                  = 
| Bosh muharrirlar     =
| vebsayt              =
| izohlar              =
}}
'''&quot;Eman ostidagi cho'chqa&quot;''' - 1823-yilda yozilgan, lekin birinchi marta 1825-yilda &quot;Severnaya pchela&quot; siyosiy gazetasining beshinchi sonida nashr [[Ivan Krilov|etilgan I. A. Krilovning]] masali. “Eman ostidagi cho‘chqa” ertagi noshukur, dunyoqarashi tor odamlarni kinoya qiladi. Masalning tarbiyaviy ahamiyati voqealar tasviridan so'ng, masalning oxirida beriladi va “ ilmni ko‘r-ko‘rona qoralaydigan” nodonlarni fosh qiladi. Nodon hayot qanday qoninlar doirasida rivojlanishini tushunishga qodir emas. Shuning uchun, cho'chqa kabi ildizlarni buzgan holda, daraxtni yo'q qilayotganini bilmaydi. Qarg'a va eman cho'chqa bilan mulohaza yuritishga behuda urinishadi, chunki u aqlini ishlatmaydi. Shuningdek, ertakda Eman bilim va tajribani ifodalovchi sifatida gavdalanadi.

Ertak odamlarning nodonlik va noshukurlik xislatlari haqidagi [[Frazeologizm|idiomaning]] asosiga aylandi. Masalning syujeti eman daraxtining ildizini qazib olgan cho‘chqaning nodon harakatlariga asoslanib qurilgan.Cho‘chqaning xulq-atvori va emanning so‘nggi mulohazasi bilan muallif jaholat va donishmandlikni, tafakkur torligi va keng dunyoqarashni qarama-qarshi qo‘yadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://peskiadmin.ru/uz/svinya-pod-dubom-akterskoe-chtenie-svinya-pod-dubom---basnya-s.html|sarlavha=Eman ostida cho'chqa aktyorlik o'qish. &quot;Eman ostidagi cho'chqa&quot; - murakkab ma'noga ega ertak|kirish sanasi=08.05.2022|qaralgan sana=2022-08-05|arxivsana=2025-06-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250624054736/https://peskiadmin.ru/uz/svinya-pod-dubom-akterskoe-chtenie-svinya-pod-dubom---basnya-s.html}}&lt;/ref&gt;.

Krilovning &quot;Eman ostidagi cho'chqa&quot; masali ko'p ma'nolidir. Unda oddiy, kundalik vaziyatda ham, voqelikning yanada umumlashtirilgan ma'nolarida, ta'lim va munosabat masalalarida ham ko'rish mumkin&lt;ref&gt;Гладышев В. В. Краткий справочник по литературе. — М.: ФЛИНТА, 2014&lt;/ref&gt;.

== Syujeti ==
Masalning bosh qahramoni cho'chqa qadimgi, ko'p asrlik eman ostida o'tlaydi. U haqiqatan ham bu daraxtdan yiqilib tushgan dukkakli donaklarni iste'mol qilishni yaxshi ko'radi. Bir kuni cho'chqa eman daraxtining ildizlariga putur yetkaza boshlaydi. Daraxtda o'tirgan qarg'a unga emanga zarar yetkazayotganini tushuntiradi, lekin u bularning barchasiga ahamiyat bermasligini aytadi. Keyin eman cho'chqaga o'girilib, uni noshukurlikda ayblaydi. Unga o‘zi yaxshi ko‘rgan dukkaklilar osmondan tushmasligini, eman daraxtida o‘sishini tushuntirishga harakat qiladi. Afsuski, cho'chqa jismonan tumshug'ini osmonga ko'tarolmaydi va eman daraxtida yong'oqlar qanday o'sishini ko'ra olmaydi. U o'z fikrida qoladi va, ehtimol, eman daraxtiga zarar yetkazishda davom etmoqda&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=I.A.Krilov Basni Dramaturgiya|language=rus|pages=367|year=1982|author=I.A.Krilov}}&lt;/ref&gt;.

== Axloqiy jihati ==
“Eman ostidagi cho‘chqa” masalining axloqiy jihati shundaki, johillar ba’zan ilm-ma’rifatni yomonlab, go‘yo ulardagi ma’noni ko‘rmaydilar, biroq ayni paytda sivilizatsiyaning barcha ne’matlaridan o‘zlari ham sezmagan holda foydalanib keladilar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.literaturus.ru/2017/10/kratkoe-soderzhanie-moral-svinja-pod-dubom-krylov.html|sarlavha=Мораль басни &quot;Свинья под дубом&quot; https://www.literaturus.ru/2017/10/kratkoe-soderzhanie-moral-svinja-pod-dubom-krylov.html}}&lt;/ref&gt;.

== Tanqid ==
[[Vissarion Belinskiy|V.]] [[Vissarion Belinskiy|G.]] [[Vissarion Belinskiy|Belinskiy]] &quot;Eman ostidagi cho'chqa&quot; ertagini [[Ivan Krilov|I.Krilovning]] eng yaxshi &quot;satirik va poetik&quot; asarlari toifasiga kiritdi&lt;ref&gt;Белинский В. Г. Иван Андреевич Крылов / Взгляд на русскую литературу. Современник. М.: 1981. 502 с.&lt;/ref&gt;.

== Havolalar ==

* [https://rvb.ru/18vek/krylov/01text/vol3/01fables/180.htm &quot;Eman ostidagi cho'chqa&quot; ertak matni]
* [https://rustih.ru/ivan-krylov-svinya-pod-dubom-basnya/ Masalning audio versiyasi.] [https://rustih.ru/ivan-krylov-svinya-pod-dubom-basnya/ Ovoz bergan V.] [https://rustih.ru/ivan-krylov-svinya-pod-dubom-basnya/ Gaft]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:Krilov masallari]]
[[Turkum:Krilov]]</text>
      <sha1>3egv2miqxwofi2w84a5s45pwj2pdokt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kendall Coyne Schofield</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782596</id>
    <revision>
      <id>6270121</id>
      <parentid>6255858</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6270121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27638" sha1="8w59uuzff7uuo1dog4zf1igii3wm6a3" xml:space="preserve">{{Xokkeychi bilgiqutisi
| name = Kendall Coyne Schofield
| image = KendallCoyne v2.jpg
| caption = Kendall Coyne  2017-yil
| birth_date = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1992|5|25}}
| birth_place = [[Palos Heights, Illinois]] AQSH
| height_ft = 5
| height_in = 2
| weight_lb = 125
| position = Hujumchi
| shoots = Chap qanot
| league = [[PWHPA]]
| team = Minnesota
| former_teams = [[Minnesota Whitecaps]]&lt;br /&gt;[[Northeastern Huskies women's ice hockey|Northeastern Huskies]]
| sex = f
| ntl_team = USA
| career_start = 2007-yil
| medaltemplates = {{MedalOlympic}}
{{MedalGold|[[2018 Winter Olympics|2018 Pyeongchang]]|[[Ice hockey at the 2018 Winter Olympics – Women's tournament|Team]]}}
{{MedalSilver|[[2014 Winter Olympics|2014 Sochi]]|[[Ice hockey at the 2014 Winter Olympics – Women's tournament|Team]]}}
{{MedalSilver|[[2022 Winter Olympics|2022 Beijing]]|[[Ice hockey at the 2022 Winter Olympics – Women's tournament|Team]]}}
{{MedalCompetition|[[IIHF World Women's Championships|World Championships]]}}
{{MedalGold|[[2011 IIHF Women's World Championship|2011 Switzerland]]|}}
{{MedalGold|[[2013 IIHF Women's World Championship|2013 Canada]]|}}
{{MedalGold|[[2015 IIHF Women's World Championship|2015 Sweden]]|}}
{{MedalGold|[[2016 IIHF Women's World Championship|2016 Canada]]|}}
{{MedalGold|[[2017 IIHF Women's World Championship|2017 United States]]|}}
{{MedalGold|[[2019 IIHF Women's World Championship|2019 Finland]]|}}
{{MedalSilver|[[2012 IIHF Women's World Championship|2012 United States]]|}}
{{MedalSilver|[[2021 IIHF Women's World Championship|2021 Canada]]|}}
{{MedalCompetition|[[IIHF World Women's U18 Championships|World U18 Championships]]}}
{{MedalGold|[[2008 IIHF World Women's U18 Championship|2008 Canada]]|}}
{{MedalGold|[[2009 IIHF World Women's U18 Championship|2009 Germany]]|}}
{{MedalSilver|[[2010 IIHF World Women's U18 Championship|2010 United States]]|}}
| show-medals = no
}}'''Kendall Coyne Schofield''' (1992-yil 25-mayda tugʻilgan) — [[Amerikaliklar|amerikalik]] professional xokkeychi, hozirda AQSh ayollar milliy xokkey jamoasi aʼzosi&lt;ref name=&quot;ChicagoTribune-IIHF-Profile-2017&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Taylor |first=Tolly |date=29-mart 2017-yil |title=Kendall Coyne, Team USA chasing another women's hockey world championship |work=[[Chicago Tribune]] |url=http://www.chicagotribune.com/sports/hockey/ct-kendall-coyne-team-usa-spt-0330-20170329-story.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NBCNews-Olympics-Profile-2017&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Clark |first=Nathan |date=15-noyabr 2017-yil |title=Who is Kendall Coyne? |publisher=[[NBC News]] |url=http://www.nbcolympics.com/news/who-is-kendall-coyne-womens-hockey-team-usa |access-date=2022-08-24 |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627092457/http://www.nbcolympics.com/news/who-is-kendall-coyne-womens-hockey-team-usa |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Milliy terma jamoa bilan u IIHF ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida oltita oltin medalni va 2018-yilgi Qishki Olimpiya oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2016-yilda u Patty Kazmaier xotira mukofoti sovrindori boʻlgan&lt;ref name=&quot;PattyKazmaier-Award-2016&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Coyne Wins 2016 Patty Kazmaier Memorial Award|url=https://www.pattykaz.com/news_article/show/627022-coyne-wins-2016-patty-kazmaier-memorial-award|ish=[[Patty Kazmaier Award|Patty Kazmaier Memorial Award]]|sana=19-mart 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. 2017-yil yanvar oyida Coyne NCAA Today’s Top 10 mukofoti sovrindori sifatida tan olindi&lt;ref name=&quot;NUAthletics-NCAA-Top10Award-2017&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=19-yanvar 2017-yil |title=Kendall Coyne honored with NCAA Today's Top 10 Award |work=Northeastern University Athletics |format=Press release |url=https://gonu.com/news/2017/1/19/womens-ice-hockey-kendall-coyne-honored-with-ncaa-todays-top-10-award.aspx |access-date=2022-08-24 |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627005210/https://gonu.com/news/2017/1/19/womens-ice-hockey-kendall-coyne-honored-with-ncaa-todays-top-10-award.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NCAA-Top10-2016&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Hobson |first=Jackie |date=2-dekabr 2016-yil |title=2017 Today's Top 10 recipients: Kendall Coyne |work=[[National Collegiate Athletic Association|NCAA]] |url=https://www.ncaa.org/about/resources/media-center/news/2017-today-s-top-10-recipients |access-date=2022-08-24 |archive-date=2021-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912153714/https://www.ncaa.org/about/resources/media-center/news/2017-today-s-top-10-recipients |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

U, shuningdek, San-Xose Sharks uchun rang sharhlovchisi boʻlgan&lt;ref&gt;[https://www.nhl.com/sharks/news/sharks-add-gold-medalist-kendall-coyne-schofield-to-tv-broadcast-team/c-308891532 Sharks Add Gold Medalist Kendall Coyne Schofield to TV Broadcast Team]&lt;/ref&gt;. 2020-yilda u Chikagodagi Blackhawks tomonidan [[Amerika xokkey ligasi|Amerika Xokkey Ligasi]] filiali Rockford IceHogs uchun oʻyinchilarni rivojlantirish boʻyicha murabbiy sifatida yollangan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.rrstar.com/story/sports/2020/11/23/chicago-blackhawks-hire-woman-rockford-icehogs-coaching-position/6395716002/|sarlavha=Chicago hires Coyne Schofield as player development coach|ish=[[Rockford Register Star]]|sana=23-noyabr 2020-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Erta hayot va taʼlim ==
Coyne [[Palos Heights|Illinoys shtatidagi Palos Heights shahrida]] Jon va Ahlise Coyne oilasida tugʻilgan&lt;ref name=&quot;NUAthletics-Roster-2017&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.gonu.com/roster.aspx?rp_id=4805|sarlavha=Women's Ice Hocky: Bailey Coyne – 2017–18 Women's Ice Hockey|ish=Northeastern University Athletics|kirish sanasi=19-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;. Uning ikki ukasi va bir singlisi bor. Uning katta akasi Kevin Koyn III divizionda oʻynagan. Uning ukasi Jeyk Amerika Qoʻshma Shtatlari armiyasining aʼzosi. Uning singlisi Beyli Lindenvud ayollar xokkey jamoasining hujumchisi&lt;ref name=&quot;IIHF-Profile-2010&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Podnieks|ism=Andrew|url=http://www.iihf.com/home-of-hockey/news/news-singleview/article/introducingkendall-coyne.html?tx_ttnews%5BpS%5D=1164927600&amp;tx_ttnews%5BpL%5D=2678399&amp;tx_ttnews%5Barc%5D=1&amp;tx_ttnews%5BbackPid%5D=1&amp;cHash=bb15ea91dc|sarlavha=Introducing…Kendall Coyne: Profiling players from WW U18 Championship|ish=[[International Ice Hockey Federation]]|sana=31-mart 2010-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121019025239/http://www.iihf.com/home-of-hockey/news/news-singleview/article/introducingkendall-coyne.html?tx_ttnews%5BpS%5D=1164927600&amp;tx_ttnews%5BpL%5D=2678399&amp;tx_ttnews%5Barc%5D=1&amp;tx_ttnews%5BbackPid%5D=1&amp;cHash=bb15ea91dc|arxivsana=19-oktabr 2012-yil}}&lt;/ref&gt;

2006-yildan 2010-yilgacha Coyne Sandburg oʻrta maktabida tahsil olgan&lt;ref name=&quot;ChicagoTribune-Sandburg-2018&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Baranek |first=Tony |date=16-mart 2018-yil |title=Olympic gold medalist Kendall Coyne gives gift of time, brings message to Sandburg students |work=Daily Southtown |url=http://www.chicagotribune.com/suburbs/daily-southtown/sports/ct-sta-hockey-kendall-coyne-st-0318-20180316-story.html}}&lt;/ref&gt; va keyinchalik 2010-yildan 2011-yilgacha boʻlgan oʻquv yilida Massachusets shtatining Sheffild shahridagi Berkshire maktabiga tayyorgarlik koʻrgan&lt;ref name=&quot;NewEnglandHockeyJournal-PrepSchool-2010&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Faretra |first=Gavin |date=17-dekabr 2010-yil |title=Prep girls: Coyne takes detour to Berkshire |work=New England Hockey Journal |url=http://www.hockeyjournal.com/news/2010/12/17_prep_girls_coyne_takes_detour.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604233238/http://www.hockeyjournal.com/news/2010/12/17_prep_girls_coyne_takes_detour.php |archive-date=4-iyun 2011-yil}}&lt;/ref&gt;. 2015-yil dekabr oyida u Bostondagi Shimoli- sharqiy universitetini aloqa fanlari boʻyicha bakalavr darajasini tamomlagan&lt;ref name=&quot;ChicagoTribune-IIHF-Profile-2017&quot;/&gt;. 2017-yilda u Shimoli-Sharqiy Universitetini korporativ va tashkiliy kommunikatsiyalar boʻyicha oliy taʼlim diplomi bilan tamomlagan.

== Oʻyin faoliyati ==

=== Havaskorlar bahsi ===
2009-10-yilgi mavsumda Coyne Chikagodagi Mission Under 19 qizlar jamoasi bilan 46 oʻyinda 53 gol urdi va 34 golga assistentlik qildi. Missiya bilan Coyne uch mavsumda ishtirok etdi va 157 oʻyinda 254 ball toʻpladi. Bundan tashqari, u Missiya bilan ikkita milliy chempionat oʻyinida qatnashdi va bitta chempionlikni qoʻlga kiritdi. Coyne 2010—2011-yilgi mavsumda Berkshire maktabida qatnashgan, 25 oʻyinda 55 gol va 22 golli uzatmada jami 77 ball toʻplagan. U Nyu-England tayyorgarlik maktabida yilning eng yaxshi xokkeychisi deb topildi.

2011-yil 28-aprelda Coyne Shimoliy-Sharqiy Huskies ayollar xokkey dasturiga sodiq ekanligi eʼlon qilindi&lt;ref name=&quot;NUAthletics-Signing-2011&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=28-aprel 2011-yil |title=Huskies Sign Eight New Recruits for 2011–12 Season |work=Northeastern University Athletics |url=http://www.gonu.com/news/2011/4/28/WHOCKEY_0428111026.aspx?path=whockey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NUAthletics-Roster-2014&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Women's Hocky: Kendall Coyne – 2014–15 Women's Ice Hockey |work=Northeastern University Athletics |url=http://www.gonu.com/roster.aspx?rp_id=2974}}&lt;/ref&gt;. Oʻzining katta yilida Koyn Qoʻshma Shtatlardagi eng yaxshi ayol xokkeychi sifatida Patty Kazmaier mukofotiga sazovor boʻldi.

=== AQSh Xokkeyi ===
2009-yil 10-yanvarda Germaniyaning Fussen shahrida Coyne 2009-yilgi IIHF 19 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi chempionatning oltin medali uchun oʻyinda AQShga qoʻshimcha vaqtda gʻalaba keltiruvchi golni kiritdi&lt;ref name=&quot;HockeyCanada-WWU18-Fussen-2009&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Quinn |first=Kalli |date=10-yanvar 2009-yil |title=Canada 2 – United States 3 (Final in Overtime): Canada Takes Silver After OT Loss to Americans |work=Hockey Canada |url=http://hockeycanada.ca/index.php?ci_id=59643&amp;la_id=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728010900/http://hockeycanada.ca/index.php?ci_id=59643&amp;la_id=1 |archive-date=28-iyul 2011-yil}}&lt;/ref&gt;. 2009-yil avgust oyida Coyne Minnesota shtatining Bleyn shahrida boʻlib oʻtgan AQSh Xokkey ayollar milliy festivalida eng yosh oʻyinchi (17 yoshda) edi. Festival kattalar terma jamoasi uchun saralash lageri edi (bu 2010-yilgi Olimpiya terma jamoasi uchun oʻyinchilarni tashkil qiladi) va Coyne taklif qilingan 41 oʻyinchidan biri edi&lt;ref name=&quot;USAToday-USAHockey-YoungestPlayer-2009&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Dodd |first=Mike |date=19-avgust 2009-yil |title=Kendall Coyne, 17, has Olympic hockey aspirations |work=[[USA Today]] |url=https://usatoday30.usatoday.com/sports/olympics/2009-08-19-coyne-womens-hockey_N.htm}}&lt;/ref&gt;. 2010-yilgi Toʻrt Millat Kubogining oltin medali uchun oʻyinda Koyn Qoʻshma Shtatlar uchun gol urdi&lt;ref name=&quot;NationalPost-12thNation-2010&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=15-noyabr 2010-yil |title=Canadian women claim their 12th 4 Nations Cup in overtime |page=B.5 |work=[[National Post]] |id={{ProQuest|798352179}} |quote=Julie Chu and Kendall Coyne scored for the U.S…. The U.S. jumped ahead 2-1 midway through the second period, when Chu and Coyne scored in a 1:17 span.}}&lt;/ref&gt;. 2010-yilgi Toʻrt Millat Kubogidan soʻng Coyne AQSh terma jamoasi bilan 27 oʻyinda 36 ochko (24 gol, 12 golli uzatma) toʻpladi.

2011-yil 28-yanvarda Coyne AQSh ayollar terma jamoasining dastlabki roʻyxatiga kiritilgani eʼlon qilindi. 2011-yil 4-12a-prel kunlari u saralash/mashgʻulot yigʻinida qatnashgan 30 nafar xokkeychidan biri edi. U 2011-yilgi IIHF ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida ishtirok etgan yakuniy roʻyxatga kiritildi.

2022-yil 2-yanvarda u [[2022-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|2022-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlarida]] Qoʻshma Shtatlar nomidan ishtirok etish uchun AQSh terma jamoasi roʻyxatiga kiritildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.iihf.com/en/events/2022/olympic-w/news/31457/u_s_women_with_13_returnees|sarlavha=U.S. women with 13 returnees|sana=2-yanvar 2022-yil|kirish sanasi=2-yanvar 2022-yil|nashriyot=[[International Ice Hockey Federation]]}}&lt;/ref&gt;.

=== Professional ===
[[Fayl:Minnesota_Whitecaps_Kendall_Coyne_Schofield_(26)_takes_a_shot_at_the_goal.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Minnesota_Whitecaps_Kendall_Coyne_Schofield_%2826%29_takes_a_shot_at_the_goal.jpg/220px-Minnesota_Whitecaps_Kendall_Coyne_Schofield_%2826%29_takes_a_shot_at_the_goal.jpg|thumb| Kendall Coyne Schofield Whitecaps 2018-19 mavsumida]]
2015-yilgi NWHL loyihasida u Boston Pride tomonidan uchinchi oʻrinni egalladi&lt;ref name=&quot;NUAthletics-BostonPride-2015&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=21-iyun 2015-yil |title=Kendall Coyne drafted third overall by NWHL's Boston Pride |work=Northeastern University Athletics |url=http://www.gonu.com/news/2015/6/21/WHKY_0621154107.aspx}}&lt;/ref&gt;. 2016-yil iyul oyida Coyne mustaqil Minnesota Whitecaps bilan shartnoma imzoladi&lt;ref name=&quot;Excelle-MNWhitecaps-2016&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Jackson-Gibson|ism=Adele|sarlavha=Team USA's Kendall Coyne signs with Minnesota Whitecaps|url=http://www.excellesports.com/news/kendall-coyne-signs-minnesota-whitecaps/|ish=Excelle Sports|sana=29-iyul 2016-yil|kirish sanasi=18-aprel 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180418093120/http://www.excellesports.com/news/kendall-coyne-signs-minnesota-whitecaps/|arxivsana=18-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;. 2018-19-yilgi Minnesota Whitecaps mavsumiga kirib, Coyne milliy ayollar xokkey ligasi aʼzosi sifatida birinchi mavsumida klub bilan qayta shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.theicegarden.com/2018/7/26/17618494/kendall-coyne-schofield-signs-with-the-minnesota-whitecaps-nwhl-team-usa-gold-medal-womens-hockey|sarlavha=Kendall Coyne Schofield signs with the Minnesota Whitecaps|muallif=Mike Murphy|ish=[[SB Nation]]|kirish sanasi=26-iyul 2018-yil|sana=26-iyul 2018-yil}}&lt;/ref&gt;. Coyne 2018-yil 5-dekabrda 2019-yilgi NWHL All-Star Weekend uchun Szabados jamoasiga tayinlandi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Ten Olympic Medalists Headline Rosters for 2019 NWHL All-Star Weekend|url=https://www.nhl.com/predators/news/ten-olympic-medalists-headline-rosters-for-2019-nwhl-all-star-weekend-in-nashville/c-302666444|nashriyot=National Hockey League|kirish sanasi=9-fevral 2019-yil|sana=5-dekabr 2018-yil}}&lt;/ref&gt;.

2018-yil 11-iyulda Coyne MB Arenada Chikago Pro Xokkey Ligasida 80 nafar professional futbolchi va 80 nafar havaskor ishtirok etgan ligada oʻynagan birinchi ayol boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://abc7chicago.com/sports/one-woman-plays-alongside-men-in-new-chicago-pro-hockey-league/3748699/|sarlavha=One woman plays alongside men in new Chicago Pro Hockey League|nashriyot=ABC News Chicago|sana=11-iyul 2018-yil|kirish sanasi=21-avgust 2018-yil}}&lt;/ref&gt;.

2019-yilning 25-yanvarida Coyne 2019- yilgi NHL All-Star dam olish kunlari doirasidagi NHL All-Star Skills eng tezkor konkida uchish musobaqasida Kolorado Avalanche hujumchisi Neytan MakKinnon oʻrniga tayinlandi. Garchi u dastlab qiyinchiliklarni namoyish qilmoqchi boʻlsada, Coyne NHL All-Stars mahorat musobaqasida qatnashgan birinchi ayol boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kaplan|ism=Emily|sarlavha=Kendall Coyne first woman to compete in All-Stars skills competition|url=http://www.espn.in/nhl/story/_/id/25852804/kendall-coyne-first-woman-compete-all-stars-skills-competition|nashriyot=ESPN|kirish sanasi=25-yanvar 2019-yil|sana=25-yanvar 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Coyne 14,326 soniya vaqtni egalladi, bu sakkiz kishilik maydonning qolgan qismi bilan taqqoslanadigan sakkiz konkida uchuvchisi orasida ettinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.sportsnet.ca/hockey/nhl/2019-nhl-star-skills-competition-live-results/|sarlavha=Complete 2019 NHL All-Star Skills Competition results|ish=Sportsnet.ca|sana=25-yanvar 2019-yil}}&lt;/ref&gt;; [[Connor McDavid|Konnor]] MakDevid 13,378 soniya natija bilan musobaqada gʻolib chiqdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Dubow|ism=Josh|sarlavha=U.S. hockey star Kendall Coyne Schofield makes history at NHL All-Star weekend|url=https://globalnews.ca/news/4892837/kendall-coyne-schofield-history-nhl-all-star-weekend/|nashriyot=Global News|kirish sanasi=26-yanvar 2019-yil|sana=26-yanvar 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyin u Chorshanba tungi xokkeyda Pittsburgh Penguins va Tampa Bay Lightning oʻyinida eshittirish boʻyicha tahlilchi boʻlib xizmat qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Lane|ism=Jon|sarlavha=Coyne Schofield to make broadcasting debut on 'Wednesday Night Hockey'|url=https://www.nhl.com/news/kendall-coyne-schofield-to-join-broadcast-team-for-debut-on-wednesday-night-hockey/c-304323398|nashriyot=National Hockey League|kirish sanasi=30-yanvar 2019-yil|sana=30-yanvar 2019-yil}}&lt;/ref&gt;.

2020-yil 15-yanvarda Coyne Sent-Luisdagi 2020-yilgi NHL All-Star Weekendda Elite Womenʼs 3 to 3 uchun AQSh roʻyxatiga kiritilgan oʻn nafar futbolchidan biri edi.

== Xalqaro musobaqa ==

=== IIHF ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati ===
Coyne yettita IIHF ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida qatnashib, 2011, 2013, 2015, 2016, 2017, 2019-yillarda oltin medal va 2012-yilda kumush medalni qoʻlga kiritgan. Coyne uchta IIHF U18 ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida qatnashib, 2008, 2009 va 2010-yillarda kumush medallarni qoʻlga kiritdi. Coyne 15 oʻyinda 33 ochko (22 g 11a) bilan turnir tarixidagi eng yaxshi toʻpurar hisoblanadi.

2011-yil: Tsyurix va Vintertur, [[Shveysariya]] — oltin medal
Toʻrtta gol urgan jamoada ikkinchi oʻrinni egalladi va plyus/minus reytingida uchinchi oʻrinni egalladi (+9).
2012-yil: Burlington, Vermont — kumush medal
Oltin medal uchun oʻyinda AQShning eng yaxshi oʻyinchisi deb topildi (14-aprel); plyus/minus reytingida turnirda ikkinchi oʻrinni egalladi (+10).
2013-yil: Ottava, Ontario — oltin medal
Toʻrtta golli uzatma bilan oltinchi oʻrinni egallab turibdi.
2015-yil: Malmö, Shvetsiya — oltin medal
Plyus-8 reytingi bilan turnir peshqadami boʻldi.
2016-yil: Kamloops, [[Britaniya Kolumbiyasi]] — oltin medal
2017-yil: Plimut, Michigan — oltin medal 12 ochko va beshta gol bilan turnir peshqadami. Rossiyaga qarshi dastlabki tur uchrashuvida va yarim finalda Germaniyaga qarshi oʻyinda AQShning eng yaxshi oʻyinchisi deb topildi. Shuningdek, AQShning turnirning eng yaxshi uchta oʻyinchisidan biri deb topildi.
2019-yil: Espoo, Finlandiya jamoa sardori sifatida ishlagan. Beshta oʻyinda toʻqqiz ochko (5g 4a) va ortiqcha oʻn bir reyting bilan yakunlandi. Jamoadoshlari Hilari Nayt va Kayla Barns bilan birga Media All-Star jamoasiga nom berilgan. Turnirda eng yaxshi [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] sifatida Direktorat mukofotini qoʻlga kiritdi. Bob Allen yilning eng yaxshi ayol xokkeychisi deb topildi
12 ochko va beshta gol bilan turnir peshqadami boʻlib turibdi.
Rossiyaga qarshi dastlabki tur oʻyinida va yarim finalda Germaniyaga qarshi oʻyinda AQShning eng yaxshi oʻyinchisi deb topildi. Shuningdek, turnirning eng yaxshi uch AQSH oʻyinchisidan biri nomi ham koʻrsatilgan

=== Qishki Olimpiya oʻyinlari ===
Coyne Sochi-2014 [[Qishki Olimpiada|qishki Olimpiya oʻyinlarida]] kumush medalni qoʻlga kiritgan va Pxyonchxan 2018 [[Qishki Olimpiada|qishki Olimpiya oʻyinlarida]] oltin medalni qoʻlga kiritgan AQShni himoya qilgan. Sochi-2014da AQSh jamoasi oltin medal uchun oʻyinda Kanadaga magʻlub boʻldi. Coyne 2 ta gol va 4 ta golli uzatma bilan 6 ochko bilan AQSh jamoasining eng yaxshi toʻpurari boʻldi&lt;ref name=&quot;NUAthletics-Sochi-2014&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=26-fevral 2014-yil |title=Infographic: Northeastern at the 2014 Sochi Olympics |work=Northeastern University Athletics |url=http://www.gonu.com/news/2014/2/26/GEN_0226145716.aspx?path=general}}&lt;/ref&gt;.

2014-yil: Sochi, Rossiya — kumush medal

Beshta oʻyinda konkida uchib, ikkita gol va toʻrtta golli uzatmani qayd etdi.

2018-yil: Pxyonchxan, Janubiy Koreya — oltin medal

Beshta oʻyinda ikkita gol va bitta golli uzatma yozdi

Darvozaga zarba berishda 21 ta jamoa yetakchilik qildi.

== Mukofot va unvonlar ==

2012-13: Amerika xokkey murabbiylari assotsiatsiyasi, CCM Xokkey ayollar divizioni I, barcha amerikaliklar, ikkinchi jamoa&lt;ref name=&quot;AHCA-CCM-AllAmericans-2013&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=21-mart 2013-yil |title=Women's Division I Ice Hockey CCM All-Americans Announced: Five Honorees Ready To Compete for a National Championship |work=[[American Hockey Coaches Association]] |format=Press release |url=http://www.ahcahockey.com/news/1213/0321w1aa.php |access-date=2022-08-24 |archive-date=2017-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223160528/http://www.ahcahockey.com/news/1213/0321w1aa.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;,

2015: Amerika xokkey murabbiylari assotsiatsiyasi, CCM Xokkey ayollar divizioni I butun amerikaliklar, ikkinchi jamoa&lt;ref name=&quot;MNGophers-AllAmerican-2015&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=19-mart 2015-yil |title=Four Gophers Earn All-American Status |work=[[Minnesota Golden Gophers]] |format=Press release |url=http://www.gophersports.com/sports/w-hockey/spec-rel/031915aab.html |url-status=dead |access-date=31-mart 2015-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103133737/http://www.gophersports.com/sports/w-hockey/spec-rel/031915aab.html |archive-date=3-yanvar 2018-yil}}&lt;/ref&gt;,

2016: Patty Kazmaier mukofoti CCM Xokkey ayollar divizioni I, barcha amerikaliklar,

2017: NCAA, Bugungi kunning eng yaxshi 10 ta mukofoti, 12 ochko va beshta gol bilan turnir peshqadami bilan bogʻlandi. Rossiyaga qarshi dastlabki tur uchrashuvida va yarim finalda Germaniyaga qarshi oʻyinda AQShning eng yaxshi oʻyinchisi deb topildi. Shuningdek, AQShning turnirning eng yaxshi uchta oʻyinchisidan biri deb topildi.

=== Sharqiy xokkey ===

Sharqiy xokkeychi haftaning yangi xokkeychisi (2011-yil 31-oktabr haftasi)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.hockeyeastonline.com/women/pres1112/201110/oct31wwr.php|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120308182344/http://www.hockeyeastonline.com/women/pres1112/201110/oct31wwr.php|arxivsana=8-mart 2012-yil|sarlavha=Maine picks up big road win at No. 5 Boston College|nashriyot=HockeyEastOnline.com|sana=31-oktabr 2011-yil|kirish sanasi=28-sentabr 2012-yil}}&lt;/ref&gt;,

Sharqiy xokkeychi haftaning yangi xokkeychisi (2011-yil 28-noyabr haftasi)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.hockeyeastonline.com/women/pres1112/201111/nov28wwr.pdf|sarlavha=Maine takes four-point week; No. 4 Boston College wins pair|sana=28-noyabr 2011-yil|ish=HockeyEastOnline.com}}&lt;/ref&gt;,

Xokkey boʻyicha Sharqiy oyning eng yaxshi xokkeychisi (2011-yil noyabr oyi)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.hockeyeastonline.com/women/pres1112/201112/dec5wwr.pdf|sarlavha=No. 10 Northeastern nets five points; No. 7 BU, PC split series|sana=5-dekabr 2011-yil}}&lt;/ref&gt;,

Xokkey boʻyicha haftaning yangi oʻyinchisi (2012-yil 23-yanvar haftasi)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.hockeyeastonline.com/women/pres1112/201201/jan23wwr.pdf|sarlavha=No. 4 BC, No. 7 Northeastern finish week with 2–0–1 mark|sana=23-yanvar 2012-yil}}&lt;/ref&gt;,

Xokkey boʻyicha Sharqiy oyning eng yaxshi xokkeychisi (2012-yil yanvar oyi)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.hockeyeastonline.com/women/pres1112/201202/feb2wmh.php|sarlavha=BU's Jenn Wakefield Named January's Player of the Month|nashriyot=HockeyEastOnline.com|sana=2-fevral 2012-yil|kirish sanasi=28-sentabr 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130501012310/http://hockeyeastonline.com/women/pres1112/201202/feb2wmh.php|arxivsana=1-may 2013-yil}}&lt;/ref&gt;,

2014-15 Xokkey Sharq birinchi jamoasi yulduzlari&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://hockeyeastonline.com/women/pres1415/201503/mar6as.php|sarlavha=Hockey East Honors All-Star Selections at 2015 Championship Banquet League Names First and Second Teams, Five Honorable Mentions|nashriyot=HockeyEastOnline.com|kirish sanasi=22-avgust 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150626152330/http://hockeyeastonline.com/women/pres1415/201503/mar6as.php|arxivsana=26-iyun 2015-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== AQSh Xokkey ===

2011-yil AQShning eng yaxshi oʻyinchisi, 2011-yil 12-noyabrda vs. Finlandiya, 2011-yil 4 Millatlar Kubogi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.usahockey.com//Template_Usahockey.aspx?NAV=TU_02_02&amp;ID=308888|sarlavha=USA Hockey|nashriyot=USA Hockey|kirish sanasi=28-sentabr 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121114012226/http://www.usahockey.com/Template_Usahockey.aspx?NAV=TU_02_02&amp;ID=308888|arxivsana=14-noyabr 2012-yil}}&lt;/ref&gt;.

2017-yil 12 ochko va beshta gol bilan turnir peshqadami. Rossiyaga qarshi dastlabki tur uchrashuvida va yarim finalda Germaniyaga qarshi oʻyinda AQShning eng yaxshi oʻyinchisi deb topildi. Shuningdek, AQShning turnirning eng yaxshi uchta oʻyinchisidan biri deb topildi.

2019-yil, jamoa sardori lavozimida ishlagan. Beshta oʻyinda toʻqqiz ochko (5g 4a) va ortiqcha oʻn bir reyting bilan yakunlandi. Jamoadoshlari Hilari Nayt va Kayla Barns bilan birga Media All-Star jamoasiga nom berilgan. Turnirda eng yaxshi hujumchi sifatida Direktorat mukofotini qoʻlga kiritdi. Bob Allen yilning eng yaxshi ayol xokkeychisi deb topildi.

=== NWHL ===

* Isobel kubogi chempioni (2019)

== Kitoblari ==
Coyne 2022-yilning yanvarida nashr etilgan Estelle Laure bilan hamkorlikda yozilgan „Oʻzi ''kabi tez: Katta orzu qilish, toʻsiqlarni sindirish, muvaffaqiyatga erishish“'' nomli avtobiografiyasini yozgan&lt;ref&gt;[https://www.goodreads.com/book/show/58429235-as-fast-as-her As Fast As Her: Dream Big, Break Barriers, Achieve Success by Kendall Coyne]&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Coyne Chicago Bears [[Milliy futbol ligasi|NFL]] xokkeychisi Maykl Shofildga turmushga chiqdi&lt;ref name=&quot;KDCO-MileHighSports-Engagement-2017&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=MHS Staff |date=16-yanvar 2017-yil |title=Broncos lineman Michael Schofield gets engaged to Olympian Kendall Coyne |work=[[KDCO (AM)|Mile High Sports]] |url=https://milehighsports.com/broncos-lineman-michael-schofield-gets-engaged-olympian-kendall-coyne/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DenverPost-Engagement-2017&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Jhabvala |first=Nicki |date=19-mart 2017-yil |title=Football, hockey and rings: Broncos OT Michael Schofield and USA Hockey's Kendall Coyne found love in sports |work=[[The Denver Post]] |url=https://www.denverpost.com/2017/03/19/michael-schofield-kendall-coyne/}}&lt;/ref&gt;. Ular Orland Parkdagi bir xil oʻrta maktabda oʻqishgan, lekin ikkalasi ham kollej yoshiga qadar va mahalliy sport zalida uchrashguncha uchrashishmagan&lt;ref name=&quot;GoodMorningFootball-Interview-2018&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Schofield |first=Michael |last2=Coyne |first2=Kendall |date=7-mart 2018-yil |title=Michael Schofield &amp; Kendall Coyne on Training And Practicing Together |work=[[Good Morning Football]] |publisher=[[NFL Network]] |format=Video interview |url=https://www.youtube.com/watch?v=CciBDeIA1VE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PlayersTribune-RelationshipGoals-2018&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Schofield |first=Michael |last2=Coyne |first2=Kendall |date=3-aprel 2018-yil |title=NFL's Michael Schofield and Team USA's Kendall Coyne are relationship goals |work=[[The Players' Tribune]] |format=Video interview |url=https://www.youtube.com/watch?v=MLA3XlWwnXY}}&lt;/ref&gt;. Ular 2018-yilning iyul oyida turmush qurishdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.teamusa.org/News/2018/July/07/Olympic-Hockey-Gold-Medalist-Kendall-Coyne-And-Super-Bowl-Champ-Michael-Schofield-Wed-In-Chicago|sarlavha=Olympic Hockey Gold Medalist Kendall Coyne And Super Bowl Champ Michael Schofield Wed in Chicago|kirish sanasi=11-iyul 2018-yil|sana=8-iyul 2018-yil|ish=TeamUSA.org|muallif=McDougall, Chros}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
{{DEFAULTSORT:Schofield, Kendall}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1992-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Xokkeychi ayollar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha xokkeychilar]]</text>
      <sha1>8w59uuzff7uuo1dog4zf1igii3wm6a3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ellie Mason</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786043</id>
    <revision>
      <id>6269478</id>
      <parentid>6250865</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7960" sha1="0uw00gag6s4yfpeofbhcf0hcfwbn2fs" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Ellie Mason|tasvir=Ellie Mason London City Lionesses 27 10 2019-297.jpg|izoh=Playing London City Lionesses safida|toʻliqism=Ellie Leigh Mason&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Midfielder – Ellie Leigh Mason |url=http://www.yeoviltownladies.com/playerProfile/ellie_leigh_mason.html |publisher=[[Yeovil Town L.F.C.]] |accessdate=7 April 2019 |arxivsana=2019-03-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190331134321/http://www.yeoviltownladies.com/playerProfile/ellie_leigh_mason.html }}&lt;/ref&gt;|tavallud_sana={{birth date and age|df=yes|1996|2|16}}|tavallud_joyi=|boʻyi=1.70 m|pozitsiya=Himoyachi, yarimhimoyachi|joriyklub=[[Lewes F.C. Women|Lewes]]|klubraqami=2|yoshlikyillari1=|yoshlikklublari1=[[Watford F.C. Ladies|Watford]]|yoshlikyillari2=2011—2015|yoshlikklublari2=[[Chelsea F.C. Women|Chelsea]]|yillar1=2015—2016|isht1=26|gollar1=7|klublar1=[[Watford F.C. Ladies|Watford]]|yillar2=2017—2018|isht2=18|gollar2=1|klublar2=[[Millwall Lionesses L.F.C.|Millwall Lionesses]]|yillar3=2018—2019|isht3=16|gollar3=3|klublar3=[[Yeovil Town L.F.C.|Yeovil Town]]|yillar4=2019—2021|isht4=17|gollar4=4|klublar4=[[London City Lionesses]]|yillar5=2021—|isht5=11|gollar5=1|klublar5=[[Lewes F.C. Women|Lewes]]|milliyyillar1=2022—2022|milliyjamoa1=[[Gibraltar]]|milliyisht1=2|milliygollar1=0|milliyyillar2=2022—|milliyjamoa2=[[Shimoliy Irlandiya]]|milliyisht2=0|milliygollar2=0|club-update=1 May 2022}}
'''Ellie Leigh Mason''' ({{Talaffuz|Elli Meyson}}; 1996-yil 16-fevralda tugʻilgan)&lt;ref&gt;{{cite tweet |user=YeovilWomenFC|number=1096700271378472960|date=16 February 2019|title=Happy birthday to @Elliemason16 who turns 23 today and @emily_donovan10 who turns 22. Have a great day, girls. 💚 #YTLFC}}&lt;/ref&gt; — professional [[Futbol|futbolchi]], Angliya ayollar chempionatining Lewes [[Yarimhimoyachi (futbol)|jamoasida yarim himoyachi]] sifatida oʻynaydi. Shimoliy Irlandiyani xalqaro miqyosda himoya qiladi.

== Klubdagi faoliyati ==
Mason oʻz faoliyatini Watfordning yoshlar jamoalarida boshlagan. Chelseaga oʻtganidan soʻng, klubning kichik jamoasida 23 marta maydonga tushib, 6 ta gol urdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Garry |first=Tom |date=19 August 2015 |title=Watford Ladies: Ellie Mason excited to face former club Chelsea |publisher=[[BBC Sport]] |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/33989126 |access-date=7 April 2019}}&lt;/ref&gt;. Oʻn toʻqqiz yoshli Mason Chelsedagi toʻrt yillik faoliyatdan soʻng, 2015-yilning aprel oyida Watfordga qaytdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24 April 2015 |title=WSL 2: Watford Ladies sign young Chelsea striker Ellie Mason |publisher=[[BBC Sport]] |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/32458595 |access-date=7 April 2019}}&lt;/ref&gt;. 2015-yilda u beshta gol bilan Watfordning eng yaxshi toʻpurari boʻldi va Aston Villaga qarshi oʻyinda urgan gol uchun klubning „Mavsumning eng yaxshi goli“ sovrinini qoʻlga kiritdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Sellman |first=Hannah |date=11 November 2015 |title=Midfielder Ellie Mason took home two prizes at Watford Ladies' end-of-season awards last Friday |publisher=[[Watford Observer]] |url=https://www.watfordobserver.co.uk/sport/14024692.midfielder-ellie-mason-took-home-two-prizes-at-watford-ladies-end-of-season-awards-last-friday/ |access-date=7 April 2019}}&lt;/ref&gt;. 2016-yilgi mavsumda 14 ta o‘yinda 3 ta gol urdi, keyin esa 2017-yil fevralida Millwall Lionesses bilan shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=3 February 2017 |title=Ellie Mason signs |publisher=[[Millwall Lionesses L.F.C.]] |url=http://millwall.fawsl.com/news/ellie_mason_signs.html |access-date=7 April 2019 |archive-date=2019-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407205245/http://millwall.fawsl.com/news/ellie_mason_signs.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

FA WSL Spring Series va 2017-2018-yilgi mavsumini Millwall Lionesses bilan oʻtkazgandan soʻng, Mason 2018-yil avgust oyida Yeovil Town bilan toʻliq vaqtli professional shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=17 August 2018 |title=Yeovil Town Ladies: Ex-Millwall midfielder Ellie Mason joins the WSL club |publisher=[[BBC Sport]] |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45225847 |access-date=7 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=17 August 2018 |title=New Signing – Midfielder joins Yeovil |publisher=[[Yeovil Town L.F.C.]] |url=http://www.yeoviltownladies.com//news/new_signing_midfielder_joins_yeovil.html |access-date=7 April 2019 |archive-date=2019-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407205246/http://www.yeoviltownladies.com//news/new_signing_midfielder_joins_yeovil.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Yeovil Taunda Mason [[Himoyachi (futbol)|himoyachi]] sifatida oʻynashga oʻtdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Hooper |first=Alasdair |date=10 November 2019 |title=Ellie Mason: 'We're going to keep shocking people' |publisher=SportSpiel |url=https://sportspielonline.com/2019/11/10/ellie-mason-were-going-to-keep-shocking-people/ |access-date=30 November 2019}}&lt;/ref&gt;, ammo klub maydonda bir qator yomon oʻyinkar va toʻlovga layoqatsizligi uchun belgilangan 10 balllik jarimadan soʻng 2018-2019-yilgi FA WSLda oxirgi oʻrinni egalladi. FA ularning taxminiy biznes-rejasini rad etganida, Yeovil kuchli ikki ligadan chiqarib yuborildi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=17 May 2019 |title=Yeovil Town Ladies: Championship licence denied and club to go down two tiers |publisher=[[BBC Sport]] |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48296709 |access-date=30 November 2019}}&lt;/ref&gt;.

Keyin Mason FA ayollar chempionatining yangi klubi London City Lionessesga qoʻshildi va u yerda klub [[Sardor (futbol)|sardori]] etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;speil&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Hooper |first=Alasdair |date=10 November 2019 |title=Ellie Mason: 'We're going to keep shocking people' |publisher=SportSpiel |url=https://sportspielonline.com/2019/11/10/ellie-mason-were-going-to-keep-shocking-people/ |access-date=30 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Biroq, 2021-yilda klub tomonidan qoʻyib yuborilganidan soʻng, 28-iyulda Lewes bilan shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;[https://www.lewesfc.com/article/ellie-mason-joins-lewes-fc-from-the-lionesses Ellie Mason joins Lewes FC from the Lionesses] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210916191911/https://www.lewesfc.com/article/ellie-mason-joins-lewes-fc-from-the-lionesses |date=2021-09-16 }} Lewes FC. 28 July 2021.&lt;/ref&gt;.

== Xalqaro faoliyati ==
Mason Angliya, Gibraltar va Shimoliy Irlandiyani xalqaro miqyosda oʻynash huquqiga ega edi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Ignacio |first=Stephen |date=19 November 2019 |title=Women's Football - London City Lionesses Ellie Mason confirms link to Gibraltar |publisher=[[Gibraltar Chronicle]] |url=https://www.chronicle.gi/womens-football-london-city-lionesses-ellie-mason-confirms-link-to-gibraltar/ |access-date=30 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Gibraltar safiga birinchi xalqaro chaqiruvini 2022-yilning fevralida oldi&lt;ref&gt;[https://www.gibraltarfa.com/news/womens-national-squad-announced-397 Womenʼs National Squad Announced] Gibraltar FA. 7 February 2022. &lt;/ref&gt;. 2022-yil avgust oyida xalqaro faoliyatini Gibraltardan o‘zgartirgandan so‘ng Shimoliy Irlandiyaga chaqirildi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=19 August 2022 |title=Shiels makes four changes to squad for Women’s World Cup qualifiers |publisher=[[Irish FA]] |url=https://www.irishfa.com/news/2022/august/shiels-makes-four-changes-to-squad-for-women-s-world-cup-qualifiers] |access-date=19 August 2022}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyat statistikasi ==

=== Xalqaro ===
{{Updated|20-fevral, 2022-yilgi holat boʻyicha}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |Gibraltar
|-
! Yil
! Ishtirok
! Gollar
|-
| 2022
| 2
| 0
|-
! Jami
! 2
! 0
|}

== Manbalar ==
{{Manbalar|30em}}
{{DEFAULTSORT:Mason, Ellie}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Gibraltarlik ayol futbolchilar]]
[[Turkum:Shimoliy Irlandiyalik ayol futbolchilar]]</text>
      <sha1>0uw00gag6s4yfpeofbhcf0hcfwbn2fs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jerry Ross</title>
    <ns>0</ns>
    <id>792770</id>
    <revision>
      <id>6269570</id>
      <parentid>5893743</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8868" sha1="3szhpzbx9x70p0u64esi20wn2fcdhe6" xml:space="preserve">'''Jerry Lynn Ross''' ({{lang-en|Jerry Lynn Ross}}; tugʻ. [[1948|1948-]][[20-yanvar|yil 20-yanvar]], [[Indiana]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;) — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerikalik]] [[Fazogir|astronavt]]-tadqiqotchi [[NASA]], umumiy davomiyligi 58 [[Sutka|kun]] 1 [[Soat (oʻlchov birligi)|soat]] 1 [[daqiqa]] 24 [[soniya]] boʻlgan 7 marta kosmik parvozni amalga oshirgan va 9 marta kosmik yurishni (umumiy davomiyligi 58 soat 18 daqiqa bilan) amalga oshirgan birinchi odam&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;. Hozirda parvoz ekipajidan olib tashlangan.

== Biografiya ==

Jerry Lynn Ross [[1948|1948-]][[20-yanvar|yil 20-yanvarda]] [[Indiana|Indiana shtatining]] Crown Point shahrida tugʻilgan. [[1966|1966-yilda maktabni tugatgandan soʻng,]] Jerry [[Purdue universiteti|Purdue universitetiga]] oʻqishga kirdi va [[1970]]-yilda mashinasozlik boʻyicha bakalavr darajasini oldi&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;. Xuddi shu yili Ross Zaxiradagi ofitserlar dasturini (ROTS) tugatdi va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari havo kuchlari|AQSh havo kuchlariga]] oʻqishga kirdi.

[[1972|1972-yilda]] Ross fanlar magistri darajasini oldi va faol xizmatga kirdi. [[Ogayo|Ogayo shtatidagi]] Rayt-Patterson havo kuchlari bazasida Jerry Reaktiv harakat sinov laboratoriyasida, ramjet boʻlimida xizmat qilgan, tovushdan tez raketalar uchun yoʻl-yoʻriq tizimini yaratishda ishtirok etgan va strategik havoni rivojlantirish loyihasining bosh muhandisi boʻlgan. [[1974]]-yil iyulidan [[1975]]-yil iyuligacha Ross maʼmuriy mutaxassis va operatsiyalar boʻlimi boshligʻi lavozimlarida ishlagan&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;.

[[1976|1976-yilda]] Jerry Ross Edvards havo kuchlari bazasidagi ([[Kaliforniya]]) sinov uchuvchilar maktabida parvoz sinovi muhandisi kursini tamomlagan. Keyin Ross PC-135S razvedka samolyotining ishlashini baholash dasturining bosh muhandisi va B-1 strategik bombardimonchi samolyotining parvoz sinovlari boʻyicha muhandislik guruhi rahbari boʻlib ishlagan.

[[1979]]-yil fevral oyida Jerry Ross Jonson kosmik markazining (SC) foydali yuk operatsiyalari boʻlimiga oʻtkazildi va u yerda [[Fazogir|astronavtlar korpusi]] xizmat qildi.

== NASAdagi ishlar ==

[[1980]]-yil may oyida Jerry [[NASA]] [[Fazogir|astronavtlar]] korpusiga 9-toʻplamning bir qismi sifatida parvoz mutaxassisi sifatida tayinlandi. [[1980|1980-yil iyul oyidan boshlab u]] OKP kursini oldi, shundan soʻng [[1981|1981-yil avgust oyida u]] parvoz mutaxassisi malakasini oldi va NASA astronavtlar boʻlimiga tayinlandi&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;.

Jerry Ross boʻlimda turli lavozimlarni egallagan, jumladan yordamchi ekipaj aʼzosi, ekipaj bilan aloqa operatori, parvozlarni qoʻllab-quvvatlash boʻlimi boshligʻi, [[1990|1990-yilga]] kelib astronavtlarni jalb qilish qoʻmitasi aʼzosi, astronavtlar boʻlimi oʻrinbosari vazifasini bajaruvchi, avtomobildan tashqari faoliyat (EVA) va robototexnika boʻlimi boshligʻi etib tayinlandi.

Ross [[2000|2000-]][[21-mart|yil 21-martda]] havo kuchlaridan nafaqaga chiqdi. [[2002|2002-yil iyul oyida u]] kosmonavt-menejerlar toifasiga oʻtkazildi. U Jonson kosmik markazida shattllarni kompleks sinovlari boʻlimi boshligʻi boʻlib ishlagan. 2012-yil yanvar oyida nafaqaga chiqdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://spaceflightnow.com/news/n1201/31lucidross/|sarlavha=Shuttle-era astronauts Lucid and Ross retire from NASA|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=spaceflightnow.com|til=en|kirish sanasi=2019-05-02|arxivsana=2018-07-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180725063434/https://spaceflightnow.com/news/n1201/31lucidross/}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Sts-61-b-patch.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Sts-61-b-patch.png/150px-Sts-61-b-patch.png|right|thumb|169x169px| Atlantis STS-61B]]

== Birinchi parvoz ==

Jerry Ross Atlantis [[Fazoviy moki|STS]]-61B kemasida parvoz mutaxassisi sifatida birinchi parvozini amalga oshirdi. Parvoz davomiyligi [[1985]]-[[27-noyabr|yil 27-noyabrdan]] [[3-dekabr|3- dekabrgacha]] 6 kun, 21 soat, 4 daqiqa, 49 soniyani tashkil etdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-61B.html|sarlavha=NASA - STS-61B|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-05-02|arxivsana=2019-04-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190423172822/https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-61B.html}}&lt;/ref&gt;.

Ushbu parvoz paytida Ross ikkita kosmik yurishni amalga oshirdi:

* [[1985]]-[[29-noyabr|yil 29-noyabr]], davomiyligi 5 soat 32 daqiqa.
* [[1985]] -[[1-dekabr|yil 1-dekabr]], davomiyligi 6 soat 38 daqiqa.

[[Fayl:Sts-27-patch.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Sts-27-patch.png/150px-Sts-27-patch.png|left|thumb|150x150px| Atlantis STS-27]]

== Ikkinchi parvoz ==
[[1988|1988-]]yil [[2-dekabr|2-]][[6-dekabr|dekabrdan 6-dekabrgacha]] Jerry oʻzining ikkinchi kosmik parvozini amalga oshirdi: STS-27 Atlantis kemasida parvoz boʻyicha mutaxassis sifatida&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;.

Parvozning umumiy davomiyligi 4 kun 9 soat 6 daqiqa 20 soniyani tashkil etdi.

[[Fayl:Sts-37-patch.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Sts-37-patch.png/150px-Sts-37-patch.png|right|thumb|150x150px| Atlantis STS-37]]

== Uchinchi parvoz ==

[[1991]]-yil [[5-aprel|5-]][[11-aprel|apreldan 11-aprelgacha]] Ross parvoz boʻyicha mutaxassis sifatida Atlantis STS-37 kemasida uchinchi kosmik parvozni amalga oshirdi.

Umumiy parvoz davomiyligi 5 kun 23 soat 33 daqiqa 40 soniyani tashkil etdi. Ushbu parvoz paytida Ross ikkita EVAni amalga oshirdi:

* [[7-aprel|7-aprel]], davomiyligi 4 soat 24 daqiqa.
* [[8-aprel|8-aprel]], davomiyligi 6 soat 11 daqiqa.

[[Fayl:Sts-55-patch.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Sts-55-patch.png/150px-Sts-55-patch.png|left|thumb|150x150px| Kolumbiya STS-55]]

== Toʻrtinchi parvoz ==

[[1993|1993-]][[26-aprel|yil 26-apreldan]] [[6-may|6-maygacha]] Ross Columbia shouttle STS-55 parvoz boʻyicha mutaxassis (parvozlarni qoʻllab-quvvatlash boʻyicha mutaxassis) sifatida oʻzining toʻrtinchi kosmik parvozini amalga oshirdi&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;.

Umumiy parvoz davomiyligi 9 kun 23 soat 39 daqiqa 59 soniyani tashkil etdi.

[[Fayl:Sts-74-patch.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Sts-74-patch.png/150px-Sts-74-patch.png|right|thumb|151x151px| Atlantis STS-74]]

== Beshinchi parvoz ==

[[1995]]-yil [[12-noyabr|12]]-noyabrdan [[20-noyabr|20]]-noyabrgacha Ross Atlantis kemasi STS-74 uchun missiya mutaxassisi sifatida ''beshinchi kosmik parvozini'' amalga oshirdi.

Umumiy parvoz davomiyligi 8 kun 4 soat 31 daqiqa 42 soniyani tashkil etdi.

[[Fayl:Sts-88-patch.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Sts-88-patch.svg/150px-Sts-88-patch.svg.png|left|thumb|150x150px| Endeavor STS-88]]

== Oltinchi parvoz ==

Ross [[1998]]-yil [[4-dekabr|4]] dan [[16-dekabr|16-dekabrgacha]] Endeavour STS-88 kemasida parvoz mutaxassisi sifatida oltinchi parvozini amalga oshirdi.

Umumiy parvoz davomiyligi 11 kun 19 soat 18 daqiqa 47 soniyani tashkil etdi. Ushbu parvoz paytida Jerri Ross uchta kos mik yurishniamalga oshirdi:

* [[7-dekabr]], davomiyligi 7 soat 21 daqiqa;
* [[9-dekabr]], davomiyligi 7 soat 2 daqiqa;
* [[12-dekabr]], davomiyligi 6 soat 59 daqiqa.

[[Fayl:STS-110_patch.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/STS-110_patch.svg/150px-STS-110_patch.svg.png|right|thumb|199x199px| Atlantis STS-110]]

== Mukofotlar ==

* „Faxriy legion“ medali&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.astronaut.ru/as_usa/text/ross.htm|sarlavha=Джерри Линн Росс|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=astronaut.ru|til=ru|kirish sanasi=2019-05-02|arxivsana=2012-11-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121108160206/http://astronaut.ru/as_usa/text/ross.htm}}&lt;/ref&gt;;
* Mudofaa vazirligining „Buyuk xizmatlari uchun“ medali;
* Mudofaa vazirligining „Maqtovli xizmatlari uchun“ medali;
* Razvedka boshqarmasining „yutuq uchun“ medali&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-74.htm|sarlavha=Spaceflight mission report: STS-74|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=spacefacts.de|til=en|kirish sanasi=2019-05-02|arxivsana=2019-05-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190527133029/http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-74.htm}}&lt;/ref&gt;
* „Kosmosga parvoz uchun“ 7 ta medal.

== Manbalar ==

{{manbalar}}
{{DEFAULTSORT:Ross, Jerry}}
[[Turkum:Amerikalik fazogirlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1948-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:20-yanvarda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>3szhpzbx9x70p0u64esi20wn2fcdhe6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269571</id>
      <parentid>6269570</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8867" sha1="en4bdivncyc0sm6j9rrzwr7a33dahbm" xml:space="preserve">'''Jerry Lynn Ross''' ({{lang-en|Jerry Lynn Ross}}; tugʻ. [[1948|1948-]][[20-yanvar|yil 20-yanvar]], [[Indiana]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;) — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerikalik]] [[Fazogir|astronavt]]-tadqiqotchi [[NASA]], umumiy davomiyligi 58 [[Sutka|kun]] 1 [[Soat (oʻlchov birligi)|soat]] 1 [[daqiqa]] 24 [[soniya]] boʻlgan 7 marta kosmik parvozni amalga oshirgan va 9 marta kosmik yurishni (umumiy davomiyligi 58 soat 18 daqiqa bilan) amalga oshirgan birinchi odam&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;. Hozirda parvoz ekipajidan olib tashlangan.

== Biografiya ==

Jerry Lynn Ross [[1948|1948-]][[20-yanvar|yil 20-yanvarda]] [[Indiana|Indiana shtatining]] Crown Point shahrida tugʻilgan. [[1966|1966-yilda maktabni tugatgandan soʻng,]] Jerry [[Purdue universiteti|Purdue universitetiga]] oʻqishga kirdi va [[1970]]-yilda mashinasozlik boʻyicha bakalavr darajasini oldi&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;. Xuddi shu yili Ross Zaxiradagi ofitserlar dasturini (ROTS) tugatdi va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari havo kuchlari|AQSh havo kuchlariga]] oʻqishga kirdi.

[[1972|1972-yilda]] Ross fanlar magistri darajasini oldi va faol xizmatga kirdi. [[Ogayo|Ogayo shtatidagi]] Rayt-Patterson havo kuchlari bazasida Jerry Reaktiv harakat sinov laboratoriyasida, ramjet boʻlimida xizmat qilgan, tovushdan tez raketalar uchun yoʻl-yoʻriq tizimini yaratishda ishtirok etgan va strategik havoni rivojlantirish loyihasining bosh muhandisi boʻlgan. [[1974]]-yil iyulidan [[1975]]-yil iyuligacha Ross maʼmuriy mutaxassis va operatsiyalar boʻlimi boshligʻi lavozimlarida ishlagan&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;.

[[1976|1976-yilda]] Jerry Ross Edvards havo kuchlari bazasidagi ([[Kaliforniya]]) sinov uchuvchilar maktabida parvoz sinovi muhandisi kursini tamomlagan. Keyin Ross PC-135S razvedka samolyotining ishlashini baholash dasturining bosh muhandisi va B-1 strategik bombardimonchi samolyotining parvoz sinovlari boʻyicha muhandislik guruhi rahbari boʻlib ishlagan.

[[1979]]-yil fevral oyida Jerry Ross Jonson kosmik markazining (SC) foydali yuk operatsiyalari boʻlimiga oʻtkazildi va u yerda [[Fazogir|astronavtlar korpusi]] xizmat qildi.

== NASAdagi ishlar ==

[[1980]]-yil may oyida Jerry [[NASA]] [[Fazogir|astronavtlar]] korpusiga 9-toʻplamning bir qismi sifatida parvoz mutaxassisi sifatida tayinlandi. [[1980|1980-yil iyul oyidan boshlab u]] OKP kursini oldi, shundan soʻng [[1981|1981-yil avgust oyida u]] parvoz mutaxassisi malakasini oldi va NASA astronavtlar boʻlimiga tayinlandi&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;.

Jerry Ross boʻlimda turli lavozimlarni egallagan, jumladan yordamchi ekipaj aʼzosi, ekipaj bilan aloqa operatori, parvozlarni qoʻllab-quvvatlash boʻlimi boshligʻi, [[1990|1990-yilga]] kelib astronavtlarni jalb qilish qoʻmitasi aʼzosi, astronavtlar boʻlimi oʻrinbosari vazifasini bajaruvchi, avtomobildan tashqari faoliyat (EVA) va robototexnika boʻlimi boshligʻi etib tayinlandi.

Ross [[2000|2000-]][[21-mart|yil 21-martda]] havo kuchlaridan nafaqaga chiqdi. [[2002|2002-yil iyul oyida u]] kosmonavt-menejerlar toifasiga oʻtkazildi. U Jonson kosmik markazida shattllarni kompleks sinovlari boʻlimi boshligʻi boʻlib ishlagan. 2012-yil yanvar oyida nafaqaga chiqdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://spaceflightnow.com/news/n1201/31lucidross/|sarlavha=Shuttle-era astronauts Lucid and Ross retire from NASA|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=spaceflightnow.com|til=en|kirish sanasi=2019-05-02|arxivsana=2018-07-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180725063434/https://spaceflightnow.com/news/n1201/31lucidross/}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Sts-61-b-patch.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Sts-61-b-patch.png/150px-Sts-61-b-patch.png|right|thumb|169x169px| Atlantis STS-61B]]

== Birinchi parvoz ==

Jerry Ross Atlantis [[Fazoviy moki|STS]]-61B kemasida parvoz mutaxassisi sifatida birinchi parvozini amalga oshirdi. Parvoz davomiyligi [[1985]]-[[27-noyabr|yil 27-noyabrdan]] [[3-dekabr|3- dekabrgacha]] 6 kun, 21 soat, 4 daqiqa, 49 soniyani tashkil etdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-61B.html|sarlavha=NASA - STS-61B|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-05-02|arxivsana=2019-04-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190423172822/https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-61B.html}}&lt;/ref&gt;.

Ushbu parvoz paytida Ross ikkita kosmik yurishni amalga oshirdi:

* [[1985]]-[[29-noyabr|yil 29-noyabr]], davomiyligi 5 soat 32 daqiqa.
* [[1985]] -[[1-dekabr|yil 1-dekabr]], davomiyligi 6 soat 38 daqiqa.

[[Fayl:Sts-27-patch.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Sts-27-patch.png/150px-Sts-27-patch.png|left|thumb|150x150px| Atlantis STS-27]]

== Ikkinchi parvoz ==
[[1988|1988-]]yil [[2-dekabr|2-]][[6-dekabr|dekabrdan 6-dekabrgacha]] Jerry oʻzining ikkinchi kosmik parvozini amalga oshirdi: STS-27 Atlantis kemasida parvoz boʻyicha mutaxassis sifatida&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;.

Parvozning umumiy davomiyligi 4 kun 9 soat 6 daqiqa 20 soniyani tashkil etdi.

[[Fayl:Sts-37-patch.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Sts-37-patch.png/150px-Sts-37-patch.png|right|thumb|150x150px| Atlantis STS-37]]

== Uchinchi parvoz ==

[[1991]]-yil [[5-aprel|5-]][[11-aprel|apreldan 11-aprelgacha]] Ross parvoz boʻyicha mutaxassis sifatida Atlantis STS-37 kemasida uchinchi kosmik parvozni amalga oshirdi.

Umumiy parvoz davomiyligi 5 kun 23 soat 33 daqiqa 40 soniyani tashkil etdi. Ushbu parvoz paytida Ross ikkita EVAni amalga oshirdi:

* [[7-aprel|7-aprel]], davomiyligi 4 soat 24 daqiqa.
* [[8-aprel|8-aprel]], davomiyligi 6 soat 11 daqiqa.

[[Fayl:Sts-55-patch.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Sts-55-patch.png/150px-Sts-55-patch.png|left|thumb|150x150px| Kolumbiya STS-55]]

== Toʻrtinchi parvoz ==

[[1993|1993-]][[26-aprel|yil 26-apreldan]] [[6-may|6-maygacha]] Ross Columbia shouttle STS-55 parvoz boʻyicha mutaxassis (parvozlarni qoʻllab-quvvatlash boʻyicha mutaxassis) sifatida oʻzining toʻrtinchi kosmik parvozini amalga oshirdi&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;.

Umumiy parvoz davomiyligi 9 kun 23 soat 39 daqiqa 59 soniyani tashkil etdi.

[[Fayl:Sts-74-patch.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Sts-74-patch.png/150px-Sts-74-patch.png|right|thumb|151x151px| Atlantis STS-74]]

== Beshinchi parvoz ==

[[1995]]-yil [[12-noyabr|12]]-noyabrdan [[20-noyabr|20]]-noyabrgacha Ross Atlantis kemasi STS-74 uchun missiya mutaxassisi sifatida ''beshinchi kosmik parvozini'' amalga oshirdi.

Umumiy parvoz davomiyligi 8 kun 4 soat 31 daqiqa 42 soniyani tashkil etdi.

[[Fayl:Sts-88-patch.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Sts-88-patch.svg/150px-Sts-88-patch.svg.png|left|thumb|150x150px| Endeavor STS-88]]

== Oltinchi parvoz ==

Ross [[1998]]-yil [[4-dekabr|4]] dan [[16-dekabr|16-dekabrgacha]] Endeavour STS-88 kemasida parvoz mutaxassisi sifatida oltinchi parvozini amalga oshirdi.

Umumiy parvoz davomiyligi 11 kun 19 soat 18 daqiqa 47 soniyani tashkil etdi. Ushbu parvoz paytida Jerri Ross uchta kos mik yurishniamalga oshirdi:

* [[7-dekabr]], davomiyligi 7 soat 21 daqiqa;
* [[9-dekabr]], davomiyligi 7 soat 2 daqiqa;
* [[12-dekabr]], davomiyligi 6 soat 59 daqiqa.

[[Fayl:STS-110_patch.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/STS-110_patch.svg/150px-STS-110_patch.svg.png|right|thumb|199x199px| Atlantis STS-110]]

== Mukofotlar ==

* „Faxriy legion“ medali&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.astronaut.ru/as_usa/text/ross.htm|sarlavha=Джерри Линн Росс|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=astronaut.ru|til=ru|kirish sanasi=2019-05-02|arxivsana=2012-11-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121108160206/http://astronaut.ru/as_usa/text/ross.htm}}&lt;/ref&gt;;
* Mudofaa vazirligining „Buyuk xizmatlari uchun“ medali;
* Mudofaa vazirligining „Maqtovli xizmatlari uchun“ medali;
* Razvedka boshqarmasining „yutuq uchun“ medali&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-74.htm|sarlavha=Spaceflight mission report: STS-74|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=spacefacts.de|til=en|kirish sanasi=2019-05-02|arxivsana=2019-05-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190527133029/http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-74.htm}}&lt;/ref&gt;
* „Kosmosga parvoz uchun“ 7 ta medal.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{DEFAULTSORT:Ross, Jerry}}
[[Turkum:Amerikalik fazogirlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1948-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:20-yanvarda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>en4bdivncyc0sm6j9rrzwr7a33dahbm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269572</id>
      <parentid>6269571</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8868" sha1="9qxxfqd7l3f6dfajqz1nib02e0i5uyq" xml:space="preserve">'''Jerry Lynn Ross''' ({{lang-en|Jerry Lynn Ross}}; tugʻ. [[1948|1948-]][[20-yanvar|yil 20-yanvar]], [[Indiana]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;) — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerikalik]] [[Fazogir|astronavt]]-tadqiqotchi [[NASA]], umumiy davomiyligi 58 [[Sutka|kun]] 1 [[Soat (oʻlchov birligi)|soat]] 1 [[daqiqa]] 24 [[soniya]] boʻlgan 7 marta kosmik parvozni amalga oshirgan va 9 marta kosmik yurishni (umumiy davomiyligi 58 soat 18 daqiqa bilan) amalga oshirgan birinchi odam&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;. Hozirda parvoz ekipajidan olib tashlangan.

== Biografiya ==

Jerry Lynn Ross [[1948|1948-]][[20-yanvar|yil 20-yanvarda]] [[Indiana|Indiana shtatining]] Crown Point shahrida tugʻilgan. [[1966|1966-yilda maktabni tugatgandan soʻng,]] Jerry [[Purdue universiteti|Purdue universitetiga]] oʻqishga kirdi va [[1970]]-yilda mashinasozlik boʻyicha bakalavr darajasini oldi&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;. Xuddi shu yili Ross Zaxiradagi ofitserlar dasturini (ROTS) tugatdi va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari havo kuchlari|AQSh havo kuchlariga]] oʻqishga kirdi.

[[1972|1972-yilda]] Ross fanlar magistri darajasini oldi va faol xizmatga kirdi. [[Ogayo|Ogayo shtatidagi]] Rayt-Patterson havo kuchlari bazasida Jerry Reaktiv harakat sinov laboratoriyasida, ramjet boʻlimida xizmat qilgan, tovushdan tez raketalar uchun yoʻl-yoʻriq tizimini yaratishda ishtirok etgan va strategik havoni rivojlantirish loyihasining bosh muhandisi boʻlgan. [[1974]]-yil iyulidan [[1975]]-yil iyuligacha Ross maʼmuriy mutaxassis va operatsiyalar boʻlimi boshligʻi lavozimlarida ishlagan&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;.

[[1976|1976-yilda]] Jerry Ross Edvards havo kuchlari bazasidagi ([[Kaliforniya]]) sinov uchuvchilar maktabida parvoz sinovi muhandisi kursini tamomlagan. Keyin Ross PC-135S razvedka samolyotining ishlashini baholash dasturining bosh muhandisi va B-1 strategik bombardimonchi samolyotining parvoz sinovlari boʻyicha muhandislik guruhi rahbari boʻlib ishlagan.

[[1979]]-yil fevral oyida Jerry Ross Jonson kosmik markazining (SC) foydali yuk operatsiyalari boʻlimiga oʻtkazildi va u yerda [[Fazogir|astronavtlar korpusi]] xizmat qildi.

== NASAdagi ishlar ==

[[1980]]-yil may oyida Jerry [[NASA]] [[Fazogir|astronavtlar]] korpusiga 9-toʻplamning bir qismi sifatida parvoz mutaxassisi sifatida tayinlandi. [[1980|1980-yil iyul oyidan boshlab u]] OKP kursini oldi, shundan soʻng [[1981|1981-yil avgust oyida u]] parvoz mutaxassisi malakasini oldi va NASA astronavtlar boʻlimiga tayinlandi&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;.

Jerry Ross boʻlimda turli lavozimlarni egallagan, jumladan yordamchi ekipaj aʼzosi, ekipaj bilan aloqa operatori, parvozlarni qoʻllab-quvvatlash boʻlimi boshligʻi, [[1990|1990-yilga]] kelib astronavtlarni jalb qilish qoʻmitasi aʼzosi, astronavtlar boʻlimi oʻrinbosari vazifasini bajaruvchi, avtomobildan tashqari faoliyat (EVA) va robototexnika boʻlimi boshligʻi etib tayinlandi.

Ross [[2000|2000-]][[21-mart|yil 21-martda]] havo kuchlaridan nafaqaga chiqdi. [[2002|2002-yil iyul oyida u]] kosmonavt-menejerlar toifasiga oʻtkazildi. U Jonson kosmik markazida shattllarni kompleks sinovlari boʻlimi boshligʻi boʻlib ishlagan. 2012-yil yanvar oyida nafaqaga chiqdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://spaceflightnow.com/news/n1201/31lucidross/|sarlavha=Shuttle-era astronauts Lucid and Ross retire from NASA|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=spaceflightnow.com|til=en|kirish sanasi=2019-05-02|arxivsana=2018-07-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180725063434/https://spaceflightnow.com/news/n1201/31lucidross/}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Sts-61-b-patch.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Sts-61-b-patch.png/150px-Sts-61-b-patch.png|right|thumb|169x169px| Atlantis STS-61B]]

== Birinchi parvoz ==

Jerry Ross Atlantis [[Fazoviy moki|STS]]-61B kemasida parvoz mutaxassisi sifatida birinchi parvozini amalga oshirdi. Parvoz davomiyligi [[1985]]-[[27-noyabr|yil 27-noyabrdan]] [[3-dekabr|3- dekabrgacha]] 6 kun, 21 soat, 4 daqiqa, 49 soniyani tashkil etdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-61B.html|sarlavha=NASA - STS-61B|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-05-02|arxivsana=2019-04-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190423172822/https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-61B.html}}&lt;/ref&gt;.

Ushbu parvoz paytida Ross ikkita kosmik yurishni amalga oshirdi:

* [[1985]]-[[29-noyabr|yil 29-noyabr]], davomiyligi 5 soat 32 daqiqa.
* [[1985]] -[[1-dekabr|yil 1-dekabr]], davomiyligi 6 soat 38 daqiqa.

[[Fayl:Sts-27-patch.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Sts-27-patch.png/150px-Sts-27-patch.png|left|thumb|150x150px| Atlantis STS-27]]

== Ikkinchi parvoz ==
[[1988|1988-]]yil [[2-dekabr|2-]][[6-dekabr|dekabrdan 6-dekabrgacha]] Jerry oʻzining ikkinchi kosmik parvozini amalga oshirdi: STS-27 Atlantis kemasida parvoz boʻyicha mutaxassis sifatida&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;.

Parvozning umumiy davomiyligi 4 kun 9 soat 6 daqiqa 20 soniyani tashkil etdi.

[[Fayl:Sts-37-patch.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Sts-37-patch.png/150px-Sts-37-patch.png|right|thumb|150x150px| Atlantis STS-37]]

== Uchinchi parvoz ==

[[1991]]-yil [[5-aprel|5-]][[11-aprel|apreldan 11-aprelgacha]] Ross parvoz boʻyicha mutaxassis sifatida Atlantis STS-37 kemasida uchinchi kosmik parvozni amalga oshirdi.

Umumiy parvoz davomiyligi 5 kun 23 soat 33 daqiqa 40 soniyani tashkil etdi. Ushbu parvoz paytida Ross ikkita EVAni amalga oshirdi:

* [[7-aprel|7-aprel]], davomiyligi 4 soat 24 daqiqa.
* [[8-aprel|8-aprel]], davomiyligi 6 soat 11 daqiqa.

[[Fayl:Sts-55-patch.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Sts-55-patch.png/150px-Sts-55-patch.png|left|thumb|150x150px| Kolumbiya STS-55]]

== Toʻrtinchi parvoz ==

[[1993|1993-]][[26-aprel|yil 26-apreldan]] [[6-may|6-maygacha]] Ross Columbia shouttle STS-55 parvoz boʻyicha mutaxassis (parvozlarni qoʻllab-quvvatlash boʻyicha mutaxassis) sifatida oʻzining toʻrtinchi kosmik parvozini amalga oshirdi&lt;ref&gt;https://denvistorii.ru/people/dzerri-linn-ross.html&lt;/ref&gt;.

Umumiy parvoz davomiyligi 9 kun 23 soat 39 daqiqa 59 soniyani tashkil etdi.

[[Fayl:Sts-74-patch.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Sts-74-patch.png/150px-Sts-74-patch.png|right|thumb|151x151px| Atlantis STS-74]]

== Beshinchi parvoz ==

[[1995]]-yil [[12-noyabr|12]]-noyabrdan [[20-noyabr|20]]-noyabrgacha Ross Atlantis kemasi STS-74 uchun missiya mutaxassisi sifatida ''beshinchi kosmik parvozini'' amalga oshirdi.

Umumiy parvoz davomiyligi 8 kun 4 soat 31 daqiqa 42 soniyani tashkil etdi.

[[Fayl:Sts-88-patch.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Sts-88-patch.svg/150px-Sts-88-patch.svg.png|left|thumb|150x150px| Endeavor STS-88]]

== Oltinchi parvoz ==

Ross [[1998]]-yil [[4-dekabr|4]] dan [[16-dekabr|16-dekabrgacha]] Endeavour STS-88 kemasida parvoz mutaxassisi sifatida oltinchi parvozini amalga oshirdi.

Umumiy parvoz davomiyligi 11 kun 19 soat 18 daqiqa 47 soniyani tashkil etdi. Ushbu parvoz paytida Jerri Ross uchta kos mik yurishniamalga oshirdi:

* [[7-dekabr]], davomiyligi 7 soat 21 daqiqa;
* [[9-dekabr]], davomiyligi 7 soat 2 daqiqa;
* [[12-dekabr]], davomiyligi 6 soat 59 daqiqa.

[[Fayl:STS-110_patch.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/STS-110_patch.svg/150px-STS-110_patch.svg.png|right|thumb|199x199px| Atlantis STS-110]]

== Mukofotlar ==

* „Faxriy legion“ medali&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.astronaut.ru/as_usa/text/ross.htm|sarlavha=Джерри Линн Росс|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=astronaut.ru|til=ru|kirish sanasi=2019-05-02|arxivsana=2012-11-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121108160206/http://astronaut.ru/as_usa/text/ross.htm}}&lt;/ref&gt;;
* Mudofaa vazirligining „Buyuk xizmatlari uchun“ medali;
* Mudofaa vazirligining „Maqtovli xizmatlari uchun“ medali;
* Razvedka boshqarmasining „yutuq uchun“ medali&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-74.htm|sarlavha=Spaceflight mission report: STS-74|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=spacefacts.de|til=en|kirish sanasi=2019-05-02|arxivsana=2019-05-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190527133029/http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-74.htm}}&lt;/ref&gt;
* „Kosmosga parvoz uchun“ 7 ta medal.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Ross, Jerry}}
[[Turkum:Amerikalik fazogirlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1948-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:20-yanvarda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>9qxxfqd7l3f6dfajqz1nib02e0i5uyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Steven Hawley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>792958</id>
    <revision>
      <id>6269568</id>
      <parentid>5893729</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:43:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8318" sha1="r3kh8n75bt6jjj38o0s3vw0yzxwr0ct" xml:space="preserve">'''Steven Alan Hawley''' ({{lang-en|Steven Alan Hawley}}, tugʻ. [[1951]]-yil 12-dekabr, [[Ottava]], [[AQSh]]) — [[NASA]] [[Fazogir|astronavti]]. U parvoz mutaxassisi sifatida [[Fazoviy moki|kemalarda]] beshta kosmik parvozni amalga oshirgan: STS-41D (1984) „Kashfiyot“, STS-61C (1986) „Kolumbiya“, STS-31 (1990) „Kashfiyot“, STS-82 (1997) „Kashfiyot“ va STS-93 (1999) „Kolumbiya“, [[Astrofizika|astrofizik]].

== Tugʻilish va taʼlim ==

[[Fayl:Tololo_b.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Tololo_b.jpg/200px-Tololo_b.jpg|right|thumb|267x267px| Cerro Tololo rasadxonasi.]]
[[Fayl:Space_Shuttle_Columbia_launches_on_STS-61-C.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Space_Shuttle_Columbia_launches_on_STS-61-C.jpg/200px-Space_Shuttle_Columbia_launches_on_STS-61-C.jpg|right|thumb|200x200px| STS-61C ning ishga tushirilishi.]]
[[Fayl:Sts-31_Landing.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Sts-31_Landing.jpg/200px-Sts-31_Landing.jpg|right|thumb|200x200px| STS-31 — qoʻnish.]]

Steven [[1951]][[12-dekabr|-yil 12-dekabrda]] [[Kanzas|Kanzas shtatining]] Ottava [[Shahar|shahrida]] tugʻilgan, ammo shu shtatdagi Salina shahrini oʻzining vatani deb biladi. 1969-yilda Salina shahridagi oʻrta maktabni tamomlagan. 1973-yilda [[Kansas universiteti|Kanzas universitetini]] [[fizika]] va [[astronomiya]] boʻyicha sanʼat [[Bakalavr|bakalavri]] darajasi bilan tamomlagan. 1977-yilda esa Kaliforniya universitetida ([[Santa Cruz (California)|Santa-Cruz]]) nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi va astronomiya va [[astrofizika]] [[Fan doktori|fanlari doktori ilmiy darajasini]] oldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.astronautix.com/h/hawley.html|sarlavha=Hawley|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=astronautix.com|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

== NASAdan oldin ==

1972-yilda [[Vashington (shahar)|Vashingtondagi]] AQSh dengiz observatoriyasida tadqiqotchi boʻlib ishlagan. 1973—1974-yillarda [[Gʻarbiy Virjiniya|Gʻarbiy Virjiniya shtatidagi]] Green Bankdagi Milliy radio astronomiya rasadxonasida ilmiy xodim boʻlib ishlagan. Keyin u [[Santa Cruz (California)|Santa-Cruz]] shahridagi Lik rasadxonasida (Kaliforniya universitetida) aspiranturada ishladi. Shuningdek, u ushbu ob’ektlardagi ustun kimyoviy elementlarni aniqlash uchun gazsimon tumanliklarning spektrofotometriyasi va galaktikalarning emissiya chiziqlari sohasidagi tadqiqotlar bilan shugʻullangan. Steven [[Fazogir|astronavtlar korpusiga]] qoʻshilgan vaqtga kelib, [[Chili|Chilining]] [[La Serena]] shahridagi Cerro Tololo Amerikalararo rasadxonasida tadqiqotchi boʻlib ishlagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/hawley.html|sarlavha=Astronaut Bio: Steve Hawley|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=jsc.nasa.gov|til=en|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180319074548/https://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/hawley.html|arxivsana=2018-03-19|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

== Kosmik mashgʻulotlar ==

1978-yil 16-yanvarda Steven Hawley 8-setda [[NASA]] [[Fazogir|astronavtlar]] guruhiga kiritildi. U umumiy kosmik tayyorgarlik (OKP) kursini tugatdi va 1979-yil avgust oyida astronavtlar boʻlimiga parvoz mutaxassisi sifatida oʻqishga kirdi. U STS-2, STS-3 va STS-4 qoʻllab-quvvatlash ekipajining aʼzosi edi. Shuningdek, Hawley Shuttle aviatsiya uskunalari laboratoriyasida analog samolyot uchuvchisi sifatida ishlagan. 1984—1985-yillarda havo ekipaji direktorining texnik yordamchisi boʻldi. 1987-yil aprel oyida u [[Fazogir|kosmonavtlar]] boʻlimi boshligʻining oʻrinbosari etib tayinlandi. 1990-yilda esa u Kaliforniyadagi NASAning Eyms kosmik markazi direktori oʻrinbosari etib tayinlandi va astronavtlar korpusidan nafaqaga chiqdi. 1992-yil avgust oyida Steven Xouli Jonson kosmik markaziga qaytib keldi va parvoz ekipaji operatsiyalari boʻyicha direktor oʻrinbosari lavozimini egalladi. 1996-yil dekabr oyida u yana parvoz maqomini oldi va parvozga tayyorlana boshladi.

== Kosmik parvozlar ==

* Birinchi parvoz — STS-41D, Discovery [[Fazoviy moki|shuttle]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1984-093A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26|qaralgan sana=2022-09-14|arxivsana=2019-07-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190714041957/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1984-093A}}&lt;/ref&gt;. 1984-yil 30-avgustdan 5-sentabrgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomiyligi 6 kun 00 soat 57 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-41D.html|sarlavha=NASA - STS-41D|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

* Ikkinchi parvoz — STS-61C&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1986-003A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26|qaralgan sana=2022-09-14|arxivsana=2019-09-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190915202057/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1986-003A}}&lt;/ref&gt;, Kolumbiya shuttle. 1986-yil 12-yanvardan 18-yanvargacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomiyligi 6 kun 2 soat 5 daqiqa&lt;ref&gt;
{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-61C.html|sarlavha=NASA - STS-61C|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

* Uchinchi parvoz — STS-31&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1990-037A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26|qaralgan sana=2022-09-14|arxivsana=2020-07-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200713032911/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1990-037A}}&lt;/ref&gt;, Discovery skovyesi. 1990-yil 24-apreldan 29-aprelgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomiyligi 5 kun 1 soat 17 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-31.html|sarlavha=NASA - STS-31|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

* Toʻrtinchi parvoz — STS-82&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1997-004A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;, Discovery kemasi. 1997-yil 11-fevraldan 21-fevralgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomiyligi 9 kun 23 soat 38 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-82.html|sarlavha=NASA - STS-82|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

* Beshinchi parvoz — STS-93&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1999-040A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26|qaralgan sana=2022-09-14|arxivsana=2020-07-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200715061943/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1999-040A}}&lt;/ref&gt;, Kolumbiya kosmik kemasi. 1999-yil 23-iyuldan 28-iyulgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomiyligi 4 kun 22 soat 50 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-93.html|sarlavha=NASA - STS-93|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

Kosmik parvozlarning umumiy davomiyligi 32 kun 2 soat 47 daqiqa. 2002-yil iyul oyida astronavtlar otryadi qayta tashkil etilgandan soʻng, u kosmonavt-menejer boʻldi va NASAda qoldi.

== Mukofotlar ==

Mukofotlangan: Favqulodda xizmatlari uchun medal (1988 va 1991),

Alohida xizmat medali (NASA),

Kosmik parvoz medali (5) va boshqalar.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Amerikalik fazogirlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1951-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:12-dekabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>r3kh8n75bt6jjj38o0s3vw0yzxwr0ct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jeffrey Hoffman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>793048</id>
    <revision>
      <id>6269574</id>
      <parentid>5893722</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10406" sha1="0f1mw0mkxc7gwi6fglghwxhihyz2s97" xml:space="preserve">'''Jeffrey Alan Hoffman''' ({{lang-en|Jeffrey Alan Hoffman}}, tugʻ. [[1944|1944-yil 2-noyabr]]) — [[NASA]] [[Fazogir|astronavti]]. U [[Fazoviy moki|kemada]] parvoz boʻyicha mutaxassis sifatida beshta kosmik parvozni amalga oshirgan: STS-51D (1985, „Discovery“), STS-35 (1990, „Kolumbiya“), STS-46 (1992, „Atlantis“), STS-75 (1996, „Kolumbiya“), shuningdek toʻrtta kosmik yurishni amalga oshirgan.

== Tugʻilish va taʼlim ==

[[Fayl:STS-51-D_flyswatter_on_RMS.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/STS-51-D_flyswatter_on_RMS.jpg/200px-STS-51-D_flyswatter_on_RMS.jpg|right|thumb|200x200px| Grigs va Hoffman (oʻngda) — manipulyator bilan ishlash.]]
[[Fayl:Hoffman_and_Musgrave_EVA5.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Hoffman_and_Musgrave_EVA5.jpg/200px-Hoffman_and_Musgrave_EVA5.jpg|right|thumb|212x212px| Hoffman va Musgrave: EVA ishi.]]
[[Fayl:STS-61_Hubble_servicing.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/STS-61_Hubble_servicing.jpg/200px-STS-61_Hubble_servicing.jpg|right|thumb|226x226px| STS-61 — Hoffman: [[Hubble kosmik teleskopi|Hubble]] [[Teleskop|teleskopini]] taʼmirlash.]]

Hoffmanning otasi, ortoped-jarroh Burton Hoffman (1920-yil) Rossiyadan kelgan yahudiy muhojirlar, Samuil va Eva Hoffmanlar oilasidan chiqqan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.ancestry.com/1940-census/usa/New-York/Samuel-L-Hoffman_7qbh6|sarlavha=Samuel L Hoffman in the 1940 Census {{!}} Ancestry|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=ancestry.com|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/hoffman.html Austronaut Bio]&lt;/ref&gt;. U [[1944]][[2-noyabr|-yil 2-noyabrda]] [[New York (shahar)|Nyu-Yorkning]] [[Bruklin]] shahrida tugʻilgan, lekin u oʻsha shtatning Skarsdeyl shahrini oʻzining vatani deb biladi, 1962-yilda oʻrta maktabni shu yerda tugatgan. U Amerika skautlari harakatining faol aʼzosi edi. 1966-yilda u [[Massachusetts|Massachusets shtatining]] Amherst shahridagi Amherst kollejini [[astronomiya]] [[Bakalavr|boʻyicha bakalavr darajasini olgan]]. 1971-yilda [[Harvard universiteti|Garvard universitetida]] [[astrofizika]] [[Fan doktori|fanlari doktori ilmiy darajasini]] oldi. 1988-yilda esa Rays universitetida materialshunoslik boʻyicha [[Magistr|magistrlik]] darajasini olgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.astronautix.com/h/hoffman.html|sarlavha=Hoffman|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=astronautix.com|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

== Parvozlardan oldin ==

Jeffrey 1972—1975-yillarda [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniyaning]] Lester universitetida ishlagan. U geofizik raketalar uchun foydali yuklarni ishlab chiqdi — rentgen nurlarida oy tutilishini kuzatish uchun va rentgen nurlarini maxsus oynaga qaratib, Qisqichbaqa tumanligini kuzatish uchun. Shuningdek, u Yevropa [[EXOSAT]] sunʼiy yoʻldoshi uchun rentgen apparatlarini yaratishda ishtirok etgan. 1975-1978- yillarda [[Massachusetts texnologiya instituti|Massachusets texnologiya instituti qoshidagi]] Koinot tadqiqotlari markazining astrofizika tadqiqot markazida ishlagan. 1977-yil avgust oyidan boshlab u HEAO-1 orbital [[Rasadxona|observatoriyasida]] gamma-nurlanish va qattiq rentgen nurlaridan foydalangan holda tajribalarda qatnashdi. U, shuningdek, SAS-3 sunʼiy yoʻldoshidan olingan maʼlumotlarni qayta ishlash va tahlil qilish bilan shugʻullangan&lt;ref&gt;[http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/hoffman.html Jeffrey A. Hoffman]&lt;/ref&gt;.

== Kosmik mashgʻulotlar ==

1978-yil 16-yanvarda Jeffrey 8-chi qabulda [[NASA]] [[Fazogir|astronavtlar]] guruhiga qabul qilindi. Umumiy kosmik tayyorgarlik kursini (OKP) oʻtdi va 1979-yil avgust oyida astronavtlar boʻlimiga parvoz mutaxassisi sifatida oʻqishga kirdi. [[Kaliforniya|Kaliforniyaning]] [[Downey (California)|Downey]] shahridagi parvozlarni simulyatsiya qilish laboratoriyasida navigatsiya va parvozlarni boshqarish tizimlarini sinovdan oʻtkazgan. Shuningdek, u orbital bosqichni manevr qilish va barqarorlashtirish tizimi ustida ishladi. U yuk omboridan sunʼiy yoʻldoshlarni uchirish tartib-qoidalarini ishlab chiqishda ham ishtirok etgan. Undan tashqai, Jeffrey STS-5 qoʻllab-quvvatlash [[Ekipaj|ekipajining]] aʼzosi boʻlgan va STS-8 va STS-82 parvozlarida ekipaj bilan aloqa operatori boʻlgan.

== Kosmik parvozlar ==

* Birinchi parvoz — STS-51D&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1985-028A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26|qaralgan sana=2022-09-14|arxivsana=2019-09-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190915201253/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1985-028A}}&lt;/ref&gt;, Discovery [[Fazoviy moki|shuttle]]. 1985-yil 12-apreldan 19-aprelgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomida u bir marta kosmosga chiqdi: 1985-04-16 — davomiyligi 3 soat 10 daqiqa. Parvoz davomiyligi 6 kun 23 soat 56 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-51D.html|sarlavha=NASA - STS-51D|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

U 1986-yil mart oyida ishga tushirilishi kerak boʻlgan Kolumbiya kemasi STS-61E ekipajiga parvoz boʻyicha mutaxassis etib tayinlangan. Ammo [[Chellenjer|Challenjer]] shattl halokati tufayli reys bekor qilindi.

* Ikkinchi parvoz — STS-35&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1990-106A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26|qaralgan sana=2022-09-14|arxivsana=2020-07-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200713093330/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1990-106A}}&lt;/ref&gt;, Kolumbiya [[Fazoviy moki|shuttle]]. 1990-yil 2-dan 11-dekabrgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomiyligi 8 kun 23 soat 6 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-35.html|sarlavha=NASA - STS-35|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

* Uchinchi parvoz — STS-46&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1992-049A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26|qaralgan sana=2022-09-14|arxivsana=2019-09-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190915200904/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1992-049A}}&lt;/ref&gt;, [[Fazoviy moki|shuttle]] Atlantis. 1992-yil 31-iyuldan 8-avgustgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomiyligi 7 kun 23 soat 16 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-46.html|sarlavha=NASA - STS-46|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

* Toʻrtinchi parvoz — STS-61&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1993-075A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26|qaralgan sana=2022-09-14|arxivsana=2020-10-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201017215616/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1993-075A}}&lt;/ref&gt;, Endeavour [[Fazoviy moki|shuttle]]. 1993-yil 2-dekabrdan 13-dekabrgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomida u uchta chiqishni amalga oshirdi: 12/05/1993 — 7 soat 54 daqiqa, 12/07/1993 — 6 soat 47 daqiqa va 12/09/1993 — 7 soat 21 daqiqa. Parvoz davomiyligi 10 kun 19 soat 59 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-61.html|sarlavha=NASA - STS-61|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

* Beshinchi parvoz — STS-75&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1996-012A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26|qaralgan sana=2022-09-14|arxivsana=2019-09-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190915203326/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1996-012A}}&lt;/ref&gt;, Kolumbiya [[Fazoviy moki|kosmik kemasi]]. 1996-yil 22-fevraldan 9- martgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomiyligi 15 kun 17 soat 41 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-75.html|sarlavha=NASA - STS-75|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

Umumiy EVA davomiyligi: 25 soat 12 daqiqa. Kosmik parvozlarning umumiy davomiyligi 50 kun 11 soat 59 minut. 1996-yilda u kosmonavtlar boʻlimining foydali yuk va hayotni taʼminlash tizimlari boʻlimiga rahbarlik qilgan. 1997-yil iyul oyida esa Jeffer [[Fazogir|kosmonavtlar korpusidan]] nafaqaga chiqdi.

== Parvozlardan keyin ==

Hoffman 1997-yil iyulidan 2001-yil avgustigacha Parijdagi [[NASA|NASAning]] Yevropa vakili sifatida ishlagan. 2001-yil avgust oyida [[NASA]] orqali u Massachusets texnologiya institutiga yuborildi, u yerda Aeronavtika va [[Astronavigatsiya|astronavtika]] kafedrasida [[professor]] boʻlib ishladi va keyinchalik rahbarlik ishiga oʻtdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Jeffrey A. Hoffman PROFESSOR OF THE PRACTICE; CO-DIRECTOR, HUMAN SYSTEMS LAB |url=https://aeroastro.mit.edu/jeffrey-hoffman |kirish sanasi=2022-09-14 |arxivsana=2020-01-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200125032230/https://aeroastro.mit.edu/jeffrey-hoffman }}&lt;/ref&gt;.

== Mukofotlar ==

Mukofotlangan: 5 ta „Kosmik parvoz uchun“ medali (1985, 1990, 1992, 1993 va 1996-yillar),

2 marta — „Ajoyib xizmatlari uchun“ medali,

2 marta — „Buyuk xizmatlari uchun“ medali (NASA), V. M. Komarov nomidagi Xalqaro aviatsiya federatsiyasining diplomi. (1991)

Xalqaro aviatsiya federatsiyasining [[Sergey Korolyov|Sergey Korolev]] diplomi (1994).

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Hoffman, Jeffrey}}
[[Turkum:Harvard universiteti bitiruvchilari]]
[[Turkum:Amerikalik fazogirlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1944-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2-noyabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>0f1mw0mkxc7gwi6fglghwxhihyz2s97</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269575</id>
      <parentid>6269574</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10410" sha1="rpfej0ygkz1zl95telu3te9acrqzlxu" xml:space="preserve">'''Jeffrey Alan Hoffman''' ({{lang-en|Jeffrey Alan Hoffman}}, tugʻilgan [[1944|1944-yil 2-noyabr]]) — [[NASA]] [[Fazogir|astronavti]]. U [[Fazoviy moki|kemada]] parvoz boʻyicha mutaxassis sifatida beshta kosmik parvozni amalga oshirgan: STS-51D (1985, „Discovery“), STS-35 (1990, „Kolumbiya“), STS-46 (1992, „Atlantis“), STS-75 (1996, „Kolumbiya“), shuningdek toʻrtta kosmik yurishni amalga oshirgan.

== Tugʻilish va taʼlim ==

[[Fayl:STS-51-D_flyswatter_on_RMS.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/STS-51-D_flyswatter_on_RMS.jpg/200px-STS-51-D_flyswatter_on_RMS.jpg|right|thumb|200x200px| Grigs va Hoffman (oʻngda) — manipulyator bilan ishlash.]]
[[Fayl:Hoffman_and_Musgrave_EVA5.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Hoffman_and_Musgrave_EVA5.jpg/200px-Hoffman_and_Musgrave_EVA5.jpg|right|thumb|212x212px| Hoffman va Musgrave: EVA ishi.]]
[[Fayl:STS-61_Hubble_servicing.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/STS-61_Hubble_servicing.jpg/200px-STS-61_Hubble_servicing.jpg|right|thumb|226x226px| STS-61 — Hoffman: [[Hubble kosmik teleskopi|Hubble]] [[Teleskop|teleskopini]] taʼmirlash.]]

Hoffmanning otasi, ortoped-jarroh Burton Hoffman (1920-yil) Rossiyadan kelgan yahudiy muhojirlar, Samuil va Eva Hoffmanlar oilasidan chiqqan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.ancestry.com/1940-census/usa/New-York/Samuel-L-Hoffman_7qbh6|sarlavha=Samuel L Hoffman in the 1940 Census {{!}} Ancestry|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=ancestry.com|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/hoffman.html Austronaut Bio]&lt;/ref&gt;. U [[1944]][[2-noyabr|-yil 2-noyabrda]] [[New York (shahar)|Nyu-Yorkning]] [[Bruklin]] shahrida tugʻilgan, lekin u oʻsha shtatning Skarsdeyl shahrini oʻzining vatani deb biladi, 1962-yilda oʻrta maktabni shu yerda tugatgan. U Amerika skautlari harakatining faol aʼzosi edi. 1966-yilda u [[Massachusetts|Massachusets shtatining]] Amherst shahridagi Amherst kollejini [[astronomiya]] [[Bakalavr|boʻyicha bakalavr darajasini olgan]]. 1971-yilda [[Harvard universiteti|Garvard universitetida]] [[astrofizika]] [[Fan doktori|fanlari doktori ilmiy darajasini]] oldi. 1988-yilda esa Rays universitetida materialshunoslik boʻyicha [[Magistr|magistrlik]] darajasini olgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.astronautix.com/h/hoffman.html|sarlavha=Hoffman|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=astronautix.com|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

== Parvozlardan oldin ==

Jeffrey 1972—1975-yillarda [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniyaning]] Lester universitetida ishlagan. U geofizik raketalar uchun foydali yuklarni ishlab chiqdi — rentgen nurlarida oy tutilishini kuzatish uchun va rentgen nurlarini maxsus oynaga qaratib, Qisqichbaqa tumanligini kuzatish uchun. Shuningdek, u Yevropa [[EXOSAT]] sunʼiy yoʻldoshi uchun rentgen apparatlarini yaratishda ishtirok etgan. 1975-1978- yillarda [[Massachusetts texnologiya instituti|Massachusets texnologiya instituti qoshidagi]] Koinot tadqiqotlari markazining astrofizika tadqiqot markazida ishlagan. 1977-yil avgust oyidan boshlab u HEAO-1 orbital [[Rasadxona|observatoriyasida]] gamma-nurlanish va qattiq rentgen nurlaridan foydalangan holda tajribalarda qatnashdi. U, shuningdek, SAS-3 sunʼiy yoʻldoshidan olingan maʼlumotlarni qayta ishlash va tahlil qilish bilan shugʻullangan&lt;ref&gt;[http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/hoffman.html Jeffrey A. Hoffman]&lt;/ref&gt;.

== Kosmik mashgʻulotlar ==

1978-yil 16-yanvarda Jeffrey 8-chi qabulda [[NASA]] [[Fazogir|astronavtlar]] guruhiga qabul qilindi. Umumiy kosmik tayyorgarlik kursini (OKP) oʻtdi va 1979-yil avgust oyida astronavtlar boʻlimiga parvoz mutaxassisi sifatida oʻqishga kirdi. [[Kaliforniya|Kaliforniyaning]] [[Downey (California)|Downey]] shahridagi parvozlarni simulyatsiya qilish laboratoriyasida navigatsiya va parvozlarni boshqarish tizimlarini sinovdan oʻtkazgan. Shuningdek, u orbital bosqichni manevr qilish va barqarorlashtirish tizimi ustida ishladi. U yuk omboridan sunʼiy yoʻldoshlarni uchirish tartib-qoidalarini ishlab chiqishda ham ishtirok etgan. Undan tashqai, Jeffrey STS-5 qoʻllab-quvvatlash [[Ekipaj|ekipajining]] aʼzosi boʻlgan va STS-8 va STS-82 parvozlarida ekipaj bilan aloqa operatori boʻlgan.

== Kosmik parvozlar ==

* Birinchi parvoz — STS-51D&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1985-028A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26|qaralgan sana=2022-09-14|arxivsana=2019-09-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190915201253/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1985-028A}}&lt;/ref&gt;, Discovery [[Fazoviy moki|shuttle]]. 1985-yil 12-apreldan 19-aprelgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomida u bir marta kosmosga chiqdi: 1985-04-16 — davomiyligi 3 soat 10 daqiqa. Parvoz davomiyligi 6 kun 23 soat 56 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-51D.html|sarlavha=NASA - STS-51D|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

U 1986-yil mart oyida ishga tushirilishi kerak boʻlgan Kolumbiya kemasi STS-61E ekipajiga parvoz boʻyicha mutaxassis etib tayinlangan. Ammo [[Chellenjer|Challenjer]] shattl halokati tufayli reys bekor qilindi.

* Ikkinchi parvoz — STS-35&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1990-106A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26|qaralgan sana=2022-09-14|arxivsana=2020-07-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200713093330/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1990-106A}}&lt;/ref&gt;, Kolumbiya [[Fazoviy moki|shuttle]]. 1990-yil 2-dan 11-dekabrgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomiyligi 8 kun 23 soat 6 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-35.html|sarlavha=NASA - STS-35|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

* Uchinchi parvoz — STS-46&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1992-049A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26|qaralgan sana=2022-09-14|arxivsana=2019-09-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190915200904/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1992-049A}}&lt;/ref&gt;, [[Fazoviy moki|shuttle]] Atlantis. 1992-yil 31-iyuldan 8-avgustgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomiyligi 7 kun 23 soat 16 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-46.html|sarlavha=NASA - STS-46|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

* Toʻrtinchi parvoz — STS-61&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1993-075A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26|qaralgan sana=2022-09-14|arxivsana=2020-10-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201017215616/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1993-075A}}&lt;/ref&gt;, Endeavour [[Fazoviy moki|shuttle]]. 1993-yil 2-dekabrdan 13-dekabrgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomida u uchta chiqishni amalga oshirdi: 12/05/1993 — 7 soat 54 daqiqa, 12/07/1993 — 6 soat 47 daqiqa va 12/09/1993 — 7 soat 21 daqiqa. Parvoz davomiyligi 10 kun 19 soat 59 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-61.html|sarlavha=NASA - STS-61|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

* Beshinchi parvoz — STS-75&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1996-012A|sarlavha=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=nssdc.gsfc.nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26|qaralgan sana=2022-09-14|arxivsana=2019-09-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190915203326/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1996-012A}}&lt;/ref&gt;, Kolumbiya [[Fazoviy moki|kosmik kemasi]]. 1996-yil 22-fevraldan 9- martgacha parvoz mutaxassisi sifatida. Parvoz davomiyligi 15 kun 17 soat 41 daqiqa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-75.html|sarlavha=NASA - STS-75|muallif=Lynda Warnock: KSC|ish=|sana=|nashriyot=nasa.gov|til=en|kirish sanasi=2019-04-26}}&lt;/ref&gt;.

Umumiy EVA davomiyligi: 25 soat 12 daqiqa. Kosmik parvozlarning umumiy davomiyligi 50 kun 11 soat 59 minut. 1996-yilda u kosmonavtlar boʻlimining foydali yuk va hayotni taʼminlash tizimlari boʻlimiga rahbarlik qilgan. 1997-yil iyul oyida esa Jeffer [[Fazogir|kosmonavtlar korpusidan]] nafaqaga chiqdi.

== Parvozlardan keyin ==

Hoffman 1997-yil iyulidan 2001-yil avgustigacha Parijdagi [[NASA|NASAning]] Yevropa vakili sifatida ishlagan. 2001-yil avgust oyida [[NASA]] orqali u Massachusets texnologiya institutiga yuborildi, u yerda Aeronavtika va [[Astronavigatsiya|astronavtika]] kafedrasida [[professor]] boʻlib ishladi va keyinchalik rahbarlik ishiga oʻtdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Jeffrey A. Hoffman PROFESSOR OF THE PRACTICE; CO-DIRECTOR, HUMAN SYSTEMS LAB |url=https://aeroastro.mit.edu/jeffrey-hoffman |kirish sanasi=2022-09-14 |arxivsana=2020-01-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200125032230/https://aeroastro.mit.edu/jeffrey-hoffman }}&lt;/ref&gt;.

== Mukofotlar ==

Mukofotlangan: 5 ta „Kosmik parvoz uchun“ medali (1985, 1990, 1992, 1993 va 1996-yillar),

2 marta — „Ajoyib xizmatlari uchun“ medali,

2 marta — „Buyuk xizmatlari uchun“ medali (NASA), V. M. Komarov nomidagi Xalqaro aviatsiya federatsiyasining diplomi. (1991)

Xalqaro aviatsiya federatsiyasining [[Sergey Korolyov|Sergey Korolev]] diplomi (1994).

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Hoffman, Jeffrey}}
[[Turkum:Harvard universiteti bitiruvchilari]]
[[Turkum:Amerikalik fazogirlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1944-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2-noyabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>rpfej0ygkz1zl95telu3te9acrqzlxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elizabeth Báthory</title>
    <ns>0</ns>
    <id>795464</id>
    <revision>
      <id>6269476</id>
      <parentid>6054510</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34872" sha1="d2clpdk4xjr3bvf2rh3bs3vtdhchdsq" xml:space="preserve">{{Serial qotil bilgiqutisi
|ismi=Elizabeth Báthory
|tasvir=Elizabeth Bathory Portrait.jpg
|tasvir_tavsifi=Elizabeth Báthory yoʻqolgan 1585-yildagi asl portretining nusxasi
|tugʻilgandagi_ismi=Báthori Erzsébet
|tugʻilgan_sanasi={{Tugʻilgan sanasi|1560|8|7}}
|tugʻilgan_joyi=[[Nyírbátor]], [[Vengriya Qirolligi (1526—1867)|Vengriya Qirolligi]]
|vafot_sanasi={{death date and age|1614|8|21|1560|8|7|df=y}}
|vafot_joyi=Csejthe, [[Vengriya Qirolligi (1526—1867)|Vengriya Qirolligi]] (hozirgi [[Chachtice]], [[Slovakiya]])
|laqablari=Nadasdy Ferencné Bathori Erzsebet
|victims=650 tagacha deya daʼvo qilingan
|qotillik_yillari=1590—1610
|mamlakat=Vengriya Qirolligi}}

'''Grafinya Elizabeth Báthory de Ecsed''' ({{Lang-hu|Báthori Erzsébet}}; 1560-yil 7-avgust – 1614-yil 21-avgust)&lt;ref name=&quot;britannica3&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=Pallardy|ism=Richard|sarlavha=Elizabeth Bathory &amp;#124; Biography &amp; Facts|url=https://www.britannica.com/biography/Elizabeth-Bathory|ish=Encyclopedia Britannica|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150724160924/https://www.britannica.com:80/biography/Elizabeth-Bathory|arxivsana=24 July 2015}}&lt;/ref&gt; – [[Vengriya Qirolligi (1526-1867)|Vengriya qirolligida]] (hozirgi Vengriya, Slovakiya) [[Bathory|yerga egalik qilgan Báthory]] [[Serial qotil|oilasidan]] boʻlgan vengriyalik [[Vengriya zodagonlari|zodagon ayol]] edi.

Báthory va uning toʻrtta xizmatkori 1590-1610-yillar oraligʻida yuzlab qiz va ayollarni [[Qiynoqlar|qiynoqqa solib]] oʻldirishda ayblangan edi &lt;ref name=&quot;Ramsland2&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=Ramsland|ism=Katherine|sarlavha=Lady of Blood: Countess Bathory|url=http://www.crimelibrary.com/serial_killers/predators/bathory/countess_1.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140311102723/http://www.crimelibrary.com/serial_killers/predators/bathory/countess_1.html|arxivsana=11 March 2014|kirish sanasi=13 June 2014|ish=Crime Library|nashriyot=Turner Entertainment Networks Inc.}}&lt;/ref&gt; Uning xizmatkorlari sudga tortildi va hukm qilindi, Báthory esa oʻz uyida edi&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Gordon|first=Dee|url=https://www.google.com/books/edition/Bad_Girls_from_History/YdDLDwAAQBAJ?gbpv=1&amp;pg=PT83&amp;printsec=frontcover|title=Bad Girls from History: Wicked Or Misunderstood?|publisher=Pen &amp; Sword Books|year=2017|isbn=9781473862845|location=South Yorkshire, England}}&lt;/ref&gt;. U [[Čachtice qal'asi|Sejte qal’asida]] qamoqqa olingan&lt;ref name=&quot;Kardoss5&quot;&gt;Irma Szádeczky-Kardoss: [https://notesonhungary.wordpress.com/2014/05/31/the-bloody-countess/ „The Bloody Countess? An Examination of the Life and Trial of Erzsébet Báthory“], translated by Lujza Nehrebeczky, Hungarian original published in ''Élet és Tudomány '', September 2005&lt;/ref&gt;.

Batoriyga qoʻyilgan ayblovlar bir qancha tarixchilar tomonidan [[jodugar ovi]] sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Levack|first=Brian P.|url=https://books.google.com/books?id=yFloAgAAQBAJ&amp;pg=PA348|title=The Oxford Handbook of Witchcraft in Early Modern Europe and Colonial America|date=2013-03-28|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-164883-0|pages=348|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Lengyel|first=Tünde|title=Báthory Erzsébet, egy asszony élete|publisher=General Press|year=2011|isbn=9789636431686|location=Budapest|pages=285–291}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;Lengyel Tünde, Várkonyi Gábor: Báthory Erzsébet – egy asszony élete / Life of a woman&lt;/ref&gt;. 1989-yilda Maykl Farin kabi boshqa yozuvchilar [[Mutilatsiya|Batoriyga]] qarshi ayblovlar 300 dan ortiq shaxsning koʻrsatmalari bilan tasdiqlanganligini, ulardan baʼzilari uning hibsga olinishi paytida topilgan jismoniy dalillar va oʻlik oʻlik, oʻlgan va qamoqqa olingan qizlarning borligini tasvirlagan&lt;ref name=&quot;autogenerated293&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Farin|first=Michael|title=Heroine des Grauens: Wirken und Leben der Elisabeth Báthory: in Briefen, Zeugenaussagen und Phantasiespielen|year=1989|page=293|language=de|oclc=654683776}}&lt;/ref&gt;. ''Przegląd Nauk Historycznych (Tarix ilmi sharhi)'' uchun 2018 yildagi maqolasida Aleksandra Bartosievichning taʼkidlashicha, Batoriy taʼqib qilinganida, bu ayblovlar uning oilasining mintaqadagi taʼsirini yoʻq qilish uchun tomosha boʻlgan, bu uning qoʻshnilarining siyosiy manfaatlariga tahdid deb hisoblangan&lt;ref name=&quot;:56&quot;&gt;{{Jurnal manbasi|last=Bartosiewicz|first1=Aleksandra|date=December 2018|title=Elisabeth Báthory – a true story|url=https://www.researchgate.net/publication/331911064|journal=Przegląd Nauk Historycznych|publisher=Lodz University Press, Poland|volume=17|issue=3|pages=103–122|doi=10.18778/1644-857X.17.03.04}}&lt;/ref&gt;.

Báthory haqidagi hikoyalar tezda milliy [[folklor]]ning bir qismiga aylandi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=The Plain Story|url=http://elizabethbathory.net/Countess-Bathory-s-case.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131020214427/http://www.elizabethbathory.net/Countess-Bathory-s-case.html|arxivsana=20 October 2013|kirish sanasi=18 November 2013|ish=Elizabethbathory.net}}&lt;/ref&gt;. Uning yoshligini saqlab qolish uchun bokira qizlarning qoni bilan choʻmilgani haqidagi ertak kabi [[Vampirlar|vampirlik]] tendentsiyalarini tasvirlaydigan afsonalar, odatda, uning oʻlimidan keyin yillar oʻtib yozilgan va ishonchsiz deb hisoblanadi&lt;ref name=&quot;:13&quot;/&gt;. Baʼzilar u [[Bram Stoker]]ning ''[[Dracula|Drakulasini]]'' (1897) ilhomlantirganini taʼkidlamoqda&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Joshi|first=S. T.|url=https://books.google.com/books?id=CaqE82YIh4QC&amp;q=Báthory+Stoker%27s+Dracula&amp;pg=PA6|title=Encyclopedia of the Vampire: The Living Dead in Myth, Legend, and Popular Culture|date=2011|publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=9780313378331|location=Santa Barbara, California|page=6|accessdate=29 September 2018}}&lt;/ref&gt;, garchi Stokerning roman haqidagi eslatmalarida bu farazni tasdiqlovchi toʻgʻridan-toʻgʻri dalil keltirilmagan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Stoker|first=Bram|url=https://books.google.com/books?id=geFgAQAAQBAJ&amp;q=Elizabeth+Báthory++Stoker&amp;pg=PA131|title=Bram Stoker's Notes for Dracula: A Facsimile Edition|date=2008|publisher=[[McFarland &amp; Company]]|isbn=9780786477302|location=Jefferson, North Carolina|page=131|accessdate=29 September 2018}}&lt;/ref&gt;. Unga atalgan taxalluslar va adabiy [[epithets]]lar orasida ''qonli grafinya'' va ''grafinya Drakula'' bor.

== Erta hayot va taʼlim ==
Báthory 1560-yilda [[Vengriya Qirolligi (1526-1867)|Qirollik Vengriyasining]] [[Nyírbátor]] shahridagi oilaviy mulkda tugʻilgan. U bolaligini [[Nagyecsed|Eksed]] qal’asida oʻtkazdi. Uning otasi Eksed oilasining baron Jorj VI [[Bathory oilasi|Batori]] edi [[Transilvaniya vodiysi|, Transilvaniya voivodasi]] boʻlgan Endryu Bonaventura Batorining ukasi. Uning onasi Baronessa Anna Batori (1539—1570), Somlyolik [[Stiven VIII Batori|Stiven Batorining]] qizi, [[Transilvaniya]] voivodasi ham Somlyo filialidan edi. Onasi orqali Yelizaveta vengriyalik zodagon [[Batoriy Stefan|Stiven Batorining]] (1533—1586) jiyani, [[Polsha qiroli]], [[Rech Pospolita|Polsha-Litva Hamdoʻstligining]] [[Litva Buyuk Gertsogi|Litva buyuk gertsogi]] va [[Transilvaniya shahzodasi|Transilvaniya shahzodasi boʻlgan]]. Uning bir nechta ukalari bor edi&lt;ref name=&quot;:56&quot;/&gt;. Uning akasi [[Stiven Batori (1555-1605)|Stiven]] Batori (1555—1605) Vengriya qirolligining [[Qirollik sudyasi|sudyasi]] boʻlib xizmat qilgan.

Bolaligida Báthory [[epilepsiya]] sabab boʻlishi mumkin boʻlgan bir nechta [[Soqchilik|tutqanoq]] tutgan&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=cpM-DgAAQBAJ|title=The most notorious serial killers : ruthless, twisted murderers whose crimes chilled the nation.|publisher=TI Incorporated Books|year=2017|isbn=9781683300274|location=United Kingdom|oclc=982117998}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha paytda epilepsiya bilan bogʻliq alomatlar [[Epilepsiya|yiqilish kasalligi]] deb tashxis qoʻyilgan va davolanish epilepsiya bilan ogʻrigan odamning qonini tutqanoqning lablariga surtish yoki epilepsiya tugashi bilan epilepsiyaga kasal boʻlmagan odamning qoni va bosh suyagi boʻlagi aralashmasini berishni oʻz ichiga olgan&lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi|last=Holmes|first1=Gregory L.|date=January 1995|title=The falling sickness. A history of epilepsy from the Greeks to the beginnings of modern neurology|journal=Journal of Epilepsy|publisher=[[Elsevier]]|place=Amsterdam, Netherlands|volume=8|issue=1|pages=214–215|doi=10.1016/s0896-6974(95)90017-9|issn=0896-6974|pmc=1081463}}&lt;/ref&gt;.

Ayrim manbalar tomonidan berilgan taklif Batorining keyingi hayotidagi shafqatsizligini tushuntirish uchun u oilasi tomonidan shafqatsiz boʻlishga oʻrgatilgan&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Leslie|first=Carroll|url=https://www.google.com/books/edition/Royal_Pains/LlMoDgAAQBAJ?gbpv=1&amp;pg=PP1&amp;printsec=frontcover|title=Royal Pains: A Rogues' Gallery of Brats, Brutes, and Bad Seeds|date=2014|publisher=[[New American Library]]|isbn=9781101478776|location=New York City|pages=160–161|oclc=883306686}}&lt;/ref&gt;. Hikoyalar orasida yosh Báthory oʻz oilasi zobitlari tomonidan qatl etilgan shafqatsiz [[jazo]]larning guvohi boʻlgan va [[Satanizm|shaytonizm]] va [[Sehrgarlik|jodugarlik]] bilan shugʻullangan oila aʼzolari tomonidan oʻrgatilgan&lt;ref name=&quot;:32&quot;/&gt;. Shunga qaramay, bu daʼvolar uchun hech qanday qattiq dalil yoʻq va shuning uchun ular asossiz boʻlib qolmoqda.

Báthory [[Kalvinizm|Kalvinist]] [[Protestantizm|protestant]] sifatida oʻsgan&lt;ref name=&quot;Kardoss5&quot;/&gt;. Yoshligida u [[Lotin tili|lotin]], [[Nemis tili|nemis]], [[Venger tili|venger]] va [[Yunon tili|yunon]] tillarini oʻrgangan&lt;ref name=&quot;Ramsland2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Erzsfaq2&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=Bathory-Kitsz|ism=Dennis|sana=4 June 2009|sarlavha=Báthory Erzsébet – Báthory Erzsébet: Short FAQ|url=http://www.bathory.org/erzsfaq.html|kirish sanasi=15 September 2012|nashriyot=Bathory.org}}{{Self-published source|date=June 2014}}&lt;/ref&gt;. Imtiyozli zodagonlar oilasida tugʻilgan Báthory boylik, maʼlumot va taniqli ijtimoiy mavqega ega edi&lt;ref name=&quot;:62&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Thorne|first=Tony|url=https://books.google.com/books?id=u4_jb6NjucMC|title=Countess Dracula: The Life and Times of Elisabeth Bathory, the Blood Countess|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2012|isbn=9781408833650|authorlink=Tony Thorne}}&lt;/ref&gt;.

13 yoshida, birinchi turmush qurishdan oldin, Bathory bola tugʻdi&lt;ref name=&quot;:32&quot;/&gt;. Otasi [[Dehqonlar|dehqon]] bolasi boʻlgan bola goʻyoki Batoriy oilasi ishongan mahalliy ayolga berilgan&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;. Ayolga oʻz qilmishlari uchun pul toʻlangan, bola esa [[Valaxiya]]ga olib ketilgan&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;. Bu homiladorlikning dalillari Elizabetning oʻlimidan ancha keyin, dehqonlar tomonidan tarqalgan mish-mishlar orqali paydo boʻldi; shuning uchun mish-mishning toʻgʻriligi koʻpincha muhokama qilinadi.

== Biografiya ==
[[Fayl:Ecsed_vára_Das_ehmals_gedrückte,_vom_Türken_berückte,_nun_trefflich_erquickte_Königreich_Hungarn._Frankfurt_u._Leipzig_1688.jpg|link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Ecsed_v%C3%A1ra_Das_ehmals_gedr%C3%BCckte%2C_vom_T%C3%BCrken_ber%C3%BCckte%2C_nun_trefflich_erquickte_K%C3%B6nigreich_Hungarn._Frankfurt_u._Leipzig_1688.jpg/220px-Ecsed_v%C3%A1ra_Das_ehmals_gedr%C3%BCckte%2C_vom_T%C3%BCrken_ber%C3%BCckte%2C_nun_trefflich_erquickte_K%C3%B6nigreich_Hungarn._Frankfurt_u._Leipzig_1688.jpg|thumb|300x300px|Ecsed, koʻl va eski qal’a]]
1573-yilda&lt;ref name=&quot;:56&quot;/&gt; Bathori [[Nadasdy oilasi|Nadasdi oilasining]] aʼzosi boʻlgan graf [[Ferens Nadasdi]] bilan unashtirilgan. Bu aristokratiya doiralaridagi [[Uylangan nikoh|siyosiy kelishuv]] edi. Nadasdi baron [[Tamas Nadasdi|Tamas Nadasdi de Nadasd et Fogarasföld]] va Orsolya Kanizsayning oʻgʻli edi.

1575-yil 8-mayda Báthory va Nadasdy [[Vranov nad Topľou]] (vengriyada Varanno) saroyida turmush qurishdi&lt;ref name=&quot;:56&quot;/&gt;. Nikoh Transilvaniyada ham, Vengriya Qirolligida ham yerga egalik qilishiga olib keldi&lt;ref name=&quot;:56&quot;/&gt;.

Nadasdining Batoriyga toʻy sovgʻasi uning uy xoʻjaligi [[Čachtice qal'asi|boʻlgan Seyte qal’asi edi]]&lt;ref name=&quot;:56&quot;/&gt; [[Kichik Karpatlar]]da Vag-Ujeli va Trencsen (hozirgi [[Nové Mesto nad Vahom]] va [[Trenčín|Trenchin]], [[Slovakiya]]) yaqinida joylashgan. Qal’ani onasi 1569-yilda sotib bergan, u esa uni nikoh toʻyi paytida Elizabethga, Csejte qishloq uyi va oʻn yettita qoʻshni qishloq bilan birga bergan.

Toʻydan keyin er-xotin [[Sarvar]]dagi Nadasdi qasrida yashashdi&lt;ref name=&quot;:56&quot;/&gt;.

1578-yilda, nikohdan uch yil oʻtgach, Nadasdi Vengriya qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni boʻlib, ularni [[Avstriya-Turkiya urushlari|Usmonlilarga qarshi urushga olib keldi]]. Urush paytida Báthory biznes ishlarini va oilaning koʻplab mulklarini boshqargan. Bu rol odatda Vengriya va [[Slovaklar|Slovak]] xalqlari uchun mas’uliyatni oʻz ichiga oladi, [[Uzoq Turk urushi|uzoq urush]] (1593—1606) davrida tibbiy yordam koʻrsatishni oʻz ichiga oladi va Báthory erining [[Vena (shahar)|Vena]] yoʻlida joylashgan mulklarini himoya qilish bilan shugʻullanadi&lt;ref name=&quot;Erzsfaq2&quot;/&gt; Hujum tahdidi muhim edi, chunki Cheyte qishlogʻi ilgari [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonlilar]] tomonidan talon-toroj qilingan edi, [[Sarvar]] esa [[Qirollik Vengriya]] va [[Usmonli Vengriya|Usmonlilar tomonidan bosib olingan Vengriyani]] ajratib turuvchi chegara yaqinida joylashgan boʻlsa, bundan ham katta xavf ostida edi. Báthory qashshoq ayollar, shu jumladan eri Usmonlilar tomonidan asirga olingan ayol va qizi [[Zoʻrlash|zoʻrlangan]] va homilador boʻlgan ayol nomidan aralashgan bir necha holatlar mavjud edi.
[[Fayl:Nádasdy_Ferenc_és_Ecsedi_Báthori_Erzsébet_portréja_Csejte_múzeum.jpg|link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/N%C3%A1dasdy_Ferenc_%C3%A9s_Ecsedi_B%C3%A1thori_Erzs%C3%A9bet_portr%C3%A9ja_Csejte_m%C3%BAzeum.jpg/220px-N%C3%A1dasdy_Ferenc_%C3%A9s_Ecsedi_B%C3%A1thori_Erzs%C3%A9bet_portr%C3%A9ja_Csejte_m%C3%BAzeum.jpg|thumb|300x300px|Chachtice muzeyidan Nadasdi va Bathori portretlari]]
Batorining qizi Anna Nadasdi 1585-yilda tugʻilgan va keyinchalik [[Nikola VI Zrinski]]yning xotini boʻlishi kerak edi. Batorining boshqa taniqli farzandlari orasida Orsolya (Orsika) Nadasdi (1590 – nomaʼlum), keyinchalik Istvan II Benyoning xotini boʻladi; Katalin (Kata yoki Katerina) Nadasdi (1594— nomaʼlum); Andras Nadasdi (1596—1603); va [[Muqaddas Rim imperatori]] [[Leopold I, Muqaddas Rim imperatori|Leopold I]] ga qarshi [[magnat fitnasi]]ning yetakchilaridan biri boʻlgan [[Frans III. Nadasdy|Frants III]] Nadasdining otasi Pal (Pol) Nadasdi (1598—1650). Baʼzi yilnomalarda, shuningdek, er-xotinning Miklos Nadasdi ismli boshqa oʻgʻli boʻlganligi ham koʻrsatilgan, ammo buni tasdiqlab boʻlmaydi va u oddiygina amakivachcha boʻlgan yoki yosh vafot etgan boʻlishi mumkin, chunki 1610-yildagi Batorining [[vasiyatnoma]]sida uning ismi koʻrsatilmagan. Dyordji Nadasdi, shuningdek, oʻlgan Nadasdi chaqaloqlaridan birining ismidir, ammo buni tasdiqlab boʻlmaydi. Elizabetning barcha bolalari, xuddi [[Gubernator|Batorining]] oʻzi boʻlgani kabi, gubernatorlar tomonidan gʻamxoʻrlik qilishgan.

Ferents Nadasdi 1604-yil 4-yanvarda 48 yoshida vafot etdi. Uning oʻlimiga sabab boʻlgan kasallikning aniq tabiati nomaʼlum boʻlsa-da, 1601-yilda boshlangan va dastlab oyoqlarida zaiflashtiruvchi ogʻriqlarga sabab boʻlgan koʻrinadi. Oʻsha paytdan boshlab u hech qachon toʻliq tuzalmadi va 1603-yilda abadiy nogiron boʻlib qoldi. U Báthory bilan turmush qurganiga 29 yil boʻlgan. Oʻlimidan oldin Nadasdi oʻzining merosxoʻrlari va beva xotinini [[Dyordji Turzo|Dyordji]] Turzoga ishonib topshirdi, u oxir-oqibat Batorining jinoyatlarini tergov qilishga rahbarlik qiladi.

== Ayblovlar ==
[[Fayl:Alžbeta_Bathory.jpg|link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Al%C5%BEbeta_Bathory.jpg/220px-Al%C5%BEbeta_Bathory.jpg|alt=|thumb|Zay rassomidan Elizabeth Báthory. Ehtimol, [[Budapesht]]dagi [[Vengriya milliy muzeyi]]da joylashgan boshqa rasmning nusxasi (shuningdek, Zay tomonidan qilingan). Magyar Várak kitobida eslatib oʻtilgan, 34-bet.]]

=== Tekshiruv ===
1602—1604-yillarda Batorining vahshiyligi haqidagi mish-mishlar butun qirollik boʻylab tarqalgach, [[Lyuterchilik|Lyuteran]] vaziri Istvan Magyari unga qarshi ochiq va Vena sudida shikoyat qildi&lt;ref name=&quot;Farin, pp. 2342&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Farin|first=Michael|title=Heroine des Grauens: Wirken und Leben der Elisabeth Báthory: in Briefen, Zeugenaussagen und Phantasiespielen|year=1989|pages=234–237|language=de|oclc=654683776}}&lt;/ref&gt;.. 1610-yilda [[Mattias, Muqaddas Rim imperatori|Mattias II]] [[Vengriyaning Palatine|Vengriya Palatini]] [[Dyordji Turzo]]ga tergov qilishni topshirdi. Turzo 1610-yilning mart oyida ikki [[Notariuslar|notarius]] András Keresztury va Mozes [[:hu:Cziráky család|Czirakyga]]&lt;ref name=&quot;Kord2009&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Kord|first=Susanne|url=https://books.google.com/books?id=m-Cu8KaaIPAC|title=Murderesses in German Writing, 1720-1860: Heroines of Horror|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=978-0-521-51977-9|pages=56–57}}&lt;/ref&gt; dalil toʻplashni buyurdi&lt;ref&gt;Letters from Thurzó to both men on 5 March 1610, printed in {{Kitob manbasi|last=Farin|first=Michael|title=Heroine des Grauens: Wirken und Leben der Elisabeth Báthory: in Briefen, Zeugenaussagen und Phantasiespielen|year=1989|pages=265–266, 276–278|language=de|oclc=654683776}}&lt;/ref&gt;. 1610-yil oktyabriga kelib ular 52 ta guvohning soʻzlarini toʻplashdi;&lt;ref name=&quot;Kord2009&quot; /&gt; 1611-yilga kelib bu raqam 300 dan oshdi.

Aytishlaricha, [[Gineksey|Batori]] ota-onalari tomonidan ginekologiyaga odob-axloq qoidalarini oʻrganish uchun yuborilgan kichik [[Gentry|zodagonlarning]] qizlarini oʻldirishni boshlagan&lt;ref name=&quot;:13&quot;/&gt;. Sudda hamkasblar igna ishlatish haqida ham aytib oʻtishgan. Báthory tomonidan amalga oshirilgan qiynoqlarning koʻplab shubhali shakllari mavjud edi.

Baʼzi guvohlar ginekologiyada vafot etgan qarindoshlarining ismlarini aytishdi. Boshqalar baʼzilari qabristonlarda, boshqalari esa belgilanmagan joylarda koʻmilgan jasadlarda qiynoq izlarini koʻrganliklarini aytishdi.

=== Hibsga olish ===
1610-yil 12-dekabrda Nikola VI Zrinski Turzo bilan Batorni qamoqqa olish va mulkni taqsimlash haqidagi kelishuvni tasdiqladi&lt;ref name=&quot;Kord20092&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Kord|first=Susanne|url=https://books.google.com/books?id=m-Cu8KaaIPAC|title=Murderesses in German Writing, 1720-1860: Heroines of Horror|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=978-0-521-51977-9|pages=56–57}}&lt;/ref&gt;. 30-dekabr kuni Turzo Sejte qasriga borib, Batorini toʻrtta xizmatkori bilan birga hibsga oldi, ular uning [[sherik]]lari boʻlishda ayblangan: Dorotya Semtes, Ilona Jo, Katarina Benika va Yanos Ujvari („Ibis“ yoki Fiko). Turzoning xotiniga yozgan maktubiga koʻra, uning eʼlon qilinmagan tashrifi natijasida qal’ada bir oʻlik qiz va yana bir tirik „oʻlja“ qiz topilgan&lt;ref name=&quot;Kord20092&quot; /&gt;, ammo ular undan unga nima boʻlganini soʻrashganiga hech qanday dalil yoʻq. Garchi Batori qiynoq paytida qoʻlga olingan, deb ishonilgan boʻlsa-da, u kechki ovqatlanayotgan edi. Dastlab Turzo Batorining mehmonlari va qishloq aholisiga uni jinoyat ustida ushlaganini aytdi. Biroq, u qurbonlar topilishi yoki taqdim etilishidan oldin hibsga olingan va hibsga olingan. Koʻrinib turibdiki, Turzoning qonga boʻyalgan Batorini kashf etishi haqidagi daʼvo uydirma hisoblarni bezash boʻlgan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Thorne|first=Tony|url=https://books.google.com/books?id=u4_jb6NjucMC|title=Countess Dracula|date=1997|publisher=Bloomsbury|location=London|pages=18–19|isbn=9780747536413|authorlink=Tony Thorne}}&lt;/ref&gt;.

Turzo Batorining oʻgʻli Pol va uning ikki kuyovi Nikola VI Zrinski va [[Drugeth oilasi|Dyorgy Druget]] bilan keyingi sud ishlarini muhokama qildi&lt;ref name=&quot;Kord20093&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Kord|first=Susanne|url=https://books.google.com/books?id=m-Cu8KaaIPAC|title=Murderesses in German Writing, 1720-1860: Heroines of Horror|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=978-0-521-51977-9|pages=56–57}}&lt;/ref&gt;. Uning [[Gabriel Báthory|Transilvaniyani boshqargan]] oilasi, ommaviy janjaldan keyin toj tomonidan tortib olinishi xavfi ostida boʻlgan Batorining mulkini yoʻqotishdan qochishga harakat qildi. Turzo, Pol va uning ikki kuyovi bilan dastlab Batorini [[Rohibxona|rohibaxonaga]] yuborishni rejalashtirgan edi, ammo uning xatti-harakatlari haqida xabarlar tarqalgach, ular uni qattiq [[uy qamogʻi]]da saqlashga qaror qilishdi&lt;ref name=&quot;autogenerated291&quot;&gt;A letter from 12 December 1610 by Elizabeth’s son-in-law Zrínyi to [[Dyordji Turzo|Thurzó]] refers to an agreement made earlier. See {{Kitob manbasi |last=Farin |first=Michael |title=Heroine des Grauens: Wirken und Leben der Elisabeth Báthory: in Briefen, Zeugenaussagen und Phantasiespielen |year=1989 |page=291 |language=de |oclc=654683776}}&lt;/ref&gt;.

Guvohlarning aksariyati ayblovlarni boshqalardan eshitganliklarini, lekin oʻzlari buni koʻrmaganliklarini aytishdi. Xizmatchilar qiynoqlar ostida iqror boʻlishdi, bu esa zamonaviy sud jarayonlarida ishonchli emas. Ular shohning guvohlari edi, lekin qatl qilindi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=The Life of Erzsébet Báthory|url=https://the-golden-dawn.livejournal.com/1490.html|kirish sanasi=2022-03-15|ish=the-golden-dawn.livejournal.com|til=en-us}}&lt;/ref&gt;. Ilona Jo va Dorottya Szentesning barmoqlarini bir juft qisqich bilan yirtib tashlashgan va keyin tiriklayin yoqib yuborishgan. Yoshligi va uning aybi kamroq ekanligiga ishonganligi sababli, Yanos Ujvari kamroq ogʻriqli usul bilan qatl qilindi: boshini kesish. Shundan soʻng, uning jasadi Jo va Szentes bilan bir xil olovda yoqib yuborilgan. Yana bir xizmatkor Erzsi Majorova dastlab qoʻlga tushishdan qochib qutulgan, biroq qoʻlga olingandan keyin tiriklayin yoqib yuborilgan. Katarina Benika boshqa ayollar tomonidan zoʻravonlikka uchraganini isbotlaganidan keyin umrbod qamoq jazosiga hukm qilindi.

Qotillik ayblovlari mish-mishlarga asoslangan edi. Hududda kimdir grafinya ustidan shikoyat qilganini tasdiqlovchi hujjat yoʻq. Shu vaqt ichida kimgadir zarar yetsa yoki hatto tovuq oʻgʻirlab ketsa, shikoyat xati yoziladi&lt;ref name=&quot;Kardoss5&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Báthory Erzsébet|url=http://nadasdymuzeum.hu/bathory-erzsebet-2013-03-26|ish=nadasdymuzeum.hu|qaralgan sana=2022-09-19|arxivsana=2020-09-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200919122952/http://nadasdymuzeum.hu/bathory-erzsebet-2013-03-26}}&lt;/ref&gt;. Batorining hibsga olinishi ortidan ikkita sud jarayoni boʻlib oʻtdi: birinchisi 1611-yil 2-yanvarda, ikkinchisi esa 1611-yil 7-yanvarda boʻlib oʻtdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://ir.library.illinoisstate.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1134&amp;context=etd|sarlavha=No Blood in the Water: The Legal and GenderConspiracies Against Countess Elizabeth Bathory in Historical Context}}&lt;/ref&gt;.

Batorining sheriklari ustidan sud jarayonida keltirilgan qurbonlarning eng koʻp soni 650 kishini tashkil etdi, ammo bu raqam Syuzanna ismli xizmatkor qizning Batorining sud xodimi Yakab Szilvassi bu raqamni Batorining shaxsiy kitoblaridan birida koʻrganligi haqidagi daʼvosidan kelib chiqadi. Kitob hech qachon oshkor etilmagan va Szilvassi oʻz guvohligida bu haqda hech qachon eslatmagan&lt;ref name=&quot;Thorne 1997 53&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Thorne|first=Tony|url=https://books.google.com/books?id=u4_jb6NjucMC|title=Countess Dracula|date=1997|publisher=[[Bloomsbury]]|isbn=978-1408833650|location=London, England|page=53|authorlink=Tony Thorne}}&lt;/ref&gt;.

== Qamoqqa olish va oʻlim ==
[[Fayl:Csejtecivertanlegi1.jpg|link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Csejtecivertanlegi1.jpg/220px-Csejtecivertanlegi1.jpg|thumb|[[Čachtice qal'asi|Csejte qal’asining]] havodan koʻrinishi]]
[[Fayl:Main_tower_at_Cachtice_Castle,_Slovakia.JPG|link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Main_tower_at_Cachtice_Castle%2C_Slovakia. JPG/220px-Main_tower_at_Cachtice_Castle%2C_Slovakia. JPG|thumb|Sejte qal’asidagi asosiy minora]]
1611-yil 25-yanvarda Turzo qirol Matiasga maktub yoʻllab, ular Batoriyni qoʻlga olib, uning qasriga qamab qoʻyganliklarini tasvirlab berdi. [[Palatin]], shuningdek, tergov bosqichlarini Transilvaniya shahzodasi bilan siyosiy kurash bilan muvofiqlashtirdi. U umrining oxirigacha Sejte qasrida hibsga olingan va u yerda 54 yoshida vafot etgan. Dyordji Turzo yozganidek, Elizabeth Báthory gʻishtli xonada qamalgan, ammo boshqa manbalarga koʻra (ruhoniylarning tashrifidan olingan yozma hujjatlar, 1614-yil iyul) u qasrda erkin va toʻsiqsiz harakatlana olgan, bu [[uy qamogʻi]]ga oʻxshaydi&lt;ref name=&quot;Tezis manbasi&quot;&gt;{{Tezis manbasi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tezis manbasi&quot;/&gt;.

U 1610-yil sentyabr oyida vasiyatnoma yozdi, unda u barcha hozirgi va kelajakdagi merosni farzandlariga qoldirdi&lt;ref name=&quot;Kord20094&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Kord|first=Susanne|url=https://books.google.com/books?id=m-Cu8KaaIPAC|title=Murderesses in German Writing, 1720-1860: Heroines of Horror|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=978-0-521-51977-9|pages=56–57}}&lt;/ref&gt;. 1614-yilning oxirgi oyida u oʻz kelishuvini imzoladi, unda u oʻz farzandlari oʻrtasida mulk, er va mulkni taqsimladi&lt;ref name=&quot;:42&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Szádeczky-Kardoss Irma – Báthory Erzsébet igazsága / The truth of Elizabeth Báthory (10 years of research using contemporary correspondence)&lt;/ref&gt;. 1614-yil 20-avgust oqshomida Batori oʻzining qoʻriqchisiga qoʻllari sovuq boʻlganidan shikoyat qildi va u javob berdi: „Hech narsa emas, bekasi. Shunchaki borib yoting“. U uyquga ketdi va ertasi kuni ertalab oʻlik holda topildi&lt;ref name=&quot;Countess Erzsebet Bathory Kimberly L p.298&quot;&gt;Infamous Lady the true story of Countess Erzsebet Bathory Kimberly L. Craft 2009 p.298&lt;/ref&gt;. U 1614-yil 25-noyabrda Seyte cherkovida dafn etilgan&lt;ref name=&quot;Countess Erzsebet Bathory Kimberly L p.298&quot; /&gt;, biroq baʼzi manbalarga koʻra, qishloq aholisining grafinyani oʻz qabristoniga dafn etishi haqidagi gʻalayonlari tufayli uning jasadi [[Nagyecsed|Ekseddagi]] tugʻilgan uyiga koʻchirilgan. Báthory oilasi qabriga dafn etilgan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Farin|first=Michael|title=Heroine des Grauens: Wirken und Leben der Elisabeth Báthory: in Briefen, Zeugenaussagen und Phantasiespielen|year=1989|page=246|language=de|oclc=654683776}}&lt;/ref&gt;. Uning jasadi bugungi kunda nomaʼlum, ammo qasrning cherkov hududida chuqur koʻmilgan deb ishoniladi. Ksejte cherkovi va Seyte qal’asida uning qabri boʻlishi mumkin boʻlgan belgilar yoʻq.

=== Obroʻ- eʼtibor ===
Laslo Nagy va doktor Irma Szádeczki-Kardoss kabi bir qancha mualliflar Elizabet Báthory [[Siyosiy fitnalar roʻyxati|fitna]] qurboni boʻlganligini taʼkidladilar&lt;ref name=&quot;Kardoss5&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Nagy, László. ''A rossz hirü Báthoryak''. Budapest: Kossuth Könyvkiadó 1984{{page needed|date=March 2018}}&lt;/ref&gt;. Nagyning taʼkidlashicha, Báthoryga qarshi sud jarayoni asosan siyosiy sabablarga koʻra, ehtimol uning katta boyligi va Vengriyadagi katta erlarga egalik qilishi, eri vafotidan keyin kuchaygan. Bu nazariya oʻsha paytdagi Vengriya tarixiga mos keladi, unda diniy va siyosiy mojarolar, ayniqsa Usmonli imperiyasi bilan urushlar, [[protestantizm]]ning tarqalishi va Vengriya ustidan [[Gabsburglar|Habsburg]] hokimiyatining kengayishi bilan bogʻliq&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Szakály|first=Ferenc|url=https://archive.org/details/historyofhungary00pete/page/83|title=A History of Hungary|year=1994|isbn=978-0-253-20867-5|editor=Sugar|pages=[https://archive.org/details/historyofhungary00pete/page/83 83–99]|chapter=The Early Ottoman Period, Including Royal Hungary, 1526–1606|chapterurl={{Google books|SKwmGQCT0MAC|page=83|plainurl=yes}}}}&lt;/ref&gt;. Bundan tashqari, Mattiasning Báthorydan katta qarzi bor edi, u hibsga olinganidan keyin bekor qilindi&lt;ref name=&quot;britannica3&quot;/&gt;.

Bu nazariyaga qarshi qarama-qarshi dalillar mavjud. Batorining jinoyatlarini tergov qilish lyuteran vazir Ishtvan Magyarining shikoyatlari bilan boshlangan&lt;ref name=&quot;Farin, pp. 2342&quot;/&gt;. Bu protestant Batoriyaga qarshi katolik/Gabsburg fitnasi tushunchasiga hissa qoʻshmaydi, garchi diniy taranglik hali ham mojaroning mumkin boʻlgan manbai boʻlib qolmoqda, chunki Batoriy lyuteran emas, balki kalvinist boʻlgan&lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt;. Batorining aybsizligini qoʻllab-quvvatlash uchun 300 ga yaqin guvohlarning koʻrsatmalari va tergovchilar tomonidan toʻplangan ashyoviy dalillar koʻrib chiqilishi yoki bahslashilishi kerak. Bu dalillarga Turzo tomonidan qasrga kirganida topilgan koʻplab jasadlar va oʻlik va oʻlayotgan qizlar kiradi&lt;ref name=&quot;autogenerated293&quot;/&gt;. Shadeczki-Kardossning taʼkidlashicha, ashyoviy dalillar boʻrttirilgan va Turzo oʻlgan va yaralangan bemorlarni Batorining qurbonlari sifatida notoʻgʻri koʻrsatgan, chunki uni sharmanda qilish uning siyosiy davlat ambitsiyalariga katta foyda keltiradi&lt;ref name=&quot;Kardoss5&quot;/&gt;.

== Folklor va ommaviy madaniyat ==
Elizabeth Báthory ishi 18 va 19-asrlarda koʻplab hikoyalarni ilhomlantirdi. Ushbu asarlarning eng keng tarqalgan [[Motiv (adabiyotda)|motivi]] goʻzallik yoki yoshlikni saqlab qolish uchun grafinya oʻzining bokira qurbonlarining qonida choʻmilish edi. Bu afsona birinchi marta bosma nashrlarda 1729-yilda [[Iyezuitlar|yezuit]] olimi Laszlo Turócsining „''Tragica Historia''“ asarida, Bathory ishi haqidagi birinchi yozma hisobda paydo boʻldi&lt;ref&gt;in ''Ungaria suis *** regibus compendia data'', Typis Academicis Soc. Jesu per Fridericum Gall. Anno MCCCXXIX. Mense Sepembri Die 8. p 188–193, quoted by Farin&lt;/ref&gt;. Hikoya 1817-yilda (1765-yilda paydo boʻlgan) guvohlarning hikoyalari birinchi marta nashr etilganda savol tugʻildi. Ular qon vannalariga havolalarni oʻz ichiga olmagan&lt;ref&gt;''Hesperus'', Prague, June 1817, Vol. 1, No. 31, pp. [https://books.google.com/books?jtp=241&amp;id=UDpOAQAAIAAJ 241–248] and July 1817, Vol. 2, No. 34, pp. [https://books.google.com/books?jtp=270&amp;id=UDpOAQAAIAAJ 270–272]&lt;/ref&gt;. Jon Paget oʻzining 1850-yilda nashr etilgan „''Vengriya va Transilvaniya''“ kitobida Batorining qon toʻkishining taxminiy kelib chiqishini tasvirlaydi, garchi uning ertaki bu hududdagi ogʻzaki tarixning oʻylab topilgan qiroatiga oʻxshaydi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Paget|first=John|url=https://archive.org/details/hungaryandtrans04pagegoog|title=Hungary and Transylvania; with remarks on their condition, Social, Political and Economical|date=1850|publisher=Lea &amp; Blanchard|location=Philadelphia|pages=[https://archive.org/details/hungaryandtrans04pagegoog/page/n59 50]–51}}&lt;/ref&gt;. Uning voqealar haqidagi maʼlumotlari qanchalik toʻgʻri ekanligini bilish qiyin. [[Sadist shaxsiyat buzilishi|Sadist]] zavqlanish Batorining jinoyatlari uchun ancha ishonchli sabab hisoblanadi&lt;ref&gt;Alois Freyherr von Mednyansky: ''Elisabeth Báthory'', in ''Hesperus'', Prague, October 1812, vol. 2, No. 59, pp. 470–472, quoted by {{Kitob manbasi|last=Farin|first=Michael|title=Heroine des Grauens: Wirken und Leben der Elisabeth Báthory: in Briefen, Zeugenaussagen und Phantasiespielen|year=1989|pages=61–65|language=de|oclc=654683776}}&lt;/ref&gt;.

Báthory ''[[Guinness rekordlar kitobi|Ginnesning rekordlar kitobiga]]'' eng sermahsul ayol [[Qotillik|qotil]] sifatida kiritilgan, ammo uning qurbonlari soni muhokama qilinmoqda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Most prolific female murderer|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-prolific-female-murderer|kirish sanasi=3 May 2018|ish=[[Guinness World Records]]|nashriyot=Guinness World Records Limited|iqtibos=The most prolific female murderer and the most prolific murderer of the western world, was Elizabeth Báthory, who practised vampirism on girls and young women. Described as the most vicious female serial killer of all time, the facts and fiction on the events that occurred behind the deaths of these young girls are blurred. Throughout the 15th century, she is alleged to have killed more than 600 virgins.}}&lt;/ref&gt;.

== Ajdod ==
Báthory Varshavalik [[Barbara Aleksandrovna]] va [[Varshavaning Boleslav IV|Boleslav IV]] va [[Eski Mikalyus Radvila|Qari Mikalyus Radvilaning]] nevarasi edi; [[Boleslav Yanushovich]]ning 3-chevarasi; [[Vladimir Olgerdovich]]ning 4-chevarasi; va [[Olgerd|Algirdasning]] 5-chi nevarasi.{{Ahnentafel-compact5|1. '''Elizabeth Báthory of Ecsed'''|2. George Báthory of Ecsed|3. Anne Báthory of Somlyó|4. [[Stephen VII Báthory|Stephen Báthory of Ecsed]]|5. [[Sophia of Masovia]]|6. [[Stephen VIII Báthory|Stephen Báthory of Somlyó]]|7. [[Catherine Telegdi]]|8. Andrew Báthory of Ecsed|9. Dorothea Várdai|10. [[Konrad III Rudy]]|11. [[Anna Radziwiłł (nobility)|Anna Radziwiłł]]|12. Nicholas Báthory of Somlyó|13. Sophia Bánffy of Losonc|14. Stephen Telegdi|15. Margaret Bebek of Pelsőcz}}

== Qoʻshimcha oʻqish uchun ==

* ''[[Grafinya Drakula]]'' – 1971-yilda [[Piter Sasdi]] tomonidan suratga olingan dahshatli film
* ''[[Shafqatsizlik va hayvon|Cruelty and the Beast]]'' – 1998-yil Britaniya gothic metal guruhining [[Cradle of Filth]] kontseptual albomi
* ''[[Axloqsiz ertaklar (film)|Axloqsiz ertaklar]]'' – 1973-yil portmanto filmi; uchinchi hikoya – „Erzsébet Bathory“
* ''[[Hammom (film)|Bathory]]'' – [[Yuraj Yakubisko|Juraj Yakubisko]] tomonidan yozilgan va rejissyorlik qilgan 2008 tarixiy drama
* ''[[Grafinya (film)|&quot;Grafinya&quot;]]'' – [[Julie Delpy|Juli Delpi]] tomonidan yozilgan va rejissyorlik qilgan 2009-yil dramatik tarixiy film
* ''[[Qon grafinyasi|Qonli grafinya]]'' – Lana Popovich tomonidan yozilgan 2020 fantastik roman
* ''[[Batoriya (guruh)|Bathory]]'' – 1983-2004 yillardagi shved metall guruhi
* [[Elizabeth filiali]]
* [[Elizabet Braunrigg]]
* [[Komarovlik Katerina]]
* [[Delfin LaLauri]]
* [[Katalina de los Rios va Lisperguer]]
* [[Darya Nikolaevna Saltikova]]
* [[Mariam Soulakiotis]]
* [[Ranavalona I]]
* [[Mamlakatlar boʻyicha ketma-ket qotillar roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://notesonhungary.wordpress.com/2014/05/31/the-bloody-countess/ Qon grafinyasi?] – Doktor Szádeczky-Kardoss Irma tadqiqotining timsoli
* [https://web.archive.org/web/20131215163808/http://news.bbc.co.uk/dna/place-lancashire/plain/A593084 Elizabeth Bathory – Erzsébet Báthory haqidagi BBCning qonli grafinya] qismi, 2001-yil 2 avgustda yaratilgan; 2002-yil 28 yanvarda yangilangan
* [[Slovakiya]]ning [[Čachtice]] shahridagi festival
* [http://slachta.kosztolanyi.com/modules.php?name=K88_News&amp;file=article&amp;sid=93 Elizabet Batorining barcha avlodlarining toʻliq nasabnomasi (17-20-asrlar)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180526190824/http://slachta.kosztolanyi.com/modules.php?name=K88_News&amp;file=article&amp;sid=93 |date=2018-05-26 }} (Hujjatli film)

[[Turkum:Elizabeth Báthory]]
[[Turkum:1560-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1614-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Báthory oilasi]]
[[Turkum:Iblis bilan muloqot qilish]]</text>
      <sha1>d2clpdk4xjr3bvf2rh3bs3vtdhchdsq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ekvador ayollar A Seriyasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>796436</id>
    <revision>
      <id>6269407</id>
      <parentid>6155482</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11978" sha1="anrcdnzargf53dnywfj1jj6qbw7kzla" xml:space="preserve">{{Infobox futbol ligasi|country={{ECU}}|confed=CONMEBOL|founded=2006-yil|divisions=Ekvador ayollar A Seriya Superligasi&lt;br /&gt; Ekvador ayollar B Seriya Superligasi|teams=|confed_cup=Copa Libertadores Femenina kubogi|champions=Sport Jc (1-marta)|most_successful_club=Unión Española (3 marta)|website=|current=2021-yilgi mavsum Ekvador ayollar havaskor futbol A Seriyasi|name='''Ekvador ayollar A Seriyasi'''}}
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;

'''Ekvador ayollar A Seriyasi''' ''(ispancha:'' '''Serie A Femenina de Ekvador)''' — [[Ekvador|Ekvadordagi]] [[Ayollar futbol assotsiatsiyasi|ayollar futbolining]] eng yuqori havaskor futbolchilar ligasi. Ekvador ayollar A Seriyasi Ekvador futbol federatsiyasi tomonidan 2006-yilda tashkil etilgan. Ekvador ayollar A Seriyasi gʻolib jamoasi [[Copa Libertadores]] Femenina kubogi musobaaasiga yoʻllanma oladi.

2014-yil holatiga koʻra, Ekvador ayollar A Seriyasidagi barcha jamoalar havaskor boʻlib, oʻz oʻyinchilariga pul toʻlashmasdi. Bundan mustasno faqat Rokafuerte jamoasi boʻlib, jamoa kichik miqdorda oʻz oʻyinchilariga pul toʻlardi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=En marzo iniciará la segunda edición del campeonato de fútbol femenino|url=http://www.lahora.com.ec/noticias/show/1101623109/-1/En_marzo_inicia_campeonato_de_f%25C3%25BAtbol_femenino.html|nashriyot=lahora.com.ec|kirish sanasi=23 January 2014|sana=22 January 2014|arxivsana=2014-01-23|arxivurl=https://archive.today/20140123170405/http://www.lahora.com.ec/noticias/show/1101623109/-1/En_marzo_inicia_campeonato_de_f%25C3%25BAtbol_femenino.html}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Ekvador ayollar A Seriyasi 1-mavsumi 2006-yilda oʻtkazilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Ecuador to start women's football championship|url=http://www.ecuadorinmediato.com/Noticias/news_user_view/ecuadorinmediato_noticias--37909|nashriyot=ecuadorinmediato.com|kirish sanasi=29 October 2012|til=es|sana=21 July 2007|arxivsana=2016-04-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160419160525/http://www.ecuadorinmediato.com/Noticias/news_user_view/ecuadorinmediato_noticias--37909}}&lt;/ref&gt;. Lekin to 2013-yilga qadar Ekvador ayollar A Seriyasida mavjud klublar emas, balki Ekvadorning barcha viloyatlarining vakillik jamoalari qatnashishi mumkin edi. Ekvador ayollar A Seriyasining ilk mavsumida Guayas vakillik jamoasi gʻalaba qozonib, Ekvador ayollar A Seriyasining birinchi chempioni boʻldi&lt;ref name=&quot;rsssf06&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Ecuador (Women) 2006|url=http://www.rsssf.com/tablese/ecua-wom06.html|nashriyot=RSSSF|kirish sanasi=29 October 2012}}&lt;/ref&gt;.

2013-yilda Ekvador ayollar A Seriyasi qayta tuzildi va oʻshandan beri Ekvador ayollar A Seriyasi faqat klublar (viloyatlar vakillik jamoalari emas) oʻynamoqda. Ekvador ayollar A Seriyasida 16 ta jamoa to‘rttadan to‘rt guruhga bo‘lingan. har bir gurhning eng yaxshi natija koʻrsatgan jamoalari yarim finalga yo‘l oladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=New league will have 16 teams|url=http://www.telegrafo.com.ec/deportes/eliminatorias-brasil-2014/item/campeonato-nacional-de-futbol-femenino-tendra-16-equipos.html|arxivurl=https://archive.today/20130619230338/http://www.telegrafo.com.ec/deportes/eliminatorias-brasil-2014/item/campeonato-nacional-de-futbol-femenino-tendra-16-equipos.html|arxivsana=19 June 2013|nashriyot=telegrafo.com.ec|kirish sanasi=17 June 2013|til=es|sana=15 June 2013}}&lt;/ref&gt;.

2014-yilga kelib FEF (Chili Futbol federatsiyasi) [[FIFA]] tomonidan rasmiy ayollar turnirlari, hakamlar, murabbiylar va futbolchilar boʻyicha seminarlarini oʻtkazish majburiyatini oldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.telegrafo.com.ec/deportes/item/estructura-del-futbol-femenino-en-gestacion.html|sarlavha=Estructura del fútbol femenino, en gestación|kirish sanasi=2013-12-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131202201823/http://www.telegrafo.com.ec/deportes/item/estructura-del-futbol-femenino-en-gestacion.html|arxivsana=2013-12-02}}&lt;/ref&gt;.

2016-yilgi Ekvador ayollar A Seriyasi mavsumi pul bilan bogʻliq muammolar tufayli qoldirildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.metroecuador.com.ec/deportes/postergan-el-campeonato-ecuatoriano-de-futbol-femenino-2016/rUrphc---McnYclu4h6cA/|sarlavha=Postergan el campeonato ecuatoriano de fútbol femenino 2016 – Metro Ecuador|ish=www.metroecuador.com.ec|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160927110833/http://www.metroecuador.com.ec/deportes/postergan-el-campeonato-ecuatoriano-de-futbol-femenino-2016/rUrphc---McnYclu4h6cA/|arxivsana=2016-09-27}}&lt;/ref&gt;. Shu sababli Ekvador ayollar A Seriyasi 2016-yilgi mavsum ikkinchi davra uchrashuvlari 2017-yilning yanvariga qoldirildi&lt;ref&gt;http://www.futbolecuador.com/site/noticia/la-primera-etapa-del-campeonato-femenino-concluye-la-proxima-semana/73307&lt;/ref&gt; .

== 2021-yilgi mavsum jamoalari ==
''Ekvador ayollar A Seriyasi 2021-yilgi mavsumi oʻn ikkita jamoadan iborat'':

* Cruz del Sur — Tena
* Cumandá — Puyo
* Espuce — Quito
* Grupo Siete — Montecristi
* Las Palmas — Santo Domingo
* LDU Amateur — Quito
* Quito FC — Quito
* Rocafuerte — Guayaquil
* Siete de febrero — Babahoyo
* Unión — Babahoyo
* Unión Española — Guayaquil
* U. [[San Francisco]] — Quito

== Chempion jamoalar roʻyxati ==
''Quyida Ekvador ayollar A Seriyasining barcha final oʻyinlariroʻyxati keltirilgan.''
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
!Yil
! Chempion
! Hisob
! Ikkinchi oʻrin
|-
! colspan=&quot;4&quot; |Vakillik jamoalari chempionati
|-
|2006&lt;ref name=&quot;rsssf062&quot;&gt;{{veb manbasi|title=Ecuador (Women) 2006|url=http://www.rsssf.com/tablese/ecua-wom06.html|publisher=RSSSF|access-date=29 October 2012}}&lt;/ref&gt;
|Guayas vakillik jamoasi
|''1-0''
|Pichincha vakillik jamoasi
|-
|2007&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Pichincha wins 2007 championship|url=http://www.lahora.com.ec/index.php/noticias/show/636984/-1/Pichincha,_campe%C3%B3n_de_f%C3%BAtbol_femenino_.html|publisher=lahora.com.ec|language=es|access-date=29 October 2012|date=31 October 2007}}&lt;/ref&gt;
|Pichincha vakillik jamoasi
|3-0
|Imbabura vakillik jamoasi
|-
|2008&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Pichincha wins championship|url=http://www.lahora.com.ec/index.php/noticias/show/791305/-1/Pichincha_bicampeón_en_fútbol_femenino_.html|publisher=lahora.com.ec|language=es|access-date=29 October 2012|date=28 October 2008}}&lt;/ref&gt;
|Pichincha vakillik jamoasi
|0-0
3-2 (penaltilar seriyasida)
|Guayas vakillik jamoasi
|-
|2009&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=2009 championship results|url=http://www.lahora.com.ec/index.php/noticias/show/945296/-1/Damas_al_cuarto_lugar.html|publisher=lahora.com.ec|language=es|access-date=29 October 2012|date=15 October 2009}}&lt;/ref&gt;
|Guayas vakillik jamoasi
|2-0
|Tungurahua vakillik jamoasi
|-
|2010&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Ecuador (Women) 2010|url=http://www.rsssf.com/tablese/ecua-wom2010.html|publisher=RSSSF|access-date=29 October 2012}}&lt;/ref&gt;
|Pichincha vakillik jamoasi
|2-1
|Guayas vakillik jamoasi
|-
|2011&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Chimborazo champion|url=http://www.lahora.com.ec/noticias/show/1101207372/-1/Chimborazo_campe%C3%B3n.html|publisher=lahora.com.ec|language=es|access-date=29 October 2012|date=20 September 2011|arxivsana=2018-09-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180924070751/https://www.lahora.com.ec/noticias/show/1101207372/-1/Chimborazo_campe%C3%B3n.html}}&lt;/ref&gt;
|Chimborazo vakillik jamoasi
|1-1
4-3 (penaltilar seriyasida)
|Imbabura vakillik jamoasi
|-
|2012&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Carchi, aceptable (Women's football results)|url=http://www.lahora.com.ec/noticias/show/1101411781/-1/Carchi,_aceptable.html|publisher=lahora.com.ec|access-date=23 January 2014|language=es|date=23 October 2012|arxivsana=2016-03-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304002547/http://lahora.com.ec/noticias/show/1101411781/-1/Carchi,_aceptable.html}}&lt;/ref&gt;
|Loja vakillik jamoasi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Damas lojanas, imbatibles en torneo nacional de fútbol.|url=http://www.lahora.com.ec/index.php/noticias/show/1101417120|publisher=lahora.com.ec|access-date=23 January 2014|language=es|date=3 November 2012}}&lt;/ref&gt;
|1-0
|Guayas vakillik jamoasi
|-
! colspan=&quot;4&quot; |Klublar chempionati
|-
|2013&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.rsssf.com/tablese/ecua-wom2013.html|title=Ecuador (Women) 2013|publisher=RSSSF|access-date=9 April 2017}}&lt;/ref&gt;
|Rocafuerte
|1-0
|Quito FC
|-
|2014&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Rocafuerte campeón del fútbol femenino ecuatoriano|url=http://lared.com.ec/index.php/futbol/futbol-femenino/item/26018-rocafuerte-campeon-del-futbol-femenino-ecuatoriano|publisher=lared.com.ec|access-date=17 August 2014|language=es|date=4 August 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084906/http://lared.com.ec/index.php/futbol/futbol-femenino/item/26018-rocafuerte-campeon-del-futbol-femenino-ecuatoriano|archive-date=19 August 2014}}&lt;/ref&gt;
|Rocafuerte
|7-1
|Liga de Quito.
|-
|2015&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.andes.info.ec/es/noticias/union-espanola-proclama-campeon-tercer-campeonato-ecuatoriano-futbol-femenino.html|title=Unión Española se proclama campeón del tercer campeonato ecuatoriano de fútbol femenino (Espanola win third championship edition)|publisher=andes.info.ec|date=21 December 2015|access-date=9 April 2017|language=es|arxivsana=2016-12-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161220074124/http://www.andes.info.ec/es/noticias/union-espanola-proclama-campeon-tercer-campeonato-ecuatoriano-futbol-femenino.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.andes.info.ec/es/noticias/union-espanola-proclama-campeon-tercer-campeonato-ecuatoriano-futbol-femenino.html|title=Unión Española, nuevo campeón del fútbol femenino del Ecuador (Espanola new champion)|publisher=andes.info.ec|date=21 December 2015|access-date=9 April 2017|language=es|arxivsana=2016-12-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161220074124/http://www.andes.info.ec/es/noticias/union-espanola-proclama-campeon-tercer-campeonato-ecuatoriano-futbol-femenino.html}}&lt;/ref&gt;
|Unión Española
|5-1, 1-1
|Espuce de Quito
|-
|2016-17&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.ecuafutbol.org/web/noticia.php?idn=20945&amp;idc=9|title=UNIÓN ESPAÑOLA BICAMPEÓN DEL FÚTBOL FEMENINO|publisher=ecuafutbol.org|date=8 April 2017|access-date=9 April 2017|language=es|arxivsana=2017-09-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170901064925/http://www.ecuafutbol.org/web/noticia.php?idn=20945&amp;idc=9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/04/08/nota/6129379/union-espanola-se-proclama-campeon-futbol-femenino|title=Unión Española se proclama campeón en fútbol femenino|publisher=eluniverso.com|date=8 April 2017|access-date=9 April 2017|language=es}}&lt;/ref&gt;
|Unión Española
|1-1, 1-0
|Espuce de Quito
|-
|2017-18&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.elcomercio.com/deportes/unionespanola-campeon-futbol-femenino-nanas.html|title=Unión Española se coronó campeón nacional femenino y jugará la Copa Libertadores|publisher=El Comercio|date=23 September 2018|language=es}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|Unión Española
|2-2, 1-1 ([[Mehmonda gol qoidasi|mehmondagi gol qoidasi]])
|Ñañas
|-
|2019&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.elcomercio.com/deportes/campana-perfecta-deportivo-cuenca-superliga.html|title=Campaña perfecta del Deportivo Cuenca en la SuperLiga Femenina - El Comercio}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|Deportivo Cuenca
|2-1, 2-0
|Ñañas
|-
|2020&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.elcomercio.com/deportes/nacional-femenino-consagro-campeon-superliga.html|title=El Nacional femenino se consagró como campeón de la Superliga femenina 2020|date=21 December 2020|publisher=El Comercio|language=Spanish}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|El Nacional
|2-0, 2-1
|Ñañas
|}

== Manba ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Futbol andozalari]]
[[Turkum:Janubiy Amerikadagi ayollar assotsiatsiyasi futbol ligalari]]
[[Turkum:Ayol futbolchilar]]
[[Turkum:Ekvador]]</text>
      <sha1>anrcdnzargf53dnywfj1jj6qbw7kzla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>STS-37</title>
    <ns>0</ns>
    <id>798452</id>
    <revision>
      <id>6269573</id>
      <parentid>3107661</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4847" sha1="83sqqjb8u6pwdb7c4b8faqmlfvsog4s" xml:space="preserve">'''STS-37''' — [[Fazoviy moki|„Space Shuttle“]] dasturi boʻyicha MTKK „Atlantis“ kosmik parvoz (dasturning 39-parvozi va Atlantisning 8-parvozi). Missiyaning asosiy maqsadi Compton [[Gamma-nurlanish|Gamma]] Rasadxonasini&lt;ref&gt;[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftOrbit.do?id=1991-027B Compton Gamma-Ray Observatory] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090425202937/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftOrbit.do?id=1991-027B |date=2009-04-25 }} {{ref-en}} NASA saytida&lt;/ref&gt; ishga tushirish edi, bu [[NASA|NASAning]] „Katta Rasadxonalari“ ning ikkinchi yirik rasadxonasi hisoblanadi ([[Hubble kosmik teleskopi|Xabbl teleskopidan]] keyin). Shunisi eʼtiborga loyiqki, oʻsha paytda Kompton rasadxonasi kosmik kemalar tomonidan uchirilgan eng katta yuk edi&lt;ref&gt;[http://chandra.harvard.edu/ About Chandra X-ray Observatory] {{ref-en}} &lt;/ref&gt;. Parvoz davomida jami 10 soat 13 daqiqa davom etgan ikkita kosmik yurish amalga oshirilgan.

== Ekipaj ==

* {{AQSh bayrogʻi}} [[NASA|(NASA)]]: [[Nagel, Stiven Rey|Stiven Nagel]] (3)&lt;ref&gt;(3) — Qavslar ichidagi raqam bajarilgan kosmik parvozlar sonini, shu jumladan ushbu ekipaj a'zosi allaqachon bajargan parvozlarni ko'rsatadi.&lt;/ref&gt; — q`omondon;
* {{AQSh bayrogʻi}} [[NASA|(NASA)]]: [[Kenneth D. Cameron|Kanneth Cameron]] (1) — uchuvchi;
* {{AQSh bayrogʻi}} [[NASA|(NASA)]]: [[Jerry Ross]] (3) — parvoz mutaxassisi-1;
* {{AQSh bayrogʻi}} [[NASA|(NASA)]]: [[Jerome Apt]] (1) — parvoz mutaxassisi-2;
* {{AQSh bayrogʻi}} [[NASA|(NASA)]]: [[Linda Maxine Godwin|LInda Dodwin]] (1) — parvoz mutaxassisi-3.

== Parvoz parametrlari ==
* ''Yukning maksimal ogʻirligi''- 17 204 [[Kilogramm|kg]];
* ''Orbital moyillik'' — 28,5 °;
* ''Orbital davri'' — 93,7 [[Daqiqa|min]];
* ''Perigey'' — 450 km;
* ''[[Apogey]]'' — 462 km.

== Foydali yuk ==
STS-37 missiyasining asosiy maqsadi [[Fizika boʻyicha Nobel mukofoti|fizika]] [[Nobel mukofoti|boʻyicha Nobel mukofoti sovrindori]] [[Arthur Compton]] sharafiga atalgan Compton Rasadxonasini (CGRO, {{Lang-en|Compton Gamma Ray Observatory}}) 2010-yildan boshlab ishga tushirish edi. TRW kompaniyasi (hozirgi [[Northrop Grumman]]) tomonidan ishlab chiqarilgan rasadxona 2000-[[4-iyun|yil 4-iyungacha]] ishlagan.

== Kosmosga chiqishlar ==
Missiya davomida astronavtlar [[Jerry Ross]] va [[Jerome Apt]] tomonidan ikkita kosmik yurish amalga oshirilgan, ular:
* [[7-aprel]], davomiyligi 4 soat 26 daqiqa. GRO antennasini oʻrnatish boʻyicha ishlar olib borilgan.
* [[8-aprel]], davomiyligi 5 soat 47 daqiqa. Uskunalar sinovdan oʻtkazilgan.

Fazoga chiqqanlarida kostyum ichidagi kichik tayoq kosmonavtning qo‘lqoplaridan birini teshib o‘tgan. Biroq, qoʻl qisman teshikni yopib turgan, natijada bosim sezilarli darajada kamaymagan. Aslida, teshilish bortga xavfsiz qaytib kelguniga qadar sezilmagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.sff.net/people/Geoffrey.Landis/vacuum.html|sarlavha=Human Exposure To Vacuum|muallif=Geoffrey A. Landis|kirish sanasi=2014-12-30|sana=2007-08-07|arxivsana=2008-11-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20081121111818/http://www.sff.net/people/Geoffrey.landis/vacuum.html}}&lt;/ref&gt;.

== Emblema ==
[[Fayl:Sts-37-patch.png|link=Fayl:Sts-37-patch.png|120px]]

STS-37 missiyasining emblemasida [[kosmik kema]] va Compton rasadxonasi tasvirlangan, ular [[Yunon yozuvi|yunoncha]] „gamma“ harfi shaklida koʻp rangli chiziq bilan bogʻlangan (bu [[Gamma-nurlanish|gamma nurlanishini]] anglatib, rasadxona uni oʻrganish uchun yaratilgan). Yulduzlar guruhlari (uch va yetti) missiyaning sonini koʻrsatadi&lt;ref&gt;[http://www.astronaut.ru/patches/sts37.htm Emblema missii STS-37] {{ref-ru}} [http://www.astronaut.ru Kosmik ensilopediya] sahifasidan .&lt;/ref&gt;.

== Galereya ==
&lt;gallery&gt;
Fayl:STS-37 Launch.jpg|STS-37 missiyasining boshida Atlantisning uchirilishi.
Fayl:1991 s37 GRO copy.jpg|Compton rasadxonasidan yuk bo`limi olib tashlanmoqda.
Fayl:BT001198.jpg|Astronavtlar Jerry Ross va Jerome Apte ikkinchi bor [[Выход в открытый космос|kosmosga]] chiqish paytida.
Fayl:1991 s37 Landing.jpg|STS-37 missiyasining tugashi: Edwards havo kuchlari bazasiga qo'nish.
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==

* [http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/missions/STS-37/mission-STS-37.html Missiya tavsifi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100527215928/http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/missions/sts-37/mission-sts-37.html |date=2010-05-27 }} Kennedi markazi veb-saytida ([[NASA]]).
* [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftOrbit.do?id=1991-027A Missiya tavsifi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160814063038/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftOrbit.do?id=1991-027A |date=2016-08-14 }}{{Ref-en}} &lt;small class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;)&lt;/small&gt; [[NASA]] veb-saytida.</text>
      <sha1>83sqqjb8u6pwdb7c4b8faqmlfvsog4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sandra Magnus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809474</id>
    <revision>
      <id>6269561</id>
      <parentid>6120683</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8637" sha1="bqtodae2xw01dfcpz9802i4yq8vnh7q" xml:space="preserve">{{Fazogir bilgiqutisi||name=Sandra Magnus|image=Sandra Magnus 2011.jpg|type=[[NASA]] Astronaut|caption=[[File:Sanrda magnus singture.svg|200px]]|status=Retired|birth_date={{Tugʻilgan sanasi va yoshi|mf=yes|1964|10|30}}|birth_place=[[Belleville, Illinois]],  AQSH|occupation=Muhandis|selection=[[List of astronauts by selection#1996|1996 NASA Group]]|time=157 kun 08 soat 42 daqiqa&lt;ref name=spacefacts&gt;{{veb manbasi|url=http://www.spacefacts.de/english/e_tis.htm|title=Astronauts and Cosmonauts (sorted by &quot;Time in Space&quot;)|first=Joachim|last=Becker|website=www.spacefacts.de}}&lt;/ref&gt;|mission=[[STS-112]], [[STS-126]]/[[STS-119|119]] ([[Expedition 18]]), [[STS-135]]|insignia=[[Image:Sts-112-patch.png|45px]] [[Image:STS-126 patch.png|40px]] [[Image:ISS Expedition 18 patch.png|45px]] [[Image:STS-119 patch.png|45px]] [[File:STS-135 patch.png|48px]]|module={{infobox scientist
| embed = yes
| thesis_title = An Investigation of the relationship between the thermochemistry and emission behavior of thermionic cathodes based on the BaO-Sc₂O₃-WO₃ ternary system
| thesis_year = 1996
| thesis_url = http://www.worldcat.org/oclc/881060348
| doctoral_advisor = Norman Hill
| field = [[Materials science]]
}}}}

'''Sandra Magnus''' (talaffuzi: ''Sandra Mangnis'' 1964-yil 30-oktyabrda tugʻilgan) - amerikalik [[muhandis]] va sobiq [[NASA]] [[Fazogir|astronavti]]&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf|sarlavha=Sandra H. Magnus (Ph.D.) NASA Astronaut|sana=October 2012|kirish sanasi=January 29, 2019|ish=NASA|nashriyot=NASA}}&lt;/ref&gt;. Magnus STS-119 ekipaji bilan orbitada 134 kun davomida parvoz qilgan&lt;ref name=&quot;return&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h1W8dcUP9H70AmlSfDSenPteDT9gD9777R580|sarlavha=Shuttle lands in Florida, ending 13-day voyage|kirish sanasi=2009-03-28|sana=2009-03-28|nashriyot=AP}}&lt;/ref&gt;. U [[Fazoviy moki|kosmik]] kemaning yakuniy missiyasi boʻlgan STS-135 ekipajiga tayinlangan. Magnus shuningdek, '''KE5FYE''' qoʻngʻiroq belgisi bilan litsenziyalangan havaskor radio operatoridir. 2012-yildan 2018-yilgacha Magnus Amerika Aeronavtika va Astronavtika Institutining ijrochi direktori boʻlgan.

== Biografiya ==

=== Erta hayot va ta'lim ===
Magnus [[Belleville (Illinois)|Illinoys shtatining Bellevil]] shahrida tugʻilib oʻsgan. U 1996-yilda Missuri-Rolla Universitetida (hozirgi Missuri Fan va Texnologiya Universiteti) [[fizika]] va [[Elektrotexnika|elektrotexnika boʻyicha]] ilmiy darajalarni qoʻlga kiritdi. Uning ''&quot;BaO-Sc{{sub|2}}O{{sub|3}}-WO{{sub|3}} uchlik tizimiga asoslangan termion katodlarning termokimyosi va [[Termoelektron emissiya|emissiya]] harakati oʻrtasidagi munosabatni oʻrganish&quot;'' [[Diplom ishi|mavzusidagi dissertatsiyasi]] Lyuis tadqiqot markazi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://smartech.gatech.edu/handle/1853/19625|ism=Sandra|muallif=Magnus|sarlavha=An Investigation of the relationship between the thermochemistry and emission behavior of thermionic cathodes based on the BaO-Sc&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;-WO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ternary system|kirish sanasi=2008-11-16|ish=SMARTech|nashriyot=Georgia Institute of Technology|sana=May 1996}}&lt;/ref&gt;.

=== Muhandislik faoliyati ===
1980-yillarda Magnus [[muhandis]] sifatida Makdonnel Duglas uchun  yashirin samolyotlar dizayni ustida ishlagan. U 1991-yilda  A-12 Avenger II uchun harakatlantiruvchi tizim ustida ishlagan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

=== NASA faoliyati ===
[[Fayl:Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg/220px-Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg|right|thumb| Sandra Magnus, STS-119 missiyasi mutaxassisi, Destiny laboratoriyasida tebranish izolyatsiyasi tizimi (CEVIS) bilan velosiped ergometrida mashq qiladi.]]
Magnus 1996-yilda astronavt nomzod sifatida tanlangan. 1997-yil yanvaridan 1998-yil mayigacha ikki yillik mashg‘ulotlardan so‘ng Magnus Astronavtlar idorasining foydali yuklar bo‘limiga ishga kirdi. Uning ishi [[Yevropa]] kosmik agentligi, [[Yaponiya]] taraqqiyot agentligi (NASDA) hamda [[Braziliya]] bilan muvofiqlashtirishni oʻz ichiga olgan. 1998-yil may oyida u Rossiyada foydali yuklarni ishlab chiqish va sinovdan oʻtkazish boʻyicha ishlashga joʻnatildi. 2000-yilda u Xalqaro kosmik stansiya uchun CAPCOM vazifasini bajargan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

==== STS-112 ====
U oʻzining birinchi kosmik missiyasi STS-112 ni 2002-yil oktyabr oyida amalga oshirdi. Space Shuttle missiyasining asosiy maqsadi [[Xalqaro kosmik stansiya]]da (XKS) S1 truss qismini oʻrnatish va sarf materiallarini yetkazib berish edi. Magnus S1 trussini oʻrnatish va faollashtirish uchun zarur boʻlgan uchta kosmik yurish paytida, kosmik stansiyaning robot qoʻlini boshqargan. Parvoz davomiyligi 10 kun 19 soat 58 daqiqa 44 soniya davom etgan.

==== NEEMO 11 ====
2006-yil 16-22-sentyabr kunlari Magnus [[Florida]] qirgʻoqlarida joylashgan Milliy okean va atmosfera ma'muriyatining Aquarius laboratoriyasida NASAning NEEMO 11 missiyasida, dengiz osti ekspeditsiyasi qoʻmondoni boʻlib xizmat qildi.

==== Ekspeditsiya 18 ====
Magnus 18-ekspeditsiyaning bir qismi sifatida Xalqaro kosmik stantsiya bortida parvoz muhandisi boʻlib ishlagan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

==== STS-135 ====
[[Fayl:STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg/220px-STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg|right|thumb| Magnus STS-135 Xalqaro kosmik stansiya gumbazida.]]
2010-yil 14-sentyabrda [[NASA]] Magnusni STS -135 “''kerak bo‘lganda uchirish''” ekipajiga tayinlangan to‘rtta astronavtdan biri ekanligini e’lon qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/sep/HQ_10-222_LON_Annc.html|sarlavha=NASA Assigns Crew for Final Launch on Need Shuttle Mission|muallif=NASA|sana=September 14, 2010|kirish sanasi=September 14, 2010|qaralgan sana=2022-10-07|arxivsana=2011-07-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110705201801/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/sep/HQ_10-222_LON_Annc.html}}&lt;/ref&gt;. Bu ekipajga tayinlangan boshqa a'zolar: qoʻmondon Kristofer Fergyuson, uchuvchi Duglas G. Xerli va missiya mutaxassisi Reks J. Uolxaym. 2011-yil yanvarida NASA STS-135- ni 2011-yil iyul oyida ishga tushirilishi rejalashtirilgan soʻnggi kosmik kema missiyasi sifatida elon qildi; STS-134 2011-yil may oyida muvaffaqiyatli amalga oshirildi. Missiya 2011-yil 8-iyulda muvaffaqiyatli ishga tushirildi va 21-iyulda tugatildi.

2012-yil sentyabr oyida Magnus Astronavtlar idorasi boshligʻining oʻrinbosari boʻldi.

=== NASAdan keyin ===
2012-yil oktyabr oyida Magnus [[NASA]] astronavtlar korpusini tark etib, Amerika Aeronavtika va Astronavtika Instituti ('''AIAA''') ijrochi direktori lavozimini egalladi&lt;ref name=&quot;AIAA&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.aiaa.org/SecondaryTwoColumn.aspx?id=13857|sarlavha=AIAA Announces Sandra H. Magnus as Executive Director|sana=September 19, 2012}}&lt;/ref&gt;. U 2018-yil yanvarigacha ushbu lavozimda ishladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.aiaa.org/sandymagnusbio/|sarlavha=Dr. Sandra H. Magnus Executive Director Emeritus|kirish sanasi=January 29, 2019|nashriyot=AIAA|arxivsana=January 30, 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190130220758/https://www.aiaa.org/sandymagnusbio/}}&lt;/ref&gt;

2018-yildan 2019-yilgacha Magnus AstroPlanetView direktori boʻlgan. 2019-yilda u mudofaa vazirining tadqiqot va muhandislik masalalari boʻyicha oʻrinbosari boʻldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Sandra H. Magnus, Ph.D.|url=https://www.defense.gov/Our-Story/Biographies/Biography/Article/1962240/deputy-director-for-engineering-within-the-office-of-the-under-secretary-of-def/|nashriyot=U.S. Dept of Defense|kirish sanasi=28 May 2020}}&lt;/ref&gt;, U NASA sobiq maʼmuriyati Maykl Griffin qoʻl ostida ishlagan.

== Havolalar ==

* {{Twitter|2=Sandy Magnus}}
* {{Veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf|sarlavha=Sandra H. Magnus (Ph.D.) NASA Astronaut|sana=October 2012|kirish sanasi=January 29, 2019|ish=NASA|nashriyot=NASA}}
* [http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/magnus_sandra.htm Spacefacts biography]
* [https://web.archive.org/web/20081217100624/http://spacebook.mst.edu/ &quot;Spacebook,&quot; Dr. Magnus's blog during her 2008-9 mission aboard the ISS]
* [https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf NASA biography] October 2012

== Manbalar ==

{{DEFAULTSORT:Magnus, Sandra}}
[[Turkum:Amerikalik fazogirlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1964-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:NASA]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]</text>
      <sha1>bqtodae2xw01dfcpz9802i4yq8vnh7q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269563</id>
      <parentid>6269561</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:42:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8677" sha1="s9qg23hhyu7wr78kjeuj1hmewsg4ziw" xml:space="preserve">{{Fazogir bilgiqutisi||name=Sandra Magnus|image=Sandra Magnus 2011.jpg|type=[[NASA]] Astronaut|caption=[[File:Sanrda magnus singture.svg|200px]]|status=Retired|birth_date={{Tugʻilgan sanasi va yoshi|mf=yes|1964|10|30}}|birth_place=[[Belleville, Illinois]],  AQSH|occupation=Muhandis|selection=[[List of astronauts by selection#1996|1996 NASA Group]]|time=157 kun 08 soat 42 daqiqa&lt;ref name=spacefacts&gt;{{veb manbasi|url=http://www.spacefacts.de/english/e_tis.htm|title=Astronauts and Cosmonauts (sorted by &quot;Time in Space&quot;)|first=Joachim|last=Becker|website=www.spacefacts.de}}&lt;/ref&gt;|mission=[[STS-112]], [[STS-126]]/[[STS-119|119]] ([[Expedition 18]]), [[STS-135]]|insignia=[[Image:Sts-112-patch.png|45px]] [[Image:STS-126 patch.png|40px]] [[Image:ISS Expedition 18 patch.png|45px]] [[Image:STS-119 patch.png|45px]] [[File:STS-135 patch.png|48px]]|module={{infobox scientist
| embed = yes
| thesis_title = An Investigation of the relationship between the thermochemistry and emission behavior of thermionic cathodes based on the BaO-Sc₂O₃-WO₃ ternary system
| thesis_year = 1996
| thesis_url = http://www.worldcat.org/oclc/881060348
| doctoral_advisor = Norman Hill
| field = [[Materials science]]
}}}}

'''Sandra Magnus''' (talaffuzi: ''Sandra Mangnis'' 1964-yil 30-oktyabrda tugʻilgan) - [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]&lt;nowiki/&gt;lik [[muhandis]] va sobiq [[NASA]] [[Fazogir|astronavti]]&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf|sarlavha=Sandra H. Magnus (Ph.D.) NASA Astronaut|sana=October 2012|kirish sanasi=January 29, 2019|ish=NASA|nashriyot=NASA}}&lt;/ref&gt;. Magnus STS-119 ekipaji bilan orbitada 134 kun davomida parvoz qilgan&lt;ref name=&quot;return&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h1W8dcUP9H70AmlSfDSenPteDT9gD9777R580|sarlavha=Shuttle lands in Florida, ending 13-day voyage|kirish sanasi=2009-03-28|sana=2009-03-28|nashriyot=AP}}&lt;/ref&gt;. U [[Fazoviy moki|kosmik]] kemaning yakuniy missiyasi boʻlgan STS-135 ekipajiga tayinlangan. Magnus shuningdek, '''KE5FYE''' qoʻngʻiroq belgisi bilan litsenziyalangan havaskor radio operatoridir. 2012-yildan 2018-yilgacha Magnus Amerika Aeronavtika va Astronavtika Institutining ijrochi direktori boʻlgan.

== Biografiya ==

=== Erta hayot va ta'lim ===
Magnus [[Belleville (Illinois)|Illinoys shtatining Bellevil]] shahrida tugʻilib oʻsgan. U 1996-yilda Missuri-Rolla Universitetida (hozirgi Missuri Fan va Texnologiya Universiteti) [[fizika]] va [[Elektrotexnika|elektrotexnika boʻyicha]] ilmiy darajalarni qoʻlga kiritdi. Uning ''&quot;BaO-Sc{{sub|2}}O{{sub|3}}-WO{{sub|3}} uchlik tizimiga asoslangan termion katodlarning termokimyosi va [[Termoelektron emissiya|emissiya]] harakati oʻrtasidagi munosabatni oʻrganish&quot;'' [[Diplom ishi|mavzusidagi dissertatsiyasi]] Lyuis tadqiqot markazi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://smartech.gatech.edu/handle/1853/19625|ism=Sandra|muallif=Magnus|sarlavha=An Investigation of the relationship between the thermochemistry and emission behavior of thermionic cathodes based on the BaO-Sc&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;-WO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ternary system|kirish sanasi=2008-11-16|ish=SMARTech|nashriyot=Georgia Institute of Technology|sana=May 1996}}&lt;/ref&gt;.

=== Muhandislik faoliyati ===
1980-yillarda Magnus [[muhandis]] sifatida Makdonnel Duglas uchun  yashirin samolyotlar dizayni ustida ishlagan. U 1991-yilda  A-12 Avenger II uchun harakatlantiruvchi tizim ustida ishlagan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

=== NASA faoliyati ===
[[Fayl:Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg/220px-Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg|right|thumb| Sandra Magnus, STS-119 missiyasi mutaxassisi, Destiny laboratoriyasida tebranish izolyatsiyasi tizimi (CEVIS) bilan velosiped ergometrida mashq qiladi.]]
Magnus 1996-yilda astronavt nomzod sifatida tanlangan. 1997-yil yanvaridan 1998-yil mayigacha ikki yillik mashg‘ulotlardan so‘ng Magnus Astronavtlar idorasining foydali yuklar bo‘limiga ishga kirdi. Uning ishi [[Yevropa]] kosmik agentligi, [[Yaponiya]] taraqqiyot agentligi (NASDA) hamda [[Braziliya]] bilan muvofiqlashtirishni oʻz ichiga olgan. 1998-yil may oyida u Rossiyada foydali yuklarni ishlab chiqish va sinovdan oʻtkazish boʻyicha ishlashga joʻnatildi. 2000-yilda u Xalqaro kosmik stansiya uchun CAPCOM vazifasini bajargan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

==== STS-112 ====
U oʻzining birinchi kosmik missiyasi STS-112 ni 2002-yil oktyabr oyida amalga oshirdi. Space Shuttle missiyasining asosiy maqsadi [[Xalqaro kosmik stansiya]]da (XKS) S1 truss qismini oʻrnatish va sarf materiallarini yetkazib berish edi. Magnus S1 trussini oʻrnatish va faollashtirish uchun zarur boʻlgan uchta kosmik yurish paytida, kosmik stansiyaning robot qoʻlini boshqargan. Parvoz davomiyligi 10 kun 19 soat 58 daqiqa 44 soniya davom etgan.

==== NEEMO 11 ====
2006-yil 16-22-sentyabr kunlari Magnus [[Florida]] qirgʻoqlarida joylashgan Milliy okean va atmosfera ma'muriyatining Aquarius laboratoriyasida NASAning NEEMO 11 missiyasida, dengiz osti ekspeditsiyasi qoʻmondoni boʻlib xizmat qildi.

==== Ekspeditsiya 18 ====
Magnus 18-ekspeditsiyaning bir qismi sifatida Xalqaro kosmik stantsiya bortida parvoz muhandisi boʻlib ishlagan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

==== STS-135 ====
[[Fayl:STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg/220px-STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg|right|thumb| Magnus STS-135 Xalqaro kosmik stansiya gumbazida.]]
2010-yil 14-sentyabrda [[NASA]] Magnusni STS -135 “''kerak bo‘lganda uchirish''” ekipajiga tayinlangan to‘rtta astronavtdan biri ekanligini e’lon qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/sep/HQ_10-222_LON_Annc.html|sarlavha=NASA Assigns Crew for Final Launch on Need Shuttle Mission|muallif=NASA|sana=September 14, 2010|kirish sanasi=September 14, 2010|qaralgan sana=2022-10-07|arxivsana=2011-07-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110705201801/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/sep/HQ_10-222_LON_Annc.html}}&lt;/ref&gt;. Bu ekipajga tayinlangan boshqa a'zolar: qoʻmondon Kristofer Fergyuson, uchuvchi Duglas G. Xerli va missiya mutaxassisi Reks J. Uolxaym. 2011-yil yanvarida NASA STS-135- ni 2011-yil iyul oyida ishga tushirilishi rejalashtirilgan soʻnggi kosmik kema missiyasi sifatida elon qildi; STS-134 2011-yil may oyida muvaffaqiyatli amalga oshirildi. Missiya 2011-yil 8-iyulda muvaffaqiyatli ishga tushirildi va 21-iyulda tugatildi.

2012-yil sentyabr oyida Magnus Astronavtlar idorasi boshligʻining oʻrinbosari boʻldi.

=== NASAdan keyin ===
2012-yil oktyabr oyida Magnus [[NASA]] astronavtlar korpusini tark etib, Amerika Aeronavtika va Astronavtika Instituti ('''AIAA''') ijrochi direktori lavozimini egalladi&lt;ref name=&quot;AIAA&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.aiaa.org/SecondaryTwoColumn.aspx?id=13857|sarlavha=AIAA Announces Sandra H. Magnus as Executive Director|sana=September 19, 2012}}&lt;/ref&gt;. U 2018-yil yanvarigacha ushbu lavozimda ishladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.aiaa.org/sandymagnusbio/|sarlavha=Dr. Sandra H. Magnus Executive Director Emeritus|kirish sanasi=January 29, 2019|nashriyot=AIAA|arxivsana=January 30, 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190130220758/https://www.aiaa.org/sandymagnusbio/}}&lt;/ref&gt;

2018-yildan 2019-yilgacha Magnus AstroPlanetView direktori boʻlgan. 2019-yilda u mudofaa vazirining tadqiqot va muhandislik masalalari boʻyicha oʻrinbosari boʻldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Sandra H. Magnus, Ph.D.|url=https://www.defense.gov/Our-Story/Biographies/Biography/Article/1962240/deputy-director-for-engineering-within-the-office-of-the-under-secretary-of-def/|nashriyot=U.S. Dept of Defense|kirish sanasi=28 May 2020}}&lt;/ref&gt;, U NASA sobiq maʼmuriyati Maykl Griffin qoʻl ostida ishlagan.

== Havolalar ==

* {{Twitter|2=Sandy Magnus}}
* {{Veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf|sarlavha=Sandra H. Magnus (Ph.D.) NASA Astronaut|sana=October 2012|kirish sanasi=January 29, 2019|ish=NASA|nashriyot=NASA}}
* [http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/magnus_sandra.htm Spacefacts biography]
* [https://web.archive.org/web/20081217100624/http://spacebook.mst.edu/ &quot;Spacebook,&quot; Dr. Magnus's blog during her 2008-9 mission aboard the ISS]
* [https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf NASA biography] October 2012

== Manbalar ==

{{DEFAULTSORT:Magnus, Sandra}}
[[Turkum:Amerikalik fazogirlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1964-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:NASA]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]</text>
      <sha1>s9qg23hhyu7wr78kjeuj1hmewsg4ziw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269564</id>
      <parentid>6269563</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8668" sha1="5mxmd4b1laylxjxh9hj6gtx7ol79t3z" xml:space="preserve">{{Fazogir bilgiqutisi||name=Sandra Magnus|image=Sandra Magnus 2011.jpg|type=[[NASA]] Astronaut|caption=[[File:Sanrda magnus singture.svg|200px]]|status=Retired|birth_date={{Tugʻilgan sanasi va yoshi|mf=yes|1964|10|30}}|birth_place=[[Belleville, Illinois]],  AQSH|occupation=Muhandis|selection=[[List of astronauts by selection#1996|1996 NASA Group]]|time=157 kun 08 soat 42 daqiqa&lt;ref name=spacefacts&gt;{{veb manbasi|url=http://www.spacefacts.de/english/e_tis.htm|title=Astronauts and Cosmonauts (sorted by &quot;Time in Space&quot;)|first=Joachim|last=Becker|website=www.spacefacts.de}}&lt;/ref&gt;|mission=[[STS-112]], [[STS-126]]/[[STS-119|119]] ([[Expedition 18]]), [[STS-135]]|insignia=[[Image:Sts-112-patch.png|45px]] [[Image:STS-126 patch.png|40px]] [[Image:ISS Expedition 18 patch.png|45px]] [[Image:STS-119 patch.png|45px]] [[File:STS-135 patch.png|48px]]|module={{infobox scientist
| embed = yes
| thesis_title = An Investigation of the relationship between the thermochemistry and emission behavior of thermionic cathodes based on the BaO-Sc₂O₃-WO₃ ternary system
| thesis_year = 1996
| thesis_url = http://www.worldcat.org/oclc/881060348
| doctoral_advisor = Norman Hill
| field = [[Materials science]]
}}}}

'''Sandra Magnus''' (talaffuzi: ''Sandra Mangnis'' 1964-yil 30-oktyabrda tugʻilgan) - [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[muhandis]] va sobiq [[NASA]] [[Fazogir|astronavti]]&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf|sarlavha=Sandra H. Magnus (Ph.D.) NASA Astronaut|sana=October 2012|kirish sanasi=January 29, 2019|ish=NASA|nashriyot=NASA}}&lt;/ref&gt;. Magnus STS-119 ekipaji bilan orbitada 134 kun davomida parvoz qilgan&lt;ref name=&quot;return&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h1W8dcUP9H70AmlSfDSenPteDT9gD9777R580|sarlavha=Shuttle lands in Florida, ending 13-day voyage|kirish sanasi=2009-03-28|sana=2009-03-28|nashriyot=AP}}&lt;/ref&gt;. U [[Fazoviy moki|kosmik]] kemaning yakuniy missiyasi boʻlgan STS-135 ekipajiga tayinlangan. Magnus shuningdek, '''KE5FYE''' qoʻngʻiroq belgisi bilan litsenziyalangan havaskor radio operatoridir. 2012-yildan 2018-yilgacha Magnus Amerika Aeronavtika va Astronavtika Institutining ijrochi direktori boʻlgan.

== Biografiya ==

=== Erta hayot va ta'lim ===
Magnus [[Belleville (Illinois)|Illinoys shtatining Bellevil]] shahrida tugʻilib oʻsgan. U 1996-yilda Missuri-Rolla Universitetida (hozirgi Missuri Fan va Texnologiya Universiteti) [[fizika]] va [[Elektrotexnika|elektrotexnika boʻyicha]] ilmiy darajalarni qoʻlga kiritdi. Uning ''&quot;BaO-Sc{{sub|2}}O{{sub|3}}-WO{{sub|3}} uchlik tizimiga asoslangan termion katodlarning termokimyosi va [[Termoelektron emissiya|emissiya]] harakati oʻrtasidagi munosabatni oʻrganish&quot;'' [[Diplom ishi|mavzusidagi dissertatsiyasi]] Lyuis tadqiqot markazi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://smartech.gatech.edu/handle/1853/19625|ism=Sandra|muallif=Magnus|sarlavha=An Investigation of the relationship between the thermochemistry and emission behavior of thermionic cathodes based on the BaO-Sc&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;-WO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ternary system|kirish sanasi=2008-11-16|ish=SMARTech|nashriyot=Georgia Institute of Technology|sana=May 1996}}&lt;/ref&gt;.

=== Muhandislik faoliyati ===
1980-yillarda Magnus [[muhandis]] sifatida Makdonnel Duglas uchun  yashirin samolyotlar dizayni ustida ishlagan. U 1991-yilda  A-12 Avenger II uchun harakatlantiruvchi tizim ustida ishlagan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

=== NASA faoliyati ===
[[Fayl:Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg/220px-Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg|right|thumb| Sandra Magnus, STS-119 missiyasi mutaxassisi, Destiny laboratoriyasida tebranish izolyatsiyasi tizimi (CEVIS) bilan velosiped ergometrida mashq qiladi.]]
Magnus 1996-yilda astronavt nomzod sifatida tanlangan. 1997-yil yanvaridan 1998-yil mayigacha ikki yillik mashg‘ulotlardan so‘ng Magnus Astronavtlar idorasining foydali yuklar bo‘limiga ishga kirdi. Uning ishi [[Yevropa]] kosmik agentligi, [[Yaponiya]] taraqqiyot agentligi (NASDA) hamda [[Braziliya]] bilan muvofiqlashtirishni oʻz ichiga olgan. 1998-yil may oyida u Rossiyada foydali yuklarni ishlab chiqish va sinovdan oʻtkazish boʻyicha ishlashga joʻnatildi. 2000-yilda u Xalqaro kosmik stansiya uchun CAPCOM vazifasini bajargan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

==== STS-112 ====
U oʻzining birinchi kosmik missiyasi STS-112 ni 2002-yil oktyabr oyida amalga oshirdi. Space Shuttle missiyasining asosiy maqsadi [[Xalqaro kosmik stansiya]]da (XKS) S1 truss qismini oʻrnatish va sarf materiallarini yetkazib berish edi. Magnus S1 trussini oʻrnatish va faollashtirish uchun zarur boʻlgan uchta kosmik yurish paytida, kosmik stansiyaning robot qoʻlini boshqargan. Parvoz davomiyligi 10 kun 19 soat 58 daqiqa 44 soniya davom etgan.

==== NEEMO 11 ====
2006-yil 16-22-sentyabr kunlari Magnus [[Florida]] qirgʻoqlarida joylashgan Milliy okean va atmosfera ma'muriyatining Aquarius laboratoriyasida NASAning NEEMO 11 missiyasida, dengiz osti ekspeditsiyasi qoʻmondoni boʻlib xizmat qildi.

==== Ekspeditsiya 18 ====
Magnus 18-ekspeditsiyaning bir qismi sifatida Xalqaro kosmik stantsiya bortida parvoz muhandisi boʻlib ishlagan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

==== STS-135 ====
[[Fayl:STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg/220px-STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg|right|thumb| Magnus STS-135 Xalqaro kosmik stansiya gumbazida.]]
2010-yil 14-sentyabrda [[NASA]] Magnusni STS -135 “''kerak bo‘lganda uchirish''” ekipajiga tayinlangan to‘rtta astronavtdan biri ekanligini e’lon qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/sep/HQ_10-222_LON_Annc.html|sarlavha=NASA Assigns Crew for Final Launch on Need Shuttle Mission|muallif=NASA|sana=September 14, 2010|kirish sanasi=September 14, 2010|qaralgan sana=2022-10-07|arxivsana=2011-07-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110705201801/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/sep/HQ_10-222_LON_Annc.html}}&lt;/ref&gt;. Bu ekipajga tayinlangan boshqa a'zolar: qoʻmondon Kristofer Fergyuson, uchuvchi Duglas G. Xerli va missiya mutaxassisi Reks J. Uolxaym. 2011-yil yanvarida NASA STS-135- ni 2011-yil iyul oyida ishga tushirilishi rejalashtirilgan soʻnggi kosmik kema missiyasi sifatida elon qildi; STS-134 2011-yil may oyida muvaffaqiyatli amalga oshirildi. Missiya 2011-yil 8-iyulda muvaffaqiyatli ishga tushirildi va 21-iyulda tugatildi.

2012-yil sentyabr oyida Magnus Astronavtlar idorasi boshligʻining oʻrinbosari boʻldi.

=== NASAdan keyin ===
2012-yil oktyabr oyida Magnus [[NASA]] astronavtlar korpusini tark etib, Amerika Aeronavtika va Astronavtika Instituti ('''AIAA''') ijrochi direktori lavozimini egalladi&lt;ref name=&quot;AIAA&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.aiaa.org/SecondaryTwoColumn.aspx?id=13857|sarlavha=AIAA Announces Sandra H. Magnus as Executive Director|sana=September 19, 2012}}&lt;/ref&gt;. U 2018-yil yanvarigacha ushbu lavozimda ishladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.aiaa.org/sandymagnusbio/|sarlavha=Dr. Sandra H. Magnus Executive Director Emeritus|kirish sanasi=January 29, 2019|nashriyot=AIAA|arxivsana=January 30, 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190130220758/https://www.aiaa.org/sandymagnusbio/}}&lt;/ref&gt;

2018-yildan 2019-yilgacha Magnus AstroPlanetView direktori boʻlgan. 2019-yilda u mudofaa vazirining tadqiqot va muhandislik masalalari boʻyicha oʻrinbosari boʻldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Sandra H. Magnus, Ph.D.|url=https://www.defense.gov/Our-Story/Biographies/Biography/Article/1962240/deputy-director-for-engineering-within-the-office-of-the-under-secretary-of-def/|nashriyot=U.S. Dept of Defense|kirish sanasi=28 May 2020}}&lt;/ref&gt;, U NASA sobiq maʼmuriyati Maykl Griffin qoʻl ostida ishlagan.

== Havolalar ==

* {{Twitter|2=Sandy Magnus}}
* {{Veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf|sarlavha=Sandra H. Magnus (Ph.D.) NASA Astronaut|sana=October 2012|kirish sanasi=January 29, 2019|ish=NASA|nashriyot=NASA}}
* [http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/magnus_sandra.htm Spacefacts biography]
* [https://web.archive.org/web/20081217100624/http://spacebook.mst.edu/ &quot;Spacebook,&quot; Dr. Magnus's blog during her 2008-9 mission aboard the ISS]
* [https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf NASA biography] October 2012

== Manbalar ==

{{DEFAULTSORT:Magnus, Sandra}}
[[Turkum:Amerikalik fazogirlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1964-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:NASA]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]</text>
      <sha1>5mxmd4b1laylxjxh9hj6gtx7ol79t3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269565</id>
      <parentid>6269564</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:43:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8672" sha1="mftbf5q73axep9gjns0twdu8l9jhc5s" xml:space="preserve">{{Fazogir bilgiqutisi||name=Sandra Magnus|image=Sandra Magnus 2011.jpg|type=[[NASA]] Astronaut|caption=[[File:Sanrda magnus singture.svg|200px]]|status=Retired|birth_date={{Tugʻilgan sanasi va yoshi|mf=yes|1964|10|30}}|birth_place=[[Belleville, Illinois]],  AQSH|occupation=Muhandis|selection=[[List of astronauts by selection#1996|1996 NASA Group]]|time=157 kun 08 soat 42 daqiqa&lt;ref name=spacefacts&gt;{{veb manbasi|url=http://www.spacefacts.de/english/e_tis.htm|title=Astronauts and Cosmonauts (sorted by &quot;Time in Space&quot;)|first=Joachim|last=Becker|website=www.spacefacts.de}}&lt;/ref&gt;|mission=[[STS-112]], [[STS-126]]/[[STS-119|119]] ([[Expedition 18]]), [[STS-135]]|insignia=[[Image:Sts-112-patch.png|45px]] [[Image:STS-126 patch.png|40px]] [[Image:ISS Expedition 18 patch.png|45px]] [[Image:STS-119 patch.png|45px]] [[File:STS-135 patch.png|48px]]|module={{infobox scientist
| embed = yes
| thesis_title = An Investigation of the relationship between the thermochemistry and emission behavior of thermionic cathodes based on the BaO-Sc₂O₃-WO₃ ternary system
| thesis_year = 1996
| thesis_url = http://www.worldcat.org/oclc/881060348
| doctoral_advisor = Norman Hill
| field = [[Materials science]]
}}}}

'''Sandra Magnus''' (talaffuzi: ''Sandra Mangnis'' 1964-yil 30-oktyabrda tugʻilgan) - [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[muhandis]] va sobiq [[NASA]] [[Fazogir|astronavti]]&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf|sarlavha=Sandra H. Magnus (Ph.D.) NASA Astronaut|sana=October 2012|kirish sanasi=January 29, 2019|ish=NASA|nashriyot=NASA}}&lt;/ref&gt;. Magnus ''STS-119 ekipaji'' bilan orbitada 134 kun davomida parvoz qilgan&lt;ref name=&quot;return&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h1W8dcUP9H70AmlSfDSenPteDT9gD9777R580|sarlavha=Shuttle lands in Florida, ending 13-day voyage|kirish sanasi=2009-03-28|sana=2009-03-28|nashriyot=AP}}&lt;/ref&gt;. U [[Fazoviy moki|kosmik]] kemaning yakuniy missiyasi boʻlgan STS-135 ekipajiga tayinlangan. Magnus shuningdek, '''KE5FYE''' qoʻngʻiroq belgisi bilan litsenziyalangan havaskor radio operatoridir. 2012-yildan 2018-yilgacha Magnus Amerika Aeronavtika va Astronavtika Institutining ijrochi direktori boʻlgan.

== Biografiya ==

=== Erta hayot va ta'lim ===
Magnus [[Belleville (Illinois)|Illinoys shtatining Bellevil]] shahrida tugʻilib oʻsgan. U 1996-yilda Missuri-Rolla Universitetida (hozirgi Missuri Fan va Texnologiya Universiteti) [[fizika]] va [[Elektrotexnika|elektrotexnika boʻyicha]] ilmiy darajalarni qoʻlga kiritdi. Uning ''&quot;BaO-Sc{{sub|2}}O{{sub|3}}-WO{{sub|3}} uchlik tizimiga asoslangan termion katodlarning termokimyosi va [[Termoelektron emissiya|emissiya]] harakati oʻrtasidagi munosabatni oʻrganish&quot;'' [[Diplom ishi|mavzusidagi dissertatsiyasi]] Lyuis tadqiqot markazi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://smartech.gatech.edu/handle/1853/19625|ism=Sandra|muallif=Magnus|sarlavha=An Investigation of the relationship between the thermochemistry and emission behavior of thermionic cathodes based on the BaO-Sc&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;-WO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ternary system|kirish sanasi=2008-11-16|ish=SMARTech|nashriyot=Georgia Institute of Technology|sana=May 1996}}&lt;/ref&gt;.

=== Muhandislik faoliyati ===
1980-yillarda Magnus [[muhandis]] sifatida Makdonnel Duglas uchun  yashirin samolyotlar dizayni ustida ishlagan. U 1991-yilda  A-12 Avenger II uchun harakatlantiruvchi tizim ustida ishlagan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

=== NASA faoliyati ===
[[Fayl:Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg/220px-Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg|right|thumb| Sandra Magnus, STS-119 missiyasi mutaxassisi, Destiny laboratoriyasida tebranish izolyatsiyasi tizimi (CEVIS) bilan velosiped ergometrida mashq qiladi.]]
Magnus 1996-yilda astronavt nomzod sifatida tanlangan. 1997-yil yanvaridan 1998-yil mayigacha ikki yillik mashg‘ulotlardan so‘ng Magnus Astronavtlar idorasining foydali yuklar bo‘limiga ishga kirdi. Uning ishi [[Yevropa]] kosmik agentligi, [[Yaponiya]] taraqqiyot agentligi (NASDA) hamda [[Braziliya]] bilan muvofiqlashtirishni oʻz ichiga olgan. 1998-yil may oyida u Rossiyada foydali yuklarni ishlab chiqish va sinovdan oʻtkazish boʻyicha ishlashga joʻnatildi. 2000-yilda u Xalqaro kosmik stansiya uchun CAPCOM vazifasini bajargan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

==== STS-112 ====
U oʻzining birinchi kosmik missiyasi STS-112 ni 2002-yil oktyabr oyida amalga oshirdi. Space Shuttle missiyasining asosiy maqsadi [[Xalqaro kosmik stansiya]]da (XKS) S1 truss qismini oʻrnatish va sarf materiallarini yetkazib berish edi. Magnus S1 trussini oʻrnatish va faollashtirish uchun zarur boʻlgan uchta kosmik yurish paytida, kosmik stansiyaning robot qoʻlini boshqargan. Parvoz davomiyligi 10 kun 19 soat 58 daqiqa 44 soniya davom etgan.

==== NEEMO 11 ====
2006-yil 16-22-sentyabr kunlari Magnus [[Florida]] qirgʻoqlarida joylashgan Milliy okean va atmosfera ma'muriyatining Aquarius laboratoriyasida NASAning NEEMO 11 missiyasida, dengiz osti ekspeditsiyasi qoʻmondoni boʻlib xizmat qildi.

==== Ekspeditsiya 18 ====
Magnus 18-ekspeditsiyaning bir qismi sifatida Xalqaro kosmik stantsiya bortida parvoz muhandisi boʻlib ishlagan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

==== STS-135 ====
[[Fayl:STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg/220px-STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg|right|thumb| Magnus STS-135 Xalqaro kosmik stansiya gumbazida.]]
2010-yil 14-sentyabrda [[NASA]] Magnusni STS -135 “''kerak bo‘lganda uchirish''” ekipajiga tayinlangan to‘rtta astronavtdan biri ekanligini e’lon qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/sep/HQ_10-222_LON_Annc.html|sarlavha=NASA Assigns Crew for Final Launch on Need Shuttle Mission|muallif=NASA|sana=September 14, 2010|kirish sanasi=September 14, 2010|qaralgan sana=2022-10-07|arxivsana=2011-07-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110705201801/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/sep/HQ_10-222_LON_Annc.html}}&lt;/ref&gt;. Bu ekipajga tayinlangan boshqa a'zolar: qoʻmondon Kristofer Fergyuson, uchuvchi Duglas G. Xerli va missiya mutaxassisi Reks J. Uolxaym. 2011-yil yanvarida NASA STS-135- ni 2011-yil iyul oyida ishga tushirilishi rejalashtirilgan soʻnggi kosmik kema missiyasi sifatida elon qildi; STS-134 2011-yil may oyida muvaffaqiyatli amalga oshirildi. Missiya 2011-yil 8-iyulda muvaffaqiyatli ishga tushirildi va 21-iyulda tugatildi.

2012-yil sentyabr oyida Magnus Astronavtlar idorasi boshligʻining oʻrinbosari boʻldi.

=== NASAdan keyin ===
2012-yil oktyabr oyida Magnus [[NASA]] astronavtlar korpusini tark etib, Amerika Aeronavtika va Astronavtika Instituti ('''AIAA''') ijrochi direktori lavozimini egalladi&lt;ref name=&quot;AIAA&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.aiaa.org/SecondaryTwoColumn.aspx?id=13857|sarlavha=AIAA Announces Sandra H. Magnus as Executive Director|sana=September 19, 2012}}&lt;/ref&gt;. U 2018-yil yanvarigacha ushbu lavozimda ishladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.aiaa.org/sandymagnusbio/|sarlavha=Dr. Sandra H. Magnus Executive Director Emeritus|kirish sanasi=January 29, 2019|nashriyot=AIAA|arxivsana=January 30, 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190130220758/https://www.aiaa.org/sandymagnusbio/}}&lt;/ref&gt;

2018-yildan 2019-yilgacha Magnus AstroPlanetView direktori boʻlgan. 2019-yilda u mudofaa vazirining tadqiqot va muhandislik masalalari boʻyicha oʻrinbosari boʻldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Sandra H. Magnus, Ph.D.|url=https://www.defense.gov/Our-Story/Biographies/Biography/Article/1962240/deputy-director-for-engineering-within-the-office-of-the-under-secretary-of-def/|nashriyot=U.S. Dept of Defense|kirish sanasi=28 May 2020}}&lt;/ref&gt;, U NASA sobiq maʼmuriyati Maykl Griffin qoʻl ostida ishlagan.

== Havolalar ==

* {{Twitter|2=Sandy Magnus}}
* {{Veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf|sarlavha=Sandra H. Magnus (Ph.D.) NASA Astronaut|sana=October 2012|kirish sanasi=January 29, 2019|ish=NASA|nashriyot=NASA}}
* [http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/magnus_sandra.htm Spacefacts biography]
* [https://web.archive.org/web/20081217100624/http://spacebook.mst.edu/ &quot;Spacebook,&quot; Dr. Magnus's blog during her 2008-9 mission aboard the ISS]
* [https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf NASA biography] October 2012

== Manbalar ==

{{DEFAULTSORT:Magnus, Sandra}}
[[Turkum:Amerikalik fazogirlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1964-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:NASA]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]</text>
      <sha1>mftbf5q73axep9gjns0twdu8l9jhc5s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269566</id>
      <parentid>6269565</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:43:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8673" sha1="57389zq8evwygi7d23jq9vhbj7tu31k" xml:space="preserve">{{Fazogir bilgiqutisi||name=Sandra Magnus|image=Sandra Magnus 2011.jpg|type=[[NASA]] Astronaut|caption=[[File:Sanrda magnus singture.svg|200px]]|status=Retired|birth_date={{Tugʻilgan sanasi va yoshi|mf=yes|1964|10|30}}|birth_place=[[Belleville, Illinois]],  AQSH|occupation=Muhandis|selection=[[List of astronauts by selection#1996|1996 NASA Group]]|time=157 kun 08 soat 42 daqiqa&lt;ref name=spacefacts&gt;{{veb manbasi|url=http://www.spacefacts.de/english/e_tis.htm|title=Astronauts and Cosmonauts (sorted by &quot;Time in Space&quot;)|first=Joachim|last=Becker|website=www.spacefacts.de}}&lt;/ref&gt;|mission=[[STS-112]], [[STS-126]]/[[STS-119|119]] ([[Expedition 18]]), [[STS-135]]|insignia=[[Image:Sts-112-patch.png|45px]] [[Image:STS-126 patch.png|40px]] [[Image:ISS Expedition 18 patch.png|45px]] [[Image:STS-119 patch.png|45px]] [[File:STS-135 patch.png|48px]]|module={{infobox scientist
| embed = yes
| thesis_title = An Investigation of the relationship between the thermochemistry and emission behavior of thermionic cathodes based on the BaO-Sc₂O₃-WO₃ ternary system
| thesis_year = 1996
| thesis_url = http://www.worldcat.org/oclc/881060348
| doctoral_advisor = Norman Hill
| field = [[Materials science]]
}}}}

'''Sandra Magnus''' (talaffuzi: ''Sandra Mangnis'' 1964-yil 30-oktyabrda tugʻilgan) - [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[muhandis]] va sobiq [[NASA]] [[Fazogir|astronavti]]&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf|sarlavha=Sandra H. Magnus (Ph.D.) NASA Astronaut|sana=October 2012|kirish sanasi=January 29, 2019|ish=NASA|nashriyot=NASA}}&lt;/ref&gt;. Magnus ''STS-119 ekipaji'' bilan orbitada 134 kun davomida parvoz qilgan&lt;ref name=&quot;return&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h1W8dcUP9H70AmlSfDSenPteDT9gD9777R580|sarlavha=Shuttle lands in Florida, ending 13-day voyage|kirish sanasi=2009-03-28|sana=2009-03-28|nashriyot=AP}}&lt;/ref&gt;. U [[Fazoviy moki|kosmik]] kemaning yakuniy missiyasi boʻlgan STS-135 ekipajiga tayinlangan. Magnus shuningdek, '''KE5FYE''' qoʻngʻiroq belgisi bilan litsenziyalangan havaskor radio operatoridir. 2012-yildan 2018-yilgacha Magnus Amerika Aeronavtika va Astronavtika Institutining ijrochi direktori boʻlgan.

== Biografiya ==

=== Erta hayot va ta'lim ===
Magnus [[Belleville (Illinois)|Illinoys shtatining Bellevil]] shahrida tugʻilib oʻsgan. U 1996-yilda Missuri-Rolla Universitetida (hozirgi Missuri Fan va Texnologiya Universiteti) [[fizika]] va [[Elektrotexnika|elektrotexnika boʻyicha]] ilmiy darajalarni qoʻlga kiritdi. Uning ''&quot;BaO-Sc{{sub|2}}O{{sub|3}}-WO{{sub|3}} uchlik tizimiga asoslangan termion katodlarning termokimyosi va [[Termoelektron emissiya|emissiya]] harakati oʻrtasidagi munosabatni oʻrganish&quot;'' [[Diplom ishi|mavzusidagi dissertatsiyasi]] Lyuis tadqiqot markazi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://smartech.gatech.edu/handle/1853/19625|ism=Sandra|muallif=Magnus|sarlavha=An Investigation of the relationship between the thermochemistry and emission behavior of thermionic cathodes based on the BaO-Sc&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;-WO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ternary system|kirish sanasi=2008-11-16|ish=SMARTech|nashriyot=Georgia Institute of Technology|sana=May 1996}}&lt;/ref&gt;.

=== Muhandislik faoliyati ===
1980-yillarda Magnus [[muhandis]] sifatida Makdonnel Duglas uchun  yashirin samolyotlar dizayni ustida ishlagan. U 1991-yilda  A-12 Avenger II uchun harakatlantiruvchi tizim ustida ishlagan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

=== NASA faoliyati ===
[[Fayl:Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg/220px-Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg|right|thumb| Sandra Magnus, STS-119 missiyasi mutaxassisi, Destiny laboratoriyasida tebranish izolyatsiyasi tizimi (CEVIS) bilan velosiped ergometrida mashq qiladi.]]
Magnus 1996-yilda astronavt nomzod sifatida tanlangan. 1997-yil yanvaridan 1998-yil mayigacha ikki yillik mashg‘ulotlardan so‘ng Magnus Astronavtlar idorasining foydali yuklar bo‘limiga ishga kirdi. Uning ishi [[Yevropa]] kosmik agentligi, [[Yaponiya]] taraqqiyot agentligi (NASDA) hamda [[Braziliya]] bilan muvofiqlashtirishni oʻz ichiga olgan. 1998-yil may oyida u Rossiyada foydali yuklarni ishlab chiqish va sinovdan oʻtkazish boʻyicha ishlashga joʻnatildi. 2000-yilda u Xalqaro kosmik stansiya uchun CAPCOM vazifasini bajargan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

==== STS-112 ====
U oʻzining birinchi kosmik missiyasi STS-112 ni 2002-yil oktyabr oyida amalga oshirdi. Space Shuttle missiyasining asosiy maqsadi [[Xalqaro kosmik stansiya]]da (XKS) S1 truss qismini oʻrnatish va sarf materiallarini yetkazib berish edi. Magnus S1 trussini oʻrnatish va faollashtirish uchun zarur boʻlgan uchta kosmik yurish paytida, kosmik stansiyaning robot qoʻlini boshqargan. Parvoz davomiyligi 10 kun 19 soat 58 daqiqa 44 soniya davom etgan.

==== NEEMO 11 ====
2006-yil 16-22-sentyabr kunlari Magnus [[Florida]] qirgʻoqlarida joylashgan Milliy okean va atmosfera ma'muriyatining Aquarius laboratoriyasida NASAning NEEMO 11 missiyasida, dengiz osti ekspeditsiyasi qoʻmondoni boʻlib xizmat qildi.

==== Ekspeditsiya 18 ====
Magnus 18-ekspeditsiyaning bir qismi sifatida Xalqaro kosmik stantsiya bortida parvoz muhandisi boʻlib ishlagan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

==== STS-135 ====
[[Fayl:STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg/220px-STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg|right|thumb| Magnus STS-135 Xalqaro kosmik stansiya gumbazida.]]
2010-yil 14-sentyabrda [[NASA]] Magnusni STS -135 “''kerak bo‘lganda uchirish''” ekipajiga tayinlangan to‘rtta astronavtdan biri ekanligini e’lon qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/sep/HQ_10-222_LON_Annc.html|sarlavha=NASA Assigns Crew for Final Launch on Need Shuttle Mission|muallif=NASA|sana=September 14, 2010|kirish sanasi=September 14, 2010|qaralgan sana=2022-10-07|arxivsana=2011-07-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110705201801/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/sep/HQ_10-222_LON_Annc.html}}&lt;/ref&gt;. Bu ekipajga tayinlangan boshqa a'zolar: qoʻmondon Kristofer Fergyuson, uchuvchi Duglas G. Xerli va missiya mutaxassisi Reks J. Uolxaym. 2011-yil yanvarida NASA STS-135- ni 2011-yil iyul oyida ishga tushirilishi rejalashtirilgan soʻnggi kosmik kema missiyasi sifatida elon qildi; STS-134 2011-yil may oyida muvaffaqiyatli amalga oshirildi. Missiya 2011-yil 8-iyulda muvaffaqiyatli ishga tushirildi va 21-iyulda tugatildi.

2012-yil sentyabr oyida Magnus Astronavtlar idorasi boshligʻining oʻrinbosari boʻldi.

=== NASAdan keyin ===
2012-yil oktyabr oyida Magnus [[NASA]] astronavtlar korpusini tark etib, Amerika Aeronavtika va Astronavtika Instituti ('''AIAA''') ijrochi direktori lavozimini egalladi&lt;ref name=&quot;AIAA&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.aiaa.org/SecondaryTwoColumn.aspx?id=13857|sarlavha=AIAA Announces Sandra H. Magnus as Executive Director|sana=September 19, 2012}}&lt;/ref&gt;. U 2018-yil yanvarigacha ushbu lavozimda ishladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.aiaa.org/sandymagnusbio/|sarlavha=Dr. Sandra H. Magnus Executive Director Emeritus|kirish sanasi=January 29, 2019|nashriyot=AIAA|arxivsana=January 30, 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190130220758/https://www.aiaa.org/sandymagnusbio/}}&lt;/ref&gt;

2018-yildan 2019-yilgacha Magnus AstroPlanetView direktori boʻlgan. 2019-yilda u mudofaa vazirining tadqiqot va muhandislik masalalari boʻyicha oʻrinbosari boʻldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Sandra H. Magnus, Ph.D.|url=https://www.defense.gov/Our-Story/Biographies/Biography/Article/1962240/deputy-director-for-engineering-within-the-office-of-the-under-secretary-of-def/|nashriyot=U.S. Dept of Defense|kirish sanasi=28 May 2020}}&lt;/ref&gt;, U NASA sobiq maʼmuriyati Maykl Griffin qoʻl ostida ishlagan.

== Havolalar ==

* {{Twitter|2=Sandy Magnus}}
* {{Veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf|sarlavha=Sandra H. Magnus (Ph.D.) NASA Astronaut|sana=October 2012|kirish sanasi=January 29, 2019|ish=NASA|nashriyot=NASA}}
* [http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/magnus_sandra.htm Spacefacts biography]
* [https://web.archive.org/web/20081217100624/http://spacebook.mst.edu/ &quot;Spacebook,&quot; Dr. Magnus's blog during her 2008-9 mission aboard the ISS]
* [https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf NASA biography] October 2012

== Manbalar ==


{{DEFAULTSORT:Magnus, Sandra}}
[[Turkum:Amerikalik fazogirlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1964-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:NASA]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]</text>
      <sha1>57389zq8evwygi7d23jq9vhbj7tu31k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269567</id>
      <parentid>6269566</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:43:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* Manbalar */</comment>
      <origin>6269567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8685" sha1="sa9wvt2717qivqhuth8hmc59op0lm0y" xml:space="preserve">{{Fazogir bilgiqutisi||name=Sandra Magnus|image=Sandra Magnus 2011.jpg|type=[[NASA]] Astronaut|caption=[[File:Sanrda magnus singture.svg|200px]]|status=Retired|birth_date={{Tugʻilgan sanasi va yoshi|mf=yes|1964|10|30}}|birth_place=[[Belleville, Illinois]],  AQSH|occupation=Muhandis|selection=[[List of astronauts by selection#1996|1996 NASA Group]]|time=157 kun 08 soat 42 daqiqa&lt;ref name=spacefacts&gt;{{veb manbasi|url=http://www.spacefacts.de/english/e_tis.htm|title=Astronauts and Cosmonauts (sorted by &quot;Time in Space&quot;)|first=Joachim|last=Becker|website=www.spacefacts.de}}&lt;/ref&gt;|mission=[[STS-112]], [[STS-126]]/[[STS-119|119]] ([[Expedition 18]]), [[STS-135]]|insignia=[[Image:Sts-112-patch.png|45px]] [[Image:STS-126 patch.png|40px]] [[Image:ISS Expedition 18 patch.png|45px]] [[Image:STS-119 patch.png|45px]] [[File:STS-135 patch.png|48px]]|module={{infobox scientist
| embed = yes
| thesis_title = An Investigation of the relationship between the thermochemistry and emission behavior of thermionic cathodes based on the BaO-Sc₂O₃-WO₃ ternary system
| thesis_year = 1996
| thesis_url = http://www.worldcat.org/oclc/881060348
| doctoral_advisor = Norman Hill
| field = [[Materials science]]
}}}}

'''Sandra Magnus''' (talaffuzi: ''Sandra Mangnis'' 1964-yil 30-oktyabrda tugʻilgan) - [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[muhandis]] va sobiq [[NASA]] [[Fazogir|astronavti]]&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf|sarlavha=Sandra H. Magnus (Ph.D.) NASA Astronaut|sana=October 2012|kirish sanasi=January 29, 2019|ish=NASA|nashriyot=NASA}}&lt;/ref&gt;. Magnus ''STS-119 ekipaji'' bilan orbitada 134 kun davomida parvoz qilgan&lt;ref name=&quot;return&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h1W8dcUP9H70AmlSfDSenPteDT9gD9777R580|sarlavha=Shuttle lands in Florida, ending 13-day voyage|kirish sanasi=2009-03-28|sana=2009-03-28|nashriyot=AP}}&lt;/ref&gt;. U [[Fazoviy moki|kosmik]] kemaning yakuniy missiyasi boʻlgan STS-135 ekipajiga tayinlangan. Magnus shuningdek, '''KE5FYE''' qoʻngʻiroq belgisi bilan litsenziyalangan havaskor radio operatoridir. 2012-yildan 2018-yilgacha Magnus Amerika Aeronavtika va Astronavtika Institutining ijrochi direktori boʻlgan.

== Biografiya ==

=== Erta hayot va ta'lim ===
Magnus [[Belleville (Illinois)|Illinoys shtatining Bellevil]] shahrida tugʻilib oʻsgan. U 1996-yilda Missuri-Rolla Universitetida (hozirgi Missuri Fan va Texnologiya Universiteti) [[fizika]] va [[Elektrotexnika|elektrotexnika boʻyicha]] ilmiy darajalarni qoʻlga kiritdi. Uning ''&quot;BaO-Sc{{sub|2}}O{{sub|3}}-WO{{sub|3}} uchlik tizimiga asoslangan termion katodlarning termokimyosi va [[Termoelektron emissiya|emissiya]] harakati oʻrtasidagi munosabatni oʻrganish&quot;'' [[Diplom ishi|mavzusidagi dissertatsiyasi]] Lyuis tadqiqot markazi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://smartech.gatech.edu/handle/1853/19625|ism=Sandra|muallif=Magnus|sarlavha=An Investigation of the relationship between the thermochemistry and emission behavior of thermionic cathodes based on the BaO-Sc&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;-WO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ternary system|kirish sanasi=2008-11-16|ish=SMARTech|nashriyot=Georgia Institute of Technology|sana=May 1996}}&lt;/ref&gt;.

=== Muhandislik faoliyati ===
1980-yillarda Magnus [[muhandis]] sifatida Makdonnel Duglas uchun  yashirin samolyotlar dizayni ustida ishlagan. U 1991-yilda  A-12 Avenger II uchun harakatlantiruvchi tizim ustida ishlagan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

=== NASA faoliyati ===
[[Fayl:Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg/220px-Sandy_Magnus_in_the_Destiny_Module.jpg|right|thumb| Sandra Magnus, STS-119 missiyasi mutaxassisi, Destiny laboratoriyasida tebranish izolyatsiyasi tizimi (CEVIS) bilan velosiped ergometrida mashq qiladi.]]
Magnus 1996-yilda astronavt nomzod sifatida tanlangan. 1997-yil yanvaridan 1998-yil mayigacha ikki yillik mashg‘ulotlardan so‘ng Magnus Astronavtlar idorasining foydali yuklar bo‘limiga ishga kirdi. Uning ishi [[Yevropa]] kosmik agentligi, [[Yaponiya]] taraqqiyot agentligi (NASDA) hamda [[Braziliya]] bilan muvofiqlashtirishni oʻz ichiga olgan. 1998-yil may oyida u Rossiyada foydali yuklarni ishlab chiqish va sinovdan oʻtkazish boʻyicha ishlashga joʻnatildi. 2000-yilda u Xalqaro kosmik stansiya uchun CAPCOM vazifasini bajargan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

==== STS-112 ====
U oʻzining birinchi kosmik missiyasi STS-112 ni 2002-yil oktyabr oyida amalga oshirdi. Space Shuttle missiyasining asosiy maqsadi [[Xalqaro kosmik stansiya]]da (XKS) S1 truss qismini oʻrnatish va sarf materiallarini yetkazib berish edi. Magnus S1 trussini oʻrnatish va faollashtirish uchun zarur boʻlgan uchta kosmik yurish paytida, kosmik stansiyaning robot qoʻlini boshqargan. Parvoz davomiyligi 10 kun 19 soat 58 daqiqa 44 soniya davom etgan.

==== NEEMO 11 ====
2006-yil 16-22-sentyabr kunlari Magnus [[Florida]] qirgʻoqlarida joylashgan Milliy okean va atmosfera ma'muriyatining Aquarius laboratoriyasida NASAning NEEMO 11 missiyasida, dengiz osti ekspeditsiyasi qoʻmondoni boʻlib xizmat qildi.

==== Ekspeditsiya 18 ====
Magnus 18-ekspeditsiyaning bir qismi sifatida Xalqaro kosmik stantsiya bortida parvoz muhandisi boʻlib ishlagan&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;.

==== STS-135 ====
[[Fayl:STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg/220px-STS-135_Sandy_Magnus_in_the_Cupola.jpg|right|thumb| Magnus STS-135 Xalqaro kosmik stansiya gumbazida.]]
2010-yil 14-sentyabrda [[NASA]] Magnusni STS -135 “''kerak bo‘lganda uchirish''” ekipajiga tayinlangan to‘rtta astronavtdan biri ekanligini e’lon qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/sep/HQ_10-222_LON_Annc.html|sarlavha=NASA Assigns Crew for Final Launch on Need Shuttle Mission|muallif=NASA|sana=September 14, 2010|kirish sanasi=September 14, 2010|qaralgan sana=2022-10-07|arxivsana=2011-07-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110705201801/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/sep/HQ_10-222_LON_Annc.html}}&lt;/ref&gt;. Bu ekipajga tayinlangan boshqa a'zolar: qoʻmondon Kristofer Fergyuson, uchuvchi Duglas G. Xerli va missiya mutaxassisi Reks J. Uolxaym. 2011-yil yanvarida NASA STS-135- ni 2011-yil iyul oyida ishga tushirilishi rejalashtirilgan soʻnggi kosmik kema missiyasi sifatida elon qildi; STS-134 2011-yil may oyida muvaffaqiyatli amalga oshirildi. Missiya 2011-yil 8-iyulda muvaffaqiyatli ishga tushirildi va 21-iyulda tugatildi.

2012-yil sentyabr oyida Magnus Astronavtlar idorasi boshligʻining oʻrinbosari boʻldi.

=== NASAdan keyin ===
2012-yil oktyabr oyida Magnus [[NASA]] astronavtlar korpusini tark etib, Amerika Aeronavtika va Astronavtika Instituti ('''AIAA''') ijrochi direktori lavozimini egalladi&lt;ref name=&quot;AIAA&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.aiaa.org/SecondaryTwoColumn.aspx?id=13857|sarlavha=AIAA Announces Sandra H. Magnus as Executive Director|sana=September 19, 2012}}&lt;/ref&gt;. U 2018-yil yanvarigacha ushbu lavozimda ishladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.aiaa.org/sandymagnusbio/|sarlavha=Dr. Sandra H. Magnus Executive Director Emeritus|kirish sanasi=January 29, 2019|nashriyot=AIAA|arxivsana=January 30, 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190130220758/https://www.aiaa.org/sandymagnusbio/}}&lt;/ref&gt;

2018-yildan 2019-yilgacha Magnus AstroPlanetView direktori boʻlgan. 2019-yilda u mudofaa vazirining tadqiqot va muhandislik masalalari boʻyicha oʻrinbosari boʻldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Sandra H. Magnus, Ph.D.|url=https://www.defense.gov/Our-Story/Biographies/Biography/Article/1962240/deputy-director-for-engineering-within-the-office-of-the-under-secretary-of-def/|nashriyot=U.S. Dept of Defense|kirish sanasi=28 May 2020}}&lt;/ref&gt;, U NASA sobiq maʼmuriyati Maykl Griffin qoʻl ostida ishlagan.

== Havolalar ==

* {{Twitter|2=Sandy Magnus}}
* {{Veb manbasi|url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf|sarlavha=Sandra H. Magnus (Ph.D.) NASA Astronaut|sana=October 2012|kirish sanasi=January 29, 2019|ish=NASA|nashriyot=NASA}}
* [http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/magnus_sandra.htm Spacefacts biography]
* [https://web.archive.org/web/20081217100624/http://spacebook.mst.edu/ &quot;Spacebook,&quot; Dr. Magnus's blog during her 2008-9 mission aboard the ISS]
* [https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/magnus_sandra.pdf NASA biography] October 2012

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Magnus, Sandra}}
[[Turkum:Amerikalik fazogirlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1964-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:NASA]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]</text>
      <sha1>sa9wvt2717qivqhuth8hmc59op0lm0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maringá</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811150</id>
    <revision>
      <id>6270138</id>
      <parentid>6191388</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6270138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16668" sha1="iwdlzbiquu5r989n6kenlsqyclyhiq2" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti||tasvir=Montagem Maringá.jpg|bayroq=Bandeira de Maringá - PR.svg|gerb=Brasão de Maringá - PR.svg|asos solingan=1947-yil 10-may|sanalgan yil=2016|aholi=403,063|vaqt mintaqasi=[[UTC-3]]|sayt=[http://www.maringa.pr.gov.br Maringá]|mamlakat=Braziliya|mintaqa=Janubiy|qaram=[[Parana]]|mavqe=Shahar|nomi=Maringá|lat_dir=S|lon_deg=51|lat_min=25|lat_sec=30|lon_dir=W|lat_deg=23|lon_min=56|lon_sec=20|maydon=487.93|AP markazi balandligi=515|iqlim=Nam subtropik|zichlik=731.9|pochta indeksi=87000-000|telefon kodi=+55 44}}

'''Maringá''' (talaffuzi: [mɐɾĩˈɡa]) — [[Braziliya]] janubidagi munisipalitet, 1947-yil 10-mayda rejalashtirilgan [[shahar]] hududi sifatida tashkil etilgan. Bu [[Parana (shtat)|Parana]] shtatidagi uchinchi yirik shahar boʻlib, shaharda 385,753 aholi va [[poytaxt]] hududida 764,906 (2013) kishi istiqomat qiladi. Maringa ''Parananing'' shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan va ''Capricorn tropiklari'' kesib oʻtgan. Shahar [[savdo]], [[xizmat koʻrsatish]], [[agrosanoat]] va universitetlar, jumladan, ''Maringa davlat universiteti'' uchun mintaqaviy markazdir.

== Tarixi ==

=== Toponimika ===
Maringa oʻz nomini Juber de Karvalyoning oʻzining buyuk sevgisi Mariya do Inga sharafiga yozgan qoʻshigʻidan olgan, keyinchalik nom Maringaga qisqartirildi. Natijada shahar „Qoʻshiq shahri“ laqabini oldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.brol.com/brazil-destinations/maringa-parana/|sarlavha=Maringa, Parana - brol.com|ish=Brol.com|kirish sanasi=28 August 2017}}&lt;/ref&gt;. Aholi punkti tashkil etilgan paytda qoʻshiq ommaviy axborot vositalarida juda mashhur boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://lyricalbrazil.com/2013/11/19/maringa/|sarlavha=Maringá|ish=Lyricalbrazil.com|sana=19 November 2013|kirish sanasi=28 August 2017}}&lt;/ref&gt;.

=== Hisob-kitob ===
1925-yilda Angliyaning [[London]] shahrida Shimoliy Parana Land kompaniyasi tashkil etilgan va 2, 000&amp;nbsp;km² dan ortiq maydonni boshqarish uchun mas’ul edi. Kompaniya bugungi kunda Paranadagi eng yirik shaharlarni oʻz ichiga oladi.

Mintaqaning unumdor yerlari [[San-Paulu (shahar)|San-Paulu]] kolonistlarini koʻchib oʻtishga va eksport qilish uchun muhim mahsulot boʻlgan kofe donalarini ishlab chiqarish uchun yangi hududlarni egallashga undadi. Parananing shimoliy hududi qariyb 100 ming km &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ni tashkil etadi. Paranapanema, Parana, Ivai va Piquiri daryolari bilan sugʻoriladi. Britaniyaning Parana shimolidagi Improvements kompaniyasi (Melhoramentos Co.) va shaharni rejalashtiruvchi Xorxe Makedo Vieyra tomonidan ishlab chiqilgan shahar loyihasi yangi shaharning konturlarini belgilab berdi. Maringa 1951-yil 14-noyabrda munitsipalitet maqomini oldi.

Urbanistik loyihalarda nazarda tutilgan ishgʻol tufayli oʻrmonlarning kesilishidan xavotirlangan kompaniya shahar chegaralarida uchta katta ekologik hududni saqlab qoldi: Forest Horto, Inga Park va Forest II. Shahar boshidanoq „bogʻli shahar“ sifatida rejalashtirilgan edi&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Macedo|first1=Joseli|title=Maringá: A British Garden City in the tropics|journal=Cities|date=August 2011|volume=28|issue=4|pages=347–359|doi=10.1016/j.cities.2010.11.003}}&lt;/ref&gt;.

== OAV ==
Maringada internet, radio, bosma gazetalar, televidenie, telefon va mobil telefon kompaniyalari yaxshi xizmat koʻrsatadi. Maringada 15 ta televizor va podstansiyalar va 14 ta radio FM stansiyalari mavjud.

== Geografiya ==
[[Fayl:Maringa_02_2016_1512.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Maringa_02_2016_1512.JPG/220px-Maringa_02_2016_1512.JPG|left|thumb| Maringaning yuqoridan koʻrinishi.]]

=== Iqlimi ===
Maringa nam subtropik iqlim bilan chegaradosh [[Tropik iqlim|tropik iqlimga mansub]]. Bu yerda yogʻingarchilik yaxshi taqsimlangan, eng sovuq oyning oʻrtacha harorati 17,8&amp;nbsp;°C atrofida&amp;nbsp; (64&amp;nbsp;°F) va oʻrtacha yillik harorat 21,95&amp;nbsp;°C atrofida&amp;nbsp; (71,51&amp;nbsp;°F). Braziliya janubida joylashganligi va Capricorn tropiklari kesib oʻtganligi sababli, Maringa mintaqasiga [[Atlantika okeani]] va tropik zonadan havo massalarining koʻchishi natijasida yuzaga kelgan bir qancha makroiqlim omillari taʼsir koʻrsatadi. Qishda qutb jabhasidan sovuq havoning kirib borishi nisbatan tez-tez uchraydi.{{Joy iqlimi|Joy_ot=|Joylashuv oʻrni=Maringa|Yan_m_maks=39.1|Fev_m_maks=37.8|Mar_m_maks=36.0|Apr_m_maks=34.0|May_m_maks=32.0|Iyn_m_maks=30.2|Iyl_m_maks=31.4|Avg_m_maks=34.0|Sen_m_maks=37.2|Okt_m_maks=40.7|Noy_m_maks=39.4|Dek_m_maks=37.4|Yan_oʻr_maks=30.4|Fev_oʻr_maks=30.5|Mar_oʻr_maks=30.2|Apr_oʻr_maks=28.2|May_oʻr_maks=25.4|Iyn_oʻr_maks=23.8|Iyl_oʻr_maks=24.3|Avg_oʻr_maks=26.1|Sen_oʻr_maks=26.9|Okt_oʻr_maks=28.6|Noy_oʻr_maks=29.8|Dek_oʻr_maks=29.8|Yil_m_maks=40.7|Yil_oʻr_maks=27.8|Yan_oʻr=24.5|Fev_oʻr=24.5|Mar_oʻr=24.0|Apr_oʻr=22.0|May_oʻr=19.5|Iyn_oʻr=17.8|Iyl_oʻr=18.0|Avg_oʻr=19.6|Sen_oʻr=20.5|Okt_oʻr=22.3|Noy_oʻr=23.6|Dek_oʻr=24.0|Yil_oʻr=21.7|Yan_oʻr_yogʻin=227.2|Fev_oʻr_yogʻin=159.5|Mar_oʻr_yogʻin=155.7|Apr_oʻr_yogʻin=132.8|May_oʻr_yogʻin=129.8|Iyn_oʻr_yogʻin=113.7|Iyl_oʻr_yogʻin=56.2|Avg_oʻr_yogʻin=66.8|Sen_oʻr_yogʻin=110.1|Okt_oʻr_yogʻin=162.4|Noy_oʻr_yogʻin=111.6|Dek_oʻr_yogʻin=167.0|Yil_oʻr_yogʻin=1,592.7}}

=== Flora ===
[[Fayl:Ipe_amarelo_uem.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Ipe_amarelo_uem.jpg/200px-Ipe_amarelo_uem.jpg|right|thumb|200x200px| Handroanthus serratifolius]]
[[Fayl:Mga_minha.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Mga_minha.jpg/200px-Mga_minha.jpg|right|thumb|200x200px| Inga koʻli]]
Yaratilganidan boshlab rejalashtirilgan shahar havas qiladigan oʻsimlik dunyosiga ega.

Maringada aholi jon boshiga yashil maydonlar konsentratsiyasi yuqori:17 qoʻriqlanadigan hududda 90 akr (360 000 m2) mahalliy oʻrmon mavjud.

Shahar oʻz chegaralarida Horto Florestal, Parque dos Pioneiros (Bosque II) va Parque do Inga kabi mahalliy oʻrmonlarning katta maydonlarini saqlaydi, bu oʻrmonlar jamoatchilik uchun ochiq. Shuningdek, u Parque do Cinquentenário, xususiy hududlar va boshqalar kabi kichikroq saqlanib qolgan hududlarni oʻz ichiga oladi.

Yil davomida uning nafas olish uchun yaxshi havo ishlab chiqaradigan daraxtlar bilan qoplangan koʻchalarini kuzatish mumkin, lekin ayniqsa qishdan bahorga oʻtishda koʻplab daraxtlar gullarda portlaydi.

Maringada yashil maydonning eng yuqori konsentratsiyasi {{Cvt|26.65|m2}} ga teng.

=== Ifloslanish ===
Shahar markazlarining oddiy muammolariga qaramay, Maringa ekologik jihatdan yaxshi gʻamxoʻrlik qilingan yashil shahar sifatida obroʻsini saqlab qolgan. Shaharning barpo etilishida rejalashtirish, shaharsozlik — oʻrmon qoʻriqxonalari, markaziy qurilish maydonchasi, keng xiyobonlar, Bosh rejaga amal qiladigan daraxtlarning bir nechta turlari mavjud edi.

Proporsional ravishda, Maringa Parana shtatidagi aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan eng katta avtoulov parklaridan biriga ega. Shu sababli, shaharning baʼzi joylari tavsiya etilgan darajadan yuqori ifloslanish darajasiga ega. Shahardagi ikkita mintaqada eng katta muammolar boʻlib, ular Duque de Caxias va [[Kolombo]] avenyularidir. Sanoat, pestitsidlar, shovqin, ifloslanishi va maishiy chiqindilar ham shaharning tabiatiga katta taʼsir koʻrsatadi. Shunga qaramay, Maringa hali ham yashil shahar obroʻsini saqlab kelmoqda.

== Iqtisodiyot ==
[[Fayl:Marringa_buildings_002.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Marringa_buildings_002.JPG/220px-Marringa_buildings_002.JPG|thumb| Maringa markazi]]
[[Fayl:Perola_Park_Shopping_atacadista._-_panoramio.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/Perola_Park_Shopping_atacadista._-_panoramio.jpg/220px-Perola_Park_Shopping_atacadista._-_panoramio.jpg|thumb| Perola Park savdo markazi.]]
Maringa bugungi kunda tijorat sektori va xizmat koʻrsatish bilan shugʻullanadi. Xizmat koʻrsatish sohasi Maringaning eng yirigi (76,74 %), undan keyin sanoat (22,29 %) va qishloq xoʻjaligi (0,97 %) turadi. Sanoatda oziq-ovqat, kimyo va toʻqimachilik tarmoqlari ustunlik qiladi.

=== Qishloq xoʻjaligi ===
Qishloq xoʻjaligi hali ham Maringa uchun asosiy hisoblanadi, garchi uning ahamiyati soʻnggi yillarda pasaygan boʻlsa ham. Dehqonchilik koʻp qirrali boʻlib, bugungi kunda kofedan tashqari makkajoʻxori, bugʻdoy, paxta, rami, loviya, yeryongʻoq, guruch, shakarqamish va ayniqsa, soya yetishtirilmoqda.

=== Sanoati ===
Maringaning sanoat sektoridagi turli segmentlar orasida metall-mexanika, agrobiznes, toʻqimachilik va oziq-ovqat kompaniyalari mavjud. Sanoat sohasi qishloq xoʻjaligi kabi oʻziga xos emas, lekin u oʻsib bormoqda. Shaharda toʻqimachilik va agrobiznes bilan shugʻullanuvchilar koʻp boʻlsa-da, asosan kiyim-kechak ishlab chiqaradigan tarmoq oʻsib bormoqda. Cocamar, Coca-Cola, Noma va boshqalar kabi yirik sanoatlar mintaqada va hatto boshqa shaharlarda ish oʻrinlari yaratishga yordam beradi. Butun mamlakat boʻylab xizmat koʻrsatadigan metallni qayta ishlash sanoati [[Lotin amerikasi|Lotin Amerikasi]] mamlakatlariga juda katta turdagi mahsulotlarni eksport qiladi. Maringa — Braziliyaning janubidagi moda markazi, Mercosul-Lotin Amerikasidagi eng yirik ulgurji savdo markazi. Soʻnggi paytlarda Maringá [[dasturiy taʼminot]] bozorida ham birlashtirilgan APL (Mahalliy ishlab chiqarish kelishuvlari) bilan ajralib turdi.

=== Xizmat koʻrsatish sohasi ===
Maringada beshta savdo markazlari mavjud: Avenida Center Mall, Cidade Mall, Mandacaru Boulevard Mall, Maringá Park Mall (sobiq Aspen Park Mall) va Catuaí Maringá Mall. Maringaning tijorat kasbini oziq-ovqat mahsulotlari, farmasevtika, kiyim-kechak, maishiy texnika, armatura, kitob doʻkonlari, restoranlar, snack barlar sohalaridagi kompaniyalar taklif qilayotgan dinamizm va mahsulotlarning xilma-xilligi bilan isbotlash mumkin. Polo ulgurji sotuvchisi boʻlish uchun tovar narxlari ham raqobatbardoshdir. Bu omillar Parananing turli mintaqalari, San-Pauluning janubi-gʻarbiy qismi va Mato Grosso hamda Mato Grosso do Sulning baʼzi shaharlaridan isteʼmolchilarni jalb qilish uchun birlashadi. Kompaniyalar ulgurji bozorning kamida yettita segmentida ishlaydi: oziq-ovqat, quruq mahsulotlar va ichki mahsulotlar, qogʻoz, shisha, toʻqimachilik, yogʻoch, avtomobil ehtiyot qismlari va maishiy texnika. Shaharda turistik tadbirlarni ragʻbatlantirish orqali mintaqaviy iqtisodiyotni rivojlantirish boʻlgan mustaqil notijorat tashkiloti boʻlgan Maringa va mintaqaviy anjumanlar va tashrif buyuruvchilar byurosi joylashgan. Sayyohlik va tadbirlar sanoati bilan bogʻliq davlat va xususiy tashabbuslar tomonidan tashkil etilgan va qoʻllab-quvvatlanadigan byuro milliy va xalqaro sayyohlik davrlarida shaharni samarali rivojlantirish uchun mas’uldir.

Silvio Name Júnior mintaqaviy aeroporti Braziliyaning yirik markazlari bilan havo aloqalarini rejalashtirgan.{{Keng tasvir|Maringá Panorama.jpg|800px|Maringa ko'rinishi}}{{Keng tasvir|Maringá City.jpg|800px|Maringa ko'rinishi}}

== Demografiya ==
[[Fayl:By_robertoserviço_-_panoramio_-_robertografiteiro_(4).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/By_robertoservi%C3%A7o_-_panoramio_-_robertografiteiro_%284%29.jpg/220px-By_robertoservi%C3%A7o_-_panoramio_-_robertografiteiro_%284%29.jpg|thumb| Shaharning eng mashhur diqqatga sazovor joyi boʻlgan Maringa sobori 1972-yilda qurib bitkazilgan. {{Convert|124|m}},Janubiy Amerikadagi eng baland cherkov binosi.]]
[[Fayl:Capela_Madre_Paulina_-_IMG_0630.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Capela_Madre_Paulina_-_IMG_0630.jpg/220px-Capela_Madre_Paulina_-_IMG_0630.jpg|thumb| Madre Paulina ibodatxonasi.]]

=== Etnik kelib chiqishi ===
Maringa hududiga italyan va nemis muhojirlari bilan bir qatorda yapon immigrantlari katta taʼsir koʻrsatgan. Portugal avlodlari ham shaharda sezilarli darajada bor. Boshqa keng tarqalgan etnik guruhlar — afrikalik va amerikalik avlodlar, polyaklar, ispanlar, ukrainlar, arablar, yahudiylar, ruslar va ingliz avlodlarining juda kichik guruhi bor&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.observatoriodasmetropoles.ufrj.br/como_anda/como_anda_RM_maringa.pdf|sarlavha=Archived copy|kirish sanasi=2010-08-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110304083646/http://www.observatoriodasmetropoles.ufrj.br/como_anda/como_anda_RM_maringa.pdf|arxivsana=2011-03-04}}&lt;/ref&gt;.

'''Maringada yashovchi aholining irqi yoki teri rangi boʻyicha taqsimlanishi:'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Rang/poyga&lt;/span&gt;
! &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Foiz&lt;/span&gt;
|-
| [[Oq braziliyaliklar|Oq]]
| 70,8 %
|-
| [[Pardo braziliyaliklar|Aralashgan]]
| 19,6 %
|-
| osiyolik
| 3,6 %
|-
| Qora
| 3,4 %
|-
| [[Braziliya tub aholisi|amerikalik]]
| 0,1 %
|}
''Manba: 2012-yilgi aholini roʻyxatga olish''

=== Maringada tugʻilgan odamlar ===

* Sonia Braga — aktrisa
* Celso Portiolli [[:pt:Celso Portiolli]] — teleboshlovchi&lt;ref name=&quot;Sonia&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://blog.maismemoria.net/?p=4606|sarlavha=maismemoria.net|ish=Blog.maismemoria.net|kirish sanasi=28 August 2017|qaralgan sana=2022-10-10|arxivsana=2016-03-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304221852/http://blog.maismemoria.net/?p=4606}}&lt;/ref&gt;
* Fernanda Machado [[:pt:Fernanda Machado]] — aktrisa
* Elena Louro — aktrisa

=== Din ===
Xristian katolik shahardagi yagona yirik diniy konfessiyadir; boshqa yirik mazhablar orasida protestantizmning turli tarmoqlari, shuningdek, Islom, Buddizm, Sintoizm, Spiritizm va boshqalar ham mavjud. Rim katoliklari koʻpchilikni tashkil qiladi. Soʻnggi yillarda protestantlar 2,41 foizga oʻsdi, dinga eʼtiqod qilmaydiganlar esa 2,03 foizga kamaydi.

* Rim katolikligi: 73,72 %
* Protestantizm: 21,15 %
* Islom, Buddizm, Spiritizm, Ateizm va boshqalar: 5,13 %.

Manba: Observatório das Metropoles UFRJ&lt;ref name=/&gt;.

== Sport ==
[[Fayl:Maringa_Stadium.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Maringa_Stadium.JPG/220px-Maringa_Stadium.JPG|thumb| Maringa futbol stadioni]]
Maringada hozir ikkita professional futbol klubi bor: Gremio Maringa va Maringa FC. Ikkalasi ham oʻz oʻyinlarini 15 300 muxlisga moʻljallangan „Villi Devids“ stadionida oʻtkazishadi. Eng anʼanaviy klub Gremio Maringa boʻlib, u uchta shtat chempionligini qoʻlga kiritgan va toʻrt marta vitse-chempion boʻlgan. Shu bilan birga, Maringa FC hech qachon chempion boʻlmagan.

== Universitetlar ==
Bir nechta xususiy fakultetlar orasida odatda bakalavrlar va bitiruvchilar soni boʻyicha ajralib turadigan oliygohlari quyidagilardir:

UEM — Universidade Estadual de Maringá (Paraná davlat homiyligidagi davlat universiteti)

* [http://www.uem.br/ UEM, Maringadagi yagona davlat universiteti (portugal tilida)]

CESUMAR — Centro de Estudos Superiores de Maringá Centro Universitario de Maringá deb ataladi.

* [http://www.cesumar.br/ Sezumar Maringadagi xususiy fakultetlardan biri (portugal tilida)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240705015308/http://www.cesumar.br/ |date=2024-07-05 }}

PUC — Pontificia Universidade Catolica do Parana — Campus Maringá

== Qardosh shaharlar — qardosh shaharlar ==
Maringa [[Birodarlashgan shaharlar|egizaklar]]:&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Cidades Irmãs|url=http://www2.maringa.pr.gov.br/turismo/?cod=curiosidades%2F28|ish=maringa.pr.gov.br|nashriyot=Maringá|til=pt|kirish sanasi=2020-05-22|arxivsana=2021-08-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210814040323/http://www2.maringa.pr.gov.br/turismo/?cod=curiosidades%2F28}}&lt;/ref&gt;

* {{Flagicon|ITA}} [[Caserta]], Italiya (2000)
* {{Flagicon|ARG}} [[General San Martin Partido|General San Martín]], Argentina (1993)
* {{Flagicon|JPN}} [[Kakogava, Xyogo|Kakogawa]], Yaponiya (1972)
* {{Flagicon|POR}} [[Leyriya|Leiria]], Portugaliya (1982)

== Taniqli odamlar ==
Maringaning taniqli odamlari quyidagilardir:

* Selso Portiolli, teleboshlovchi
* Felipe Drugovich, poygachi
* Gilsinho, futbolchi
* Leonardo Drugovich, sobiq professional futbolchi
* Serjio Moro, huquqshunos va siyosatchi
* Sonia Braga, aktrisa

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.maringa.pr.gov.br/ Rasmiy bosh sahifa] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100508003344/http://www.maringa.pr.gov.br/ |date=2010-05-08 }} (portugal tilida)
* [http://www.maringaense.com/ Maringa haqida hamma narsa] (portugal, ingliz, fransuz, italyan va ispan tillarida)
* [https://web.archive.org/web/20040919212545/http://www.tudomaringa.hpg.ig.com.br/ baʼzi rasmlarni bu yerda topishingiz mumkin] (portugal tilida)
* [http://www.maringa.com/ Maringa haqida hamma narsa] (portugal tilida)

[[Turkum:Braziliya shaharlari]]
[[Turkum:Paraná shtatidagi munitsipalitetlar]]</text>
      <sha1>iwdlzbiquu5r989n6kenlsqyclyhiq2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270139</id>
      <parentid>6270138</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6270139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16669" sha1="th6fgmtonqs8t6h9r26qccqkd8nam1j" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti||tasvir=Montagem Maringá.jpg|bayroq=Bandeira de Maringá - PR.svg|gerb=Brasão de Maringá - PR.svg|asos solingan=1947-yil 10-may|sanalgan yil=2016|aholi=403,063|vaqt mintaqasi=[[UTC-3]]|sayt=[http://www.maringa.pr.gov.br Maringá]|mamlakat=Braziliya|mintaqa=Janubiy|qaram=[[Parana]]|mavqe=Shahar|nomi=Maringá|lat_dir=S|lon_deg=51|lat_min=25|lat_sec=30|lon_dir=W|lat_deg=23|lon_min=56|lon_sec=20|maydon=487.93|AP markazi balandligi=515|iqlim=Nam subtropik|zichlik=731.9|pochta indeksi=87000-000|telefon kodi=+55 44}}

'''Maringá''' (talaffuzi: [mɐɾĩˈɡa]) — [[Braziliya]] janubidagi munisipalitet, 1947-yil 10-mayda rejalashtirilgan [[shahar]] hududi sifatida tashkil etilgan. Bu [[Parana (shtat)|Parana]] shtatidagi uchinchi yirik shahar boʻlib, shaharda 385,753 aholi va [[poytaxt]] hududida 764,906 (2013) kishi istiqomat qiladi. Maringa ''Parananing'' shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan va ''Capricorn tropiklari'' kesib oʻtgan. Shahar [[savdo]], [[xizmat koʻrsatish]], [[agrosanoat]] va universitetlar, jumladan, ''Maringa davlat universiteti'' uchun mintaqaviy markazdir.

== Tarixi ==

=== Toponimika ===
Maringa oʻz nomini Juber de Karvalyoning oʻzining buyuk sevgisi Mariya do Inga sharafiga yozgan qoʻshigʻidan olgan, keyinchalik nom Maringaga qisqartirildi. Natijada shahar „Qoʻshiq shahri“ laqabini oldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.brol.com/brazil-destinations/maringa-parana/|sarlavha=Maringa, Parana - brol.com|ish=Brol.com|kirish sanasi=28 August 2017}}&lt;/ref&gt;. Aholi punkti tashkil etilgan paytda qoʻshiq ommaviy axborot vositalarida juda mashhur boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://lyricalbrazil.com/2013/11/19/maringa/|sarlavha=Maringá|ish=Lyricalbrazil.com|sana=19 November 2013|kirish sanasi=28 August 2017}}&lt;/ref&gt;.

=== Hisob-kitob ===
1925-yilda Angliyaning [[London]] shahrida Shimoliy Parana Land kompaniyasi tashkil etilgan va 2, 000&amp;nbsp;km² dan ortiq maydonni boshqarish uchun mas’ul edi. Kompaniya bugungi kunda Paranadagi eng yirik shaharlarni oʻz ichiga oladi.

Mintaqaning unumdor yerlari [[San-Paulu (shahar)|San-Paulu]] kolonistlarini koʻchib oʻtishga va eksport qilish uchun muhim mahsulot boʻlgan kofe donalarini ishlab chiqarish uchun yangi hududlarni egallashga undadi. Parananing shimoliy hududi qariyb 100 ming km &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ni tashkil etadi. Paranapanema, Parana, Ivai va Piquiri daryolari bilan sugʻoriladi. Britaniyaning Parana shimolidagi Improvements kompaniyasi (Melhoramentos Co.) va shaharni rejalashtiruvchi Xorxe Makedo Vieyra tomonidan ishlab chiqilgan shahar loyihasi yangi shaharning konturlarini belgilab berdi. Maringa 1951-yil 14-noyabrda munitsipalitet maqomini oldi.

Urbanistik loyihalarda nazarda tutilgan ishgʻol tufayli oʻrmonlarning kesilishidan xavotirlangan kompaniya shahar chegaralarida uchta katta ekologik hududni saqlab qoldi: Forest Horto, Inga Park va Forest II. Shahar boshidanoq „bogʻli shahar“ sifatida rejalashtirilgan edi&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Macedo|first1=Joseli|title=Maringá: A British Garden City in the tropics|journal=Cities|date=August 2011|volume=28|issue=4|pages=347–359|doi=10.1016/j.cities.2010.11.003}}&lt;/ref&gt;.

== OAV ==
Maringada internet, radio, bosma gazetalar, televidenie, telefon va mobil telefon kompaniyalari yaxshi xizmat koʻrsatadi. Maringada 15 ta televizor va podstansiyalar va 14 ta radio FM stansiyalari mavjud.

== Geografiya ==
[[Fayl:Maringa_02_2016_1512.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Maringa_02_2016_1512.JPG/220px-Maringa_02_2016_1512.JPG|left|thumb| Maringaning yuqoridan koʻrinishi.]]

=== Iqlimi ===
Maringa nam subtropik iqlim bilan chegaradosh [[Tropik iqlim|tropik iqlimga mansub]]. Bu yerda yogʻingarchilik yaxshi taqsimlangan, eng sovuq oyning oʻrtacha harorati 17,8&amp;nbsp;°C atrofida&amp;nbsp; (64&amp;nbsp;°F) va oʻrtacha yillik harorat 21,95&amp;nbsp;°C atrofida&amp;nbsp; (71,51&amp;nbsp;°F). Braziliya janubida joylashganligi va Capricorn tropiklari kesib oʻtganligi sababli, Maringa mintaqasiga [[Atlantika okeani]] va tropik zonadan havo massalarining koʻchishi natijasida yuzaga kelgan bir qancha makroiqlim omillari taʼsir koʻrsatadi. Qishda qutb jabhasidan sovuq havoning kirib borishi nisbatan tez-tez uchraydi.{{Joy iqlimi|Joy_ot=|Joylashuv oʻrni=Maringa|Yan_m_maks=39.1|Fev_m_maks=37.8|Mar_m_maks=36.0|Apr_m_maks=34.0|May_m_maks=32.0|Iyn_m_maks=30.2|Iyl_m_maks=31.4|Avg_m_maks=34.0|Sen_m_maks=37.2|Okt_m_maks=40.7|Noy_m_maks=39.4|Dek_m_maks=37.4|Yan_oʻr_maks=30.4|Fev_oʻr_maks=30.5|Mar_oʻr_maks=30.2|Apr_oʻr_maks=28.2|May_oʻr_maks=25.4|Iyn_oʻr_maks=23.8|Iyl_oʻr_maks=24.3|Avg_oʻr_maks=26.1|Sen_oʻr_maks=26.9|Okt_oʻr_maks=28.6|Noy_oʻr_maks=29.8|Dek_oʻr_maks=29.8|Yil_m_maks=40.7|Yil_oʻr_maks=27.8|Yan_oʻr=24.5|Fev_oʻr=24.5|Mar_oʻr=24.0|Apr_oʻr=22.0|May_oʻr=19.5|Iyn_oʻr=17.8|Iyl_oʻr=18.0|Avg_oʻr=19.6|Sen_oʻr=20.5|Okt_oʻr=22.3|Noy_oʻr=23.6|Dek_oʻr=24.0|Yil_oʻr=21.7|Yan_oʻr_yogʻin=227.2|Fev_oʻr_yogʻin=159.5|Mar_oʻr_yogʻin=155.7|Apr_oʻr_yogʻin=132.8|May_oʻr_yogʻin=129.8|Iyn_oʻr_yogʻin=113.7|Iyl_oʻr_yogʻin=56.2|Avg_oʻr_yogʻin=66.8|Sen_oʻr_yogʻin=110.1|Okt_oʻr_yogʻin=162.4|Noy_oʻr_yogʻin=111.6|Dek_oʻr_yogʻin=167.0|Yil_oʻr_yogʻin=1,592.7}}

=== Flora ===
[[Fayl:Ipe_amarelo_uem.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Ipe_amarelo_uem.jpg/200px-Ipe_amarelo_uem.jpg|right|thumb|200x200px| Handroanthus serratifolius]]
[[Fayl:Mga_minha.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Mga_minha.jpg/200px-Mga_minha.jpg|right|thumb|200x200px| Inga koʻli]]
Yaratilganidan boshlab rejalashtirilgan shahar havas qiladigan oʻsimlik dunyosiga ega.

Maringada aholi jon boshiga yashil maydonlar konsentratsiyasi yuqori:17 qoʻriqlanadigan hududda 90 akr (360 000 m2) mahalliy oʻrmon mavjud.

Shahar oʻz chegaralarida Horto Florestal, Parque dos Pioneiros (Bosque II) va Parque do Inga kabi mahalliy oʻrmonlarning katta maydonlarini saqlaydi, bu oʻrmonlar jamoatchilik uchun ochiq. Shuningdek, u Parque do Cinquentenário, xususiy hududlar va boshqalar kabi kichikroq saqlanib qolgan hududlarni oʻz ichiga oladi.

Yil davomida uning nafas olish uchun yaxshi havo ishlab chiqaradigan daraxtlar bilan qoplangan koʻchalarini kuzatish mumkin, lekin ayniqsa qishdan bahorga oʻtishda koʻplab daraxtlar gullarda portlaydi.

Maringada yashil maydonning eng yuqori konsentratsiyasi {{Cvt|26.65|m2}} ga teng.

=== Ifloslanish ===
Shahar markazlarining oddiy muammolariga qaramay, Maringa ekologik jihatdan yaxshi gʻamxoʻrlik qilingan yashil shahar sifatida obroʻsini saqlab qolgan. Shaharning barpo etilishida rejalashtirish, shaharsozlik — oʻrmon qoʻriqxonalari, markaziy qurilish maydonchasi, keng xiyobonlar, Bosh rejaga amal qiladigan daraxtlarning bir nechta turlari mavjud edi.

Proporsional ravishda, Maringa Parana shtatidagi aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan eng katta avtoulov parklaridan biriga ega. Shu sababli, shaharning baʼzi joylari tavsiya etilgan darajadan yuqori ifloslanish darajasiga ega. Shahardagi ikkita mintaqada eng katta muammolar boʻlib, ular Duque de Caxias va [[Kolombo]] avenyularidir. Sanoat, pestitsidlar, shovqin, ifloslanishi va maishiy chiqindilar ham shaharning tabiatiga katta taʼsir koʻrsatadi. Shunga qaramay, Maringa hali ham yashil shahar obroʻsini saqlab kelmoqda.

== Iqtisodiyot ==
[[Fayl:Marringa_buildings_002.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Marringa_buildings_002.JPG/220px-Marringa_buildings_002.JPG|thumb| Maringa markazi]]
[[Fayl:Perola_Park_Shopping_atacadista._-_panoramio.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/Perola_Park_Shopping_atacadista._-_panoramio.jpg/220px-Perola_Park_Shopping_atacadista._-_panoramio.jpg|thumb| Perola Park savdo markazi.]]
Maringa bugungi kunda tijorat sektori va xizmat koʻrsatish bilan shugʻullanadi. Xizmat koʻrsatish sohasi Maringaning eng yirigi (76,74 %), undan keyin sanoat (22,29 %) va qishloq xoʻjaligi (0,97 %) turadi. Sanoatda oziq-ovqat, kimyo va toʻqimachilik tarmoqlari ustunlik qiladi.

=== Qishloq xoʻjaligi ===
Qishloq xoʻjaligi hali ham Maringa uchun asosiy hisoblanadi, garchi uning ahamiyati soʻnggi yillarda pasaygan boʻlsa ham. Dehqonchilik koʻp qirrali boʻlib, bugungi kunda kofedan tashqari makkajoʻxori, bugʻdoy, paxta, rami, loviya, yeryongʻoq, guruch, shakarqamish va ayniqsa, soya yetishtirilmoqda.

=== Sanoati ===
Maringaning sanoat sektoridagi turli segmentlar orasida metall-mexanika, agrobiznes, toʻqimachilik va oziq-ovqat kompaniyalari mavjud. Sanoat sohasi qishloq xoʻjaligi kabi oʻziga xos emas, lekin u oʻsib bormoqda. Shaharda toʻqimachilik va agrobiznes bilan shugʻullanuvchilar koʻp boʻlsa-da, asosan kiyim-kechak ishlab chiqaradigan tarmoq oʻsib bormoqda. Cocamar, Coca-Cola, Noma va boshqalar kabi yirik sanoatlar mintaqada va hatto boshqa shaharlarda ish oʻrinlari yaratishga yordam beradi. Butun mamlakat boʻylab xizmat koʻrsatadigan metallni qayta ishlash sanoati [[Lotin amerikasi|Lotin Amerikasi]] mamlakatlariga juda katta turdagi mahsulotlarni eksport qiladi. Maringa — Braziliyaning janubidagi moda markazi, Mercosul-Lotin Amerikasidagi eng yirik ulgurji savdo markazi. Soʻnggi paytlarda Maringá [[dasturiy taʼminot]] bozorida ham birlashtirilgan APL (Mahalliy ishlab chiqarish kelishuvlari) bilan ajralib turdi.

=== Xizmat koʻrsatish sohasi ===
Maringada beshta savdo markazlari mavjud: Avenida Center Mall, Cidade Mall, Mandacaru Boulevard Mall, Maringá Park Mall (sobiq Aspen Park Mall) va Catuaí Maringá Mall. Maringaning tijorat kasbini oziq-ovqat mahsulotlari, farmasevtika, kiyim-kechak, maishiy texnika, armatura, kitob doʻkonlari, restoranlar, snack barlar sohalaridagi kompaniyalar taklif qilayotgan dinamizm va mahsulotlarning xilma-xilligi bilan isbotlash mumkin. Polo ulgurji sotuvchisi boʻlish uchun tovar narxlari ham raqobatbardoshdir. Bu omillar Parananing turli mintaqalari, San-Pauluning janubi-gʻarbiy qismi va Mato Grosso hamda Mato Grosso do Sulning baʼzi shaharlaridan isteʼmolchilarni jalb qilish uchun birlashadi. Kompaniyalar ulgurji bozorning kamida yettita segmentida ishlaydi: oziq-ovqat, quruq mahsulotlar va ichki mahsulotlar, qogʻoz, shisha, toʻqimachilik, yogʻoch, avtomobil ehtiyot qismlari va maishiy texnika. Shaharda turistik tadbirlarni ragʻbatlantirish orqali mintaqaviy iqtisodiyotni rivojlantirish boʻlgan mustaqil notijorat tashkiloti boʻlgan Maringa va mintaqaviy anjumanlar va tashrif buyuruvchilar byurosi joylashgan. Sayyohlik va tadbirlar sanoati bilan bogʻliq davlat va xususiy tashabbuslar tomonidan tashkil etilgan va qoʻllab-quvvatlanadigan byuro milliy va xalqaro sayyohlik davrlarida shaharni samarali rivojlantirish uchun mas’uldir.

Silvio Name Júnior mintaqaviy aeroporti Braziliyaning yirik markazlari bilan havo aloqalarini rejalashtirgan.{{Keng tasvir|Maringá Panorama.jpg|800px|Maringa ko'rinishi}}{{Keng tasvir|Maringá City.jpg|800px|Maringa ko'rinishi}}

== Demografiya ==
[[Fayl:By_robertoserviço_-_panoramio_-_robertografiteiro_(4).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/By_robertoservi%C3%A7o_-_panoramio_-_robertografiteiro_%284%29.jpg/220px-By_robertoservi%C3%A7o_-_panoramio_-_robertografiteiro_%284%29.jpg|thumb| Shaharning eng mashhur diqqatga sazovor joyi boʻlgan Maringa sobori 1972-yilda qurib bitkazilgan. {{Convert|124|m}},Janubiy Amerikadagi eng baland cherkov binosi.]]
[[Fayl:Capela_Madre_Paulina_-_IMG_0630.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Capela_Madre_Paulina_-_IMG_0630.jpg/220px-Capela_Madre_Paulina_-_IMG_0630.jpg|thumb| Madre Paulina ibodatxonasi.]]

=== Etnik kelib chiqishi ===
Maringa hududiga italyan va nemis muhojirlari bilan bir qatorda yapon immigrantlari katta taʼsir koʻrsatgan. Portugal avlodlari ham shaharda sezilarli darajada bor. Boshqa keng tarqalgan etnik guruhlar — afrikalik va amerikalik avlodlar, polyaklar, ispanlar, ukrainlar, arablar, yahudiylar, ruslar va ingliz avlodlarining juda kichik guruhi bor&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.observatoriodasmetropoles.ufrj.br/como_anda/como_anda_RM_maringa.pdf|sarlavha=Archived copy|kirish sanasi=2010-08-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110304083646/http://www.observatoriodasmetropoles.ufrj.br/como_anda/como_anda_RM_maringa.pdf|arxivsana=2011-03-04}}&lt;/ref&gt;.

'''Maringada yashovchi aholining irqi yoki teri rangi boʻyicha taqsimlanishi:'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Rang/poyga&lt;/span&gt;
! &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Foiz&lt;/span&gt;
|-
| [[Oq braziliyaliklar|Oq]]
| 70,8 %
|-
| [[Pardo braziliyaliklar|Aralashgan]]
| 19,6 %
|-
| osiyolik
| 3,6 %
|-
| Qora
| 3,4 %
|-
| [[Braziliya tub aholisi|amerikalik]]
| 0,1 %
|}
''Manba: 2012-yilgi aholini roʻyxatga olish''

=== Maringada tugʻilgan odamlar ===

* Sonia Braga — aktrisa
* Celso Portiolli [[:pt:Celso Portiolli]] — teleboshlovchi&lt;ref name=&quot;Sonia&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://blog.maismemoria.net/?p=4606|sarlavha=maismemoria.net|ish=Blog.maismemoria.net|kirish sanasi=28 August 2017|qaralgan sana=2022-10-10|arxivsana=2016-03-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304221852/http://blog.maismemoria.net/?p=4606}}&lt;/ref&gt;
* Fernanda Machado [[:pt:Fernanda Machado]] — aktrisa
* Elena Louro — aktrisa

=== Din ===
Xristian katolik shahardagi yagona yirik diniy konfessiyadir; boshqa yirik mazhablar orasida protestantizmning turli tarmoqlari, shuningdek, Islom, Buddizm, Sintoizm, Spiritizm va boshqalar ham mavjud. Rim katoliklari koʻpchilikni tashkil qiladi. Soʻnggi yillarda protestantlar 2,41 foizga oʻsdi, dinga eʼtiqod qilmaydiganlar esa 2,03 foizga kamaydi.

* Rim katolikligi: 73,72 %
* Protestantizm: 21,15 %
* Islom, Buddizm, Spiritizm, Ateizm va boshqalar: 5,13 %.

Manba: Observatório das Metropoles UFRJ&lt;ref name=/&gt;.

== Sport ==
[[Fayl:Maringa_Stadium.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Maringa_Stadium.JPG/220px-Maringa_Stadium.JPG|thumb| Maringa futbol stadioni]]
Maringada hozir ikkita professional futbol klubi bor: Gremio Maringa va Maringa FC. Ikkalasi ham oʻz oʻyinlarini 15 300 muxlisga moʻljallangan „Villi Devids“ stadionida oʻtkazishadi. Eng anʼanaviy klub Gremio Maringa boʻlib, u uchta shtat chempionligini qoʻlga kiritgan va toʻrt marta vitse-chempion boʻlgan. Shu bilan birga, Maringa FC hech qachon chempion boʻlmagan.

== Universitetlar ==
Bir nechta xususiy fakultetlar orasida odatda bakalavrlar va bitiruvchilar soni boʻyicha ajralib turadigan oliygohlari quyidagilardir:

UEM — Universidade Estadual de Maringá (Paraná davlat homiyligidagi davlat universiteti)

* [http://www.uem.br/ UEM, Maringadagi yagona davlat universiteti (portugal tilida)]

CESUMAR — Centro de Estudos Superiores de Maringá Centro Universitario de Maringá deb ataladi.

* [http://www.cesumar.br/ Sezumar Maringadagi xususiy fakultetlardan biri (portugal tilida)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240705015308/http://www.cesumar.br/ |date=2024-07-05 }}

PUC — Pontificia Universidade Catolica do Parana — Campus Maringá

== Qardosh shaharlar — qardosh shaharlar ==
Maringa [[Birodarlashgan shaharlar|egizaklar]]:&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Cidades Irmãs|url=http://www2.maringa.pr.gov.br/turismo/?cod=curiosidades%2F28|ish=maringa.pr.gov.br|nashriyot=Maringá|til=pt|kirish sanasi=2020-05-22|arxivsana=2021-08-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210814040323/http://www2.maringa.pr.gov.br/turismo/?cod=curiosidades%2F28}}&lt;/ref&gt;

* {{Flagicon|ITA}} [[Caserta]], Italiya (2000)
* {{Flagicon|ARG}} [[General San Martin Partido|General San Martín]], Argentina (1993)
* {{Flagicon|JPN}} [[Kakogava, Xyogo|Kakogawa]], Yaponiya (1972)
* {{Flagicon|POR}} [[Leyriya|Leiria]], Portugaliya (1982)

== Taniqli odamlar ==
Maringaning taniqli odamlari quyidagilardir:

* Selso Portiolli, teleboshlovchi
* Felipe Drugovich, poygachi
* Gilsinho, futbolchi
* Leonardo Drugovich, sobiq professional futbolchi
* Serjio Moro, huquqshunos va siyosatchi
* Sonia Braga, aktrisa

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.maringa.pr.gov.br/ Rasmiy bosh sahifa] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100508003344/http://www.maringa.pr.gov.br/ |date=2010-05-08 }} (portugal tilida)
* [http://www.maringaense.com/ Maringa haqida hamma narsa] (portugal, ingliz, fransuz, italyan va ispan tillarida)
* [https://web.archive.org/web/20040919212545/http://www.tudomaringa.hpg.ig.com.br/ baʼzi rasmlarni bu yerda topishingiz mumkin] (portugal tilida)
* [http://www.maringa.com/ Maringa haqida hamma narsa] (portugal tilida).

[[Turkum:Braziliya shaharlari]]
[[Turkum:Paraná shtatidagi munitsipalitetlar]]</text>
      <sha1>th6fgmtonqs8t6h9r26qccqkd8nam1j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270140</id>
      <parentid>6270139</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6270140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16669" sha1="9gmbxn1zz1rin7i1asjw9l07jcf4313" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti||tasvir=Montagem Maringá.jpg|bayroq=Bandeira de Maringá - PR.svg|gerb=Brasão de Maringá - PR.svg|asos solingan=1947-yil 10-may|sanalgan yil=2016|aholi=403,063|vaqt mintaqasi=[[UTC-3]]|sayt=[http://www.maringa.pr.gov.br Maringá]|mamlakat=Braziliya|mintaqa=Janubiy|qaram=[[Parana]]|mavqe=Shahar|nomi=Maringá|lat_dir=S|lon_deg=51|lat_min=25|lat_sec=30|lon_dir=W|lat_deg=23|lon_min=56|lon_sec=20|maydon=487.93|AP markazi balandligi=515|iqlim=Nam subtropik|zichlik=731.9|pochta indeksi=87000-000|telefon kodi=+55 44}}

'''Maringá''' (talaffuzi: [mɐɾĩˈɡa]) — [[Braziliya]] janubidagi munisipalitet, 1947-yil 10-mayda rejalashtirilgan [[shahar]] hududi sifatida tashkil etilgan. Bu [[Parana (shtat)|Parana]] shtatidagi uchinchi yirik shahar boʻlib, shaharda 385,753 aholi va [[poytaxt]] hududida 764,906 (2013) kishi istiqomat qiladi. Maringa ''Parananing'' shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan va ''Capricorn tropiklari'' kesib oʻtgan. Shahar [[savdo]], [[xizmat koʻrsatish]], [[agrosanoat]] va universitetlar, jumladan, ''Maringa davlat universiteti'' uchun mintaqaviy markazdir.

== Tarixi ==

=== Toponimika ===
Maringa oʻz nomini Juber de Karvalyoning oʻzining buyuk sevgisi Mariya do Inga sharafiga yozgan qoʻshigʻidan olgan, keyinchalik nom Maringaga qisqartirildi. Natijada shahar „Qoʻshiq shahri“ laqabini oldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.brol.com/brazil-destinations/maringa-parana/|sarlavha=Maringa, Parana - brol.com|ish=Brol.com|kirish sanasi=28 August 2017}}&lt;/ref&gt;. Aholi punkti tashkil etilgan paytda qoʻshiq ommaviy axborot vositalarida juda mashhur boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://lyricalbrazil.com/2013/11/19/maringa/|sarlavha=Maringá|ish=Lyricalbrazil.com|sana=19 November 2013|kirish sanasi=28 August 2017}}&lt;/ref&gt;.

=== Hisob-kitob ===
1925-yilda Angliyaning [[London]] shahrida Shimoliy Parana Land kompaniyasi tashkil etilgan va 2, 000&amp;nbsp;km² dan ortiq maydonni boshqarish uchun mas’ul edi. Kompaniya bugungi kunda Paranadagi eng yirik shaharlarni oʻz ichiga oladi.

Mintaqaning unumdor yerlari [[San-Paulu (shahar)|San-Paulu]] kolonistlarini koʻchib oʻtishga va eksport qilish uchun muhim mahsulot boʻlgan kofe donalarini ishlab chiqarish uchun yangi hududlarni egallashga undadi. Parananing shimoliy hududi qariyb 100 ming km &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ni tashkil etadi. Paranapanema, Parana, Ivai va Piquiri daryolari bilan sugʻoriladi. Britaniyaning Parana shimolidagi Improvements kompaniyasi (Melhoramentos Co.) va shaharni rejalashtiruvchi Xorxe Makedo Vieyra tomonidan ishlab chiqilgan shahar loyihasi yangi shaharning konturlarini belgilab berdi. Maringa 1951-yil 14-noyabrda munitsipalitet maqomini oldi.

Urbanistik loyihalarda nazarda tutilgan ishgʻol tufayli oʻrmonlarning kesilishidan xavotirlangan kompaniya shahar chegaralarida uchta katta ekologik hududni saqlab qoldi: Forest Horto, Inga Park va Forest II. Shahar boshidanoq „bogʻli shahar“ sifatida rejalashtirilgan edi&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Macedo|first1=Joseli|title=Maringá: A British Garden City in the tropics|journal=Cities|date=August 2011|volume=28|issue=4|pages=347–359|doi=10.1016/j.cities.2010.11.003}}&lt;/ref&gt;.

== OAV ==
Maringada internet, radio, bosma gazetalar, televidenie, telefon va mobil telefon kompaniyalari yaxshi xizmat koʻrsatadi. Maringada 15 ta televizor va podstansiyalar va 14 ta radio FM stansiyalari mavjud.

== Geografiya ==
[[Fayl:Maringa_02_2016_1512.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Maringa_02_2016_1512.JPG/220px-Maringa_02_2016_1512.JPG|left|thumb| Maringaning yuqoridan koʻrinishi.]]

=== Iqlimi ===
Maringa nam subtropik iqlim bilan chegaradosh [[Tropik iqlim|tropik iqlimga mansub]]. Bu yerda yogʻingarchilik yaxshi taqsimlangan, eng sovuq oyning oʻrtacha harorati 17,8&amp;nbsp;°C atrofida&amp;nbsp; (64&amp;nbsp;°F) va oʻrtacha yillik harorat 21,95&amp;nbsp;°C atrofida&amp;nbsp; (71,51&amp;nbsp;°F). Braziliya janubida joylashganligi va Capricorn tropiklari kesib oʻtganligi sababli, Maringa mintaqasiga [[Atlantika okeani]] va tropik zonadan havo massalarining koʻchishi natijasida yuzaga kelgan bir qancha makroiqlim omillari taʼsir koʻrsatadi. Qishda qutb jabhasidan sovuq havoning kirib borishi nisbatan tez-tez uchraydi.{{Joy iqlimi|Joy_ot=|Joylashuv oʻrni=Maringa|Yan_m_maks=39.1|Fev_m_maks=37.8|Mar_m_maks=36.0|Apr_m_maks=34.0|May_m_maks=32.0|Iyn_m_maks=30.2|Iyl_m_maks=31.4|Avg_m_maks=34.0|Sen_m_maks=37.2|Okt_m_maks=40.7|Noy_m_maks=39.4|Dek_m_maks=37.4|Yan_oʻr_maks=30.4|Fev_oʻr_maks=30.5|Mar_oʻr_maks=30.2|Apr_oʻr_maks=28.2|May_oʻr_maks=25.4|Iyn_oʻr_maks=23.8|Iyl_oʻr_maks=24.3|Avg_oʻr_maks=26.1|Sen_oʻr_maks=26.9|Okt_oʻr_maks=28.6|Noy_oʻr_maks=29.8|Dek_oʻr_maks=29.8|Yil_m_maks=40.7|Yil_oʻr_maks=27.8|Yan_oʻr=24.5|Fev_oʻr=24.5|Mar_oʻr=24.0|Apr_oʻr=22.0|May_oʻr=19.5|Iyn_oʻr=17.8|Iyl_oʻr=18.0|Avg_oʻr=19.6|Sen_oʻr=20.5|Okt_oʻr=22.3|Noy_oʻr=23.6|Dek_oʻr=24.0|Yil_oʻr=21.7|Yan_oʻr_yogʻin=227.2|Fev_oʻr_yogʻin=159.5|Mar_oʻr_yogʻin=155.7|Apr_oʻr_yogʻin=132.8|May_oʻr_yogʻin=129.8|Iyn_oʻr_yogʻin=113.7|Iyl_oʻr_yogʻin=56.2|Avg_oʻr_yogʻin=66.8|Sen_oʻr_yogʻin=110.1|Okt_oʻr_yogʻin=162.4|Noy_oʻr_yogʻin=111.6|Dek_oʻr_yogʻin=167.0|Yil_oʻr_yogʻin=1,592.7}}

=== Flora ===
[[Fayl:Ipe_amarelo_uem.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Ipe_amarelo_uem.jpg/200px-Ipe_amarelo_uem.jpg|right|thumb|200x200px| Handroanthus serratifolius]]
[[Fayl:Mga_minha.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Mga_minha.jpg/200px-Mga_minha.jpg|right|thumb|200x200px| Inga koʻli]]
Yaratilganidan boshlab rejalashtirilgan shahar havas qiladigan oʻsimlik dunyosiga ega.

Maringada aholi jon boshiga yashil maydonlar konsentratsiyasi yuqori:17 qoʻriqlanadigan hududda 90 akr (360 000 m2) mahalliy oʻrmon mavjud.

Shahar oʻz chegaralarida Horto Florestal, Parque dos Pioneiros (Bosque II) va Parque do Inga kabi mahalliy oʻrmonlarning katta maydonlarini saqlaydi, bu oʻrmonlar jamoatchilik uchun ochiq. Shuningdek, u Parque do Cinquentenário, xususiy hududlar va boshqalar kabi kichikroq saqlanib qolgan hududlarni oʻz ichiga oladi.

Yil davomida uning nafas olish uchun yaxshi havo ishlab chiqaradigan daraxtlar bilan qoplangan koʻchalarini kuzatish mumkin, lekin ayniqsa qishdan bahorga oʻtishda koʻplab daraxtlar gullarda portlaydi.

Maringada yashil maydonning eng yuqori konsentratsiyasi {{Cvt|26.65|m2}} ga teng.

=== Ifloslanish ===
Shahar markazlarining oddiy muammolariga qaramay, Maringa ekologik jihatdan yaxshi gʻamxoʻrlik qilingan yashil shahar sifatida obroʻsini saqlab qolgan. Shaharning barpo etilishida rejalashtirish, shaharsozlik — oʻrmon qoʻriqxonalari, markaziy qurilish maydonchasi, keng xiyobonlar, Bosh rejaga amal qiladigan daraxtlarning bir nechta turlari mavjud edi.

Proporsional ravishda, Maringa Parana shtatidagi aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan eng katta avtoulov parklaridan biriga ega. Shu sababli, shaharning baʼzi joylari tavsiya etilgan darajadan yuqori ifloslanish darajasiga ega. Shahardagi ikkita mintaqada eng katta muammolar boʻlib, ular Duque de Caxias va [[Kolombo]] avenyularidir. Sanoat, pestitsidlar, shovqin, ifloslanishi va maishiy chiqindilar ham shaharning tabiatiga katta taʼsir koʻrsatadi. Shunga qaramay, Maringa hali ham yashil shahar obroʻsini saqlab kelmoqda.

== Iqtisodiyot ==
[[Fayl:Marringa_buildings_002.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Marringa_buildings_002.JPG/220px-Marringa_buildings_002.JPG|thumb| Maringa markazi]]
[[Fayl:Perola_Park_Shopping_atacadista._-_panoramio.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/Perola_Park_Shopping_atacadista._-_panoramio.jpg/220px-Perola_Park_Shopping_atacadista._-_panoramio.jpg|thumb| Perola Park savdo markazi.]]
Maringa bugungi kunda tijorat sektori va xizmat koʻrsatish bilan shugʻullanadi. Xizmat koʻrsatish sohasi Maringaning eng yirigi (76,74 %), undan keyin sanoat (22,29 %) va qishloq xoʻjaligi (0,97 %) turadi. Sanoatda oziq-ovqat, kimyo va toʻqimachilik tarmoqlari ustunlik qiladi.

=== Qishloq xoʻjaligi ===
Qishloq xoʻjaligi hali ham Maringa uchun asosiy hisoblanadi, garchi uning ahamiyati soʻnggi yillarda pasaygan boʻlsa ham. Dehqonchilik koʻp qirrali boʻlib, bugungi kunda kofedan tashqari makkajoʻxori, bugʻdoy, paxta, rami, loviya, yeryongʻoq, guruch, shakarqamish va ayniqsa, soya yetishtirilmoqda.

=== Sanoati ===
Maringaning sanoat sektoridagi turli segmentlar orasida metall-mexanika, agrobiznes, toʻqimachilik va oziq-ovqat kompaniyalari mavjud. Sanoat sohasi qishloq xoʻjaligi kabi oʻziga xos emas, lekin u oʻsib bormoqda. Shaharda toʻqimachilik va agrobiznes bilan shugʻullanuvchilar koʻp boʻlsa-da, asosan kiyim-kechak ishlab chiqaradigan tarmoq oʻsib bormoqda. Cocamar, Coca-Cola, Noma va boshqalar kabi yirik sanoatlar mintaqada va hatto boshqa shaharlarda ish oʻrinlari yaratishga yordam beradi. Butun mamlakat boʻylab xizmat koʻrsatadigan metallni qayta ishlash sanoati [[Lotin amerikasi|Lotin Amerikasi]] mamlakatlariga juda katta turdagi mahsulotlarni eksport qiladi. Maringa — Braziliyaning janubidagi moda markazi, Mercosul-Lotin Amerikasidagi eng yirik ulgurji savdo markazi. Soʻnggi paytlarda Maringá [[dasturiy taʼminot]] bozorida ham birlashtirilgan APL (Mahalliy ishlab chiqarish kelishuvlari) bilan ajralib turdi.

=== Xizmat koʻrsatish sohasi ===
Maringada beshta savdo markazlari mavjud: Avenida Center Mall, Cidade Mall, Mandacaru Boulevard Mall, Maringá Park Mall (sobiq Aspen Park Mall) va Catuaí Maringá Mall. Maringaning tijorat kasbini oziq-ovqat mahsulotlari, farmasevtika, kiyim-kechak, maishiy texnika, armatura, kitob doʻkonlari, restoranlar, snack barlar sohalaridagi kompaniyalar taklif qilayotgan dinamizm va mahsulotlarning xilma-xilligi bilan isbotlash mumkin. Polo ulgurji sotuvchisi boʻlish uchun tovar narxlari ham raqobatbardoshdir. Bu omillar Parananing turli mintaqalari, San-Pauluning janubi-gʻarbiy qismi va Mato Grosso hamda Mato Grosso do Sulning baʼzi shaharlaridan isteʼmolchilarni jalb qilish uchun birlashadi. Kompaniyalar ulgurji bozorning kamida yettita segmentida ishlaydi: oziq-ovqat, quruq mahsulotlar va ichki mahsulotlar, qogʻoz, shisha, toʻqimachilik, yogʻoch, avtomobil ehtiyot qismlari va maishiy texnika. Shaharda turistik tadbirlarni ragʻbatlantirish orqali mintaqaviy iqtisodiyotni rivojlantirish boʻlgan mustaqil notijorat tashkiloti boʻlgan Maringa va mintaqaviy anjumanlar va tashrif buyuruvchilar byurosi joylashgan. Sayyohlik va tadbirlar sanoati bilan bogʻliq davlat va xususiy tashabbuslar tomonidan tashkil etilgan va qoʻllab-quvvatlanadigan byuro milliy va xalqaro sayyohlik davrlarida shaharni samarali rivojlantirish uchun mas’uldir.

Silvio Name Júnior mintaqaviy aeroporti Braziliyaning yirik markazlari bilan havo aloqalarini rejalashtirgan.{{Keng tasvir|Maringá Panorama.jpg|800px|Maringa ko'rinishi}}{{Keng tasvir|Maringá City.jpg|800px|Maringa ko'rinishi}}

== Demografiya ==
[[Fayl:By_robertoserviço_-_panoramio_-_robertografiteiro_(4).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/By_robertoservi%C3%A7o_-_panoramio_-_robertografiteiro_%284%29.jpg/220px-By_robertoservi%C3%A7o_-_panoramio_-_robertografiteiro_%284%29.jpg|thumb| Shaharning eng mashhur diqqatga sazovor joyi boʻlgan Maringa sobori 1972-yilda qurib bitkazilgan. {{Convert|124|m}},Janubiy Amerikadagi eng baland cherkov binosi.]]
[[Fayl:Capela_Madre_Paulina_-_IMG_0630.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Capela_Madre_Paulina_-_IMG_0630.jpg/220px-Capela_Madre_Paulina_-_IMG_0630.jpg|thumb| Madre Paulina ibodatxonasi.]]

=== Etnik kelib chiqishi ===
Maringa hududiga italyan va nemis muhojirlari bilan bir qatorda yapon immigrantlari katta taʼsir koʻrsatgan. Portugal avlodlari ham shaharda sezilarli darajada bor. Boshqa keng tarqalgan etnik guruhlar — afrikalik va amerikalik avlodlar, polyaklar, ispanlar, ukrainlar, arablar, yahudiylar, ruslar va ingliz avlodlarining juda kichik guruhi bor&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.observatoriodasmetropoles.ufrj.br/como_anda/como_anda_RM_maringa.pdf|sarlavha=Archived copy|kirish sanasi=2010-08-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110304083646/http://www.observatoriodasmetropoles.ufrj.br/como_anda/como_anda_RM_maringa.pdf|arxivsana=2011-03-04}}&lt;/ref&gt;.

'''Maringada yashovchi aholining irqi yoki teri rangi boʻyicha taqsimlanishi:'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Rang/poyga&lt;/span&gt;
! &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Foiz&lt;/span&gt;
|-
| [[Oq braziliyaliklar|Oq]]
| 70,8 %
|-
| [[Pardo braziliyaliklar|Aralashgan]]
| 19,6 %
|-
| osiyolik
| 3,6 %
|-
| Qora
| 3,4 %
|-
| [[Braziliya tub aholisi|amerikalik]]
| 0,1 %
|}
''Manba: 2012-yilgi aholini roʻyxatga olish''

=== Maringada tugʻilgan odamlar ===

* Sonia Braga — aktrisa
* Celso Portiolli [[:pt:Celso Portiolli]] — teleboshlovchi&lt;ref name=&quot;Sonia&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://blog.maismemoria.net/?p=4606|sarlavha=maismemoria.net|ish=Blog.maismemoria.net|kirish sanasi=28 August 2017|qaralgan sana=2022-10-10|arxivsana=2016-03-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304221852/http://blog.maismemoria.net/?p=4606}}&lt;/ref&gt;
* Fernanda Machado [[:pt:Fernanda Machado]] — aktrisa
* Elena Louro — aktrisa

=== Din ===
Xristian katolik shahardagi yagona yirik diniy konfessiyadir; boshqa yirik mazhablar orasida protestantizmning turli tarmoqlari, shuningdek, Islom, Buddizm, Sintoizm, Spiritizm va boshqalar ham mavjud. Rim katoliklari koʻpchilikni tashkil qiladi. Soʻnggi yillarda protestantlar 2,41 foizga oʻsdi, dinga eʼtiqod qilmaydiganlar esa 2,03 foizga kamaydi.

* Rim katolikligi: 73,72 %
* Protestantizm: 21,15 %
* Islom, Buddizm, Spiritizm, Ateizm va boshqalar: 5,13 %.

Manba: Observatório das Metropoles UFRJ&lt;ref name=/&gt;.

== Sport ==
[[Fayl:Maringa_Stadium.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Maringa_Stadium.JPG/220px-Maringa_Stadium.JPG|thumb| Maringa futbol stadioni]]
Maringada hozir ikkita professional futbol klubi bor: Gremio Maringa va Maringa FC. Ikkalasi ham oʻz oʻyinlarini 15 300 muxlisga moʻljallangan „Villi Devids“ stadionida oʻtkazishadi. Eng anʼanaviy klub Gremio Maringa boʻlib, u uchta shtat chempionligini qoʻlga kiritgan va toʻrt marta vitse-chempion boʻlgan. Shu bilan birga, Maringa FC hech qachon chempion boʻlmagan.

== Universitetlar ==
Bir nechta xususiy fakultetlar orasida odatda bakalavrlar va bitiruvchilar soni boʻyicha ajralib turadigan oliygohlari quyidagilardir:

UEM — Universidade Estadual de Maringá (Paraná davlat homiyligidagi davlat universiteti)

* [http://www.uem.br/ UEM, Maringadagi yagona davlat universiteti (portugal tilida)]

CESUMAR — Centro de Estudos Superiores de Maringá Centro Universitario de Maringá deb ataladi.

* [http://www.cesumar.br/ Sezumar Maringadagi xususiy fakultetlardan biri (portugal tilida)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240705015308/http://www.cesumar.br/ |date=2024-07-05 }}

PUC — Pontificia Universidade Catolica do Parana — Campus Maringá

== Qardosh shaharlar — qardosh shaharlar ==
Maringa [[Birodarlashgan shaharlar|egizaklar]]:&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Cidades Irmãs|url=http://www2.maringa.pr.gov.br/turismo/?cod=curiosidades%2F28|ish=maringa.pr.gov.br|nashriyot=Maringá|til=pt|kirish sanasi=2020-05-22|arxivsana=2021-08-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210814040323/http://www2.maringa.pr.gov.br/turismo/?cod=curiosidades%2F28}}&lt;/ref&gt;

* {{Flagicon|ITA}} [[Caserta]], Italiya (2000)
* {{Flagicon|ARG}} [[General San Martin Partido|General San Martín]], Argentina (1993)
* {{Flagicon|JPN}} [[Kakogava, Xyogo|Kakogawa]], Yaponiya (1972)
* {{Flagicon|POR}} [[Leyriya|Leiria]], Portugaliya (1982)

== Taniqli odamlar ==
Maringaning taniqli odamlari quyidagilardir:

* Selso Portiolli, teleboshlovchi
* Felipe Drugovich, poygachi
* Gilsinho, futbolchi
* Leonardo Drugovich, sobiq professional futbolchi
* Serjio Moro, huquqshunos va siyosatchi
* Sonia Braga, aktrisa

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.maringa.pr.gov.br/ Rasmiy bosh sahifa] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100508003344/http://www.maringa.pr.gov.br/ |date=2010-05-08 }} (portugal tilida)
* [http://www.maringaense.com/ Maringa haqida hamma narsa] (portugal, ingliz, fransuz, italyan va ispan tillarida)
* [https://web.archive.org/web/20040919212545/http://www.tudomaringa.hpg.ig.com.br/ baʼzi rasmlarni bu yerda topishingiz mumkin] (portugal tilida)
* [http://www.maringa.com/ Maringa haqida hamma narsa] (portugal tilida).

[[Turkum:Braziliya shaharlari]]
[[Turkum:Paraná shtatidagi munitsipalitetlar]]</text>
      <sha1>9gmbxn1zz1rin7i1asjw9l07jcf4313</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Englewood (Colorado)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>815957</id>
    <revision>
      <id>6269486</id>
      <parentid>5971409</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9291" sha1="pfpk9dbajsmq2531aqnrrnae9iqyohq" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti|nomi=Englewood, Colorado|mavqe=Uy boshqaruvi munitsipaliteti|tasvir=EnglewoodCityCenter.jpg|bayroq=|asos solingan=1860, as Orchard Place|sanalgan yil=[[2020 United States census|2020]]|aholi=33,659|zichlik=5,127|sayt=[https://www.englewoodco.gov City of Englewood]|mamlakat=AQSh|mintaqa=Arapahoe okrugi|qaram=Kolorado|identifikator turi=GNIS|raqamli identifikator=0204715|pochta indekslari=80110 va 80113|maydon=17,229|rahbar turi=Mayor|rahbar=Othoniel Sierra}}
'''Englewood''' shahri AQShning Colorado shtatida [[Kolorado|joylashgan]] shahardir. 2020-yilgi Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olishda shahar aholisi 33,659 kishini tashkil qilgan. Englwood Denver-Avrora-Leykvud, CO Metropolitan statistik hududi va Front Range Urban Corridorning bir qismidir. Englwood [[Denver|Denverning]] janubida, Janubiy Platte daryosi vodiysida joylashgan.[[Fayl:Landscape_map_of_Englewood,_Logandale_and_surroundings._-_DPLA_-_0a870fc34d32a149e746550cd2e61f35.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Landscape_map_of_Englewood%2C_Logandale_and_surroundings._-_DPLA_-_0a870fc34d32a149e746550cd2e61f35.jpg/220px-Landscape_map_of_Englewood%2C_Logandale_and_surroundings._-_DPLA_-_0a870fc34d32a149e746550cd2e61f35.jpg|left|thumb| Englewood, Logandale va uning atrofidagi landshaft xaritasi]]

= Geografiyasi =
Shahar dengiz sathidan {{Convert|5371|ft|m}} balandlikda joylashgan&lt;ref name=&quot;GR1&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.census.gov/geographies/reference-files/time-series/geo/gazetteer-files.html|nashriyot=[[United States Census Bureau]]|kirish sanasi=2011-04-23|sana=2011-02-12|sarlavha=US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990}}&lt;/ref&gt;.

2020-yilgi Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olishda shaharning umumiy maydoni {{Convert|17.229|km2|acre|order=flip}} ni tashkil qilgan. Shu jumladan {{Convert|0.227|km2|acre|order=flip}} maydon suvdan iborat.

=== Iqlimi ===
Englwood Denver iqlimiga juda oʻxshash iqlimga ega, ammo shahar Janubiy Platte daryosi vodiysining juda past qismida joylashganligi sababli biroz yumshoqroq va barqarorroq iqlimga ega. Shahar boʻylab shamol juda siyrak. Köppen iqlim tasnifi Englwoodni iqlim xaritalarida [[Chala choʻl zonalari|sovuq, yarim qurgʻoqchil iqlim]], deb belgilaydi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=745150&amp;cityname=Englewood,+Colorado,+United+States+of+America&amp;units=|sarlavha=Englewood, Colorado Köppen Climate Classification (Weatherbase)|ish=Weatherbase|kirish sanasi=14 March 2018|qaralgan sana=2022-10-24|arxivsana=2022-10-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221024101934/http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=745150&amp;cityname=Englewood,+Colorado,+United+States+of+America&amp;units=}}&lt;/ref&gt;.

{{Joy iqlimi|Joy_ot=Englewood|Yil_m_maks=42|Yil_m_min=-36|Yil_oʻr_yogʻin=265|Yan_m_maks=22|Fev_m_maks=24|Mar_m_maks=31|Apr_m_maks=32|May_m_maks=34|Iyn_m_maks=41|Iyl_m_maks=42|Avg_m_maks=40|Sen_m_maks=38|Okt_m_maks=36|Noy_m_maks=27|Dek_m_maks=24|Yan_m_min=-36|Fev_m_min=-36|Mar_m_min=-32|Apr_m_min=-22|May_m_min=-11|Iyn_m_min=-3|Iyl_m_min=2|Avg_m_min=0|Okt_m_min=-22|Noy_m_min=-29|Sen_m_min=-9|Dek_m_min=-36|Fev_oʻr_yogʻin=10|Yan_oʻr_yogʻin=10|Mar_oʻr_yogʻin=24|Apr_oʻr_yogʻin=31|May_oʻr_yogʻin=30|Iyn_oʻr_yogʻin=29|Iyl_oʻr_yogʻin=39|Avg_oʻr_yogʻin=34|Okt_oʻr_yogʻin=15|Noy_oʻr_yogʻin=14|Sen_oʻr_yogʻin=18|Dek_oʻr_yogʻin=11}}

== Demografiyasi ==
{{AQSh aholisini ro'yxatga olish
| align = left
| footnote = [[AQSh aholisini ro'yxatga olish]]
| 1910 = 2983
| 1920 = 4356
| 1930 = 7980
| 1940 = 9680
| 1950 = 16869
| 1960 = 33398
| 1970 = 33695
| 1980 = 30021
| 1990 = 29387
| 2000 = 31727
| 2010 = 30255
| 2020 = 33659
}}2000-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra&lt;ref name=&quot;GR2&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.census.gov|nashriyot=[[United States Census Bureau]]|kirish sanasi=2008-01-31|sarlavha=U.S. Census website}}&lt;/ref&gt;, shaharda 31,727 kishi, 14,392 xonadon va 7,469 oila istiqomat qilgan. [[Aholi zichligi]] — 4843,8 kishi/kv.m (1870,2/km &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). Shaharning irqiy tarkibi 87,8 % oq tanlilar, 1,5 % afroamerikaliklar, 1,3 % tubjoy amerikaliklar, 1,9 % osiyoliklar va 2,6 % ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Profile of General Demographic Characteristics: 2000 more information Census 2000 Summary File|url=https://www.census.gov|ish=[[United States Census Bureau]]|kirish sanasi=20 February 2019}}&lt;/ref&gt;. Har qanday irqga mansub ispanlar yoki lotinlar aholining 13 % ni tashkil etdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/08/0824785.html|sarlavha=Englewood (city), Colorado Quick Facts from the US Census Bureau|yil=2009|kirish sanasi=2009-10-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120618103900/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/08/0824785.html|arxivsana=2012-06-18}}&lt;/ref&gt;.

Shaharda 14,392 ta xonadonning 23,6 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari, 36,7 foizi er-xotinlar, 10,8 foizi eri boʻlmagan ayollar, 48,1 foizi esa oilasiz yashaydi. Barcha uy xoʻjaliklarining qariyb 37,9 foizini jismoniy shaxslar, 9,5 foizini esa 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydigan kishilar tashkil etgan.

Shaharda yosh taqsimoti 18 yoshgacha 20,3 %, 18 yoshdan 24 yoshgacha 9,6 %, 25 yoshdan 44 yoshgacha 35,9 %, 45 yoshdan 64 yoshgacha 20,0 % va 65 yoshdan kattalar 14,2 % tashkil etdi. Aholining oʻrtacha yosh 36 yosh. Har 100 ayolga 98,1 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 96,4 erkak toʻgʻri keladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 38 943 dollarni, oila uchun esa 47 290 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 32,636 dollarni, ayollarniki esa 28,480 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 20 904 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 4,9 foizi va aholining 8,2 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlarning 9,0 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 7,5 foizi kiradi.

== Hukumati va infratuzilmasi ==
Federal Correctional Institution, Englewood, Englewood nomi bilan atalgan, lekin Englewood yaqinida emas&lt;ref&gt;Jones, Rebecca. &lt;/ref&gt;. U yuridik shaxs boʻlmagan Jefferson okrugida joylashgan&lt;ref&gt;&quot;[http://www.bop.gov/DataSource/execute/dsFacilityAddressLoc?start=y&amp;facilityCode=eng FCI Englewood Contact Information] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130221115050/http://www.bop.gov/DataSource/execute/dsFacilityAddressLoc?start=y&amp;facilityCode=eng |date=2013-02-21 }}.&quot;&lt;/ref&gt;.

=== Fuqarolik markazi ===
Englewood Civic Center Cinderella City Mallning qolgan yagona qismida joylashgan. Unda Englwood jamoat kutubxonasi, ochiq havoda sanʼat muzeyi va barcha shahar boʻlimlari, shu jumladan sudlar mavjud&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=City of Englewood {{!}} City Departments|url=https://www.englewoodco.gov/government/city-departments|ish=City of Englewood}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Museum of Outdoor Arts|url=https://moaonline.org/|ish=Museum of Outdoor Arts|kirish sanasi=12 September 2021}}&lt;/ref&gt;.

=== Englwood jamoat kutubxonasi ===
Englwood jamoat kutubxonasi toʻliq xizmatli kutubxonadir. Umumiy foydalanish uchun kompyuterlar, shuningdek, printerlar va nusxa koʻchirish mashinalari mavjud. Kutubxonada, shuningdek, Colorado va Englwood tarixiga oid kichik boʻlim, mikrofishlar toʻplami va mahalliy tarix arxivi mavjud&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Englewood Public Library|url=https://www.englewoodco.gov/parks-recreation-library-golf/library|ish=Englewood Public Library|kirish sanasi=12 September 2021|qaralgan sana=2022-10-24|arxivsana=2022-10-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221024101934/https://www.englewoodco.gov/parks-recreation-library-golf/library}}&lt;/ref&gt;. Cherrelyn Horse Carni kutubxona oldida koʻrish mumkin.

== Iqtisodiyot ==
Biznes jarayonlari autsorsing kompaniyasi TTEC Englewoodda joylashgan.

=== Eng yaxshi ish beruvchilar ===
Shaharning 2017-yil uchun yillik moliyaviy hisobotiga koʻra&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=City of Englewood CAFR |url=https://www.englewoodco.gov/home/showdocument?id=21951 |qaralgan sana=2022-10-24 |arxivsana=2024-06-10 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240610185114/https://www.englewoodco.gov/home/showdocument?id=21951 }}&lt;/ref&gt;, shahardagi eng yaxshi ish beruvchilar:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!#
! Ish beruvchi
! Xodimlar soni
! Shahardagi bandlik foizi
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1
| Kolumbiya Shvetsiya tibbiyot markazi
| 2041
| 7,50 %
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2
| Kraig kasalxonasi
| 815
| 3,00 %
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 3
| Encore Electric
| 560
| 2,06 %
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 4
| Englewood maktab okrugi
| 491
| 1,80 %
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 5
| Englwood shahri
| 425
| 1,56 %
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 6
| Groove [[Toyota]] dilerlik markazi
| 420
| 1,54 %
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 7
| Kärcher North America
| 367
| 1,35 %
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 8
| Metro jamoat provayderlari tarmogʻi
| 331
| 1,22 %
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 9
| Transdev North America
| 295
| 1,08 %
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 10
| Regional Transportation District (RTD)
| 251
| 0,92 %
|-
|}

== Manbalar ==
[[Turkum:Koloradodagi shaharlar]]
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;{{Kolorado}}</text>
      <sha1>pfpk9dbajsmq2531aqnrrnae9iqyohq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prunus serotina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>822036</id>
    <revision>
      <id>6270127</id>
      <parentid>6235710</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6270127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17753" sha1="ob65bxetcr8me0yzy65py8a05ns0jpw" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biota&quot; style=&quot;text-align: left; width: 200px; font-size: 100%&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)&quot; |''Prunus serotina''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; |[[Fayl:Amerikaanse_vogelkers_Prunus_serotina_closeup.jpg|frameless]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 88%&quot; |Gullari va barglari
|- style=&quot;text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;div style=&quot;text-align: center&quot;&gt;[[Fayl:Status_iucn3.1_LC.svg|link=|alt=|frameless]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Least Concern]] &lt;small&gt;&amp;nbsp;([[IUCN Red List|IUCN 3.1]])&lt;ref name=&quot;iucn status 19 November 2021&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; id=&quot;CITEREFStritch,_L.2018&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;320&quot;&gt;Stritch, L. (2018). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;321&quot;&gt;[https://www.iucnredlist.org/species/61957524/61957527 „''Prunus serotina''“]. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;322&quot;&gt;''[[IUCN Red List|IUCN Red List of Threatened Species]]''. '''2018''': e.&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;324&quot;&gt;T61957524A61957527. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;cs1-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T61957524A61957527.en|10.2305/IUCN.]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cs1-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T61957524A61957527.en|&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;326&quot;&gt;UK.2018-2.&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;327&quot;&gt;RLTS.&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;328&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cs1-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T61957524A61957527.en|T61957524A61957527.en]]&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;329&quot;&gt;&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;19 November&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)&quot; |Ilmiy tasniflash
|-
|
|Oʻsimliklar
|-
|
|Yuksak oʻsimliklar
|-
|
|Gulli oʻsimliklar
|-
|
|Ikki urugʻpallalilar
|-
|
|[[Rosids]]
|-
|
|[[Rosales]]
|-
|
|[[Rosaceae]]
|-
|
|''[[Prunus]]''
|-
|
|[[Prunus subg. Padus|''Prunus &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;subg.&lt;/span&gt; Padus'']]
|-
|
|&lt;div class=&quot;species&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;'''''P.&amp;nbsp;serotina'''''&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)&quot; |Binar nomi
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; |'''&lt;span class=&quot;binomial&quot;&gt;''Prunus serotina''&lt;/span&gt;'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;font-size: 85%;&quot;&gt;[[Ehrh.]]&lt;/div&gt;
|- style=&quot;text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; |[[Fayl:Prunus_serotina_range_map_1.png|frameless]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 88%&quot; |Tabiiy tarqalishi
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)&quot; |Sinonimlar
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: left&quot; |
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 95%;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;line-height: 1.6em; font-weight: bold; font-size: 100%; text-align: left;&quot;&gt;&lt;div&gt;List&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

* ''Cerasus serotina'' &lt;small&gt;(Ehrh.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;) Loisel.&lt;/small&gt;
* ''Padus serotina'' &lt;small&gt;(Ehrh.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;) Borkh.&lt;/small&gt;
* ''Padus serotina'' &lt;small&gt;(Ehrh.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;) J.Agardh.&lt;/small&gt;
* ''Prunus capuli'' &lt;small&gt;Cav.&lt;/small&gt;
* ''Cerasus capollin'' &lt;small&gt;DC. ex Ser.&lt;/small&gt;
* ''Cerasus capollini'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''Cerasus capuli'' &lt;small&gt;(Cav. ex Spreng.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;) Ser.&lt;/small&gt;
* ''Cerasus longifolius'' &lt;small&gt;Nutt. ex Torr.&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&amp; A.Gray&lt;/small&gt;
* ''Cerasus salicifolia'' &lt;small&gt;(Kunth) Ser.&lt;/small&gt;
* ''Laurocerasus salicifolia'' &lt;small&gt;(Kunth) M.Roem.&lt;/small&gt;
* ''Lauro-cerasus salicifolia'' &lt;small&gt;(Kunth) M.Roem.&lt;/small&gt;
* ''Padus capollin'' &lt;small&gt;(Ser.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;) M.Roem.&lt;/small&gt;
* ''Padus capollin'' &lt;small&gt;(DC. ex Ser.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;) C.K.Schneid.&lt;/small&gt;
* ''Padus capuli'' &lt;small&gt;(Cav. ex Spreng.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;) Moldenke&lt;/small&gt;
* ''Padus capulinos'' &lt;small&gt;Hamelin&lt;/small&gt;
* ''Padus salicifolia'' &lt;small&gt;(Kunth) C.K.Schneid.&lt;/small&gt;
* ''Padus serotina'' var. ''salicifolia'' &lt;small&gt;(Kunth) Belozor&lt;/small&gt;
* ''Prunus capollin'' &lt;small&gt;(Cav. ex Spreng.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;) Zucc.&lt;/small&gt;
* ''Prunus capuli'' &lt;small&gt;Cav. ex Spreng.&lt;/small&gt;
* ''Prunus copallina'' &lt;small&gt;hort.&lt;/small&gt;
* ''Padus eximia'' &lt;small&gt;(Small) Small&lt;/small&gt;
* ''Prunus eximia'' &lt;small&gt;Small&lt;/small&gt;
* ''Padus alabamensis'' &lt;small&gt;(C.Mohr) Small&lt;/small&gt;
* ''Padus cuthbertii'' &lt;small&gt;(Small) Small&lt;/small&gt;
* ''Prunus australis'' &lt;small&gt;Beadle&lt;/small&gt;
* ''Prunus cuthbertii'' &lt;small&gt;Small&lt;/small&gt;
* ''Prunus hirsuta'' &lt;small&gt;Elliott&lt;/small&gt;
* ''Padus rufula'' &lt;small&gt;Wooton &amp; Standl.&lt;/small&gt;
* ''Prunus parksii'' &lt;small&gt;Cory&lt;/small&gt;
* ''Prunus rufula'' &lt;small&gt;(Wooton &amp; Standl.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;) Tidestr.&lt;/small&gt;
* ''Prunus rufula'' &lt;small&gt;(Wooton &amp; Standl.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;) A.Nelson&lt;/small&gt;
* ''Prunus virens'' &lt;small&gt;(Wooton &amp; Standl.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;) Standl.&lt;/small&gt;
* ''Prunus virens'' &lt;small&gt;(Wooton &amp; Standl.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;) Shreve&lt;/small&gt;
* ''Prunus cartilaginea'' &lt;small&gt;Lehm.&lt;/small&gt;
* ''Prunus novoleontis'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;

&lt;/div&gt;
|}

'''''Prunus serotina''''', odatda, '''qora olcha'''&lt;ref name=&quot;WiersemaLeón2016&quot;&gt;''[https://books.google.com/books?id=AIrNBQAAQBAJ&amp;pg=PA833 World Economic Plants: A Standard Reference, Second Edition]''. &lt;/ref&gt;, '''yovvoyi qora olcha''', '''rom olcha'''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Prunus serotina (Black Cherry, Wild Cherry, Wild Rum Cherry) {{!}} North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/prunus-serotina/|kirish sanasi=23-yanvar 2021-yil|ish=plants.ces.ncsu.edu}}&lt;/ref&gt;, yoki '''togʻ qora olchasi'''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Lady Bird Johnson Wildflower Center - The University of Texas at Austin|url=https://www.wildflower.org/plants/result.php?id_plant=prse2|kirish sanasi=23-yanvar 2021-yil|ish=www.wildflower.org}}&lt;/ref&gt; — ''Prunus turkumiga'' mansub bargli [[daraxt]] yoki [[buta]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|nashriyot=NC Cooperative Extension|sarlavha=Prunus serotina|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/prunus-serotina/|ish=NC State Extension|qaralgan sana=21-fevral 2017-yil}}&lt;/ref&gt;. Qora gilos deb atalishiga qaramay, u [[Gilos|shirin gilos]] (''P. avium''), [[Shpanka|nordon gilos]] (''P. cerasus'') va yapon gulli gilos (''P. serrulata'', ''P. speciosa'', ''P. sargentii'') kabi keng tarqalgan gilos bilan unchalik bogʻliq emas&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Wen|first1=Jun|last2=Berggren|first2=Scott T.|last3=Lee|first3=Chung-Hee|last4=Ickert-Bond|first4=Stefanie|last5=Yi|first5=Ting-Shuang|last6=Yoo|first6=Ki-Oug|last7=Xie|first7=Lei|last8=Shaw|first8=Joey|last9=Potter|first9=Dan|date=18-may 2008-yil|title=Phylogenetic inferences in ''Prunus'' (Rosaceae) using chloroplast ''ndhF'' and nuclear ribosomal ITS sequences|url=https://www.jse.ac.cn/EN/10.3724/SP.J.1002.2008.08065|journal=Journal of Systematics and Evolution|language=inglizcha|volume=46|issue=3|pages=322|doi=10.3724/SP.J.1002.2008.08065|doi_brokendate=31-iyul 2022-yil|issn=1674-4918}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Liu|first1=Xiao-Lin|last2=Wen|first2=Jun|last3=Nie|first3=Ze-Long|last4=Johnson|first4=Gabriel|last5=Liang|first5=Zong-Suo|last6=Chang|first6=Zhao-Yang|date=1-may 2013-yil|title=Polyphyly of the ''Padus'' group of ''Prunus'' (Rosaceae) and the evolution of biogeographic disjunctions between eastern Asia and eastern North America|url=https://doi.org/10.1007/s10265-012-0535-1|journal=Journal of Plant Research|language=inglizcha|volume=126|issue=3|pages=351–361|doi=10.1007/s10265-012-0535-1|pmid=23239308|issn=1618-0860}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Shi|first1=Shuo|last2=Li|first2=Jinlu|last3=Sun|first3=Jiahui|last4=Yu|first4=Jing|last5=Zhou|first5=Shiliang|date=2013|title=Phylogeny and classification of ''Prunus sensu lato'' (Rosaceae)|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/jipb.12095|journal=Journal of Integrative Plant Biology|language=inglizcha|volume=55|issue=11|pages=1069–1079|doi=10.1111/jipb.12095|pmid=23945216|issn=1744-7909}}&lt;/ref&gt;.Tur Shimoliy Amerika va Janubiy Amerikada keng tarqalgan&lt;ref&gt;Morales Quirós, J. F. 2014. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jørgensen, P. M., M. H. Nee &amp; S. G. Beck. (eds.) 2014. &lt;/ref&gt;.

Qora gilos [[Prunus virginiana|chokecherry]] (''P. virginiana'') bilan chambarchas bogʻliq.

== Tavsif ==
''Prunus serotina'' oʻrta boʻyli, tez oʻsadigan oʻrmon daraxti boʻlib, balandligi {{Convert|15-24|m|abbr=off}} ga yetadi. [[Barg|Barglarining]] uzunligi {{Convert|5-13|cm|abbr=off|frac=4}}, tuxumsimon shaklda, chetlari mayda tishli. Kuz barglarining rangi sariqdan qizilgacha oʻzgaradi. Gullari mayda, oq va 5 gulbargli. Gullar qushlar tomonidan isteʼmol qilinadigan qizgʻish-qora „rezavorlar“ hosil qiladi&lt;ref name=&quot;NCCE&quot;&gt;{{Veb manbasi|nashriyot=NC Cooperative Extension|sarlavha=Prunus serotina|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/prunus-serotina/|ish=NC State Extension|qaralgan sana=21-fevral 2017-yil}}&lt;/ref&gt; meva diametri 5-10 mm&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a914|sarlavha=Prunus serotina - Plant Finder}}&lt;/ref&gt;.

Taxminan birinchi oʻn yillikda qora gilosning [[Poʻstloq|poʻstlogʻi]] [[Qayin|qayinga]] oʻxshab, ingichka, silliq va tasmali boʻladi. Yetuk daraxt poyasi toʻq kulrangdan qora rangacha poʻstloqqa ega boʻladi. Barglari uzun va yorqin. Yosh novda tirnalganida va burunga yaqin tutilganda bodomga oʻxshash hid ajralib chiqadi, bu oʻsimlik tomonidan [[Fitofaglar|oʻtxoʻr hayvonlarga]] qarshi himoya mexanizmi sifatida ishlab chiqariladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Black cherry (''Prunus serotina'')|url=https://www.extension.iastate.edu/forestry/iowa_trees/trees/black_cherry.html|ish=ISU Forestry Extension|nashriyot=Iowa State University|qaralgan sana=2-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.cnr.vt.edu/DENDRO/dendrology/lab2.cfm?t1=1&amp;t2=2&amp;t3=128&amp;t4=44&amp;t5=35&amp;t6=47&amp;t7=48&amp;t8=94&amp;t9=99&amp;t10=103&amp;t11=111&amp;t12=36&amp;t13=66|sarlavha=VT Forest Biology and Dendrology|nashriyot=Cnr.vt.edu|qaralgan sana=22-oktabr 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070913170941/http://www.cnr.vt.edu/dendro/dendrology/lab2.cfm?t1=1&amp;t2=2&amp;t3=128&amp;t4=44&amp;t5=35&amp;t6=47&amp;t7=48&amp;t8=94&amp;t9=99&amp;t10=103&amp;t11=111&amp;t12=36&amp;t13=66|arxivsana=2007-09-13}}&lt;/ref&gt;.
{{Galereya|Prunus serotina kz11.jpg|Yosh poya|PrunusSerotinaBark.jpg|Daraxt poyasi|Amerikaanse vogelkers bessen Prunus serotina.jpg|Mevalari|2014-11-02 11 47 15 Black Cherry foliage during autumn along Upper Ferry Road in Ewing, New Jersey.JPG|Kuzgi barglari|mode=packed}}

=== Biokimyo ===
Oʻrik va olma singari, qora gilosning urugʻlarida [[glikozidlar]], [[amigdalin]] kabi siyanidga aylanadigan birikmalar mavjud&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Poulton JE|year=1988|title=Localization and catabolism of cyanogenic glycosides|journal=Ciba Foundation Symposium|series=Novartis Foundation Symposia|volume=140|pages=67–91|doi=10.1002/9780470513712.ch6|isbn=9780470513712|pmid=3073063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|date=1994-yil oktabr|title=Utilization of Amygdalin during Seedling Development of Prunus serotina|url=https://archive.org/details/sim_plant-physiology_1994-10_106_2/page/437|journal=Plant Physiology|volume=106|issue=2|pages=437–445|doi=10.1104/pp.106.2.437|pmc=159548|pmid=12232341}}&lt;/ref&gt;. Bu birikmalar danak maydalanganda yoki ezilganda [[Sianid|vodorod siyanidini]] chiqaradi. Danak tarkibidagi fermentlarga amigdalin beta-glyukosidaza, prunasin beta-glyukosidaza va mandelonitril liyazni kiradi&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|date=1986-yil iyun|title=Isolation and characterization of multiple forms of mandelonitrile lyase from mature black cherry (Prunus serotina Ehrh.) seeds|url=https://archive.org/details/archives-of-biochemistry-and-biophysics_1986-06_247_2/page/440|journal=Archives of Biochemistry and Biophysics|volume=247|issue=2|pages=440–5|doi=10.1016/0003-9861 (86)90604-1|pmid=3717954}}&lt;/ref&gt;. Gilos eti tarkibida ham ushbu birikmalar boʻlsa-da, unda sianid ishlab chiqarish uchun zarur boʻlgan [[fermentlar]] mavjud emas, shuning uchun mevani isteʼmol qilish xavfsizdir&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|date=1992-yil aprel|title=Development of the Potential for Cyanogenesis in Maturing Black Cherry (Prunus serotina Ehrh.) Fruits|url=https://archive.org/details/sim_plant-physiology_1992-04_98_4/page/1423|journal=Plant Physiology|volume=98|issue=4|pages=1423–1428|doi=10.1104/pp.98.4.1423|pmc=1080367|pmid=16668810}}&lt;/ref&gt;.

Barglar, ayniqsa soʻlib qolganda, hayvonlar tomonidan isteʼmol qilinsa, vodorod siyanidiga aylanadigan siyanogen glikozidlarni ham oʻz ichiga oladi. Fermerlarga chorva mollari boʻlgan dalalardan daraxtlarni olib tashlash tavsiya etiladi, chunki soʻlib qolgan barglar hayvonlarni zaharlashi mumkin. Qora gilos chorva kasalliklarining asosiy sababidir.

== Boʻlimlar ==
''Prunus serotina'' quyidagi kichik tur va navlarga ega&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=McVaugh|first1=Rogers|date=1-dekabr 1951-yil|title=A revision of the North American black cherries (''Prunus serotina'' Ehrh., and relatives)|url=https://doi.org/10.2307/2804698|journal=Brittonia|language=en|volume=7|issue=4|pages=279–315|doi=10.2307/2804698|jstor=2804698|issn=1938-436X}}&lt;/ref&gt;:

* ''Prunus serotina'' subsp. ''kapuli -'' janubiy Meksika
* ''Prunus serotina'' subsp. ''eximia'' — [[Texas]]
* ''Prunus serotina'' subsp. ''hirsuta'' — AQShning janubi-sharqida
* ''Prunus serotina'' subsp. ''serotina'' — Kanada, AQSh, Meksika, Gvatemala
* ''Prunus serotina'' subsp. ''virens'' — AQShning janubi-gʻarbiy qismi, shimoliy markaziy Meksika
** ''Prunus serotina'' var. ''virens''
** ''Prunus serotina'' var. ''rufula''

[[Fayl:Eriophyes_cerasicrumena._Shenandoah.jpg|thumb| ''Eriophyes cerasicrumena oqadilar'' tomonidan yasalgan oʻt]]
[[Fayl:Black_knot_on_black_cherry0.jpg|thumb| Qora tugun infektsiyasi]]

== Ekologiya ==
Bu oʻrtacha uzoq umr koʻradigan daraxt boʻlib, yoshi 258 yilgacha boʻladi. Boʻrondab shikastlanishga moyil, shoxlari osongina sinadi. [[Urugʻ (zoologiya)|Urugʻ]] yetishtirish taxminan 10 yoshda boshlanadi. Baʼzi urugʻlar tuproqqa tushganidan keyin uch yil davomida unib chiqmaydi. ''Prunusning'' barcha turlari qattiq urugʻlarga ega.

Kiyik barglarni yeyishdan oldin koʻzdan kechiradi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Peattie|first=Donald Culross|authorlink=Donald C. Peattie|title=A Natural History of Western Trees|year=1953|publisher=[[Bonanza Books]]|location=New York|page=539}}&lt;/ref&gt;.

== Foydalanadi ==
[[Atstek tili|Nahuatlda]] capolcuahuitl sifatida tanilgan va Kolumbiya va Meksikada muhim oziq-ovqat boʻlgan. Mahalliy amerikaliklar mevani isteʼmol qilishgan&lt;ref name=&quot;Peattie&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Peattie|first=Donald Culross|authorlink=Donald C. Peattie|title=A Natural History of Western Trees|year=1953|publisher=[[Bonanza Books]]|location=New York|page=539}}&lt;/ref&gt;. Mevasi xom, jele va sharbat koʻrinishida isteʼmol qilinadi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Angier|first=Bradford|url=https://archive.org/details/fieldguidetoedib00angi/page/190/mode/2up|title=Field Guide to Edible Wild Plants|publisher=Stackpole Books|year=1974|isbn=0-8117-0616-8|location=Harrisburg, PA|pages=190|oclc=799792|authorlink=Bradford Angier}}&lt;/ref&gt;.

''Prunus serotina'' yogʻochlari qimmatbaho. AQShda asosiy kabinet mebellari prunus serotinadan tayyorlanadi. Yuqori sifatli gilos yogʻochlari kuchli apelsin rangi, qattiqligi va yuqori narxi bilan mashhur. Quritilganda uning zichligi {{Cvt|580|kg/m3|lb/cuft|lk=out}} ga yaqin.

''Prunus serotina'' Gʻarbiy va Markaziy Yevropaga XX asrning oʻrtalarida [[:Turkum:Angliya o'simliklari|manzarali daraxt]] sifatida&lt;ref name=&quot;FoNWE&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=C. Stace|sarlavha=''Prunus serotina'' (Cherry, Rum)|url=http://ip30.eti.uva.nl/BIS/flora.php?selected=beschrijving&amp;menuentry=soorten&amp;id=2722|arxivurl=https://web.archive.org/web/20071206130454/http://ip30.eti.uva.nl/BIS/flora.php?selected=beschrijving&amp;menuentry=soorten&amp;id=2722|arxivsana=2007-12-06|ish=Flora of NW Europe}}&lt;/ref&gt; keng tarqalgan&lt;ref&gt;Starfinger U. 1997. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EJPAU&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=Kalina M. Nowakowska|yil=2006|sarlavha=Coleoptera found on neophyte ''Prunus serotina'' (Ehrh.) within forest community and open habitat|url=http://www.ejpau.media.pl/articles/volume9/issue1/art-05.pdf|nashriyot=Electronic Journal of Polish Agricultural Universities, Biology, Volume 9, Issue 1.}}&lt;/ref&gt;. U yerda invaziv turga aylanib, oʻrmon hamjamiyatining biologik xilma -xilligi va qayta tiklanishiga salbiy taʼsir koʻrsatdi&lt;ref&gt;Stypiński P. 1979. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Szymon Bijak|last2=Maciej Czajkowski|last3=£ukasz Ludwisiak|date=2014-yil dekabr|title=Wystêpowanie czeremchy amerykañskiej (''Prunus serotina'' Ehrh.) w Lasach Pañstwowych|trans_title=Occurrence of black cherry (''Prunus serotina'' Ehrh.) in the State Forests in Poland|url=http://yadda.icm.edu.pl/yadda/element/bwmeta1.element.agro-2ab852d8-a132-4dad-89cb-9a9b4096b616/c/bijak14-4-4_359.pdf|journal=Leœne Prace Badawcze [Forest Research Papers]|language=polyakcha|volume=75|issue=4|pages=359–365|doi=10.2478/frp-2014-0033|access-date=2-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;.

''Prunus serotina'' subsp. ''kapuli'' Yevropadan oldin Markaziy va Janubiy Amerikada yetishtirilgan&lt;ref name=&quot;Capulin&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Morton|first=Julia|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/capulin.html|title=Fruits of warm climates|year=1987|location=Miami, FL|pages=108–109|authorlink=Julia Morton|accessdate=15-oktabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar]]
[[Turkum:Qush gilosi]]</text>
      <sha1>ob65bxetcr8me0yzy65py8a05ns0jpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ekzogeniya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>836782</id>
    <revision>
      <id>6269408</id>
      <parentid>6162576</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12070" sha1="h82jmusqqr9lof9gc5y4xmqx7td4olv" xml:space="preserve">Turli kontekstlarda '''ekzogen''' yoki '''ekzogenlik''' ( [[Yunon tili|yunoncha]] ἔlō éxō „tashqarida“ va -ganeina -géneia 'ishlab chiqarish') tashqi tomondan kelib chiqadigan harakat. Bu endogenlik yoki endogeniyaga, tizim ichida taʼsir qilishga qarama-qarshidir.
== Iqtisodiyot ==
[[Iqtisodiyot tushunchasi|Iqtisodiy]] modelda ''ekzogen'' oʻzgarish — bu narsadan tashqaridan kelib chiqadigan, tushuntirib boʻlmaydigan oʻzgarish. Tashqi omillar taʼsiridan bunday oʻzgarishi texnologiyaning taʼsirini oʻz ichiga olishi mumkin, bunda avval ekzogen omil sifatida qayd etilgan, aksincha, iqtisodiy kuchlarni bir butun sifatida tasvirlay oladigan omil sifatida qayd etilgan&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lamberton|first1=D. McL.|date=June 1984|title=Exogenous Factors in Economic Theory|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08109028408628957|journal=Critical Studies in Innovation|volume=2:1|pages=128–133|doi=10.1080/08109028408628957}}&lt;/ref&gt;.  Iqtisodiy sotsiologiyada IDEA loyihasi (Iqtisodiy tahlilning fanlararo oʻlchovlari) [[Iqtisodiyot tushunchasi|iqtisodiy nazariya]] ichida rol oʻynaydigan ekzogen omillarni tushunish tushunchasini berdi. 1982- yilda Xalqaro Ijtimoiy Fanlar Kengashi (ISSC) tomonidan ishlab chiqilgan gʻoya loyihasi iqtisodchilar va sotsiologlarning gʻoyalarini yigʻish uchun tashkil etilgan, chunki ular iqtisodiy sotsiologiya nima uchun bu ikki soha bir-biridan uzoqlashganini tushunishga intilishgan. bir-biri&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Swedberg|first1=Richard|date=1985|title=Economic sociology and exogenous factors|url=https://doi.org/10.1177%2F053901885024004012|journal=[[Social Science Information]]|volume=24, 4|issue=4|pages=905–920|doi=10.1177/053901885024004012}}&lt;/ref&gt;.  Iqtisodiyot nazariyasidagi bunday ekzogen omillarga hukumatlar tomonidan iqtisodiy tizimlarda joylashtirilgan qonunlar, aholidagi [[Sinflar|ijtimoiy tabaqalarning]] darajalari va shaxsning ijtimoiy omillariga asoslangan imtiyozlar kiradi&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hartley|first1=Keith|date=1985|title=Exogenous factors in economic theory: neo-classical economics|url=https://doi.org/10.1177%2F053901885024003003|journal=Social Science Information|volume=24, 3|issue=3|pages=457–483|doi=10.1177/053901885024003003}}&lt;/ref&gt;.

=== Ekonometrikada ekzogen omillar ===
[[Ekonometriya|Ekonometrikada]] endogen tasodifiy oʻzgaruvchi ekonometrik modeldagi xato atamasi bilan korrelyatsiya qilinadi, ekzogen oʻzgaruvchi esa yoʻq&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|first=Jeffrey M.|last=Wooldridge|authorlink=Jeffrey Wooldridge|title=Introductory Econometrics: A Modern Approach|location=Mason|publisher=South-Western|edition=Fourth|year=2009|isbn=978-0-324-66054-8|page=49|url=https://books.google.com/books?id=64vt5TDBNLwC&amp;pg=PA49}}&lt;/ref&gt;.  Biroq, ekzogen oʻzgaruvchilar endogen oʻzgaruvchan tafovutlarni tushuntirishga yordam beradi. Oldindan oʻrnatilgan guruhga endogen oʻzgaruvchilarning tarixiy qiymatlarini kiritish odatiy holdir. Ekzogen oʻzgaruvchilar modelning buzilish muddatidan mustaqildir, chunki ular oldindan oʻrnatilgan. Ular anʼanaviy [[Regressiya (matematika)|regressiya modelidagi]] tushuntirish oʻzgaruvchilari bilan bir xil shartlarga javob beradi.

== Biologiya va tibbiyotda ==

=== ''Ekzogen kontrast modda -tibbiy tasvirlashda bemorning tomiri ichiga yuboriladigan suyuqlik boʻlib, [[Neoplasm|oʻsimta]] kabi patologiyaning koʻrinishini kuchaytiradi. Ekzogen omil — bu alohida [[organizm]] yoki tirik [[Hujayra|hujayrada]] mavjud boʻlgan va faol boʻlgan, ammo endogen omildan farqi ganizmdan tashqarida paydo boʻlishi.'' ===
[[Kasallik|Kasalliklarning]] kelib chiqishida ekzogen omillar, yaʼni [[yalligʻlanish]] yoki [[stress]] omillari boʻlgan haddan tashqari kuchlanish, haddan tashqari ovqatlanish va haddan tashqari qaygʻu yoki gʻazab hissiyotlarining barchasi charchash yoki [[Gen|genlarning]] oʻzgarishiga yordam beradi&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sornette|first1=Didier|last2=Yukalov|first2=V.I.|last3=Yukalova|first3=E.P.|last4=Henry|first4=J.-Y|last5=Schwab|first5=David J.|last6=Cobb|first6=J.P.|year=2009|title=Endogenous versus Exogenous Origins of Diseases|url=https://doi.org/10.1142/S0218339009002880|journal=[[Journal of Biological Systems]]|volume=17|issue=2|pages=225–267|arxiv=0710.3859|doi=10.1142/S0218339009002880}}&lt;/ref&gt;. Bunday stress omillarining toʻplanishi immunitet tizimi va tananing boshqa joylari oʻrtasida yuzaga keladigan aloqa miqdorini buzish orqali [[Immun sistemasi|immunitet tizimiga]] taʼsir qiladi.

Transfeksiya yoki virus transduktsiyasi orqali hujayralarga kiritilgan [[Dezoksiribonuklein kislota|DNK]] ekzogen omil hisoblanadi. DNKdagi ekzogen omillar, DNKning shikastlanishi, DNK buzilishining rivojlanishiga olib keladigan [[ekologik omillar]] sifatida tanilgan&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Friedberg|first1=Errol C.|last2=McDaniel|first2=Lisa D.|last3=Schultz|first3=Roger A.|date=February 2004|title=The role of endogenous and exogenous DNA damage and mutagenesis|url=https://doi.org/10.1016/j.gde.2003.11.001|journal=[[Current Opinion (Elsevier)|Current Opinion in Genetics &amp; Development]]|volume=14, 1|issue=1|pages=5–10|doi=10.1016/j.gde.2003.11.001|pmid=15108798}}&lt;/ref&gt;.  Bunday ekzogen omillar turli xil kimyoviy moddalar, [[Ionlovchi nurlanish|ionlashtiruvchi nurlanish]] (IR) va [[ultrabinafsha nurlanish]] (UV) boʻladi. Bu omillar hujayraning chuqur qatlamlariga kirib, katta zarar yetkazadi, [[apoptoz]] yoki qarilik sodir boʻladi, bu esa organizmning toʻxtab qolishiga yoki oʻzgarishiga va [[nevrologik kasalliklar]] va [[Saraton (kasallik)|saratonga]] olib keladigan qarishga olib keladi&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hakem|first1=Razqallah|date=January 16, 2008|title=DNA-damage repair; the good, the bad, and the ugly|journal=[[The EMBO Journal]]|volume=27|issue=4|pages=589–605|doi=10.1038/emboj.2008.15|pmc=2262034|pmid=18285820}}&lt;/ref&gt;. 

=== Tibbiyot va tibbiy muolajalar ===
[[Tibbiyot|Tibbiyotda]] ekzogen omillar ham patogen, ham [[Terapiya|terapevtik]] koʻrinishda. [[Yogʻ bosish|Semizlik]] turiga ekzogen omillarni kiritish mumkin, bu yerda oziq-ovqat va [[Metabolizm|metabolizmiga toʻgʻri kelmaydi va]] inson tanasi bardosh bera oladigan darajadan koʻproq miqdorda isteʼmol qilinadi&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bauer|first1=Julius|date=1941|title=Obesity: Its Pathogenesis, Etiology and Treatment|url=https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/fullarticle/547135|journal=[[Archives of Internal Medicine]]|volume=67|issue=5|pages=968–994|doi=10.1001/archinte.1941.00200050076006}}&lt;/ref&gt;.  Qarama-qarshi tomondan, endogen semizlik oziq-ovqat isteʼmol qilishning oʻzi nomutanosibligidan tashqari kasalliklar yoki muammolar natijasida kelib chiqqan semirishni anglatadi, bular genetik kasalliklar, [[qalqonsimon bez]] funktsiyalarining uzilishi va boshqa sindromli kasalliklardir&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mason|first1=Kelly|last2=Page|first2=Laura|last3=Gumus Balikcioglu|first3=Pinar|date=September 10, 2014|title=Screening for Hormonal, Monogenic, and Syndromic Disorders in Obese Infants and Children|journal=[[Pediatric Annals]]|volume=43|issue=9|pages=e218–e224|doi=10.3928/00904481-20140825-08|pmc=4369917|pmid=25198446}}&lt;/ref&gt;.

Saraton kasalligidagi kanserogenlar ekzogen omillar boʻlib, ular turli omillardan (kimyoviy, biologik, fizikaviy) iborat, tananing bir necha yoʻllari orqali kirib, saratonni keltirib chiqaradi&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Irigaray|first1=Philippe|last2=Belpomme|first2=Dominique|date=February 2010|title=Basic properties and molecular mechanisms of exogenous chemical carcinogens|url=https://academic.oup.com/carcin/article/31/2/135/2477012|journal=[[Carcinogenesis (journal)|Carcinogenesis]]|volume=31|issue=2|pages=135–148|doi=10.1093/carcin/bgp252|pmid=19858070}}&lt;/ref&gt;. 

== Ijtimoiy fanlardagi taʼrif ==

=== Falsafada ===
[[Falsafa|Falsafada]] tabiiy yoki taʼsirlangan olamdan tashqarida paydo boʻlgan yoki qoʻllab-quvvatlovchi oʻz-oʻzidan yoki oʻz- oʻzidan paydo boʻlishining kelib chiqishi ekzogendir .

=== Psixologiyada ===
Ekzogen konstruktivizm mexanik metaforaga asoslangan muhitda allaqachon yaratilgan tuzilmalarni qayta qurishga yordam beradi va Banduraning ijtimoiy taʼlim nazariyasini katta aks ettiradi&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Amineh|first1=Roya Jafari|last2=Asl|first2=Hannah Davatgari|date=April 2015|title=Review of Constructivism and Social Constructivism|url=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/51548785/construtivisim_and_social_C-with-cover-page-v2.pdf?Expires=1638729868&amp;Signature=XSDAHrKWYZYm0vmqQjOhViJ4Csq7XyYbRVzpM6HzLmODJ2AnCC7Xz7l0FJEcf3vTSo2Az6PpTrQRzoQFp6UZZZI-ovpyh7hSlQZ0w37al30qGDQ1vI5t4NPZsCsM2ss1unBhXVrfbTy9ealZkSmaTm4OPkGVa7~ZxWHEfCSulqyqBlTSWXQs4XFjstfUriU00MAKIP2MhcoShqbAHcqIHN~11tRI106RxrxBP4c1q5DtjJhnQbsTpAlEoE1MbBoTLzE2eD90eAjVUo0U2hNdYEdtTtXsXhwPVJ2W0z2kIGzF7lDPkWMapl-Fl0mI1QzJkyUTbtlLURWrGbP25dK3EA__&amp;Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA|journal=Journal of Social Sciences, Literature and Languages|volume=1|issue=1|pages=9–16|access-date=2022-11-24|archivedate=2021-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211205175909/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/51548785/construtivisim_and_social_C-with-cover-page-v2.pdf?Expires=1638729868&amp;Signature=XSDAHrKWYZYm0vmqQjOhViJ4Csq7XyYbRVzpM6HzLmODJ2AnCC7Xz7l0FJEcf3vTSo2Az6PpTrQRzoQFp6UZZZI-ovpyh7hSlQZ0w37al30qGDQ1vI5t4NPZsCsM2ss1unBhXVrfbTy9ealZkSmaTm4OPkGVa7~ZxWHEfCSulqyqBlTSWXQs4XFjstfUriU00MAKIP2MhcoShqbAHcqIHN~11tRI106RxrxBP4c1q5DtjJhnQbsTpAlEoE1MbBoTLzE2eD90eAjVUo0U2hNdYEdtTtXsXhwPVJ2W0z2kIGzF7lDPkWMapl-Fl0mI1QzJkyUTbtlLURWrGbP25dK3EA__&amp;Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA}}&lt;/ref&gt;.  Asosan, ekzogen konstruktivizm bilimning oʻrganilishi kerak boʻlgan shaxsning muhitidan kelib chiqishini nazarda tutadi. Faol shaxs oʻz atrof-muhitidan bilim olishda qatnashishi  natijasida amaliy rahbarlik qilish oʻquv jarayonini boshqarishning eng muhim xususiyati boʻlib qolmoqda. Shaxsning ish muhiti tuzilishi yaratilgan bilimlar tuzilishiga sezilarli taʼsir koʻrsatadi&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Moshman|first1=David|date=December 1982|title=Exogenous, endogenous, and dialectical constructivism|url=https://doi.org/10.1016/0273-2297(82)90019-3|journal=[[Developmental Review]]|volume=2|issue=4|pages=371–384|doi=10.1016/0273-2297(82)90019-3}}&lt;/ref&gt;.  Piaget nuqtai nazariga koʻra, oʻrganish hozirgi muhit tomonidan oʻrnatilganlarga moslashtirilgan shaxsning oldingi tuzilmalari sifatida tanilgan. Shaxsning turar joyi shaxs moslashishi kerak boʻlgan tuzilmalarni taʼminlovchi muhit tomonidan boshqariladi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Ginsburg|first=Herbert P.|title=Piaget's Theory of Intellectual Development|url=https://archive.org/details/piagetstheoryofi0000gins_z2q0|year=1988|isbn=978-0136751588|pages=[https://archive.org/details/piagetstheoryofi0000gins_z2q0/page/14 14]–16|language=English}}&lt;/ref&gt;. 

[[Psixologiya|psixologiyasida]] ekzogen, niyatsiz tashqi ogohlantirishlardir&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Posner|first1=M. I.|year=1980|title=Orienting of Attention|journal=[[Quarterly Journal of Experimental Psychology]]|volume=32|issue=1|pages=3–25|doi=10.1080/00335558008248231|pmid=7367577}}&lt;/ref&gt;.  Bunga misol sifatida [[Koʻrish|koʻrishning]] [[wiktionary:periphery|chekka]] qismidagi miltillovchi chiroqqa eʼtibor qaratiladi.

== Boshqa sohalardagi taʼriflar ==
[[Geografiya|Geografiyada]] ekzogen jarayonlar [[Yer|Yerdan]] va boshqa barcha [[Sayyora|sayyoralardan]] tashqarida sodir boʻladi. Ob -havo, [[eroziya]], tashish va sedimentatsiya asosiy ekzogen jarayoni. , ekzogen geografik omillar umumiy tarqalish jarayoniga, [[aholi zichligi]] va dunyoning ayrim hududlarida [[Urbanizatsiya|urbanizatsiyaga]] hissa qoʻshishi mumkin&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Ballinger|ism=Clint|sana=May 2008|sarlavha=Initial Conditions as Exogenous Factors in Spatial Explanation|url=https://philarchive.org/archive/BALICA-2v1}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.  Ekzogenlik oxir-oqibat geografik mulohazalar rad etishi mumkin.

== Manbalar ==
&lt;references /&gt;
[[Turkum:Ekzogen]]
[[Turkum:Tashqi omillar ta'siri]]</text>
      <sha1>h82jmusqqr9lof9gc5y4xmqx7td4olv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Terining toshma elementlari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>857455</id>
    <revision>
      <id>6269872</id>
      <parentid>3985959</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6950" sha1="q69267npxt0pi4m92boxurfzxteh8qe" xml:space="preserve">Dermatozlar va tanosil kasalliklari diagnostikasi – teri va shilliq qavatlarda kuzatiladigan turlituman oʻzgarishlar natijasida hosil boʻladigan toshmalar (mor-fologik elementlar)ga asoslanadi.
Mazkur toshmalar [[Dermatovenerologiya|dermatovenerologiyaning]] alifbosidir, bu alifbodagi har bir harf morfologik
elementlardir. Toshmalarning turi, soni, xarakteri, joylashish tartibi, koʻp uchraydigan sohalari u
yoki bu dermatologik tashxis qoʻyishni taqozo qiladi. Kasalliklar diagnostikasida jami oʻn sakkiz
element (sakkizta birlamchi va oʻnta ikkilamchi) ishtirok etadi. Kasallik keltirib chiqaruvchi
agent (sabab) larning taʼsiri natijasida yuzaga chiqadigan teridagi birlamchi oʻzgarishlar
birlamchi toshmalar deb ataladi. Shu sababli birlamchi toshmalargina kasallikning turini,
tabiatini aniqlash imkonini beradi. Birlamchi toshmalar terida birlamchi paydo boʻlishi bilan birga
ikkilamchi toshmalarning shakllanishiga sababchi boʻladi; Ikkilamchi toshmalar birlamchi
toshmalar paydo boʻlgan-dan soʻng, ularning rivojlanishi (evolyutsiyasi) oqibatida hosil boʻladi&lt;ref&gt; A. M. Mannonov, Q. N. Xaitov. Teri va tanosil kasalliklari, 2016, Toshkent: „IQTISOD-MOLIYA“ ISBN 978-9943-13-601-4. &lt;/ref&gt;.
Shunday ekan, ikkilamchi elementlar kasallikning kechish jarayonini (zoʻrayishi yoki
susayishini) koʻrsatadi.

==Birlamchi elementlar==
Birlamchi elementlarga quyidagilar kiradi:
1. Dogʻ (masu1a) — teri rangining oʻzgarishi, bunda terining qattiq-yumshoqligi va sathi
oʻzgarmaydi. Dogʻlar yalligʻlangan (rozeola, eritema) va yalligʻlanmagan (pes dogʻlar, norlar,
sepkil) boʻlishi mumkin.
2. Tuguncha (raru1a) — hoʻjayralarning boʻlinib koʻpayishi natijasida hosil boʻladigan qattiq
toshma. Kattaligi jihatidan miliar, lentikulyar, nummulyar va yassi
boʻladi.
3. Doʻmboqcha (tuegsu1um) — yalligʻlanish maddasining shakllanishidan hosil boʻlgan toshma.
Toshmaning soʻrilishi oqibatida chandiq yoki dogʻ qoladi.
4. Tugun (nodus) — terining chuqur qavatlarida hosil boʻladigan oʻsmasimon qattiq element. Teri
sathidan hamma hollarda boʻrtib chiqavermaydi.
5. Qavarchiq (urtica) -teri sathidan boʻrtib, qavarib chiqadigan chegaralangan toshma. Yuzasi
tekis va silliq, qichishish bilan kechadi.
6. Pufak (bulla) — epidermis va uning tagida suyuqlik toʻplanishi natijasida hosil boʻladigan
boʻshliqli element. Pufak muguz qavat ostida (subkorneal), tikanli qavat bagʻrida (intraepidermal) va asl terida (subepidermal) joylashishi mumkin. Kichigi noʻxatday, kattasi
tuxumday keladi.
7. Pufakcha (vezisu1a) — tarkibida seroz yoki qonli suyuqlik saqlaydigan kichik boʻshliqli toshma.
Eng katta pufakcha tariqdek boʻladi. Pufakcha asosan yalligʻlangan dogʻlar sathida toshadi.
8. Yiringcha (rustu1a)-tarkibida yiring saqlaydigan boʻshliqli element. Yiringcha boʻshligʻi
epidermisda hosil boʻladi. Joylashish tarziga qarab yuzaki, chuqur va follikulyar yiringchalar
farqlanadi&lt;ref&gt;Vaisov, Atham. Teri va tanosil kasalliklari, 2009, Toshkent: Yangi asr avlodi — 125 bet. ISBN 978-9943-08-299-1&lt;/ref&gt;.
Teri toshmalari faqat bir turdagi birlamchi elementlardan tuzilgan boʻlishi mumkin. Bunga
monomorf toshma deyiladi (masalan, qoʻ’busdagi tugunchalar). Toshmalar turli-tuman birlamchi
elementlardan iborat boʻlsa, polimorf toshma deb ataladi. Masalan, gushda eritema, tuguncha,
pufakcha va yiringcha kuzatiladi. Agar toshma tarkibida birlamchi element bilan birga bir necha
ikkilamchi elementlar kuzatilsa, soxta polimorfizm deb atash lozim. Pufakli epidermolizda
pufaklar bilan qaloq, shilinish va pigmentli dogʻlarning uchrashi bunga misol boʻladi.
Ikkilamchi toshma elementlariga quyidagilar kiradi: 1. Pigmentli dogʻlar (pigmentatio) -
giperpigmentli va gipopigmentli boʻladi. Giperpigmentli dogʻlar koʻpincha birlamchi
(tuguncha, pufakcha, pufak, yiringcha) va ikkilamchi (yoriq, eroziya) toshmalarning oʻrnida
melanin pigmenti toʻplanishi natijasida hosil boʻladi. Gipopigmentli dogʻlar esa qipiqlanuvchi
dogʻlar va tugunchalarning soʻrilishi natijasida paydo boʻladi. Bunday dogʻlar soxta leykoderma
deb ataladi (kepaksimon temiratkida, qoʻ’busda).
2.Qipiq (squama) — teri sathidan koʻchib tushadigan, gʻovaklashgan muguz qavatning
tangachasimon hujayralaridir. Rangi oqimtir, sargʻish, kulrang, jigarrang boʻlishi mumkin.
Kattaligiga qarab unsimon, kepaksimon, tangachasimon va bargsimon boʻladi.
3. Qaloq (sgusta) — boʻshliqli elementlar pardasining va ulardan ajralib chiqqan suyuqlikning
qurishi natijasida hosil boʻladi. Birlamchi toshmaning xarakteriga qarab seroz, yiringli,
gemorragik qaloklar farqlanadi. Shu sababli ularning rangi sariq, yashil, qizil, qora boʻlishi
mumkin.
4.
Bichilish, nuqson (egosio)-terining yuzaki nuqsoni. Asosan pufak, pufakcha va yiring
pardalarining yirtilishi natijasida ularning oʻrnida hosil boʻladi. Eroziyalarda nuqson chuqurligi
epidermisdan pastga oʻtmaydi, ana shu sababli chandiqsiz bitadi.
5.
Yoriq (fissura) — terining chiziqsimon nuqsoni. Koʻpincha teri elastikligining yoʻkolishi
natijasida hosil boʻlib, burmalar sohasida koʻproq kuzatiladi. Yorik chuqurligi epidermis
qalinligida (gʻzziga) va dermagacha kirib borishi mumkin. Shuning uchun yuzaki yoriqlar izsiz,
chuqurlari esa chandiqlanish yoʻli bilan bitadi.
6.
Tirnalish, shilinish (exsoriatio) — tirnalish, qashinish va boshqa jarohatlar oqibatida teri
butunligining buzilishi. Terining tirnalgan joylari yuzaki(epidermisda) va chuqur (dermada)
boʻlishi mumkin.
7.
Yara (ulsus) — teridagi chuqur nuqson. Baʼzan nuqson chuqurligi teri osti yogʻ qavati,
mushak qavati va hatto suyaklargacha etib borishi mumkin. Ular birlamchi elementlar
(doʻmboqcha, tugun, chuqur yiring) toʻqimalarining chirishi natijasida hosil boʻladi. Yaralar
barcha hollarda chandiqlanish yoʻli bilan bitadi
8. Chandiq (sicatrix) — biriktiruvchi toʻqima elementlaridan iborat tuzilma. Chandiq teridagi
chukur nuqsonlarning bitishi natijasida shakllanadi, Chandiqning
hosil boʻlishi oʻsha sohada joylashgan ter va yogʻ bezlari, soch tolasi, tomirlar va elastik
tolalarning nobud boʻlishi bilan kechadi. Gipertrofii va atrofik chandiklar farqlaiadi.
9.
Yagʻirlik (lichenificatio) — teri koʻrinishi kuchaygan oʻchoq, bunda teri qalinlashadi,
qattiqlashadi, quriydi va giperpigmentatsiyaga uchraydi. Koʻpincha burmalar sohasida (tirsak,
tizza, chov, boʻyin) kuzatilib, qichishish bilan kechadi.
10.
Oʻsish, rivojlanish, kurtaklanish (vegetationes)- terining soʻrgʻichsimon kalinlashishi.
Koʻpincha yalligʻlanish oqibatida dermaning soʻrgʻichsimon va epidermis tikanli qavatining
oʻsishi natijasida shakllanadi. Ular asosan tuguncha va yara sohalarida paydo boʻlib, qonashi va
shilinishi mumkin.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Alfavit boʻyicha kasallanishlar]]
[[Turkum:Dermatologiya]]
[[Turkum:Dermatovenerologiya]]
[[Turkum:Teri kasalliklari]]
[[Turkum:Teri va tanosil kasalliklari]]
[[Turkum:Kasalliklar]]</text>
      <sha1>q69267npxt0pi4m92boxurfzxteh8qe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269873</id>
      <parentid>6269872</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:29:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6956" sha1="g8g3qmuqbppk9c3a0xslw5uulx27ffx" xml:space="preserve">'''Dermatozlar va tanosil kasalliklari diagnostikasi''' – teri va shilliq qavatlarda kuzatiladigan turlituman oʻzgarishlar natijasida hosil boʻladigan toshmalar (mor-fologik elementlar)ga asoslanadi.
Mazkur toshmalar [[Dermatovenerologiya|dermatovenerologiyaning]] alifbosidir, bu alifbodagi har bir harf morfologik
elementlardir. Toshmalarning turi, soni, xarakteri, joylashish tartibi, koʻp uchraydigan sohalari u
yoki bu dermatologik tashxis qoʻyishni taqozo qiladi. Kasalliklar diagnostikasida jami oʻn sakkiz
element (sakkizta birlamchi va oʻnta ikkilamchi) ishtirok etadi. Kasallik keltirib chiqaruvchi
agent (sabab) larning taʼsiri natijasida yuzaga chiqadigan teridagi birlamchi oʻzgarishlar
birlamchi toshmalar deb ataladi. Shu sababli birlamchi toshmalargina kasallikning turini,
tabiatini aniqlash imkonini beradi. Birlamchi toshmalar terida birlamchi paydo boʻlishi bilan birga
ikkilamchi toshmalarning shakllanishiga sababchi boʻladi; Ikkilamchi toshmalar birlamchi
toshmalar paydo boʻlgan-dan soʻng, ularning rivojlanishi (evolyutsiyasi) oqibatida hosil boʻladi&lt;ref&gt; A. M. Mannonov, Q. N. Xaitov. Teri va tanosil kasalliklari, 2016, Toshkent: „IQTISOD-MOLIYA“ ISBN 978-9943-13-601-4. &lt;/ref&gt;.
Shunday ekan, ikkilamchi elementlar kasallikning kechish jarayonini (zoʻrayishi yoki
susayishini) koʻrsatadi.

==Birlamchi elementlar==
Birlamchi elementlarga quyidagilar kiradi:
1. Dogʻ (masu1a) — teri rangining oʻzgarishi, bunda terining qattiq-yumshoqligi va sathi
oʻzgarmaydi. Dogʻlar yalligʻlangan (rozeola, eritema) va yalligʻlanmagan (pes dogʻlar, norlar,
sepkil) boʻlishi mumkin.
2. Tuguncha (raru1a) — hoʻjayralarning boʻlinib koʻpayishi natijasida hosil boʻladigan qattiq
toshma. Kattaligi jihatidan miliar, lentikulyar, nummulyar va yassi
boʻladi.
3. Doʻmboqcha (tuegsu1um) — yalligʻlanish maddasining shakllanishidan hosil boʻlgan toshma.
Toshmaning soʻrilishi oqibatida chandiq yoki dogʻ qoladi.
4. Tugun (nodus) — terining chuqur qavatlarida hosil boʻladigan oʻsmasimon qattiq element. Teri
sathidan hamma hollarda boʻrtib chiqavermaydi.
5. Qavarchiq (urtica) -teri sathidan boʻrtib, qavarib chiqadigan chegaralangan toshma. Yuzasi
tekis va silliq, qichishish bilan kechadi.
6. Pufak (bulla) — epidermis va uning tagida suyuqlik toʻplanishi natijasida hosil boʻladigan
boʻshliqli element. Pufak muguz qavat ostida (subkorneal), tikanli qavat bagʻrida (intraepidermal) va asl terida (subepidermal) joylashishi mumkin. Kichigi noʻxatday, kattasi
tuxumday keladi.
7. Pufakcha (vezisu1a) — tarkibida seroz yoki qonli suyuqlik saqlaydigan kichik boʻshliqli toshma.
Eng katta pufakcha tariqdek boʻladi. Pufakcha asosan yalligʻlangan dogʻlar sathida toshadi.
8. Yiringcha (rustu1a)-tarkibida yiring saqlaydigan boʻshliqli element. Yiringcha boʻshligʻi
epidermisda hosil boʻladi. Joylashish tarziga qarab yuzaki, chuqur va follikulyar yiringchalar
farqlanadi&lt;ref&gt;Vaisov, Atham. Teri va tanosil kasalliklari, 2009, Toshkent: Yangi asr avlodi — 125 bet. ISBN 978-9943-08-299-1&lt;/ref&gt;.
Teri toshmalari faqat bir turdagi birlamchi elementlardan tuzilgan boʻlishi mumkin. Bunga
monomorf toshma deyiladi (masalan, qoʻ’busdagi tugunchalar). Toshmalar turli-tuman birlamchi
elementlardan iborat boʻlsa, polimorf toshma deb ataladi. Masalan, gushda eritema, tuguncha,
pufakcha va yiringcha kuzatiladi. Agar toshma tarkibida birlamchi element bilan birga bir necha
ikkilamchi elementlar kuzatilsa, soxta polimorfizm deb atash lozim. Pufakli epidermolizda
pufaklar bilan qaloq, shilinish va pigmentli dogʻlarning uchrashi bunga misol boʻladi.
Ikkilamchi toshma elementlariga quyidagilar kiradi: 1. Pigmentli dogʻlar (pigmentatio) -
giperpigmentli va gipopigmentli boʻladi. Giperpigmentli dogʻlar koʻpincha birlamchi
(tuguncha, pufakcha, pufak, yiringcha) va ikkilamchi (yoriq, eroziya) toshmalarning oʻrnida
melanin pigmenti toʻplanishi natijasida hosil boʻladi. Gipopigmentli dogʻlar esa qipiqlanuvchi
dogʻlar va tugunchalarning soʻrilishi natijasida paydo boʻladi. Bunday dogʻlar soxta leykoderma
deb ataladi (kepaksimon temiratkida, qoʻ’busda).
2.Qipiq (squama) — teri sathidan koʻchib tushadigan, gʻovaklashgan muguz qavatning
tangachasimon hujayralaridir. Rangi oqimtir, sargʻish, kulrang, jigarrang boʻlishi mumkin.
Kattaligiga qarab unsimon, kepaksimon, tangachasimon va bargsimon boʻladi.
3. Qaloq (sgusta) — boʻshliqli elementlar pardasining va ulardan ajralib chiqqan suyuqlikning
qurishi natijasida hosil boʻladi. Birlamchi toshmaning xarakteriga qarab seroz, yiringli,
gemorragik qaloklar farqlanadi. Shu sababli ularning rangi sariq, yashil, qizil, qora boʻlishi
mumkin.
4.
Bichilish, nuqson (egosio)-terining yuzaki nuqsoni. Asosan pufak, pufakcha va yiring
pardalarining yirtilishi natijasida ularning oʻrnida hosil boʻladi. Eroziyalarda nuqson chuqurligi
epidermisdan pastga oʻtmaydi, ana shu sababli chandiqsiz bitadi.
5.
Yoriq (fissura) — terining chiziqsimon nuqsoni. Koʻpincha teri elastikligining yoʻkolishi
natijasida hosil boʻlib, burmalar sohasida koʻproq kuzatiladi. Yorik chuqurligi epidermis
qalinligida (gʻzziga) va dermagacha kirib borishi mumkin. Shuning uchun yuzaki yoriqlar izsiz,
chuqurlari esa chandiqlanish yoʻli bilan bitadi.
6.
Tirnalish, shilinish (exsoriatio) — tirnalish, qashinish va boshqa jarohatlar oqibatida teri
butunligining buzilishi. Terining tirnalgan joylari yuzaki(epidermisda) va chuqur (dermada)
boʻlishi mumkin.
7.
Yara (ulsus) — teridagi chuqur nuqson. Baʼzan nuqson chuqurligi teri osti yogʻ qavati,
mushak qavati va hatto suyaklargacha etib borishi mumkin. Ular birlamchi elementlar
(doʻmboqcha, tugun, chuqur yiring) toʻqimalarining chirishi natijasida hosil boʻladi. Yaralar
barcha hollarda chandiqlanish yoʻli bilan bitadi
8. Chandiq (sicatrix) — biriktiruvchi toʻqima elementlaridan iborat tuzilma. Chandiq teridagi
chukur nuqsonlarning bitishi natijasida shakllanadi, Chandiqning
hosil boʻlishi oʻsha sohada joylashgan ter va yogʻ bezlari, soch tolasi, tomirlar va elastik
tolalarning nobud boʻlishi bilan kechadi. Gipertrofii va atrofik chandiklar farqlaiadi.
9.
Yagʻirlik (lichenificatio) — teri koʻrinishi kuchaygan oʻchoq, bunda teri qalinlashadi,
qattiqlashadi, quriydi va giperpigmentatsiyaga uchraydi. Koʻpincha burmalar sohasida (tirsak,
tizza, chov, boʻyin) kuzatilib, qichishish bilan kechadi.
10.
Oʻsish, rivojlanish, kurtaklanish (vegetationes)- terining soʻrgʻichsimon kalinlashishi.
Koʻpincha yalligʻlanish oqibatida dermaning soʻrgʻichsimon va epidermis tikanli qavatining
oʻsishi natijasida shakllanadi. Ular asosan tuguncha va yara sohalarida paydo boʻlib, qonashi va
shilinishi mumkin.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Alfavit boʻyicha kasallanishlar]]
[[Turkum:Dermatologiya]]
[[Turkum:Dermatovenerologiya]]
[[Turkum:Teri kasalliklari]]
[[Turkum:Teri va tanosil kasalliklari]]
[[Turkum:Kasalliklar]]</text>
      <sha1>g8g3qmuqbppk9c3a0xslw5uulx27ffx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269874</id>
      <parentid>6269873</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6960" sha1="q586kn0fghjvaxjfp1ohhdaddpyba9w" xml:space="preserve">'''Dermatozlar va tanosil kasalliklari diagnostikasi''' – [[teri]] va shilliq qavatlarda kuzatiladigan turlituman oʻzgarishlar natijasida hosil boʻladigan toshmalar (mor-fologik elementlar)ga asoslanadi.
Mazkur toshmalar [[Dermatovenerologiya|dermatovenerologiyaning]] alifbosidir, bu alifbodagi har bir harf morfologik
elementlardir. Toshmalarning turi, soni, xarakteri, joylashish tartibi, koʻp uchraydigan sohalari u
yoki bu dermatologik tashxis qoʻyishni taqozo qiladi. Kasalliklar diagnostikasida jami oʻn sakkiz
element (sakkizta birlamchi va oʻnta ikkilamchi) ishtirok etadi. Kasallik keltirib chiqaruvchi
agent (sabab) larning taʼsiri natijasida yuzaga chiqadigan teridagi birlamchi oʻzgarishlar
birlamchi toshmalar deb ataladi. Shu sababli birlamchi toshmalargina kasallikning turini,
tabiatini aniqlash imkonini beradi. Birlamchi toshmalar terida birlamchi paydo boʻlishi bilan birga
ikkilamchi toshmalarning shakllanishiga sababchi boʻladi; Ikkilamchi toshmalar birlamchi
toshmalar paydo boʻlgan-dan soʻng, ularning rivojlanishi (evolyutsiyasi) oqibatida hosil boʻladi&lt;ref&gt; A. M. Mannonov, Q. N. Xaitov. Teri va tanosil kasalliklari, 2016, Toshkent: „IQTISOD-MOLIYA“ ISBN 978-9943-13-601-4. &lt;/ref&gt;.
Shunday ekan, ikkilamchi elementlar kasallikning kechish jarayonini (zoʻrayishi yoki
susayishini) koʻrsatadi.

==Birlamchi elementlar==
Birlamchi elementlarga quyidagilar kiradi:
1. Dogʻ (masu1a) — teri rangining oʻzgarishi, bunda terining qattiq-yumshoqligi va sathi
oʻzgarmaydi. Dogʻlar yalligʻlangan (rozeola, eritema) va yalligʻlanmagan (pes dogʻlar, norlar,
sepkil) boʻlishi mumkin.
2. Tuguncha (raru1a) — hoʻjayralarning boʻlinib koʻpayishi natijasida hosil boʻladigan qattiq
toshma. Kattaligi jihatidan miliar, lentikulyar, nummulyar va yassi
boʻladi.
3. Doʻmboqcha (tuegsu1um) — yalligʻlanish maddasining shakllanishidan hosil boʻlgan toshma.
Toshmaning soʻrilishi oqibatida chandiq yoki dogʻ qoladi.
4. Tugun (nodus) — terining chuqur qavatlarida hosil boʻladigan oʻsmasimon qattiq element. Teri
sathidan hamma hollarda boʻrtib chiqavermaydi.
5. Qavarchiq (urtica) -teri sathidan boʻrtib, qavarib chiqadigan chegaralangan toshma. Yuzasi
tekis va silliq, qichishish bilan kechadi.
6. Pufak (bulla) — epidermis va uning tagida suyuqlik toʻplanishi natijasida hosil boʻladigan
boʻshliqli element. Pufak muguz qavat ostida (subkorneal), tikanli qavat bagʻrida (intraepidermal) va asl terida (subepidermal) joylashishi mumkin. Kichigi noʻxatday, kattasi
tuxumday keladi.
7. Pufakcha (vezisu1a) — tarkibida seroz yoki qonli suyuqlik saqlaydigan kichik boʻshliqli toshma.
Eng katta pufakcha tariqdek boʻladi. Pufakcha asosan yalligʻlangan dogʻlar sathida toshadi.
8. Yiringcha (rustu1a)-tarkibida yiring saqlaydigan boʻshliqli element. Yiringcha boʻshligʻi
epidermisda hosil boʻladi. Joylashish tarziga qarab yuzaki, chuqur va follikulyar yiringchalar
farqlanadi&lt;ref&gt;Vaisov, Atham. Teri va tanosil kasalliklari, 2009, Toshkent: Yangi asr avlodi — 125 bet. ISBN 978-9943-08-299-1&lt;/ref&gt;.
Teri toshmalari faqat bir turdagi birlamchi elementlardan tuzilgan boʻlishi mumkin. Bunga
monomorf toshma deyiladi (masalan, qoʻ’busdagi tugunchalar). Toshmalar turli-tuman birlamchi
elementlardan iborat boʻlsa, polimorf toshma deb ataladi. Masalan, gushda eritema, tuguncha,
pufakcha va yiringcha kuzatiladi. Agar toshma tarkibida birlamchi element bilan birga bir necha
ikkilamchi elementlar kuzatilsa, soxta polimorfizm deb atash lozim. Pufakli epidermolizda
pufaklar bilan qaloq, shilinish va pigmentli dogʻlarning uchrashi bunga misol boʻladi.
Ikkilamchi toshma elementlariga quyidagilar kiradi: 1. Pigmentli dogʻlar (pigmentatio) -
giperpigmentli va gipopigmentli boʻladi. Giperpigmentli dogʻlar koʻpincha birlamchi
(tuguncha, pufakcha, pufak, yiringcha) va ikkilamchi (yoriq, eroziya) toshmalarning oʻrnida
melanin pigmenti toʻplanishi natijasida hosil boʻladi. Gipopigmentli dogʻlar esa qipiqlanuvchi
dogʻlar va tugunchalarning soʻrilishi natijasida paydo boʻladi. Bunday dogʻlar soxta leykoderma
deb ataladi (kepaksimon temiratkida, qoʻ’busda).
2.Qipiq (squama) — teri sathidan koʻchib tushadigan, gʻovaklashgan muguz qavatning
tangachasimon hujayralaridir. Rangi oqimtir, sargʻish, kulrang, jigarrang boʻlishi mumkin.
Kattaligiga qarab unsimon, kepaksimon, tangachasimon va bargsimon boʻladi.
3. Qaloq (sgusta) — boʻshliqli elementlar pardasining va ulardan ajralib chiqqan suyuqlikning
qurishi natijasida hosil boʻladi. Birlamchi toshmaning xarakteriga qarab seroz, yiringli,
gemorragik qaloklar farqlanadi. Shu sababli ularning rangi sariq, yashil, qizil, qora boʻlishi
mumkin.
4.
Bichilish, nuqson (egosio)-terining yuzaki nuqsoni. Asosan pufak, pufakcha va yiring
pardalarining yirtilishi natijasida ularning oʻrnida hosil boʻladi. Eroziyalarda nuqson chuqurligi
epidermisdan pastga oʻtmaydi, ana shu sababli chandiqsiz bitadi.
5.
Yoriq (fissura) — terining chiziqsimon nuqsoni. Koʻpincha teri elastikligining yoʻkolishi
natijasida hosil boʻlib, burmalar sohasida koʻproq kuzatiladi. Yorik chuqurligi epidermis
qalinligida (gʻzziga) va dermagacha kirib borishi mumkin. Shuning uchun yuzaki yoriqlar izsiz,
chuqurlari esa chandiqlanish yoʻli bilan bitadi.
6.
Tirnalish, shilinish (exsoriatio) — tirnalish, qashinish va boshqa jarohatlar oqibatida teri
butunligining buzilishi. Terining tirnalgan joylari yuzaki(epidermisda) va chuqur (dermada)
boʻlishi mumkin.
7.
Yara (ulsus) — teridagi chuqur nuqson. Baʼzan nuqson chuqurligi teri osti yogʻ qavati,
mushak qavati va hatto suyaklargacha etib borishi mumkin. Ular birlamchi elementlar
(doʻmboqcha, tugun, chuqur yiring) toʻqimalarining chirishi natijasida hosil boʻladi. Yaralar
barcha hollarda chandiqlanish yoʻli bilan bitadi
8. Chandiq (sicatrix) — biriktiruvchi toʻqima elementlaridan iborat tuzilma. Chandiq teridagi
chukur nuqsonlarning bitishi natijasida shakllanadi, Chandiqning
hosil boʻlishi oʻsha sohada joylashgan ter va yogʻ bezlari, soch tolasi, tomirlar va elastik
tolalarning nobud boʻlishi bilan kechadi. Gipertrofii va atrofik chandiklar farqlaiadi.
9.
Yagʻirlik (lichenificatio) — teri koʻrinishi kuchaygan oʻchoq, bunda teri qalinlashadi,
qattiqlashadi, quriydi va giperpigmentatsiyaga uchraydi. Koʻpincha burmalar sohasida (tirsak,
tizza, chov, boʻyin) kuzatilib, qichishish bilan kechadi.
10.
Oʻsish, rivojlanish, kurtaklanish (vegetationes)- terining soʻrgʻichsimon kalinlashishi.
Koʻpincha yalligʻlanish oqibatida dermaning soʻrgʻichsimon va epidermis tikanli qavatining
oʻsishi natijasida shakllanadi. Ular asosan tuguncha va yara sohalarida paydo boʻlib, qonashi va
shilinishi mumkin.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Alfavit boʻyicha kasallanishlar]]
[[Turkum:Dermatologiya]]
[[Turkum:Dermatovenerologiya]]
[[Turkum:Teri kasalliklari]]
[[Turkum:Teri va tanosil kasalliklari]]
[[Turkum:Kasalliklar]]</text>
      <sha1>q586kn0fghjvaxjfp1ohhdaddpyba9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269875</id>
      <parentid>6269874</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6961" sha1="c2eowgc2fsicvf76uqqch3qyo4yl3pc" xml:space="preserve">'''Dermatozlar va tanosil kasalliklari diagnostikasi''' – [[teri]] va shilliq qavatlarda kuzatiladigan turli-tuman oʻzgarishlar natijasida hosil boʻladigan toshmalar (mor-fologik elementlar)ga asoslanadi.
Mazkur toshmalar [[Dermatovenerologiya|dermatovenerologiyaning]] alifbosidir, bu alifbodagi har bir harf morfologik
elementlardir. Toshmalarning turi, soni, xarakteri, joylashish tartibi, koʻp uchraydigan sohalari u
yoki bu dermatologik tashxis qoʻyishni taqozo qiladi. Kasalliklar diagnostikasida jami oʻn sakkiz
element (sakkizta birlamchi va oʻnta ikkilamchi) ishtirok etadi. Kasallik keltirib chiqaruvchi
agent (sabab) larning taʼsiri natijasida yuzaga chiqadigan teridagi birlamchi oʻzgarishlar
birlamchi toshmalar deb ataladi. Shu sababli birlamchi toshmalargina kasallikning turini,
tabiatini aniqlash imkonini beradi. Birlamchi toshmalar terida birlamchi paydo boʻlishi bilan birga
ikkilamchi toshmalarning shakllanishiga sababchi boʻladi; Ikkilamchi toshmalar birlamchi
toshmalar paydo boʻlgan-dan soʻng, ularning rivojlanishi (evolyutsiyasi) oqibatida hosil boʻladi&lt;ref&gt; A. M. Mannonov, Q. N. Xaitov. Teri va tanosil kasalliklari, 2016, Toshkent: „IQTISOD-MOLIYA“ ISBN 978-9943-13-601-4. &lt;/ref&gt;.
Shunday ekan, ikkilamchi elementlar kasallikning kechish jarayonini (zoʻrayishi yoki
susayishini) koʻrsatadi.

==Birlamchi elementlar==
Birlamchi elementlarga quyidagilar kiradi:
1. Dogʻ (masu1a) — teri rangining oʻzgarishi, bunda terining qattiq-yumshoqligi va sathi
oʻzgarmaydi. Dogʻlar yalligʻlangan (rozeola, eritema) va yalligʻlanmagan (pes dogʻlar, norlar,
sepkil) boʻlishi mumkin.
2. Tuguncha (raru1a) — hoʻjayralarning boʻlinib koʻpayishi natijasida hosil boʻladigan qattiq
toshma. Kattaligi jihatidan miliar, lentikulyar, nummulyar va yassi
boʻladi.
3. Doʻmboqcha (tuegsu1um) — yalligʻlanish maddasining shakllanishidan hosil boʻlgan toshma.
Toshmaning soʻrilishi oqibatida chandiq yoki dogʻ qoladi.
4. Tugun (nodus) — terining chuqur qavatlarida hosil boʻladigan oʻsmasimon qattiq element. Teri
sathidan hamma hollarda boʻrtib chiqavermaydi.
5. Qavarchiq (urtica) -teri sathidan boʻrtib, qavarib chiqadigan chegaralangan toshma. Yuzasi
tekis va silliq, qichishish bilan kechadi.
6. Pufak (bulla) — epidermis va uning tagida suyuqlik toʻplanishi natijasida hosil boʻladigan
boʻshliqli element. Pufak muguz qavat ostida (subkorneal), tikanli qavat bagʻrida (intraepidermal) va asl terida (subepidermal) joylashishi mumkin. Kichigi noʻxatday, kattasi
tuxumday keladi.
7. Pufakcha (vezisu1a) — tarkibida seroz yoki qonli suyuqlik saqlaydigan kichik boʻshliqli toshma.
Eng katta pufakcha tariqdek boʻladi. Pufakcha asosan yalligʻlangan dogʻlar sathida toshadi.
8. Yiringcha (rustu1a)-tarkibida yiring saqlaydigan boʻshliqli element. Yiringcha boʻshligʻi
epidermisda hosil boʻladi. Joylashish tarziga qarab yuzaki, chuqur va follikulyar yiringchalar
farqlanadi&lt;ref&gt;Vaisov, Atham. Teri va tanosil kasalliklari, 2009, Toshkent: Yangi asr avlodi — 125 bet. ISBN 978-9943-08-299-1&lt;/ref&gt;.
Teri toshmalari faqat bir turdagi birlamchi elementlardan tuzilgan boʻlishi mumkin. Bunga
monomorf toshma deyiladi (masalan, qoʻ’busdagi tugunchalar). Toshmalar turli-tuman birlamchi
elementlardan iborat boʻlsa, polimorf toshma deb ataladi. Masalan, gushda eritema, tuguncha,
pufakcha va yiringcha kuzatiladi. Agar toshma tarkibida birlamchi element bilan birga bir necha
ikkilamchi elementlar kuzatilsa, soxta polimorfizm deb atash lozim. Pufakli epidermolizda
pufaklar bilan qaloq, shilinish va pigmentli dogʻlarning uchrashi bunga misol boʻladi.
Ikkilamchi toshma elementlariga quyidagilar kiradi: 1. Pigmentli dogʻlar (pigmentatio) -
giperpigmentli va gipopigmentli boʻladi. Giperpigmentli dogʻlar koʻpincha birlamchi
(tuguncha, pufakcha, pufak, yiringcha) va ikkilamchi (yoriq, eroziya) toshmalarning oʻrnida
melanin pigmenti toʻplanishi natijasida hosil boʻladi. Gipopigmentli dogʻlar esa qipiqlanuvchi
dogʻlar va tugunchalarning soʻrilishi natijasida paydo boʻladi. Bunday dogʻlar soxta leykoderma
deb ataladi (kepaksimon temiratkida, qoʻ’busda).
2.Qipiq (squama) — teri sathidan koʻchib tushadigan, gʻovaklashgan muguz qavatning
tangachasimon hujayralaridir. Rangi oqimtir, sargʻish, kulrang, jigarrang boʻlishi mumkin.
Kattaligiga qarab unsimon, kepaksimon, tangachasimon va bargsimon boʻladi.
3. Qaloq (sgusta) — boʻshliqli elementlar pardasining va ulardan ajralib chiqqan suyuqlikning
qurishi natijasida hosil boʻladi. Birlamchi toshmaning xarakteriga qarab seroz, yiringli,
gemorragik qaloklar farqlanadi. Shu sababli ularning rangi sariq, yashil, qizil, qora boʻlishi
mumkin.
4.
Bichilish, nuqson (egosio)-terining yuzaki nuqsoni. Asosan pufak, pufakcha va yiring
pardalarining yirtilishi natijasida ularning oʻrnida hosil boʻladi. Eroziyalarda nuqson chuqurligi
epidermisdan pastga oʻtmaydi, ana shu sababli chandiqsiz bitadi.
5.
Yoriq (fissura) — terining chiziqsimon nuqsoni. Koʻpincha teri elastikligining yoʻkolishi
natijasida hosil boʻlib, burmalar sohasida koʻproq kuzatiladi. Yorik chuqurligi epidermis
qalinligida (gʻzziga) va dermagacha kirib borishi mumkin. Shuning uchun yuzaki yoriqlar izsiz,
chuqurlari esa chandiqlanish yoʻli bilan bitadi.
6.
Tirnalish, shilinish (exsoriatio) — tirnalish, qashinish va boshqa jarohatlar oqibatida teri
butunligining buzilishi. Terining tirnalgan joylari yuzaki(epidermisda) va chuqur (dermada)
boʻlishi mumkin.
7.
Yara (ulsus) — teridagi chuqur nuqson. Baʼzan nuqson chuqurligi teri osti yogʻ qavati,
mushak qavati va hatto suyaklargacha etib borishi mumkin. Ular birlamchi elementlar
(doʻmboqcha, tugun, chuqur yiring) toʻqimalarining chirishi natijasida hosil boʻladi. Yaralar
barcha hollarda chandiqlanish yoʻli bilan bitadi
8. Chandiq (sicatrix) — biriktiruvchi toʻqima elementlaridan iborat tuzilma. Chandiq teridagi
chukur nuqsonlarning bitishi natijasida shakllanadi, Chandiqning
hosil boʻlishi oʻsha sohada joylashgan ter va yogʻ bezlari, soch tolasi, tomirlar va elastik
tolalarning nobud boʻlishi bilan kechadi. Gipertrofii va atrofik chandiklar farqlaiadi.
9.
Yagʻirlik (lichenificatio) — teri koʻrinishi kuchaygan oʻchoq, bunda teri qalinlashadi,
qattiqlashadi, quriydi va giperpigmentatsiyaga uchraydi. Koʻpincha burmalar sohasida (tirsak,
tizza, chov, boʻyin) kuzatilib, qichishish bilan kechadi.
10.
Oʻsish, rivojlanish, kurtaklanish (vegetationes)- terining soʻrgʻichsimon kalinlashishi.
Koʻpincha yalligʻlanish oqibatida dermaning soʻrgʻichsimon va epidermis tikanli qavatining
oʻsishi natijasida shakllanadi. Ular asosan tuguncha va yara sohalarida paydo boʻlib, qonashi va
shilinishi mumkin.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Alfavit boʻyicha kasallanishlar]]
[[Turkum:Dermatologiya]]
[[Turkum:Dermatovenerologiya]]
[[Turkum:Teri kasalliklari]]
[[Turkum:Teri va tanosil kasalliklari]]
[[Turkum:Kasalliklar]]</text>
      <sha1>c2eowgc2fsicvf76uqqch3qyo4yl3pc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tekstologik o‘qish uslubi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>868443</id>
    <revision>
      <id>6269450</id>
      <parentid>4938105</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4522" sha1="34epy9jwxz0bqovdrn74rt4iqu42fwl" xml:space="preserve">Matnni paleografik o‘qish chog‘ida matnda o‘zining mavjudligini bildirib turadigan asosiy tashqi belgilar ga eʼtibor beriladi. Yaʼni:yozuv xarakteriga qarab (nasx, nastaʼliq, shikasta, aralash, xattotlik yozuvi, oddiy yozuv va hokazo) harflar xususiyati aniqlanadi;
*   sarlavhalar chegarasi (to‘q siyoh, qizil siyoh, yirik harflar) belgilab olinadi;
*   sheʼriy parchalar chegarasi (nazm, g‘azal, qitʼa, taxallus) belgilab olinadi;
*   misralar chegarasi alomatlari (g‘uj nuqta, to‘nkarilgan nuqtavergul, to‘q siyoh, qizil siyoh harflar)ga qarab belgilab chiqiladi;
*   boshqa tildagi iqtiboslar, oyatlar, hadislar chegarasi (ustidan chizishlar, asosiy matndan boshqacha xat turidagi yoki diakretik belgili jumlalar);
*   umuman, so‘zlar chegarasi puxta belgilab olinadi.
*   yozuvi o‘chgan, o‘chirilgan, noaniq yerlarini eʼtiborga olib (qayd etib) o‘qib chiqiladi.
*   asar mundarijasi shakllantiriladi, kompozisiyasi eʼtiborga olinadi.
* Matnni paleografik o‘qish chog‘ida uning yodda tutish lozim bo‘lgan qo‘shimcha tashqi belgilari: Yaʼni:
*   matnning turini aniqlash (qo‘lyozma, toshbosma, yagona nusxa, ko‘p nusxali, hadya, sotuvga, shaxsiy foydalanishga mo‘ljallangan, buyurtma va hokazo);
*   asarning yuzaga kelish davrini aniqlash (muallif qachon yozgan);
*  matnning yozilish davrini aniqlash (kotib qachon ko‘chirgan);
*   kelib chiqish o‘rnini aniqlash (qaerda yozilgan, qaerda ko‘chirilgan).
* Amaliyotda bu yerda sanab o‘tilgandan boshqa turdagi tashqi belgilarga ham duch kelish mumkin. Qo‘lyozma matnidagi tashqi belgilarining paleografiyaga oid unsurlar ekanini unutmaslik va ularni ham paleografik o‘qish chog‘ida hisobga olinishi lozim.
* Tekstologik o‘qishda matn [[sintaksis]]iga kirib boriladi, yaʼni uning mazmuni tiklanadi:
* matn zarur o‘rinlarda tinish belgilari qo‘yilgan, personaj nutqi, ko‘chirma va o‘zlashtirma gaplar va hokazolarning hozirgi zamon meʼyorlariga amal qilgan holda ko‘chirib yozib olinadi (transliteratsiya). (Ilmiy-tanqidiy matn va yig‘ma-qiyosiy matn nashrlari bundan mustasno.)
* matn xatolari, takrorlar, atayin yoki beixtiyor kiritilgan o‘zgarishlar, ularning yuzaga kelishi sabablari aniqlanadi, mo‘ljaldagi nashr turiga qarab yo ilmiy apparatda aks ettiriladi yoki matnga tuzatish kiritiladi;
* matnning o‘qilishi qiyin, buzilgan tushunarsiz joylarini matnshunos ko‘p jihatdan kontekstga suyangan holda asarning umumiy mazmunidan kelib chiqib, hissiy idrokni ishga solib tuzatishiga to‘g‘ri keladi (konʼektura).
Nihoyat, matn tarixi uchun yig‘ilgan barcha maʼlumotlarga asoslanib, matnni bir boshdan tiklashga kirishiladi. Tayyor bo‘lgan matn ilmiy yoki ommabop tarzda chop etiladi. Matn tarixi haqidagi maʼlumotlardan esa arxeografik kirish, matn tanqidi (matniy tafovutlar yuzasidan tadqiqot, matnshunoslik tahlili) yuzaga keladi. Bu ishlarni amalga oshirishda biror band, imkoni bo‘laturib, chetlab o‘tilmasligi kerak. Aks holda matn „kemtik“ bo‘lib qoladi.
Matnni to‘g‘ri o‘qiy olishning asosiy sharti-davr tilini yaxshi bilishdir. Buning uchun davrning fonetik, morfologik va sintaktik mezonlaridan xabardor bo‘lishimiz kerak bo‘ladi. O‘qish jarayonida davr adabiy uslubi, tarixiy atamalari va hokazolarga ehtiyoj seziladi.
Adabiyot tarixi va uning tarixiy masalalariga oid bilimlar majmuasining keng va chuqurligi tayyorlanayotgan matnning ilmiy saviyasiga tasir qiladigan asosiy omillardan hisoblanadi.
Matnshunoslik amaliyoti bu prinsiplarning qotib qolgan qoidalar yig‘indisi emasligini, ularga yopishib olmaslik kerakligini ko‘rsatadi. Ish chog‘ida bu prinsiplarga nisbatan istisnoli o‘rinlar chiqa boshlaydi. Bu holda, odatda, o‘z o‘z qoidalarimizni kiritamiz.
Chunonchi tayanch nusxa uchun eng qadimiy va eng to‘liq nusxa tanlanishi kerak bo‘lsa, sizdagi bunday nusxa o‘ta nuqsonli. Bunday hollarda uni yordamchi nusxalar qatoriga o‘tkazib, tayanch nusxa uchun keyingi asrlarda ko‘chirilgan boshqa ishonchliroq nusxani tanlaysiz. Yoki: Nashrda matndagi arab tilida berilgan parchalarni arabiy imloda qoldirish, transliteratsiyada berish yoki uni tarjima qilib yuborish ishi ham nashr imkoniyatlariga, matn tuzuvchiga bog‘liq. Arabiy imloda berilgan bo‘lsa ularning maʼnosini sahifa ostidami yoki matn so‘ngidami berilishini ham matnshunos hal qiladi. Bu qoidalarning hammasi nashrning arxeografik kirish (matn tanqidi, yoki so‘z boshi) qismida zikr etilishi kerak.

{{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>34epy9jwxz0bqovdrn74rt4iqu42fwl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269451</id>
      <parentid>6269450</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4537" sha1="4ap1nlucirjec3j4kesfndw1taws3rm" xml:space="preserve">Matnni paleografik o‘qish chog‘ida matnda o‘zining mavjudligini bildirib turadigan asosiy tashqi belgilar ga eʼtibor beriladi. Yaʼni:yozuv xarakteriga qarab (nasx, nastaʼliq, shikasta, aralash, xattotlik yozuvi, oddiy yozuv va hokazo) harflar xususiyati aniqlanadi;
*   sarlavhalar chegarasi (to‘q siyoh, qizil siyoh, yirik harflar) belgilab olinadi;
*   sheʼriy parchalar chegarasi (nazm, g‘azal, qitʼa, taxallus) belgilab olinadi;
*   misralar chegarasi alomatlari (g‘uj nuqta, to‘nkarilgan nuqtavergul, to‘q siyoh, qizil siyoh harflar)ga qarab belgilab chiqiladi;
*   boshqa tildagi iqtiboslar, oyatlar, hadislar chegarasi (ustidan chizishlar, asosiy matndan boshqacha xat turidagi yoki diakretik belgili jumlalar);
*   umuman, so‘zlar chegarasi puxta belgilab olinadi.
*   yozuvi o‘chgan, o‘chirilgan, noaniq yerlarini eʼtiborga olib (qayd etib) o‘qib chiqiladi.
*   asar mundarijasi shakllantiriladi, kompozisiyasi eʼtiborga olinadi.
* Matnni paleografik o‘qish chog‘ida uning yodda tutish lozim bo‘lgan qo‘shimcha tashqi belgilari: Yaʼni:
*   matnning turini aniqlash (qo‘lyozma, toshbosma, yagona nusxa, ko‘p nusxali, hadya, sotuvga, shaxsiy foydalanishga mo‘ljallangan, buyurtma va hokazo);
*   asarning yuzaga kelish davrini aniqlash (muallif qachon yozgan);
*  matnning yozilish davrini aniqlash (kotib qachon ko‘chirgan);
*   kelib chiqish o‘rnini aniqlash (qaerda yozilgan, qaerda ko‘chirilgan).
* Amaliyotda bu yerda sanab o‘tilgandan boshqa turdagi tashqi belgilarga ham duch kelish mumkin. Qo‘lyozma matnidagi tashqi belgilarining paleografiyaga oid unsurlar ekanini unutmaslik va ularni ham paleografik o‘qish chog‘ida hisobga olinishi lozim.
* Tekstologik o‘qishda matn [[sintaksis]]iga kirib boriladi, yaʼni uning mazmuni tiklanadi:
* matn zarur o‘rinlarda tinish belgilari qo‘yilgan, personaj nutqi, ko‘chirma va o‘zlashtirma gaplar va hokazolarning hozirgi zamon meʼyorlariga amal qilgan holda ko‘chirib yozib olinadi (transliteratsiya). (Ilmiy-tanqidiy matn va yig‘ma-qiyosiy matn nashrlari bundan mustasno.)
* matn xatolari, takrorlar, atayin yoki beixtiyor kiritilgan o‘zgarishlar, ularning yuzaga kelishi sabablari aniqlanadi, mo‘ljaldagi nashr turiga qarab yo ilmiy apparatda aks ettiriladi yoki matnga tuzatish kiritiladi;
* matnning o‘qilishi qiyin, buzilgan tushunarsiz joylarini matnshunos ko‘p jihatdan kontekstga suyangan holda asarning umumiy mazmunidan kelib chiqib, hissiy idrokni ishga solib tuzatishiga to‘g‘ri keladi (konʼektura).
Nihoyat, matn tarixi uchun yig‘ilgan barcha maʼlumotlarga asoslanib, matnni bir boshdan tiklashga kirishiladi. Tayyor bo‘lgan matn ilmiy yoki ommabop tarzda chop etiladi. Matn tarixi haqidagi maʼlumotlardan esa arxeografik kirish, matn tanqidi (matniy tafovutlar yuzasidan tadqiqot, matnshunoslik tahlili) yuzaga keladi. Bu ishlarni amalga oshirishda biror band, imkoni bo‘laturib, chetlab o‘tilmasligi kerak. Aks holda matn „kemtik“ bo‘lib qoladi.
Matnni to‘g‘ri o‘qiy olishning asosiy sharti-davr tilini yaxshi bilishdir. Buning uchun davrning fonetik, morfologik va sintaktik mezonlaridan xabardor bo‘lishimiz kerak bo‘ladi. O‘qish jarayonida davr adabiy uslubi, tarixiy atamalari va hokazolarga ehtiyoj seziladi.
Adabiyot tarixi va uning tarixiy masalalariga oid bilimlar majmuasining keng va chuqurligi tayyorlanayotgan matnning ilmiy saviyasiga tasir qiladigan asosiy omillardan hisoblanadi.
Matnshunoslik amaliyoti bu prinsiplarning qotib qolgan qoidalar yig‘indisi emasligini, ularga yopishib olmaslik kerakligini ko‘rsatadi. Ish chog‘ida bu prinsiplarga nisbatan istisnoli o‘rinlar chiqa boshlaydi. Bu holda, odatda, o‘z o‘z qoidalarimizni kiritamiz.
Chunonchi tayanch nusxa uchun eng qadimiy va eng to‘liq nusxa tanlanishi kerak bo‘lsa, sizdagi bunday nusxa o‘ta nuqsonli. Bunday hollarda uni yordamchi nusxalar qatoriga o‘tkazib, tayanch nusxa uchun keyingi asrlarda ko‘chirilgan boshqa ishonchliroq nusxani tanlaysiz. Yoki: Nashrda matndagi arab tilida berilgan parchalarni arabiy imloda qoldirish, transliteratsiyada berish yoki uni tarjima qilib yuborish ishi ham nashr imkoniyatlariga, matn tuzuvchiga bog‘liq. Arabiy imloda berilgan bo‘lsa ularning maʼnosini sahifa ostidami yoki matn so‘ngidami berilishini ham matnshunos hal qiladi. Bu qoidalarning hammasi nashrning arxeografik kirish (matn tanqidi, yoki so‘z boshi) qismida zikr etilishi kerak.

== Manbalar ==
{{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>4ap1nlucirjec3j4kesfndw1taws3rm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269452</id>
      <parentid>6269451</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4538" sha1="n8nr6esoyt8lfr73tq7g81u45heqwzp" xml:space="preserve">Matnni paleografik o‘qish chog‘ida matnda o‘zining mavjudligini bildirib turadigan asosiy tashqi belgilar ga eʼtibor beriladi. Yaʼni:yozuv xarakteriga qarab (nasx, nastaʼliq, shikasta, aralash, xattotlik yozuvi, oddiy yozuv va hokazo) harflar xususiyati aniqlanadi;
*   sarlavhalar chegarasi (to‘q siyoh, qizil siyoh, yirik harflar) belgilab olinadi;
*   sheʼriy parchalar chegarasi (nazm, g‘azal, qitʼa, taxallus) belgilab olinadi;
*   misralar chegarasi alomatlari (g‘uj nuqta, to‘nkarilgan nuqtavergul, to‘q siyoh, qizil siyoh harflar)ga qarab belgilab chiqiladi;
*   boshqa tildagi iqtiboslar, oyatlar, hadislar chegarasi (ustidan chizishlar, asosiy matndan boshqacha xat turidagi yoki diakretik belgili jumlalar);
*   umuman, so‘zlar chegarasi puxta belgilab olinadi.
*   yozuvi o‘chgan, o‘chirilgan, noaniq yerlarini eʼtiborga olib (qayd etib) o‘qib chiqiladi.
*   asar mundarijasi shakllantiriladi, kompozisiyasi eʼtiborga olinadi.
* Matnni paleografik o‘qish chog‘ida uning yodda tutish lozim bo‘lgan qo‘shimcha tashqi belgilari: Yaʼni:
*   matnning turini aniqlash (qo‘lyozma, toshbosma, yagona nusxa, ko‘p nusxali, hadya, sotuvga, shaxsiy foydalanishga mo‘ljallangan, buyurtma va hokazo);
*   asarning yuzaga kelish davrini aniqlash (muallif qachon yozgan);
*  matnning yozilish davrini aniqlash (kotib qachon ko‘chirgan);
*   kelib chiqish o‘rnini aniqlash (qaerda yozilgan, qaerda ko‘chirilgan).
* Amaliyotda bu yerda sanab o‘tilgandan boshqa turdagi tashqi belgilarga ham duch kelish mumkin. Qo‘lyozma matnidagi tashqi belgilarining paleografiyaga oid unsurlar ekanini unutmaslik va ularni ham paleografik o‘qish chog‘ida hisobga olinishi lozim.
* Tekstologik o‘qishda matn [[sintaksis]]iga kirib boriladi, yaʼni uning mazmuni tiklanadi:
* matn zarur o‘rinlarda tinish belgilari qo‘yilgan, personaj nutqi, ko‘chirma va o‘zlashtirma gaplar va hokazolarning hozirgi zamon meʼyorlariga amal qilgan holda ko‘chirib yozib olinadi (transliteratsiya). (Ilmiy-tanqidiy matn va yig‘ma-qiyosiy matn nashrlari bundan mustasno.)
* matn xatolari, takrorlar, atayin yoki beixtiyor kiritilgan o‘zgarishlar, ularning yuzaga kelishi sabablari aniqlanadi, mo‘ljaldagi nashr turiga qarab yo ilmiy apparatda aks ettiriladi yoki matnga tuzatish kiritiladi;
* matnning o‘qilishi qiyin, buzilgan tushunarsiz joylarini matnshunos ko‘p jihatdan kontekstga suyangan holda asarning umumiy mazmunidan kelib chiqib, hissiy idrokni ishga solib tuzatishiga to‘g‘ri keladi (konʼektura).
Nihoyat, matn tarixi uchun yig‘ilgan barcha maʼlumotlarga asoslanib, matnni bir boshdan tiklashga kirishiladi. Tayyor bo‘lgan matn ilmiy yoki ommabop tarzda chop etiladi. Matn tarixi haqidagi maʼlumotlardan esa arxeografik kirish, matn tanqidi (matniy tafovutlar yuzasidan tadqiqot, matnshunoslik tahlili) yuzaga keladi. Bu ishlarni amalga oshirishda biror band, imkoni bo‘laturib, chetlab o‘tilmasligi kerak. Aks holda matn „kemtik“ bo‘lib qoladi.
Matnni to‘g‘ri o‘qiy olishning asosiy sharti-davr tilini yaxshi bilishdir. Buning uchun davrning fonetik, morfologik va sintaktik mezonlaridan xabardor bo‘lishimiz kerak bo‘ladi. O‘qish jarayonida davr adabiy uslubi, tarixiy atamalari va hokazolarga ehtiyoj seziladi.
Adabiyot tarixi va uning tarixiy masalalariga oid bilimlar majmuasining keng va chuqurligi tayyorlanayotgan matnning ilmiy saviyasiga tasir qiladigan asosiy omillardan hisoblanadi.
Matnshunoslik amaliyoti bu prinsiplarning qotib qolgan qoidalar yig‘indisi emasligini, ularga yopishib olmaslik kerakligini ko‘rsatadi. Ish chog‘ida bu prinsiplarga nisbatan istisnoli o‘rinlar chiqa boshlaydi. Bu holda, odatda, o‘z o‘z qoidalarimizni kiritamiz.
Chunonchi tayanch nusxa uchun eng qadimiy va eng to‘liq nusxa tanlanishi kerak bo‘lsa, sizdagi bunday nusxa o‘ta nuqsonli. Bunday hollarda uni yordamchi nusxalar qatoriga o‘tkazib, tayanch nusxa uchun keyingi asrlarda ko‘chirilgan boshqa ishonchliroq nusxani tanlaysiz. Yoki: Nashrda matndagi arab tilida berilgan parchalarni arabiy imloda qoldirish, transliteratsiyada berish yoki uni tarjima qilib yuborish ishi ham nashr imkoniyatlariga, matn tuzuvchiga bog‘liq. Arabiy imloda berilgan bo‘lsa ularning maʼnosini sahifa ostidami yoki matn so‘ngidami berilishini ham matnshunos hal qiladi. Bu qoidalarning hammasi nashrning arxeografik kirish (matn tanqidi, yoki so‘z boshi) qismida zikr etilishi kerak.

== Manbalar ==

{{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>n8nr6esoyt8lfr73tq7g81u45heqwzp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269453</id>
      <parentid>6269452</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4550" sha1="4zfeyarfl3k2tvjrt7yqop7eymixqyu" xml:space="preserve">Matnni paleografik o‘qish chog‘ida matnda o‘zining mavjudligini bildirib turadigan asosiy tashqi belgilar ga eʼtibor beriladi. Yaʼni:yozuv xarakteriga qarab (nasx, nastaʼliq, shikasta, aralash, xattotlik yozuvi, oddiy yozuv va hokazo) harflar xususiyati aniqlanadi;
*   sarlavhalar chegarasi (to‘q siyoh, qizil siyoh, yirik harflar) belgilab olinadi;
*   sheʼriy parchalar chegarasi (nazm, g‘azal, qitʼa, taxallus) belgilab olinadi;
*   misralar chegarasi alomatlari (g‘uj nuqta, to‘nkarilgan nuqtavergul, to‘q siyoh, qizil siyoh harflar)ga qarab belgilab chiqiladi;
*   boshqa tildagi iqtiboslar, oyatlar, hadislar chegarasi (ustidan chizishlar, asosiy matndan boshqacha xat turidagi yoki diakretik belgili jumlalar);
*   umuman, so‘zlar chegarasi puxta belgilab olinadi.
*   yozuvi o‘chgan, o‘chirilgan, noaniq yerlarini eʼtiborga olib (qayd etib) o‘qib chiqiladi.
*   asar mundarijasi shakllantiriladi, kompozisiyasi eʼtiborga olinadi.
* Matnni paleografik o‘qish chog‘ida uning yodda tutish lozim bo‘lgan qo‘shimcha tashqi belgilari: Yaʼni:
*   matnning turini aniqlash (qo‘lyozma, toshbosma, yagona nusxa, ko‘p nusxali, hadya, sotuvga, shaxsiy foydalanishga mo‘ljallangan, buyurtma va hokazo);
*   asarning yuzaga kelish davrini aniqlash (muallif qachon yozgan);
*  matnning yozilish davrini aniqlash (kotib qachon ko‘chirgan);
*   kelib chiqish o‘rnini aniqlash (qaerda yozilgan, qaerda ko‘chirilgan).
* Amaliyotda bu yerda sanab o‘tilgandan boshqa turdagi tashqi belgilarga ham duch kelish mumkin. Qo‘lyozma matnidagi tashqi belgilarining paleografiyaga oid unsurlar ekanini unutmaslik va ularni ham paleografik o‘qish chog‘ida hisobga olinishi lozim.
* Tekstologik o‘qishda matn [[sintaksis]]iga kirib boriladi, yaʼni uning mazmuni tiklanadi:
* matn zarur o‘rinlarda tinish belgilari qo‘yilgan, personaj nutqi, ko‘chirma va o‘zlashtirma gaplar va hokazolarning hozirgi zamon meʼyorlariga amal qilgan holda ko‘chirib yozib olinadi (transliteratsiya). (Ilmiy-tanqidiy matn va yig‘ma-qiyosiy matn nashrlari bundan mustasno.)
* matn xatolari, takrorlar, atayin yoki beixtiyor kiritilgan o‘zgarishlar, ularning yuzaga kelishi sabablari aniqlanadi, mo‘ljaldagi nashr turiga qarab yo ilmiy apparatda aks ettiriladi yoki matnga tuzatish kiritiladi;
* matnning o‘qilishi qiyin, buzilgan tushunarsiz joylarini matnshunos ko‘p jihatdan kontekstga suyangan holda asarning umumiy mazmunidan kelib chiqib, hissiy idrokni ishga solib tuzatishiga to‘g‘ri keladi (konʼektura).
Nihoyat, matn tarixi uchun yig‘ilgan barcha maʼlumotlarga asoslanib, matnni bir boshdan tiklashga kirishiladi. Tayyor bo‘lgan matn ilmiy yoki ommabop tarzda chop etiladi. Matn tarixi haqidagi maʼlumotlardan esa arxeografik kirish, matn tanqidi (matniy tafovutlar yuzasidan tadqiqot, matnshunoslik tahlili) yuzaga keladi. Bu ishlarni amalga oshirishda biror band, imkoni bo‘laturib, chetlab o‘tilmasligi kerak. Aks holda matn „kemtik“ bo‘lib qoladi.
Matnni to‘g‘ri o‘qiy olishning asosiy sharti-davr tilini yaxshi bilishdir. Buning uchun davrning fonetik, morfologik va sintaktik mezonlaridan xabardor bo‘lishimiz kerak bo‘ladi. O‘qish jarayonida davr adabiy uslubi, tarixiy atamalari va hokazolarga ehtiyoj seziladi.
Adabiyot tarixi va uning tarixiy masalalariga oid bilimlar majmuasining keng va chuqurligi tayyorlanayotgan matnning ilmiy saviyasiga tasir qiladigan asosiy omillardan hisoblanadi.
Matnshunoslik amaliyoti bu prinsiplarning qotib qolgan qoidalar yig‘indisi emasligini, ularga yopishib olmaslik kerakligini ko‘rsatadi. Ish chog‘ida bu prinsiplarga nisbatan istisnoli o‘rinlar chiqa boshlaydi. Bu holda, odatda, o‘z o‘z qoidalarimizni kiritamiz.
Chunonchi tayanch nusxa uchun eng qadimiy va eng to‘liq nusxa tanlanishi kerak bo‘lsa, sizdagi bunday nusxa o‘ta nuqsonli. Bunday hollarda uni yordamchi nusxalar qatoriga o‘tkazib, tayanch nusxa uchun keyingi asrlarda ko‘chirilgan boshqa ishonchliroq nusxani tanlaysiz. Yoki: Nashrda matndagi arab tilida berilgan parchalarni arabiy imloda qoldirish, transliteratsiyada berish yoki uni tarjima qilib yuborish ishi ham nashr imkoniyatlariga, matn tuzuvchiga bog‘liq. Arabiy imloda berilgan bo‘lsa ularning maʼnosini sahifa ostidami yoki matn so‘ngidami berilishini ham matnshunos hal qiladi. Bu qoidalarning hammasi nashrning arxeografik kirish (matn tanqidi, yoki so‘z boshi) qismida zikr etilishi kerak.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>4zfeyarfl3k2tvjrt7yqop7eymixqyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269455</id>
      <parentid>6269453</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4554" sha1="gzif9uqm8qz5b4hmde761wmzfupovlv" xml:space="preserve">Matnni paleografik o‘qish chog‘ida matnda o‘zining mavjudligini bildirib turadigan asosiy tashqi belgilar ga eʼtibor beriladi. Yaʼni [[yozuv]] xarakteriga qarab (nasx, nastaʼliq, shikasta, aralash, xattotlik yozuvi, oddiy yozuv va hokazo) harflar xususiyati aniqlanadi;
*   sarlavhalar chegarasi (to‘q siyoh, qizil siyoh, yirik harflar) belgilab olinadi;
*   sheʼriy parchalar chegarasi (nazm, g‘azal, qitʼa, taxallus) belgilab olinadi;
*   misralar chegarasi alomatlari (g‘uj nuqta, to‘nkarilgan nuqtavergul, to‘q siyoh, qizil siyoh harflar)ga qarab belgilab chiqiladi;
*   boshqa tildagi iqtiboslar, oyatlar, hadislar chegarasi (ustidan chizishlar, asosiy matndan boshqacha xat turidagi yoki diakretik belgili jumlalar);
*   umuman, so‘zlar chegarasi puxta belgilab olinadi.
*   yozuvi o‘chgan, o‘chirilgan, noaniq yerlarini eʼtiborga olib (qayd etib) o‘qib chiqiladi.
*   asar mundarijasi shakllantiriladi, kompozisiyasi eʼtiborga olinadi.
* Matnni paleografik o‘qish chog‘ida uning yodda tutish lozim bo‘lgan qo‘shimcha tashqi belgilari: Yaʼni:
*   matnning turini aniqlash (qo‘lyozma, toshbosma, yagona nusxa, ko‘p nusxali, hadya, sotuvga, shaxsiy foydalanishga mo‘ljallangan, buyurtma va hokazo);
*   asarning yuzaga kelish davrini aniqlash (muallif qachon yozgan);
*  matnning yozilish davrini aniqlash (kotib qachon ko‘chirgan);
*   kelib chiqish o‘rnini aniqlash (qaerda yozilgan, qaerda ko‘chirilgan).
* Amaliyotda bu yerda sanab o‘tilgandan boshqa turdagi tashqi belgilarga ham duch kelish mumkin. Qo‘lyozma matnidagi tashqi belgilarining paleografiyaga oid unsurlar ekanini unutmaslik va ularni ham paleografik o‘qish chog‘ida hisobga olinishi lozim.
* Tekstologik o‘qishda matn [[sintaksis]]iga kirib boriladi, yaʼni uning mazmuni tiklanadi:
* matn zarur o‘rinlarda tinish belgilari qo‘yilgan, personaj nutqi, ko‘chirma va o‘zlashtirma gaplar va hokazolarning hozirgi zamon meʼyorlariga amal qilgan holda ko‘chirib yozib olinadi (transliteratsiya). (Ilmiy-tanqidiy matn va yig‘ma-qiyosiy matn nashrlari bundan mustasno.)
* matn xatolari, takrorlar, atayin yoki beixtiyor kiritilgan o‘zgarishlar, ularning yuzaga kelishi sabablari aniqlanadi, mo‘ljaldagi nashr turiga qarab yo ilmiy apparatda aks ettiriladi yoki matnga tuzatish kiritiladi;
* matnning o‘qilishi qiyin, buzilgan tushunarsiz joylarini matnshunos ko‘p jihatdan kontekstga suyangan holda asarning umumiy mazmunidan kelib chiqib, hissiy idrokni ishga solib tuzatishiga to‘g‘ri keladi (konʼektura).
Nihoyat, matn tarixi uchun yig‘ilgan barcha maʼlumotlarga asoslanib, matnni bir boshdan tiklashga kirishiladi. Tayyor bo‘lgan matn ilmiy yoki ommabop tarzda chop etiladi. Matn tarixi haqidagi maʼlumotlardan esa arxeografik kirish, matn tanqidi (matniy tafovutlar yuzasidan tadqiqot, matnshunoslik tahlili) yuzaga keladi. Bu ishlarni amalga oshirishda biror band, imkoni bo‘laturib, chetlab o‘tilmasligi kerak. Aks holda matn „kemtik“ bo‘lib qoladi.
Matnni to‘g‘ri o‘qiy olishning asosiy sharti-davr tilini yaxshi bilishdir. Buning uchun davrning fonetik, morfologik va sintaktik mezonlaridan xabardor bo‘lishimiz kerak bo‘ladi. O‘qish jarayonida davr adabiy uslubi, tarixiy atamalari va hokazolarga ehtiyoj seziladi.
Adabiyot tarixi va uning tarixiy masalalariga oid bilimlar majmuasining keng va chuqurligi tayyorlanayotgan matnning ilmiy saviyasiga tasir qiladigan asosiy omillardan hisoblanadi.
Matnshunoslik amaliyoti bu prinsiplarning qotib qolgan qoidalar yig‘indisi emasligini, ularga yopishib olmaslik kerakligini ko‘rsatadi. Ish chog‘ida bu prinsiplarga nisbatan istisnoli o‘rinlar chiqa boshlaydi. Bu holda, odatda, o‘z o‘z qoidalarimizni kiritamiz.
Chunonchi tayanch nusxa uchun eng qadimiy va eng to‘liq nusxa tanlanishi kerak bo‘lsa, sizdagi bunday nusxa o‘ta nuqsonli. Bunday hollarda uni yordamchi nusxalar qatoriga o‘tkazib, tayanch nusxa uchun keyingi asrlarda ko‘chirilgan boshqa ishonchliroq nusxani tanlaysiz. Yoki: Nashrda matndagi arab tilida berilgan parchalarni arabiy imloda qoldirish, transliteratsiyada berish yoki uni tarjima qilib yuborish ishi ham nashr imkoniyatlariga, matn tuzuvchiga bog‘liq. Arabiy imloda berilgan bo‘lsa ularning maʼnosini sahifa ostidami yoki matn so‘ngidami berilishini ham matnshunos hal qiladi. Bu qoidalarning hammasi nashrning arxeografik kirish (matn tanqidi, yoki so‘z boshi) qismida zikr etilishi kerak.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>gzif9uqm8qz5b4hmde761wmzfupovlv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269456</id>
      <parentid>6269455</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4555" sha1="d55929jr8pd9q539wue2y4enjowig1b" xml:space="preserve">Matnni paleografik o‘qish chog‘ida matnda o‘zining mavjudligini bildirib turadigan asosiy tashqi belgilar ga eʼtibor beriladi. Yaʼni [[yozuv]] xarakteriga qarab (nasx, nastaʼliq, shikasta, aralash, xattotlik yozuvi, oddiy yozuv va hokazo) harflar xususiyati aniqlanadi:

*   sarlavhalar chegarasi (to‘q siyoh, qizil siyoh, yirik harflar) belgilab olinadi;
*   sheʼriy parchalar chegarasi (nazm, g‘azal, qitʼa, taxallus) belgilab olinadi;
*   misralar chegarasi alomatlari (g‘uj nuqta, to‘nkarilgan nuqtavergul, to‘q siyoh, qizil siyoh harflar)ga qarab belgilab chiqiladi;
*   boshqa tildagi iqtiboslar, oyatlar, hadislar chegarasi (ustidan chizishlar, asosiy matndan boshqacha xat turidagi yoki diakretik belgili jumlalar);
*   umuman, so‘zlar chegarasi puxta belgilab olinadi.
*   yozuvi o‘chgan, o‘chirilgan, noaniq yerlarini eʼtiborga olib (qayd etib) o‘qib chiqiladi.
*   asar mundarijasi shakllantiriladi, kompozisiyasi eʼtiborga olinadi.
* Matnni paleografik o‘qish chog‘ida uning yodda tutish lozim bo‘lgan qo‘shimcha tashqi belgilari: Yaʼni:
*   matnning turini aniqlash (qo‘lyozma, toshbosma, yagona nusxa, ko‘p nusxali, hadya, sotuvga, shaxsiy foydalanishga mo‘ljallangan, buyurtma va hokazo);
*   asarning yuzaga kelish davrini aniqlash (muallif qachon yozgan);
*  matnning yozilish davrini aniqlash (kotib qachon ko‘chirgan);
*   kelib chiqish o‘rnini aniqlash (qaerda yozilgan, qaerda ko‘chirilgan).
* Amaliyotda bu yerda sanab o‘tilgandan boshqa turdagi tashqi belgilarga ham duch kelish mumkin. Qo‘lyozma matnidagi tashqi belgilarining paleografiyaga oid unsurlar ekanini unutmaslik va ularni ham paleografik o‘qish chog‘ida hisobga olinishi lozim.
* Tekstologik o‘qishda matn [[sintaksis]]iga kirib boriladi, yaʼni uning mazmuni tiklanadi:
* matn zarur o‘rinlarda tinish belgilari qo‘yilgan, personaj nutqi, ko‘chirma va o‘zlashtirma gaplar va hokazolarning hozirgi zamon meʼyorlariga amal qilgan holda ko‘chirib yozib olinadi (transliteratsiya). (Ilmiy-tanqidiy matn va yig‘ma-qiyosiy matn nashrlari bundan mustasno.)
* matn xatolari, takrorlar, atayin yoki beixtiyor kiritilgan o‘zgarishlar, ularning yuzaga kelishi sabablari aniqlanadi, mo‘ljaldagi nashr turiga qarab yo ilmiy apparatda aks ettiriladi yoki matnga tuzatish kiritiladi;
* matnning o‘qilishi qiyin, buzilgan tushunarsiz joylarini matnshunos ko‘p jihatdan kontekstga suyangan holda asarning umumiy mazmunidan kelib chiqib, hissiy idrokni ishga solib tuzatishiga to‘g‘ri keladi (konʼektura).
Nihoyat, matn tarixi uchun yig‘ilgan barcha maʼlumotlarga asoslanib, matnni bir boshdan tiklashga kirishiladi. Tayyor bo‘lgan matn ilmiy yoki ommabop tarzda chop etiladi. Matn tarixi haqidagi maʼlumotlardan esa arxeografik kirish, matn tanqidi (matniy tafovutlar yuzasidan tadqiqot, matnshunoslik tahlili) yuzaga keladi. Bu ishlarni amalga oshirishda biror band, imkoni bo‘laturib, chetlab o‘tilmasligi kerak. Aks holda matn „kemtik“ bo‘lib qoladi.
Matnni to‘g‘ri o‘qiy olishning asosiy sharti-davr tilini yaxshi bilishdir. Buning uchun davrning fonetik, morfologik va sintaktik mezonlaridan xabardor bo‘lishimiz kerak bo‘ladi. O‘qish jarayonida davr adabiy uslubi, tarixiy atamalari va hokazolarga ehtiyoj seziladi.
Adabiyot tarixi va uning tarixiy masalalariga oid bilimlar majmuasining keng va chuqurligi tayyorlanayotgan matnning ilmiy saviyasiga tasir qiladigan asosiy omillardan hisoblanadi.
Matnshunoslik amaliyoti bu prinsiplarning qotib qolgan qoidalar yig‘indisi emasligini, ularga yopishib olmaslik kerakligini ko‘rsatadi. Ish chog‘ida bu prinsiplarga nisbatan istisnoli o‘rinlar chiqa boshlaydi. Bu holda, odatda, o‘z o‘z qoidalarimizni kiritamiz.
Chunonchi tayanch nusxa uchun eng qadimiy va eng to‘liq nusxa tanlanishi kerak bo‘lsa, sizdagi bunday nusxa o‘ta nuqsonli. Bunday hollarda uni yordamchi nusxalar qatoriga o‘tkazib, tayanch nusxa uchun keyingi asrlarda ko‘chirilgan boshqa ishonchliroq nusxani tanlaysiz. Yoki: Nashrda matndagi arab tilida berilgan parchalarni arabiy imloda qoldirish, transliteratsiyada berish yoki uni tarjima qilib yuborish ishi ham nashr imkoniyatlariga, matn tuzuvchiga bog‘liq. Arabiy imloda berilgan bo‘lsa ularning maʼnosini sahifa ostidami yoki matn so‘ngidami berilishini ham matnshunos hal qiladi. Bu qoidalarning hammasi nashrning arxeografik kirish (matn tanqidi, yoki so‘z boshi) qismida zikr etilishi kerak.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>d55929jr8pd9q539wue2y4enjowig1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gistopatologiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>922307</id>
    <revision>
      <id>6269803</id>
      <parentid>6203632</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6269803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14514" sha1="3ag4aptt3f3ndswbzi8naeudnhvayag" xml:space="preserve">[[Fayl:MI_with_contraction_bands_very_high_mag.jpg|right|thumb|350x350px| [[Miokard infarkti|Miokard infarktining]] gistopatologik topilmasi (yurak huruji) qisqarish zonasi nekrozini koʻrsatadigan mikrograf .]]
'''Gistopatologiya''' (uch yunoncha soʻzdan olingan boʻlib: {{Lang|grc|ἱστός}} ''histos'' „toʻqima“, pthdos ''pathos'' „azob“ va -ligoia ''-logia'' „oʻrganish“) kasallikning namoyon boʻlishini oʻrganish uchun [[Toʻqima|toʻqimalarni]] mikroskopik tekshirishga ishora qiladi. Xususan, klinik tibbiyotda gistopatologiya biopsiya yoki jarrohlik namunasini patolog tomonidan tekshirilgandan soʻng, namunani qayta ishlagandan va gistologik boʻlimlarni shisha slaydlarga qoʻygandan keyin oʻrganishni anglatadi. Bundan tashqari sitopatologiya boʻsh hujayralarni yoki toʻqimalarning mikro-parchalarini („hujayra bloklari“ sifatida) tekshiradi hisoblanadi.

== Toʻqimalarni yigʻish ==
Toʻqimalarning gistologik tekshiruvi [[Xirurgiya|jarrohlik]], [[biopsiya]] yoki [[Autopsiya|otopsiya]] yoʻllari orqali boshlanadi. Toʻqimalar [[Inson tanasi|tanadan]] yoki [[Oʻsimliklar|oʻsimlikdan chiqariladi]], soʻngra koʻpincha yangi holatda ekspertizadan soʻng, parchalanishning oldini olish uchun toʻqimalarni barqarorlashtiradigan fiksatorga joylashtirib boriladi.

== Gistologiyaga tayyorgarlik ==
[[Fayl:Biopsy_wrap,_biopsy_sponge_and_biopsy_bag.jpg|thumb| Namunalarni topshirish uchun ishlatiladigan narsalar: (biopsiya) oʻrami, (biopsiya) shimgich, (toʻqimalarni qayta ishlash) kasseta va (biopsiya) sumkasidan foydalaniladi.]]
Amaliyotning keyingi bosqichida toʻqima kimyoviy fiksatsiya yoki muzlatilgan qism yordamida [[mikroskop]] ostida koʻrish uchun tayyorgarlik koʻriladi.

Baʼzida namuna, jarrohlik amaliyotidan olingan boʻlsa, patolog toʻqima namunasini koʻrib chiqadi va foydali va toʻgʻri tashxis qoʻyish ehtimoli yuqori boʻlgan qismni tanlanadi- bu qism keng tarqalgan boʻlib maʼlum boʻlgan jarayonda tekshirish maqsadida olib tashlanadi. Kattaroq namunalar kassetada anatomik tuzilmalarini toʻgʻri joylashtirish uchun kesib qoʻyiladi. Baʼzi namunalar (ayniqsa, biopsiya) toʻqimalarning toʻgʻri yoʻnalishini kassetada, soʻngra blokda, soʻngra diagnostik mikroskop slaydlarida toʻgʻri yoʻnaltirishini taʼminlash uchun agar-agar oldindan yotqizilishi mumkin Keyin bu jarayonning qolgan qismi uchun plastik idishlarga joylashtiriladi. 

=== Kimyoviy fiksatsiya ===
Formalin eritmasidan tashqari boshqa turdagi kimyoviy fiksatorlar ham qoʻllanishi mumkin. Ammo, immunohistokimyo (IHC) boʻyalishi va ushbu namunalar namunalarida diagnostik molekulyar patologiya testining paydo boʻlishi bilan formalin inson diagnostik gistopatologiyasida standart kimyoviy fiksatorga aylanib qoladi. Juda kichik namunalar uchun fiksatsiya vaqtlari qisqaroq va inson diagnostik gistopatologiyasida standartlar mavjud.

=== Qayta ishlash ===
Alkogol miqdorining ortib borish konsentratsiyasini aniqlash orqali suv namunadan ketma-ket bosqichlarda chiqariladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Basic guide to histological staining and tissue preparation|url=http://www.mwap.co.uk/path_staining.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160706103818/http://www.mwap.co.uk/path_staining.html|arxivsana=July 6, 2016}}&lt;/ref&gt; .Ksilen eritmasi oxirgi suvsizlanish bosqichida alkogol oʻrniga ishlatiladi — bu keyingi bosqichda ishlatiladigan mum ksilenda eriydi. Keyin mum infiltratsiyalangan namunasi alohida namunali (odatda metall) konteynerga oʻtkaziladi. Nihoyat, eritilgan mum namunaning atrofiga konteynerga solinadi va uni mum blokiga joylashtirish uchun qattiqlashishi uchun sovutiladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot; /&gt;. Ushbu jarayon slayd uchun ingichka mikrotom boʻlim(lar)ni olish uchun yetarlicha mustahkam, toʻgʻri yoʻnaltirilgan namunani taʼminlash uchun kerak boʻladi.

Mumdan iborat blok tugagandan soʻng, undan boʻlaklar kesiladi va odatda qismni yoyib yuboradigan suv hammomi yuzasiga suzish uchun joylashtiriladi. Bu odatda qoʻlda amalga oshiriladi va tajribali ish (gistotexnolog) boʻlib, laboratoriya xodimlari slaydlarga namuna mikrotomli mumi lentasining qaysi qismlarini joylashtiradilar. Bir qator slaydlar odatda blok boʻylab turli darajalardan tayyorlanadi. Shundan soʻng, nozik qismga oʻrnatilgan slayd boʻyalgan va uning ustiga himoya qoplamasi oʻrnatilgan. Oddiy dogʻlar uchun odatda avtomatik jarayon qoʻllanadi; lekin kamdan-kam ishlatiladigan dogʻlar koʻpincha qoʻlda amalga oshiriladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot;/&gt;.

=== Muzlatilgan qismni qayta ishlash ===
[[Fayl:Touch_prep_on_a_lymph_node.jpg|thumb| Bundan tashqari, „tegishli tayyorgarlik“ qilish imkoniyati mavjud, bunda shisha slaydni oddiygina toʻqimalarga bosiladi va keyin fiksator eritmasiga taʼsir qiladi. Keyin shisha slaydni boʻyash va tekshirish mumkin. Bu shubhali lenfomalarni dastlabki baholashda ishlatiladi.]]
Shubhali limfomani baholash „tegishli tayyorgarlik“ ni oʻtkazishdan iborat boʻlib, unda shisha slayd kesilgan limfoid toʻqimalarga yengil bosiladi va keyin [[Mikroskopiya|yorugʻlik mikroskopida]] baholash uchun boʻyaladi. Gistologik ishlovning ikkinchi usuli muzlatilgan qismni qayta ishlash deb ataladi. Bu oʻqitilgan tarixshunos tomonidan amalga oshiriladigan yuqori texnik ilmiy usul. Ushbu usulda toʻqimalar muzlatiladi va kriostat deb ataladigan muzlashdan past boʻlgan sovutish moslamasiga oʻrnatilgan mikrotom yordamida ingichka boʻlinadi. Yupqa muzlatilgan boʻlaklar shisha oynachaga oʻrnatib, suyuq fiksatorda darhol va qisqa vaqt ichida anʼanaviy mum bilan oʻrnatilgan qismlarga oʻxshash boʻyash usullaridan foydalangan holda boʻyaladi. Ushbu usulning afzalliklari — tez ishlov berish vaqti, kamroq asbob-uskunalar talabi va laboratoriyada ventilyatsiyaga kamroq ehtiyoj. Kamchilik — oxirgi slaydning sifatsizligi. U jarrohlik amaliyoti davomida jarrohlikning keyingi bosqichini tanlashda yordam berishi mumkin boʻlgan aniqlash uchun intraoperativ patologiyada qoʻllanadi(masalan, jarrohlik paytida oʻsimtaning rezektsiya chegarasining aniqligini oldindan aniqlash uchun).

== Qayta ishlangan gistologik slaydlarni boʻyash ==
[[Fayl:Eosinophilic,_basophilic,_chromophobic_and_amphophilic_staining.png|thumb| H&amp;E dogʻida koʻrilgan asosiy boʻyash turlarining tasviri.]]
Toʻqimalarni mikroskop ostida koʻrish uchun boʻlimlar bir yoki bir nechta pigment bilan boʻyalgan. Boʻyashning maqsadi hujayra tarkibiy qismlarini ochishdir; kontrastni taʼminlash uchun kontrastlar ishlatib boriladi.

Gistopotalogiyada eng koʻp ishlatiladigan boʻyoq [[gematoksilin]] va eozin boʻyogʻi eritmalari(koʻpincha H&amp;E qisqartmasi)hisoblanadi. Gematoksilin yprdamida [[Hujayra yadrosi|yadrolarni]] '''koʻk rangga''' boʻyash uchun ishlatiladi, eozin esa koʻpchilik hujayralarning [[Sitoplazma|sitoplazmasini]] va hujayradan tashqari [[biriktiruvchi toʻqima]] matritsasini '''pushti rangga boʻyaydi''' . Hujayralarni tanlab boʻyash uchun yuzlab boshqa usullar mavjud. Toʻqimalarning boʻlaklarini boʻyash uchun ishlatiladigan boshqa birikmalar safranin, kongo qizil, kumush tuzlari va sunʼiy boʻyoqlarni oʻz ichiga oladi. '''Gistokimyo''' laboratoriya kimyoviy moddalari va toʻqima ichidagi tarkibiy qismlar oʻrtasidagi kimyoviy reaktsiyalardan foydalanish faniga ishora qiladi. Tez-tez bajariladigan gistokimyoviy usul — bu Gemokromatoz kabi kasalliklarda temir konlarini koʻrsatish uchun ishlatiladigan Perlsning Prussiya koʻk reaksiyasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.scribd.com/doc/4448747/Perl|sarlavha=Perl - Red Blood Cell - Staining|ish=Scribd}}&lt;/ref&gt;.

Yaqinda [[Antitelolar|antikorlar]] maʼlum [[Proteinlar|oqsillarni]], [[Lipidlar|lipidlarni]] va [[Uglevodlar|uglevodlarni]] boʻyash uchun ishlatilgan. Immunogistokimyo deb ataladigan bu usul mikroskop ostida hujayralar toifalarini aniq aniqlash qobiliyatini sezilarli darajada oshirdi. Boshqa ilgʻor usullar maʼlum [[Dezoksiribonuklein kislota|DNK]] yoki [[Ribonuklein kislotalar|RNK]] molekulalarini aniqlash uchun '''gibridizatsiyani''' oʻz ichiga oladi. Ushbu antikorlarni boʻyash usullari koʻpincha muzlatilgan boʻlim gistologiyasidan foydalanishni talab qiladi. Yuqoridagi ushbu muolajalar ham laboratoriyada malakali tibbiy laboratoriya olimi (gistolin) tomonidan nazorat va aniqlik ostida amalga oshiriladi. Raqamli kameralar gistopatologik tasvirlarni olish uchun tobora koʻproq foydalanib kelinmoqda.

== Izoh ==
Ushbu tibbiy tashxis gistologik topilmalar va patologning fikrini tavsiflovchi '''patologiya hisoboti''' sifatida tuzilgan. [[Saraton (kasallik)|Saraton]] holatida bu koʻpgina davolash protokollari uchun zarur boʻlgan '''toʻqimalar diagnostikasini''' anglatadi. [[Saraton (kasallik)|Saratonni]] olib tashlashda patolog jarrohlik chegarasi tozalanganligini yoki ishtirok etganligini koʻrsatadi (qoldiq saraton ortda qoladi). Bu non pishirish yoki CCPDMA ishlov berish usuli yordamida amalga oshiriladi. Mikroskopik vizual artefaktlar namunalarni notoʻgʻri tashxislashga olib kelishi mumkin.


=== Struktur tuzilishi ===
Asosiy gistopatologik struktor tuzilishlariga quyidagilardan iborat:&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Fayl:High-magnification micrograph of basal-cell carcinoma.jpg|'''Uyalar''' : oʻxshash turdagi hujayralar orollari.

Prostate adenocarcinoma - acinar pattern.jpg|'''[[Acinus|Atsinar]]''' yoki '''[[Tubule|quvurli]]''' :Oʻrab turgan hujayralardan iborat.
Fayl:Typical carcinoid tumor of the lung, trabecular pattern.jpg|'''[[Trabecula|Trabekulyar]]''', choʻzilgan (tayoq shaklidagi) hujayralar guruhlari.
Fayl:Encapsulated Papillary Carcinoma of the Breast, H&amp;E (15768688957).jpg|'''Papiller''' : fibrovaskulyar yadrolar atrofida epiteloid hujayralarining oʻsimtalari.
Fayl:Micropapillary urothelial carcinoma, very high mag.jpg|'''Mikropapiller''' : fibrovaskulyar yadrosiz papiller tuplari
Fayl:Histopathology of fascicular growth in a leiomyoma.jpg|'''Fassikulyar''' : Umuman olganda, bir xil hujayra turi, lekin baʼzilari bir xil yoʻnalishda hizalanadigan tarmoqli guruhlarni hosil qiladi.
Fayl:Histopathology of woven or storiform pattern.jpg|[[Storiform pattern|'''Toʻqilgan''' yoki '''qatlamli''']] : choʻzilgan hujayralar yoki yadrolar, ulardagi kichik toʻplamlar tasodifiy tartibda hizalanadi.
Fayl:Micrograph of prostate cancer with Gleason score 10 (5+5) with solid sheets of cells (crop).jpg|'''Qattiq''' : Koʻproq yoki kamroq bir xil hujayra turi, ular orasida boʻsh joy va boshqa maxsus naqsh yoʻq.
Fayl:Papillary urothelial carcinoma with cribriform morphology, very high mag.jpg|'''Kribriform''' : Bir nechta aniq boʻshliqlarga ega qattiq.
Fayl:Bovine Bone Sample and 430 times Magnification.jpg|'''[[Whorl|Burmalangan]]''' : bir nechta [[Concentric objects|konsentrik ob’ektlar]] yoki spiral shakldagi
Fayl:Histopathology of cartwheel pattern in dermatofibrosarcoma protuberans, annotated.jpg|'''[[Cartwheel pattern|Aravacha naqshlari]]''' : Hujayralarni yoki biriktiruvchi toʻqimalarni tashqariga chiqaradigan markaz nuqtalari
&lt;/gallery&gt;

=== Yadro tuzilishlari ===
Asosiy yadroviy modellarga quyidagilar kiradi:&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Fayl:Histopathology of clear cell renal cell carcinoma, grade 1, high magnification.jpg|Nisbatan oʻxshash oʻlcham va shakllarga ega boʻlganda '''monomorfik''' .
Fayl:Pleomorphic nuclei.jpg|Turli oʻlcham va shakllarga ega boʻlganda '''[[Pleomorphism (cytology)|pleomorfik]]''' . Bu koʻpincha [[Nucleus to cytoplasm ratio|yadro va sitoplazma nisbati]] ortishi bilan bogʻliq boʻladi. Bu xususiyatlar, odatda, [[Malignancy|maligniteyi]] koʻrsatadi.
Fayl:Fine versus coarse chromatin.jpg|''Nozik xromatin'' koʻzga tashlanmasa (asosan faqat yadrolarda koʻrinadi), ''qoʻpol'' xromatinga nisbatan.
Fayl:Heterochromatic versus euchromatic nuclei.jpg|Baʼzida vizual koʻrinishi uchun &quot; [[Heterochromatic|heteroxromatik]] &quot; va &quot; [[Euchromatic|euxromatik]] &quot; yadrolar ishlatiladi, ammo bu DNKning molekulyar tuzilishiga toʻgʻri keladi.
Fayl:Well-differentiated neuroendocrine tumor with salt-and-pepper chromatin.png|[[Salt-and-pepper chromatin|Donador „tuz-qalampir“ xromatini tuzulishi]] .
&lt;/gallery&gt;

== Miyokard infarktida ==
[[Miokard infarkti|Miokard infarktidan]](yurak xuruji) dan dastlabki ~ 30 daqiqada gistopatologiya koʻzga koʻrinmaydi. Birinchi 4 soat ichida mumkin boʻlgan yagona belgi — bu chegaradagi tolalarning toʻlqinliligi. Biroq, keyinchalik [[shish]] va qon ketishi bilan koagulyatsion nekroz boshlanadi. 12 soat muddatdan keyin miyositlarning kariopiknozi va gipereozinofiliyasi, chekkalarida qisqargan zona nekrozi, shuningdek, neyrofillar infiltratsiyasining boshlanishi kuzatilishi mumkin. 1-3 kunlarda yadrolar va chiziqlar yoʻqolishi va neyrofillarning interstitsialga infiltratsiyasining kuchayishi bilan koagulyatsion nekroz boʻladi. Yurak xurujidan keyingi birinchi haftaning oxiriga qadar oʻlik mushak tolalarining parchalanishi sodir boʻladi, neytrofillar nekrozi va chegarada oʻlik hujayralarni makrofaglar bilan olib tashlashning boshlanishi kuzatiladi, bu keyingi kunlarni oshirib boradi. Bir haftadan soʻng chekkalarda granulyatsiya toʻqimalarining shakllanishi boshlanadi, u keyingi oyda pishib yetiladi va kollagen choʻkishi kuchayadi, infarkdan keyin taxminan 2 oy ichida miokard chandigʻi toʻliq yetuk boʻlgunga qadar hujayraliligi pasayishi kuzatiladi&lt;ref name=&quot;Kumar11&quot;&gt;Chapter 11 in: {{Kitob manbasi|last=Mitchell, Richard Sheppard|title=Robbins Basic Pathology|url=https://archive.org/details/robbinsbasicpath0000unse_q0t1|publisher=Saunders|location=Philadelphia|year=2007|isbn=978-1-4160-2973-1}} 8th edition.&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==

* [[Patologik anatomiya|Anatomik patologiya]]
* Molekulyar patologiya
* Muzlatilgan boʻlim jarayoni
* Tibbiyot texnologi
* Lazerli suratga olish mikrodiseksiyasi
* Patologlar roʻyxati

== Manbalar ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Havolalar ==

* [http://www.pathol.uzh.ch/histologiekurs/ Virtual gistologiya kursi — Tsyurix universiteti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120414015629/http://www.pathol.uzh.ch/histologiekurs/ |date=2012-04-14 }} (nemis, ingliz tilidagi versiya tayyorlanmoqda)
* [http://screening.iarc.fr/atlashisto.php Bachadon boʻyni gistopatologiyasi — raqamli atlas (IARC skrining guruhi)]
* [https://web.archive.org/web/20130811113438/http://www.path.uiowa.edu/virtualslidebox/iowa_histopathology/content_index_db.html Histopatologiya Virtual Slidebox] — Ayova universiteti
[[Turkum:Patologik anatomiya]]</text>
      <sha1>3ag4aptt3f3ndswbzi8naeudnhvayag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269804</id>
      <parentid>6269803</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14518" sha1="scx0quuf8a0s99zz22azasqttq4p5tr" xml:space="preserve">[[Fayl:MI_with_contraction_bands_very_high_mag.jpg|right|thumb|350x350px| [[Miokard infarkti|Miokard infarktining]] gistopatologik topilmasi (yurak huruji) qisqarish zonasi nekrozini koʻrsatadigan mikrograf .]]
'''Gistopatologiya''' (uch [[yunoncha]] soʻzdan olingan boʻlib: {{Lang|grc|ἱστός}} ''histos'' „toʻqima“, pthdos ''pathos'' „azob“ va -ligoia ''-logia'' „oʻrganish“) kasallikning namoyon boʻlishini oʻrganish uchun [[Toʻqima|toʻqimalarni]] mikroskopik tekshirishga ishora qiladi. Xususan, klinik tibbiyotda gistopatologiya biopsiya yoki jarrohlik namunasini patolog tomonidan tekshirilgandan soʻng, namunani qayta ishlagandan va gistologik boʻlimlarni shisha slaydlarga qoʻygandan keyin oʻrganishni anglatadi. Bundan tashqari sitopatologiya boʻsh hujayralarni yoki toʻqimalarning mikro-parchalarini („hujayra bloklari“ sifatida) tekshiradi hisoblanadi.

== Toʻqimalarni yigʻish ==
Toʻqimalarning gistologik tekshiruvi [[Xirurgiya|jarrohlik]], [[biopsiya]] yoki [[Autopsiya|otopsiya]] yoʻllari orqali boshlanadi. Toʻqimalar [[Inson tanasi|tanadan]] yoki [[Oʻsimliklar|oʻsimlikdan chiqariladi]], soʻngra koʻpincha yangi holatda ekspertizadan soʻng, parchalanishning oldini olish uchun toʻqimalarni barqarorlashtiradigan fiksatorga joylashtirib boriladi.

== Gistologiyaga tayyorgarlik ==
[[Fayl:Biopsy_wrap,_biopsy_sponge_and_biopsy_bag.jpg|thumb| Namunalarni topshirish uchun ishlatiladigan narsalar: (biopsiya) oʻrami, (biopsiya) shimgich, (toʻqimalarni qayta ishlash) kasseta va (biopsiya) sumkasidan foydalaniladi.]]
Amaliyotning keyingi bosqichida toʻqima kimyoviy fiksatsiya yoki muzlatilgan qism yordamida [[mikroskop]] ostida koʻrish uchun tayyorgarlik koʻriladi.

Baʼzida namuna, jarrohlik amaliyotidan olingan boʻlsa, patolog toʻqima namunasini koʻrib chiqadi va foydali va toʻgʻri tashxis qoʻyish ehtimoli yuqori boʻlgan qismni tanlanadi- bu qism keng tarqalgan boʻlib maʼlum boʻlgan jarayonda tekshirish maqsadida olib tashlanadi. Kattaroq namunalar kassetada anatomik tuzilmalarini toʻgʻri joylashtirish uchun kesib qoʻyiladi. Baʼzi namunalar (ayniqsa, biopsiya) toʻqimalarning toʻgʻri yoʻnalishini kassetada, soʻngra blokda, soʻngra diagnostik mikroskop slaydlarida toʻgʻri yoʻnaltirishini taʼminlash uchun agar-agar oldindan yotqizilishi mumkin Keyin bu jarayonning qolgan qismi uchun plastik idishlarga joylashtiriladi. 

=== Kimyoviy fiksatsiya ===
Formalin eritmasidan tashqari boshqa turdagi kimyoviy fiksatorlar ham qoʻllanishi mumkin. Ammo, immunohistokimyo (IHC) boʻyalishi va ushbu namunalar namunalarida diagnostik molekulyar patologiya testining paydo boʻlishi bilan formalin inson diagnostik gistopatologiyasida standart kimyoviy fiksatorga aylanib qoladi. Juda kichik namunalar uchun fiksatsiya vaqtlari qisqaroq va inson diagnostik gistopatologiyasida standartlar mavjud.

=== Qayta ishlash ===
Alkogol miqdorining ortib borish konsentratsiyasini aniqlash orqali suv namunadan ketma-ket bosqichlarda chiqariladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Basic guide to histological staining and tissue preparation|url=http://www.mwap.co.uk/path_staining.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160706103818/http://www.mwap.co.uk/path_staining.html|arxivsana=July 6, 2016}}&lt;/ref&gt; .Ksilen eritmasi oxirgi suvsizlanish bosqichida alkogol oʻrniga ishlatiladi — bu keyingi bosqichda ishlatiladigan mum ksilenda eriydi. Keyin mum infiltratsiyalangan namunasi alohida namunali (odatda metall) konteynerga oʻtkaziladi. Nihoyat, eritilgan mum namunaning atrofiga konteynerga solinadi va uni mum blokiga joylashtirish uchun qattiqlashishi uchun sovutiladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot; /&gt;. Ushbu jarayon slayd uchun ingichka mikrotom boʻlim(lar)ni olish uchun yetarlicha mustahkam, toʻgʻri yoʻnaltirilgan namunani taʼminlash uchun kerak boʻladi.

Mumdan iborat blok tugagandan soʻng, undan boʻlaklar kesiladi va odatda qismni yoyib yuboradigan suv hammomi yuzasiga suzish uchun joylashtiriladi. Bu odatda qoʻlda amalga oshiriladi va tajribali ish (gistotexnolog) boʻlib, laboratoriya xodimlari slaydlarga namuna mikrotomli mumi lentasining qaysi qismlarini joylashtiradilar. Bir qator slaydlar odatda blok boʻylab turli darajalardan tayyorlanadi. Shundan soʻng, nozik qismga oʻrnatilgan slayd boʻyalgan va uning ustiga himoya qoplamasi oʻrnatilgan. Oddiy dogʻlar uchun odatda avtomatik jarayon qoʻllanadi; lekin kamdan-kam ishlatiladigan dogʻlar koʻpincha qoʻlda amalga oshiriladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot;/&gt;.

=== Muzlatilgan qismni qayta ishlash ===
[[Fayl:Touch_prep_on_a_lymph_node.jpg|thumb| Bundan tashqari, „tegishli tayyorgarlik“ qilish imkoniyati mavjud, bunda shisha slaydni oddiygina toʻqimalarga bosiladi va keyin fiksator eritmasiga taʼsir qiladi. Keyin shisha slaydni boʻyash va tekshirish mumkin. Bu shubhali lenfomalarni dastlabki baholashda ishlatiladi.]]
Shubhali limfomani baholash „tegishli tayyorgarlik“ ni oʻtkazishdan iborat boʻlib, unda shisha slayd kesilgan limfoid toʻqimalarga yengil bosiladi va keyin [[Mikroskopiya|yorugʻlik mikroskopida]] baholash uchun boʻyaladi. Gistologik ishlovning ikkinchi usuli muzlatilgan qismni qayta ishlash deb ataladi. Bu oʻqitilgan tarixshunos tomonidan amalga oshiriladigan yuqori texnik ilmiy usul. Ushbu usulda toʻqimalar muzlatiladi va kriostat deb ataladigan muzlashdan past boʻlgan sovutish moslamasiga oʻrnatilgan mikrotom yordamida ingichka boʻlinadi. Yupqa muzlatilgan boʻlaklar shisha oynachaga oʻrnatib, suyuq fiksatorda darhol va qisqa vaqt ichida anʼanaviy mum bilan oʻrnatilgan qismlarga oʻxshash boʻyash usullaridan foydalangan holda boʻyaladi. Ushbu usulning afzalliklari — tez ishlov berish vaqti, kamroq asbob-uskunalar talabi va laboratoriyada ventilyatsiyaga kamroq ehtiyoj. Kamchilik — oxirgi slaydning sifatsizligi. U jarrohlik amaliyoti davomida jarrohlikning keyingi bosqichini tanlashda yordam berishi mumkin boʻlgan aniqlash uchun intraoperativ patologiyada qoʻllanadi(masalan, jarrohlik paytida oʻsimtaning rezektsiya chegarasining aniqligini oldindan aniqlash uchun).

== Qayta ishlangan gistologik slaydlarni boʻyash ==
[[Fayl:Eosinophilic,_basophilic,_chromophobic_and_amphophilic_staining.png|thumb| H&amp;E dogʻida koʻrilgan asosiy boʻyash turlarining tasviri.]]
Toʻqimalarni mikroskop ostida koʻrish uchun boʻlimlar bir yoki bir nechta pigment bilan boʻyalgan. Boʻyashning maqsadi hujayra tarkibiy qismlarini ochishdir; kontrastni taʼminlash uchun kontrastlar ishlatib boriladi.

Gistopotalogiyada eng koʻp ishlatiladigan boʻyoq [[gematoksilin]] va eozin boʻyogʻi eritmalari(koʻpincha H&amp;E qisqartmasi)hisoblanadi. Gematoksilin yprdamida [[Hujayra yadrosi|yadrolarni]] '''koʻk rangga''' boʻyash uchun ishlatiladi, eozin esa koʻpchilik hujayralarning [[Sitoplazma|sitoplazmasini]] va hujayradan tashqari [[biriktiruvchi toʻqima]] matritsasini '''pushti rangga boʻyaydi''' . Hujayralarni tanlab boʻyash uchun yuzlab boshqa usullar mavjud. Toʻqimalarning boʻlaklarini boʻyash uchun ishlatiladigan boshqa birikmalar safranin, kongo qizil, kumush tuzlari va sunʼiy boʻyoqlarni oʻz ichiga oladi. '''Gistokimyo''' laboratoriya kimyoviy moddalari va toʻqima ichidagi tarkibiy qismlar oʻrtasidagi kimyoviy reaktsiyalardan foydalanish faniga ishora qiladi. Tez-tez bajariladigan gistokimyoviy usul — bu Gemokromatoz kabi kasalliklarda temir konlarini koʻrsatish uchun ishlatiladigan Perlsning Prussiya koʻk reaksiyasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.scribd.com/doc/4448747/Perl|sarlavha=Perl - Red Blood Cell - Staining|ish=Scribd}}&lt;/ref&gt;.

Yaqinda [[Antitelolar|antikorlar]] maʼlum [[Proteinlar|oqsillarni]], [[Lipidlar|lipidlarni]] va [[Uglevodlar|uglevodlarni]] boʻyash uchun ishlatilgan. Immunogistokimyo deb ataladigan bu usul mikroskop ostida hujayralar toifalarini aniq aniqlash qobiliyatini sezilarli darajada oshirdi. Boshqa ilgʻor usullar maʼlum [[Dezoksiribonuklein kislota|DNK]] yoki [[Ribonuklein kislotalar|RNK]] molekulalarini aniqlash uchun '''gibridizatsiyani''' oʻz ichiga oladi. Ushbu antikorlarni boʻyash usullari koʻpincha muzlatilgan boʻlim gistologiyasidan foydalanishni talab qiladi. Yuqoridagi ushbu muolajalar ham laboratoriyada malakali tibbiy laboratoriya olimi (gistolin) tomonidan nazorat va aniqlik ostida amalga oshiriladi. Raqamli kameralar gistopatologik tasvirlarni olish uchun tobora koʻproq foydalanib kelinmoqda.

== Izoh ==
Ushbu tibbiy tashxis gistologik topilmalar va patologning fikrini tavsiflovchi '''patologiya hisoboti''' sifatida tuzilgan. [[Saraton (kasallik)|Saraton]] holatida bu koʻpgina davolash protokollari uchun zarur boʻlgan '''toʻqimalar diagnostikasini''' anglatadi. [[Saraton (kasallik)|Saratonni]] olib tashlashda patolog jarrohlik chegarasi tozalanganligini yoki ishtirok etganligini koʻrsatadi (qoldiq saraton ortda qoladi). Bu non pishirish yoki CCPDMA ishlov berish usuli yordamida amalga oshiriladi. Mikroskopik vizual artefaktlar namunalarni notoʻgʻri tashxislashga olib kelishi mumkin.


=== Struktur tuzilishi ===
Asosiy gistopatologik struktor tuzilishlariga quyidagilardan iborat:&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Fayl:High-magnification micrograph of basal-cell carcinoma.jpg|'''Uyalar''' : oʻxshash turdagi hujayralar orollari.

Prostate adenocarcinoma - acinar pattern.jpg|'''[[Acinus|Atsinar]]''' yoki '''[[Tubule|quvurli]]''' :Oʻrab turgan hujayralardan iborat.
Fayl:Typical carcinoid tumor of the lung, trabecular pattern.jpg|'''[[Trabecula|Trabekulyar]]''', choʻzilgan (tayoq shaklidagi) hujayralar guruhlari.
Fayl:Encapsulated Papillary Carcinoma of the Breast, H&amp;E (15768688957).jpg|'''Papiller''' : fibrovaskulyar yadrolar atrofida epiteloid hujayralarining oʻsimtalari.
Fayl:Micropapillary urothelial carcinoma, very high mag.jpg|'''Mikropapiller''' : fibrovaskulyar yadrosiz papiller tuplari
Fayl:Histopathology of fascicular growth in a leiomyoma.jpg|'''Fassikulyar''' : Umuman olganda, bir xil hujayra turi, lekin baʼzilari bir xil yoʻnalishda hizalanadigan tarmoqli guruhlarni hosil qiladi.
Fayl:Histopathology of woven or storiform pattern.jpg|[[Storiform pattern|'''Toʻqilgan''' yoki '''qatlamli''']] : choʻzilgan hujayralar yoki yadrolar, ulardagi kichik toʻplamlar tasodifiy tartibda hizalanadi.
Fayl:Micrograph of prostate cancer with Gleason score 10 (5+5) with solid sheets of cells (crop).jpg|'''Qattiq''' : Koʻproq yoki kamroq bir xil hujayra turi, ular orasida boʻsh joy va boshqa maxsus naqsh yoʻq.
Fayl:Papillary urothelial carcinoma with cribriform morphology, very high mag.jpg|'''Kribriform''' : Bir nechta aniq boʻshliqlarga ega qattiq.
Fayl:Bovine Bone Sample and 430 times Magnification.jpg|'''[[Whorl|Burmalangan]]''' : bir nechta [[Concentric objects|konsentrik ob’ektlar]] yoki spiral shakldagi
Fayl:Histopathology of cartwheel pattern in dermatofibrosarcoma protuberans, annotated.jpg|'''[[Cartwheel pattern|Aravacha naqshlari]]''' : Hujayralarni yoki biriktiruvchi toʻqimalarni tashqariga chiqaradigan markaz nuqtalari
&lt;/gallery&gt;

=== Yadro tuzilishlari ===
Asosiy yadroviy modellarga quyidagilar kiradi:&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Fayl:Histopathology of clear cell renal cell carcinoma, grade 1, high magnification.jpg|Nisbatan oʻxshash oʻlcham va shakllarga ega boʻlganda '''monomorfik''' .
Fayl:Pleomorphic nuclei.jpg|Turli oʻlcham va shakllarga ega boʻlganda '''[[Pleomorphism (cytology)|pleomorfik]]''' . Bu koʻpincha [[Nucleus to cytoplasm ratio|yadro va sitoplazma nisbati]] ortishi bilan bogʻliq boʻladi. Bu xususiyatlar, odatda, [[Malignancy|maligniteyi]] koʻrsatadi.
Fayl:Fine versus coarse chromatin.jpg|''Nozik xromatin'' koʻzga tashlanmasa (asosan faqat yadrolarda koʻrinadi), ''qoʻpol'' xromatinga nisbatan.
Fayl:Heterochromatic versus euchromatic nuclei.jpg|Baʼzida vizual koʻrinishi uchun &quot; [[Heterochromatic|heteroxromatik]] &quot; va &quot; [[Euchromatic|euxromatik]] &quot; yadrolar ishlatiladi, ammo bu DNKning molekulyar tuzilishiga toʻgʻri keladi.
Fayl:Well-differentiated neuroendocrine tumor with salt-and-pepper chromatin.png|[[Salt-and-pepper chromatin|Donador „tuz-qalampir“ xromatini tuzulishi]] .
&lt;/gallery&gt;

== Miyokard infarktida ==
[[Miokard infarkti|Miokard infarktidan]](yurak xuruji) dan dastlabki ~ 30 daqiqada gistopatologiya koʻzga koʻrinmaydi. Birinchi 4 soat ichida mumkin boʻlgan yagona belgi — bu chegaradagi tolalarning toʻlqinliligi. Biroq, keyinchalik [[shish]] va qon ketishi bilan koagulyatsion nekroz boshlanadi. 12 soat muddatdan keyin miyositlarning kariopiknozi va gipereozinofiliyasi, chekkalarida qisqargan zona nekrozi, shuningdek, neyrofillar infiltratsiyasining boshlanishi kuzatilishi mumkin. 1-3 kunlarda yadrolar va chiziqlar yoʻqolishi va neyrofillarning interstitsialga infiltratsiyasining kuchayishi bilan koagulyatsion nekroz boʻladi. Yurak xurujidan keyingi birinchi haftaning oxiriga qadar oʻlik mushak tolalarining parchalanishi sodir boʻladi, neytrofillar nekrozi va chegarada oʻlik hujayralarni makrofaglar bilan olib tashlashning boshlanishi kuzatiladi, bu keyingi kunlarni oshirib boradi. Bir haftadan soʻng chekkalarda granulyatsiya toʻqimalarining shakllanishi boshlanadi, u keyingi oyda pishib yetiladi va kollagen choʻkishi kuchayadi, infarkdan keyin taxminan 2 oy ichida miokard chandigʻi toʻliq yetuk boʻlgunga qadar hujayraliligi pasayishi kuzatiladi&lt;ref name=&quot;Kumar11&quot;&gt;Chapter 11 in: {{Kitob manbasi|last=Mitchell, Richard Sheppard|title=Robbins Basic Pathology|url=https://archive.org/details/robbinsbasicpath0000unse_q0t1|publisher=Saunders|location=Philadelphia|year=2007|isbn=978-1-4160-2973-1}} 8th edition.&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==

* [[Patologik anatomiya|Anatomik patologiya]]
* Molekulyar patologiya
* Muzlatilgan boʻlim jarayoni
* Tibbiyot texnologi
* Lazerli suratga olish mikrodiseksiyasi
* Patologlar roʻyxati

== Manbalar ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Havolalar ==

* [http://www.pathol.uzh.ch/histologiekurs/ Virtual gistologiya kursi — Tsyurix universiteti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120414015629/http://www.pathol.uzh.ch/histologiekurs/ |date=2012-04-14 }} (nemis, ingliz tilidagi versiya tayyorlanmoqda)
* [http://screening.iarc.fr/atlashisto.php Bachadon boʻyni gistopatologiyasi — raqamli atlas (IARC skrining guruhi)]
* [https://web.archive.org/web/20130811113438/http://www.path.uiowa.edu/virtualslidebox/iowa_histopathology/content_index_db.html Histopatologiya Virtual Slidebox] — Ayova universiteti
[[Turkum:Patologik anatomiya]]</text>
      <sha1>scx0quuf8a0s99zz22azasqttq4p5tr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269805</id>
      <parentid>6269804</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14519" sha1="jf5m2257saly8xptelqt4ivciwfst0u" xml:space="preserve">[[Fayl:MI_with_contraction_bands_very_high_mag.jpg|right|thumb|350x350px| [[Miokard infarkti|Miokard infarktining]] gistopatologik topilmasi (yurak huruji) qisqarish zonasi nekrozini koʻrsatadigan mikrograf .]]

'''Gistopatologiya''' (uch [[yunoncha]] soʻzdan olingan boʻlib: {{Lang|grc|ἱστός}} ''histos'' „toʻqima“, pthdos ''pathos'' „azob“ va -ligoia ''-logia'' „oʻrganish“) kasallikning namoyon boʻlishini oʻrganish uchun [[Toʻqima|toʻqimalarni]] mikroskopik tekshirishga ishora qiladi. Xususan, klinik tibbiyotda gistopatologiya biopsiya yoki jarrohlik namunasini patolog tomonidan tekshirilgandan soʻng, namunani qayta ishlagandan va gistologik boʻlimlarni shisha slaydlarga qoʻygandan keyin oʻrganishni anglatadi. Bundan tashqari sitopatologiya boʻsh hujayralarni yoki toʻqimalarning mikro-parchalarini („hujayra bloklari“ sifatida) tekshiradi hisoblanadi.

== Toʻqimalarni yigʻish ==
Toʻqimalarning gistologik tekshiruvi [[Xirurgiya|jarrohlik]], [[biopsiya]] yoki [[Autopsiya|otopsiya]] yoʻllari orqali boshlanadi. Toʻqimalar [[Inson tanasi|tanadan]] yoki [[Oʻsimliklar|oʻsimlikdan chiqariladi]], soʻngra koʻpincha yangi holatda ekspertizadan soʻng, parchalanishning oldini olish uchun toʻqimalarni barqarorlashtiradigan fiksatorga joylashtirib boriladi.

== Gistologiyaga tayyorgarlik ==
[[Fayl:Biopsy_wrap,_biopsy_sponge_and_biopsy_bag.jpg|thumb| Namunalarni topshirish uchun ishlatiladigan narsalar: (biopsiya) oʻrami, (biopsiya) shimgich, (toʻqimalarni qayta ishlash) kasseta va (biopsiya) sumkasidan foydalaniladi.]]
Amaliyotning keyingi bosqichida toʻqima kimyoviy fiksatsiya yoki muzlatilgan qism yordamida [[mikroskop]] ostida koʻrish uchun tayyorgarlik koʻriladi.

Baʼzida namuna, jarrohlik amaliyotidan olingan boʻlsa, patolog toʻqima namunasini koʻrib chiqadi va foydali va toʻgʻri tashxis qoʻyish ehtimoli yuqori boʻlgan qismni tanlanadi- bu qism keng tarqalgan boʻlib maʼlum boʻlgan jarayonda tekshirish maqsadida olib tashlanadi. Kattaroq namunalar kassetada anatomik tuzilmalarini toʻgʻri joylashtirish uchun kesib qoʻyiladi. Baʼzi namunalar (ayniqsa, biopsiya) toʻqimalarning toʻgʻri yoʻnalishini kassetada, soʻngra blokda, soʻngra diagnostik mikroskop slaydlarida toʻgʻri yoʻnaltirishini taʼminlash uchun agar-agar oldindan yotqizilishi mumkin Keyin bu jarayonning qolgan qismi uchun plastik idishlarga joylashtiriladi. 

=== Kimyoviy fiksatsiya ===
Formalin eritmasidan tashqari boshqa turdagi kimyoviy fiksatorlar ham qoʻllanishi mumkin. Ammo, immunohistokimyo (IHC) boʻyalishi va ushbu namunalar namunalarida diagnostik molekulyar patologiya testining paydo boʻlishi bilan formalin inson diagnostik gistopatologiyasida standart kimyoviy fiksatorga aylanib qoladi. Juda kichik namunalar uchun fiksatsiya vaqtlari qisqaroq va inson diagnostik gistopatologiyasida standartlar mavjud.

=== Qayta ishlash ===
Alkogol miqdorining ortib borish konsentratsiyasini aniqlash orqali suv namunadan ketma-ket bosqichlarda chiqariladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Basic guide to histological staining and tissue preparation|url=http://www.mwap.co.uk/path_staining.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160706103818/http://www.mwap.co.uk/path_staining.html|arxivsana=July 6, 2016}}&lt;/ref&gt; .Ksilen eritmasi oxirgi suvsizlanish bosqichida alkogol oʻrniga ishlatiladi — bu keyingi bosqichda ishlatiladigan mum ksilenda eriydi. Keyin mum infiltratsiyalangan namunasi alohida namunali (odatda metall) konteynerga oʻtkaziladi. Nihoyat, eritilgan mum namunaning atrofiga konteynerga solinadi va uni mum blokiga joylashtirish uchun qattiqlashishi uchun sovutiladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot; /&gt;. Ushbu jarayon slayd uchun ingichka mikrotom boʻlim(lar)ni olish uchun yetarlicha mustahkam, toʻgʻri yoʻnaltirilgan namunani taʼminlash uchun kerak boʻladi.

Mumdan iborat blok tugagandan soʻng, undan boʻlaklar kesiladi va odatda qismni yoyib yuboradigan suv hammomi yuzasiga suzish uchun joylashtiriladi. Bu odatda qoʻlda amalga oshiriladi va tajribali ish (gistotexnolog) boʻlib, laboratoriya xodimlari slaydlarga namuna mikrotomli mumi lentasining qaysi qismlarini joylashtiradilar. Bir qator slaydlar odatda blok boʻylab turli darajalardan tayyorlanadi. Shundan soʻng, nozik qismga oʻrnatilgan slayd boʻyalgan va uning ustiga himoya qoplamasi oʻrnatilgan. Oddiy dogʻlar uchun odatda avtomatik jarayon qoʻllanadi; lekin kamdan-kam ishlatiladigan dogʻlar koʻpincha qoʻlda amalga oshiriladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot;/&gt;.

=== Muzlatilgan qismni qayta ishlash ===
[[Fayl:Touch_prep_on_a_lymph_node.jpg|thumb| Bundan tashqari, „tegishli tayyorgarlik“ qilish imkoniyati mavjud, bunda shisha slaydni oddiygina toʻqimalarga bosiladi va keyin fiksator eritmasiga taʼsir qiladi. Keyin shisha slaydni boʻyash va tekshirish mumkin. Bu shubhali lenfomalarni dastlabki baholashda ishlatiladi.]]
Shubhali limfomani baholash „tegishli tayyorgarlik“ ni oʻtkazishdan iborat boʻlib, unda shisha slayd kesilgan limfoid toʻqimalarga yengil bosiladi va keyin [[Mikroskopiya|yorugʻlik mikroskopida]] baholash uchun boʻyaladi. Gistologik ishlovning ikkinchi usuli muzlatilgan qismni qayta ishlash deb ataladi. Bu oʻqitilgan tarixshunos tomonidan amalga oshiriladigan yuqori texnik ilmiy usul. Ushbu usulda toʻqimalar muzlatiladi va kriostat deb ataladigan muzlashdan past boʻlgan sovutish moslamasiga oʻrnatilgan mikrotom yordamida ingichka boʻlinadi. Yupqa muzlatilgan boʻlaklar shisha oynachaga oʻrnatib, suyuq fiksatorda darhol va qisqa vaqt ichida anʼanaviy mum bilan oʻrnatilgan qismlarga oʻxshash boʻyash usullaridan foydalangan holda boʻyaladi. Ushbu usulning afzalliklari — tez ishlov berish vaqti, kamroq asbob-uskunalar talabi va laboratoriyada ventilyatsiyaga kamroq ehtiyoj. Kamchilik — oxirgi slaydning sifatsizligi. U jarrohlik amaliyoti davomida jarrohlikning keyingi bosqichini tanlashda yordam berishi mumkin boʻlgan aniqlash uchun intraoperativ patologiyada qoʻllanadi(masalan, jarrohlik paytida oʻsimtaning rezektsiya chegarasining aniqligini oldindan aniqlash uchun).

== Qayta ishlangan gistologik slaydlarni boʻyash ==
[[Fayl:Eosinophilic,_basophilic,_chromophobic_and_amphophilic_staining.png|thumb| H&amp;E dogʻida koʻrilgan asosiy boʻyash turlarining tasviri.]]
Toʻqimalarni mikroskop ostida koʻrish uchun boʻlimlar bir yoki bir nechta pigment bilan boʻyalgan. Boʻyashning maqsadi hujayra tarkibiy qismlarini ochishdir; kontrastni taʼminlash uchun kontrastlar ishlatib boriladi.

Gistopotalogiyada eng koʻp ishlatiladigan boʻyoq [[gematoksilin]] va eozin boʻyogʻi eritmalari(koʻpincha H&amp;E qisqartmasi)hisoblanadi. Gematoksilin yprdamida [[Hujayra yadrosi|yadrolarni]] '''koʻk rangga''' boʻyash uchun ishlatiladi, eozin esa koʻpchilik hujayralarning [[Sitoplazma|sitoplazmasini]] va hujayradan tashqari [[biriktiruvchi toʻqima]] matritsasini '''pushti rangga boʻyaydi''' . Hujayralarni tanlab boʻyash uchun yuzlab boshqa usullar mavjud. Toʻqimalarning boʻlaklarini boʻyash uchun ishlatiladigan boshqa birikmalar safranin, kongo qizil, kumush tuzlari va sunʼiy boʻyoqlarni oʻz ichiga oladi. '''Gistokimyo''' laboratoriya kimyoviy moddalari va toʻqima ichidagi tarkibiy qismlar oʻrtasidagi kimyoviy reaktsiyalardan foydalanish faniga ishora qiladi. Tez-tez bajariladigan gistokimyoviy usul — bu Gemokromatoz kabi kasalliklarda temir konlarini koʻrsatish uchun ishlatiladigan Perlsning Prussiya koʻk reaksiyasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.scribd.com/doc/4448747/Perl|sarlavha=Perl - Red Blood Cell - Staining|ish=Scribd}}&lt;/ref&gt;.

Yaqinda [[Antitelolar|antikorlar]] maʼlum [[Proteinlar|oqsillarni]], [[Lipidlar|lipidlarni]] va [[Uglevodlar|uglevodlarni]] boʻyash uchun ishlatilgan. Immunogistokimyo deb ataladigan bu usul mikroskop ostida hujayralar toifalarini aniq aniqlash qobiliyatini sezilarli darajada oshirdi. Boshqa ilgʻor usullar maʼlum [[Dezoksiribonuklein kislota|DNK]] yoki [[Ribonuklein kislotalar|RNK]] molekulalarini aniqlash uchun '''gibridizatsiyani''' oʻz ichiga oladi. Ushbu antikorlarni boʻyash usullari koʻpincha muzlatilgan boʻlim gistologiyasidan foydalanishni talab qiladi. Yuqoridagi ushbu muolajalar ham laboratoriyada malakali tibbiy laboratoriya olimi (gistolin) tomonidan nazorat va aniqlik ostida amalga oshiriladi. Raqamli kameralar gistopatologik tasvirlarni olish uchun tobora koʻproq foydalanib kelinmoqda.

== Izoh ==
Ushbu tibbiy tashxis gistologik topilmalar va patologning fikrini tavsiflovchi '''patologiya hisoboti''' sifatida tuzilgan. [[Saraton (kasallik)|Saraton]] holatida bu koʻpgina davolash protokollari uchun zarur boʻlgan '''toʻqimalar diagnostikasini''' anglatadi. [[Saraton (kasallik)|Saratonni]] olib tashlashda patolog jarrohlik chegarasi tozalanganligini yoki ishtirok etganligini koʻrsatadi (qoldiq saraton ortda qoladi). Bu non pishirish yoki CCPDMA ishlov berish usuli yordamida amalga oshiriladi. Mikroskopik vizual artefaktlar namunalarni notoʻgʻri tashxislashga olib kelishi mumkin.


=== Struktur tuzilishi ===
Asosiy gistopatologik struktor tuzilishlariga quyidagilardan iborat:&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Fayl:High-magnification micrograph of basal-cell carcinoma.jpg|'''Uyalar''' : oʻxshash turdagi hujayralar orollari.

Prostate adenocarcinoma - acinar pattern.jpg|'''[[Acinus|Atsinar]]''' yoki '''[[Tubule|quvurli]]''' :Oʻrab turgan hujayralardan iborat.
Fayl:Typical carcinoid tumor of the lung, trabecular pattern.jpg|'''[[Trabecula|Trabekulyar]]''', choʻzilgan (tayoq shaklidagi) hujayralar guruhlari.
Fayl:Encapsulated Papillary Carcinoma of the Breast, H&amp;E (15768688957).jpg|'''Papiller''' : fibrovaskulyar yadrolar atrofida epiteloid hujayralarining oʻsimtalari.
Fayl:Micropapillary urothelial carcinoma, very high mag.jpg|'''Mikropapiller''' : fibrovaskulyar yadrosiz papiller tuplari
Fayl:Histopathology of fascicular growth in a leiomyoma.jpg|'''Fassikulyar''' : Umuman olganda, bir xil hujayra turi, lekin baʼzilari bir xil yoʻnalishda hizalanadigan tarmoqli guruhlarni hosil qiladi.
Fayl:Histopathology of woven or storiform pattern.jpg|[[Storiform pattern|'''Toʻqilgan''' yoki '''qatlamli''']] : choʻzilgan hujayralar yoki yadrolar, ulardagi kichik toʻplamlar tasodifiy tartibda hizalanadi.
Fayl:Micrograph of prostate cancer with Gleason score 10 (5+5) with solid sheets of cells (crop).jpg|'''Qattiq''' : Koʻproq yoki kamroq bir xil hujayra turi, ular orasida boʻsh joy va boshqa maxsus naqsh yoʻq.
Fayl:Papillary urothelial carcinoma with cribriform morphology, very high mag.jpg|'''Kribriform''' : Bir nechta aniq boʻshliqlarga ega qattiq.
Fayl:Bovine Bone Sample and 430 times Magnification.jpg|'''[[Whorl|Burmalangan]]''' : bir nechta [[Concentric objects|konsentrik ob’ektlar]] yoki spiral shakldagi
Fayl:Histopathology of cartwheel pattern in dermatofibrosarcoma protuberans, annotated.jpg|'''[[Cartwheel pattern|Aravacha naqshlari]]''' : Hujayralarni yoki biriktiruvchi toʻqimalarni tashqariga chiqaradigan markaz nuqtalari
&lt;/gallery&gt;

=== Yadro tuzilishlari ===
Asosiy yadroviy modellarga quyidagilar kiradi:&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Fayl:Histopathology of clear cell renal cell carcinoma, grade 1, high magnification.jpg|Nisbatan oʻxshash oʻlcham va shakllarga ega boʻlganda '''monomorfik''' .
Fayl:Pleomorphic nuclei.jpg|Turli oʻlcham va shakllarga ega boʻlganda '''[[Pleomorphism (cytology)|pleomorfik]]''' . Bu koʻpincha [[Nucleus to cytoplasm ratio|yadro va sitoplazma nisbati]] ortishi bilan bogʻliq boʻladi. Bu xususiyatlar, odatda, [[Malignancy|maligniteyi]] koʻrsatadi.
Fayl:Fine versus coarse chromatin.jpg|''Nozik xromatin'' koʻzga tashlanmasa (asosan faqat yadrolarda koʻrinadi), ''qoʻpol'' xromatinga nisbatan.
Fayl:Heterochromatic versus euchromatic nuclei.jpg|Baʼzida vizual koʻrinishi uchun &quot; [[Heterochromatic|heteroxromatik]] &quot; va &quot; [[Euchromatic|euxromatik]] &quot; yadrolar ishlatiladi, ammo bu DNKning molekulyar tuzilishiga toʻgʻri keladi.
Fayl:Well-differentiated neuroendocrine tumor with salt-and-pepper chromatin.png|[[Salt-and-pepper chromatin|Donador „tuz-qalampir“ xromatini tuzulishi]] .
&lt;/gallery&gt;

== Miyokard infarktida ==
[[Miokard infarkti|Miokard infarktidan]](yurak xuruji) dan dastlabki ~ 30 daqiqada gistopatologiya koʻzga koʻrinmaydi. Birinchi 4 soat ichida mumkin boʻlgan yagona belgi — bu chegaradagi tolalarning toʻlqinliligi. Biroq, keyinchalik [[shish]] va qon ketishi bilan koagulyatsion nekroz boshlanadi. 12 soat muddatdan keyin miyositlarning kariopiknozi va gipereozinofiliyasi, chekkalarida qisqargan zona nekrozi, shuningdek, neyrofillar infiltratsiyasining boshlanishi kuzatilishi mumkin. 1-3 kunlarda yadrolar va chiziqlar yoʻqolishi va neyrofillarning interstitsialga infiltratsiyasining kuchayishi bilan koagulyatsion nekroz boʻladi. Yurak xurujidan keyingi birinchi haftaning oxiriga qadar oʻlik mushak tolalarining parchalanishi sodir boʻladi, neytrofillar nekrozi va chegarada oʻlik hujayralarni makrofaglar bilan olib tashlashning boshlanishi kuzatiladi, bu keyingi kunlarni oshirib boradi. Bir haftadan soʻng chekkalarda granulyatsiya toʻqimalarining shakllanishi boshlanadi, u keyingi oyda pishib yetiladi va kollagen choʻkishi kuchayadi, infarkdan keyin taxminan 2 oy ichida miokard chandigʻi toʻliq yetuk boʻlgunga qadar hujayraliligi pasayishi kuzatiladi&lt;ref name=&quot;Kumar11&quot;&gt;Chapter 11 in: {{Kitob manbasi|last=Mitchell, Richard Sheppard|title=Robbins Basic Pathology|url=https://archive.org/details/robbinsbasicpath0000unse_q0t1|publisher=Saunders|location=Philadelphia|year=2007|isbn=978-1-4160-2973-1}} 8th edition.&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==

* [[Patologik anatomiya|Anatomik patologiya]]
* Molekulyar patologiya
* Muzlatilgan boʻlim jarayoni
* Tibbiyot texnologi
* Lazerli suratga olish mikrodiseksiyasi
* Patologlar roʻyxati

== Manbalar ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Havolalar ==

* [http://www.pathol.uzh.ch/histologiekurs/ Virtual gistologiya kursi — Tsyurix universiteti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120414015629/http://www.pathol.uzh.ch/histologiekurs/ |date=2012-04-14 }} (nemis, ingliz tilidagi versiya tayyorlanmoqda)
* [http://screening.iarc.fr/atlashisto.php Bachadon boʻyni gistopatologiyasi — raqamli atlas (IARC skrining guruhi)]
* [https://web.archive.org/web/20130811113438/http://www.path.uiowa.edu/virtualslidebox/iowa_histopathology/content_index_db.html Histopatologiya Virtual Slidebox] — Ayova universiteti
[[Turkum:Patologik anatomiya]]</text>
      <sha1>jf5m2257saly8xptelqt4ivciwfst0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269806</id>
      <parentid>6269805</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14520" sha1="paafzurbuej4j63eswfe93ca0b5v8vf" xml:space="preserve">[[Fayl:MI_with_contraction_bands_very_high_mag.jpg|right|thumb|350x350px| [[Miokard infarkti|Miokard infarktining]] gistopatologik topilmasi (yurak huruji) qisqarish zonasi nekrozini koʻrsatadigan mikrograf .]]

'''Gistopatologiya''' (uch [[yunoncha]] soʻzdan olingan boʻlib: {{Lang|grc|ἱστός}} ''histos'' „toʻqima“, pthdos ''pathos'' „azob“ va -ligoia ''-logia'' „oʻrganish“) kasallikning namoyon boʻlishini oʻrganish uchun [[Toʻqima|toʻqimalarni]] mikroskopik tekshirishga ishora qiladi. Xususan, klinik tibbiyotda gistopatologiya biopsiya yoki jarrohlik namunasini patolog tomonidan tekshirilgandan soʻng, namunani qayta ishlagandan va gistologik boʻlimlarni shisha slaydlarga qoʻygandan keyin oʻrganishni anglatadi. Bundan tashqari sitopatologiya boʻsh hujayralarni yoki toʻqimalarning mikro-parchalarini („hujayra bloklari“ sifatida) tekshiradi hisoblanadi.

== Toʻqimalarni yigʻish ==
Toʻqimalarning gistologik tekshiruvi [[Xirurgiya|jarrohlik]], [[biopsiya]] yoki [[Autopsiya|otopsiya]] yoʻllari orqali boshlanadi. Toʻqimalar [[Inson tanasi|tanadan]] yoki [[Oʻsimliklar|oʻsimlikdan chiqariladi]], soʻngra koʻpincha yangi holatda ekspertizadan soʻng, parchalanishning oldini olish uchun toʻqimalarni barqarorlashtiradigan fiksatorga joylashtirib boriladi.

== Gistologiyaga tayyorgarlik ==
[[Fayl:Biopsy_wrap,_biopsy_sponge_and_biopsy_bag.jpg|thumb| Namunalarni topshirish uchun ishlatiladigan narsalar: (biopsiya) oʻrami, (biopsiya) shimgich, (toʻqimalarni qayta ishlash) kasseta va (biopsiya) sumkasidan foydalaniladi.]]
Amaliyotning keyingi bosqichida toʻqima kimyoviy fiksatsiya yoki muzlatilgan qism yordamida [[mikroskop]] ostida koʻrish uchun tayyorgarlik koʻriladi.

Baʼzida namuna, jarrohlik amaliyotidan olingan boʻlsa, patolog toʻqima namunasini koʻrib chiqadi va foydali va toʻgʻri tashxis qoʻyish ehtimoli yuqori boʻlgan qismni tanlanadi- bu qism keng tarqalgan boʻlib maʼlum boʻlgan jarayonda tekshirish maqsadida olib tashlanadi. Kattaroq namunalar kassetada anatomik tuzilmalarini toʻgʻri joylashtirish uchun kesib qoʻyiladi. Baʼzi namunalar (ayniqsa, biopsiya) toʻqimalarning toʻgʻri yoʻnalishini kassetada, soʻngra blokda, soʻngra diagnostik mikroskop slaydlarida toʻgʻri yoʻnaltirishini taʼminlash uchun agar-agar oldindan yotqizilishi mumkin Keyin bu jarayonning qolgan qismi uchun plastik idishlarga joylashtiriladi. 

=== Kimyoviy fiksatsiya ===
Formalin eritmasidan tashqari boshqa turdagi kimyoviy fiksatorlar ham qoʻllanishi mumkin. Ammo, immunohistokimyo (IHC) boʻyalishi va ushbu namunalar namunalarida diagnostik molekulyar patologiya testining paydo boʻlishi bilan formalin inson diagnostik gistopatologiyasida standart kimyoviy fiksatorga aylanib qoladi. Juda kichik namunalar uchun fiksatsiya vaqtlari qisqaroq va inson diagnostik gistopatologiyasida standartlar mavjud.

=== Qayta ishlash ===
Alkogol miqdorining ortib borish konsentratsiyasini aniqlash orqali suv namunadan ketma-ket bosqichlarda chiqariladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Basic guide to histological staining and tissue preparation|url=http://www.mwap.co.uk/path_staining.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160706103818/http://www.mwap.co.uk/path_staining.html|arxivsana=July 6, 2016}}&lt;/ref&gt; .Ksilen eritmasi oxirgi suvsizlanish bosqichida alkogol oʻrniga ishlatiladi — bu keyingi bosqichda ishlatiladigan mum ksilenda eriydi. Keyin mum infiltratsiyalangan namunasi alohida namunali (odatda metall) konteynerga oʻtkaziladi. Nihoyat, eritilgan mum namunaning atrofiga konteynerga solinadi va uni mum blokiga joylashtirish uchun qattiqlashishi uchun sovutiladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot; /&gt;. Ushbu jarayon slayd uchun ingichka mikrotom boʻlim(lar)ni olish uchun yetarlicha mustahkam, toʻgʻri yoʻnaltirilgan namunani taʼminlash uchun kerak boʻladi.

Mumdan iborat blok tugagandan soʻng, undan boʻlaklar kesiladi va odatda qismni yoyib yuboradigan suv hammomi yuzasiga suzish uchun joylashtiriladi. Bu odatda qoʻlda amalga oshiriladi va tajribali ish (gistotexnolog) boʻlib, laboratoriya xodimlari slaydlarga namuna mikrotomli mumi lentasining qaysi qismlarini joylashtiradilar. Bir qator slaydlar odatda blok boʻylab turli darajalardan tayyorlanadi. Shundan soʻng, nozik qismga oʻrnatilgan slayd boʻyalgan va uning ustiga himoya qoplamasi oʻrnatilgan. Oddiy dogʻlar uchun odatda avtomatik jarayon qoʻllanadi; lekin kamdan-kam ishlatiladigan dogʻlar koʻpincha qoʻlda amalga oshiriladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot;/&gt;.

=== Muzlatilgan qismni qayta ishlash ===
[[Fayl:Touch_prep_on_a_lymph_node.jpg|thumb| Bundan tashqari, „tegishli tayyorgarlik“ qilish imkoniyati mavjud, bunda shisha slaydni oddiygina toʻqimalarga bosiladi va keyin fiksator eritmasiga taʼsir qiladi. Keyin shisha slaydni boʻyash va tekshirish mumkin. Bu shubhali lenfomalarni dastlabki baholashda ishlatiladi.]]
Shubhali limfomani baholash „tegishli tayyorgarlik“ ni oʻtkazishdan iborat boʻlib, unda shisha slayd kesilgan limfoid toʻqimalarga yengil bosiladi va keyin [[Mikroskopiya|yorugʻlik mikroskopida]] baholash uchun boʻyaladi. Gistologik ishlovning ikkinchi usuli muzlatilgan qismni qayta ishlash deb ataladi. Bu oʻqitilgan tarixshunos tomonidan amalga oshiriladigan yuqori texnik ilmiy usul. Ushbu usulda toʻqimalar muzlatiladi va kriostat deb ataladigan muzlashdan past boʻlgan sovutish moslamasiga oʻrnatilgan mikrotom yordamida ingichka boʻlinadi. Yupqa muzlatilgan boʻlaklar shisha oynachaga oʻrnatib, suyuq fiksatorda darhol va qisqa vaqt ichida anʼanaviy mum bilan oʻrnatilgan qismlarga oʻxshash boʻyash usullaridan foydalangan holda boʻyaladi. Ushbu usulning afzalliklari — tez ishlov berish vaqti, kamroq asbob-uskunalar talabi va laboratoriyada ventilyatsiyaga kamroq ehtiyoj. Kamchilik — oxirgi slaydning sifatsizligi. U jarrohlik amaliyoti davomida jarrohlikning keyingi bosqichini tanlashda yordam berishi mumkin boʻlgan aniqlash uchun intraoperativ patologiyada qoʻllanadi(masalan, jarrohlik paytida oʻsimtaning rezektsiya chegarasining aniqligini oldindan aniqlash uchun).

== Qayta ishlangan gistologik slaydlarni boʻyash ==
[[Fayl:Eosinophilic,_basophilic,_chromophobic_and_amphophilic_staining.png|thumb| H&amp;E dogʻida koʻrilgan asosiy boʻyash turlarining tasviri.]]
Toʻqimalarni mikroskop ostida koʻrish uchun boʻlimlar bir yoki bir nechta pigment bilan boʻyalgan. Boʻyashning maqsadi hujayra tarkibiy qismlarini ochishdir; kontrastni taʼminlash uchun kontrastlar ishlatib boriladi.

Gistopotalogiyada eng koʻp ishlatiladigan boʻyoq [[gematoksilin]] va eozin boʻyogʻi eritmalari(koʻpincha H&amp;E qisqartmasi)hisoblanadi. Gematoksilin yprdamida [[Hujayra yadrosi|yadrolarni]] '''koʻk rangga''' boʻyash uchun ishlatiladi, eozin esa koʻpchilik hujayralarning [[Sitoplazma|sitoplazmasini]] va hujayradan tashqari [[biriktiruvchi toʻqima]] matritsasini '''pushti rangga boʻyaydi''' . Hujayralarni tanlab boʻyash uchun yuzlab boshqa usullar mavjud. Toʻqimalarning boʻlaklarini boʻyash uchun ishlatiladigan boshqa birikmalar safranin, kongo qizil, kumush tuzlari va sunʼiy boʻyoqlarni oʻz ichiga oladi. '''Gistokimyo''' laboratoriya kimyoviy moddalari va toʻqima ichidagi tarkibiy qismlar oʻrtasidagi kimyoviy reaktsiyalardan foydalanish faniga ishora qiladi. Tez-tez bajariladigan gistokimyoviy usul — bu Gemokromatoz kabi kasalliklarda temir konlarini koʻrsatish uchun ishlatiladigan Perlsning Prussiya koʻk reaksiyasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.scribd.com/doc/4448747/Perl|sarlavha=Perl - Red Blood Cell - Staining|ish=Scribd}}&lt;/ref&gt;.

Yaqinda [[Antitelolar|antikorlar]] maʼlum [[Proteinlar|oqsillarni]], [[Lipidlar|lipidlarni]] va [[Uglevodlar|uglevodlarni]] boʻyash uchun ishlatilgan. Immunogistokimyo deb ataladigan bu usul mikroskop ostida hujayralar toifalarini aniq aniqlash qobiliyatini sezilarli darajada oshirdi. Boshqa ilgʻor usullar maʼlum [[Dezoksiribonuklein kislota|DNK]] yoki [[Ribonuklein kislotalar|RNK]] molekulalarini aniqlash uchun '''gibridizatsiyani''' oʻz ichiga oladi. Ushbu antikorlarni boʻyash usullari koʻpincha muzlatilgan boʻlim gistologiyasidan foydalanishni talab qiladi. Yuqoridagi ushbu muolajalar ham laboratoriyada malakali tibbiy laboratoriya olimi (gistolin) tomonidan nazorat va aniqlik ostida amalga oshiriladi. Raqamli kameralar gistopatologik tasvirlarni olish uchun tobora koʻproq foydalanib kelinmoqda.

== Izoh ==
Ushbu tibbiy tashxis gistologik topilmalar va patologning fikrini tavsiflovchi '''patologiya hisoboti''' sifatida tuzilgan. [[Saraton (kasallik)|Saraton]] holatida bu koʻpgina davolash protokollari uchun zarur boʻlgan '''toʻqimalar diagnostikasini''' anglatadi. [[Saraton (kasallik)|Saratonni]] olib tashlashda patolog jarrohlik chegarasi tozalanganligini yoki ishtirok etganligini koʻrsatadi (qoldiq saraton ortda qoladi). Bu non pishirish yoki CCPDMA ishlov berish usuli yordamida amalga oshiriladi. Mikroskopik vizual artefaktlar namunalarni notoʻgʻri tashxislashga olib kelishi mumkin.


=== Struktur tuzilishi ===
Asosiy gistopatologik struktor tuzilishlariga quyidagilardan iborat:&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Fayl:High-magnification micrograph of basal-cell carcinoma.jpg|'''Uyalar''' : oʻxshash turdagi hujayralar orollari.

Prostate adenocarcinoma - acinar pattern.jpg|'''[[Acinus|Atsinar]]''' yoki '''[[Tubule|quvurli]]''' :Oʻrab turgan hujayralardan iborat.
Fayl:Typical carcinoid tumor of the lung, trabecular pattern.jpg|'''[[Trabecula|Trabekulyar]]''', choʻzilgan (tayoq shaklidagi) hujayralar guruhlari.
Fayl:Encapsulated Papillary Carcinoma of the Breast, H&amp;E (15768688957).jpg|'''Papiller''' : fibrovaskulyar yadrolar atrofida epiteloid hujayralarining oʻsimtalari.
Fayl:Micropapillary urothelial carcinoma, very high mag.jpg|'''Mikropapiller''' : fibrovaskulyar yadrosiz papiller tuplari
Fayl:Histopathology of fascicular growth in a leiomyoma.jpg|'''Fassikulyar''' : Umuman olganda, bir xil hujayra turi, lekin baʼzilari bir xil yoʻnalishda hizalanadigan tarmoqli guruhlarni hosil qiladi.
Fayl:Histopathology of woven or storiform pattern.jpg|[[Storiform pattern|'''Toʻqilgan''' yoki '''qatlamli''']] : choʻzilgan hujayralar yoki yadrolar, ulardagi kichik toʻplamlar tasodifiy tartibda hizalanadi.
Fayl:Micrograph of prostate cancer with Gleason score 10 (5+5) with solid sheets of cells (crop).jpg|'''Qattiq''' : Koʻproq yoki kamroq bir xil hujayra turi, ular orasida boʻsh joy va boshqa maxsus naqsh yoʻq.
Fayl:Papillary urothelial carcinoma with cribriform morphology, very high mag.jpg|'''Kribriform''' : Bir nechta aniq boʻshliqlarga ega qattiq.
Fayl:Bovine Bone Sample and 430 times Magnification.jpg|'''[[Whorl|Burmalangan]]''' : bir nechta [[Concentric objects|konsentrik ob’ektlar]] yoki spiral shakldagi
Fayl:Histopathology of cartwheel pattern in dermatofibrosarcoma protuberans, annotated.jpg|'''[[Cartwheel pattern|Aravacha naqshlari]]''' : Hujayralarni yoki biriktiruvchi toʻqimalarni tashqariga chiqaradigan markaz nuqtalari
&lt;/gallery&gt;

=== Yadro tuzilishlari ===
Asosiy yadroviy modellarga quyidagilar kiradi:&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Fayl:Histopathology of clear cell renal cell carcinoma, grade 1, high magnification.jpg|Nisbatan oʻxshash oʻlcham va shakllarga ega boʻlganda '''monomorfik''' .
Fayl:Pleomorphic nuclei.jpg|Turli oʻlcham va shakllarga ega boʻlganda '''[[Pleomorphism (cytology)|pleomorfik]]''' . Bu koʻpincha [[Nucleus to cytoplasm ratio|yadro va sitoplazma nisbati]] ortishi bilan bogʻliq boʻladi. Bu xususiyatlar, odatda, [[Malignancy|maligniteyi]] koʻrsatadi.
Fayl:Fine versus coarse chromatin.jpg|''Nozik xromatin'' koʻzga tashlanmasa (asosan faqat yadrolarda koʻrinadi), ''qoʻpol'' xromatinga nisbatan.
Fayl:Heterochromatic versus euchromatic nuclei.jpg|Baʼzida vizual koʻrinishi uchun &quot; [[Heterochromatic|heteroxromatik]] &quot; va &quot; [[Euchromatic|euxromatik]] &quot; yadrolar ishlatiladi, ammo bu DNKning molekulyar tuzilishiga toʻgʻri keladi.
Fayl:Well-differentiated neuroendocrine tumor with salt-and-pepper chromatin.png|[[Salt-and-pepper chromatin|Donador „tuz-qalampir“ xromatini tuzulishi]] .
&lt;/gallery&gt;

== Miyokard infarktida ==
[[Miokard infarkti|Miokard infarktidan]](yurak xuruji) dan dastlabki ~ 30 daqiqada gistopatologiya koʻzga koʻrinmaydi. Birinchi 4 soat ichida mumkin boʻlgan yagona belgi — bu chegaradagi tolalarning toʻlqinliligi. Biroq, keyinchalik [[shish]] va qon ketishi bilan koagulyatsion nekroz boshlanadi. 12 soat muddatdan keyin miyositlarning kariopiknozi va gipereozinofiliyasi, chekkalarida qisqargan zona nekrozi, shuningdek, neyrofillar infiltratsiyasining boshlanishi kuzatilishi mumkin. 1-3 kunlarda yadrolar va chiziqlar yoʻqolishi va neyrofillarning interstitsialga infiltratsiyasining kuchayishi bilan koagulyatsion nekroz boʻladi. Yurak xurujidan keyingi birinchi haftaning oxiriga qadar oʻlik mushak tolalarining parchalanishi sodir boʻladi, neytrofillar nekrozi va chegarada oʻlik hujayralarni makrofaglar bilan olib tashlashning boshlanishi kuzatiladi, bu keyingi kunlarni oshirib boradi. Bir haftadan soʻng chekkalarda granulyatsiya toʻqimalarining shakllanishi boshlanadi, u keyingi oyda pishib yetiladi va kollagen choʻkishi kuchayadi, infarkdan keyin taxminan 2 oy ichida miokard chandigʻi toʻliq yetuk boʻlgunga qadar hujayraliligi pasayishi kuzatiladi&lt;ref name=&quot;Kumar11&quot;&gt;Chapter 11 in: {{Kitob manbasi|last=Mitchell, Richard Sheppard|title=Robbins Basic Pathology|url=https://archive.org/details/robbinsbasicpath0000unse_q0t1|publisher=Saunders|location=Philadelphia|year=2007|isbn=978-1-4160-2973-1}} 8th edition.&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==

* [[Patologik anatomiya|Anatomik patologiya]]
* Molekulyar patologiya
* Muzlatilgan boʻlim jarayoni
* Tibbiyot texnologi
* Lazerli suratga olish mikrodiseksiyasi
* Patologlar roʻyxati

== Manbalar ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Havolalar ==

* [http://www.pathol.uzh.ch/histologiekurs/ Virtual gistologiya kursi — Tsyurix universiteti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120414015629/http://www.pathol.uzh.ch/histologiekurs/ |date=2012-04-14 }} (nemis, ingliz tilidagi versiya tayyorlanmoqda)
* [http://screening.iarc.fr/atlashisto.php Bachadon boʻyni gistopatologiyasi — raqamli atlas (IARC skrining guruhi)]
* [https://web.archive.org/web/20130811113438/http://www.path.uiowa.edu/virtualslidebox/iowa_histopathology/content_index_db.html Histopatologiya Virtual Slidebox] — Ayova universiteti.
[[Turkum:Patologik anatomiya]]</text>
      <sha1>paafzurbuej4j63eswfe93ca0b5v8vf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269807</id>
      <parentid>6269806</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14521" sha1="qaqgkw6cygxw4eu4n6j7bea4ln6idfu" xml:space="preserve">[[Fayl:MI_with_contraction_bands_very_high_mag.jpg|right|thumb|350x350px| [[Miokard infarkti|Miokard infarktining]] gistopatologik topilmasi (yurak huruji) qisqarish zonasi nekrozini koʻrsatadigan mikrograf .]]

'''Gistopatologiya''' (uch [[yunoncha]] soʻzdan olingan boʻlib: {{Lang|grc|ἱστός}} ''histos'' „toʻqima“, pthdos ''pathos'' „azob“ va -ligoia ''-logia'' „oʻrganish“) kasallikning namoyon boʻlishini oʻrganish uchun [[Toʻqima|toʻqimalarni]] mikroskopik tekshirishga ishora qiladi. Xususan, klinik tibbiyotda gistopatologiya biopsiya yoki jarrohlik namunasini patolog tomonidan tekshirilgandan soʻng, namunani qayta ishlagandan va gistologik boʻlimlarni shisha slaydlarga qoʻygandan keyin oʻrganishni anglatadi. Bundan tashqari sitopatologiya boʻsh hujayralarni yoki toʻqimalarning mikro-parchalarini („hujayra bloklari“ sifatida) tekshiradi hisoblanadi.

== Toʻqimalarni yigʻish ==
Toʻqimalarning gistologik tekshiruvi [[Xirurgiya|jarrohlik]], [[biopsiya]] yoki [[Autopsiya|otopsiya]] yoʻllari orqali boshlanadi. Toʻqimalar [[Inson tanasi|tanadan]] yoki [[Oʻsimliklar|oʻsimlikdan chiqariladi]], soʻngra koʻpincha yangi holatda ekspertizadan soʻng, parchalanishning oldini olish uchun toʻqimalarni barqarorlashtiradigan fiksatorga joylashtirib boriladi.

== Gistologiyaga tayyorgarlik ==
[[Fayl:Biopsy_wrap,_biopsy_sponge_and_biopsy_bag.jpg|thumb| Namunalarni topshirish uchun ishlatiladigan narsalar: (biopsiya) oʻrami, (biopsiya) shimgich, (toʻqimalarni qayta ishlash) kasseta va (biopsiya) sumkasidan foydalaniladi.]]
Amaliyotning keyingi bosqichida toʻqima kimyoviy fiksatsiya yoki muzlatilgan qism yordamida [[mikroskop]] ostida koʻrish uchun tayyorgarlik koʻriladi.

Baʼzida namuna, jarrohlik amaliyotidan olingan boʻlsa, patolog toʻqima namunasini koʻrib chiqadi va foydali va toʻgʻri tashxis qoʻyish ehtimoli yuqori boʻlgan qismni tanlanadi- bu qism keng tarqalgan boʻlib maʼlum boʻlgan jarayonda tekshirish maqsadida olib tashlanadi. Kattaroq namunalar kassetada anatomik tuzilmalarini toʻgʻri joylashtirish uchun kesib qoʻyiladi. Baʼzi namunalar (ayniqsa, biopsiya) toʻqimalarning toʻgʻri yoʻnalishini kassetada, soʻngra blokda, soʻngra diagnostik mikroskop slaydlarida toʻgʻri yoʻnaltirishini taʼminlash uchun agar-agar oldindan yotqizilishi mumkin Keyin bu jarayonning qolgan qismi uchun plastik idishlarga joylashtiriladi. 

=== Kimyoviy fiksatsiya ===
Formalin eritmasidan tashqari boshqa turdagi kimyoviy fiksatorlar ham qoʻllanishi mumkin. Ammo, immunohistokimyo (IHC) boʻyalishi va ushbu namunalar namunalarida diagnostik molekulyar patologiya testining paydo boʻlishi bilan formalin inson diagnostik gistopatologiyasida standart kimyoviy fiksatorga aylanib qoladi. Juda kichik namunalar uchun fiksatsiya vaqtlari qisqaroq va inson diagnostik gistopatologiyasida standartlar mavjud.

=== Qayta ishlash ===
Alkogol miqdorining ortib borish konsentratsiyasini aniqlash orqali suv namunadan ketma-ket bosqichlarda chiqariladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Basic guide to histological staining and tissue preparation|url=http://www.mwap.co.uk/path_staining.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160706103818/http://www.mwap.co.uk/path_staining.html|arxivsana=July 6, 2016}}&lt;/ref&gt; .Ksilen eritmasi oxirgi suvsizlanish bosqichida alkogol oʻrniga ishlatiladi — bu keyingi bosqichda ishlatiladigan mum ksilenda eriydi. Keyin mum infiltratsiyalangan namunasi alohida namunali (odatda metall) konteynerga oʻtkaziladi. Nihoyat, eritilgan mum namunaning atrofiga konteynerga solinadi va uni mum blokiga joylashtirish uchun qattiqlashishi uchun sovutiladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot; /&gt;. Ushbu jarayon slayd uchun ingichka mikrotom boʻlim(lar)ni olish uchun yetarlicha mustahkam, toʻgʻri yoʻnaltirilgan namunani taʼminlash uchun kerak boʻladi.

Mumdan iborat blok tugagandan soʻng, undan boʻlaklar kesiladi va odatda qismni yoyib yuboradigan suv hammomi yuzasiga suzish uchun joylashtiriladi. Bu odatda qoʻlda amalga oshiriladi va tajribali ish (gistotexnolog) boʻlib, laboratoriya xodimlari slaydlarga namuna mikrotomli mumi lentasining qaysi qismlarini joylashtiradilar. Bir qator slaydlar odatda blok boʻylab turli darajalardan tayyorlanadi. Shundan soʻng, nozik qismga oʻrnatilgan slayd boʻyalgan va uning ustiga himoya qoplamasi oʻrnatilgan. Oddiy dogʻlar uchun odatda avtomatik jarayon qoʻllanadi; lekin kamdan-kam ishlatiladigan dogʻlar koʻpincha qoʻlda amalga oshiriladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot;/&gt;.

=== Muzlatilgan qismni qayta ishlash ===
[[Fayl:Touch_prep_on_a_lymph_node.jpg|thumb| Bundan tashqari, „tegishli tayyorgarlik“ qilish imkoniyati mavjud, bunda shisha slaydni oddiygina toʻqimalarga bosiladi va keyin fiksator eritmasiga taʼsir qiladi. Keyin shisha slaydni boʻyash va tekshirish mumkin. Bu shubhali lenfomalarni dastlabki baholashda ishlatiladi.]]
Shubhali limfomani baholash „tegishli tayyorgarlik“ ni oʻtkazishdan iborat boʻlib, unda shisha slayd kesilgan limfoid toʻqimalarga yengil bosiladi va keyin [[Mikroskopiya|yorugʻlik mikroskopida]] baholash uchun boʻyaladi. Gistologik ishlovning ikkinchi usuli muzlatilgan qismni qayta ishlash deb ataladi. Bu oʻqitilgan tarixshunos tomonidan amalga oshiriladigan yuqori texnik ilmiy usul. Ushbu usulda toʻqimalar muzlatiladi va kriostat deb ataladigan muzlashdan past boʻlgan sovutish moslamasiga oʻrnatilgan mikrotom yordamida ingichka boʻlinadi. Yupqa muzlatilgan boʻlaklar shisha oynachaga oʻrnatib, suyuq fiksatorda darhol va qisqa vaqt ichida anʼanaviy mum bilan oʻrnatilgan qismlarga oʻxshash boʻyash usullaridan foydalangan holda boʻyaladi. Ushbu usulning afzalliklari — tez ishlov berish vaqti, kamroq asbob-uskunalar talabi va laboratoriyada ventilyatsiyaga kamroq ehtiyoj. Kamchilik — oxirgi slaydning sifatsizligi. U jarrohlik amaliyoti davomida jarrohlikning keyingi bosqichini tanlashda yordam berishi mumkin boʻlgan aniqlash uchun intraoperativ patologiyada qoʻllanadi(masalan, jarrohlik paytida oʻsimtaning rezektsiya chegarasining aniqligini oldindan aniqlash uchun).

== Qayta ishlangan gistologik slaydlarni boʻyash ==
[[Fayl:Eosinophilic,_basophilic,_chromophobic_and_amphophilic_staining.png|thumb| H&amp;E dogʻida koʻrilgan asosiy boʻyash turlarining tasviri.]]
Toʻqimalarni mikroskop ostida koʻrish uchun boʻlimlar bir yoki bir nechta pigment bilan boʻyalgan. Boʻyashning maqsadi hujayra tarkibiy qismlarini ochishdir; kontrastni taʼminlash uchun kontrastlar ishlatib boriladi.

Gistopotalogiyada eng koʻp ishlatiladigan boʻyoq [[gematoksilin]] va eozin boʻyogʻi eritmalari(koʻpincha H&amp;E qisqartmasi)hisoblanadi. Gematoksilin yprdamida [[Hujayra yadrosi|yadrolarni]] '''koʻk rangga''' boʻyash uchun ishlatiladi, eozin esa koʻpchilik hujayralarning [[Sitoplazma|sitoplazmasini]] va hujayradan tashqari [[biriktiruvchi toʻqima]] matritsasini '''pushti rangga boʻyaydi''' . Hujayralarni tanlab boʻyash uchun yuzlab boshqa usullar mavjud. Toʻqimalarning boʻlaklarini boʻyash uchun ishlatiladigan boshqa birikmalar safranin, kongo qizil, kumush tuzlari va sunʼiy boʻyoqlarni oʻz ichiga oladi. '''Gistokimyo''' laboratoriya kimyoviy moddalari va toʻqima ichidagi tarkibiy qismlar oʻrtasidagi kimyoviy reaktsiyalardan foydalanish faniga ishora qiladi. Tez-tez bajariladigan gistokimyoviy usul — bu Gemokromatoz kabi kasalliklarda temir konlarini koʻrsatish uchun ishlatiladigan Perlsning Prussiya koʻk reaksiyasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.scribd.com/doc/4448747/Perl|sarlavha=Perl - Red Blood Cell - Staining|ish=Scribd}}&lt;/ref&gt;.

Yaqinda [[Antitelolar|antikorlar]] maʼlum [[Proteinlar|oqsillarni]], [[Lipidlar|lipidlarni]] va [[Uglevodlar|uglevodlarni]] boʻyash uchun ishlatilgan. Immunogistokimyo deb ataladigan bu usul mikroskop ostida hujayralar toifalarini aniq aniqlash qobiliyatini sezilarli darajada oshirdi. Boshqa ilgʻor usullar maʼlum [[Dezoksiribonuklein kislota|DNK]] yoki [[Ribonuklein kislotalar|RNK]] molekulalarini aniqlash uchun '''gibridizatsiyani''' oʻz ichiga oladi. Ushbu antikorlarni boʻyash usullari koʻpincha muzlatilgan boʻlim gistologiyasidan foydalanishni talab qiladi. Yuqoridagi ushbu muolajalar ham laboratoriyada malakali tibbiy laboratoriya olimi (gistolin) tomonidan nazorat va aniqlik ostida amalga oshiriladi. Raqamli kameralar gistopatologik tasvirlarni olish uchun tobora koʻproq foydalanib kelinmoqda.

== Izoh ==
Ushbu tibbiy tashxis gistologik topilmalar va patologning fikrini tavsiflovchi '''patologiya hisoboti''' sifatida tuzilgan. [[Saraton (kasallik)|Saraton]] holatida bu koʻpgina davolash protokollari uchun zarur boʻlgan '''toʻqimalar diagnostikasini''' anglatadi. [[Saraton (kasallik)|Saratonni]] olib tashlashda patolog jarrohlik chegarasi tozalanganligini yoki ishtirok etganligini koʻrsatadi (qoldiq saraton ortda qoladi). Bu non pishirish yoki CCPDMA ishlov berish usuli yordamida amalga oshiriladi. Mikroskopik vizual artefaktlar namunalarni notoʻgʻri tashxislashga olib kelishi mumkin.


=== Struktur tuzilishi ===
Asosiy gistopatologik struktor tuzilishlariga quyidagilardan iborat:&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Fayl:High-magnification micrograph of basal-cell carcinoma.jpg|'''Uyalar''' : oʻxshash turdagi hujayralar orollari.

Prostate adenocarcinoma - acinar pattern.jpg|'''[[Acinus|Atsinar]]''' yoki '''[[Tubule|quvurli]]''' :Oʻrab turgan hujayralardan iborat.
Fayl:Typical carcinoid tumor of the lung, trabecular pattern.jpg|'''[[Trabecula|Trabekulyar]]''', choʻzilgan (tayoq shaklidagi) hujayralar guruhlari.
Fayl:Encapsulated Papillary Carcinoma of the Breast, H&amp;E (15768688957).jpg|'''Papiller''' : fibrovaskulyar yadrolar atrofida epiteloid hujayralarining oʻsimtalari.
Fayl:Micropapillary urothelial carcinoma, very high mag.jpg|'''Mikropapiller''' : fibrovaskulyar yadrosiz papiller tuplari
Fayl:Histopathology of fascicular growth in a leiomyoma.jpg|'''Fassikulyar''' : Umuman olganda, bir xil hujayra turi, lekin baʼzilari bir xil yoʻnalishda hizalanadigan tarmoqli guruhlarni hosil qiladi.
Fayl:Histopathology of woven or storiform pattern.jpg|[[Storiform pattern|'''Toʻqilgan''' yoki '''qatlamli''']] : choʻzilgan hujayralar yoki yadrolar, ulardagi kichik toʻplamlar tasodifiy tartibda hizalanadi.
Fayl:Micrograph of prostate cancer with Gleason score 10 (5+5) with solid sheets of cells (crop).jpg|'''Qattiq''' : Koʻproq yoki kamroq bir xil hujayra turi, ular orasida boʻsh joy va boshqa maxsus naqsh yoʻq.
Fayl:Papillary urothelial carcinoma with cribriform morphology, very high mag.jpg|'''Kribriform''' : Bir nechta aniq boʻshliqlarga ega qattiq.
Fayl:Bovine Bone Sample and 430 times Magnification.jpg|'''[[Whorl|Burmalangan]]''' : bir nechta [[Concentric objects|konsentrik ob’ektlar]] yoki spiral shakldagi
Fayl:Histopathology of cartwheel pattern in dermatofibrosarcoma protuberans, annotated.jpg|'''[[Cartwheel pattern|Aravacha naqshlari]]''' : Hujayralarni yoki biriktiruvchi toʻqimalarni tashqariga chiqaradigan markaz nuqtalari
&lt;/gallery&gt;

=== Yadro tuzilishlari ===
Asosiy yadroviy modellarga quyidagilar kiradi:&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Fayl:Histopathology of clear cell renal cell carcinoma, grade 1, high magnification.jpg|Nisbatan oʻxshash oʻlcham va shakllarga ega boʻlganda '''monomorfik''' .
Fayl:Pleomorphic nuclei.jpg|Turli oʻlcham va shakllarga ega boʻlganda '''[[Pleomorphism (cytology)|pleomorfik]]''' . Bu koʻpincha [[Nucleus to cytoplasm ratio|yadro va sitoplazma nisbati]] ortishi bilan bogʻliq boʻladi. Bu xususiyatlar, odatda, [[Malignancy|maligniteyi]] koʻrsatadi.
Fayl:Fine versus coarse chromatin.jpg|''Nozik xromatin'' koʻzga tashlanmasa (asosan faqat yadrolarda koʻrinadi), ''qoʻpol'' xromatinga nisbatan.
Fayl:Heterochromatic versus euchromatic nuclei.jpg|Baʼzida vizual koʻrinishi uchun &quot; [[Heterochromatic|heteroxromatik]] &quot; va &quot; [[Euchromatic|euxromatik]] &quot; yadrolar ishlatiladi, ammo bu DNKning molekulyar tuzilishiga toʻgʻri keladi.
Fayl:Well-differentiated neuroendocrine tumor with salt-and-pepper chromatin.png|[[Salt-and-pepper chromatin|Donador „tuz-qalampir“ xromatini tuzulishi]] .
&lt;/gallery&gt;

== Miyokard infarktida ==
[[Miokard infarkti|Miokard infarktidan]](yurak xuruji) dan dastlabki ~ 30 daqiqada gistopatologiya koʻzga koʻrinmaydi. Birinchi 4 soat ichida mumkin boʻlgan yagona belgi — bu chegaradagi tolalarning toʻlqinliligi. Biroq, keyinchalik [[shish]] va qon ketishi bilan koagulyatsion nekroz boshlanadi. 12 soat muddatdan keyin miyositlarning kariopiknozi va gipereozinofiliyasi, chekkalarida qisqargan zona nekrozi, shuningdek, neyrofillar infiltratsiyasining boshlanishi kuzatilishi mumkin. 1-3 kunlarda yadrolar va chiziqlar yoʻqolishi va neyrofillarning interstitsialga infiltratsiyasining kuchayishi bilan koagulyatsion nekroz boʻladi. Yurak xurujidan keyingi birinchi haftaning oxiriga qadar oʻlik mushak tolalarining parchalanishi sodir boʻladi, neytrofillar nekrozi va chegarada oʻlik hujayralarni makrofaglar bilan olib tashlashning boshlanishi kuzatiladi, bu keyingi kunlarni oshirib boradi. Bir haftadan soʻng chekkalarda granulyatsiya toʻqimalarining shakllanishi boshlanadi, u keyingi oyda pishib yetiladi va kollagen choʻkishi kuchayadi, infarkdan keyin taxminan 2 oy ichida miokard chandigʻi toʻliq yetuk boʻlgunga qadar hujayraliligi pasayishi kuzatiladi&lt;ref name=&quot;Kumar11&quot;&gt;Chapter 11 in: {{Kitob manbasi|last=Mitchell, Richard Sheppard|title=Robbins Basic Pathology|url=https://archive.org/details/robbinsbasicpath0000unse_q0t1|publisher=Saunders|location=Philadelphia|year=2007|isbn=978-1-4160-2973-1}} 8th edition.&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==

* [[Patologik anatomiya|Anatomik patologiya]]
* Molekulyar patologiya
* Muzlatilgan boʻlim jarayoni
* Tibbiyot texnologi
* Lazerli suratga olish mikrodiseksiyasi
* Patologlar roʻyxati

== Manbalar ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Havolalar ==

* [http://www.pathol.uzh.ch/histologiekurs/ Virtual gistologiya kursi — Tsyurix universiteti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120414015629/http://www.pathol.uzh.ch/histologiekurs/ |date=2012-04-14 }} (nemis, ingliz tilidagi versiya tayyorlanmoqda)
* [http://screening.iarc.fr/atlashisto.php Bachadon boʻyni gistopatologiyasi — raqamli atlas (IARC skrining guruhi)]
* [https://web.archive.org/web/20130811113438/http://www.path.uiowa.edu/virtualslidebox/iowa_histopathology/content_index_db.html Histopatologiya Virtual Slidebox] — Ayova universiteti.

[[Turkum:Patologik anatomiya]]</text>
      <sha1>qaqgkw6cygxw4eu4n6j7bea4ln6idfu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269808</id>
      <parentid>6269807</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14534" sha1="7zh2n9ostl2z6lqobcskx8rla0wmto7" xml:space="preserve">[[Fayl:MI_with_contraction_bands_very_high_mag.jpg|right|thumb|350x350px| [[Miokard infarkti|Miokard infarktining]] gistopatologik topilmasi (yurak huruji) qisqarish zonasi nekrozini koʻrsatadigan mikrograf .]]

'''Gistopatologiya''' (uch [[yunoncha]] soʻzdan olingan boʻlib: {{Lang|grc|ἱστός}} ''histos'' „toʻqima“, pthdos ''pathos'' „azob“ va -ligoia ''-logia'' „oʻrganish“) kasallikning namoyon boʻlishini oʻrganish uchun [[Toʻqima|toʻqimalarni]] mikroskopik tekshirishga ishora qiladi. Xususan, klinik tibbiyotda gistopatologiya biopsiya yoki jarrohlik namunasini patolog tomonidan tekshirilgandan soʻng, namunani qayta ishlagandan va gistologik boʻlimlarni shisha slaydlarga qoʻygandan keyin oʻrganishni anglatadi. Bundan tashqari sitopatologiya boʻsh hujayralarni yoki toʻqimalarning mikro-parchalarini („hujayra bloklari“ sifatida) tekshiradi hisoblanadi.

== Toʻqimalarni yigʻish ==
Toʻqimalarning gistologik tekshiruvi [[Xirurgiya|jarrohlik]], [[biopsiya]] yoki [[Autopsiya|otopsiya]] yoʻllari orqali boshlanadi. Toʻqimalar [[Inson tanasi|tanadan]] yoki [[Oʻsimliklar|oʻsimlikdan chiqariladi]], soʻngra koʻpincha yangi holatda ekspertizadan soʻng, parchalanishning oldini olish uchun toʻqimalarni barqarorlashtiradigan fiksatorga joylashtirib boriladi.

== Gistologiyaga tayyorgarlik ==
[[Fayl:Biopsy_wrap,_biopsy_sponge_and_biopsy_bag.jpg|thumb| Namunalarni topshirish uchun ishlatiladigan narsalar: (biopsiya) oʻrami, (biopsiya) shimgich, (toʻqimalarni qayta ishlash) kasseta va (biopsiya) sumkasidan foydalaniladi.]]
Amaliyotning keyingi bosqichida toʻqima kimyoviy fiksatsiya yoki muzlatilgan qism yordamida [[mikroskop]] ostida koʻrish uchun tayyorgarlik koʻriladi.

Baʼzida namuna, jarrohlik amaliyotidan olingan boʻlsa, patolog toʻqima namunasini koʻrib chiqadi va foydali va toʻgʻri tashxis qoʻyish ehtimoli yuqori boʻlgan qismni tanlanadi- bu qism keng tarqalgan boʻlib maʼlum boʻlgan jarayonda tekshirish maqsadida olib tashlanadi. Kattaroq namunalar kassetada anatomik tuzilmalarini toʻgʻri joylashtirish uchun kesib qoʻyiladi. Baʼzi namunalar (ayniqsa, biopsiya) toʻqimalarning toʻgʻri yoʻnalishini kassetada, soʻngra blokda, soʻngra diagnostik mikroskop slaydlarida toʻgʻri yoʻnaltirishini taʼminlash uchun agar-agar oldindan yotqizilishi mumkin Keyin bu jarayonning qolgan qismi uchun plastik idishlarga joylashtiriladi. 

=== Kimyoviy fiksatsiya ===
Formalin eritmasidan tashqari boshqa turdagi kimyoviy fiksatorlar ham qoʻllanishi mumkin. Ammo, immunohistokimyo (IHC) boʻyalishi va ushbu namunalar namunalarida diagnostik molekulyar patologiya testining paydo boʻlishi bilan formalin inson diagnostik gistopatologiyasida standart kimyoviy fiksatorga aylanib qoladi. Juda kichik namunalar uchun fiksatsiya vaqtlari qisqaroq va inson diagnostik gistopatologiyasida standartlar mavjud.

=== Qayta ishlash ===
Alkogol miqdorining ortib borish konsentratsiyasini aniqlash orqali suv namunadan ketma-ket bosqichlarda chiqariladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Basic guide to histological staining and tissue preparation|url=http://www.mwap.co.uk/path_staining.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160706103818/http://www.mwap.co.uk/path_staining.html|arxivsana=July 6, 2016}}&lt;/ref&gt; .Ksilen eritmasi oxirgi suvsizlanish bosqichida alkogol oʻrniga ishlatiladi — bu keyingi bosqichda ishlatiladigan mum ksilenda eriydi. Keyin mum infiltratsiyalangan namunasi alohida namunali (odatda metall) konteynerga oʻtkaziladi. Nihoyat, eritilgan mum namunaning atrofiga konteynerga solinadi va uni mum blokiga joylashtirish uchun qattiqlashishi uchun sovutiladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot; /&gt;. Ushbu jarayon slayd uchun ingichka mikrotom boʻlim(lar)ni olish uchun yetarlicha mustahkam, toʻgʻri yoʻnaltirilgan namunani taʼminlash uchun kerak boʻladi.

Mumdan iborat blok tugagandan soʻng, undan boʻlaklar kesiladi va odatda qismni yoyib yuboradigan suv hammomi yuzasiga suzish uchun joylashtiriladi. Bu odatda qoʻlda amalga oshiriladi va tajribali ish (gistotexnolog) boʻlib, laboratoriya xodimlari slaydlarga namuna mikrotomli mumi lentasining qaysi qismlarini joylashtiradilar. Bir qator slaydlar odatda blok boʻylab turli darajalardan tayyorlanadi. Shundan soʻng, nozik qismga oʻrnatilgan slayd boʻyalgan va uning ustiga himoya qoplamasi oʻrnatilgan. Oddiy dogʻlar uchun odatda avtomatik jarayon qoʻllanadi; lekin kamdan-kam ishlatiladigan dogʻlar koʻpincha qoʻlda amalga oshiriladi&lt;ref name=&quot;mwap&quot;/&gt;.

=== Muzlatilgan qismni qayta ishlash ===
[[Fayl:Touch_prep_on_a_lymph_node.jpg|thumb| Bundan tashqari, „tegishli tayyorgarlik“ qilish imkoniyati mavjud, bunda shisha slaydni oddiygina toʻqimalarga bosiladi va keyin fiksator eritmasiga taʼsir qiladi. Keyin shisha slaydni boʻyash va tekshirish mumkin. Bu shubhali lenfomalarni dastlabki baholashda ishlatiladi.]]
Shubhali limfomani baholash „tegishli tayyorgarlik“ ni oʻtkazishdan iborat boʻlib, unda shisha slayd kesilgan limfoid toʻqimalarga yengil bosiladi va keyin [[Mikroskopiya|yorugʻlik mikroskopida]] baholash uchun boʻyaladi. Gistologik ishlovning ikkinchi usuli muzlatilgan qismni qayta ishlash deb ataladi. Bu oʻqitilgan tarixshunos tomonidan amalga oshiriladigan yuqori texnik ilmiy usul. Ushbu usulda toʻqimalar muzlatiladi va kriostat deb ataladigan muzlashdan past boʻlgan sovutish moslamasiga oʻrnatilgan mikrotom yordamida ingichka boʻlinadi. Yupqa muzlatilgan boʻlaklar shisha oynachaga oʻrnatib, suyuq fiksatorda darhol va qisqa vaqt ichida anʼanaviy mum bilan oʻrnatilgan qismlarga oʻxshash boʻyash usullaridan foydalangan holda boʻyaladi. Ushbu usulning afzalliklari — tez ishlov berish vaqti, kamroq asbob-uskunalar talabi va laboratoriyada ventilyatsiyaga kamroq ehtiyoj. Kamchilik — oxirgi slaydning sifatsizligi. U jarrohlik amaliyoti davomida jarrohlikning keyingi bosqichini tanlashda yordam berishi mumkin boʻlgan aniqlash uchun intraoperativ patologiyada qoʻllanadi(masalan, jarrohlik paytida oʻsimtaning rezektsiya chegarasining aniqligini oldindan aniqlash uchun).

== Qayta ishlangan gistologik slaydlarni boʻyash ==
[[Fayl:Eosinophilic,_basophilic,_chromophobic_and_amphophilic_staining.png|thumb| H&amp;E dogʻida koʻrilgan asosiy boʻyash turlarining tasviri.]]
Toʻqimalarni mikroskop ostida koʻrish uchun boʻlimlar bir yoki bir nechta pigment bilan boʻyalgan. Boʻyashning maqsadi hujayra tarkibiy qismlarini ochishdir; kontrastni taʼminlash uchun kontrastlar ishlatib boriladi.

Gistopotalogiyada eng koʻp ishlatiladigan boʻyoq [[gematoksilin]] va eozin boʻyogʻi eritmalari(koʻpincha H&amp;E qisqartmasi)hisoblanadi. Gematoksilin yprdamida [[Hujayra yadrosi|yadrolarni]] '''koʻk rangga''' boʻyash uchun ishlatiladi, eozin esa koʻpchilik hujayralarning [[Sitoplazma|sitoplazmasini]] va hujayradan tashqari [[biriktiruvchi toʻqima]] matritsasini '''pushti rangga boʻyaydi''' . Hujayralarni tanlab boʻyash uchun yuzlab boshqa usullar mavjud. Toʻqimalarning boʻlaklarini boʻyash uchun ishlatiladigan boshqa birikmalar safranin, kongo qizil, kumush tuzlari va sunʼiy boʻyoqlarni oʻz ichiga oladi. '''Gistokimyo''' laboratoriya kimyoviy moddalari va toʻqima ichidagi tarkibiy qismlar oʻrtasidagi kimyoviy reaktsiyalardan foydalanish faniga ishora qiladi. Tez-tez bajariladigan gistokimyoviy usul — bu Gemokromatoz kabi kasalliklarda temir konlarini koʻrsatish uchun ishlatiladigan Perlsning Prussiya koʻk reaksiyasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.scribd.com/doc/4448747/Perl|sarlavha=Perl - Red Blood Cell - Staining|ish=Scribd}}&lt;/ref&gt;.

Yaqinda [[Antitelolar|antikorlar]] maʼlum [[Proteinlar|oqsillarni]], [[Lipidlar|lipidlarni]] va [[Uglevodlar|uglevodlarni]] boʻyash uchun ishlatilgan. Immunogistokimyo deb ataladigan bu usul mikroskop ostida hujayralar toifalarini aniq aniqlash qobiliyatini sezilarli darajada oshirdi. Boshqa ilgʻor usullar maʼlum [[Dezoksiribonuklein kislota|DNK]] yoki [[Ribonuklein kislotalar|RNK]] molekulalarini aniqlash uchun '''gibridizatsiyani''' oʻz ichiga oladi. Ushbu antikorlarni boʻyash usullari koʻpincha muzlatilgan boʻlim gistologiyasidan foydalanishni talab qiladi. Yuqoridagi ushbu muolajalar ham laboratoriyada malakali tibbiy laboratoriya olimi (gistolin) tomonidan nazorat va aniqlik ostida amalga oshiriladi. Raqamli kameralar gistopatologik tasvirlarni olish uchun tobora koʻproq foydalanib kelinmoqda.

== Izoh ==
Ushbu tibbiy tashxis gistologik topilmalar va patologning fikrini tavsiflovchi '''patologiya hisoboti''' sifatida tuzilgan. [[Saraton (kasallik)|Saraton]] holatida bu koʻpgina davolash protokollari uchun zarur boʻlgan '''toʻqimalar diagnostikasini''' anglatadi. [[Saraton (kasallik)|Saratonni]] olib tashlashda patolog jarrohlik chegarasi tozalanganligini yoki ishtirok etganligini koʻrsatadi (qoldiq saraton ortda qoladi). Bu non pishirish yoki CCPDMA ishlov berish usuli yordamida amalga oshiriladi. Mikroskopik vizual artefaktlar namunalarni notoʻgʻri tashxislashga olib kelishi mumkin.


=== Struktur tuzilishi ===
Asosiy gistopatologik struktor tuzilishlariga quyidagilardan iborat:&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Fayl:High-magnification micrograph of basal-cell carcinoma.jpg|'''Uyalar''' : oʻxshash turdagi hujayralar orollari.

Prostate adenocarcinoma - acinar pattern.jpg|'''[[Acinus|Atsinar]]''' yoki '''[[Tubule|quvurli]]''' :Oʻrab turgan hujayralardan iborat.
Fayl:Typical carcinoid tumor of the lung, trabecular pattern.jpg|'''[[Trabecula|Trabekulyar]]''', choʻzilgan (tayoq shaklidagi) hujayralar guruhlari.
Fayl:Encapsulated Papillary Carcinoma of the Breast, H&amp;E (15768688957).jpg|'''Papiller''' : fibrovaskulyar yadrolar atrofida epiteloid hujayralarining oʻsimtalari.
Fayl:Micropapillary urothelial carcinoma, very high mag.jpg|'''Mikropapiller''' : fibrovaskulyar yadrosiz papiller tuplari
Fayl:Histopathology of fascicular growth in a leiomyoma.jpg|'''Fassikulyar''' : Umuman olganda, bir xil hujayra turi, lekin baʼzilari bir xil yoʻnalishda hizalanadigan tarmoqli guruhlarni hosil qiladi.
Fayl:Histopathology of woven or storiform pattern.jpg|[[Storiform pattern|'''Toʻqilgan''' yoki '''qatlamli''']] : choʻzilgan hujayralar yoki yadrolar, ulardagi kichik toʻplamlar tasodifiy tartibda hizalanadi.
Fayl:Micrograph of prostate cancer with Gleason score 10 (5+5) with solid sheets of cells (crop).jpg|'''Qattiq''' : Koʻproq yoki kamroq bir xil hujayra turi, ular orasida boʻsh joy va boshqa maxsus naqsh yoʻq.
Fayl:Papillary urothelial carcinoma with cribriform morphology, very high mag.jpg|'''Kribriform''' : Bir nechta aniq boʻshliqlarga ega qattiq.
Fayl:Bovine Bone Sample and 430 times Magnification.jpg|'''[[Whorl|Burmalangan]]''' : bir nechta [[Concentric objects|konsentrik ob’ektlar]] yoki spiral shakldagi
Fayl:Histopathology of cartwheel pattern in dermatofibrosarcoma protuberans, annotated.jpg|'''[[Cartwheel pattern|Aravacha naqshlari]]''' : Hujayralarni yoki biriktiruvchi toʻqimalarni tashqariga chiqaradigan markaz nuqtalari
&lt;/gallery&gt;

=== Yadro tuzilishlari ===
Asosiy yadroviy modellarga quyidagilar kiradi:&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Fayl:Histopathology of clear cell renal cell carcinoma, grade 1, high magnification.jpg|Nisbatan oʻxshash oʻlcham va shakllarga ega boʻlganda '''monomorfik''' .
Fayl:Pleomorphic nuclei.jpg|Turli oʻlcham va shakllarga ega boʻlganda '''[[Pleomorphism (cytology)|pleomorfik]]''' . Bu koʻpincha [[Nucleus to cytoplasm ratio|yadro va sitoplazma nisbati]] ortishi bilan bogʻliq boʻladi. Bu xususiyatlar, odatda, [[Malignancy|maligniteyi]] koʻrsatadi.
Fayl:Fine versus coarse chromatin.jpg|''Nozik xromatin'' koʻzga tashlanmasa (asosan faqat yadrolarda koʻrinadi), ''qoʻpol'' xromatinga nisbatan.
Fayl:Heterochromatic versus euchromatic nuclei.jpg|Baʼzida vizual koʻrinishi uchun &quot; [[Heterochromatic|heteroxromatik]] &quot; va &quot; [[Euchromatic|euxromatik]] &quot; yadrolar ishlatiladi, ammo bu DNKning molekulyar tuzilishiga toʻgʻri keladi.
Fayl:Well-differentiated neuroendocrine tumor with salt-and-pepper chromatin.png|[[Salt-and-pepper chromatin|Donador „tuz-qalampir“ xromatini tuzulishi]] .
&lt;/gallery&gt;

== Miyokard infarktida ==
[[Miokard infarkti|Miokard infarktidan]](yurak xuruji) dan dastlabki ~ 30 daqiqada gistopatologiya koʻzga koʻrinmaydi. Birinchi 4 soat ichida mumkin boʻlgan yagona belgi — bu chegaradagi tolalarning toʻlqinliligi. Biroq, keyinchalik [[shish]] va qon ketishi bilan koagulyatsion nekroz boshlanadi. 12 soat muddatdan keyin miyositlarning kariopiknozi va gipereozinofiliyasi, chekkalarida qisqargan zona nekrozi, shuningdek, neyrofillar infiltratsiyasining boshlanishi kuzatilishi mumkin. 1-3 kunlarda yadrolar va chiziqlar yoʻqolishi va neyrofillarning interstitsialga infiltratsiyasining kuchayishi bilan koagulyatsion nekroz boʻladi. Yurak xurujidan keyingi birinchi haftaning oxiriga qadar oʻlik mushak tolalarining parchalanishi sodir boʻladi, neytrofillar nekrozi va chegarada oʻlik hujayralarni makrofaglar bilan olib tashlashning boshlanishi kuzatiladi, bu keyingi kunlarni oshirib boradi. Bir haftadan soʻng chekkalarda granulyatsiya toʻqimalarining shakllanishi boshlanadi, u keyingi oyda pishib yetiladi va kollagen choʻkishi kuchayadi, infarkdan keyin taxminan 2 oy ichida miokard chandigʻi toʻliq yetuk boʻlgunga qadar hujayraliligi pasayishi kuzatiladi&lt;ref name=&quot;Kumar11&quot;&gt;Chapter 11 in: {{Kitob manbasi|last=Mitchell, Richard Sheppard|title=Robbins Basic Pathology|url=https://archive.org/details/robbinsbasicpath0000unse_q0t1|publisher=Saunders|location=Philadelphia|year=2007|isbn=978-1-4160-2973-1}} 8th edition.&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==

* [[Patologik anatomiya|Anatomik patologiya]]
* Molekulyar patologiya
* Muzlatilgan boʻlim jarayoni
* Tibbiyot texnologi
* Lazerli suratga olish mikrodiseksiyasi
* Patologlar roʻyxati

== Manbalar ==
{{manbalar}}
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Havolalar ==

* [http://www.pathol.uzh.ch/histologiekurs/ Virtual gistologiya kursi — Tsyurix universiteti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120414015629/http://www.pathol.uzh.ch/histologiekurs/ |date=2012-04-14 }} (nemis, ingliz tilidagi versiya tayyorlanmoqda)
* [http://screening.iarc.fr/atlashisto.php Bachadon boʻyni gistopatologiyasi — raqamli atlas (IARC skrining guruhi)]
* [https://web.archive.org/web/20130811113438/http://www.path.uiowa.edu/virtualslidebox/iowa_histopathology/content_index_db.html Histopatologiya Virtual Slidebox] — Ayova universiteti.

[[Turkum:Patologik anatomiya]]</text>
      <sha1>7zh2n9ostl2z6lqobcskx8rla0wmto7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eron Milliy banki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>927698</id>
    <revision>
      <id>6269744</id>
      <parentid>6250435</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T23:04:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39937" sha1="jk4eol3kmpgospx3c0pk3ny9zp2wu49" xml:space="preserve">{{Bank
| nomi                    = Eron Milliy banki
| asl nomi                = بانک ملی ایران (Bânk-e Melli-ye Irân)
| tasvir                 = BmiBank Melli Iran-hor.svg
| tasvir2                  = BmiBank Melli Iran-hor.svg
| tasvir nomi                = Eron Milliy banki logotipi
|shiori                   =
| turi                    = Davlat banki
| litsenziya              = 
| omonatlarni sugʻurtalash= 
| birja listingi          = 
| faoliyati               = 
| asos solingan yil       = {{start date and age|1927|5|14|df=y}}
| yopilgan yil =
| avvalgi nomi =
| joylashuvi = Firdavsiy koʻchasi, [[Tehron]], {{IRN}}
| rahbar(lari) = Abulfazl Najjorzoda (Boshqaruv raisi)
| nizom jamgʻarmasi =
| shaxsiy kapitali =
| aktivlari =
| sof foyda = US$10.510&amp;nbsp;billion &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top 100 Iranian Companies |url=http://imi100.imi.ir/Pages/RankingFirst100.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140406/http://imi100.imi.ir/Pages/RankingFirst100.aspx |archive-date=12 June 2018}}&lt;/ref&gt;
| xodimlar soni = 39,305&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top 100 Iranian Companies |url=http://imi100.imi.ir/IMIDocs/gozaresh%20vije%20IMI%20correction2.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130309032529/http://imi100.imi.ir/IMIDocs/gozaresh%20vije%20IMI%20correction2.pdf |archive-date=9 March 2013}}&lt;/ref&gt;
| qaram =
| boshqaruvchi jamiyati =
| shoʻba tashkilotlari =
| auditor =
| sayt = {{url|bmi.ir}}
| vikiombor =
}}

'''Eron Milliy banki''' ({{Lang-fa|بانک ملی ایران}}, ''Bânk-e Melli-ye Irân'') – [[Eron]]ning birinchi milliy va tijorat chakana banki. 2016-yil holatida, 364 657 mlrd rial daromadi bilan Eronning eng yirik kompaniyasi hisoblanadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=۱۰۰ شرکت برتر ایران کدامند؟ +جدول &amp;#124; اقتصاد آنلاین|url=https://www.eghtesadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%86-3/172518-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84|ish=www.eghtesadonline.com|qaralgan sana=2023-04-15|arxivsana=2018-10-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181007020610/http://www.eghtesadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%86-3/172518-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84}}&lt;/ref&gt;. Bank islom dunyosi va Yaqin Sharqdagi eng yirik bankdir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 2016-yil yakuni holatiga koʻra, Eron Milliy banki 76,6 milliard dollarlik sof aktivga va 3 328 ta bank filiallarining keng tarmogʻiga egalik qiladi. Shuning uchun aktivlar hajmi boʻyicha Eronning eng yirik banki sanaladi. Bank brendi 2013-yilda oʻtkazilgan 10-milliy Eron qahramonlari chempionatida 100 ta eng yaxshi Eron brendlaridan biri sifatida tan olingan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=افزار|ism=رضا کیا، مدیریت عملیات و پشتیبانی نرم|sarlavha=تاریخچه|url=https://sadad.co.ir/fa/aboutus|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180614194715/https://sadad.co.ir/fa/aboutus|arxivsana=14 June 2018|qaralgan sana=2018-05-10|ish=sadad.co.ir|til=fa}}&lt;/ref&gt;. Milliy bankning mamlakat ichida 3328 ta ishlab turgan filiali, mamlakat tashqarisida esa 14 ta faol filiali, 4 ta substansiyasi, 180 ta vakolatxonasi mavjud&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sana=11 January 2015|sarlavha=ٓبرندهای ارزشمند ایران معرفی شدند/ رویکردی متفاوت در با شکوه‌ترین جشن سالانه صنعت|url=http://www.khabaronline.ir/detail/394761/Economy/industry|qaralgan sana=2018-05-10|ish=www.khabaronline.ir|til=fa}}&lt;/ref&gt;. Bankning birinchi boshqaruvchi direktori germaniyalik {{Tillararo havola|Kurt Lindenblatt|de|vertical-align=sup}} boʻlgan. Shuningdek, 1948-yilda Germaniyaning Gamburg shahrida bankning birinchi xorijiy filiali ochilgan.
[[Category:Articles containing Persian-language text]]

== Tarixi ==
Yangi bank tashkil etish taklifi bilan ilk marotaba Aminol-Zarb nomi bilan tanilgan Tehronning yirik sarmoyadorlaridan biri Hoji Muhammad Hasan Amin Dar az-Zarb 1879-yilda, Shahanshoh bank tashkil etilishidan oʻn yil oldin [[Nosiriddinshoh]]ga chiqqan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=آشنایی با بانک ملی ایران|url=http://www.hamshahrionline.ir/details/173264|qaralgan sana=2023-04-15|ish=www.hamshahrionline.ir|sana=7 June 2012|arxivsana=2018-03-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180303050631/http://www.hamshahrionline.ir/details/173264}}&lt;/ref&gt;. Lekin bu taklif Eron ustidan nazorat qilayotgan davlatlar va ularning agentlari aralashuvi bilan qabul qilinmaydi va oʻrniga Shahanshoh bank tashkil etiladi. Konstitutsiya qabul qilinganidan keyin, hukumat Milliy Majlisga tashqi qarz olishga ruxsat berganida, avvalgi kreditlar va xorijiy banklarning xatti-harakatlaridan ranjigan milliy tuygʻular junbushga keladi. Natijada deputatlar tashqi qarz olishga qarshi chiqqan holda mazkur banklarning siyosiy va iqtisodiy taʼsirini cheklash, gʻazna moliyasini tiklash maqsadida Milliy bank tashkil etishni talab qiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=نگاهی به بانک ملی در ۸۷ سالگی|url=http://naghdineh.com/fa/page/9616/|qaralgan sana=2018-05-10|ish=پایگاه خبری نقدینه}}&lt;/ref&gt;. Bir guruh savdogarlar bankda ishtirok etish majburiyatini oladi. Shu tariqa 1906-yil dekabrda Eronda milliy kredit bankini tashkil etishga boʻlgan umumiy his-tuygʻularni va xalqning qiziqishini koʻrsatuvchi bayonot chop etiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=درباره بانک :: تاريخچه بانک ملی ايران|url=https://bmi.ir//Fa/bmihistory.aspx?smnuid=10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180303110041/https://bmi.ir//Fa/bmihistory.aspx?smnuid=10|arxivsana=3 March 2018|qaralgan sana=2018-05-10|til=fa}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:لوگوی_بانک_ملّی_ایران.jpg|thumb| Erondagi Islom inqilobidan oldin (oʻngda) va keyin (chapda) Eron Milliy banki logotiplari]]
[[Fayl:Bank_Melli_Sabze_Meydan.JPG|thumb| Eron Milliy banki. 1928-yildagi surat]]
1906-yil 23-noyabrda Milliy Majlisda Muzaffariddinshoh davridagi moliya vaziri Mirzo Abulqosim Nosir al-Malik ishtirok etadi. U mamlakat moliyaviy inqiroz holatida ekanligini ma'lum qiladi. Vazir bu muammoni hal qilish uchun hukumatning Yevropa davlatlaridan kredit olishini taklif qiladi, biroq deputatlar ushbu fikrga keskin qarshi chiqadi. Shundan soʻng, 9-dekabr kuni deputatlar mamlakatga foyda keltiruvchi, xalq omonatlari bilan mamlakat va xalq manfaatlari yoʻlida faoliyat olib boradigan bank tashkil etishga kelishib oladi.

Boshqa tomondan, siyosiy vaziyatning keskin oʻzgarishi, 1907-yilda Rossiya va Britaniya hukumatlari oʻrtasidagi kelishuv va Eronning boʻlinishi, shuningdek, [[Birinchi jahon urushi]]ning boshlanishi va Eronga bosqinchi qoʻshinlarning kirishi Milliy bankni shakllantirishga qaratilgan hamma saʼy-harakatlarni oʻzgartirib yuboradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=اخبار بانک ملی ایران|url=http://www.bminews.ir/page/8|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180303050808/http://www.bminews.ir/page/8|arxivsana=3 March 2018|qaralgan sana=2018-05-10|ish=www.bminews.ir}}&lt;/ref&gt;. Nihoyat, Birinchi jahon urushi tugashi va bosqinchilarning Erondan chiqib ketishi tufayli 1927-yil 14-mayda parlament Eron Milliy bankini tashkil etish toʻgʻrisidagi qonunni qabul qiladi. Bank nizomi 1928-yil 14-iyulda parlamentning Moliya qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi. 

Milliy bankning birinchi bosh direktori {{Tillararo havola|Kurt Lindenblatt|de|vertical-align=sup}} va uning vitse-prezidenti Fogel 70 nafar mutaxassis bilan birga Germaniyadan keladi.
[[Fayl:Commemorative_gold_medal_issued_in_the_Pahlavi_era_on_the_occasion_of_the_Pahlavi_Golden_Jubilee.jpg|right|thumb| 1976/7-yillarda Milliy bank tomonidan [[Pahlaviylar|Pahlaviylar sulolasining]] Oltin yubileyi munosabati bilan chiqarilgan esdalik oltin medali]]
Bank nizomiga koʻra, Eron Milliy banki yuridik shaxs shaklidagi aksiyadorlik jamiyati hisoblanadi. Bank tijorat qonunlari asosida faoliyat yuritadi. Bankning ustav kapitali 20 million rial etib belgilangan, biroq uning 8 million riali toʻlangan. 1935-yilda bank kapitali 300 million rialga yetadi va 1952-yilda 2 milliard rialga koʻtariladi. 2016-yil holatiga bank kapitali 187 trillion rialni tashkil qiladi.

Oʻsha paytda Eronda bank mutaxassislari yoʻqligi tufayli, qonun bank maʼmuriyatiga [[Shveysariya]] yoki [[Germaniya]] fuqarolarini jalb qilishga ruxsat bergan. Ochilish kuni bank xodimlari soni, eronlik va germaniyaliklarni qoʻshib hisoblaganda, 27 nafardan oshmagan. Hozirgi kunda Eron Milliy banki xodimlari soni 45 ming kishidan ortiqni tashkil qiladi{{Citation needed}}.
[[Fayl:مدال_طلای_یادبود_پنجاهمین_سال_تأسیس_بانک_ملّی_ایران.jpg|thumb| Eron Milliy banki tashkil etilishining 50 yilligi sharafiga chiqarilgan esdalik oltin medali]]
Bank tashkil etilgan vaqtda, markaziy filialdan tashqari, qoʻshimcha ikkita mahalliy filial ham ochilgan, biri Tehron bozorida, ikkinchisi esa mamlakatning eng muhim savdo porti [[Bushehr|Bandari Bushehrda]]. Bankning xorijdagi birinchi rasmiy filiali 1948-yilda [[Germaniya Federativ Respublikasi (1949—1990)|Germaniyaning]] [[Gamburg]] shahrida ochilgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=10 March 2016 |title=افتتاح موزه بانک ملی ایران – سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری |language=fa-IR |work=سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری |url=http://www.ichto.ir/Home/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/ID/25917 |url-status=dead |access-date=2018-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320043826/http://www.ichto.ir/Home/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/ID/25917 |archive-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt;.
1931-yil 22-martda Milliy Majlis tomonidan Milliy bank banknotlarni emissiya qilish huquqi tasdiqlandi. Huquq keyinchalik oʻz-oʻzidan uzaytirish imkoniyati bilan rasman 10 yilga berildi. 1932-yil aprel oyida Milliy bankning birinchi banknoti muomalaga chiqarildi.

'''Jamgʻarma fondi''': Eron Milliy bankining jamgʻarma fondi 1939-yilda odamlarni pulni tejashga undash toʻgʻrisidagi qonun asosida tashkil etilgan.

=== Islom inqilobidan keyin ===
Islom inqilobidan keyin [[Islom bank ishi va moliyasi|bank va moliya]] sohasida [[shariat]] qonunlariga moslashish maqsadida bank tizimiga oʻzgartirishlar kiritildi. 1984-yil yangi qonun qabul qilindi. Hozirda oʻzining mamlakat ichkarisidagi 3328 ta ishlab turgan filiali, mamlakat tashqarisidagi esa 14 ta faol filiali, 4 ta substansiyasi, 180 ta vakolatxonasi bilan bank Erondagi eng kuchli moliya muassasalaridan biriga aylangan.

20 riallik pahlaviy tanganing ikkita surati bor edi: bir tomonida [[Rizoshoh Pahlaviy]]ning surati va Rizoshohning soʻzlari bor edi: Milliy bankni tashkil etish xalqimning uzoq yillik orzularidan biri edi, ikkinchi tomonida [[Muhammad Rizo Pahlaviy]]ning rasmi uning quyidagi soʻzlari bilan berilgan: Eron Milliy bankining tashkil etilishi Eron mustaqilligining haqiqiy asoslaridan biri edi.

=== Raislari ===

* Kurt Lindenblatt, 1928-yil sentyabr – 1932-yil sentyabr 
* Albert Shnayder, 1932-yil sentyabr – 1933-yil aprel
* Husayn Ala, 1933-yil aprel – 1934-yil mart
* Rizoquli Amir Xusraviy, 1934-yil mart – 1939-yil noyabr
* Muhamad Ali Farzin, 1939-yil noyabr – 1941-yil oktyabr
* Husayn Ala, 1941-yil oktyabr – 1942-yil dekabr
* Abul Hasan Ebtehaj, 1942-yil dekabr – 1950-yil iyul
* Ibrohim Zand, 1950-yil iyul – 1951-yil sentyabr 
* Ali Asgʻar Nosir, 1951-yil sentyabr – 1952-yil iyul
* Muhammad Nassiri, 1952-yil iyul – 1953-yil avgust
* Ali Asgʻar Nosir, 1953-yil sentyabr – 1957-yil aprel
* Ibrohim Koshani, 1957-yil aprel – 1960 &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Īrān|ism=Bānk-i Markazī-i|yil=1961|sarlavha=Annual Report and Balance Sheet|url=https://books.google.com/books?id=wbI7AAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;

(Manba: &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Īrān|ism=Bānk-i Millī-i|sana=27 September 1958|sarlavha=A History of the First Thirty Years of Bank Melli Iran, 1928-1958|url=https://books.google.com/books?id=_YVXAAAAMAAJ|nashriyot=Printed in Bank Melli Iran Press}}&lt;/ref&gt;)

=== Milliy bank muzeyi ===
2017-yil 21-iyul kuni Eron Milliy banki muzeyi mamlakat birinchi vitse-prezidenti Isʼhoq Jahongiriy ishtirokida ochildi. Muzey jamgʻarma fondi binosida nafis sanʼat asarlari, xususan, Eronning turli tarixiy davrlariga oid bank xazinalari toʻplami bilan ochildi. Milliy bankda Ahamoniylar, Sosoniylar davriga oid qadimiy buyumlar va qimmatbaho sanʼat asarlari, jumladan, nafis rasmlar, chiziqlar, gilamlar va koʻrpalar mavjud. Milliy bank muzeyini tashkil qilishdan maqsad qadimgi va tarixiy bank vositalarini, shuningdek, Milliy bank faoliyati davomida turli mamlakatlardan kelgan sovgʻalarni namoyish etish hisoblanadi. Milliy bank jamgʻarmasi binosi 1928-yilda Tehronning Firdavsiy koʻchasida qurilgan; 2000-yil 20-dekabrda 2930-son bilan Eron milliy asarlari toifasida roʻyxatga olingan. Ushbu binoni loyihalashtirgan nemis meʼmori X.Geynrix Ahamoniylar davridagi binolar hamda Eron va Yevropa meʼmorchiligi uygʻunligidan ilhomlangan. Ushbu muzeyda bankning tarixiy sovgʻalari, ofis jihozlari va banknot chop etish mashinasi, qadimiy rasmlar, tangalar, eski banknotlar va tantanali bank buyumlari keng ommaga namoyish etiladi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=افتتاح موزه بانک ملی ایران – سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری |language=fa-IR |work=سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری |url=http://www.ichto.ir/Home/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/ID/25917 |url-status=dead |access-date=2018-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320043826/http://www.ichto.ir/Home/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/ID/25917 |archive-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt;.

=== Banknotlarni chop etish ===
Milliy Majlis 1931-yil 22-mart kuni Milliy bankka 10 yil muddatga banknotlar emissiya qilish huquqini berdi. Shuningdek, ushbu muddat tugagandan soʻng, agar bu huquq bekor qilinmasa, keyingi oʻn yil davomida amal qilishi belgilandi.

Nihoyat, birinchi milliy banknotlar 1932-yil 1-aprelda muomalaga chiqarildi. Shahanshoh bank va Eron Milliy banki tomonidan chiqarilgan banknotlar uch oygacha teng qiymatda muomalada boʻlgan. Shu yilning iyulidan keyin Milliy bank banknotlari mamlakatdagi yagona qogʻoz pulga aylandi.

1960-yilga kelib, Milliy bank oʻzining iqtisodiy ehtiyojlari uchun banknotlarni chiqardi. Biroq, oʻsha yili Eronda [[Eron Markaziy banki|Markaziy bank]] tashkil etilgandan soʻng, banknotlarni chiqarish boʻyicha mutlaq huquq ushbu bankka oʻtkazildi va bu hali ham davom etmoqda.

== Kapitali ==
Eron Milliy banki tashkil topganidan buyon ochiq aksiyadorlik kompaniyasi edi; uning boshlangʻich kapitali 20 million rial edi. Boshlangʻich kapital 20 ming dona aksiyaga boʻlingan (13 500 ta aksiya nomi yozilgan va 6 500 tasi anonim aksiya). Biroq, 1938-yilda bank aksiyalarini nodavlat aksiyadorlarga oʻtkazish taqiqlandi. 1935-yilda Milliy bank kapitali 300 million rialga yetdi va 1952-yilda 2 millard rialgacha koʻpaydi.

Eronda bank tizimi cheklanganligi tufayli 1956-yilgacha Milliy bank mamlakat iqtisodiyotidagi Markaziy bankning barcha vazifalarini bajargan. Eron Markaziy banki tashkil etilgandan keyin bank regulyatorligi vazifasi bu bank zimmasiga yuklatilgan. 2017-yil iyun oyida oxirgi marta roʻyxatdan oʻtkazilganda Milliy bankning ustav kapitali 198 trillion 565 milliard 600 million rialni tashkil qilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sana=18 October 2017|sarlavha=سرمایه جدید بانک ملی ایران به ثبت رسید|url=http://www.iscanews.ir/news/848343/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF|qaralgan sana=2018-05-14|ish=www.iscanews.ir|til=fa}}&lt;/ref&gt;.

== Ijtimoiy mas’uliyati ==
Milliy bankning ijtimoiy yoʻnalishdagi mas’uliyati har doim tashkiliy va kadrlar nuqtai nazaridan koʻrib chiqilgan. Bankning katta oilasi har doim tizimli va rasmiy faoliyatdan tashqari, ushbu vazifalarni qayta tiklashda jamiyatning poydevori sifatida rol oʻynagan.

== Ijtimoiy tashkiliy mas’uliyati ==
* Kommunal xizmatlar loyihalari: Hozirgi vaqtda bank qiymati 114 milliard rialdan ortiq 39 ta kommunal xizmatlar loyihasida ishtirok etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=مشاركت 114 ميليارد ريالي بانك ملي ايران در 39 طرح عام المنفعه|url=https://bmi.ir//fa/news/11687/مشارکت-114-میلیارد-ریالی-بانک-ملی-ایران-در-39-طرح-عام-المنفعه|qaralgan sana=2018-05-14|til=fa}}{{Oʻlikhavola|date=iyun 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* Bolalarni qoʻllab-quvvatlash&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=بانک ملی ایران|url=https://bmi.ir//fa/pages/887/حمایت-از-کودکان|qaralgan sana=2018-05-14|til=fa}}{{Oʻlikhavola|date=iyun 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* Madaniy va ilmiy loyihalarni qoʻllab-quvvatlash&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=بانک ملی ایران|url=https://bmi.ir//fa/pages/886/%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C|qaralgan sana=2018-05-14|til=fa|arxivsana=2019-12-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191226105438/http://www.bmi.ir/fa/pages/886/%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C}}&lt;/ref&gt;.
* Diya mahkumlarini ozod qilish uchun sport rejalarini qoʻllab-quvvatlash&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=بانک ملی ایران|url=https://bmi.ir//fa/pages/885/حمایت-از-طرح-های-ورزشی|qaralgan sana=2018-05-14|til=fa}}{{Oʻlikhavola|date=iyun 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* Maktablar qurish&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=بانک ملی ایران|url=https://bmi.ir//fa/pages/883/مدرسه-سازی-بانک-ملی-ایران|qaralgan sana=2018-05-14|til=fa}}{{Oʻlikhavola|date=iyun 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Islom bankchiligi ==
[[Eron]]dagi barcha banklar Eron Islom Majlisi tomonidan 1983-yilda qabul qilingan [[Eron]]ning [[Islom bank ishi va moliyasi|Islom Bankchiligi]] (Shariat) qonuni asosida bank tamoyillari va amaliyotlariga amal qilishlari kerak&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Iran's interest-free banking law|url=http://www.cbi.ir/simplelist/1457.aspx|nashriyot=Central Bank of Iran|qaralgan sana=2023-04-15|arxivsana=2007-02-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070203022325/http://www.cbi.ir/simplelist/1457.aspx}}&lt;/ref&gt;. Ushbu qonunga koʻra, banklar faqat foizsiz islomiy operatsiyalarni amalga oshirishlari mumkin ([[foiz]] [[sudxoʻrlik]] yoki [[ribo]] hisoblanadi va [[Islom|Islom dini]] va uning muqaddas kitobi [[Qurʼon]] tomonidan taqiqlangan). Foydaning ulushi evaziga tovar va xizmatlar almashinuviga asoslangan tijorat operatsiyalari oʻtkazishga ruxsat etiladi. Ruxsat etilgan tijorat operatsiyalari qatoriga ''muzoraba'', ''Forush agʻsati'', ''Joala'', ''Salaf'' va ''Qarz hasana'' kabi islomiy shartnomalar kiradi. Ushbu shartnomalar va tegishli amaliyotlar tafsilotlari Eronning Foizsiz bank qonunchiligi va uning koʻrsatmalarida keltirilgan.

== Muvaffaqiyatlari ==
=== 2017-yil ===
* Yuqori mahsulot innovatsiyasi milliy haykali „Baam“, 2017-yil
* Doktor Nurbaxsh festivalida, 2017-yilda bank sohasidagi eng yaxshi innovatsiyalar boʻyicha birinchi oʻrinni egalladi
* Elektron bank va toʻlov tizimlarining 7-yillik konferensiyasida doktor Nurbaxsh festivalida tanlangan, 2017
* 2017-yilda mamlakat yoqilgʻi quyish shoxobchalarini rejalashtirish va oʻquv markazini eʼtirof etish
* ISO 10002: 2014 xalqaro standart sertifikati
* Milliy bankka jamoatchilik bilan aloqalar boʻyicha Oltin haykalni topshirish, 2017-yil
* Taʼlim vazirligining maktablarni rivojlantirish va jihozlash boʻyicha Milliy bank funksiyasini qadrlashi, 2017-yil
* „Shahidlar va faxriylar ishi“ jamgʻarmasiga minnatdorchilik, 2017-yil
* Payam Nur universiteti Eron Milliy bankining Jamoatchilik bilan aloqalar boʻlimining minnatdorchiligi, 2017-yil
* Iqtisodiyot va moliya vazirligi Eron Milliy bankining Jamoatchilik bilan aloqalar boshqarmasi tomonidan taqdirlandi, 2017 yil
* Milliy bankdan Sanoat, konchilik va savdo vazirligining bahosi, 2017-yil
* Eron Milliy banki 2017-yilda Eronning eng yaxshi 500 kompaniyasi qatoriga kirdi
* Mozandaron qon quyish bosh direktori Milliy bank Jamoatchilik bilan aloqalar boʻyicha minnatdorchiligi, 2017-yil
* „Kahrizak“ xayriya jamgʻarmasiga minnatdorchilik, 2017-yil
* Eron qurilishi boʻyicha milliy konferensiyada mijozlar ehtiyojini qondirish haykali
* Jamoatchilik bilan aloqalar, sanoat, milliy ishlab chiqarish konferensiyasi haykali &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=مدير عامل بانك ملي ايران تنديس و لوح سپاس كنفرانس روابط عمومي ، صنعت، توليد ملي را دريافت كرد|url=https://bmi.ir//fa/news/9316/مدیر-عامل-بانک-ملی-ایران-تندیس-و-لوح-سپاس-کنفرانس--روابط-عمومی-،-صنعت،-تولید-ملی-را-دریافت-کرد|qaralgan sana=2018-05-14|til=fa}}{{Oʻlikhavola|date=iyun 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Hamadon]] viloyati filiallari boʻlimi tomonidan jamoatchilik bilan aloqalar boʻyicha ustunlik unvoni, 2017-yil
* Milliy bankning Xalqaro Qur’on musobaqalarining oʻttiz uchinchi davridagi ishtiroki, 2017-yil

=== 2016-yil ===
* Doktor Nurbaxsh festivalida bank sohasidagi eng yaxshi innovatsiyalar boʻyicha birinchi oʻrinni egalladi, 2016-yil
* Tehron gubernatorining 2016-yildagi maxsus mukofoti
* 500 ta kompaniyalar orasida uchta yuqori oʻrinni olish, 2015-yil fevral
* 500 ta kompaniyalar orasida uchta yuqori oʻrinni olish, 2015-yil fevral
* Jamoatchilik bilan aloqalar oltin haykali, 2015-yil yanvar
* Birinchi vitse-prezidentga minnatdorchilik, „Qishloq kuni“ uchrashuvi
* Madaniy meros tashkiloti Eron Milliy bankining bahosi, 2015-yil oktyabr
* 10-Jamoatchilik bilan aloqalar boʻyicha reklama festivali, 2015-yil 27 avgust
* Milliy bankdan Islom inqilobi uy-joy fondiga minnatdorchilik, 2015-yil
* Markaziy bankning Milliy bankni qadrlashi „Chakavak Dizayn“, 2015-yil
* Loriston gubernatori boshqaruvchi direktorni qadrlashi, 2015-yil may
* Loriston va Xurramobod shaharlari gubernatori oʻrinbosarining boshqaruvchi direktorga minnatdorchiligi, 2015-yil aprel

== Xodimlar soni ==
Jinsi boʻyicha BMI xodimlarining xizmat koʻrsatish holati jadvali&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=درباره بانک :: تاریخچه بانک ملی ایران|url=https://bmi.ir//fa/bmihistory.aspx?smnuid=10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180303110041/https://bmi.ir//Fa/bmihistory.aspx?smnuid=10|arxivsana=3 March 2018|qaralgan sana=2018-05-14|til=fa}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Holati'''
| '''ayol'''
| '''erkak'''
| '''jami'''
|-
| Ishga joylashgan
| 3 263
| 36 042
| 39 305
|-
| Ishchi holati, 105 nogiron
| 0
| 460
| 460
|-
| Vafot etgan yoki shaxid ketgan (ish vaqtida 9, nafaqaga chiqqan paytida 50)
| 2
| 57
| 59
|-
| muddatidan oldin nafaqaga chiqqan
| 616
| 3 402
| 4 018
|-
| Boshqa nafaqaxoʻrlar
| 1 618
| 14 505
| 16 123
|-
| Oʻlgan (ish haqi: 7536)
| 67
| 5 146
| 5 213
|-
| '''Jami'''
| '''5 566'''
| '''59 612'''
| '''65 178'''
|}

== Milliy bank kasalxonasi ==
Eron Milliy banki kasalxonasi 1938-yilda sogʻliqni saqlashni taʼminlash va oʻz xodimlarining tibbiy ehtiyojlarini qondirish uchun tashkil etilgan. Shundan soʻng, 1973-yilda Bank kasalxonasining hozirgi binosi qurilgan. Hozirgi vaqtda ushbu boʻlinma taxminan 24 000 kvadrat metr maydonga ega 9 qavatli binoda joylashgan; 250 oʻrin, 800 ga yaqin xodimlar, 11 ta klinika va 14 ta boʻlimga ega; bank oʻz xodimlarining sogʻligʻiga xizmat qilish uchun zamonaviy tibbiy asbob-uskunalardan foydalanadi. Milliy bankning kasalxonasiga kirish imkoniyati boʻlmagan xodimlari ehtiyojlarni qondirish uchun tibbiyot klinikalari turli joylarda joylashgan.

Milliy bank kasalxonasi xizmatlari:
* Bank xodimlariga va ularning qarindoshlariga tibbiy xizmat koʻrsatish
* Kasalxonaga yotqizilgan bemorlarni qabul qilish va tibbiy va paratibbiy xizmatlarini koʻrsatish
* Ambulator bemorlarni qabul qilish va tegishli xizmatlarni koʻrsatish

[[Fayl:5r-type1-obv-reza.jpg|right|thumb|220x220px| [[Rizoshoh Pahlaviy|Rizoshoh]] davridagi 5 [[Eron riali|riallik]] banknotning birinchi seriyasi]]

== Moliyaviy raqamlar va statistika ==
[[Fayl:Bank_Melli_Iran_2-Nishapur.JPG|right|thumb|200x200px| [[Nishopur]] shahridagi Milliy bank filiallaridan biri]]
[[Fayl:Streets_in_shiraz_(7).jpg|thumb|200x200px| [[Sheroz|Sherozdagi]] Eron Milliy banki binosi]]

2008-yil 16-iyun holatiga koʻra (1 AQSh dollari 133 130 [[Eron riali]])&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=BMI financial statements as of March 20, 2006|url=http://www.bmi.ir/Fa/uploadedFiles/FinanceReportFiles/0833204de9ae491.gif|nashriyot=Bank Melli Iran|qaralgan sana=27 January 2008|arxivsana=10 February 2012|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120210131619/http://www.bmi.ir/Fa/uploadedFiles/FinanceReportFiles/0833204de9ae491.gif}}&lt;/ref&gt;:

* Jami aktivlari = 360 517 mlrd rial
* Kapitalizatsiyasi = 36 487 mlrd rial
* Soliqdan keyingi sof daromadi = 772 mlrd rial
* Jami kreditlar = 163 595 mlrd rial
* Filiallar soni = 3300
* Xodimlar soni = 43 000
* Eron Milliy banki barcha kreditlarning 30 foizga yaqinini iqtisodiyot, ishlab chiqarish, sanoat va xizmatlar sohalariga taklif qildi&lt;ref name=&quot;iran-daily.com&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Iran Daily - Domestic Economy - 12/10/08|url=http://www.iran-daily.com/1387/3291/html/economy.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20081213151312/http://www.iran-daily.com/1387/3291/html/economy.htm|arxivsana=13 December 2008|qaralgan sana=2016-02-19}}&lt;/ref&gt;.
* Milliy bank tomonidan taklif etilayotgan onlayn-banking xizmatlari 2008-yilda 370 foizga oʻsgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Iran Daily - Domestic Economy - 12/14/08|url=http://www.iran-daily.com/1387/3294/html/economy.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090129231528/http://www.iran-daily.com/1387/3294/html/economy.htm|arxivsana=29 January 2009|qaralgan sana=2008-12-14}}&lt;/ref&gt;.

== Hozirgi boshqaruv raisi va direktorlari ==
* Abulfazl Najjorzoda {{Small|(Amaldagi Boshqaruv raisi)}}

== Qarzlari va daʼvolari ==
Milliy bank direktori Muhammad Rizo Husaynzoda Eron Islom Respublikasining 220 trillion rialdan ortiq qarzi borligini maʼlum qildi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=بدهی 220 هزار میلیاردریالی دولت به بانک ملی/فعالیت شعب خارجی از سر گرفته شد/انعقاد 20 قرارداد مهم با بانک‌های خارجی – اخبار تسنیم – Tasnim |language=fa |work=خبرگزاری تسنیم – Tasnim |url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/06/25/1187549/%D8%A8%D8%AF%D9%87%DB%8C-220-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF |access-date=2018-05-14}}&lt;/ref&gt;. 2009-yilda Mahmud Rizo Xavariyning ISNA axborot agentligi bilan eʼlon qilingan suhbatida Eron hukumatining bankdan 50 trillion rial qarzi borligi va hukumat ushbu qarzni toʻlashga qodir emasligi aytildi. Ammo keyin „Hukumatning qarzni toʻlashga qodir emasligi“ haqidagi xabar Xavariy tomonidan inkor etildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=PoyaDomain.com|sarlavha=پویا دامین {{!}} برگه پیدا نشد.|url=http://www.mardomsalari.com/Template1/Article.aspx?AID=10660|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160105215301/http://mardomsalari.com/Template1/Article.aspx?AID=10660|arxivsana=5 January 2016|qaralgan sana=2018-05-14|til=fa}}&lt;/ref&gt;.

== Muhim binolari ==
[[Fayl:Nationalbankofiranshowingfarohar1946.jpg|thumb|206x206px| Eron Milliy bankining Sanduq-e Pas-Andaz-e binosi, 1964-yil]]

* Firdavsiy binosi – Firdavsiy shoh koʻchasi, Tehron

== Ofislari ==
Eron Milliy banki 11 mamlakatda 18 ta xalqaro filial va xizmatlarga ega:

* {{Flagicon|Afghanistan}} [[Afgʻoniston]] ([[Kobul (shahar)|Kobul]])
* {{Flagicon|Bahrain}} [[Bahrayn|Bahrain]] ([[Manama]])
* {{Flagicon|UAE}} [[Birlashgan Arab Amirliklari]] ([[Abu-Dabi]] – ''4 ta filial'', [[Dubay]] – ''4 ta filial'' va [[Sharja]])
* {{Flagicon|UK}} Buyuk Britaniya (London)
* {{Flagicon|France}} Fransiya (Parij)
* {{Flagicon|Germany}} Germaniya ([[Gamburg]])
* {{Flagicon|Hong Kong}} ([[Hong Kong]])
* {{Flagicon|Iraq}} [[Iroq]] ([[Bagʻdod]] va [[Basra]])
* {{Flagicon|Azerbaijan}} [[Ozarbayjon]] ([[Boku]])
* {{Flagicon|Russia}} Rossiya (Moskva)
* {{Flagicon|Oman}} [[Ummon Sultonligi|Ummon]] ([[Maskat]])

== Terrorchilarning portlatishi ==
1981-yil 26-yanvarda Eron Milliy bankining San-Fransiskodagi ofislari oldida bomba portladi. Terrorizmning oldini olish boʻyicha milliy memorial instituti maʼlumotlariga koʻra, San-Fransiskodagi bank binosida bomba portlagan, oynalar singan va portlovchi mexanizm joylashtirilgan binoning devoriga zarar yetkazgan. Hodisa natijasida jabrlanganlar va hibsga olinganlar yoʻq. 

== Bank xizmatlari ==
== Milliy valyuta – rialdagi depozitlari va xizmatlari ==
* Uy-joyning maxsus rejasi
* Uzoq muddatli investitsiyalar
* Qisqa muddatli investitsiyalar
* Oddiy kredit
* Joriy kredit
* Ijara qutilari
* Kafolatlangan shahar kodlovchi tekshiruvi
* Banklararo bank cheki
* Qimmatli qogʻozlarni sotish
* Xizmat rejasi
* Ishlab chiqarish banki
* Bank operatsiyalari shakllari

== Xizmatlar va rialdagi shartnomalari ==
* Yy-joyning maxsus rejasi
* Rial kafolati
* Investitsion rejalar
* Ju’ala rejasini bajarish
* Kredit xizmatlari
* Ju’ala qishloqlardagi uy-joylar
* Ju’ala boʻyicha uy-joy taʼmirlash
* Avtomobil sotib olish
* Birlamchi tovarlarni sotib olish
* Fuqarolik sheriklik shartnomasi
* Lizing
* Forvard shartnomasi
* Muzoraba shartnomasi
* Imtiyozli stavkalardagi xizmatlar

== Depozitlar va valyuta xizmatlari ==
* Valyuta kafolati
* Qarz al-hasana depoziti
* Investitsion depozitlar
* Chet el filiallarida hisob ochish shartlari
* Chet el filiallaridan inventarlarni oʻtkazish
* Svift
* Eronda faoliyat yurituvchi kompaniyalar uchun hisobraqam
* Sayohat valyutasini olish
* Valyuta oʻtkazmalari
* Kreditlar
* Moliyalash / qayta moliyalash
* Valyuta xizmatlari

== Elektron xizmatlar ==
* Haqiqiy mijozlar tizimlari (Edit)
* „Baam“ Internet-banking tizimi
* Internet-banking (Saba)
* Melli Baam mobil banki
* Melli Mobile Bank (Hamrah Bank Melli)
* Ha Messenger
* Bank xodimi
* Internet xizmati (billing)
* toʻlovni sotib olish
* Melli @
* Melli market
* Melli fondi
* SMS orqali markazlashtirilgan tizim (SAPTA)
* Real vaqtda yalpi hisob-kitob (RTGS)
* Elektron bank pul oʻtkazmasi (SAHAB)
* Cheklarni yigʻish va saqlash (KELLER)
* Toʻgʻridan-toʻgʻri boʻlmagan toʻlovlar holatini kuzatish
* Topshiriqlarni tekshirish holatini kuzatish
* Sheba ID-ni oling
* Roʻyxatdan oʻtish va tezlashtirishning nomuvofiqligini kuzatib borish
* Elektron toʻlov yigʻish (ETC)
* Xavfsizlik boʻyicha maslahatlar
* Foydalanuvchi tomonidan zararli dastur xavfini kamaytiradigan xavfsizlik yechimlari

== Yuridik mijozlar tizimlari ==
* Internet-banking SABA (BIB)
* Tezkor soʻrov (SANI)
* Bina tizimi
* Hujjatlarni roʻyxatga olish tashkilotining hisobot tizimi
* Sud hokimiyati tomonidan hisobot
* Yuridik shaxslarning milliy oʻziga xosligi

== Boshqa elektron bank xizmatlari ==
* Hisoblarni toʻlash
* Telefon banki
* Bankomat
* Bankomat festivali
* Kiosk
* POS terminallari
* Shahab Melli filiallari
* Kechki bazalar
* Onlayn toʻlov portaliga soʻrov
* Internet toʻlov shlyuzi ([https://sadadpsp.ir/fa/content/131/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA%DB%8C IPG] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180830233028/https://sadadpsp.ir/fa/content/131/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA%DB%8C |date=2018-08-30 }})
* Onlayn birja savdosi
* Maʼmuriy va sud choralari (SIAGH)

== Kredit kartalari ==
* Milliy kartasi
* Milliy oilaviy kartasi
* Sovgʻa kartasi
* Havola kartasi
* Hilol Ahmar yoshlar kartalari
* Kupon kartasi
* Turistik karta
* Boshqa bank kartalari
* Markazlashtirilmagan obyektlar karta raqamini olish
* Milliy karta sugʻurtasi
* Kartani olish bilan bogʻliq muammolarni yozib olish
* Kredit kartasiz bankomatdan naqd pul olish

2018-yil 5-martda Milliy bank „Eronda kredit kartalardan foydalanish bilan bogʻliq“ vaziyat boʻyicha Visa va Franklin Resources kompaniyalariga sud jarayonida taxminan 17,6 million AQSh dollari yutqazdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=5 March 2018 |title=U.S. top court turns away dispute involving Iran's Bank Melli |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-court-iran/u-s-top-court-turns-away-dispute-involving-irans-bank-melli-idUSKBN1GH2ST |access-date=2018-03-07}}&lt;/ref&gt;.

== AQSh sanksiyalari ==
2007-yil 25-oktyabrda Qoʻshma Shtatlar Eronga qarshi bir tomonlama sanksiya kiritdi. Ushbu sanksiya Eronning davlat banklari va AQSh fuqarolari yoki xususiy tadbirkorlari oʻrtasida moliyaviy operatsiyalarni amalga oshirish qobiliyatini kamaytirishga qaratilgan yangi chora-tadbirlarni oʻz ichiga oladi&lt;ref name=&quot;Sanctions&quot;&gt;[http://afp.google.com/article/ALeqM5jmvAtmi8jIooOgKDjfJ06cxUdalA US slaps sanctions on leading Iranian state-owned banks] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20071114025947/http://afp.google.com/article/ALeqM5jmvAtmi8jIooOgKDjfJ06cxUdalA |date=2007-11-14 }} ''[[Agence France-Presse]]'' (25 October 2007).&lt;/ref&gt;. Milliy bank, oʻzining boshqa mijozlari bilan bir qatorda, Eronning yadroviy va ballistik raketa dasturlariga moliyaviy xizmatlar koʻrsatganligi sababli ushbu sanksiyaga kiritilgan&lt;ref name=&quot;Sanctions&quot; /&gt;. AQSh Moliya vazirligi xabariga koʻra, 2002—2006-yillar oraligʻida Milliy bank [[Islom inqilobi gvardiyasi korpusi|Eron islom inqilobi gvardiyasi korpusi]] boʻlimi boʻlgan [[Quds kuchlari]] orqali [[Hamas]], Falastin Islomiy Jihodi, [[Hizbulloh]] va boshqa guruhlarga kamida 100 million dollar pul oʻtkazgan&lt;ref name=&quot;sun&quot;&gt;''[http://www.nysun.com/article/66227 U. S. Helps Iranian Bank Withdraw, Then Seeks To Freeze Funds]'', Josh Gerstein, The [[New York Sun]], 9 November 2007&lt;/ref&gt;.

Milliy bank oʻzining veb-saytida eʼlon qilingan bayonotida AQShning ayblovlarini rad etadi va qatʼiyan „aldamchi bank amaliyotida“ hech qachon ishtirok etmaganini taʼkidladi&lt;ref&gt;[http://www.bmi.ir/Fa/DynamicPage.aspx?id=20 BMI’s announcement on US sanctions] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160303180739/http://www.bmi.ir/Fa/DynamicPage.aspx?id=20 |date=2016-03-03 }} ''Bank Melli Iran''.&lt;/ref&gt;.

== Yevropa Ittifoqi sanksiyalari ==
2008-yil 16-iyunda [[Yevropa Ittifoqi]] Eronga qarshi navbatdagi bir tomonlama sanksiya kiritdi. Tehronning uranni boyitish dasturini toʻxtatishdan bosh tortganiga javoban joriy qilingan ushbu sanksiyalar paketiga Milliy bank aktivlarini muzlatish ham kiritilgan&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/06/16/AR2008061600313.html?hpid=topnews] ''[[BBC]]'' (16 June 2008).&lt;/ref&gt;. Sanksiyalar bekor qilingandan soʻng, Milliy bank Swiftga qayta ulangan birinchi Eron banki boʻldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sana=27 May 2017|sarlavha=Bank Melli Iran Revamping European Branches|url=https://financialtribune.com/articles/economy-business-and-markets/65356/bank-melli-iran-revamping-european-branches|ish=Financial Tribune|qaralgan sana=2023-04-15|arxivsana=2023-04-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230415150612/https://financialtribune.com/articles/economy-business-and-markets/65356/bank-melli-iran-revamping-european-branches}}&lt;/ref&gt;.

== Shoʻba korxonalari ==
=== Sadad maʼlumotlar kompaniyasi ===
1999-yilda Kompaniyalar va notijorat korxonalarini roʻyxatga olish markazida Sadad maʼlumotlar kompaniyasi 151478 raqami bilan cheksiz muddatga roʻyxatdan oʻtkazildi.

=== Milliy bankning nashriyot kompaniyasi ===
Banknotlarni emissiya qilish huquqi Milliy bankka berilgandan soʻng, banknotlarda chiqarilgan sanani nashr qilish uchun alohida tashkilot tuzildi. Tashkilot Milliy bankning rivojlanishi bilan birga rivojlandi; u „Milliy bank bosmaxonasi“ sifatida tanilgan. 1938-yilda „matbaa sexi“ nomi bilan tashkil etilgan ushbu bosmaxona asta-sekin Eron va Yaqin Sharqdagi eng nufuzli bosmaxonalardan biriga aylandi. Eron Milliy banki filiallarining matbaa ehtiyojlari davlat organlariga bosma xizmatlar koʻrsatish bilan birga butun respublika boʻylab ham qondirildi. Milliy bank matbaa korxonasi kitob va jurnal nashr etish uchun Madaniyat va islom irodasi vazirligidan nashr litsenziyasini oldi; shuning uchun u „Milliy bank matbaa va nashriyot kompaniyasi“ deb oʻzgartirildi.

=== Milliy taraqqiyot guruhi ===
Milliy taraqqiyot guruhining sarmoyasi konglomerat shirkat (klaster kompaniya) hisoblanadi. Tehron fond birjasida listingga qoʻyilgan ushbu klaster kompaniyasi bir nechta xolding kompaniyalaridan (bosh kompaniya) iborat boʻlib, tarkibiga quyidagi kompaniyalar kiradi.

#Seydko sement sanoati
#Behshahrda oziq-ovqat sanoati xoldingi
#Eron elektr stansiyasi holdingi
#Eron Transfo Group xoldinglari
#Moddiy kauchuk ushlagich
#Farmatsevtika xoldingi
#Milliy taraqqiyot sarmoyasi
#Arak petrokimyo sanoati

Milliy taraqqiyot guruhi sarmoyasi kompaniyasining aksiyadorlari:

Eron Milliy banki kompaniya aksiyalarining 71 foiziga egalik qiladi. Kompaniya aksiyalarining boshqa egalari quyidagilar:

* Pensiya va nogironlik nafaqasi jamgʻarmasi 8%
* Sektor kapitalini boshqarish xizmatlari 2%
* Tedbir investitsiya kompaniyasi 1%
* Eron sugʻurta kompaniyasi 1%
* Tadbirgoron Yevrosiyo iqtisodiyoti kompaniyasi 1%

=== Eron Milliy banki brokerligi ===

== Yana qarang ==

* [[Eron Markaziy banki]]
* Mir Biznes bank – Milliy bankning [[Rossiya|Rossiyadagi]] shoʻba banki
* Eron iqtisodiyoti
* [[Islom bank ishi va moliyasi|Islom bank ishi]]
* [[Eronning bank va sugʻurta tizimi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* Wikimedia Commons dagi Eron Milliy bankga aloqador media xabarlar
* [http://www.bmi.ir Eron Milliy banki veb-sahifasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180308041750/https://bmi.ir/landing/bam |date=2018-03-08 }} (Forscha)
* [http://www.bmi.ir/en/ Eron Milliy bank veb-sahifasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210111220223/http://www.bmi.ir/en/ |date=2021-01-11 }} (Inglizcha)
* [https://instagram.com/bankmelli1307?igshid=yojydgvwn47b Milliy bank] rasmiy Instagram sahifasi
* [http://www.cbi.ir/simplelist/3088.aspx Eronning davlat egaligidagi banklari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220807092601/https://www.cbi.ir/simplelist/3088.aspx |date=2022-08-07 }}
* [http://www.thebanker.com/news/fullstory.php/aid/4436/The_start_of_an_economic_renaissance.html The Banker, „The start of an economic renaissance“, 2006, available to registered users and subscribers] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070927183745/http://www.thebanker.com/news/fullstory.php/aid/4436/The_start_of_an_economic_renaissance.html |date=2007-09-27 }}
* [https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSN25377740 Reuters – Iran sanctions]
* [http://afp.google.com/article/ALeqM5jkIiCEhXSP1vLZh0Z53eo8wvGLww AFP – Iran to shake up interest rates]

{{Start box}}
{{s-bef|before=[[Shahanshoh bank|Bank Shohi]]}}
{{S-ttl
| title = Bank Melli Iran
| years = 1929–1960
}}
{{s-aft|after=[[Eron Markaziy banki]]}}
{{S-end}}

[[Turkum:Eron banklari]]
[[Turkum:Tehron fond birjasida listingga qoʻyilgan banklar]]</text>
      <sha1>jk4eol3kmpgospx3c0pk3ny9zp2wu49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gayane Umerova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>960834</id>
    <revision>
      <id>6269388</id>
      <parentid>6269375</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umid1108</username>
        <id>76636</id>
      </contributor>
      <origin>6269388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11750" sha1="0l3l4rtgzjkga5u4j3orm6luwpkaox6" xml:space="preserve">{{Davlat arbobi
| ismi                      = Umerova Gayane Olegovna
| lavozimi                  = O‘zbekiston Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi raisi 
| tasvir                    = Gayane Umerova.jpg
| uzunlik                   = 300px
| prezident                 = [[Shavkat Mirziyoyev]]
| premyer                   = 
| boshlanish davri          = [[2020-yil]] 
| tugash davri              = hozirgacha
| oʻtmishdoshi              = lavozim joriy etilgan
| vorisi                    = 
|lavozimi_2 =  O‘zbekistonning [[UNESCO]] ishlari bo‘yicha Milliy komissiyasi raisi
|boshlanish davri_2 = 
|oʻtmishdoshi_2 = 
|premyer_2 = 
|prezident_2 = 
|tugash davri_2 =
|vorisi_2 =
| tavallud sanasi           = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1985|4|22}}
| tavallud joyi             = {{TavalludJoyi|Toshkent}}
| mukofotlari               = {{doʻstlik ordeni}}
| fuqaroligi                = {{UZB}}
}}
'''Gayane Olegovna Umerova – '''sanʼatshunos, Oʻzbekiston [[madaniyat]] va sanʼat arbobi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.britishcouncil.uz/programmes/20-years/the-stories/right-time-right-partners |sarlavha=Источник |qaralgan sana=2022-08-16 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708113728/https://www.britishcouncil.uz/programmes/20-years/the-stories/right-time-right-partners}}&lt;/ref&gt;. 
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining Kreativ iqtisodiyot va turizm departamenti rahbari. Shuningdek, Oʻzbekiston madaniyat va san’atni rivojlantirish jamgʻarmasi raisi va Oʻzbekiston Respublikasining YUNESKO ishlari boʻyicha Milliy komissiyasi raisi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https:https://www.acdf.uz/uz/pages/rukovodstvo|sarlavha=Gayane Umerova|qaralgan sana=2026-09-13 |arxivsana=|arxivurl=}}&lt;/ref&gt;. 

== Tarjimai holi ==
2004-yilda School of Integrated Arts maktabini (Gʻarbiy Yorkshir), 2008-yilda Xalqaro Vestminster universitetini biznes boshqaruvi yoʻnalishi boʻyicha''',''' 2009-yilda Markaziy Sent-Martins kollejini „Madaniyat, tanqid va kuratorlik“ mutaxassisligi boʻyicha (London, Buyuk Britaniya) tamomlagan&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;.

Manchester universitetida Zamonaviy sanʼat va sanʼat biznesi magistri darajasini olgan&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://culturalforum.ru/participants/gayane-umerova |sarlavha=Гаянэ Умерова |ish=culturalforum.ru |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110906/https://culturalforum.ru/participants/gayane-umerova}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;. 2017-yildan buyon Oksford universiteti (Buyuk Britaniya) Siyosiy tadqiqotlar va xalqaro munosabatlar boʻlimining Madaniy diplomatiya, tashqi madaniyat siyosati yoʻnalishida tadqiqotlar qilgan.

2008-2017-yillarda Oʻzbekiston Tasviriy sanʼat galereyasi koʻrgazmalar va fondlar boʻlimi mutaxassisi, yetakchi mutaxassisi lavozimlarida ishlagan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://kun.uz/ru/news/2020/12/02/gayane-umerova-naznachena-gensekom-natsionalnoy-komissii-uzbekistana-po-delam-unesco |sarlavha=Гаянэ Умерова назначена генсеком Национальной комиссии Узбекистана по делам UNESCO |muallif=Kun uz |ish=Kun.uz |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110907/https://kun.uz/ru/news/2020/12/02/gayane-umerova-naznachena-gensekom-natsionalnoy-komissii-uzbekistana-po-delam-unesco}}&lt;/ref&gt;.

2011-yilda u 6-Toshkent xalqaro zamonaviy sanʼat biennalesi kuratori boʻlgan.

2015-yilda Britaniya Kengashi bilan hamkorlikda Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyida „Genri Mur: Grafika ustasi“ koʻrgazmasiga kuratorlik qilgan, jumladan, loyiha doirasida oʻquv dasturini tashkil qilgan. Umerovaning Britaniya Kengashi bilan hamkorligi 2016-yilda ham davom etdi, Oʻzbekiston Tasviriy sanʼat galereyasida soʻnggi 20 yil ichida zamonaviy Britaniya sanʼatining rivojlanishini namoyish qiluvchi „Yangi oʻtmish: Britaniya zamonaviy sanʼati“ loyihasi oʻtkazildi.

Uning Christieʼs auktsion uyi bilan hamkorligi natijasida 2012-yilning may oyida Savitskiy nomidagi muzeyda zamonaviy oʻzbek sanʼatining birinchi auksioni boʻlib oʻtdi. 2013 va 2014-yillarda Londondagi Sotheby’s’da Markaziy Osiyo va Kavkaz zamonaviy sanʼatining „Chorrahada: Kavkaz va Markaziy Osiyodan zamonaviy sanʼat“ nomli auktsion koʻrgazmalarida maslahatchi boʻlgan.

2016-yilda ingliz tilidagi „The Culture Trip“ portali uni „Markaziy Osiyo va Kavkaz sanʼatining eng nufuzli 8 nafar ayoli“ roʻyxatiga kiritdi . 2022-yilda u Kosmopolit Rossiya roʻyxatiga MDH davlatlaridan 30 ta ommaviy axborot vositalari va nufuzli ayollar kiritilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://theculturetrip.com/asia/articles/the-8-most-influential-women-in-central-asian-and-caucasian-art/ |sarlavha=The 8 Most Influential Women Revolutionising Central Asian and Caucasian Art |muallif=Cassandra Naji |ish=Culture Trip |sana=2014-07-30 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708112200/https://theculturetrip.com/asia/articles/the-8-most-influential-women-in-central-asian-and-caucasian-art/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://www.thevoicemag.ru/stars/krupnim-planom/zhenskoe-delo-30-zhenshchin-liderov-stran-sng/ |sarlavha=Женское дело: 30 женщин-лидеров стран СНГ |ish=The Voice |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708113724/https://www.thevoicemag.ru/stars/krupnim-planom/zhenskoe-delo-30-zhenshchin-liderov-stran-sng/}}&lt;/ref&gt;. Ikki farzandi bor.

2021-yilda 17-Venetsiya arxitektura biennalesida Oʻzbekistonning birinchi Milliy pavilonining, 2022-yilda esa 59-Venetsiya sanʼat biennalesida Oʻzbekistonning birinchi Milliy pavilyonining komissari boʻldi.

=== Jamgʻarmadagi faoliyat ===
2017-yildan buyon Oʻzbekiston madaniyati va sanʼatini rivojlantirish jamgʻarmasida ishlab kelmoqda, uning vazifasi mamlakat ichidagi madaniy jarayonlarni ragʻbatlantirish va Oʻzbekistonni xalqaro sanʼat sahnasida tanitishdir&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20220620-eyiu/ |sarlavha=Гаянэ Умерова: «Репрезентация себя на Западе — это просто следующая ступень» |ish=The Art Newspaper Russia |sana=2022-06-20 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708112408/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20220620-eyiu/}}&lt;/ref&gt;. 2017-yil may oyidan noyabr oyigacha jamgʻarma byudjetini boshqarish boʻlimi boshligʻi lavozimida ishlagan, 2017-yil noyabr oyida ijrochi direktor oʻrinbosari etib tayinlangan, 2020-yilda ijrochi direktor, 2023-yilda esa rais boʻldi&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

2020-yilda Oʻzbekiston Turizm davlat qoʻmitasi matbuot xizmati xabar berishicha, Umerov Prezidenti va hukumati nomidan „sanʼat sohasidagi yirik xalqaro loyihalarni amalga oshirish uchun mas’ul: [[Louvre|Luvr]] muzeyi va [[Berlin|Berlindagi]] Oʻzbekiston koʻrgazmalarini tashkil etish, 2022-yilda [[Oʻzbekiston Davlat Sanʼat muzeyi|Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyini]] rekonstruksiya qilish, zamonaviy Oʻzbekiston restavratsiya markazini yaratish, [[Samarqand|Samarqandda]] Buyuk ipak yoʻli muzeyini ochish va Samarqand yarim marafonini oʻtkazish“&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

Yuqorida qayd etilgan restavratsiya ilmiy-tadqiqot markazini tashkil etishdan tashqari, u [[Fransiya]] madaniyat markazining ochilishini (Greys arxitektura byurosi tomonidan ishlab chiqilgan), shuningdek, Toshkentdagi [[Romanov saroyi|Buyuk Gertsog Nikolay Konstantinovich saroyini]] rekonstruksiya qilish va Davlat bolalar kutubxonasi ishlarini boshqaradi&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=en-US |url=https://www.nationalpavilion.uz/commissioner/ |sarlavha=Commissioner - The Uzbekistan National Pavilion – La Biennale di Venezia |ish=www.nationalpavilion.uz |sana=2022-04-01 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-04-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220426203917/https://www.nationalpavilion.uz/commissioner/}}&lt;/ref&gt;.

=== Koʻrgazma loyihalari ===

* 2008-yil: Gerxard Rixterning shaxsiy koʻrgazmasi, Oʻzbekiston tasviriy sanʼat galereyasi&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
* 2009-yil: Gyunter Uekerning shaxsiy koʻrgazmasi, Oʻzbekiston tasviriy sanʼat galereyasi&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;https://www.linkedin.com/in/gayane-umerova-472b0457/&lt;/ref&gt;.
* 2009-yil: Taʼlim dasturlari koordinatori – 5-Toshkent xalqaro zamonaviy sanʼat biennalesi&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;.
* 2011-yil: 6-Toshkent xalqaro zamonaviy sanʼat biennalesi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2012-yil: Ovannes Tatevosyanning keng koʻlamli shaxsiy koʻrgazmasi kuratori&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
* 2013 va 2014-yillar: Sotheby’s Londondagi chorrahada: zamonaviy sanʼat shakli Kavkaz va [[Markaziy Osiyo]] koʻrgazmasi boʻyicha maslahatchi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2015-yil: „Genri Mur: Grafika ustasi“ koʻrgazmasi kuratori, Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2016-yil: „Yangi oʻtmish: Buyuk Britaniya zamonaviy sanʼati“ koʻrgazmasi koordinatori&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=http://cafb.asia/ru/article/352/ |sarlavha=Art &amp; more: интервью с кураторами выставки Новое прошлое |ish=cafb.asia |qaralgan sana=2022-07-08 }}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, Oʻzbekiston Tasviriy sanʼat galereyasi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2021-yil: 17-Venetsiya arxitektura biennalesi&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; da Oʻzbekiston birinchi Milliy pavilonining (''Mahalla: Urban Rural Living'') komissari&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=en |url=https://www.labiennale.org/en/architecture/2021/uzbekistan-republic |sarlavha=Biennale Architettura 2021 {{!}} Uzbekistan (Republic of) |muallif=Arsenale See on Google Maps |ish=La Biennale di Venezia |sana=2020-03-27 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110907/https://www.labiennale.org/en/architecture/2021/uzbekistan-republic}}&lt;/ref&gt;.
* 2022-yil: Oʻzbekistonning birinchi milliy pavilonining komissari ''Dixit Algorizmi: 59-Venetsiya sanʼat biennalesidagi Bilimlar bogʻi''&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=en |url=https://www.dezeen.com/2022/04/26/uzbekistan-pavilion-space-caviar-venice-art-biennale-2022/ |sarlavha=Space Caviar creates &quot;liquid landscape&quot; inside Uzbekistan pavilion at Venice Art Biennale |ish=Dezeen |sana=2022-04-26 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110906/https://www.dezeen.com/2022/04/26/uzbekistan-pavilion-space-caviar-venice-art-biennale-2022/}}&lt;/ref&gt;''.

== Mukofotlar ==

* 2013-yil: „Koʻrinmas dunyo boʻyicha kuzatishlar“ loyihasi uchun MDH davlatlari Badiiy konfederasiyasi Rassomlar uyushmasining Markaziy Osiyo sanʼatida [[islom]] ornamental tizimini oʻrganuvchi mukofoti&lt;ref name=&quot;:5&quot;/&gt;.
* [[Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi|„Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi“]] esdalik nishoni.
* [[Doʻstlik ordeni|„Doʻstlik“ ordeni]] (2025)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://president.uz/oz/lists/view/8416 |sarlavha=O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining o‘ttiz to‘rt yilligi munosabati bilan davlat xizmatchilari hamda ishlab chiqarish va ijtimoiy-iqtisodiy sohalar xodimlaridan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida |sana=25 August 2025 |qaralgan sana=26 August 2025 |ish=president.uz}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Turkum:Toshkentda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:22-aprelda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>0l3l4rtgzjkga5u4j3orm6luwpkaox6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269389</id>
      <parentid>6269388</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umid1108</username>
        <id>76636</id>
      </contributor>
      <origin>6269389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11817" sha1="f1i25g029v2n8eyotzyiyhes4fzjcye" xml:space="preserve">{{Davlat arbobi
| ismi                      = Umerova Gayane Olegovna
| lavozimi                  = O‘zbekiston Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi raisi 
| tasvir                    = Gayane Umerova.jpg
| uzunlik                   = 300px
| prezident                 = [[Shavkat Mirziyoyev]]
| premyer                   = 
| boshlanish davri          = [[2020-yil]] 
| tugash davri              = hozirgacha
| oʻtmishdoshi              = lavozim joriy etilgan
| vorisi                    = 
|lavozimi_2 =  O‘zbekistonning [[UNESCO]] ishlari bo‘yicha Milliy komissiyasi raisi
|boshlanish davri_2 = 
|oʻtmishdoshi_2 = 
|premyer_2 = 
|prezident_2 = 
|tugash davri_2 =
|vorisi_2 =
| tavallud sanasi           = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1985|4|22}}
| tavallud joyi             = {{TavalludJoyi|Toshkent}}
| mukofotlari               = {{doʻstlik ordeni}}
| fuqaroligi                = {{UZB}}
}}
'''Gayane Olegovna Umerova – '''sanʼatshunos, Oʻzbekiston [[madaniyat]] va sanʼat arbobi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.britishcouncil.uz/programmes/20-years/the-stories/right-time-right-partners |sarlavha=Источник |qaralgan sana=2022-08-16 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708113728/https://www.britishcouncil.uz/programmes/20-years/the-stories/right-time-right-partners}}&lt;/ref&gt;. 
[[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti administratsiyasi|Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining]] Kreativ iqtisodiyot va turizm departamenti rahbari. Shuningdek, [[Oʻzbekiston madaniyat va san’atni rivojlantirish jamgʻarmasi]] raisi va Oʻzbekiston Respublikasining [[YUNESKO]] ishlari boʻyicha Milliy komissiyasi raisi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https:https://www.acdf.uz/uz/pages/rukovodstvo|sarlavha=Gayane Umerova|qaralgan sana=2026-09-13 |arxivsana=|arxivurl=}}&lt;/ref&gt;. 

== Tarjimai holi ==
2004-yilda School of Integrated Arts maktabini (Gʻarbiy Yorkshir), 2008-yilda Xalqaro Vestminster universitetini biznes boshqaruvi yoʻnalishi boʻyicha''',''' 2009-yilda Markaziy Sent-Martins kollejini „Madaniyat, tanqid va kuratorlik“ mutaxassisligi boʻyicha (London, Buyuk Britaniya) tamomlagan&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;.

Manchester universitetida Zamonaviy sanʼat va sanʼat biznesi magistri darajasini olgan&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://culturalforum.ru/participants/gayane-umerova |sarlavha=Гаянэ Умерова |ish=culturalforum.ru |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110906/https://culturalforum.ru/participants/gayane-umerova}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;. 2017-yildan buyon Oksford universiteti (Buyuk Britaniya) Siyosiy tadqiqotlar va xalqaro munosabatlar boʻlimining Madaniy diplomatiya, tashqi madaniyat siyosati yoʻnalishida tadqiqotlar qilgan.

2008-2017-yillarda Oʻzbekiston Tasviriy sanʼat galereyasi koʻrgazmalar va fondlar boʻlimi mutaxassisi, yetakchi mutaxassisi lavozimlarida ishlagan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://kun.uz/ru/news/2020/12/02/gayane-umerova-naznachena-gensekom-natsionalnoy-komissii-uzbekistana-po-delam-unesco |sarlavha=Гаянэ Умерова назначена генсеком Национальной комиссии Узбекистана по делам UNESCO |muallif=Kun uz |ish=Kun.uz |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110907/https://kun.uz/ru/news/2020/12/02/gayane-umerova-naznachena-gensekom-natsionalnoy-komissii-uzbekistana-po-delam-unesco}}&lt;/ref&gt;.

2011-yilda u 6-Toshkent xalqaro zamonaviy sanʼat biennalesi kuratori boʻlgan.

2015-yilda Britaniya Kengashi bilan hamkorlikda Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyida „Genri Mur: Grafika ustasi“ koʻrgazmasiga kuratorlik qilgan, jumladan, loyiha doirasida oʻquv dasturini tashkil qilgan. Umerovaning Britaniya Kengashi bilan hamkorligi 2016-yilda ham davom etdi, Oʻzbekiston Tasviriy sanʼat galereyasida soʻnggi 20 yil ichida zamonaviy Britaniya sanʼatining rivojlanishini namoyish qiluvchi „Yangi oʻtmish: Britaniya zamonaviy sanʼati“ loyihasi oʻtkazildi.

Uning Christieʼs auktsion uyi bilan hamkorligi natijasida 2012-yilning may oyida Savitskiy nomidagi muzeyda zamonaviy oʻzbek sanʼatining birinchi auksioni boʻlib oʻtdi. 2013 va 2014-yillarda Londondagi Sotheby’s’da Markaziy Osiyo va Kavkaz zamonaviy sanʼatining „Chorrahada: Kavkaz va Markaziy Osiyodan zamonaviy sanʼat“ nomli auktsion koʻrgazmalarida maslahatchi boʻlgan.

2016-yilda ingliz tilidagi „The Culture Trip“ portali uni „Markaziy Osiyo va Kavkaz sanʼatining eng nufuzli 8 nafar ayoli“ roʻyxatiga kiritdi . 2022-yilda u Kosmopolit Rossiya roʻyxatiga MDH davlatlaridan 30 ta ommaviy axborot vositalari va nufuzli ayollar kiritilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://theculturetrip.com/asia/articles/the-8-most-influential-women-in-central-asian-and-caucasian-art/ |sarlavha=The 8 Most Influential Women Revolutionising Central Asian and Caucasian Art |muallif=Cassandra Naji |ish=Culture Trip |sana=2014-07-30 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708112200/https://theculturetrip.com/asia/articles/the-8-most-influential-women-in-central-asian-and-caucasian-art/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://www.thevoicemag.ru/stars/krupnim-planom/zhenskoe-delo-30-zhenshchin-liderov-stran-sng/ |sarlavha=Женское дело: 30 женщин-лидеров стран СНГ |ish=The Voice |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708113724/https://www.thevoicemag.ru/stars/krupnim-planom/zhenskoe-delo-30-zhenshchin-liderov-stran-sng/}}&lt;/ref&gt;. Ikki farzandi bor.

2021-yilda 17-Venetsiya arxitektura biennalesida Oʻzbekistonning birinchi Milliy pavilonining, 2022-yilda esa 59-Venetsiya sanʼat biennalesida Oʻzbekistonning birinchi Milliy pavilyonining komissari boʻldi.

=== Jamgʻarmadagi faoliyat ===
2017-yildan buyon Oʻzbekiston madaniyati va sanʼatini rivojlantirish jamgʻarmasida ishlab kelmoqda, uning vazifasi mamlakat ichidagi madaniy jarayonlarni ragʻbatlantirish va Oʻzbekistonni xalqaro sanʼat sahnasida tanitishdir&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20220620-eyiu/ |sarlavha=Гаянэ Умерова: «Репрезентация себя на Западе — это просто следующая ступень» |ish=The Art Newspaper Russia |sana=2022-06-20 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708112408/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20220620-eyiu/}}&lt;/ref&gt;. 2017-yil may oyidan noyabr oyigacha jamgʻarma byudjetini boshqarish boʻlimi boshligʻi lavozimida ishlagan, 2017-yil noyabr oyida ijrochi direktor oʻrinbosari etib tayinlangan, 2020-yilda ijrochi direktor, 2023-yilda esa rais boʻldi&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

2020-yilda Oʻzbekiston Turizm davlat qoʻmitasi matbuot xizmati xabar berishicha, Umerov Prezidenti va hukumati nomidan „sanʼat sohasidagi yirik xalqaro loyihalarni amalga oshirish uchun mas’ul: [[Louvre|Luvr]] muzeyi va [[Berlin|Berlindagi]] Oʻzbekiston koʻrgazmalarini tashkil etish, 2022-yilda [[Oʻzbekiston Davlat Sanʼat muzeyi|Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyini]] rekonstruksiya qilish, zamonaviy Oʻzbekiston restavratsiya markazini yaratish, [[Samarqand|Samarqandda]] Buyuk ipak yoʻli muzeyini ochish va Samarqand yarim marafonini oʻtkazish“&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

Yuqorida qayd etilgan restavratsiya ilmiy-tadqiqot markazini tashkil etishdan tashqari, u [[Fransiya]] madaniyat markazining ochilishini (Greys arxitektura byurosi tomonidan ishlab chiqilgan), shuningdek, Toshkentdagi [[Romanov saroyi|Buyuk Gertsog Nikolay Konstantinovich saroyini]] rekonstruksiya qilish va Davlat bolalar kutubxonasi ishlarini boshqaradi&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=en-US |url=https://www.nationalpavilion.uz/commissioner/ |sarlavha=Commissioner - The Uzbekistan National Pavilion – La Biennale di Venezia |ish=www.nationalpavilion.uz |sana=2022-04-01 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-04-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220426203917/https://www.nationalpavilion.uz/commissioner/}}&lt;/ref&gt;.

=== Koʻrgazma loyihalari ===

* 2008-yil: Gerxard Rixterning shaxsiy koʻrgazmasi, Oʻzbekiston tasviriy sanʼat galereyasi&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
* 2009-yil: Gyunter Uekerning shaxsiy koʻrgazmasi, Oʻzbekiston tasviriy sanʼat galereyasi&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;https://www.linkedin.com/in/gayane-umerova-472b0457/&lt;/ref&gt;.
* 2009-yil: Taʼlim dasturlari koordinatori – 5-Toshkent xalqaro zamonaviy sanʼat biennalesi&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;.
* 2011-yil: 6-Toshkent xalqaro zamonaviy sanʼat biennalesi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2012-yil: Ovannes Tatevosyanning keng koʻlamli shaxsiy koʻrgazmasi kuratori&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
* 2013 va 2014-yillar: Sotheby’s Londondagi chorrahada: zamonaviy sanʼat shakli Kavkaz va [[Markaziy Osiyo]] koʻrgazmasi boʻyicha maslahatchi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2015-yil: „Genri Mur: Grafika ustasi“ koʻrgazmasi kuratori, Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2016-yil: „Yangi oʻtmish: Buyuk Britaniya zamonaviy sanʼati“ koʻrgazmasi koordinatori&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=http://cafb.asia/ru/article/352/ |sarlavha=Art &amp; more: интервью с кураторами выставки Новое прошлое |ish=cafb.asia |qaralgan sana=2022-07-08 }}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, Oʻzbekiston Tasviriy sanʼat galereyasi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2021-yil: 17-Venetsiya arxitektura biennalesi&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; da Oʻzbekiston birinchi Milliy pavilonining (''Mahalla: Urban Rural Living'') komissari&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=en |url=https://www.labiennale.org/en/architecture/2021/uzbekistan-republic |sarlavha=Biennale Architettura 2021 {{!}} Uzbekistan (Republic of) |muallif=Arsenale See on Google Maps |ish=La Biennale di Venezia |sana=2020-03-27 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110907/https://www.labiennale.org/en/architecture/2021/uzbekistan-republic}}&lt;/ref&gt;.
* 2022-yil: Oʻzbekistonning birinchi milliy pavilonining komissari ''Dixit Algorizmi: 59-Venetsiya sanʼat biennalesidagi Bilimlar bogʻi''&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=en |url=https://www.dezeen.com/2022/04/26/uzbekistan-pavilion-space-caviar-venice-art-biennale-2022/ |sarlavha=Space Caviar creates &quot;liquid landscape&quot; inside Uzbekistan pavilion at Venice Art Biennale |ish=Dezeen |sana=2022-04-26 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110906/https://www.dezeen.com/2022/04/26/uzbekistan-pavilion-space-caviar-venice-art-biennale-2022/}}&lt;/ref&gt;''.

== Mukofotlar ==

* 2013-yil: „Koʻrinmas dunyo boʻyicha kuzatishlar“ loyihasi uchun MDH davlatlari Badiiy konfederasiyasi Rassomlar uyushmasining Markaziy Osiyo sanʼatida [[islom]] ornamental tizimini oʻrganuvchi mukofoti&lt;ref name=&quot;:5&quot;/&gt;.
* [[Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi|„Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi“]] esdalik nishoni.
* [[Doʻstlik ordeni|„Doʻstlik“ ordeni]] (2025)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://president.uz/oz/lists/view/8416 |sarlavha=O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining o‘ttiz to‘rt yilligi munosabati bilan davlat xizmatchilari hamda ishlab chiqarish va ijtimoiy-iqtisodiy sohalar xodimlaridan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida |sana=25 August 2025 |qaralgan sana=26 August 2025 |ish=president.uz}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Turkum:Toshkentda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:22-aprelda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>f1i25g029v2n8eyotzyiyhes4fzjcye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269390</id>
      <parentid>6269389</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:09:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umid1108</username>
        <id>76636</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jamgʻarmadagi faoliyat */</comment>
      <origin>6269390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11801" sha1="2vs91b2u0wbt5dn3bipffbea1tb7ed1" xml:space="preserve">{{Davlat arbobi
| ismi                      = Umerova Gayane Olegovna
| lavozimi                  = O‘zbekiston Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi raisi 
| tasvir                    = Gayane Umerova.jpg
| uzunlik                   = 300px
| prezident                 = [[Shavkat Mirziyoyev]]
| premyer                   = 
| boshlanish davri          = [[2020-yil]] 
| tugash davri              = hozirgacha
| oʻtmishdoshi              = lavozim joriy etilgan
| vorisi                    = 
|lavozimi_2 =  O‘zbekistonning [[UNESCO]] ishlari bo‘yicha Milliy komissiyasi raisi
|boshlanish davri_2 = 
|oʻtmishdoshi_2 = 
|premyer_2 = 
|prezident_2 = 
|tugash davri_2 =
|vorisi_2 =
| tavallud sanasi           = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1985|4|22}}
| tavallud joyi             = {{TavalludJoyi|Toshkent}}
| mukofotlari               = {{doʻstlik ordeni}}
| fuqaroligi                = {{UZB}}
}}
'''Gayane Olegovna Umerova – '''sanʼatshunos, Oʻzbekiston [[madaniyat]] va sanʼat arbobi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.britishcouncil.uz/programmes/20-years/the-stories/right-time-right-partners |sarlavha=Источник |qaralgan sana=2022-08-16 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708113728/https://www.britishcouncil.uz/programmes/20-years/the-stories/right-time-right-partners}}&lt;/ref&gt;. 
[[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti administratsiyasi|Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining]] Kreativ iqtisodiyot va turizm departamenti rahbari. Shuningdek, [[Oʻzbekiston madaniyat va san’atni rivojlantirish jamgʻarmasi]] raisi va Oʻzbekiston Respublikasining [[YUNESKO]] ishlari boʻyicha Milliy komissiyasi raisi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https:https://www.acdf.uz/uz/pages/rukovodstvo|sarlavha=Gayane Umerova|qaralgan sana=2026-09-13 |arxivsana=|arxivurl=}}&lt;/ref&gt;. 

== Tarjimai holi ==
2004-yilda School of Integrated Arts maktabini (Gʻarbiy Yorkshir), 2008-yilda Xalqaro Vestminster universitetini biznes boshqaruvi yoʻnalishi boʻyicha''',''' 2009-yilda Markaziy Sent-Martins kollejini „Madaniyat, tanqid va kuratorlik“ mutaxassisligi boʻyicha (London, Buyuk Britaniya) tamomlagan&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;.

Manchester universitetida Zamonaviy sanʼat va sanʼat biznesi magistri darajasini olgan&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://culturalforum.ru/participants/gayane-umerova |sarlavha=Гаянэ Умерова |ish=culturalforum.ru |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110906/https://culturalforum.ru/participants/gayane-umerova}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;. 2017-yildan buyon Oksford universiteti (Buyuk Britaniya) Siyosiy tadqiqotlar va xalqaro munosabatlar boʻlimining Madaniy diplomatiya, tashqi madaniyat siyosati yoʻnalishida tadqiqotlar qilgan.

2008-2017-yillarda Oʻzbekiston Tasviriy sanʼat galereyasi koʻrgazmalar va fondlar boʻlimi mutaxassisi, yetakchi mutaxassisi lavozimlarida ishlagan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://kun.uz/ru/news/2020/12/02/gayane-umerova-naznachena-gensekom-natsionalnoy-komissii-uzbekistana-po-delam-unesco |sarlavha=Гаянэ Умерова назначена генсеком Национальной комиссии Узбекистана по делам UNESCO |muallif=Kun uz |ish=Kun.uz |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110907/https://kun.uz/ru/news/2020/12/02/gayane-umerova-naznachena-gensekom-natsionalnoy-komissii-uzbekistana-po-delam-unesco}}&lt;/ref&gt;.

2011-yilda u 6-Toshkent xalqaro zamonaviy sanʼat biennalesi kuratori boʻlgan.

2015-yilda Britaniya Kengashi bilan hamkorlikda Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyida „Genri Mur: Grafika ustasi“ koʻrgazmasiga kuratorlik qilgan, jumladan, loyiha doirasida oʻquv dasturini tashkil qilgan. Umerovaning Britaniya Kengashi bilan hamkorligi 2016-yilda ham davom etdi, Oʻzbekiston Tasviriy sanʼat galereyasida soʻnggi 20 yil ichida zamonaviy Britaniya sanʼatining rivojlanishini namoyish qiluvchi „Yangi oʻtmish: Britaniya zamonaviy sanʼati“ loyihasi oʻtkazildi.

Uning Christieʼs auktsion uyi bilan hamkorligi natijasida 2012-yilning may oyida Savitskiy nomidagi muzeyda zamonaviy oʻzbek sanʼatining birinchi auksioni boʻlib oʻtdi. 2013 va 2014-yillarda Londondagi Sotheby’s’da Markaziy Osiyo va Kavkaz zamonaviy sanʼatining „Chorrahada: Kavkaz va Markaziy Osiyodan zamonaviy sanʼat“ nomli auktsion koʻrgazmalarida maslahatchi boʻlgan.

2016-yilda ingliz tilidagi „The Culture Trip“ portali uni „Markaziy Osiyo va Kavkaz sanʼatining eng nufuzli 8 nafar ayoli“ roʻyxatiga kiritdi . 2022-yilda u Kosmopolit Rossiya roʻyxatiga MDH davlatlaridan 30 ta ommaviy axborot vositalari va nufuzli ayollar kiritilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://theculturetrip.com/asia/articles/the-8-most-influential-women-in-central-asian-and-caucasian-art/ |sarlavha=The 8 Most Influential Women Revolutionising Central Asian and Caucasian Art |muallif=Cassandra Naji |ish=Culture Trip |sana=2014-07-30 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708112200/https://theculturetrip.com/asia/articles/the-8-most-influential-women-in-central-asian-and-caucasian-art/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://www.thevoicemag.ru/stars/krupnim-planom/zhenskoe-delo-30-zhenshchin-liderov-stran-sng/ |sarlavha=Женское дело: 30 женщин-лидеров стран СНГ |ish=The Voice |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708113724/https://www.thevoicemag.ru/stars/krupnim-planom/zhenskoe-delo-30-zhenshchin-liderov-stran-sng/}}&lt;/ref&gt;. Ikki farzandi bor.

2021-yilda 17-Venetsiya arxitektura biennalesida Oʻzbekistonning birinchi Milliy pavilonining, 2022-yilda esa 59-Venetsiya sanʼat biennalesida Oʻzbekistonning birinchi Milliy pavilyonining komissari boʻldi.

=== Jamgʻarmadagi faoliyat ===
2017-yildan buyon Oʻzbekiston madaniyati va sanʼatini rivojlantirish jamgʻarmasida ishlab kelmoqda, uning vazifasi mamlakat ichidagi madaniy jarayonlarni ragʻbatlantirish va Oʻzbekistonni xalqaro sanʼat sahnasida tanitishdir&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20220620-eyiu/ |sarlavha=Гаянэ Умерова: «Репрезентация себя на Западе — это просто следующая ступень» |ish=The Art Newspaper Russia |sana=2022-06-20 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708112408/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20220620-eyiu/}}&lt;/ref&gt;. 2017-yil may oyidan noyabr oyigacha jamgʻarma byudjetini boshqarish boʻlimi boshligʻi lavozimida ishlagan, 2017-yil noyabr oyida ijrochi direktor oʻrinbosari etib tayinlangan, 2020-yilda ijrochi direktor, 2023-yilda esa rais boʻldi&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

2020-yilda Oʻzbekiston Turizm davlat qoʻmitasi matbuot xizmati xabar berishicha, Umerov Prezidenti va hukumati nomidan „sanʼat sohasidagi yirik xalqaro loyihalarni amalga oshirish uchun mas’ul: [[Louvre|Luvr]] muzeyi va [[Berlin|Berlindagi]] Oʻzbekiston koʻrgazmalarini tashkil etish, 2022-yilda [[Oʻzbekiston Davlat Sanʼat muzeyi|Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyini]] rekonstruksiya qilish, zamonaviy Oʻzbekiston restavratsiya markazini yaratish, [[Samarqand|Samarqandda]] Buyuk ipak yoʻli muzeyini ochish va Samarqand yarim marafonini oʻtkazish“.

Yuqorida qayd etilgan restavratsiya ilmiy-tadqiqot markazini tashkil etishdan tashqari, u [[Fransiya]] madaniyat markazining ochilishini (Greys arxitektura byurosi tomonidan ishlab chiqilgan), shuningdek, Toshkentdagi [[Romanov saroyi|Buyuk Gertsog Nikolay Konstantinovich saroyini]] rekonstruksiya qilish va Davlat bolalar kutubxonasi ishlarini boshqaradi&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=en-US |url=https://www.nationalpavilion.uz/commissioner/ |sarlavha=Commissioner - The Uzbekistan National Pavilion – La Biennale di Venezia |ish=www.nationalpavilion.uz |sana=2022-04-01 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-04-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220426203917/https://www.nationalpavilion.uz/commissioner/}}&lt;/ref&gt;.

=== Koʻrgazma loyihalari ===

* 2008-yil: Gerxard Rixterning shaxsiy koʻrgazmasi, Oʻzbekiston tasviriy sanʼat galereyasi&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
* 2009-yil: Gyunter Uekerning shaxsiy koʻrgazmasi, Oʻzbekiston tasviriy sanʼat galereyasi&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;https://www.linkedin.com/in/gayane-umerova-472b0457/&lt;/ref&gt;.
* 2009-yil: Taʼlim dasturlari koordinatori – 5-Toshkent xalqaro zamonaviy sanʼat biennalesi&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;.
* 2011-yil: 6-Toshkent xalqaro zamonaviy sanʼat biennalesi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2012-yil: Ovannes Tatevosyanning keng koʻlamli shaxsiy koʻrgazmasi kuratori&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
* 2013 va 2014-yillar: Sotheby’s Londondagi chorrahada: zamonaviy sanʼat shakli Kavkaz va [[Markaziy Osiyo]] koʻrgazmasi boʻyicha maslahatchi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2015-yil: „Genri Mur: Grafika ustasi“ koʻrgazmasi kuratori, Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2016-yil: „Yangi oʻtmish: Buyuk Britaniya zamonaviy sanʼati“ koʻrgazmasi koordinatori&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=http://cafb.asia/ru/article/352/ |sarlavha=Art &amp; more: интервью с кураторами выставки Новое прошлое |ish=cafb.asia |qaralgan sana=2022-07-08 }}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, Oʻzbekiston Tasviriy sanʼat galereyasi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2021-yil: 17-Venetsiya arxitektura biennalesi&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; da Oʻzbekiston birinchi Milliy pavilonining (''Mahalla: Urban Rural Living'') komissari&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=en |url=https://www.labiennale.org/en/architecture/2021/uzbekistan-republic |sarlavha=Biennale Architettura 2021 {{!}} Uzbekistan (Republic of) |muallif=Arsenale See on Google Maps |ish=La Biennale di Venezia |sana=2020-03-27 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110907/https://www.labiennale.org/en/architecture/2021/uzbekistan-republic}}&lt;/ref&gt;.
* 2022-yil: Oʻzbekistonning birinchi milliy pavilonining komissari ''Dixit Algorizmi: 59-Venetsiya sanʼat biennalesidagi Bilimlar bogʻi''&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=en |url=https://www.dezeen.com/2022/04/26/uzbekistan-pavilion-space-caviar-venice-art-biennale-2022/ |sarlavha=Space Caviar creates &quot;liquid landscape&quot; inside Uzbekistan pavilion at Venice Art Biennale |ish=Dezeen |sana=2022-04-26 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110906/https://www.dezeen.com/2022/04/26/uzbekistan-pavilion-space-caviar-venice-art-biennale-2022/}}&lt;/ref&gt;''.

== Mukofotlar ==

* 2013-yil: „Koʻrinmas dunyo boʻyicha kuzatishlar“ loyihasi uchun MDH davlatlari Badiiy konfederasiyasi Rassomlar uyushmasining Markaziy Osiyo sanʼatida [[islom]] ornamental tizimini oʻrganuvchi mukofoti&lt;ref name=&quot;:5&quot;/&gt;.
* [[Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi|„Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi“]] esdalik nishoni.
* [[Doʻstlik ordeni|„Doʻstlik“ ordeni]] (2025)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://president.uz/oz/lists/view/8416 |sarlavha=O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining o‘ttiz to‘rt yilligi munosabati bilan davlat xizmatchilari hamda ishlab chiqarish va ijtimoiy-iqtisodiy sohalar xodimlaridan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida |sana=25 August 2025 |qaralgan sana=26 August 2025 |ish=president.uz}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Turkum:Toshkentda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:22-aprelda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>2vs91b2u0wbt5dn3bipffbea1tb7ed1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269392</id>
      <parentid>6269390</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umid1108</username>
        <id>76636</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jamgʻarmadagi faoliyat */</comment>
      <origin>6269392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11769" sha1="tfms7x3ht078rmo72oik7kya1k971r2" xml:space="preserve">{{Davlat arbobi
| ismi                      = Umerova Gayane Olegovna
| lavozimi                  = O‘zbekiston Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi raisi 
| tasvir                    = Gayane Umerova.jpg
| uzunlik                   = 300px
| prezident                 = [[Shavkat Mirziyoyev]]
| premyer                   = 
| boshlanish davri          = [[2020-yil]] 
| tugash davri              = hozirgacha
| oʻtmishdoshi              = lavozim joriy etilgan
| vorisi                    = 
|lavozimi_2 =  O‘zbekistonning [[UNESCO]] ishlari bo‘yicha Milliy komissiyasi raisi
|boshlanish davri_2 = 
|oʻtmishdoshi_2 = 
|premyer_2 = 
|prezident_2 = 
|tugash davri_2 =
|vorisi_2 =
| tavallud sanasi           = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1985|4|22}}
| tavallud joyi             = {{TavalludJoyi|Toshkent}}
| mukofotlari               = {{doʻstlik ordeni}}
| fuqaroligi                = {{UZB}}
}}
'''Gayane Olegovna Umerova – '''sanʼatshunos, Oʻzbekiston [[madaniyat]] va sanʼat arbobi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.britishcouncil.uz/programmes/20-years/the-stories/right-time-right-partners |sarlavha=Источник |qaralgan sana=2022-08-16 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708113728/https://www.britishcouncil.uz/programmes/20-years/the-stories/right-time-right-partners}}&lt;/ref&gt;. 
[[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti administratsiyasi|Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining]] Kreativ iqtisodiyot va turizm departamenti rahbari. Shuningdek, [[Oʻzbekiston madaniyat va san’atni rivojlantirish jamgʻarmasi]] raisi va Oʻzbekiston Respublikasining [[YUNESKO]] ishlari boʻyicha Milliy komissiyasi raisi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https:https://www.acdf.uz/uz/pages/rukovodstvo|sarlavha=Gayane Umerova|qaralgan sana=2026-09-13 |arxivsana=|arxivurl=}}&lt;/ref&gt;. 

== Tarjimai holi ==
2004-yilda School of Integrated Arts maktabini (Gʻarbiy Yorkshir), 2008-yilda Xalqaro Vestminster universitetini biznes boshqaruvi yoʻnalishi boʻyicha''',''' 2009-yilda Markaziy Sent-Martins kollejini „Madaniyat, tanqid va kuratorlik“ mutaxassisligi boʻyicha (London, Buyuk Britaniya) tamomlagan&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;.

Manchester universitetida Zamonaviy sanʼat va sanʼat biznesi magistri darajasini olgan&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://culturalforum.ru/participants/gayane-umerova |sarlavha=Гаянэ Умерова |ish=culturalforum.ru |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110906/https://culturalforum.ru/participants/gayane-umerova}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;. 2017-yildan buyon Oksford universiteti (Buyuk Britaniya) Siyosiy tadqiqotlar va xalqaro munosabatlar boʻlimining Madaniy diplomatiya, tashqi madaniyat siyosati yoʻnalishida tadqiqotlar qilgan.

2008-2017-yillarda Oʻzbekiston Tasviriy sanʼat galereyasi koʻrgazmalar va fondlar boʻlimi mutaxassisi, yetakchi mutaxassisi lavozimlarida ishlagan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://kun.uz/ru/news/2020/12/02/gayane-umerova-naznachena-gensekom-natsionalnoy-komissii-uzbekistana-po-delam-unesco |sarlavha=Гаянэ Умерова назначена генсеком Национальной комиссии Узбекистана по делам UNESCO |muallif=Kun uz |ish=Kun.uz |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110907/https://kun.uz/ru/news/2020/12/02/gayane-umerova-naznachena-gensekom-natsionalnoy-komissii-uzbekistana-po-delam-unesco}}&lt;/ref&gt;.

2011-yilda u 6-Toshkent xalqaro zamonaviy sanʼat biennalesi kuratori boʻlgan.

2015-yilda Britaniya Kengashi bilan hamkorlikda Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyida „Genri Mur: Grafika ustasi“ koʻrgazmasiga kuratorlik qilgan, jumladan, loyiha doirasida oʻquv dasturini tashkil qilgan. Umerovaning Britaniya Kengashi bilan hamkorligi 2016-yilda ham davom etdi, Oʻzbekiston Tasviriy sanʼat galereyasida soʻnggi 20 yil ichida zamonaviy Britaniya sanʼatining rivojlanishini namoyish qiluvchi „Yangi oʻtmish: Britaniya zamonaviy sanʼati“ loyihasi oʻtkazildi.

Uning Christieʼs auktsion uyi bilan hamkorligi natijasida 2012-yilning may oyida Savitskiy nomidagi muzeyda zamonaviy oʻzbek sanʼatining birinchi auksioni boʻlib oʻtdi. 2013 va 2014-yillarda Londondagi Sotheby’s’da Markaziy Osiyo va Kavkaz zamonaviy sanʼatining „Chorrahada: Kavkaz va Markaziy Osiyodan zamonaviy sanʼat“ nomli auktsion koʻrgazmalarida maslahatchi boʻlgan.

2016-yilda ingliz tilidagi „The Culture Trip“ portali uni „Markaziy Osiyo va Kavkaz sanʼatining eng nufuzli 8 nafar ayoli“ roʻyxatiga kiritdi . 2022-yilda u Kosmopolit Rossiya roʻyxatiga MDH davlatlaridan 30 ta ommaviy axborot vositalari va nufuzli ayollar kiritilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://theculturetrip.com/asia/articles/the-8-most-influential-women-in-central-asian-and-caucasian-art/ |sarlavha=The 8 Most Influential Women Revolutionising Central Asian and Caucasian Art |muallif=Cassandra Naji |ish=Culture Trip |sana=2014-07-30 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708112200/https://theculturetrip.com/asia/articles/the-8-most-influential-women-in-central-asian-and-caucasian-art/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://www.thevoicemag.ru/stars/krupnim-planom/zhenskoe-delo-30-zhenshchin-liderov-stran-sng/ |sarlavha=Женское дело: 30 женщин-лидеров стран СНГ |ish=The Voice |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708113724/https://www.thevoicemag.ru/stars/krupnim-planom/zhenskoe-delo-30-zhenshchin-liderov-stran-sng/}}&lt;/ref&gt;. Ikki farzandi bor.

2021-yilda 17-Venetsiya arxitektura biennalesida Oʻzbekistonning birinchi Milliy pavilonining, 2022-yilda esa 59-Venetsiya sanʼat biennalesida Oʻzbekistonning birinchi Milliy pavilyonining komissari boʻldi.

=== Jamgʻarmadagi faoliyat ===
2017-yildan buyon Oʻzbekiston madaniyati va sanʼatini rivojlantirish jamgʻarmasida ishlab kelmoqda, uning vazifasi mamlakat ichidagi madaniy jarayonlarni ragʻbatlantirish va Oʻzbekistonni xalqaro sanʼat sahnasida tanitishdir&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20220620-eyiu/ |sarlavha=Гаянэ Умерова: «Репрезентация себя на Западе — это просто следующая ступень» |ish=The Art Newspaper Russia |sana=2022-06-20 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708112408/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20220620-eyiu/}}&lt;/ref&gt;. 2017-yil may oyidan noyabr oyigacha jamgʻarma byudjetini boshqarish boʻlimi boshligʻi lavozimida ishlagan, 2017-yil noyabr oyida ijrochi direktor oʻrinbosari etib tayinlangan, 2020-yilda ijrochi direktor, 2023-yilda esa rais boʻldi.

2020-yilda Oʻzbekiston Turizm davlat qoʻmitasi matbuot xizmati xabar berishicha, Umerov Prezidenti va hukumati nomidan „sanʼat sohasidagi yirik xalqaro loyihalarni amalga oshirish uchun mas’ul: [[Louvre|Luvr]] muzeyi va [[Berlin|Berlindagi]] Oʻzbekiston koʻrgazmalarini tashkil etish, 2022-yilda [[Oʻzbekiston Davlat Sanʼat muzeyi|Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyini]] rekonstruksiya qilish, zamonaviy Oʻzbekiston restavratsiya markazini yaratish, [[Samarqand|Samarqandda]] Buyuk ipak yoʻli muzeyini ochish va Samarqand yarim marafonini oʻtkazish“.

Yuqorida qayd etilgan restavratsiya ilmiy-tadqiqot markazini tashkil etishdan tashqari, u [[Fransiya]] madaniyat markazining ochilishini (Greys arxitektura byurosi tomonidan ishlab chiqilgan), shuningdek, Toshkentdagi [[Romanov saroyi|Buyuk Gertsog Nikolay Konstantinovich saroyini]] rekonstruksiya qilish va Davlat bolalar kutubxonasi ishlarini boshqaradi&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=en-US |url=https://www.nationalpavilion.uz/commissioner/ |sarlavha=Commissioner - The Uzbekistan National Pavilion – La Biennale di Venezia |ish=www.nationalpavilion.uz |sana=2022-04-01 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-04-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220426203917/https://www.nationalpavilion.uz/commissioner/}}&lt;/ref&gt;.

=== Koʻrgazma loyihalari ===

* 2008-yil: Gerxard Rixterning shaxsiy koʻrgazmasi, Oʻzbekiston tasviriy sanʼat galereyasi&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
* 2009-yil: Gyunter Uekerning shaxsiy koʻrgazmasi, Oʻzbekiston tasviriy sanʼat galereyasi&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;https://www.linkedin.com/in/gayane-umerova-472b0457/&lt;/ref&gt;.
* 2009-yil: Taʼlim dasturlari koordinatori – 5-Toshkent xalqaro zamonaviy sanʼat biennalesi&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;.
* 2011-yil: 6-Toshkent xalqaro zamonaviy sanʼat biennalesi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2012-yil: Ovannes Tatevosyanning keng koʻlamli shaxsiy koʻrgazmasi kuratori&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
* 2013 va 2014-yillar: Sotheby’s Londondagi chorrahada: zamonaviy sanʼat shakli Kavkaz va [[Markaziy Osiyo]] koʻrgazmasi boʻyicha maslahatchi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2015-yil: „Genri Mur: Grafika ustasi“ koʻrgazmasi kuratori, Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2016-yil: „Yangi oʻtmish: Buyuk Britaniya zamonaviy sanʼati“ koʻrgazmasi koordinatori&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=http://cafb.asia/ru/article/352/ |sarlavha=Art &amp; more: интервью с кураторами выставки Новое прошлое |ish=cafb.asia |qaralgan sana=2022-07-08 }}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, Oʻzbekiston Tasviriy sanʼat galereyasi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2021-yil: 17-Venetsiya arxitektura biennalesi&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; da Oʻzbekiston birinchi Milliy pavilonining (''Mahalla: Urban Rural Living'') komissari&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=en |url=https://www.labiennale.org/en/architecture/2021/uzbekistan-republic |sarlavha=Biennale Architettura 2021 {{!}} Uzbekistan (Republic of) |muallif=Arsenale See on Google Maps |ish=La Biennale di Venezia |sana=2020-03-27 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110907/https://www.labiennale.org/en/architecture/2021/uzbekistan-republic}}&lt;/ref&gt;.
* 2022-yil: Oʻzbekistonning birinchi milliy pavilonining komissari ''Dixit Algorizmi: 59-Venetsiya sanʼat biennalesidagi Bilimlar bogʻi''&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=en |url=https://www.dezeen.com/2022/04/26/uzbekistan-pavilion-space-caviar-venice-art-biennale-2022/ |sarlavha=Space Caviar creates &quot;liquid landscape&quot; inside Uzbekistan pavilion at Venice Art Biennale |ish=Dezeen |sana=2022-04-26 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110906/https://www.dezeen.com/2022/04/26/uzbekistan-pavilion-space-caviar-venice-art-biennale-2022/}}&lt;/ref&gt;''.

== Mukofotlar ==

* 2013-yil: „Koʻrinmas dunyo boʻyicha kuzatishlar“ loyihasi uchun MDH davlatlari Badiiy konfederasiyasi Rassomlar uyushmasining Markaziy Osiyo sanʼatida [[islom]] ornamental tizimini oʻrganuvchi mukofoti&lt;ref name=&quot;:5&quot;/&gt;.
* [[Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi|„Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi“]] esdalik nishoni.
* [[Doʻstlik ordeni|„Doʻstlik“ ordeni]] (2025)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://president.uz/oz/lists/view/8416 |sarlavha=O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining o‘ttiz to‘rt yilligi munosabati bilan davlat xizmatchilari hamda ishlab chiqarish va ijtimoiy-iqtisodiy sohalar xodimlaridan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida |sana=25 August 2025 |qaralgan sana=26 August 2025 |ish=president.uz}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Turkum:Toshkentda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:22-aprelda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>tfms7x3ht078rmo72oik7kya1k971r2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269393</id>
      <parentid>6269392</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umid1108</username>
        <id>76636</id>
      </contributor>
      <origin>6269393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11764" sha1="gbw6juxyiszws24qoatldcjac1mitvd" xml:space="preserve">{{Davlat arbobi
| ismi                      = Umerova Gayane Olegovna
| lavozimi                  = O‘zbekiston Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi raisi 
| tasvir                    = Gayane Umerova.jpg
| uzunlik                   = 300px
| prezident                 = [[Shavkat Mirziyoyev]]
| premyer                   = 
| boshlanish davri          = [[2020-yil]] 
| tugash davri              = hozirgacha
| oʻtmishdoshi              = lavozim joriy etilgan
| vorisi                    = 
|lavozimi_2 =  O‘zbekistonning [[UNESCO]] ishlari bo‘yicha Milliy komissiyasi raisi
|boshlanish davri_2 = 
|oʻtmishdoshi_2 = 
|premyer_2 = 
|prezident_2 = 
|tugash davri_2 =
|vorisi_2 =
| tavallud sanasi           = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1985|4|22}}
| tavallud joyi             = {{TavalludJoyi|Toshkent}}
| mukofotlari               = {{doʻstlik ordeni}}
| fuqaroligi                = {{UZB}}
}}
'''Gayane Olegovna Umerova – '''sanʼatshunos, Oʻzbekiston [[madaniyat]] va sanʼat arbobi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.britishcouncil.uz/programmes/20-years/the-stories/right-time-right-partners |sarlavha=Источник |qaralgan sana=2022-08-16 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708113728/https://www.britishcouncil.uz/programmes/20-years/the-stories/right-time-right-partners}}&lt;/ref&gt;. 
[[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti administratsiyasi|Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining]] Kreativ iqtisodiyot va turizm departamenti rahbari. Shuningdek, [[Oʻzbekiston madaniyat va san’atni rivojlantirish jamgʻarmasi]] raisi va Oʻzbekiston Respublikasining [[YUNESKO]] ishlari boʻyicha Milliy komissiyasi raisi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.acdf.uz/uz/pages/rukovodstvo|sarlavha= Gayane Umerova|qaralgan sana=2026-09-13 |arxivsana=|arxivurl=}}&lt;/ref&gt;. 

== Tarjimai holi ==
2004-yilda School of Integrated Arts maktabini (Gʻarbiy Yorkshir), 2008-yilda Xalqaro Vestminster universitetini biznes boshqaruvi yoʻnalishi boʻyicha''',''' 2009-yilda Markaziy Sent-Martins kollejini „Madaniyat, tanqid va kuratorlik“ mutaxassisligi boʻyicha (London, Buyuk Britaniya) tamomlagan&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;.

Manchester universitetida Zamonaviy sanʼat va sanʼat biznesi magistri darajasini olgan&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://culturalforum.ru/participants/gayane-umerova |sarlavha=Гаянэ Умерова |ish=culturalforum.ru |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110906/https://culturalforum.ru/participants/gayane-umerova}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;. 2017-yildan buyon Oksford universiteti (Buyuk Britaniya) Siyosiy tadqiqotlar va xalqaro munosabatlar boʻlimining Madaniy diplomatiya, tashqi madaniyat siyosati yoʻnalishida tadqiqotlar qilgan.

2008-2017-yillarda Oʻzbekiston Tasviriy sanʼat galereyasi koʻrgazmalar va fondlar boʻlimi mutaxassisi, yetakchi mutaxassisi lavozimlarida ishlagan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://kun.uz/ru/news/2020/12/02/gayane-umerova-naznachena-gensekom-natsionalnoy-komissii-uzbekistana-po-delam-unesco |sarlavha=Гаянэ Умерова назначена генсеком Национальной комиссии Узбекистана по делам UNESCO |muallif=Kun uz |ish=Kun.uz |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110907/https://kun.uz/ru/news/2020/12/02/gayane-umerova-naznachena-gensekom-natsionalnoy-komissii-uzbekistana-po-delam-unesco}}&lt;/ref&gt;.

2011-yilda u 6-Toshkent xalqaro zamonaviy sanʼat biennalesi kuratori boʻlgan.

2015-yilda Britaniya Kengashi bilan hamkorlikda Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyida „Genri Mur: Grafika ustasi“ koʻrgazmasiga kuratorlik qilgan, jumladan, loyiha doirasida oʻquv dasturini tashkil qilgan. Umerovaning Britaniya Kengashi bilan hamkorligi 2016-yilda ham davom etdi, Oʻzbekiston Tasviriy sanʼat galereyasida soʻnggi 20 yil ichida zamonaviy Britaniya sanʼatining rivojlanishini namoyish qiluvchi „Yangi oʻtmish: Britaniya zamonaviy sanʼati“ loyihasi oʻtkazildi.

Uning Christieʼs auktsion uyi bilan hamkorligi natijasida 2012-yilning may oyida Savitskiy nomidagi muzeyda zamonaviy oʻzbek sanʼatining birinchi auksioni boʻlib oʻtdi. 2013 va 2014-yillarda Londondagi Sotheby’s’da Markaziy Osiyo va Kavkaz zamonaviy sanʼatining „Chorrahada: Kavkaz va Markaziy Osiyodan zamonaviy sanʼat“ nomli auktsion koʻrgazmalarida maslahatchi boʻlgan.

2016-yilda ingliz tilidagi „The Culture Trip“ portali uni „Markaziy Osiyo va Kavkaz sanʼatining eng nufuzli 8 nafar ayoli“ roʻyxatiga kiritdi . 2022-yilda u Kosmopolit Rossiya roʻyxatiga MDH davlatlaridan 30 ta ommaviy axborot vositalari va nufuzli ayollar kiritilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://theculturetrip.com/asia/articles/the-8-most-influential-women-in-central-asian-and-caucasian-art/ |sarlavha=The 8 Most Influential Women Revolutionising Central Asian and Caucasian Art |muallif=Cassandra Naji |ish=Culture Trip |sana=2014-07-30 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708112200/https://theculturetrip.com/asia/articles/the-8-most-influential-women-in-central-asian-and-caucasian-art/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://www.thevoicemag.ru/stars/krupnim-planom/zhenskoe-delo-30-zhenshchin-liderov-stran-sng/ |sarlavha=Женское дело: 30 женщин-лидеров стран СНГ |ish=The Voice |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708113724/https://www.thevoicemag.ru/stars/krupnim-planom/zhenskoe-delo-30-zhenshchin-liderov-stran-sng/}}&lt;/ref&gt;. Ikki farzandi bor.

2021-yilda 17-Venetsiya arxitektura biennalesida Oʻzbekistonning birinchi Milliy pavilonining, 2022-yilda esa 59-Venetsiya sanʼat biennalesida Oʻzbekistonning birinchi Milliy pavilyonining komissari boʻldi.

=== Jamgʻarmadagi faoliyat ===
2017-yildan buyon Oʻzbekiston madaniyati va sanʼatini rivojlantirish jamgʻarmasida ishlab kelmoqda, uning vazifasi mamlakat ichidagi madaniy jarayonlarni ragʻbatlantirish va Oʻzbekistonni xalqaro sanʼat sahnasida tanitishdir&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20220620-eyiu/ |sarlavha=Гаянэ Умерова: «Репрезентация себя на Западе — это просто следующая ступень» |ish=The Art Newspaper Russia |sana=2022-06-20 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708112408/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20220620-eyiu/}}&lt;/ref&gt;. 2017-yil may oyidan noyabr oyigacha jamgʻarma byudjetini boshqarish boʻlimi boshligʻi lavozimida ishlagan, 2017-yil noyabr oyida ijrochi direktor oʻrinbosari etib tayinlangan, 2020-yilda ijrochi direktor, 2023-yilda esa rais boʻldi.

2020-yilda Oʻzbekiston Turizm davlat qoʻmitasi matbuot xizmati xabar berishicha, Umerov Prezidenti va hukumati nomidan „sanʼat sohasidagi yirik xalqaro loyihalarni amalga oshirish uchun mas’ul: [[Louvre|Luvr]] muzeyi va [[Berlin|Berlindagi]] Oʻzbekiston koʻrgazmalarini tashkil etish, 2022-yilda [[Oʻzbekiston Davlat Sanʼat muzeyi|Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyini]] rekonstruksiya qilish, zamonaviy Oʻzbekiston restavratsiya markazini yaratish, [[Samarqand|Samarqandda]] Buyuk ipak yoʻli muzeyini ochish va Samarqand yarim marafonini oʻtkazish“.

Yuqorida qayd etilgan restavratsiya ilmiy-tadqiqot markazini tashkil etishdan tashqari, u [[Fransiya]] madaniyat markazining ochilishini (Greys arxitektura byurosi tomonidan ishlab chiqilgan), shuningdek, Toshkentdagi [[Romanov saroyi|Buyuk Gertsog Nikolay Konstantinovich saroyini]] rekonstruksiya qilish va Davlat bolalar kutubxonasi ishlarini boshqaradi&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Veb manbasi |til=en-US |url=https://www.nationalpavilion.uz/commissioner/ |sarlavha=Commissioner - The Uzbekistan National Pavilion – La Biennale di Venezia |ish=www.nationalpavilion.uz |sana=2022-04-01 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-04-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220426203917/https://www.nationalpavilion.uz/commissioner/}}&lt;/ref&gt;.

=== Koʻrgazma loyihalari ===

* 2008-yil: Gerxard Rixterning shaxsiy koʻrgazmasi, Oʻzbekiston tasviriy sanʼat galereyasi&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
* 2009-yil: Gyunter Uekerning shaxsiy koʻrgazmasi, Oʻzbekiston tasviriy sanʼat galereyasi&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;https://www.linkedin.com/in/gayane-umerova-472b0457/&lt;/ref&gt;.
* 2009-yil: Taʼlim dasturlari koordinatori – 5-Toshkent xalqaro zamonaviy sanʼat biennalesi&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;.
* 2011-yil: 6-Toshkent xalqaro zamonaviy sanʼat biennalesi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2012-yil: Ovannes Tatevosyanning keng koʻlamli shaxsiy koʻrgazmasi kuratori&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
* 2013 va 2014-yillar: Sotheby’s Londondagi chorrahada: zamonaviy sanʼat shakli Kavkaz va [[Markaziy Osiyo]] koʻrgazmasi boʻyicha maslahatchi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2015-yil: „Genri Mur: Grafika ustasi“ koʻrgazmasi kuratori, Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2016-yil: „Yangi oʻtmish: Buyuk Britaniya zamonaviy sanʼati“ koʻrgazmasi koordinatori&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=ru |url=http://cafb.asia/ru/article/352/ |sarlavha=Art &amp; more: интервью с кураторами выставки Новое прошлое |ish=cafb.asia |qaralgan sana=2022-07-08 }}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, Oʻzbekiston Tasviriy sanʼat galereyasi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
* 2021-yil: 17-Venetsiya arxitektura biennalesi&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; da Oʻzbekiston birinchi Milliy pavilonining (''Mahalla: Urban Rural Living'') komissari&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=en |url=https://www.labiennale.org/en/architecture/2021/uzbekistan-republic |sarlavha=Biennale Architettura 2021 {{!}} Uzbekistan (Republic of) |muallif=Arsenale See on Google Maps |ish=La Biennale di Venezia |sana=2020-03-27 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110907/https://www.labiennale.org/en/architecture/2021/uzbekistan-republic}}&lt;/ref&gt;.
* 2022-yil: Oʻzbekistonning birinchi milliy pavilonining komissari ''Dixit Algorizmi: 59-Venetsiya sanʼat biennalesidagi Bilimlar bogʻi''&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |til=en |url=https://www.dezeen.com/2022/04/26/uzbekistan-pavilion-space-caviar-venice-art-biennale-2022/ |sarlavha=Space Caviar creates &quot;liquid landscape&quot; inside Uzbekistan pavilion at Venice Art Biennale |ish=Dezeen |sana=2022-04-26 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708110906/https://www.dezeen.com/2022/04/26/uzbekistan-pavilion-space-caviar-venice-art-biennale-2022/}}&lt;/ref&gt;''.

== Mukofotlar ==

* 2013-yil: „Koʻrinmas dunyo boʻyicha kuzatishlar“ loyihasi uchun MDH davlatlari Badiiy konfederasiyasi Rassomlar uyushmasining Markaziy Osiyo sanʼatida [[islom]] ornamental tizimini oʻrganuvchi mukofoti&lt;ref name=&quot;:5&quot;/&gt;.
* [[Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi|„Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi“]] esdalik nishoni.
* [[Doʻstlik ordeni|„Doʻstlik“ ordeni]] (2025)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://president.uz/oz/lists/view/8416 |sarlavha=O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining o‘ttiz to‘rt yilligi munosabati bilan davlat xizmatchilari hamda ishlab chiqarish va ijtimoiy-iqtisodiy sohalar xodimlaridan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida |sana=25 August 2025 |qaralgan sana=26 August 2025 |ish=president.uz}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Turkum:Toshkentda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:22-aprelda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>gbw6juxyiszws24qoatldcjac1mitvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi:Tim124865</title>
    <ns>2</ns>
    <id>961096</id>
    <revision>
      <id>6270319</id>
      <parentid>6265629</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tim124865</username>
        <id>97914</id>
      </contributor>
      <origin>6270319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7200" sha1="m6n7zebcwltx1xwlk1qxox6z9yf90el" xml:space="preserve">{{babel|uz|ru|tt}}
{{Userbox/Mushuksevar}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Qushlar
|-
! Turkumi
!Kenja turkumi
!Oila
!Kenja oila
!Urugi
!Turi
|-
|[[Tuyaqushsimonlar]]
|
|[[Tuyaqushlar]]
|
|[[Afrika tuyaqushlari|Afrika tuyaqushi]] =
[[Tuyaqush]] (yo'naltirish)
|[[Afrika tuyaqushi]]
[[Somali tuyaqushi]]
|-
|Nandusimonlar
|
|[[Nandular]]
|
|Nandu
|[[Katta nandu]]
[[Kichik nandu]]
|-
|[[Kivisimonlar]]
|
|
|
|
|
|-
|[[Tinamusimonlar]]
|
|
|
|
|
|-
|[[Kazuarsimonlar]]
|
|[[Kazuarlar]]
|
|Kazuar
Emu
|
|-
|[[Tovuqsimonlar]]
|
|
|
|
|
|-
|[[Gʻozsimonlar]]
|
|
|
|
|
|-
|Qizilqanotsimonlar/[[Qizil gʻozlar]]
|
|Qizilqanotlilar/[[Flamingo|Flamingolar]]
|
|Flamingo
|[[Katta flamingo]]/Qizil gʻoz
|-
|[[Qo‘ng‘irsimonlar]]
|
|[[Qo‘ng‘irlar]]
|
|5
|
# Kichik qo‘ng‘ir
# Qoratomoq qanjir
# Qiziltomoq qanjir
# Kulrang qanjir
# Katta qo‘ng‘ir                             (22)
|-
|[[Kaptarsimonlar]]
|
|
|
|
|[[Dodo]]
[[Rodriges dronti]]
[[Nikobar kaptari]]
|-
|''Mesitornithiformes''
|
|
|
|
|
|-
|[[Bulduruqsimonlar]]
|
|[[Bulduruqlar]]
|
|1. [[Bovur]]
2. [[Bulduruq]]
|1. [[Oqbovur]], [[Qorabovur]]

2. [[Suvbulduruq]]
|-
|Turakosimonlar
|
|[[Bananxoʻrlar]]
|
|
|
|-
|[[Tuvaloqsimonlar]]
|
|[[Tuvaloqlar]]
|
|
# [[Yoʻrgʻa tuvaloq]] (12)
|
# [[Osiyo yoʻrgʻa tuvalogʻi]], [[Afrika yoʻrgʻa tuvalogʻi]] (26)
|-
|[[Kakkusimonlar]]
|
|
|
|
|
|-
|[[Goatsinsimonlar]]
|
|
|
|
|
|-
|[[Turnasimonlar]]
|
|
# [[Aramalar]] (''Aramidae'')
# [[Turnalar]] (''Gruidae'')
# ''Heliornithidae''
# [[Karnaychi qushlar]] (''Psophiidae'')
# [[Suvmoshaklar]] (''Rallidae'')
# ''Sarothruridaee''
|
|5.1 [[Sulton tovuq]] 5.2 [[Gʻozqanjir]]
|5.1 [[Takahe]]
|-
| [[Balchiqchisimonlar]]
|
|[[Balchiqchilar]]
|
|
|
|-
|[[Tentakqushsimonlar]]
|
|
|
|
|
|-
|''Nyctibiiformes''
|
|1
|
|1
|6
|-
|''Steatornithiformes''
|
|1
|
|1
|1
|-
|''Podargiformes''
|
|
|
|
|
|-
|''Aegotheliformes''
|
|
|
|
|
|-
|[[Uzunqanotsimonlar]] 
|
|
# [[Uzunqanotlilar]]
# ''Hemiprocne''                         
# [[Kolibrilar]]
|
|
|
|-
|Faetonsimonlar
|
|Faetonlar
|
|[[Faeton (urugʻ)|Faeton]]
|3
|-
|''Eurypygiformes''
|
|
# Kagular                                                
# ''Eurypygidae''
|
|
# Kagu
# ''Eurypyga''
|
# Kagu                
# [[Yarqiroq qarqara]] (''Eurypyga helias)''
|-
|[[Gagarasimonlar]]
|
|Gagaralar
|
|Gagara
|
# Qiziltomoq gagara
# Qoratomoq gagara
|-
|[[Bo‘ronqushsimonlar]]
|
|
|
|
|
|-
|[[Pingvinsimonlar]]
|
|[[Pingvinlar]]
|
|
|
|-
|[[Laylaksimonlar]]
|
|[[Laylaklar]]
|
|
# ''Anastomus''
# Marabu
# ''Mycteria''
# ''Jabiru''
# ''Ephippiorhynchus''
# Laylak
|
#
#
#
#
#
# 1. Oq laylak                                     2. Qora laylak  
|-
|[[Saqoqushsimonlar]]
|
|
# [[Ibissimonlar|Ibislar]]
# ''Balaeniceps''
# [[Bolgʻaboshlar]]
# [[Saqoqushlar]]
# [[Qarqaralar]]
|
|
# 1. Qoshiqburun             2. Qoravoy                     3. Ibis
#
#
#
# 1. Ko‘lbuqa                       2.  [[Haqqush]]                           3. [[Oq qarqara]]                                            4. Hovuz qarqarasi                 5. Qo‘ton                    (34)
|
# 1. 1. [[Qoshiqburun]]                           2. 1. [[Qoravoy]]                               3.1. Qoraboshli ibis
#
# 1. Pushti saqoqush                        2. Jingalak saqoqush (161)
# 1.1. Katta ko‘lbuqa                 1.2. Kichik ko‘lbuqa                             2.1. Oddiy haqqush                      3.1. [[Kichik oqqo‘ton|Kichik oq qarqara]]                                   4.1. [[Sariq qarqara]]                               4.2. Hind hovuz qarqarasi                                                                        5.1. Katta oq qarqara                 5.2. Kulrang qarqara                    5.3. Katta qo‘ton                              5.4. Misr qarqarasi                  5.5. [[Jiyron qarqara]]                   5.6. [[Koʻkqoʻton]]
|-
|[[Qoravoysimonlar]]
|
|
# [[Fregatsimonlar|Fregatlar]]
# [[Olushalar]]
# [[Ilonboʻyinlar]]
# [[Qoravoylar]]
|
|12
|
#
#
# Hind ilonbo‘yini
# 1. Katta qoravoy                                   2. Kichik qoravoy(62)
|-
|?Amerika tasqara...lari
|
|
|
|
|
|-
|[[Qarchigʻaysimonlar]]
|
|
|
|
|
|-
|[[Yapaloqsimonlar]]
|
|
# [[Yapaloqqushlar]]
# Boyqushlar 
|
|
|
|-
|[[Sichqon qushlar]] ''(Coliiformes)''
|
|
|
|
|
|-
|''Leptosomiformes''
|
|
|
|
|
|-
|[[Trogonsimonlar]] ''(Trogoniformes)''
|
|
|
|
|
|-
|[[Popishaksimonlar]] (''Bucerotiformes)''
|
|
# [[Sassiq popishaklar|Sassiqpopishaklar]]
#[[Oʻrmonpopishaklar]]
# [[Karkidon qushlar]]
|
|1. Sassiqpopishak

2.1 [[Shamshirtumshuq popishak]] (''Rhinopomastus'') – 4 tur

2.2 [[Oʻrmonpopishak]] (''Phoeniculus'') – 4 tur

3.1 [[Shoxli quzgʻun]] (''Bucorvus'') – 2 tur

''3.2 Lophoceros'' – 8 tur

3.3 [[Toko]] (''Tockus'') – 10 tur

3.4 [[Osiyo oq tojli kalaosi|Oq tojli kalao]] (''Berenicornis'') – 1 tur

''3.5 Horizocerus'' – 4 tur

''3.6 Ceratogymna'' – 2 tur

3.7 [[Afrika kalaosi]] (''Bycanistes'') – 6 tur

''3.8 Rhinoplax'' – 1 tur

3.9 [[Gomrai]] ''Buceros'' – 3 tur

''3.10 Anorrhinus'' – 3 tur

''3.11 Ocyceros'' – 3 tur

''3.12 Anthracoceros'' – 5 tur

''3.13 Aceros'' – 1 tur

''3.14 Rhyticeros'' – 6 tur

''3.15 Rhabdotorrhinus'' – 4 tur

''3.16 Penelopides'' – 5 tur
|1.1 Oddiy sassiqpopishak
1.2 Afrika sassiqpopishagi  

1.3 Madagaskar sassiqpopishagi

3.4.1 [[Osiyo oq tojli kalaosi]]  
|-
|[[Koʻkqargʻasimonlar]]
|
|
# [[Koʻktargʻoqlar|Ko‘ktarg‘oqlar]]
# [[Koʻkqargʻalar|Ko‘kqarg‘alar]]
# [[Boʻzdoqlar]]
# [[Momotlar]]
# -
# -
|
|2. [[Koʻkqargʻa]]
3.1 [[Boʻzdoq]]                           3.2 Tungi Boʻzdoq (''Nyctyornis'')                          3.3 Sulavesi Boʻzdogʻi ''(Meropogon)''
|3.1 [[Koʻk-kurkunak]], [[Koʻkqunoq]]
|-
|[[Qizilishtonsimonlar]]
|
|
|
|
|
|-
| [[Kariamasimonlar]]
|
|[[Kariamalar]]
[[Fororaklar]]
|
|
|
|-
| [[Lochinsimonlar]]
|
|
|
|
|
|-
| [[Toʻtisimonlar]]
|
|
|
|
|
|-
| [[Chumchuqsimonlar]]
|
|
# [[Jiblajibonlar]]
# [[Chivinxoʻrlar|Chivinxo‘ralar]] 
# [[Qargʻalar]]
# Qiziltoʻshlar/Vyuroklar
# Yo’g’ontumshuq chittaklar oilasi (Paradoxornithidae)
# Bulbullar (Pycnonotidae)
|
|3.1 [[Qargʻa]]
3.2 ?Zogʻcha (''Pyrrhocorax)''
3.3 ?Zagʻcha (''Coloeus)''

4. [[Saʼva]]

5. [[Qizilbosh]]
|1. [[Sariq jiblajibon]], [[Oq jiblajibon]]

2. [[Saharqush]]

3.1 [[Quzgʻun]], [[Olaqargʻa]], [[Qora qargʻa]], [[Choʻl qargʻasi]], 

3.2 ?[[Togʻ qargʻa]] →[[Togʻzogʻcha]]→[[Alp zogʻchasi]].

3.3 ?[[Zagʻcha]], [[Daur zagʻchasi]]

4. [[Qorabosh saʼva]], [[Boʻzbosh saʼva]]
|}
'''Памятка!'''
{{Taxobox 
|color=#ebebd2 
|name=
|fossil_range= 
|diversity_link= 
|subdivision_ranks=
|status=
|status_ref= 
|image=
|image_caption= 
| image2 =
| image2_caption =
|regnum=
|subregnum=
|phylum=
|subphylum=
|classis=
|subclassis=
|infraclassis=
|ordo=
|familia=
|subordo= 
|genus=
|species=
|range_map=CarduelisCarduelisIUCN.svg
|range_map_caption={{leftlegend|#00FF00|Yozgi mavsum |outline=grey}} {{leftlegend|#008000|Yil davomida|outline=grey}} {{leftlegend|#007FFF|Qishlash hududi|outline=grey}} {{leftlegend|#FFFF00|[[Introduksiya]] qilingan|outline=grey}} {{leftlegend|#FF80FF|[[Introduksiya]] qilingan (qirilib ketgan)|outline=grey}}
|binomial_authority=
|binomial=
}}</text>
      <sha1>m6n7zebcwltx1xwlk1qxox6z9yf90el</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erdal Tosun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>975126</id>
    <revision>
      <id>6269740</id>
      <parentid>3886526</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T22:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5258" sha1="jax5wi36oku59bobj3voi7dr6272cov" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Erdal Tosun
| tasvir                   = File:Erdal Tosun.jpg
| tasvir_eni               =Tosun 2010-yil
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = &lt;!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --&gt;
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          = {{birth date|1963|4|9}}
| tavallud_joyi = {{Bayroq|Turkiya}} [[Istanbul]]
| vafot_sanasi = {{death date and age|2016|11|30|1963|4|9}}
| vafot_joyi = {{Bayroq|Turkiya}} [[Istanbul]]
| fuqaroligi =
| taʼlimi =
| kasbi =Aktyor
| dini =
| faoliyat_yillari =1982-2016
| asarlari =
| boʻyi =
| unvoni =
| turmush_oʻrtogʻi ={{marriage|İlknur Tosun|1995|2015|}}
| bolalari =1
| otasi = [[Necdet Tosun]]
| onasi =
| qarindoshlari = [[Gürdal Tosun]] (aka)
| mukofotlari =
| veb-sayt = &lt;!-- {{URL|sayt havolasi}}--&gt;
| imzosi =
}}
'''Erdal Tosun''' ([[1963-yil]] [[9-aprel]]da tugʻilgan – [[2016-yil]] [[30-noyabr]]da vafot etgan) [[turk]] [[aktyor]]i&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sinematurk.com/kisi/4243-erdal-tosun/ |title=Erdal Tosun's filmography |author= |publisher=sinematurk.com |language=tr|date= |accessdate= 20 June 2019}}&lt;/ref&gt;.

== Biografiyasi ==
1982-yilda [[Mimar Sinan Fine Arts University]]ni tamomlagan. Faoliyatini asosan sahna aktyori sifatida boshlagan. Oʻsha davrda Tosun [[Murathan Mungan]], [[Yılmaz Erdoğan]] kabi taniqli dramaturg va rejissyorlar bilan birgalikda ishlagan. Hattoki [[amerika]]lik mashhur [[aktyor]] [[Woody Allen]] yozgan pyesalar spektakllariga moslashtirilgan filmlarda suratga tushgan. Shuningdek, u hayoti davomida 40 dan ortiq filmlar va 13 ta telekoʻrsatuvlarni olib borgan. Tosun [[1983-yil]]da [[rejissyor]] [[Atıf Yılmaz]] tomonidan suratga olingan ''[[Mine (1983 film)|Mine]]'' filmida kinodagi ilk rolini oʻynadi. Tonusning eng mashhur rollari orasiga [[2010-yil]]gi ''Rina'' filmidagi oʻynaga rolini misol qilish mumkin. Televideniyega kelsak, Tosun ''[[Kardeş Payı]]'' teleserialida suratga tushgan. Bu uning oʻlimidan oldingi rollaridan biri boʻlgan. Ovoz (dublyaj) artisti sifatida Tonus ''[[League of Legends]]'' video oʻyini uchun ovoz berdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.superhaber.tv/tosun-kardeslerin-annesi-sevim-tosun-hastaneye-kaldirildi-haber-81636 |title=Tosun kardeşlerin annesi Sevim Tosun hastaneye kaldırıldı! |author= |publisher=www.superhaber.tv |language=tr |date=24 November 2017 |accessdate=31 July 2019 |arxivsana=2019-07-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190731150609/https://www.superhaber.tv/tosun-kardeslerin-annesi-sevim-tosun-hastaneye-kaldirildi-haber-81636 }}&lt;/ref&gt;.

=== Shaxsiy hayoti ===
[[1995-yil]]da Tosun Ilknur Tosunga ismli qizga uylandi, lekin 20 yillik turmushdan keyin ular ajrashishdi. Ularning [[1996-yil]]da tugʻilgan Zeynep Kiraz Tosun ismli bir qizi bor edi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sabah.com.tr/magazin/2015/06/23/erdal-tosun-ve-ilknur-tosun-bosandi |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201014010/http://www.sabah.com.tr/magazin/2015/06/23/erdal-tosun-ve-ilknur-tosun-bosandi |url-status=dead |archive-date=1 December 2016 |title=Erdal Tosun ve İlknur Tosun boşandı |author= |publisher=www.sabah.com.tr |language=tr|date= 23 June 2015|accessdate= 20 June 2019}}&lt;/ref&gt;.

== Oʻlimi ==
Erdal Tosun [[2016-yil]] [[30-noyabr]] kuni erta tongda [[Istanbul]]dagi yoʻlning chorrahasidan oʻtib ketayotganda avtohalokatga uchrab vafot etdi. Erdal Tosunni [[Zincirlikuyu qabristoni]]ning otasi va ukasi dafn etilgan joyga uni ham dafn etishdi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hurriyet.com.tr/erdal-tosun-hayatini-kaybetti-40292256 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222205712/http://www.hurriyet.com.tr/erdal-tosun-hayatini-kaybetti-40292256 |url-status=dead |archive-date=22 December 2016 |title=Erdal Tosun'un ardından kahreden sözler: Beni de bindirin |author= |publisher=www.hurriyet.com.tr |language=tr|date= 1 December 2016|accessdate= 20 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dailysabah.com/cinema/2016/11/30/famous-turkish-actor-erdal-tosun-killed-in-car-accident-at-age-53 |title=Famous Turkish actor Erdal Tosun killed in car accident at age 53 |author= |publisher=www.dailysabah.com |date= 30 November 2016|accessdate= 31 July 2019}}&lt;/ref&gt;.

== Filmografiya ==
=== Kinolari ===
* ''[[Mine (1983 film)|Mine]]'' (1983)
* ''[[Vizontele]]'' (2001)
* ''[[Vizontele Tuuba]]'' (2004)
* ''[[G.O.R.A.]]'' (2004)
* ''[[Lovelorn (film)|Lovelorn]]'' (2005)
* ''[[My Father and My Son]]'' (2005)
* ''[[Magic Carpet Ride (film)|Magic Carpet Ride]]'' (2005)
* ''[[Home Coming (2006 film)|Home Coming]]'' (2006)
* ''[[The Masked Gang: Iraq]]'' (2007)
* ''[[Kutsal Damacana]]'' (2007)
* ''[[The Masked Gang: Cyprus]]'' (2008)
* ''[[Jolly Life]]'' (2009)
* ''[[Vay Arkadaş]]'' (2010)
* ''[[Telling Tales (film)|Telling Tales]]'' (2015)
* ''[[Trouble on Wheels]]'' (2015)
* ''[[Düğün Dernek 2: Sünnet]]'' (2015)

== Yana qarang ==
{{commons category-inline}}
* {{IMDb name|0869290|Erdal Tosun}}
* {{Amg name|298425|Erdal Tosun}}


== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:1963-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Istanbullik aktyorlar]]
[[Turkum:Turkiyalik aktyorlar]]</text>
      <sha1>jax5wi36oku59bobj3voi7dr6272cov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şakir Bayhan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>975818</id>
    <revision>
      <id>6270018</id>
      <parentid>5851604</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>204</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Şakir_bayhan.jpg&quot; yoʻqotildi, uni VikiOmbordan [[c:User:Krd|Krd]] No permission since 6 September 2026 tufayli oʻchirgan edi.</comment>
      <origin>6270018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4977" sha1="lih9zs2ttqv1c8ktp9esf8x553upswl" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = Şakir Bayhan
 | tasvir               =
 | izoh                 = Şakir Bayhan 1983-yilda
 | tavallud_sanasi      = {{birth date|1938|10|04}}
 | tavallud_joyi        = [[Bijelo Polje]], [[Yugoslaviya Qirolligi]]
 | vafot_sanasi         = {{Death date and age|2019|02|15|1938|10|04}}
 | vafot_joyi           = [[Anqara]], [[Turkiya]]
 | taʼlimi              = [[Istanbul universiteti]], [[Oʻrmonchilik]], Injinering
}}
'''Şakir Bayhan''' (1938-yil 4-oktabr &amp;#x2013; 2019-yil 15-fevral) &lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/44961016|title=Tek Kültür İki Dil: Türkçe-Boşnakça &quot;Şakir Bayhan'ın Eserleri İle Kurulan Kültür Köprüsü&quot;|journal=Turkish Culture and Art Symposium International Proceedings Book 2 Etimesgut Municipal Presidency|last=Bayhan|first1=Gamze|date=January 2020}}&lt;/ref&gt; – turk leksikografi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/26/2238/23265.pdf |sarlavha=&quot;Bilingual Dictionaries Published by Turkish Language Institute: Bosnian-Turkish Dictionary&quot;}}&lt;/ref&gt; va oʻrmon xoʻjaligi muhandisi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://161.9.143.164/moodle/mod/data/view.php?d=2&amp;page=312 |sarlavha=İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Mezunları }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Yoshligi ==
Bayhan 1938-yilda [[Chernogoriya|Chernogoriyaning]] [[Bijelo Polje|Bijelo Polye]] shahrida tugʻilgan. [[Ikkinchi jahon urushi]] paytida Germaniya bosqinining bosimi ostida ushbu kichik shaharchada boshlangʻich maktabda oʻqigan.

[[Serbiya|Serbiyaning]] [[Yangi Pazar|Novi Pazar]] shahrida oʻrta maktabni tamomlagan&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Turks_in_Montenegro|title=&quot;Turks in Montenegro&quot;}}&lt;/ref&gt;. Soʻng, 1959-yilda oilasi bilan Turkiyaga koʻchdi.

1969-yilda Istanbul universitetining oʻrmon xoʻjaligi fakultetini oʻrmon muhandisi sifatida tamomladi. Soʻng Turkiya Oʻrmon xoʻjaligi vazirligida bosh oʻrmon muhandisi lavozimida ishlay boshladi va 2002-yilda nafaqaga chiqdi.

== Leksikografiya ishlari ==
Universitet yillarida u sobiq [[Yugoslaviya tillari]] ([[Bosniya tili|bosniya]], [[Serb tili|serb]], [[Xorvat tili|xorvat]]) ustida ishlay boshlagan.

1969—1970-yillarda harbiy xizmatda boʻlganida Gʻarbiy Bolqon tillari boʻyicha tadqiqotlar qilgan. Keyinchalik 9 yillik mehnati natijasida 15000 soʻzdan iborat qoʻlda yozilgan serbcha-xorvatcha/turkcha lugʻat tayyorladi. 2000-yillarning boshida [[Turk tili uyushmasi|Turk tillari uyushmasi]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://katalog.tdk.gov.tr/search?query=%C5%9Fakir+bayhan&amp;field=title&amp;mode=normal |sarlavha=Türk Dil Kurumu Şakir Bayhan çalışmaları |qaralgan sana=2023-09-20 |arxivsana=2025-01-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250125014837/http://katalog.tdk.gov.tr/search?query=%C5%9Fakir+bayhan&amp;field=title&amp;mode=normal }}&lt;/ref&gt; bilan hamkorlikda ish boshlagan. Bu hamkorlik va mashaqqatli mehnat natijasida 2015-yilda 30.000 dan ortiq soʻzli bosniyacha/turkcha lugʻatni tuzishdi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |url=https://books.google.com/books?id=Xa8lnQAACAAJ |title=&quot;Boşnakça - Türkçe sözlük&quot; |isbn=9789751631244 |last=Bayhan |first=Şakir |year=2015}}&lt;/ref&gt;.

Bayhan Bolqon mamlakatlarida yashovchi yoki bir necha yillar avval uchinchi mamlakatlarga koʻchib kelgan lugʻatshunos va tilshunos olimlar hamkorligida eski soʻzlar, idiomalar, sinonimlarni kashf borasida Bolqon tillarini oʻrganishga ham katta hissa qoʻshgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.researchgate.net/publication/282241591 |sarlavha=TURKISH - SERBIAN AND SERBIAN - TURKISH LEXICOGRAPHICAL WORKS}}&lt;/ref&gt;.

Uning nashrlaridan ko‘plab tilshunoslar, lug‘atshunoslar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.untz.ba/uploads/file/publikacije/2017-18/Bosanski_jezik_2016.pdf/ |sarlavha=Bosanski Jezik by University of Tuzla in Bosnia and Herzegovina |qaralgan sana=2023-09-20 |arxivsana=2022-01-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220121213442/http://www.untz.ba/uploads/file/publikacije/2017-18/Bosanski_jezik_2016.pdf }}&lt;/ref&gt; va olimlar akademik yozishda manba sifatida foydalanmoqdalar, shuningdek, Bolqon madaniyati, siyosati va boshqa masalalarga oid maqolalarda ham ulardan keng qo‘llanilmoqda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://dergipark.org.tr/en/download/issue-full-file/21852 |sarlavha=Turcology Research}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://ukdasempozyum.com/ukda2018/ukda_tam_metin_kitab%C4%B1%20(1).pdf |sarlavha=International Turkish Culture and Language Symposium}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/mahder/issue/53105/667454|title=ANIMAL PERCEPTION IN BOSNIAN AND TURKISH ACCORDING TO THE IDIOMS|journal=Motif Akademi Halkbilimi Dergisi|date=15 March 2020|volume=13|issue=29|pages=281–293|doi=10.12981/mahder.667454|last=Uzun|first1=Yasemin|last2=Türksever|first2=Zeynep}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
[[Turkum:2019-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1938-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>lih9zs2ttqv1c8ktp9esf8x553upswl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:RcW iki</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1082692</id>
    <revision>
      <id>6269487</id>
      <parentid>4205911</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Deepfriedokra</username>
        <id>46168</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Deepfriedokra [[Foydalanuvchi munozarasi:Wrchang]] sahifasini [[Foydalanuvchi munozarasi:RcW iki]]ga koʻchirdi: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Wrchang|Wrchang]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/RcW iki|RcW iki]]&quot;</comment>
      <origin>4205911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="250" sha1="6u4n4mwj7jpyj1g3laqicpyykwsakvz" xml:space="preserve">{{Hello}} [[Foydalanuvchi:ShohjahonSobirov|&lt;span style=&quot;font-family:Old English Text MT;color:#000000;background-color:#fafafa;text-align:center;&quot;&gt;Programmer&lt;/span&gt;]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:ShohjahonSobirov|munozara]]) 06:17, 13-Aprel 2024 (UTC)</text>
      <sha1>6u4n4mwj7jpyj1g3laqicpyykwsakvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esfand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1101603</id>
    <revision>
      <id>6269746</id>
      <parentid>5869597</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T23:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4304" sha1="l0ar42btdcv3tbp3v4xad23wuu7eu1o" xml:space="preserve">{{Orphan|date=May 2024}}

'''Esfand''' ({{Lang-fa|اسفند}}&lt;ref name=&quot;: 0&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.jahanshiri.ir/fa/en/vocab-months-seasons.php |sarlavha=Months and Seasons - Persian Vocabulary |sana=2014 |qaralgan sana=September 8, 2014 |ish= |nashriyot= |muallif= |ism= |arxivsana=2014-09-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20140908064601/http://www.jahanshiri.ir/fa/en/vocab-months-seasons.php }}&lt;/ref&gt;) — [[Eron]] va [[Afgʻoniston]]ning rasmiy [[Shamsiya|hijriy yil taqvimi]] oʻn ikkinchi va oxirgi oyi&lt;ref name=&quot;: 0&quot; /&gt;. Ushbu oy yigirma toʻqqiz kundan&lt;ref name=&quot;: 0&quot; /&gt;, [[Kabisa yili|kabisa]] yilida esa oʻttiz kundan iborat&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://aramis.obspm.fr/~heydari/divers/ir-cal-eng.html |sarlavha=A concise review of the Iranian calendar |ism=M. |muallif=Heydari-Malayeri |sana=December 11, 2006 |qaralgan sana=2022-07-08 |arxivsana=2011-07-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110716115426/http://aramis.obspm.fr/~heydari/divers/ir-cal-eng.html }}&lt;/ref&gt;. Esfand [[Grigoriy taqvimi]] boʻyicha fevral oyida boshlanib, mart oyida tugaydi. Ushbu oy [[dariy tili]]da ''Hut'', [[pushtu tili]]da Kab deb nomlanadi.

Esfand oyi [[qish]] faslining uchinchi va oxirgi oyi hisoblanib, undan keyin Farvardin oyi keladi&lt;ref name=&quot;: 0&quot; /&gt;.

== Voqealar ==

* 1292-yil Esfand oyining 28-kuni — [[xokkey]] tarixidagi birinchi Stanley kubogi finalida [[Toronto]] xokkey klubi Milliy xokkey assotsiatsiyasi (NHA) chempion jamoasi [[Tinch okeani]] sohilidagi xokkey assotsiatsiyasi (PCHA) chempioni Viktoriya Aristokratlariga qarshi oʻyinda gʻalaba qozongan.
* 1316-yil Esfand oyining 26-kuni — [[Uchinchi reyx|Germaniyaning]] [[Avstriya]]ni oʻziga qoʻshib olish maqsadida [[Anshlyus]]s siyosati amalga oshirilgan.
* 1328-yil Esfand oyining 13-kuni — [[Hindiston]]ning [[Nyu-Dehli]] shahrida 1951-yilgi Osiyo oʻyinlarining ochilish marosimi boʻlib oʻtgan, ushbu musobaqa sport tarixidagi ilk [[Osiyo oʻyinlari]] hisoblanadi.
* 1366-yil Esfand oyining 3-kuni — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSRda]] Askeran gʻalayonlari — [[Qorabogʻ mojarosi]] boshlangan.
* 1373-yil Esfand oyining 29-kuni — [[Tokio]] metrosiga sarin hujumi amalga oshirilgan.
* 1384-yil Esfand oyining 12-kuni — Jahon [[beysbol]] klassikasining ilk oʻyinlari — 2006-yilgi zamonaviy xalqaro beysbol turniri ochib berilgan.
* 1389-yil Esfand oyining 20-kuni — [[Yaponiya]]ning [[Fukusima-1 AESdagi fojia|Fukusima]] shahrida kuchli [[zilzila]] sodir boʻlgan.
* 1400-yil Esfand oyining 5-kuni — 2022-yilda [[Rossiyaning Ukrainaga bosqini|Rossiya Ukrainaga bostirib kirgan.]]

== Kuzatuvlar ==

* Esfandning 5-kuni — [[Sepandārmazgān]], yaʼni qadimgi Eronda ayollar kuni.
* Esfandning 5-6-kunlari — Vatan himoyachilari kuni, Bruney milliy kuni.
* Esfandning 6-7-kunlari — [[Estoniya]]da Mustaqillik kuni.
* Esfandning 12-13-kunlari — [[Bolgariya]]da Ozodlik kuni.
* Esfandning 15-kuni — [[Eron]]da daraxtzorlar kuni. Odatda, 5-mart sanasidan boshlanadigan daraxtzorlar kuni Qayta ishlanadigan tabiiy resurslar haftaligidan boshlanadi va 12-martda tugaydi.
* Esfandning 17-18-kunlari — [[Xalqaro xotin-qizlar kuni]].
* Esfand oyining 26-27-kunlari — Avliyo Patrick kuni.
* Esfand oyining 28-29-kunlari — Avliyo Jozeph kuni.
* Esfand oyining oxirgi seshanbasi — Eronning [[Chaharshanbe Suri]] festivali (ushbu bayram Navroʻz yaʼni Eron Yangi yilining ilk festivali hisoblanadi) nishonlanadigan kun.

=== Marosimlar va bayramlar ===

* [[Fonuslar bayrami]] — [[Xitoy]] Yangi yilidan keyin 15 kun davomida oʻtkaziladi, ushbu bayram kunlari shu oyning birinchi yoki ikkinchi haftasiga toʻgʻri keladi.
* [[Frawardigan]] — Zardushtiylarning oʻliklarni xotirlash davri, ushbu davr odatiy yillarda Esfand oyining 19-29-kunlariga, kabisa yilida 20-30-kunlariga toʻgʻri keladi.

== Vafot etganlar ==

* 1391-yil Esfandning 16-kuni — 1999-yildan to 2013-yil (oʻlimiga qadar) [[Venesuela]] prezidenti [[Hugo Chávez]] vafot etgan.
* 1308-yil Esfandning 17-kuni — Bosh sudya va [[AQSh]]ning 27-prezidenti [[William Howard Taft]] vafot etgan.
* 1390-yil Esfandning 18-kuni — [[akademik]], [[yozuvchi]], [[tarjimon]] [[Simin Daneshvar]] vafot etgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Eron kalendari oylari]]</text>
      <sha1>l0ar42btdcv3tbp3v4xad23wuu7eu1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Montredon-des-Corbières</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1169354</id>
    <revision>
      <id>6270151</id>
      <parentid>5617611</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>104477</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+gerb</comment>
      <origin>6270151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="933" sha1="6sfxte265jqgxnq5087lwsegbmyoavk" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Montredon-des-Corbières
| mavqe = [[Fransiya kommunalari|Kommuna]]
| gerb = Blason ville fr Montredon-des-Corbières 11.svg
| mamlakat = Fransiya
| tuman turi = Fransiya departamentlari{{!}}Departament
| tuman = Aude
| jadvalda tuman =Aude
| maydon =
| aholi =
| sanalgan yil = 2021
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
}}
'''Montredon-des-Corbières''' — [[Fransiya]]ning janubidagi [[Aude]] departamentida joylashgan [[kommuna]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/en/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=9 August 2021|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{France-geo-stub}}
{{Aude departamenti kommunalari}}
{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]                    [[Turkum:Aude departamenti kommunalari]]</text>
      <sha1>6sfxte265jqgxnq5087lwsegbmyoavk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elizabeth Nelson Adams</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1173495</id>
    <revision>
      <id>6269477</id>
      <parentid>4673877</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8700" sha1="ddj334jxxt7153o6qhcivn027a6a25y" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | kasbi                = Rassom, yozuvchi, oʻqituvchi
 | fuqaroligi           = {{USA}}
 | otasi                = Patrick Henry Nelson III
 | onasi                = Elizabeth Juliet Nicholson Nelson
 | bolalari             = Robert Adams, Weston Adams, Daniel Wallace Adams-Riley
 | tasvir               = Elizabeth Nelson Adams.jpg
 | izoh                 = 
 | tavallud_sanasi      = {{birth date|1941|01|22}}
 | tavallud_joyi        = [[Columbia (Janubiy Karolina)|Kolumbiya]]
 | vafot_sanasi         = {{vafot sanasi va yoshi|2020|03|02|1941|01|22}}
 | vafot_joyi           = [[Columbia (Janubiy Karolina)|Kolumbiya]]
 | turmush_oʻrtogʻi     = Weston Adams
 | taʼlimi              = Janubiy Karolina universiteti
 | Oti                  = Elizabeth Nelson Adams
}}
'''Elizabeth Nelson Adams''' ([[1941-yil]] [[22-yanvar]] — [[2020-yil]] [[2-mart]]) — amerikalik vizual rassom, shoir, yozuvchi va oʻqituvchi. U Janubiy Karolinaning [[Columbia (Janubiy Karolina)|Kolumbiya]] shahrida tugʻilgan.

== Hayoti ==
[[File:Elizabeth Nelson Adams and Tippi Hedren 2009.jpg|thumb|left|Elizabeth Nelson Adams va Tippi Hedren. 2009-yil.]]
The National Merit Scholarship Program stipendiyasi sohibasi Elizabeth Nelson Adams Janubiy Karolina universitetida tahsil olgan. U yerda [[1961-yil]]da AB darajasini olgan. Keyinchalik u ingliz tili boʻyicha magistrlik (1987) va ijodiy yozish boʻyicha doktorlik (1989) darajasini oldi&lt;ref name=&quot;www.worldcat.org&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.worldcat.org/oclc/22599768 |title= Elizabeth N. Adams Thesis |oclc= 22599768 |access-date=November 18, 2013}}&lt;/ref&gt;. U elchi Weston Adams bilan turmush qurgan va ularning toʻrt farzandi bor&lt;ref name=&quot;www.presidency.ucsb.edu&quot;&gt;{{cite news |url= http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=39874 |title= Reagan Presidency - Elizabeth N. Adams |work= www.presidency.ucsb.edu |access-date= November 18, 2013 |archive-date= March 4, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160304201009/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=39874 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot; http:// www.reagan.utexas.edu &quot;&gt;{{cite news |url= http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1984/50784b.htm |title= Reagan - Elizabeth N. Adams |work= www.reagan.utexas.edu |access-date= November 18, 2013 |archive-date= September 24, 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150924085323/http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1984/50784b.htm |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;.

[[1995-yil]]dan [[2000-yil]]gacha Adams Janubiy Karolina sanʼat komissiyasida ishlagan. U Janubiy Karolina gubernatorlik sanʼat va gumanitar fanlar maktabi direktorlar kengashida ishlagan&lt;ref name=&quot;www.scstatehouse.gov&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.scstatehouse.gov/sess111_1995-1996/sj95/19950509.htm |title=Elizabeth N. Adams |work= www.scstatehouse.gov |access-date=November 18, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.southcarolinaarts.com/canvas/longrangeplan.pdf |title=Elizabeth N. Adams |work=www.southcarolinaarts.com |access-date=November 18, 2013 |archive-date=September 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924104015/http://www.southcarolinaarts.com/canvas/longrangeplan.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.southcarolinaarts.com/40/results_33.shtml |title=Elizabeth N. Adams |work=www.southcarolinaarts.com |access-date=November 18, 2013 |archive-date=December 2, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202222757/http://www.southcarolinaarts.com/40/results_33.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Rassomchilikdagi faoliyati ==
Rassom va yozuvchi Adams ''&quot;Gathering the Rain&quot;'' (''{{tarjima|Yomgʻirni yigʻish}}'') (1990) va ''&quot;Five Malawian Writers: An Essay in Personal Exploration&quot;'' ({{tarjima|Beshta malavilik yozuvchilar}}) (1987) kitoblarining muallifidir&lt;ref name=&quot; https://books.google.com &quot;&gt;{{cite news |url=https://books.google.com/books?id=AzZcOAAACAAJ |title=Gathering the Rain by Elizabeth N. Adams |via=[[Google Books]] |access-date=November 18, 2013|last1=Adams |first1=Elizabeth Nelson |year=1990 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot; https://books.google.com/books/about/Five_Malawian_Writers.html?id=_u_ONwAACAAJ&quot;&gt;{{cite news |url=https://books.google.com/books?id=_u_ONwAACAAJ |title=Five Malawian Writers: An Essay in Personal Exploration by Elizabeth N. Adams |via=[[Google Books]] |access-date=November 18, 2013|last1=Adams |first1=Elizabeth N. |year=1987 }}&lt;/ref&gt;. Muvaffaqiyatli rassom Adams Janubiy Karolina, [[Los-Anjeles]], Palm Beach, Nantucket, Lilongwe, Malavida koʻrgazmalar qilgan. 2007—2009-yillarda u Tippi Hedrenning Shambala qoʻriqxonasi uchun pul yigʻish uchun Los-Anjelesda badiiy koʻrgazmalar oʻtkazdi&lt;ref name=&quot; http://ravepad.com &quot;&gt;{{cite news |url=http://ravepad.com/page/tippi-hedren/videos/view/842328/elizabeth-adams-art-and-selected-poetry |title=Tippi Hedren Fundraiser and Elizabeth N. Adams |website=ravepad.com |access-date=November 18, 2013 |archive-date=2016-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624003603/http://ravepad.com/page/tippi-hedren/videos/view/842328/elizabeth-adams-art-and-selected-poetry |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Shambala [[1983-yil]]da Hedren tomonidan asos solingan notijorat tashkilot boʻlib, u Afrika sherlari, Sibir yoʻlbarslari, Bengal yoʻlbarslari, leopardlar va boshqa katta mushuklar kabi yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan ekzotik katta mushuklarga gʻamxoʻrlik qiladi.

1984—1986-yillar oraligʻida Adams oʻz vaqtini Afrikada rasm chizish va yozish bilan oʻtkazdi. Uning rasmlarida Britaniyaning sobiq mustamlakasidagi manzara va odamlar aks etgan. Oʻsha davrda u ''&quot;Five Malawian Writers: An Essay in Personal Exploration&quot;'' ({{tarjima|Beshta malavilik yozuvchilar}}) (1987) asarini yozdi. U Lilongvedan shimoliy Nyika platosigacha, Malavi koʻlidan janubiy Zomba platosigacha boʻlgan Malavi madaniyatini oʻrgangan. Uning Zambiya, Zimbabve, Janubiy Afrika va boshqa Afrika mamlakatlari boʻylab qilgan keng koʻlamli sayohatlari uning ishlarida aks ettirilgan.

1990-yillarda u litografiyaga qiziqa boshladi. Buni uning Italiya litografiyalari seriyasida koʻrish mumkin. U [[Italiya]] boʻylab Toskanadan Komo koʻligacha koʻp sayohat qildi. Oʻzining rasmlari, toshbosmalari, haykaltaroshligi hamda sheʼriyatida mamlakat meʼmorchiligi, landshaftlari va odamlarini aks ettirdi&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.youtube.com/watch?v=hw0UWG1Chbs |title=  Elizabeth N. Adams - Art and Poetry |website=www.youtube.com |access-date=November 18, 2013}}&lt;/ref&gt;.

Adamsning sanʼati Janubiy Karolina shtatining Charleston shahrida boʻlib oʻtgan AQShning Spoleto festivalining bir qismi boʻlgan Piccolo Spoleto festivalida ham namoyish etildi. Adamsning sheʼrlari Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi koʻplab sheʼriy kitoblarda nashr etilgan&lt;ref name=&quot;findingaids.library.emory.edu&quot;&gt;{{cite news |url=http://findingaids.library.emory.edu/documents/dickey745/series5/subseries5.4/ |title=Poetry Elizabeth N. Adams |website=findingaids.library.emory.edu |access-date=November 18, 2013 |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128080302/https://findingaids.library.emory.edu/documents/dickey745/series5/subseries5.4/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Elizabeth Nelson Adams 2020-yil 2-martda [[Janubiy Karolina]] shtatiga qarashli Kolumbiya shahrida vafot etdi.

== Filmlardagi ijodi ==
Elizabeth Nelson Adams „Solar Filmworks“ va „ThinkFilm“ tomonidan [[2007-yil]]da ishlab chiqarilgan ''„The Last Confederate: The Story of Robert Adams“'' (''{{tarjima|So'nggi konfederatsiya: Robert Adamsning hikoyasi}}'') badiiy filmini ishlab chiqarishda muhim rol oʻynadi. Janub madaniyatining tarixi va nuanslari haqidagi bilimi bilan Adams ssenariyni yaratish, kasting va filmning ishlab chiqarish dizaynini ishlab chiqishda ishtirok etdi. U film uchun kasting direktori boʻlib, filmda Adams buvisi rolini oʻynagan Tippi Hedren va filmda Belcher rolini oʻynagan Edwin McCain kabi isteʼdodlarni kashf qildi. Adams, shuningdek, ''Madam Bonneau'' rolini ijro etgan&lt;ref name=&quot;www.imdb.com &quot;&gt;{{cite news |url= https://www.imdb.com/name/nm1278290/ |title= IMDb.com Elizabeth N. Adams |website= www.imdb.com |access-date=November 18, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/movies/movie/337925/The-Last-Confederate-The-Story-of-Robert-Adams/credits |title=NYTimes Elizabeth N. Adams |access-date=November 18, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219162300/http://www.nytimes.com/movies/movie/337925/The-Last-Confederate-The-Story-of-Robert-Adams/credits |department=Movies &amp; TV Dept. |work=[[The New York Times]] |date=2013 |archive-date=December 19, 2013 }}&lt;/ref&gt;. 

== Manbalar ==
{{manbalar}}</text>
      <sha1>ddj334jxxt7153o6qhcivn027a6a25y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fransiya madaniyati</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1218597</id>
    <revision>
      <id>6270123</id>
      <parentid>6230119</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6270123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10138" sha1="r3awvxsn22s2aeinoz2o77zcr9bxpdh" xml:space="preserve">{{image frame|content={{multiple image  |border = infobox | total_width = 300 | perrow = 2/3/3/3/2
|image1=Patisserie Stohrer (Paris).jpg
|image2=Arc de Triomphe, Paris 21 October 2010.jpg
|image3=French taste of wines.JPG
|image4=La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg
|image5=Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg
|image6=Camembert de Normandie (AOP) 11.jpg
|image7=Édith Piaf 914-6436.jpg
|image8=Musée Rodin 1.jpg
|image9=Magdalena Frackowiak.jpg
|image10=Palmed'or.jpg
|image11=France champion of the Football World Cup Russia 2018.jpg
}}|width=300|align=right|caption='''Chapdan oʻngga''': [[Parij]]dagi qadimgi qandolatxona, Arc de Triomphe, Fransuz venosi, Ozodlik uchun kurash, [[Victor Hugo]], Camembert pishlogʻi, [[Édith Piaf]], „Thinker“ monumenti, Parij moda haftaligi, [[Cannes Film Festival]] va [[Fransiya milliy futbol terma jamoasi]]|mode=}}
'''Fransiya madaniyati''' – Fransiyaning geografiyasi, tarixiy voqealari, tashqi va ichki taʼsiri bilan shakllanib borgan madaniyat. Fransiya madaniyati [[XVII asr|XVII]]—[[XIX asr]]dan boshlab butun dunyoda mashhur boʻlishni boshladi. [[XIX asr]] oxiridan boshlab Fransiya madaniyatida [[kino]], [[moda]], [[adabiyot]], texnologiyalar va ijtimoiy fanlar shu bilan birga matematika kabi fanlar muhim rol oʻynagan. Fransuz madaniyatining ahamiyati uning iqtisodiy, siyosiy va harbiy ahamiyatiga qarab asrlar davomida oshib bordi. BBC tomonidan oʻtkazilgan butunjahon soʻrov natijalariga koʻra, Fransiya 2014-yilda dunyodagi eng yaxshi madaniyatga ega davlatlardan biri sifatida eʼtirof etilgan&lt;ref&gt;{{cite web|author1=Ifop|author-link1=Institut français d'opinion publique|title=Les Français et la croyance religieuse|url=http://www.ifop.com/media/poll/1479-1-study_file.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601143927/http://www.ifop.com/media/poll/1479-1-study_file.pdf |archive-date=2011-06-01 |url-status=live|access-date=19 February 2016|date=2011|language=fr}}&lt;/ref&gt;.
== Fransiyada til ==
[[Fransiya fanlar akademiyasi]] [[lingvistika]]ni rasmiy standartini belgilaydi. Hukumat tomonidan Fransuz madaniyati va fransuz tilini targʻib qilish boʻyicha qator ishlar amalga oshirilgan. Jumladan, hukumat fransuz tilidagi kinofilmlarni qoʻllab-quvvatlash uchun subsidiyalar va imtiyozli kreditlar tizimini yoʻlga qoʻygan. „Toubon“ qonuniga koʻra, hukumat tomonidan Fransiya hududi boʻylab joylashtiriladigan reklamalar fransuz tilida boʻlishi majburiy ekanligi belgilab qoʻyilgan&lt;ref&gt;{{cite web |language=ro |url=http://www.cotidianul.ro/index.php?id=8749&amp;art=22782&amp;cHash=597202ac5o |title=Franţa nu mai e o ţară catolică |trans-title=France is no longer a Catholic country |website=[[Cotidianul]] |date=11 January 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080117081812/http://www.cotidianul.ro/index.php?id=8749&amp;art=22782&amp;cHash=597202ac5o |archive-date= Jan 17, 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070116133757/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/01/10/wfra10.xml |archive-date=Jan 16, 2007 |url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/01/10/wfra10.xml |title=France 'no longer a Catholic country' |website=[[The Daily Telegraph]] |date=10 January 2007 |first1=Henry |last1=Samuel }}&lt;/ref&gt;
. Fransiyada koʻplab mahalliy tillar mavjud. Ularning baʼzilari adabiy [[fransuz tili]]dan juda farq qiladi, masalan,  corn va [[Valliy tili|valliy tillariga]] yaqin [[Kelt tillari|Kelt tili]] va alsatian (nemis tilining dialekti). Fransiya-Ispaniya chegarasida yashaydigan aholi [[bask tili]]da so'zlashadi. 2001-yil aprel oyida taʼlim vaziri Jek Langning maʼlum qilishicha, ikki asrdan koʻproq vaqt davomida Fransiya hukumatida fransuz tili boshqa mahalliy tillardan ustun koʻrilgan. Shuningdek, taʼlim vaziri davlat maktablarida boshqa tillarni oʻqitishni qoʻllab-quvvatlash uchun ikki tilni biladigan oʻqituvchilarini ishga qabul qilinishini eʼlon qildi. Fransuz maktablarida oʻquvchilar kamida ikkita chet tilini oʻrganishlari lozim, ulardan birinchisi Fransuz tili boʻlsa, ikkinchisi esa nemis yoki [[ingliz tili]] boʻlishi kerak.
Fransiya Parlamenti tomonidan 2008-yili iyul oyida Versalda boʻlib oʻtgan Kongressda mahalliy tillarni rasmiy tan olinishi boʻyicha nazarda tutilgan qaror qayta koʻrib chiqildi.

[[File:FIL 2009 - Coiffes bretonnes - bigoudènes - cercle ar vro vigoudenn.JPG|thumb|Bayram vaqtida [[Brittany|Breton]] milliy bosh kiyimini taqib olgan [[Brittany|Breton]] ayollari]]
== Anʼanalar ==
Zamonaviy Fransiya madaniyati asrlar davomida fransuz millatining shakllanishi va bir qator tarixiy viloyatlar hamda xorijiy koloniyalarni oʻzining geografik va siyosiy tuzilmasiga qoʻshib olish natijasida shakllangan. Fransiyadagi barcha hududlar oʻziga xos madaniy va til anʼanalariga ega, bular: moda, diniy eʼtiqod, mahalliy tillar va lahjalar, oilaviy anʼanalar, fransuz oshxonasi, vino ishlab chiqarish sanoatlari &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ferrara|first=Carol|date=2 October 2019|title=The Catholic-ness of Secular France|url=https://www.europenowjournal.org/2019/10/02/the-catholic-ness-of-secular-france/|url-status=live|access-date=2021-11-30|website=www.europenowjournal.org|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200425090848/https://www.europenowjournal.org/2019/10/02/the-catholic-ness-of-secular-france/ |archive-date=25 April 2020 }}&lt;/ref&gt;
. XX asrda mamlakatning sanoatlashtirilishi natijasida fransuzlarning katta qismi qishloqlardan shahar hududlariga koʻchib o'tdi. Hozirgi kunda Fransiya aholisining 73% qismi shaharlarda istiqomat qiladi,. Sanoatlashtirish, migratsiya va urbanizatsiya XIX va XX asrlarda Fransiyada yangi ijtimoiy-iqtisodiy mahalliy jamoalarni yaratdi, bular shaharlarda (masalan, [[Parij]], [[Lion]], Villeurbanne, Lille, [[Marsel]] va boshqalar) hamda shahar aglomeratsiyalarining (turli xil „banlieues“ deb ataladigan, baʼzida „chic“ yoki „pauvres“ yoki „les cités“ deb ataladigan „boshpana loyihalari“ kabi) suburban va ishchilar sinfi hududlarda paydo boʻldi&lt;ref&gt;{{cite web |url-status=dead |url=http://www.angus-reid.com/polls/index.cfm/fuseaction/viewItem/itemID/14255 |title=Religion Important for Americans, Italians |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707022910/http://www.angus-reid.com/polls/index.cfm/fuseaction/viewItem/itemID/14255 |archive-date=7 July 2007 |website=Angus Reid Global Monitor |date=16 December 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IPSOS&quot;&gt;''[https://web.archive.org/web/20171019192134/https://www.reforme.net/actualite/societe/sondage-les-protestants-en-france-en-2017-1-qui-sont-les-protestants/ Les protestants en France en 2017]'' Ipsos.&lt;/ref&gt;.

== Taʼlim ==
[[File:Absolute BNUS 01.JPG|thumb|alt=Bibliothèque nationale et universitaire at Strasbourg, stone building with portico by a park| [[Strasburg universiteti]]ning milliy kutubxonasi]] Fransuz taʼlim tizimi markazlashtirilgan boʻlib, uch bosqichga boʻlinadi.&lt;ref name=&quot;auto11&quot;&gt;Ben-David, Joseph and Philip G. Altbach. eds. ''Centers of Learning: Britain, France, Germany, United States'' (2nd ed. 2017).&lt;/ref&gt;. Yaʼni boshlangʻich taʼlim yoki „enseignement primaire“, bu esa Qoʻshma Shtatlardagi [[boshlang‘ich maktab]]ga toʻgʻri keladi; [[o‘rta ta’lim]] yoki „collège“ va „lycée“, bu bosqich Qoʻshma Shtatlardagi oʻrta va yuqori [[maktab]]larga mos keladi hamda [[oliy ta’lim]] („l’université“ yoki „les Grandes écoles“).
Fransiyada boshlangʻich va [[o‘rta ta’lim]] asosan davlat taʼlimi hisoblanadi ammo xususiy maktablar ham mavjud. Oliy taʼlim ham davlat, ham xususiy tizimlarni oʻz ichiga oladi. Oʻrta taʼlimni tugatgach, [[talaba]]lar oliy oʻquv yurtlariga kirish huquqini beruvchi bakalavr imtihonlarini topshiradilar. [[Fransiya]]da 2012-yilda oliy taʼlimga kirish imtihonini topshirish darajasi 84,5 foizni tashkil etgan.
1999-2000-yillarda taʼlim uchun xarajatlar [[Fransiya]] davlatining [[yalpi ichki mahsulot]]ining [[7]] foizini, davlat byudjetining esa 37 foizini tashkil etgan.
1995-yil Fransiyaning matematika fani boʻyicha oʻrta maktab darajasidagi koʻrsatkichlari Xalqaro matematika fani tadqiqotlari tendentsiyalari reytingida 23-oʻrinni egalladi &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timss.bc.edu/timss1995i/HiLightB.html|title=TIMSS 1995 Highlights of Results for the Middle School Years|website=timss.bc.edu|access-date=21 August 2017}}&lt;/ref&gt;. Ushbu koʻrsatgich 2019-yilda esa 22-oʻringa koʻtarildi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nces.ed.gov/timss/countries.asp|title=Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) – TIMSS Participating Countries|website=nces.ed.gov|access-date=21 August 2017|archive-date=27 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127181747/http://nces.ed.gov/timss/countries.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Fransiya davlatining Madaniyat vazirligi ==
Madaniyat vazirligi Fransiya Vazirlar Mahkamasi tarkibidagi milliy muzeylar va yodgorliklar uchun mas’ul boʻlgan vazirlik hisoblanadi. Shuningdek, vazirlik Fransiya va xorijda sanʼatni (tasviriy, plastik, teatr, musiqa, raqs, meʼmorchilik, adabiy, televidenie va kino) targʻib va himoya qilish, milliy arxivlar va mahalliy madaniyat markazlarini (maison de culture) boshqarish vazifalarini amalga oshiradi.. Madaniyat vazirligining maʼmuriy binosi Parijdagi Qirollik saroyida joylashgan.
Madaniyat vazirligi 1959-yilda [[Charlz de Goll]] tomonidan taʼsis etilgan boʻlib, ushbu vazirlikka ilk vazir etib yozuvchi [[Andre Malraux]] tayinlangan.

== Harbiy xizmat ==
Fransiyada 1996-yilgacha yoshlar tomonidan harbiy xizmatni oʻtash majburiy etib belgilangan edi. Buni esa tarixchi olimlar tomonidan yagona milliylikni, oʻziga xoslikni yanada targʻib qilish va mahalliy izolyatsionizmni yoʻq qilish uchun joriy etilgan deya mulohaza qilishgan&lt;ref&gt;Weber, Eugen. Peasants into Frenchmen: the modernization of rural France, 1870–1914. Stanford University Press, 1976.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Fransiya madaniyati| ]]</text>
      <sha1>r3awvxsn22s2aeinoz2o77zcr9bxpdh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270124</id>
      <parentid>6270123</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:20:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6270124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10151" sha1="7c6uq2mi6gyblzqi61aa53vge7zgtnh" xml:space="preserve">{{image frame|content={{multiple image  |border = infobox | total_width = 300 | perrow = 2/3/3/3/2
|image1=Patisserie Stohrer (Paris).jpg
|image2=Arc de Triomphe, Paris 21 October 2010.jpg
|image3=French taste of wines.JPG
|image4=La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg
|image5=Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg
|image6=Camembert de Normandie (AOP) 11.jpg
|image7=Édith Piaf 914-6436.jpg
|image8=Musée Rodin 1.jpg
|image9=Magdalena Frackowiak.jpg
|image10=Palmed'or.jpg
|image11=France champion of the Football World Cup Russia 2018.jpg
}}|width=300|align=right|caption='''Chapdan oʻngga''': [[Parij]]dagi qadimgi qandolatxona, Arc de Triomphe, Fransuz venosi, Ozodlik uchun kurash, [[Victor Hugo]], Camembert pishlogʻi, [[Édith Piaf]], „Thinker“ monumenti, Parij moda haftaligi, [[Cannes Film Festival]] va [[Fransiya milliy futbol terma jamoasi]]|mode=}}
'''Fransiya madaniyati''' – [[Fransiya]]&lt;nowiki/&gt;ning geografiyasi, tarixiy voqealari, tashqi va ichki taʼsiri bilan shakllanib borgan madaniyat. Fransiya madaniyati [[XVII asr|XVII]]—[[XIX asr]]dan boshlab butun dunyoda mashhur boʻlishni boshladi. [[XIX asr]] oxiridan boshlab Fransiya madaniyatida [[kino]], [[moda]], [[adabiyot]], texnologiyalar va ijtimoiy fanlar shu bilan birga matematika kabi fanlar muhim rol oʻynagan. Fransuz madaniyatining ahamiyati uning iqtisodiy, siyosiy va harbiy ahamiyatiga qarab asrlar davomida oshib bordi. BBC tomonidan oʻtkazilgan butunjahon soʻrov natijalariga koʻra, Fransiya 2014-yilda dunyodagi eng yaxshi madaniyatga ega davlatlardan biri sifatida eʼtirof etilgan&lt;ref&gt;{{cite web|author1=Ifop|author-link1=Institut français d'opinion publique|title=Les Français et la croyance religieuse|url=http://www.ifop.com/media/poll/1479-1-study_file.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601143927/http://www.ifop.com/media/poll/1479-1-study_file.pdf |archive-date=2011-06-01 |url-status=live|access-date=19 February 2016|date=2011|language=fr}}&lt;/ref&gt;.
== Fransiyada til ==
[[Fransiya fanlar akademiyasi]] [[lingvistika]]ni rasmiy standartini belgilaydi. Hukumat tomonidan Fransuz madaniyati va fransuz tilini targʻib qilish boʻyicha qator ishlar amalga oshirilgan. Jumladan, hukumat fransuz tilidagi kinofilmlarni qoʻllab-quvvatlash uchun subsidiyalar va imtiyozli kreditlar tizimini yoʻlga qoʻygan. „Toubon“ qonuniga koʻra, hukumat tomonidan Fransiya hududi boʻylab joylashtiriladigan reklamalar fransuz tilida boʻlishi majburiy ekanligi belgilab qoʻyilgan&lt;ref&gt;{{cite web |language=ro |url=http://www.cotidianul.ro/index.php?id=8749&amp;art=22782&amp;cHash=597202ac5o |title=Franţa nu mai e o ţară catolică |trans-title=France is no longer a Catholic country |website=[[Cotidianul]] |date=11 January 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080117081812/http://www.cotidianul.ro/index.php?id=8749&amp;art=22782&amp;cHash=597202ac5o |archive-date= Jan 17, 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070116133757/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/01/10/wfra10.xml |archive-date=Jan 16, 2007 |url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/01/10/wfra10.xml |title=France 'no longer a Catholic country' |website=[[The Daily Telegraph]] |date=10 January 2007 |first1=Henry |last1=Samuel }}&lt;/ref&gt;
. Fransiyada koʻplab mahalliy tillar mavjud. Ularning baʼzilari adabiy [[fransuz tili]]dan juda farq qiladi, masalan,  corn va [[Valliy tili|valliy tillariga]] yaqin [[Kelt tillari|Kelt tili]] va alsatian (nemis tilining dialekti). Fransiya-Ispaniya chegarasida yashaydigan aholi [[bask tili]]da so'zlashadi. 2001-yil aprel oyida taʼlim vaziri Jek Langning maʼlum qilishicha, ikki asrdan koʻproq vaqt davomida Fransiya hukumatida fransuz tili boshqa mahalliy tillardan ustun koʻrilgan. Shuningdek, taʼlim vaziri davlat maktablarida boshqa tillarni oʻqitishni qoʻllab-quvvatlash uchun ikki tilni biladigan oʻqituvchilarini ishga qabul qilinishini eʼlon qildi. Fransuz maktablarida oʻquvchilar kamida ikkita chet tilini oʻrganishlari lozim, ulardan birinchisi Fransuz tili boʻlsa, ikkinchisi esa nemis yoki [[ingliz tili]] boʻlishi kerak.
Fransiya Parlamenti tomonidan 2008-yili iyul oyida Versalda boʻlib oʻtgan Kongressda mahalliy tillarni rasmiy tan olinishi boʻyicha nazarda tutilgan qaror qayta koʻrib chiqildi.

[[File:FIL 2009 - Coiffes bretonnes - bigoudènes - cercle ar vro vigoudenn.JPG|thumb|Bayram vaqtida [[Brittany|Breton]] milliy bosh kiyimini taqib olgan [[Brittany|Breton]] ayollari]]
== Anʼanalar ==
Zamonaviy Fransiya madaniyati asrlar davomida fransuz millatining shakllanishi va bir qator tarixiy viloyatlar hamda xorijiy koloniyalarni oʻzining geografik va siyosiy tuzilmasiga qoʻshib olish natijasida shakllangan. Fransiyadagi barcha hududlar oʻziga xos madaniy va til anʼanalariga ega, bular: moda, diniy eʼtiqod, mahalliy tillar va lahjalar, oilaviy anʼanalar, fransuz oshxonasi, vino ishlab chiqarish sanoatlari &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ferrara|first=Carol|date=2 October 2019|title=The Catholic-ness of Secular France|url=https://www.europenowjournal.org/2019/10/02/the-catholic-ness-of-secular-france/|url-status=live|access-date=2021-11-30|website=www.europenowjournal.org|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200425090848/https://www.europenowjournal.org/2019/10/02/the-catholic-ness-of-secular-france/ |archive-date=25 April 2020 }}&lt;/ref&gt;
. XX asrda mamlakatning sanoatlashtirilishi natijasida fransuzlarning katta qismi qishloqlardan shahar hududlariga koʻchib o'tdi. Hozirgi kunda Fransiya aholisining 73% qismi shaharlarda istiqomat qiladi,. Sanoatlashtirish, migratsiya va urbanizatsiya XIX va XX asrlarda Fransiyada yangi ijtimoiy-iqtisodiy mahalliy jamoalarni yaratdi, bular shaharlarda (masalan, [[Parij]], [[Lion]], Villeurbanne, Lille, [[Marsel]] va boshqalar) hamda shahar aglomeratsiyalarining (turli xil „banlieues“ deb ataladigan, baʼzida „chic“ yoki „pauvres“ yoki „les cités“ deb ataladigan „boshpana loyihalari“ kabi) suburban va ishchilar sinfi hududlarda paydo boʻldi&lt;ref&gt;{{cite web |url-status=dead |url=http://www.angus-reid.com/polls/index.cfm/fuseaction/viewItem/itemID/14255 |title=Religion Important for Americans, Italians |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707022910/http://www.angus-reid.com/polls/index.cfm/fuseaction/viewItem/itemID/14255 |archive-date=7 July 2007 |website=Angus Reid Global Monitor |date=16 December 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IPSOS&quot;&gt;''[https://web.archive.org/web/20171019192134/https://www.reforme.net/actualite/societe/sondage-les-protestants-en-france-en-2017-1-qui-sont-les-protestants/ Les protestants en France en 2017]'' Ipsos.&lt;/ref&gt;.

== Taʼlim ==
[[File:Absolute BNUS 01.JPG|thumb|alt=Bibliothèque nationale et universitaire at Strasbourg, stone building with portico by a park| [[Strasburg universiteti]]ning milliy kutubxonasi]] Fransuz taʼlim tizimi markazlashtirilgan boʻlib, uch bosqichga boʻlinadi.&lt;ref name=&quot;auto11&quot;&gt;Ben-David, Joseph and Philip G. Altbach. eds. ''Centers of Learning: Britain, France, Germany, United States'' (2nd ed. 2017).&lt;/ref&gt;. Yaʼni boshlangʻich taʼlim yoki „enseignement primaire“, bu esa Qoʻshma Shtatlardagi [[boshlang‘ich maktab]]ga toʻgʻri keladi; [[o‘rta ta’lim]] yoki „collège“ va „lycée“, bu bosqich Qoʻshma Shtatlardagi oʻrta va yuqori [[maktab]]larga mos keladi hamda [[oliy ta’lim]] („l’université“ yoki „les Grandes écoles“).
Fransiyada boshlangʻich va [[o‘rta ta’lim]] asosan davlat taʼlimi hisoblanadi ammo xususiy maktablar ham mavjud. Oliy taʼlim ham davlat, ham xususiy tizimlarni oʻz ichiga oladi. Oʻrta taʼlimni tugatgach, [[talaba]]lar oliy oʻquv yurtlariga kirish huquqini beruvchi bakalavr imtihonlarini topshiradilar. [[Fransiya]]da 2012-yilda oliy taʼlimga kirish imtihonini topshirish darajasi 84,5 foizni tashkil etgan.
1999-2000-yillarda taʼlim uchun xarajatlar [[Fransiya]] davlatining [[yalpi ichki mahsulot]]ining [[7]] foizini, davlat byudjetining esa 37 foizini tashkil etgan.
1995-yil Fransiyaning matematika fani boʻyicha oʻrta maktab darajasidagi koʻrsatkichlari Xalqaro matematika fani tadqiqotlari tendentsiyalari reytingida 23-oʻrinni egalladi &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timss.bc.edu/timss1995i/HiLightB.html|title=TIMSS 1995 Highlights of Results for the Middle School Years|website=timss.bc.edu|access-date=21 August 2017}}&lt;/ref&gt;. Ushbu koʻrsatgich 2019-yilda esa 22-oʻringa koʻtarildi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nces.ed.gov/timss/countries.asp|title=Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) – TIMSS Participating Countries|website=nces.ed.gov|access-date=21 August 2017|archive-date=27 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127181747/http://nces.ed.gov/timss/countries.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Fransiya davlatining Madaniyat vazirligi ==
Madaniyat vazirligi Fransiya Vazirlar Mahkamasi tarkibidagi milliy muzeylar va yodgorliklar uchun mas’ul boʻlgan vazirlik hisoblanadi. Shuningdek, vazirlik Fransiya va xorijda sanʼatni (tasviriy, plastik, teatr, musiqa, raqs, meʼmorchilik, adabiy, televidenie va kino) targʻib va himoya qilish, milliy arxivlar va mahalliy madaniyat markazlarini (maison de culture) boshqarish vazifalarini amalga oshiradi.. Madaniyat vazirligining maʼmuriy binosi Parijdagi Qirollik saroyida joylashgan.
Madaniyat vazirligi 1959-yilda [[Charlz de Goll]] tomonidan taʼsis etilgan boʻlib, ushbu vazirlikka ilk vazir etib yozuvchi [[Andre Malraux]] tayinlangan.

== Harbiy xizmat ==
Fransiyada 1996-yilgacha yoshlar tomonidan harbiy xizmatni oʻtash majburiy etib belgilangan edi. Buni esa tarixchi olimlar tomonidan yagona milliylikni, oʻziga xoslikni yanada targʻib qilish va mahalliy izolyatsionizmni yoʻq qilish uchun joriy etilgan deya mulohaza qilishgan&lt;ref&gt;Weber, Eugen. Peasants into Frenchmen: the modernization of rural France, 1870–1914. Stanford University Press, 1976.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Fransiya madaniyati| ]]</text>
      <sha1>7c6uq2mi6gyblzqi61aa53vge7zgtnh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270125</id>
      <parentid>6270124</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6270125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10153" sha1="d3ralu2ozbwn3wmdrj46uckyd45xgf0" xml:space="preserve">{{image frame|content={{multiple image  |border = infobox | total_width = 300 | perrow = 2/3/3/3/2
|image1=Patisserie Stohrer (Paris).jpg
|image2=Arc de Triomphe, Paris 21 October 2010.jpg
|image3=French taste of wines.JPG
|image4=La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg
|image5=Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg
|image6=Camembert de Normandie (AOP) 11.jpg
|image7=Édith Piaf 914-6436.jpg
|image8=Musée Rodin 1.jpg
|image9=Magdalena Frackowiak.jpg
|image10=Palmed'or.jpg
|image11=France champion of the Football World Cup Russia 2018.jpg
}}|width=300|align=right|caption='''Chapdan oʻngga''': [[Parij]]dagi qadimgi qandolatxona, Arc de Triomphe, Fransuz venosi, Ozodlik uchun kurash, [[Victor Hugo]], Camembert pishlogʻi, [[Édith Piaf]], „Thinker“ monumenti, Parij moda haftaligi, [[Cannes Film Festival]] va [[Fransiya milliy futbol terma jamoasi]]|mode=}}

'''Fransiya madaniyati''' – [[Fransiya]]&lt;nowiki/&gt;ning geografiyasi, tarixiy voqealari, tashqi va ichki taʼsiri bilan shakllanib borgan madaniyat. Fransiya madaniyati [[XVII asr|XVII]]—[[XIX asr]]dan boshlab butun dunyoda mashhur boʻlishni boshladi. [[XIX asr]] oxiridan boshlab Fransiya madaniyatida [[kino]], [[moda]], [[adabiyot]], texnologiyalar va ijtimoiy fanlar shu bilan birga matematika kabi fanlar muhim rol oʻynagan. Fransuz madaniyatining ahamiyati uning iqtisodiy, siyosiy va harbiy ahamiyatiga qarab asrlar davomida oshib bordi. BBC tomonidan oʻtkazilgan butunjahon soʻrov natijalariga koʻra, Fransiya 2014-yilda dunyodagi eng yaxshi madaniyatga ega davlatlardan biri sifatida eʼtirof etilgan&lt;ref&gt;{{cite web|author1=Ifop|author-link1=Institut français d'opinion publique|title=Les Français et la croyance religieuse|url=http://www.ifop.com/media/poll/1479-1-study_file.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601143927/http://www.ifop.com/media/poll/1479-1-study_file.pdf |archive-date=2011-06-01 |url-status=live|access-date=19 February 2016|date=2011|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

== Fransiyada til ==
[[Fransiya fanlar akademiyasi]] [[lingvistika]]ni rasmiy standartini belgilaydi. Hukumat tomonidan Fransuz madaniyati va fransuz tilini targʻib qilish boʻyicha qator ishlar amalga oshirilgan. Jumladan, hukumat fransuz tilidagi kinofilmlarni qoʻllab-quvvatlash uchun subsidiyalar va imtiyozli kreditlar tizimini yoʻlga qoʻygan. „Toubon“ qonuniga koʻra, hukumat tomonidan Fransiya hududi boʻylab joylashtiriladigan reklamalar fransuz tilida boʻlishi majburiy ekanligi belgilab qoʻyilgan&lt;ref&gt;{{cite web |language=ro |url=http://www.cotidianul.ro/index.php?id=8749&amp;art=22782&amp;cHash=597202ac5o |title=Franţa nu mai e o ţară catolică |trans-title=France is no longer a Catholic country |website=[[Cotidianul]] |date=11 January 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080117081812/http://www.cotidianul.ro/index.php?id=8749&amp;art=22782&amp;cHash=597202ac5o |archive-date= Jan 17, 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070116133757/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/01/10/wfra10.xml |archive-date=Jan 16, 2007 |url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/01/10/wfra10.xml |title=France 'no longer a Catholic country' |website=[[The Daily Telegraph]] |date=10 January 2007 |first1=Henry |last1=Samuel }}&lt;/ref&gt;
. Fransiyada koʻplab mahalliy tillar mavjud. Ularning baʼzilari adabiy [[fransuz tili]]dan juda farq qiladi, masalan,  corn va [[Valliy tili|valliy tillariga]] yaqin [[Kelt tillari|Kelt tili]] va alsatian (nemis tilining dialekti). Fransiya-Ispaniya chegarasida yashaydigan aholi [[bask tili]]da so'zlashadi. 2001-yil aprel oyida taʼlim vaziri Jek Langning maʼlum qilishicha, ikki asrdan koʻproq vaqt davomida Fransiya hukumatida fransuz tili boshqa mahalliy tillardan ustun koʻrilgan. Shuningdek, taʼlim vaziri davlat maktablarida boshqa tillarni oʻqitishni qoʻllab-quvvatlash uchun ikki tilni biladigan oʻqituvchilarini ishga qabul qilinishini eʼlon qildi. Fransuz maktablarida oʻquvchilar kamida ikkita chet tilini oʻrganishlari lozim, ulardan birinchisi Fransuz tili boʻlsa, ikkinchisi esa nemis yoki [[ingliz tili]] boʻlishi kerak.
Fransiya Parlamenti tomonidan 2008-yili iyul oyida Versalda boʻlib oʻtgan Kongressda mahalliy tillarni rasmiy tan olinishi boʻyicha nazarda tutilgan qaror qayta koʻrib chiqildi.

[[File:FIL 2009 - Coiffes bretonnes - bigoudènes - cercle ar vro vigoudenn.JPG|thumb|Bayram vaqtida [[Brittany|Breton]] milliy bosh kiyimini taqib olgan [[Brittany|Breton]] ayollari]]
== Anʼanalar ==
Zamonaviy Fransiya madaniyati asrlar davomida fransuz millatining shakllanishi va bir qator tarixiy viloyatlar hamda xorijiy koloniyalarni oʻzining geografik va siyosiy tuzilmasiga qoʻshib olish natijasida shakllangan. Fransiyadagi barcha hududlar oʻziga xos madaniy va til anʼanalariga ega, bular: moda, diniy eʼtiqod, mahalliy tillar va lahjalar, oilaviy anʼanalar, fransuz oshxonasi, vino ishlab chiqarish sanoatlari &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ferrara|first=Carol|date=2 October 2019|title=The Catholic-ness of Secular France|url=https://www.europenowjournal.org/2019/10/02/the-catholic-ness-of-secular-france/|url-status=live|access-date=2021-11-30|website=www.europenowjournal.org|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200425090848/https://www.europenowjournal.org/2019/10/02/the-catholic-ness-of-secular-france/ |archive-date=25 April 2020 }}&lt;/ref&gt;
. XX asrda mamlakatning sanoatlashtirilishi natijasida fransuzlarning katta qismi qishloqlardan shahar hududlariga koʻchib o'tdi. Hozirgi kunda Fransiya aholisining 73% qismi shaharlarda istiqomat qiladi,. Sanoatlashtirish, migratsiya va urbanizatsiya XIX va XX asrlarda Fransiyada yangi ijtimoiy-iqtisodiy mahalliy jamoalarni yaratdi, bular shaharlarda (masalan, [[Parij]], [[Lion]], Villeurbanne, Lille, [[Marsel]] va boshqalar) hamda shahar aglomeratsiyalarining (turli xil „banlieues“ deb ataladigan, baʼzida „chic“ yoki „pauvres“ yoki „les cités“ deb ataladigan „boshpana loyihalari“ kabi) suburban va ishchilar sinfi hududlarda paydo boʻldi&lt;ref&gt;{{cite web |url-status=dead |url=http://www.angus-reid.com/polls/index.cfm/fuseaction/viewItem/itemID/14255 |title=Religion Important for Americans, Italians |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707022910/http://www.angus-reid.com/polls/index.cfm/fuseaction/viewItem/itemID/14255 |archive-date=7 July 2007 |website=Angus Reid Global Monitor |date=16 December 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IPSOS&quot;&gt;''[https://web.archive.org/web/20171019192134/https://www.reforme.net/actualite/societe/sondage-les-protestants-en-france-en-2017-1-qui-sont-les-protestants/ Les protestants en France en 2017]'' Ipsos.&lt;/ref&gt;.

== Taʼlim ==
[[File:Absolute BNUS 01.JPG|thumb|alt=Bibliothèque nationale et universitaire at Strasbourg, stone building with portico by a park| [[Strasburg universiteti]]ning milliy kutubxonasi]] Fransuz taʼlim tizimi markazlashtirilgan boʻlib, uch bosqichga boʻlinadi.&lt;ref name=&quot;auto11&quot;&gt;Ben-David, Joseph and Philip G. Altbach. eds. ''Centers of Learning: Britain, France, Germany, United States'' (2nd ed. 2017).&lt;/ref&gt;. Yaʼni boshlangʻich taʼlim yoki „enseignement primaire“, bu esa Qoʻshma Shtatlardagi [[boshlang‘ich maktab]]ga toʻgʻri keladi; [[o‘rta ta’lim]] yoki „collège“ va „lycée“, bu bosqich Qoʻshma Shtatlardagi oʻrta va yuqori [[maktab]]larga mos keladi hamda [[oliy ta’lim]] („l’université“ yoki „les Grandes écoles“).
Fransiyada boshlangʻich va [[o‘rta ta’lim]] asosan davlat taʼlimi hisoblanadi ammo xususiy maktablar ham mavjud. Oliy taʼlim ham davlat, ham xususiy tizimlarni oʻz ichiga oladi. Oʻrta taʼlimni tugatgach, [[talaba]]lar oliy oʻquv yurtlariga kirish huquqini beruvchi bakalavr imtihonlarini topshiradilar. [[Fransiya]]da 2012-yilda oliy taʼlimga kirish imtihonini topshirish darajasi 84,5 foizni tashkil etgan.
1999-2000-yillarda taʼlim uchun xarajatlar [[Fransiya]] davlatining [[yalpi ichki mahsulot]]ining [[7]] foizini, davlat byudjetining esa 37 foizini tashkil etgan.
1995-yil Fransiyaning matematika fani boʻyicha oʻrta maktab darajasidagi koʻrsatkichlari Xalqaro matematika fani tadqiqotlari tendentsiyalari reytingida 23-oʻrinni egalladi &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timss.bc.edu/timss1995i/HiLightB.html|title=TIMSS 1995 Highlights of Results for the Middle School Years|website=timss.bc.edu|access-date=21 August 2017}}&lt;/ref&gt;. Ushbu koʻrsatgich 2019-yilda esa 22-oʻringa koʻtarildi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nces.ed.gov/timss/countries.asp|title=Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) – TIMSS Participating Countries|website=nces.ed.gov|access-date=21 August 2017|archive-date=27 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127181747/http://nces.ed.gov/timss/countries.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Fransiya davlatining Madaniyat vazirligi ==
Madaniyat vazirligi Fransiya Vazirlar Mahkamasi tarkibidagi milliy muzeylar va yodgorliklar uchun mas’ul boʻlgan vazirlik hisoblanadi. Shuningdek, vazirlik Fransiya va xorijda sanʼatni (tasviriy, plastik, teatr, musiqa, raqs, meʼmorchilik, adabiy, televidenie va kino) targʻib va himoya qilish, milliy arxivlar va mahalliy madaniyat markazlarini (maison de culture) boshqarish vazifalarini amalga oshiradi.. Madaniyat vazirligining maʼmuriy binosi Parijdagi Qirollik saroyida joylashgan.
Madaniyat vazirligi 1959-yilda [[Charlz de Goll]] tomonidan taʼsis etilgan boʻlib, ushbu vazirlikka ilk vazir etib yozuvchi [[Andre Malraux]] tayinlangan.

== Harbiy xizmat ==
Fransiyada 1996-yilgacha yoshlar tomonidan harbiy xizmatni oʻtash majburiy etib belgilangan edi. Buni esa tarixchi olimlar tomonidan yagona milliylikni, oʻziga xoslikni yanada targʻib qilish va mahalliy izolyatsionizmni yoʻq qilish uchun joriy etilgan deya mulohaza qilishgan&lt;ref&gt;Weber, Eugen. Peasants into Frenchmen: the modernization of rural France, 1870–1914. Stanford University Press, 1976.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Fransiya madaniyati| ]]</text>
      <sha1>d3ralu2ozbwn3wmdrj46uckyd45xgf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270126</id>
      <parentid>6270125</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6270126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10144" sha1="hxoatfbynz9cf7nbl2e0dbnjrjw9cvq" xml:space="preserve">{{image frame|content={{multiple image  |border = infobox | total_width = 300 | perrow = 2/3/3/3/2
|image1=Patisserie Stohrer (Paris).jpg
|image2=Arc de Triomphe, Paris 21 October 2010.jpg
|image3=French taste of wines.JPG
|image4=La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg
|image5=Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg
|image6=Camembert de Normandie (AOP) 11.jpg
|image7=Édith Piaf 914-6436.jpg
|image8=Musée Rodin 1.jpg
|image9=Magdalena Frackowiak.jpg
|image10=Palmed'or.jpg
|image11=France champion of the Football World Cup Russia 2018.jpg
}}|width=300|align=right|caption='''Chapdan oʻngga''': [[Parij]]dagi qadimgi qandolatxona, Arc de Triomphe, Fransuz venosi, Ozodlik uchun kurash, [[Victor Hugo]], Camembert pishlogʻi, [[Édith Piaf]], „Thinker“ monumenti, Parij moda haftaligi, [[Cannes Film Festival]] va [[Fransiya milliy futbol terma jamoasi]]|mode=}}

'''Fransiya madaniyati''' – [[Fransiya]]ning geografiyasi, tarixiy voqealari, tashqi va ichki taʼsiri bilan shakllanib borgan madaniyat. Fransiya madaniyati [[XVII asr|XVII]]—[[XIX asr]]dan boshlab butun dunyoda mashhur boʻlishni boshladi. [[XIX asr]] oxiridan boshlab Fransiya madaniyatida [[kino]], [[moda]], [[adabiyot]], texnologiyalar va ijtimoiy fanlar shu bilan birga matematika kabi fanlar muhim rol oʻynagan. Fransuz madaniyatining ahamiyati uning iqtisodiy, siyosiy va harbiy ahamiyatiga qarab asrlar davomida oshib bordi. BBC tomonidan oʻtkazilgan butunjahon soʻrov natijalariga koʻra, Fransiya 2014-yilda dunyodagi eng yaxshi madaniyatga ega davlatlardan biri sifatida eʼtirof etilgan&lt;ref&gt;{{cite web|author1=Ifop|author-link1=Institut français d'opinion publique|title=Les Français et la croyance religieuse|url=http://www.ifop.com/media/poll/1479-1-study_file.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601143927/http://www.ifop.com/media/poll/1479-1-study_file.pdf |archive-date=2011-06-01 |url-status=live|access-date=19 February 2016|date=2011|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

== Fransiyada til ==
[[Fransiya fanlar akademiyasi]] [[lingvistika]]ni rasmiy standartini belgilaydi. Hukumat tomonidan Fransuz madaniyati va fransuz tilini targʻib qilish boʻyicha qator ishlar amalga oshirilgan. Jumladan, hukumat fransuz tilidagi kinofilmlarni qoʻllab-quvvatlash uchun subsidiyalar va imtiyozli kreditlar tizimini yoʻlga qoʻygan. „Toubon“ qonuniga koʻra, hukumat tomonidan Fransiya hududi boʻylab joylashtiriladigan reklamalar fransuz tilida boʻlishi majburiy ekanligi belgilab qoʻyilgan&lt;ref&gt;{{cite web |language=ro |url=http://www.cotidianul.ro/index.php?id=8749&amp;art=22782&amp;cHash=597202ac5o |title=Franţa nu mai e o ţară catolică |trans-title=France is no longer a Catholic country |website=[[Cotidianul]] |date=11 January 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080117081812/http://www.cotidianul.ro/index.php?id=8749&amp;art=22782&amp;cHash=597202ac5o |archive-date= Jan 17, 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070116133757/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/01/10/wfra10.xml |archive-date=Jan 16, 2007 |url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/01/10/wfra10.xml |title=France 'no longer a Catholic country' |website=[[The Daily Telegraph]] |date=10 January 2007 |first1=Henry |last1=Samuel }}&lt;/ref&gt;
. Fransiyada koʻplab mahalliy tillar mavjud. Ularning baʼzilari adabiy [[fransuz tili]]dan juda farq qiladi, masalan,  corn va [[Valliy tili|valliy tillariga]] yaqin [[Kelt tillari|Kelt tili]] va alsatian (nemis tilining dialekti). Fransiya-Ispaniya chegarasida yashaydigan aholi [[bask tili]]da so'zlashadi. 2001-yil aprel oyida taʼlim vaziri Jek Langning maʼlum qilishicha, ikki asrdan koʻproq vaqt davomida Fransiya hukumatida fransuz tili boshqa mahalliy tillardan ustun koʻrilgan. Shuningdek, taʼlim vaziri davlat maktablarida boshqa tillarni oʻqitishni qoʻllab-quvvatlash uchun ikki tilni biladigan oʻqituvchilarini ishga qabul qilinishini eʼlon qildi. Fransuz maktablarida oʻquvchilar kamida ikkita chet tilini oʻrganishlari lozim, ulardan birinchisi Fransuz tili boʻlsa, ikkinchisi esa nemis yoki [[ingliz tili]] boʻlishi kerak.
Fransiya Parlamenti tomonidan 2008-yili iyul oyida Versalda boʻlib oʻtgan Kongressda mahalliy tillarni rasmiy tan olinishi boʻyicha nazarda tutilgan qaror qayta koʻrib chiqildi.

[[File:FIL 2009 - Coiffes bretonnes - bigoudènes - cercle ar vro vigoudenn.JPG|thumb|Bayram vaqtida [[Brittany|Breton]] milliy bosh kiyimini taqib olgan [[Brittany|Breton]] ayollari]]
== Anʼanalar ==
Zamonaviy Fransiya madaniyati asrlar davomida fransuz millatining shakllanishi va bir qator tarixiy viloyatlar hamda xorijiy koloniyalarni oʻzining geografik va siyosiy tuzilmasiga qoʻshib olish natijasida shakllangan. Fransiyadagi barcha hududlar oʻziga xos madaniy va til anʼanalariga ega, bular: moda, diniy eʼtiqod, mahalliy tillar va lahjalar, oilaviy anʼanalar, fransuz oshxonasi, vino ishlab chiqarish sanoatlari &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ferrara|first=Carol|date=2 October 2019|title=The Catholic-ness of Secular France|url=https://www.europenowjournal.org/2019/10/02/the-catholic-ness-of-secular-france/|url-status=live|access-date=2021-11-30|website=www.europenowjournal.org|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200425090848/https://www.europenowjournal.org/2019/10/02/the-catholic-ness-of-secular-france/ |archive-date=25 April 2020 }}&lt;/ref&gt;
. XX asrda mamlakatning sanoatlashtirilishi natijasida fransuzlarning katta qismi qishloqlardan shahar hududlariga koʻchib o'tdi. Hozirgi kunda Fransiya aholisining 73% qismi shaharlarda istiqomat qiladi,. Sanoatlashtirish, migratsiya va urbanizatsiya XIX va XX asrlarda Fransiyada yangi ijtimoiy-iqtisodiy mahalliy jamoalarni yaratdi, bular shaharlarda (masalan, [[Parij]], [[Lion]], Villeurbanne, Lille, [[Marsel]] va boshqalar) hamda shahar aglomeratsiyalarining (turli xil „banlieues“ deb ataladigan, baʼzida „chic“ yoki „pauvres“ yoki „les cités“ deb ataladigan „boshpana loyihalari“ kabi) suburban va ishchilar sinfi hududlarda paydo boʻldi&lt;ref&gt;{{cite web |url-status=dead |url=http://www.angus-reid.com/polls/index.cfm/fuseaction/viewItem/itemID/14255 |title=Religion Important for Americans, Italians |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707022910/http://www.angus-reid.com/polls/index.cfm/fuseaction/viewItem/itemID/14255 |archive-date=7 July 2007 |website=Angus Reid Global Monitor |date=16 December 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IPSOS&quot;&gt;''[https://web.archive.org/web/20171019192134/https://www.reforme.net/actualite/societe/sondage-les-protestants-en-france-en-2017-1-qui-sont-les-protestants/ Les protestants en France en 2017]'' Ipsos.&lt;/ref&gt;.

== Taʼlim ==
[[File:Absolute BNUS 01.JPG|thumb|alt=Bibliothèque nationale et universitaire at Strasbourg, stone building with portico by a park| [[Strasburg universiteti]]ning milliy kutubxonasi]] Fransuz taʼlim tizimi markazlashtirilgan boʻlib, uch bosqichga boʻlinadi.&lt;ref name=&quot;auto11&quot;&gt;Ben-David, Joseph and Philip G. Altbach. eds. ''Centers of Learning: Britain, France, Germany, United States'' (2nd ed. 2017).&lt;/ref&gt;. Yaʼni boshlangʻich taʼlim yoki „enseignement primaire“, bu esa Qoʻshma Shtatlardagi [[boshlang‘ich maktab]]ga toʻgʻri keladi; [[o‘rta ta’lim]] yoki „collège“ va „lycée“, bu bosqich Qoʻshma Shtatlardagi oʻrta va yuqori [[maktab]]larga mos keladi hamda [[oliy ta’lim]] („l’université“ yoki „les Grandes écoles“).
Fransiyada boshlangʻich va [[o‘rta ta’lim]] asosan davlat taʼlimi hisoblanadi ammo xususiy maktablar ham mavjud. Oliy taʼlim ham davlat, ham xususiy tizimlarni oʻz ichiga oladi. Oʻrta taʼlimni tugatgach, [[talaba]]lar oliy oʻquv yurtlariga kirish huquqini beruvchi bakalavr imtihonlarini topshiradilar. [[Fransiya]]da 2012-yilda oliy taʼlimga kirish imtihonini topshirish darajasi 84,5 foizni tashkil etgan.
1999-2000-yillarda taʼlim uchun xarajatlar [[Fransiya]] davlatining [[yalpi ichki mahsulot]]ining [[7]] foizini, davlat byudjetining esa 37 foizini tashkil etgan.
1995-yil Fransiyaning matematika fani boʻyicha oʻrta maktab darajasidagi koʻrsatkichlari Xalqaro matematika fani tadqiqotlari tendentsiyalari reytingida 23-oʻrinni egalladi &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timss.bc.edu/timss1995i/HiLightB.html|title=TIMSS 1995 Highlights of Results for the Middle School Years|website=timss.bc.edu|access-date=21 August 2017}}&lt;/ref&gt;. Ushbu koʻrsatgich 2019-yilda esa 22-oʻringa koʻtarildi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nces.ed.gov/timss/countries.asp|title=Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) – TIMSS Participating Countries|website=nces.ed.gov|access-date=21 August 2017|archive-date=27 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127181747/http://nces.ed.gov/timss/countries.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Fransiya davlatining Madaniyat vazirligi ==
Madaniyat vazirligi Fransiya Vazirlar Mahkamasi tarkibidagi milliy muzeylar va yodgorliklar uchun mas’ul boʻlgan vazirlik hisoblanadi. Shuningdek, vazirlik Fransiya va xorijda sanʼatni (tasviriy, plastik, teatr, musiqa, raqs, meʼmorchilik, adabiy, televidenie va kino) targʻib va himoya qilish, milliy arxivlar va mahalliy madaniyat markazlarini (maison de culture) boshqarish vazifalarini amalga oshiradi.. Madaniyat vazirligining maʼmuriy binosi Parijdagi Qirollik saroyida joylashgan.
Madaniyat vazirligi 1959-yilda [[Charlz de Goll]] tomonidan taʼsis etilgan boʻlib, ushbu vazirlikka ilk vazir etib yozuvchi [[Andre Malraux]] tayinlangan.

== Harbiy xizmat ==
Fransiyada 1996-yilgacha yoshlar tomonidan harbiy xizmatni oʻtash majburiy etib belgilangan edi. Buni esa tarixchi olimlar tomonidan yagona milliylikni, oʻziga xoslikni yanada targʻib qilish va mahalliy izolyatsionizmni yoʻq qilish uchun joriy etilgan deya mulohaza qilishgan&lt;ref&gt;Weber, Eugen. Peasants into Frenchmen: the modernization of rural France, 1870–1914. Stanford University Press, 1976.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Fransiya madaniyati| ]]</text>
      <sha1>hxoatfbynz9cf7nbl2e0dbnjrjw9cvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Steven Lindsey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1220419</id>
    <revision>
      <id>6269545</id>
      <parentid>6122341</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12412" sha1="qe0m4f8sm2d9k6cqspz1yi4d1vc51wq" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = Steven Lindsey
 | tasvir               = Steven W. Lindsey.jpg
 | tasvir_eni           = 
 | izoh                 = 
 | asl_ismi             = &lt;!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --&gt;
 | tavallud_paytidagi_ismi = 
 | tavallud_sanasi      = 
 | tavallud_joyi        = [[Temple City, Kaliforniya]], U.S 1960-yil 24-avgust
 | vafot_sanasi         = &lt;!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--&gt;
 | vafot_joyi           = 
 | fuqaroligi           = 
 | taʼlimi              = [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasi ([[Air University]])
 | kasbi                = [[NASA ]]astronavti
 | dini                 = 
 | faoliyat_yillari     = 
 | asarlari             = 
 | boʻyi                = 
 | unvoni               = [[File:Sts-87-patch.svg|45px]] [[File:STS-95 Patch.svg|45px]] [[File:Sts-104-patch.svg|45px]] [[File:STS-121 patch.svg|45px]] [[File:STS-133 patch.svg|45px]]
 | turmush_oʻrtogʻi     = Diane Renee
 | bolalari             = 
 | otasi                = 
 | onasi                = 
 | qarindoshlari        = 
 | mukofotlari          = (1989) eng yaxshi sinov uchuvchisi sifatida Liethen-Tittle mukofoti, NASAning „Alohida xizmatlari uchun“ medali, Harbiy-havo kuchlarining „Buyuk xizmatlari uchun“ medali,
 | veb-sayt             = &lt;!-- {{URL|sayt havolasi}}--&gt;
 | imzosi               = 
}}

'''Steven Wayne Lindsey''' (1960-yil 24-avgustda tugʻilgan) – isteʼfodagi AQSH Harbiy-havo kuchlari zobiti va [[NASA]] astronavtlar tarkibidan joy olgan shaxs. Lindsey 2006-yilning sentyabridan 2009-yilning oktyabrigacha NASAda astronavtlar idorasi boshligʻi lavozimida ishlagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_action=doc&amp;p_docid=12C9CB53DCEC1938&amp;p_docnum=1 |sarlavha=Archived copy |qaralgan sana=5 November, 2024 |arxivsana=2012-10-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20121021075022/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_action=doc&amp;p_docid=12C9CB53DCEC1938&amp;p_docnum=1}}&lt;/ref&gt;.

== Yoshlik yillari va taʼlimi ==
Lindsey 1960-yilning 24-avgustida [[Kaliforniya]] shtatining [[Arcadia (California)|Arcadia]] shahrida tugʻilgan. U 1978-yilda Temple City oʻrta maktabini tugatgan. Lindsey 161-guruhning [[Eagle Scout|Eagle Scouti]] hisoblangan. Lindsey 1982-yilda [[AQSh Harbiy-havo kuchlari|Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasidan [[muhandislik]] fanlari boʻyicha bakalavr darajasini olgan. Keyinchalik, 1990-yilda AQSH Harbiy-havo kuchlari texnologiya institutida (Air University tarkibida) aviatsiya muhandisligi boʻyicha magistr darajasiga sazovor boʻlgan.

== Harbiy faoliyati ==
Lindsey 1982-yilda [[Kolorado]] shtatidagi [[Amerika Qoʻshma Shtatlari havo kuchlari|Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari akademiyasida]] ikkinchi leytenant unvonini olgan. 1983-yilda [[Texas|Texasdagi]] Reese havo kuchlari bazasida uchuvchi qanotlari unvonini olgandan soʻng, RF-4C Phantom II ga yoʻllanmani qoʻlga kiritgan va Texasdagi [[Bergstrom havo kuchlari bazasi|Bergstrom havo kuchlari bazasidagi]] 12-taktik razvedka otryadiga oʻtgan. 1984-yildan boshlab to 1987-yilgacha Bergstromda jangovar tayyor va instruktor uchuvchi hamda akademik instruktor boʻlib ishlagan. 1987-yilda Lindsey [[Ogayo|Ogayo shtatidagi]] [[Wright-Patterson havo kuchlari bazasi|Wright-Patterson havo kuchlari bazasidagi]], AQSH Harbiy-havo kuchlari texnologiya institutida aspiranturaga oʻqishga kirib va u yerda aviatsiya muhandisligi boʻyicha tahsil olgan.

1989-yilda Lindsey Kaliforniyadagi [[Edwards havo kuchlari bazasi|Edwards havo kuchlari bazasidagi]] USAF sinov uchuvchilar maktabida oʻqigan. 1990-yilda Lindsey [[Florida]] shtatidagi [[Eglin havo kuchlari bazasi|Eglin havo kuchlari bazasiga]] tayinlangan va u yerda F-16 va F-4 samolyotlarida qurol va tizim sinovlarini oʻtkazgan. 3247-sinov otryadi aʼzosi boʻlganida, Lindsey direktor oʻrinbosari, ilgʻor taktik havo-desant razvedka tizimi qoʻshma sinov kuchlari va eskadronning F-16 parvoz komandiri boʻlib ishlagan.1993-yilning avgust oyida u [[Alabama]] shtatidagi [[Maxwell havo kuchlari bazasi|Maxwell havo kuchlari bazasidagi]] [[Air Command and Staff College|Air Command and Staff Collegeda]] oʻqish uchun tanlangan. 1994-yilning iyun oyida oʻqishni tugatgandan soʻng, u Florida shtatidagi Eglin havo kuchlari bazasida birlashgan USAF SEEK EAGLE jamoalarning rahmabri sifatida harbiy havo kuchlarga tegishli b'olgan F-16, F-111, A-10 va F-117 samolyotlarning sertifikatlanishi uchun mas’ul boʻlgan. 1995-yilning mart oyida Lindseyning nomzodi NASAga kosmonavt  sifatida qabul qilingan.

Lindseyning 50 dan ortiq turli xil [[Samolyot|samolyotlarda]] 7000 soatdan ortiq parvoz vaqti qayd etilgan&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/lindsey_steven_0.pdf |sarlavha=STEVEN W. LINDSEY (COLONEL, USAF, RET.) NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=July 2011}}&lt;/ref&gt;.

== NASAdagi faoliyati ==
Lindsey 1995-yilning mart oyida NASA tomonidan tanlangan&lt;ref name=&quot;Bio2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/lindsey_steven_0.pdf |sarlavha=STEVEN W. LINDSEY (COLONEL, USAF, RET.) NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=July 2011}}&lt;/ref&gt;. U 1996-yilning may oyida astronavt boʻlgan va uchuvchi sifatida parvoz qilish huquqiga ega boʻlgan. Dastlab u [[Shuttle Avionics Integration Laboratory]] (SAIL) da parvoz dasturlarini tekshirish uchun tayinlangan. Lindsey, shuningdek, koʻp funksiyali elektron displey tizimi (MEDS) dasturi, shuningdek, boshqa bir qator ilgʻor yuksaltirish loyihalari ustida ishlaydigan Astronavtlar idorasining vakili boʻlib ishlagan. Dastlabki ikki parvoz oraligʻida u parvoz ekipajlarini tayyorlash va orbital qoʻnish texnikasi va parvoz sifatini sinovdan oʻtkazish uchun mas'ul boʻlgan Shuttle Landing va Rollout vakili sifatida ishlagan. Ikkinchi parvozidan soʻng Lindsey Shuttle operatsiyalari boʻyicha oʻrinbosar va Kosmik kema kokpiti kengashining raisi lavozimlarini egallagan. Bu vazifada u 400 million dollarlik Shuttle kokpiti avionikasini modernizatsiya qilish doirasida ekipaj interfeyslari va displeylarini loyihalashtirish, sinash va joriy etish uchun javobgar boʻlgan. Yaqinda Lindsey astronavtlar idorasida [[Xalqaro kosmik stansiya]] operatsiyalari boshligʻi boʻlib ishlagan. Xalqaro kosmik stansiyani ishlab chiqish, sinovdan oʻtkazish, ekipajni tayyorlash va operatsiyalarining barcha jabhalarini qoʻllab-quvvatlashda astronavt, davlat xizmati va shartnoma tuzovchilarning faoliyatini birlashtirish uchun mas’ul boʻlgan. Bu lavozimda Steven kosmik kemani ishga tushirish yoki qoʻnish paytida Shuttle oʻquv samolyotida ob-havo ma'lumotlarini oʻrgangan. Lindsey STS-133 uchun tanlanganida, astronavt [[Peggy Whitsonga]] Astronavtlar idorasi boshligʻi lavozimini topshirgan.

== Kosmik parvoz tajribasi ==
[[File:STS-133 Steve Lindsey exercises using the aRED.jpg|thumb|left|Lindsey STS-133 davrida [[Xalqaro kosmik stansiya|Xalqaro kosmik stansiyada]] mashqlarni oʻtkazmoqda]]
Lindsey NASA uchun kosmosda beshta missiyani amalga oshirga muvoffaq boʻlgan. U STS-87 (1997) va STS-95 (1998) uchuvchisi va STS-104 (2001), STS-121 (2006) va STS-133 (2011) qoʻmondoni sifatida faoliyat yuritgan.

[[STS-87]] (1997-yilning 19-noyabridan 5-dekabrigacha) AQShning toʻrtinchi Microgravity Payload parvozi boʻlib, u asosan koinotning vaznsizlik muhiti, turli fizik jarayonlarga qanday taʼsir koʻrsatishini oʻrganishga va [[Quyosh|Quyoshning]] tashqi atmosfera qatlamlarini kuzatishga qaratilgan tajribalarni oʻz ichiga olgan. Ekipajning ikki aʼzosi Spartan sunʼiy yoʻldoshini qoʻlda suratga olish xususiyatiga ega EVA (ochiq kosmosga chiqish) ni amalga oshirgan hamda kelajakdagi kosmik stansiyani yigʻish uchun EVA jihozlari va usullarini sinovdan oʻtkazgan. EVA vaqtida Lindsey kamerali robort [[AERCam sprint|AERCam sprintdan]] foydalanib erkin uchuvchi sifatida birinchi parvozini boshqarib borgan. Missiya yerning 252 orbitasida 376 soatu 34 daqiqada 6,5 million mil masofani bosib oʻtishga erishgan.

[[STS-95]] (1998-yilning 29-oktyabridan 7-noyabrigacha) 9 kunlik missiya boʻlib, missiya davomida ekipaj turli xil tadqiqot yuklarini, jumladan Spartan quyosh kuzatuvchi kosmik kemasini, [[Hubble kosmik teleskopi]] orbital tizimlarini sinov platformasini joylashtirish va qidirishni, kosmik parvoz va qarish jarayonini tadqiq qilishni qoʻllab-quvvatlagan. Missiya 134 ta yer orbitasida 213 soatu 44 daqiqada 3,6 million milya masofani bosib oʻtgan.

[[STS-104]] (2001-yilning 12-iyulidan 24-iyuligacha), 7A yigʻish missiyasi sifatida belgilangan, Xalqaro kosmik stansiyaga (XKS) 10-missiya boʻlgan. 13 kunlik parvoz davomida ekipaj [[2-ekspeditsiya]] ekipaji bilan birgalikdagi operatsiyalarni amalga oshirgan va ISS qoʻshma havo qulfi kvestini oʻrnatish va uni toʻrtta yuqori bosimli gaz baki bilan jihozlash uchun uchta kosmik yurishni amalga oshirgan. Birlashgan havo qulfini oʻrnatish va faollashtirishdan tashqari, ekipaj Questdan birinchi kosmik yurishni ham amalga oshirgan. Missiya yerning 200 ta orbitasida amalga oshirilgan.

[[STS-121]] (2006-yilning 4-iyulidan 17-iyuligacha) XKSga tashrif va kosmik kemani tekshirish missiyasi boʻlgan. Bu [[Columbiya halokati|Kolumbiya halokatidan]] ([[STS-107]]) keyingi ikkinchi parvoz boʻlgan va odatiy shuttle operatsiyalarini qayta tiklashdan oldin ikkita Parvozga qaytish sinov missiyasidan biri hisoblangan. Lindsey parvozda missiya komandiri boʻlib xizmat qilgan.

[[STS-133]] (2011-yilning 24-fevralidan 9-martigacha) [[Space Shuttle Discovery]] uchun soʻnggi parvozi boʻlgan.

Beshta kosmik parvoz faxriylaridan biri boʻlgan Lindsey koinotda 1500 soatdan ortiq vaqt sarflagan.

== Mukofotlari ==
Lindsey Harbiy-havo kuchlari bakalavriat uchuvchilar tayyorgarligining taniqli bitiruvchisi hisoblanadi(1983). Shuningdek, taniqli bitiruvchi va [[USAF]] sinov uchuvchilar maktabining 89 A sinfining (1989) eng yaxshi sinov uchuvchisi sifatida Liethen-Tittle mukofotini qoʻlga kiritgan. Lindsey „ Distinguished Flying Cross“, „Mudofaa xizmatlari uchun“ medal, 3 ta [[NASA]] kosmik parvoz medali, NASAning „Eng yaxshi yetakchilik“ medali, NASAning „Alohida xizmatlari uchun“ medali, Harbiy-havo kuchlarining „Buyuk xizmatlari uchun“ medali, Harbiy-havo kuchlarining maqtov medali, [[Harbiy-havo kuchlari|Harbiy-havo kuchlarining]] yutuqlari medali bilan taqdirlangan. U [[Amerika Qo‘shma Shtatlari astronavtlari]] shon-sharaf zaliga kiritilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=U.S. Astronaut Hall of Fame |url=https://astronautscholarship.org/astronauts/astronaut-hall-of-fame/ |ish=Astronaut Scholarship Foundation |qaralgan sana=5 November, 2024 |arxivsana=2018-06-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180615190722/https://astronautscholarship.org/astronauts/astronaut-hall-of-fame/ }}&lt;/ref&gt;.

Lindsey Eksperimental sinov uchuvchilari jamiyati, USAF Akademiyasi Bitiruvchilar uyushmasi va Kosmik tadqiqotchilar uyushmasi aʼzosi boʻlgan

Lindsey 2012-yilning 10-noyabrida Amerika skautlari nomidan [[San Gabriel vodiysi kengashi|San-Gabriel vodiysi kengashi]], Amerika skautlari tomonidan taqdim etilgan „Buyuk burgut skauti“ mukofoti sovrinini qoʻlga kiritgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=National Eagle Scout Association – Master DESA List |url=http://nesa.org/xls/Master_DESA_list.xls |qaralgan sana=5 November, 2024 |arxivsana=2017-06-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170630235813/http://nesa.org/xls/Master_DESA_list.xls }}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Lindseyning rafiqasi Diane Renee Lindsey (née Trujillo) bilan [[Kolorado]] shtatining [[Lafayette (Colorado)|Lafayette]] shahrida istiqomat qilgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* {{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/lindsey_steven_0.pdf |sarlavha=STEVEN W. LINDSEY (COLONEL, USAF, RET.) NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=April 4, 2021 |sana=July 2011}}
* [http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/lindsey_steven.htm Spacefacts Steven W. Lindseyning tarjimai holi]

[[Turkum:1960-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]</text>
      <sha1>qe0m4f8sm2d9k6cqspz1yi4d1vc51wq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269547</id>
      <parentid>6269545</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12416" sha1="pcqxk3uyp3th0ult3p6k86ehd43p8hn" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = Steven Lindsey
 | tasvir               = Steven W. Lindsey.jpg
 | tasvir_eni           = 
 | izoh                 = 
 | asl_ismi             = &lt;!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --&gt;
 | tavallud_paytidagi_ismi = 
 | tavallud_sanasi      = 
 | tavallud_joyi        = [[Temple City, Kaliforniya]], U.S 1960-yil 24-avgust
 | vafot_sanasi         = &lt;!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--&gt;
 | vafot_joyi           = 
 | fuqaroligi           = 
 | taʼlimi              = [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasi ([[Air University]])
 | kasbi                = [[NASA ]]astronavti
 | dini                 = 
 | faoliyat_yillari     = 
 | asarlari             = 
 | boʻyi                = 
 | unvoni               = [[File:Sts-87-patch.svg|45px]] [[File:STS-95 Patch.svg|45px]] [[File:Sts-104-patch.svg|45px]] [[File:STS-121 patch.svg|45px]] [[File:STS-133 patch.svg|45px]]
 | turmush_oʻrtogʻi     = Diane Renee
 | bolalari             = 
 | otasi                = 
 | onasi                = 
 | qarindoshlari        = 
 | mukofotlari          = (1989) eng yaxshi sinov uchuvchisi sifatida Liethen-Tittle mukofoti, NASAning „Alohida xizmatlari uchun“ medali, Harbiy-havo kuchlarining „Buyuk xizmatlari uchun“ medali,
 | veb-sayt             = &lt;!-- {{URL|sayt havolasi}}--&gt;
 | imzosi               = 
}}

'''Steven Wayne Lindsey''' (1960-yil 24-avgustda tugʻilgan) – isteʼfodagi AQSH Harbiy-havo kuchlari zobiti va [[NASA]] astronavtlar tarkibidan joy olgan [[shaxs]]. Lindsey 2006-yilning sentyabridan 2009-yilning oktyabrigacha NASAda astronavtlar idorasi boshligʻi lavozimida ishlagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_action=doc&amp;p_docid=12C9CB53DCEC1938&amp;p_docnum=1 |sarlavha=Archived copy |qaralgan sana=5 November, 2024 |arxivsana=2012-10-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20121021075022/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_action=doc&amp;p_docid=12C9CB53DCEC1938&amp;p_docnum=1}}&lt;/ref&gt;.

== Yoshlik yillari va taʼlimi ==
Lindsey 1960-yilning 24-avgustida [[Kaliforniya]] shtatining [[Arcadia (California)|Arcadia]] shahrida tugʻilgan. U 1978-yilda Temple City oʻrta maktabini tugatgan. Lindsey 161-guruhning [[Eagle Scout|Eagle Scouti]] hisoblangan. Lindsey 1982-yilda [[AQSh Harbiy-havo kuchlari|Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasidan [[muhandislik]] fanlari boʻyicha bakalavr darajasini olgan. Keyinchalik, 1990-yilda AQSH Harbiy-havo kuchlari texnologiya institutida (Air University tarkibida) aviatsiya muhandisligi boʻyicha magistr darajasiga sazovor boʻlgan.

== Harbiy faoliyati ==
Lindsey 1982-yilda [[Kolorado]] shtatidagi [[Amerika Qoʻshma Shtatlari havo kuchlari|Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari akademiyasida]] ikkinchi leytenant unvonini olgan. 1983-yilda [[Texas|Texasdagi]] Reese havo kuchlari bazasida uchuvchi qanotlari unvonini olgandan soʻng, RF-4C Phantom II ga yoʻllanmani qoʻlga kiritgan va Texasdagi [[Bergstrom havo kuchlari bazasi|Bergstrom havo kuchlari bazasidagi]] 12-taktik razvedka otryadiga oʻtgan. 1984-yildan boshlab to 1987-yilgacha Bergstromda jangovar tayyor va instruktor uchuvchi hamda akademik instruktor boʻlib ishlagan. 1987-yilda Lindsey [[Ogayo|Ogayo shtatidagi]] [[Wright-Patterson havo kuchlari bazasi|Wright-Patterson havo kuchlari bazasidagi]], AQSH Harbiy-havo kuchlari texnologiya institutida aspiranturaga oʻqishga kirib va u yerda aviatsiya muhandisligi boʻyicha tahsil olgan.

1989-yilda Lindsey Kaliforniyadagi [[Edwards havo kuchlari bazasi|Edwards havo kuchlari bazasidagi]] USAF sinov uchuvchilar maktabida oʻqigan. 1990-yilda Lindsey [[Florida]] shtatidagi [[Eglin havo kuchlari bazasi|Eglin havo kuchlari bazasiga]] tayinlangan va u yerda F-16 va F-4 samolyotlarida qurol va tizim sinovlarini oʻtkazgan. 3247-sinov otryadi aʼzosi boʻlganida, Lindsey direktor oʻrinbosari, ilgʻor taktik havo-desant razvedka tizimi qoʻshma sinov kuchlari va eskadronning F-16 parvoz komandiri boʻlib ishlagan.1993-yilning avgust oyida u [[Alabama]] shtatidagi [[Maxwell havo kuchlari bazasi|Maxwell havo kuchlari bazasidagi]] [[Air Command and Staff College|Air Command and Staff Collegeda]] oʻqish uchun tanlangan. 1994-yilning iyun oyida oʻqishni tugatgandan soʻng, u Florida shtatidagi Eglin havo kuchlari bazasida birlashgan USAF SEEK EAGLE jamoalarning rahmabri sifatida harbiy havo kuchlarga tegishli b'olgan F-16, F-111, A-10 va F-117 samolyotlarning sertifikatlanishi uchun mas’ul boʻlgan. 1995-yilning mart oyida Lindseyning nomzodi NASAga kosmonavt  sifatida qabul qilingan.

Lindseyning 50 dan ortiq turli xil [[Samolyot|samolyotlarda]] 7000 soatdan ortiq parvoz vaqti qayd etilgan&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/lindsey_steven_0.pdf |sarlavha=STEVEN W. LINDSEY (COLONEL, USAF, RET.) NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=July 2011}}&lt;/ref&gt;.

== NASAdagi faoliyati ==
Lindsey 1995-yilning mart oyida NASA tomonidan tanlangan&lt;ref name=&quot;Bio2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/lindsey_steven_0.pdf |sarlavha=STEVEN W. LINDSEY (COLONEL, USAF, RET.) NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=July 2011}}&lt;/ref&gt;. U 1996-yilning may oyida astronavt boʻlgan va uchuvchi sifatida parvoz qilish huquqiga ega boʻlgan. Dastlab u [[Shuttle Avionics Integration Laboratory]] (SAIL) da parvoz dasturlarini tekshirish uchun tayinlangan. Lindsey, shuningdek, koʻp funksiyali elektron displey tizimi (MEDS) dasturi, shuningdek, boshqa bir qator ilgʻor yuksaltirish loyihalari ustida ishlaydigan Astronavtlar idorasining vakili boʻlib ishlagan. Dastlabki ikki parvoz oraligʻida u parvoz ekipajlarini tayyorlash va orbital qoʻnish texnikasi va parvoz sifatini sinovdan oʻtkazish uchun mas'ul boʻlgan Shuttle Landing va Rollout vakili sifatida ishlagan. Ikkinchi parvozidan soʻng Lindsey Shuttle operatsiyalari boʻyicha oʻrinbosar va Kosmik kema kokpiti kengashining raisi lavozimlarini egallagan. Bu vazifada u 400 million dollarlik Shuttle kokpiti avionikasini modernizatsiya qilish doirasida ekipaj interfeyslari va displeylarini loyihalashtirish, sinash va joriy etish uchun javobgar boʻlgan. Yaqinda Lindsey astronavtlar idorasida [[Xalqaro kosmik stansiya]] operatsiyalari boshligʻi boʻlib ishlagan. Xalqaro kosmik stansiyani ishlab chiqish, sinovdan oʻtkazish, ekipajni tayyorlash va operatsiyalarining barcha jabhalarini qoʻllab-quvvatlashda astronavt, davlat xizmati va shartnoma tuzovchilarning faoliyatini birlashtirish uchun mas’ul boʻlgan. Bu lavozimda Steven kosmik kemani ishga tushirish yoki qoʻnish paytida Shuttle oʻquv samolyotida ob-havo ma'lumotlarini oʻrgangan. Lindsey STS-133 uchun tanlanganida, astronavt [[Peggy Whitsonga]] Astronavtlar idorasi boshligʻi lavozimini topshirgan.

== Kosmik parvoz tajribasi ==
[[File:STS-133 Steve Lindsey exercises using the aRED.jpg|thumb|left|Lindsey STS-133 davrida [[Xalqaro kosmik stansiya|Xalqaro kosmik stansiyada]] mashqlarni oʻtkazmoqda]]
Lindsey NASA uchun kosmosda beshta missiyani amalga oshirga muvoffaq boʻlgan. U STS-87 (1997) va STS-95 (1998) uchuvchisi va STS-104 (2001), STS-121 (2006) va STS-133 (2011) qoʻmondoni sifatida faoliyat yuritgan.

[[STS-87]] (1997-yilning 19-noyabridan 5-dekabrigacha) AQShning toʻrtinchi Microgravity Payload parvozi boʻlib, u asosan koinotning vaznsizlik muhiti, turli fizik jarayonlarga qanday taʼsir koʻrsatishini oʻrganishga va [[Quyosh|Quyoshning]] tashqi atmosfera qatlamlarini kuzatishga qaratilgan tajribalarni oʻz ichiga olgan. Ekipajning ikki aʼzosi Spartan sunʼiy yoʻldoshini qoʻlda suratga olish xususiyatiga ega EVA (ochiq kosmosga chiqish) ni amalga oshirgan hamda kelajakdagi kosmik stansiyani yigʻish uchun EVA jihozlari va usullarini sinovdan oʻtkazgan. EVA vaqtida Lindsey kamerali robort [[AERCam sprint|AERCam sprintdan]] foydalanib erkin uchuvchi sifatida birinchi parvozini boshqarib borgan. Missiya yerning 252 orbitasida 376 soatu 34 daqiqada 6,5 million mil masofani bosib oʻtishga erishgan.

[[STS-95]] (1998-yilning 29-oktyabridan 7-noyabrigacha) 9 kunlik missiya boʻlib, missiya davomida ekipaj turli xil tadqiqot yuklarini, jumladan Spartan quyosh kuzatuvchi kosmik kemasini, [[Hubble kosmik teleskopi]] orbital tizimlarini sinov platformasini joylashtirish va qidirishni, kosmik parvoz va qarish jarayonini tadqiq qilishni qoʻllab-quvvatlagan. Missiya 134 ta yer orbitasida 213 soatu 44 daqiqada 3,6 million milya masofani bosib oʻtgan.

[[STS-104]] (2001-yilning 12-iyulidan 24-iyuligacha), 7A yigʻish missiyasi sifatida belgilangan, Xalqaro kosmik stansiyaga (XKS) 10-missiya boʻlgan. 13 kunlik parvoz davomida ekipaj [[2-ekspeditsiya]] ekipaji bilan birgalikdagi operatsiyalarni amalga oshirgan va ISS qoʻshma havo qulfi kvestini oʻrnatish va uni toʻrtta yuqori bosimli gaz baki bilan jihozlash uchun uchta kosmik yurishni amalga oshirgan. Birlashgan havo qulfini oʻrnatish va faollashtirishdan tashqari, ekipaj Questdan birinchi kosmik yurishni ham amalga oshirgan. Missiya yerning 200 ta orbitasida amalga oshirilgan.

[[STS-121]] (2006-yilning 4-iyulidan 17-iyuligacha) XKSga tashrif va kosmik kemani tekshirish missiyasi boʻlgan. Bu [[Columbiya halokati|Kolumbiya halokatidan]] ([[STS-107]]) keyingi ikkinchi parvoz boʻlgan va odatiy shuttle operatsiyalarini qayta tiklashdan oldin ikkita Parvozga qaytish sinov missiyasidan biri hisoblangan. Lindsey parvozda missiya komandiri boʻlib xizmat qilgan.

[[STS-133]] (2011-yilning 24-fevralidan 9-martigacha) [[Space Shuttle Discovery]] uchun soʻnggi parvozi boʻlgan.

Beshta kosmik parvoz faxriylaridan biri boʻlgan Lindsey koinotda 1500 soatdan ortiq vaqt sarflagan.

== Mukofotlari ==
Lindsey Harbiy-havo kuchlari bakalavriat uchuvchilar tayyorgarligining taniqli bitiruvchisi hisoblanadi(1983). Shuningdek, taniqli bitiruvchi va [[USAF]] sinov uchuvchilar maktabining 89 A sinfining (1989) eng yaxshi sinov uchuvchisi sifatida Liethen-Tittle mukofotini qoʻlga kiritgan. Lindsey „ Distinguished Flying Cross“, „Mudofaa xizmatlari uchun“ medal, 3 ta [[NASA]] kosmik parvoz medali, NASAning „Eng yaxshi yetakchilik“ medali, NASAning „Alohida xizmatlari uchun“ medali, Harbiy-havo kuchlarining „Buyuk xizmatlari uchun“ medali, Harbiy-havo kuchlarining maqtov medali, [[Harbiy-havo kuchlari|Harbiy-havo kuchlarining]] yutuqlari medali bilan taqdirlangan. U [[Amerika Qo‘shma Shtatlari astronavtlari]] shon-sharaf zaliga kiritilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=U.S. Astronaut Hall of Fame |url=https://astronautscholarship.org/astronauts/astronaut-hall-of-fame/ |ish=Astronaut Scholarship Foundation |qaralgan sana=5 November, 2024 |arxivsana=2018-06-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180615190722/https://astronautscholarship.org/astronauts/astronaut-hall-of-fame/ }}&lt;/ref&gt;.

Lindsey Eksperimental sinov uchuvchilari jamiyati, USAF Akademiyasi Bitiruvchilar uyushmasi va Kosmik tadqiqotchilar uyushmasi aʼzosi boʻlgan

Lindsey 2012-yilning 10-noyabrida Amerika skautlari nomidan [[San Gabriel vodiysi kengashi|San-Gabriel vodiysi kengashi]], Amerika skautlari tomonidan taqdim etilgan „Buyuk burgut skauti“ mukofoti sovrinini qoʻlga kiritgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=National Eagle Scout Association – Master DESA List |url=http://nesa.org/xls/Master_DESA_list.xls |qaralgan sana=5 November, 2024 |arxivsana=2017-06-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170630235813/http://nesa.org/xls/Master_DESA_list.xls }}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Lindseyning rafiqasi Diane Renee Lindsey (née Trujillo) bilan [[Kolorado]] shtatining [[Lafayette (Colorado)|Lafayette]] shahrida istiqomat qilgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* {{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/lindsey_steven_0.pdf |sarlavha=STEVEN W. LINDSEY (COLONEL, USAF, RET.) NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=April 4, 2021 |sana=July 2011}}
* [http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/lindsey_steven.htm Spacefacts Steven W. Lindseyning tarjimai holi]

[[Turkum:1960-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]</text>
      <sha1>pcqxk3uyp3th0ult3p6k86ehd43p8hn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269548</id>
      <parentid>6269547</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12417" sha1="7xp908j5xw3zox63qbnfrljlm9tukdy" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = Steven Lindsey
 | tasvir               = Steven W. Lindsey.jpg
 | tasvir_eni           = 
 | izoh                 = 
 | asl_ismi             = &lt;!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --&gt;
 | tavallud_paytidagi_ismi = 
 | tavallud_sanasi      = 
 | tavallud_joyi        = [[Temple City, Kaliforniya]], U.S 1960-yil 24-avgust
 | vafot_sanasi         = &lt;!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--&gt;
 | vafot_joyi           = 
 | fuqaroligi           = 
 | taʼlimi              = [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasi ([[Air University]])
 | kasbi                = [[NASA ]]astronavti
 | dini                 = 
 | faoliyat_yillari     = 
 | asarlari             = 
 | boʻyi                = 
 | unvoni               = [[File:Sts-87-patch.svg|45px]] [[File:STS-95 Patch.svg|45px]] [[File:Sts-104-patch.svg|45px]] [[File:STS-121 patch.svg|45px]] [[File:STS-133 patch.svg|45px]]
 | turmush_oʻrtogʻi     = Diane Renee
 | bolalari             = 
 | otasi                = 
 | onasi                = 
 | qarindoshlari        = 
 | mukofotlari          = (1989) eng yaxshi sinov uchuvchisi sifatida Liethen-Tittle mukofoti, NASAning „Alohida xizmatlari uchun“ medali, Harbiy-havo kuchlarining „Buyuk xizmatlari uchun“ medali,
 | veb-sayt             = &lt;!-- {{URL|sayt havolasi}}--&gt;
 | imzosi               = 
}}

'''Steven Wayne Lindsey''' (1960-yil 24-avgustda tugʻilgan) – isteʼfodagi AQSH Harbiy-havo kuchlari zobiti va [[NASA]] astronavtlar tarkibidan joy olgan [[shaxs]]. Lindsey 2006-yilning sentyabridan 2009-yilning oktyabrigacha NASAda astronavtlar idorasi boshligʻi lavozimida ishlagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_action=doc&amp;p_docid=12C9CB53DCEC1938&amp;p_docnum=1 |sarlavha=Archived copy |qaralgan sana=5 November, 2024 |arxivsana=2012-10-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20121021075022/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_action=doc&amp;p_docid=12C9CB53DCEC1938&amp;p_docnum=1}}&lt;/ref&gt;.

== Yoshlik yillari va taʼlimi ==
Lindsey 1960-yilning 24-avgustida [[Kaliforniya]] shtatining [[Arcadia (California)|Arcadia]] shahrida tugʻilgan. U 1978-yilda Temple City oʻrta maktabini tugatgan. Lindsey 161-guruhning [[Eagle Scout|Eagle Scouti]] hisoblangan. Lindsey 1982-yilda [[AQSh Harbiy-havo kuchlari|Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasidan [[muhandislik]] fanlari boʻyicha bakalavr darajasini olgan. Keyinchalik, 1990-yilda AQSH Harbiy-havo kuchlari texnologiya institutida (Air University tarkibida) aviatsiya muhandisligi boʻyicha magistr darajasiga sazovor boʻlgan.

== Harbiy faoliyati ==
Lindsey 1982-yilda [[Kolorado]] shtatidagi [[Amerika Qoʻshma Shtatlari havo kuchlari|Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari akademiyasida]] ikkinchi leytenant unvonini olgan. 1983-yilda [[Texas|Texasdagi]] Reese havo kuchlari bazasida uchuvchi qanotlari unvonini olgandan soʻng, RF-4C Phantom II ga yoʻllanmani qoʻlga kiritgan va Texasdagi [[Bergstrom havo kuchlari bazasi|Bergstrom havo kuchlari bazasidagi]] 12-taktik razvedka otryadiga oʻtgan. 1984-yildan boshlab to 1987-yilgacha Bergstromda jangovar tayyor va instruktor uchuvchi hamda akademik instruktor boʻlib ishlagan. 1987-yilda Lindsey [[Ogayo|Ogayo shtatidagi]] [[Wright-Patterson havo kuchlari bazasi|Wright-Patterson havo kuchlari bazasidagi]], AQSH Harbiy-havo kuchlari texnologiya institutida aspiranturaga oʻqishga kirib va u yerda aviatsiya muhandisligi boʻyicha tahsil olgan.

1989-yilda Lindsey Kaliforniyadagi [[Edwards havo kuchlari bazasi|Edwards havo kuchlari bazasidagi]] USAF sinov uchuvchilar maktabida oʻqigan. 1990-yilda Lindsey [[Florida]] shtatidagi [[Eglin havo kuchlari bazasi|Eglin havo kuchlari bazasiga]] tayinlangan va u yerda F-16 va F-4 samolyotlarida qurol va tizim sinovlarini oʻtkazgan. 3247-sinov otryadi aʼzosi boʻlganida, Lindsey direktor oʻrinbosari, ilgʻor taktik havo-desant razvedka tizimi qoʻshma sinov kuchlari va eskadronning F-16 parvoz komandiri boʻlib ishlagan.1993-yilning avgust oyida u [[Alabama]] shtatidagi [[Maxwell havo kuchlari bazasi|Maxwell havo kuchlari bazasidagi]] [[Air Command and Staff College|Air Command and Staff Collegeda]] oʻqish uchun tanlangan. 1994-yilning iyun oyida oʻqishni tugatgandan soʻng, u Florida shtatidagi Eglin havo kuchlari bazasida birlashgan USAF SEEK EAGLE jamoalarning rahmabri sifatida harbiy havo kuchlarga tegishli b'olgan F-16, F-111, A-10 va F-117 samolyotlarning sertifikatlanishi uchun mas’ul boʻlgan. 1995-yilning mart oyida Lindseyning nomzodi NASAga kosmonavt  sifatida qabul qilingan.

Lindseyning 50 dan ortiq turli xil [[Samolyot|samolyotlarda]] 7000 soatdan ortiq parvoz vaqti qayd etilgan&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/lindsey_steven_0.pdf |sarlavha=STEVEN W. LINDSEY (COLONEL, USAF, RET.) NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=July 2011}}&lt;/ref&gt;.

== NASAdagi faoliyati ==
Lindsey 1995-yilning mart oyida NASA tomonidan tanlangan&lt;ref name=&quot;Bio2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/lindsey_steven_0.pdf |sarlavha=STEVEN W. LINDSEY (COLONEL, USAF, RET.) NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=July 2011}}&lt;/ref&gt;. U 1996-yilning may oyida astronavt boʻlgan va uchuvchi sifatida parvoz qilish huquqiga ega boʻlgan. Dastlab u [[Shuttle Avionics Integration Laboratory]] (SAIL) da parvoz dasturlarini tekshirish uchun tayinlangan. Lindsey, shuningdek, koʻp funksiyali elektron displey tizimi (MEDS) dasturi, shuningdek, boshqa bir qator ilgʻor yuksaltirish loyihalari ustida ishlaydigan Astronavtlar idorasining vakili boʻlib ishlagan. Dastlabki ikki parvoz oraligʻida u parvoz ekipajlarini tayyorlash va orbital qoʻnish texnikasi va parvoz sifatini sinovdan oʻtkazish uchun mas'ul boʻlgan Shuttle Landing va Rollout vakili sifatida ishlagan. Ikkinchi parvozidan soʻng Lindsey Shuttle operatsiyalari boʻyicha oʻrinbosar va Kosmik kema kokpiti kengashining raisi lavozimlarini egallagan. Bu vazifada u 400 million dollarlik Shuttle kokpiti avionikasini modernizatsiya qilish doirasida ekipaj interfeyslari va displeylarini loyihalashtirish, sinash va joriy etish uchun javobgar boʻlgan. Yaqinda Lindsey astronavtlar idorasida [[Xalqaro kosmik stansiya]] operatsiyalari boshligʻi boʻlib ishlagan. Xalqaro kosmik stansiyani ishlab chiqish, sinovdan oʻtkazish, ekipajni tayyorlash va operatsiyalarining barcha jabhalarini qoʻllab-quvvatlashda astronavt, davlat xizmati va shartnoma tuzovchilarning faoliyatini birlashtirish uchun mas’ul boʻlgan. Bu lavozimda Steven kosmik kemani ishga tushirish yoki qoʻnish paytida Shuttle oʻquv samolyotida ob-havo ma'lumotlarini oʻrgangan. Lindsey STS-133 uchun tanlanganida, astronavt [[Peggy Whitsonga]] Astronavtlar idorasi boshligʻi lavozimini topshirgan.

== Kosmik parvoz tajribasi ==
[[File:STS-133 Steve Lindsey exercises using the aRED.jpg|thumb|left|Lindsey STS-133 davrida [[Xalqaro kosmik stansiya|Xalqaro kosmik stansiyada]] mashqlarni oʻtkazmoqda]]
Lindsey NASA uchun kosmosda beshta missiyani amalga oshirga muvoffaq boʻlgan. U STS-87 (1997) va STS-95 (1998) uchuvchisi va STS-104 (2001), STS-121 (2006) va STS-133 (2011) qoʻmondoni sifatida faoliyat yuritgan.

[[STS-87]] (1997-yilning 19-noyabridan 5-dekabrigacha) AQShning toʻrtinchi Microgravity Payload parvozi boʻlib, u asosan koinotning vaznsizlik muhiti, turli fizik jarayonlarga qanday taʼsir koʻrsatishini oʻrganishga va [[Quyosh|Quyoshning]] tashqi atmosfera qatlamlarini kuzatishga qaratilgan tajribalarni oʻz ichiga olgan. Ekipajning ikki aʼzosi Spartan sunʼiy yoʻldoshini qoʻlda suratga olish xususiyatiga ega EVA (ochiq kosmosga chiqish) ni amalga oshirgan hamda kelajakdagi kosmik stansiyani yigʻish uchun EVA jihozlari va usullarini sinovdan oʻtkazgan. EVA vaqtida Lindsey kamerali robort [[AERCam sprint|AERCam sprintdan]] foydalanib erkin uchuvchi sifatida birinchi parvozini boshqarib borgan. Missiya yerning 252 orbitasida 376 soatu 34 daqiqada 6,5 million mil masofani bosib oʻtishga erishgan.

[[STS-95]] (1998-yilning 29-oktyabridan 7-noyabrigacha) 9 kunlik missiya boʻlib, missiya davomida ekipaj turli xil tadqiqot yuklarini, jumladan Spartan quyosh kuzatuvchi kosmik kemasini, [[Hubble kosmik teleskopi]] orbital tizimlarini sinov platformasini joylashtirish va qidirishni, kosmik parvoz va qarish jarayonini tadqiq qilishni qoʻllab-quvvatlagan. Missiya 134 ta yer orbitasida 213 soatu 44 daqiqada 3,6 million milya masofani bosib oʻtgan.

[[STS-104]] (2001-yilning 12-iyulidan 24-iyuligacha), 7A yigʻish missiyasi sifatida belgilangan, Xalqaro kosmik stansiyaga (XKS) 10-missiya boʻlgan. 13 kunlik parvoz davomida ekipaj [[2-ekspeditsiya]] ekipaji bilan birgalikdagi operatsiyalarni amalga oshirgan va ISS qoʻshma havo qulfi kvestini oʻrnatish va uni toʻrtta yuqori bosimli gaz baki bilan jihozlash uchun uchta kosmik yurishni amalga oshirgan. Birlashgan havo qulfini oʻrnatish va faollashtirishdan tashqari, ekipaj Questdan birinchi kosmik yurishni ham amalga oshirgan. Missiya yerning 200 ta orbitasida amalga oshirilgan.

[[STS-121]] (2006-yilning 4-iyulidan 17-iyuligacha) XKSga tashrif va kosmik kemani tekshirish missiyasi boʻlgan. Bu [[Columbiya halokati|Kolumbiya halokatidan]] ([[STS-107]]) keyingi ikkinchi parvoz boʻlgan va odatiy shuttle operatsiyalarini qayta tiklashdan oldin ikkita Parvozga qaytish sinov missiyasidan biri hisoblangan. Lindsey parvozda missiya komandiri boʻlib xizmat qilgan.

[[STS-133]] (2011-yilning 24-fevralidan 9-martigacha) [[Space Shuttle Discovery]] uchun soʻnggi parvozi boʻlgan.

Beshta kosmik parvoz faxriylaridan biri boʻlgan Lindsey koinotda 1500 soatdan ortiq vaqt sarflagan.

== Mukofotlari ==
Lindsey Harbiy-havo kuchlari bakalavriat uchuvchilar tayyorgarligining taniqli bitiruvchisi hisoblanadi(1983). Shuningdek, taniqli bitiruvchi va [[USAF]] sinov uchuvchilar maktabining 89 A sinfining (1989) eng yaxshi sinov uchuvchisi sifatida Liethen-Tittle mukofotini qoʻlga kiritgan. Lindsey „ Distinguished Flying Cross“, „Mudofaa xizmatlari uchun“ medal, 3 ta [[NASA]] kosmik parvoz medali, NASAning „Eng yaxshi yetakchilik“ medali, NASAning „Alohida xizmatlari uchun“ medali, Harbiy-havo kuchlarining „Buyuk xizmatlari uchun“ medali, Harbiy-havo kuchlarining maqtov medali, [[Harbiy-havo kuchlari|Harbiy-havo kuchlarining]] yutuqlari medali bilan taqdirlangan. U [[Amerika Qo‘shma Shtatlari astronavtlari]] shon-sharaf zaliga kiritilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=U.S. Astronaut Hall of Fame |url=https://astronautscholarship.org/astronauts/astronaut-hall-of-fame/ |ish=Astronaut Scholarship Foundation |qaralgan sana=5 November, 2024 |arxivsana=2018-06-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180615190722/https://astronautscholarship.org/astronauts/astronaut-hall-of-fame/ }}&lt;/ref&gt;.

Lindsey Eksperimental sinov uchuvchilari jamiyati, USAF Akademiyasi Bitiruvchilar uyushmasi va Kosmik tadqiqotchilar uyushmasi aʼzosi boʻlgan

Lindsey 2012-yilning 10-noyabrida Amerika skautlari nomidan [[San Gabriel vodiysi kengashi|San-Gabriel vodiysi kengashi]], Amerika skautlari tomonidan taqdim etilgan „Buyuk burgut skauti“ mukofoti sovrinini qoʻlga kiritgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=National Eagle Scout Association – Master DESA List |url=http://nesa.org/xls/Master_DESA_list.xls |qaralgan sana=5 November, 2024 |arxivsana=2017-06-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170630235813/http://nesa.org/xls/Master_DESA_list.xls }}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Lindseyning rafiqasi Diane Renee Lindsey (née Trujillo) bilan [[Kolorado]] shtatining [[Lafayette (Colorado)|Lafayette]] shahrida istiqomat qilgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* {{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/lindsey_steven_0.pdf |sarlavha=STEVEN W. LINDSEY (COLONEL, USAF, RET.) NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=April 4, 2021 |sana=July 2011}}
* [http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/lindsey_steven.htm Spacefacts Steven W. Lindseyning tarjimai holi].

[[Turkum:1960-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]</text>
      <sha1>7xp908j5xw3zox63qbnfrljlm9tukdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ronald J. Grabe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1220965</id>
    <revision>
      <id>6269549</id>
      <parentid>5315288</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9059" sha1="fe3g452fef76poeleavaowexgv4hnwo" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Ronald Jon Grabe
| tasvir                   =  Ronald Grabe.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = 
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          = 
| tavallud_joyi            = [[Nyu-York]], 1945-yil 13-iyun
| vafot_sanasi             = &lt;!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--&gt;
| vafot_joyi =
| fuqaroligi =
| taʼlimi = [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasi &lt;br /&gt;Technische Hochschule [[Darmstadt]]
| kasbi = [[NASA]] Astronavt
| dini =
| faoliyat_yillari =
| asarlari =
| boʻyi =
| unvoni =
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| qarindoshlari =
| mukofotlari = [[File:Sts-51-j-patch.png|55px]] [[File:Sts-30-patch.png|50px]] [[File:Sts-42-patch.png|68px]] [[File:Sts-57-patch.png|55px]]
| imzosi =
}}

'''Ronald Jon Grabe''' (1945-yil 13-iyunda [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] tugʻilgan) – [[NASA|NASAning]] sobiq astronavti.

== Taʼlimi va boshlangʻich ish faoliyati ==
Grabe 1962-yilda [[Stuyvesant oʻrta maktabi|Stuyvesant oʻrta maktabini]] ([[Nyu-York|Nyu-York shahri]]) tamomlagan; 1966-yilda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasida [[muhandislik]] fanlari boʻyicha [[Bakalavr|bakalavr darajasini]] olgan; va 1967-yilda [[Technische Hochschule]] ([[Darmstadt]], [[Germaniya Federativ Respublikasi (1949—1990)|Gʻarbiy Germaniya]]) da [[Fulbright dasturi|Fulbright stipendianti]] sifatida [[aeronavtika]] boʻyicha tahsil olgan.

U 1967-yilda [[Texas|Texasdagi]] [[Randolph havo|Randolph havo kuchlari bazasida]] uchuvchilarni tayyorlash kursida oʻqish uchun Qoʻshma Shtatlarga qaytib kelgan. Keyinchalik u [[Nyu-Meksiko|Nyu-Meksikodagi]] Cannon havo kuchlari bazasida [[27-taktik qiruvchi]] samolyotlarida uchgan. 1969-yilda [[Vyetnam Respublikasi|Vyetnam Respublikasidagi]] [[Bien Hoa havo bazasida]] [[3d taktik qiruvchi samolyotlaridan]] biri boʻlgan F-100ning uchuvchisi etib tayinlangan va u yerda 200 ta [[Jangovar missiya|jangovar missiyalarni]] bajargan.

1970-yilda Grabe F-100 va [[F-111]] samolyotlarini boshqarish uchun Cannon havo kuchlari bazasidagi 27-taktik qiruvchi qanotiga qaytadan uchuvchi sifatida tayinlangan. U [[F-111D]] samolyotining qurollanish tizimini tezkor sinovdan oʻtkazish va baholashda ishtirok etgan. Grabe 1974-yilda [[USAF uchuvchilar maktabi|USAF]] koʻngilli uchuvchilar maktabida oʻqigan va 1975-yilda oʻqishni tugatgandan soʻng, Harbiy havo kuchlari Parvoz markaziga [[A-7]] va F-111 samolyotlarini boshqarish uchun koʻngilli uchuvchisi sifatida xizmat qila boshlagan. U taktik qiruvchi samolyotlar uchun [[Harbiy-havo kuchlari|Harbiy havo kuchlari]] tomonidan ishlab chiqilgan boshqaruv tizimida(DIGITAC) dastur menejeri va loyihaning bosh uchuvchisi boʻlgan. Keyinchalik Grabe 1976-yildan 1979-yilgacha [[Buyuk Britaniya|Buyuk Britaniyaning]] [[Boscombe Down]] shahrida Royal havo kuchlarida koʻngilli uchuvchi boʻlib xizmat qilgan. Ushbu xizmat safari davomida u Royal havo kuchlari Harrieri va Qirollik dengiz floti Harrieri uchun bosh uchuvchisi vazifasida ishlagan. Grabe [[NASA]] tomonidan [[California|Kaliforniyadagi]] [[Edwards havo kuchlari]] bazasidagi USAF koʻngilli uchuvchilar maktabida oʻqituvchilik qilish uchun tanlangan.

U fazoda 5,500 soatdan ortiq parvoz vaqtini qayd etgan.

== NASA tajribasi ==
Grabe 1981-yil avgustda [[NASA]] astronavti boʻlgan. U [[STS-3]] va [[STS-4]] kosmik kemalarining parvozlarini kirish yoʻriqnomasi, navigatsiya va boshqaruv simulyatsiyasi sinovdan oʻtkazish uchun tekshiruvchi uchuvchi vazifasini bajargan; Kosmik kemalar dasturi boshqarmasida operatsiyalar integratsiyasi boʻyicha menejer oʻrinbosari lavozimida ishlagan; keyinchalik esa [[Astronavtlar boshqarmasida]] yosh astronavtlarni oʻqitish boʻlimi boshligʻi boʻlgan. Toʻrtta kosmik parvoz faxriysi boʻlgan Grabe [[STS-51-J]] (1985-yil 3-7-oktyabr) va [[STS-30]] (1989-yil 4-8-may) kosmik kemalarida uchuvchi boʻlib xizmat qilgan va [[STS-42]] (1992-yil 22-30-yanvar) va [[STS-57]] (1993-yil 21-iyundan 1-iyulgacha) kemalarda missiya komandiri boʻlgan.

Grabe koinotda 627 soatdan koʻproq vaqt davomida parvoz qilgan. 1994-yil 11-apreldan boshlab Grabe [[NASA]] va [[Harbiy-havo kuchlari|Harbiy-havo kuchlarini]] tark etib, [[Virginiya|Virginiya shtatining]] [[Dulles]] shahridagi Orbital Sciences korporatsiyasida ish boshlagan.

== Kosmik parvoz tajribasi ==
[[STS-51-J]], [[AQSH mudofaa vazirligi|Mudofaa vazirligining]] ikkinchi kosmik kema missiyasi boʻlib, 1985-yil 3-oktyabrda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan. Bu „Atlantis“ning birinchi sayohati boʻlib, u Shuttle fleetdagi soʻnggi Orbiter boʻlgan. 98 soatlik orbital operatsiyalardan soʻng, Atlantis 1985-yil 7-oktyabrda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻngan. Missiya davomiyligi 97 soat 14 daqiqa 38 soniyani tashkil etgan.

[[STS-30]] Atlantis kosmik kemasi 1989-yil 4-may kuni Floridadagi Kennedy kosmik markazidan kosmosga uchirilgan. Toʻrt kunlik parvoz davomida ekipaj [[Magellan]] nomli [[Venera (sayyora)|Venera]] sayyorasini oʻrganuvchi kosmik apparatni muvaffaqiyatli joylashtirishga erishishgan. Bu 1978-yildan beri amalga oshirilgan AQSHning birinchi sayyoralarni oʻrganish missiyasi hamda Shuttle kosmik kemasidan joylashtirilgan ilk sayyora zondi boʻlgan. [[Magellan]] 1990-yilning oʻrtalariga kelib [[Venera (sayyora)|Veneraga]] yetib borgan va sayyora yuzasining 95 foizdan ortigʻini muvaffaqiyatli xaritaga tushirgan. [[Magellan]] [[NASA|NASAning]] eng muvaffaqiyatli ilmiy missiyalaridan biri boʻlib, hozirgi kunda ham Venera sayyorasi atmosferasi va magnit maydoni haqida maʼlumot toʻplashni davom ettirmoqda. Bundan tashqari, ekipaj aʼzolari umumiy suyuqlik tadqiqotlari, kimyoviy tajribalar va elektr boʻronlarini oʻrganish kabi ikkilamchi vazifalar ustida ham ishlagan. STS-30 missiyasi 1989-yil 8-may kuni Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnish bilan yakunlangan. Missiya 96 soat, 57 daqiqa va 35 soniya davom etgan.

[[STS-42]] Discovery 1992-yil 22-yanvarda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan kosmosga uchirilgan. Xalqaro mikrogravitatsiya laboratoriyasi-1 modulida oʻtkazilgan 55 ta yirik tajribalar oʻn bir mamlakat tadqiqotchilari tomonidan taqdim etilgan boʻlib, ular ilmiy fanlarning keng qamrovli sohalari boʻyichaolib borilgan. Yetti kishidan iborat missiyaning asosiy maqsadi – mikrogravitatsiya moddalarini qayta ishlash va hayot fanlariga taʼsirini oʻrganish maqsadida amalga oshirilgan. Kosmosdagi bu laboratoriyada ekipaj ikki smenaga boʻlinib, toʻxtovsiz ravishda ish olib borgan. Bu missiya tajribalarda oqsil va yarimoʻtkazgich kristallarining oʻsishiga [[mikrogravitatsiya]] taʼsiri oʻrganilgan. Shuningdek, tortishish kuchining [[Oʻsimliklar|oʻsimliklar]], [[Toʻqima|toʻqimalar,]] [[bakteriyalar]], [[hasharotlar]] va inson vestibulyar reaksiyasiga taʼsiri boʻyicha biologik tajribalar oʻtkazilgan. Ushbu sakkiz kunlik missiya 1992-yil 30-yanvarda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnish bilan yakunlangan. Missiya davomiyligi 193 soat 14 daqiqa 45 soniyani tashkil etgan.

[[STS-57]] Endeavour 1993-yil 21-iyunda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan kosmosga uchirilgan. Ushbu parvozining asosiy vazifasi European Retrievable Carrier sunʼiy yoʻldoshini (EURECA) topish boʻlgan. Bundan tashqari, STS-57 mikrogravitatsiya tajribalarini oʻtkazish uchun tijorat tashkiloti tomonidan taqdim etilgan Spacehabning birinchi parvozini oʻz ichiga olgan. Bundan tashqari, STS-57 missiyasi mikrogravitatsiya tajribalarini oʻtkazish uchun tijorat tashkiloti tomonidan taqdim etilgan Spacehab modulining ilk parvozini oʻz ichiga oldi. Bu modul orbitadagi laboratoriya imkoniyatlarini kengaytirish uchun moʻljallangan edi. Spacehab materiallarga ishlov berish va inson omillarini oʻrganish boʻyicha 22 ta alohida parvoz tajribasini amalga oshirgan. Kelajakdagi missiyalar uchun ekstravehikulyar faoliyat (EVA) usullarini baholashga qaratilgan dasturning bir qismi sifatida, ushbu parvozda kosmik sayrlar amalga oshirilgan. Kosmik kema Endeavour 1993-yilning 1-iyulidan 10 kun oʻtib Kennedy kosmik markaziga qoʻngan. Missiya davomiyligi 239 soat 45 daqiqani tashkil etgan.

U [[Canada|Kanada]]ning [[Ottava]] shahridan boʻlgan [[Lyn OʻKeefe|Lynn OʻKeefe]] bilan turmush qurgan. Ronning ikki qizi va bir oʻgʻli bor. Ron boʻsh vaqtlarida hordiq chiqarish uchun changʻi uchish, surfing va tennis kabi bir qancha sport turlari bilan shugʻullangan.
== Havolalar ==
* {{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/grabe_ronald.pdf |sarlavha=Biographical Data: RONALD J. GRABE (COLONEL, USAF, RET.) NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=July 1999}}
* [http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/grabe_ronald.htm Kosmik faktlar Ronald J. Grabning tarjimai holi]

[[Turkum:1945-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]</text>
      <sha1>fe3g452fef76poeleavaowexgv4hnwo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269550</id>
      <parentid>6269549</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9060" sha1="0tnl9pfvih8ac7gm7cd3ia2fzon04dm" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Ronald Jon Grabe
| tasvir                   =  Ronald Grabe.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = 
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          = 
| tavallud_joyi            = [[Nyu-York]], 1945-yil 13-iyun
| vafot_sanasi             = &lt;!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--&gt;
| vafot_joyi =
| fuqaroligi =
| taʼlimi = [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasi &lt;br /&gt;Technische Hochschule [[Darmstadt]]
| kasbi = [[NASA]] Astronavt
| dini =
| faoliyat_yillari =
| asarlari =
| boʻyi =
| unvoni =
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| qarindoshlari =
| mukofotlari = [[File:Sts-51-j-patch.png|55px]] [[File:Sts-30-patch.png|50px]] [[File:Sts-42-patch.png|68px]] [[File:Sts-57-patch.png|55px]]
| imzosi =
}}

'''Ronald Jon Grabe''' (1945-yil 13-iyunda [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] tugʻilgan) – [[NASA|NASAning]] sobiq astronavti.

== Taʼlimi va boshlangʻich ish faoliyati ==
Grabe 1962-yilda [[Stuyvesant oʻrta maktabi|Stuyvesant oʻrta maktabini]] ([[Nyu-York|Nyu-York shahri]]) tamomlagan; 1966-yilda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasida [[muhandislik]] fanlari boʻyicha [[Bakalavr|bakalavr darajasini]] olgan; va 1967-yilda [[Technische Hochschule]] ([[Darmstadt]], [[Germaniya Federativ Respublikasi (1949—1990)|Gʻarbiy Germaniya]]) da [[Fulbright dasturi|Fulbright stipendianti]] sifatida [[aeronavtika]] boʻyicha tahsil olgan.

U 1967-yilda [[Texas|Texasdagi]] [[Randolph havo|Randolph havo kuchlari bazasida]] uchuvchilarni tayyorlash kursida oʻqish uchun Qoʻshma Shtatlarga qaytib kelgan. Keyinchalik u [[Nyu-Meksiko|Nyu-Meksikodagi]] Cannon havo kuchlari bazasida [[27-taktik qiruvchi]] samolyotlarida uchgan. 1969-yilda [[Vyetnam Respublikasi|Vyetnam Respublikasidagi]] [[Bien Hoa havo bazasida]] [[3d taktik qiruvchi samolyotlaridan]] biri boʻlgan F-100ning uchuvchisi etib tayinlangan va u yerda 200 ta [[Jangovar missiya|jangovar missiyalarni]] bajargan.

1970-yilda Grabe F-100 va [[F-111]] samolyotlarini boshqarish uchun Cannon havo kuchlari bazasidagi 27-taktik qiruvchi qanotiga qaytadan uchuvchi sifatida tayinlangan. U [[F-111D]] samolyotining qurollanish tizimini tezkor sinovdan oʻtkazish va baholashda ishtirok etgan. Grabe 1974-yilda [[USAF uchuvchilar maktabi|USAF]] koʻngilli uchuvchilar maktabida oʻqigan va 1975-yilda oʻqishni tugatgandan soʻng, Harbiy havo kuchlari Parvoz markaziga [[A-7]] va F-111 samolyotlarini boshqarish uchun koʻngilli uchuvchisi sifatida xizmat qila boshlagan. U taktik qiruvchi samolyotlar uchun [[Harbiy-havo kuchlari|Harbiy havo kuchlari]] tomonidan ishlab chiqilgan boshqaruv tizimida(DIGITAC) dastur menejeri va loyihaning bosh uchuvchisi boʻlgan. Keyinchalik Grabe 1976-yildan 1979-yilgacha [[Buyuk Britaniya|Buyuk Britaniyaning]] [[Boscombe Down]] shahrida Royal havo kuchlarida koʻngilli uchuvchi boʻlib xizmat qilgan. Ushbu xizmat safari davomida u Royal havo kuchlari Harrieri va Qirollik dengiz floti Harrieri uchun bosh uchuvchisi vazifasida ishlagan. Grabe [[NASA]] tomonidan [[California|Kaliforniyadagi]] [[Edwards havo kuchlari]] bazasidagi USAF koʻngilli uchuvchilar maktabida oʻqituvchilik qilish uchun tanlangan.

U fazoda 5,500 soatdan ortiq parvoz vaqtini qayd etgan.

== NASA tajribasi ==
Grabe 1981-yil avgustda [[NASA]] astronavti boʻlgan. U [[STS-3]] va [[STS-4]] kosmik kemalarining parvozlarini kirish yoʻriqnomasi, navigatsiya va boshqaruv simulyatsiyasi sinovdan oʻtkazish uchun tekshiruvchi uchuvchi vazifasini bajargan; Kosmik kemalar dasturi boshqarmasida operatsiyalar integratsiyasi boʻyicha menejer oʻrinbosari lavozimida ishlagan; keyinchalik esa [[Astronavtlar boshqarmasida]] yosh astronavtlarni oʻqitish boʻlimi boshligʻi boʻlgan. Toʻrtta kosmik parvoz faxriysi boʻlgan Grabe [[STS-51-J]] (1985-yil 3-7-oktyabr) va [[STS-30]] (1989-yil 4-8-may) kosmik kemalarida uchuvchi boʻlib xizmat qilgan va [[STS-42]] (1992-yil 22-30-yanvar) va [[STS-57]] (1993-yil 21-iyundan 1-iyulgacha) kemalarda missiya komandiri boʻlgan.

Grabe koinotda 627 soatdan koʻproq vaqt davomida parvoz qilgan. 1994-yil 11-apreldan boshlab Grabe [[NASA]] va [[Harbiy-havo kuchlari|Harbiy-havo kuchlarini]] tark etib, [[Virginiya|Virginiya shtatining]] [[Dulles]] shahridagi Orbital Sciences korporatsiyasida ish boshlagan.

== Kosmik parvoz tajribasi ==
[[STS-51-J]], [[AQSH mudofaa vazirligi|Mudofaa vazirligining]] ikkinchi kosmik kema missiyasi boʻlib, 1985-yil 3-oktyabrda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan. Bu „Atlantis“ning birinchi sayohati boʻlib, u Shuttle fleetdagi soʻnggi Orbiter boʻlgan. 98 soatlik orbital operatsiyalardan soʻng, Atlantis 1985-yil 7-oktyabrda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻngan. Missiya davomiyligi 97 soat 14 daqiqa 38 soniyani tashkil etgan.

[[STS-30]] Atlantis kosmik kemasi 1989-yil 4-may kuni Floridadagi Kennedy kosmik markazidan kosmosga uchirilgan. Toʻrt kunlik parvoz davomida ekipaj [[Magellan]] nomli [[Venera (sayyora)|Venera]] sayyorasini oʻrganuvchi kosmik apparatni muvaffaqiyatli joylashtirishga erishishgan. Bu 1978-yildan beri amalga oshirilgan AQSHning birinchi sayyoralarni oʻrganish missiyasi hamda Shuttle kosmik kemasidan joylashtirilgan ilk sayyora zondi boʻlgan. [[Magellan]] 1990-yilning oʻrtalariga kelib [[Venera (sayyora)|Veneraga]] yetib borgan va sayyora yuzasining 95 foizdan ortigʻini muvaffaqiyatli xaritaga tushirgan. [[Magellan]] [[NASA|NASAning]] eng muvaffaqiyatli ilmiy missiyalaridan biri boʻlib, hozirgi kunda ham Venera sayyorasi atmosferasi va magnit maydoni haqida maʼlumot toʻplashni davom ettirmoqda. Bundan tashqari, ekipaj aʼzolari umumiy suyuqlik tadqiqotlari, kimyoviy tajribalar va elektr boʻronlarini oʻrganish kabi ikkilamchi vazifalar ustida ham ishlagan. STS-30 missiyasi 1989-yil 8-may kuni Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnish bilan yakunlangan. Missiya 96 soat, 57 daqiqa va 35 soniya davom etgan.

[[STS-42]] Discovery 1992-yil 22-yanvarda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan kosmosga uchirilgan. Xalqaro mikrogravitatsiya laboratoriyasi-1 modulida oʻtkazilgan 55 ta yirik tajribalar oʻn bir mamlakat tadqiqotchilari tomonidan taqdim etilgan boʻlib, ular ilmiy fanlarning keng qamrovli sohalari boʻyichaolib borilgan. Yetti kishidan iborat missiyaning asosiy maqsadi – mikrogravitatsiya moddalarini qayta ishlash va hayot fanlariga taʼsirini oʻrganish maqsadida amalga oshirilgan. Kosmosdagi bu laboratoriyada ekipaj ikki smenaga boʻlinib, toʻxtovsiz ravishda ish olib borgan. Bu missiya tajribalarda oqsil va yarimoʻtkazgich kristallarining oʻsishiga [[mikrogravitatsiya]] taʼsiri oʻrganilgan. Shuningdek, tortishish kuchining [[Oʻsimliklar|oʻsimliklar]], [[Toʻqima|toʻqimalar,]] [[bakteriyalar]], [[hasharotlar]] va inson vestibulyar reaksiyasiga taʼsiri boʻyicha biologik tajribalar oʻtkazilgan. Ushbu sakkiz kunlik missiya 1992-yil 30-yanvarda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnish bilan yakunlangan. Missiya davomiyligi 193 soat 14 daqiqa 45 soniyani tashkil etgan.

[[STS-57]] Endeavour 1993-yil 21-iyunda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan kosmosga uchirilgan. Ushbu parvozining asosiy vazifasi European Retrievable Carrier sunʼiy yoʻldoshini (EURECA) topish boʻlgan. Bundan tashqari, STS-57 mikrogravitatsiya tajribalarini oʻtkazish uchun tijorat tashkiloti tomonidan taqdim etilgan Spacehabning birinchi parvozini oʻz ichiga olgan. Bundan tashqari, STS-57 missiyasi mikrogravitatsiya tajribalarini oʻtkazish uchun tijorat tashkiloti tomonidan taqdim etilgan Spacehab modulining ilk parvozini oʻz ichiga oldi. Bu modul orbitadagi laboratoriya imkoniyatlarini kengaytirish uchun moʻljallangan edi. Spacehab materiallarga ishlov berish va inson omillarini oʻrganish boʻyicha 22 ta alohida parvoz tajribasini amalga oshirgan. Kelajakdagi missiyalar uchun ekstravehikulyar faoliyat (EVA) usullarini baholashga qaratilgan dasturning bir qismi sifatida, ushbu parvozda kosmik sayrlar amalga oshirilgan. Kosmik kema Endeavour 1993-yilning 1-iyulidan 10 kun oʻtib Kennedy kosmik markaziga qoʻngan. Missiya davomiyligi 239 soat 45 daqiqani tashkil etgan.

U [[Canada|Kanada]]ning [[Ottava]] shahridan boʻlgan [[Lyn OʻKeefe|Lynn OʻKeefe]] bilan turmush qurgan. Ronning ikki qizi va bir oʻgʻli bor. Ron boʻsh vaqtlarida hordiq chiqarish uchun changʻi uchish, surfing va tennis kabi bir qancha sport turlari bilan shugʻullangan.
== Havolalar ==
* {{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/grabe_ronald.pdf |sarlavha=Biographical Data: RONALD J. GRABE (COLONEL, USAF, RET.) NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=July 1999}}
* [http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/grabe_ronald.htm Kosmik faktlar Ronald J. Grabning tarjimai holi].

[[Turkum:1945-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]</text>
      <sha1>0tnl9pfvih8ac7gm7cd3ia2fzon04dm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269551</id>
      <parentid>6269550</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9077" sha1="0s8edgr3wxr5u1lssbjcevvpdndm052" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Ronald Jon Grabe
| tasvir                   =  Ronald Grabe.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = 
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          = 
| tavallud_joyi            = [[Nyu-York]], 1945-yil 13-iyun
| vafot_sanasi             = &lt;!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--&gt;
| vafot_joyi =
| fuqaroligi =
| taʼlimi = [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasi &lt;br /&gt;Technische Hochschule [[Darmstadt]]
| kasbi = [[NASA]] Astronavt
| dini =
| faoliyat_yillari =
| asarlari =
| boʻyi =
| unvoni =
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| qarindoshlari =
| mukofotlari = [[File:Sts-51-j-patch.png|55px]] [[File:Sts-30-patch.png|50px]] [[File:Sts-42-patch.png|68px]] [[File:Sts-57-patch.png|55px]]
| imzosi =
}}

'''Ronald Jon Grabe''' (1945-yil 13-iyunda [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] tugʻilgan) – [[NASA|NASAning]] sobiq astronavti.

== Taʼlimi va boshlangʻich ish faoliyati ==
Grabe 1962-yilda [[Stuyvesant oʻrta maktabi|Stuyvesant oʻrta maktabini]] ([[Nyu-York|Nyu-York shahri]]) tamomlagan; 1966-yilda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasida [[muhandislik]] fanlari boʻyicha [[Bakalavr|bakalavr darajasini]] olgan; va 1967-yilda [[Technische Hochschule]] ([[Darmstadt]], [[Germaniya Federativ Respublikasi (1949—1990)|Gʻarbiy Germaniya]]) da [[Fulbright dasturi|Fulbright stipendianti]] sifatida [[aeronavtika]] boʻyicha tahsil olgan.

U 1967-yilda [[Texas|Texasdagi]] [[Randolph havo|Randolph havo kuchlari bazasida]] uchuvchilarni tayyorlash kursida oʻqish uchun Qoʻshma Shtatlarga qaytib kelgan. Keyinchalik u [[Nyu-Meksiko|Nyu-Meksikodagi]] Cannon havo kuchlari bazasida [[27-taktik qiruvchi]] samolyotlarida uchgan. 1969-yilda [[Vyetnam Respublikasi|Vyetnam Respublikasidagi]] [[Bien Hoa havo bazasida]] [[3d taktik qiruvchi samolyotlaridan]] biri boʻlgan F-100ning uchuvchisi etib tayinlangan va u yerda 200 ta [[Jangovar missiya|jangovar missiyalarni]] bajargan.

1970-yilda Grabe F-100 va [[F-111]] samolyotlarini boshqarish uchun Cannon havo kuchlari bazasidagi 27-taktik qiruvchi qanotiga qaytadan uchuvchi sifatida tayinlangan. U [[F-111D]] samolyotining qurollanish tizimini tezkor sinovdan oʻtkazish va baholashda ishtirok etgan. Grabe 1974-yilda [[USAF uchuvchilar maktabi|USAF]] koʻngilli uchuvchilar maktabida oʻqigan va 1975-yilda oʻqishni tugatgandan soʻng, Harbiy havo kuchlari Parvoz markaziga [[A-7]] va F-111 samolyotlarini boshqarish uchun koʻngilli uchuvchisi sifatida xizmat qila boshlagan. U taktik qiruvchi samolyotlar uchun [[Harbiy-havo kuchlari|Harbiy havo kuchlari]] tomonidan ishlab chiqilgan boshqaruv tizimida(DIGITAC) dastur menejeri va loyihaning bosh uchuvchisi boʻlgan. Keyinchalik Grabe 1976-yildan 1979-yilgacha [[Buyuk Britaniya|Buyuk Britaniyaning]] [[Boscombe Down]] shahrida Royal havo kuchlarida koʻngilli uchuvchi boʻlib xizmat qilgan. Ushbu xizmat safari davomida u Royal havo kuchlari Harrieri va Qirollik dengiz floti Harrieri uchun bosh uchuvchisi vazifasida ishlagan. Grabe [[NASA]] tomonidan [[California|Kaliforniyadagi]] [[Edwards havo kuchlari]] bazasidagi USAF koʻngilli uchuvchilar maktabida oʻqituvchilik qilish uchun tanlangan.

U fazoda 5,500 soatdan ortiq parvoz vaqtini qayd etgan.

== NASA tajribasi ==
Grabe 1981-yil avgustda [[NASA]] astronavti boʻlgan. U [[STS-3]] va [[STS-4]] kosmik kemalarining parvozlarini kirish yoʻriqnomasi, navigatsiya va boshqaruv simulyatsiyasi sinovdan oʻtkazish uchun tekshiruvchi uchuvchi vazifasini bajargan; Kosmik kemalar dasturi boshqarmasida operatsiyalar integratsiyasi boʻyicha menejer oʻrinbosari lavozimida ishlagan; keyinchalik esa [[Astronavtlar boshqarmasida]] yosh astronavtlarni oʻqitish boʻlimi boshligʻi boʻlgan. Toʻrtta kosmik parvoz faxriysi boʻlgan Grabe [[STS-51-J]] (1985-yil 3-7-oktyabr) va [[STS-30]] (1989-yil 4-8-may) kosmik kemalarida uchuvchi boʻlib xizmat qilgan va [[STS-42]] (1992-yil 22-30-yanvar) va [[STS-57]] (1993-yil 21-iyundan 1-iyulgacha) kemalarda missiya komandiri boʻlgan.

Grabe koinotda 627 soatdan koʻproq vaqt davomida parvoz qilgan. 1994-yil 11-apreldan boshlab Grabe [[NASA]] va [[Harbiy-havo kuchlari|Harbiy-havo kuchlarini]] tark etib, [[Virginiya|Virginiya shtatining]] [[Dulles]] shahridagi Orbital Sciences korporatsiyasida ish boshlagan.

== Kosmik parvoz tajribasi ==
[[STS-51-J]], [[AQSH mudofaa vazirligi|Mudofaa vazirligining]] ikkinchi kosmik kema missiyasi boʻlib, 1985-yil 3-oktyabrda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan. Bu „Atlantis“ning birinchi sayohati boʻlib, u Shuttle fleetdagi soʻnggi Orbiter boʻlgan. 98 soatlik orbital operatsiyalardan soʻng, Atlantis 1985-yil 7-oktyabrda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻngan. Missiya davomiyligi 97 soat 14 daqiqa 38 soniyani tashkil etgan.

[[STS-30]] Atlantis kosmik kemasi 1989-yil 4-may kuni Floridadagi Kennedy kosmik markazidan kosmosga uchirilgan. Toʻrt kunlik parvoz davomida ekipaj [[Magellan]] nomli [[Venera (sayyora)|Venera]] sayyorasini oʻrganuvchi kosmik apparatni muvaffaqiyatli joylashtirishga erishishgan. Bu 1978-yildan beri amalga oshirilgan AQSHning birinchi sayyoralarni oʻrganish missiyasi hamda Shuttle kosmik kemasidan joylashtirilgan ilk sayyora zondi boʻlgan. [[Magellan]] 1990-yilning oʻrtalariga kelib [[Venera (sayyora)|Veneraga]] yetib borgan va sayyora yuzasining 95 foizdan ortigʻini muvaffaqiyatli xaritaga tushirgan. [[Magellan]] [[NASA|NASAning]] eng muvaffaqiyatli ilmiy missiyalaridan biri boʻlib, hozirgi kunda ham Venera sayyorasi atmosferasi va magnit maydoni haqida maʼlumot toʻplashni davom ettirmoqda. Bundan tashqari, ekipaj aʼzolari umumiy suyuqlik tadqiqotlari, kimyoviy tajribalar va elektr boʻronlarini oʻrganish kabi ikkilamchi vazifalar ustida ham ishlagan. STS-30 missiyasi 1989-yil 8-may kuni Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnish bilan yakunlangan. Missiya 96 soat, 57 daqiqa va 35 soniya davom etgan.

[[STS-42]] Discovery 1992-yil 22-yanvarda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan kosmosga uchirilgan. Xalqaro mikrogravitatsiya laboratoriyasi-1 modulida oʻtkazilgan 55 ta yirik tajribalar oʻn bir mamlakat tadqiqotchilari tomonidan taqdim etilgan boʻlib, ular ilmiy fanlarning keng qamrovli sohalari boʻyichaolib borilgan. Yetti kishidan iborat missiyaning asosiy maqsadi – mikrogravitatsiya moddalarini qayta ishlash va hayot fanlariga taʼsirini oʻrganish maqsadida amalga oshirilgan. Kosmosdagi bu laboratoriyada ekipaj ikki smenaga boʻlinib, toʻxtovsiz ravishda ish olib borgan. Bu missiya tajribalarda oqsil va yarimoʻtkazgich kristallarining oʻsishiga [[mikrogravitatsiya]] taʼsiri oʻrganilgan. Shuningdek, tortishish kuchining [[Oʻsimliklar|oʻsimliklar]], [[Toʻqima|toʻqimalar,]] [[bakteriyalar]], [[hasharotlar]] va inson vestibulyar reaksiyasiga taʼsiri boʻyicha biologik tajribalar oʻtkazilgan. Ushbu sakkiz kunlik missiya 1992-yil 30-yanvarda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnish bilan yakunlangan. Missiya davomiyligi 193 soat 14 daqiqa 45 soniyani tashkil etgan.

[[STS-57]] Endeavour 1993-yil 21-iyunda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan kosmosga uchirilgan. Ushbu parvozining asosiy vazifasi European Retrievable Carrier sunʼiy yoʻldoshini (EURECA) topish boʻlgan. Bundan tashqari, STS-57 mikrogravitatsiya tajribalarini oʻtkazish uchun tijorat tashkiloti tomonidan taqdim etilgan Spacehabning birinchi parvozini oʻz ichiga olgan. Bundan tashqari, STS-57 missiyasi mikrogravitatsiya tajribalarini oʻtkazish uchun tijorat tashkiloti tomonidan taqdim etilgan Spacehab modulining ilk parvozini oʻz ichiga oldi. Bu modul orbitadagi laboratoriya imkoniyatlarini kengaytirish uchun moʻljallangan edi. Spacehab materiallarga ishlov berish va inson omillarini oʻrganish boʻyicha 22 ta alohida parvoz tajribasini amalga oshirgan. Kelajakdagi missiyalar uchun ekstravehikulyar faoliyat (EVA) usullarini baholashga qaratilgan dasturning bir qismi sifatida, ushbu parvozda kosmik sayrlar amalga oshirilgan. Kosmik kema Endeavour 1993-yilning 1-iyulidan 10 kun oʻtib Kennedy kosmik markaziga qoʻngan. Missiya davomiyligi 239 soat 45 daqiqani tashkil etgan.

U [[Canada|Kanada]]ning [[Ottava]] shahridan boʻlgan [[Lyn OʻKeefe|Lynn OʻKeefe]] bilan turmush qurgan. Ronning ikki qizi va bir oʻgʻli bor. Ron boʻsh vaqtlarida hordiq chiqarish uchun changʻi uchish, surfing va tennis kabi bir qancha sport turlari bilan shugʻullangan.

== Manbalar ==

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/grabe_ronald.pdf |sarlavha=Biographical Data: RONALD J. GRABE (COLONEL, USAF, RET.) NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=July 1999}}
* [http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/grabe_ronald.htm Kosmik faktlar Ronald J. Grabning tarjimai holi].

[[Turkum:1945-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]</text>
      <sha1>0s8edgr3wxr5u1lssbjcevvpdndm052</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269552</id>
      <parentid>6269551</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9090" sha1="43y3g80ssh0mdhkdg6z15pnstd1ronv" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Ronald Jon Grabe
| tasvir                   =  Ronald Grabe.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = 
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          = 
| tavallud_joyi            = [[Nyu-York]], 1945-yil 13-iyun
| vafot_sanasi             = &lt;!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--&gt;
| vafot_joyi =
| fuqaroligi =
| taʼlimi = [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasi &lt;br /&gt;Technische Hochschule [[Darmstadt]]
| kasbi = [[NASA]] Astronavt
| dini =
| faoliyat_yillari =
| asarlari =
| boʻyi =
| unvoni =
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| qarindoshlari =
| mukofotlari = [[File:Sts-51-j-patch.png|55px]] [[File:Sts-30-patch.png|50px]] [[File:Sts-42-patch.png|68px]] [[File:Sts-57-patch.png|55px]]
| imzosi =
}}

'''Ronald Jon Grabe''' (1945-yil 13-iyunda [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] tugʻilgan) – [[NASA|NASAning]] sobiq astronavti.

== Taʼlimi va boshlangʻich ish faoliyati ==
Grabe 1962-yilda [[Stuyvesant oʻrta maktabi|Stuyvesant oʻrta maktabini]] ([[Nyu-York|Nyu-York shahri]]) tamomlagan; 1966-yilda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasida [[muhandislik]] fanlari boʻyicha [[Bakalavr|bakalavr darajasini]] olgan; va 1967-yilda [[Technische Hochschule]] ([[Darmstadt]], [[Germaniya Federativ Respublikasi (1949—1990)|Gʻarbiy Germaniya]]) da [[Fulbright dasturi|Fulbright stipendianti]] sifatida [[aeronavtika]] boʻyicha tahsil olgan.

U 1967-yilda [[Texas|Texasdagi]] [[Randolph havo|Randolph havo kuchlari bazasida]] uchuvchilarni tayyorlash kursida oʻqish uchun Qoʻshma Shtatlarga qaytib kelgan. Keyinchalik u [[Nyu-Meksiko|Nyu-Meksikodagi]] Cannon havo kuchlari bazasida [[27-taktik qiruvchi]] samolyotlarida uchgan. 1969-yilda [[Vyetnam Respublikasi|Vyetnam Respublikasidagi]] [[Bien Hoa havo bazasida]] [[3d taktik qiruvchi samolyotlaridan]] biri boʻlgan F-100ning uchuvchisi etib tayinlangan va u yerda 200 ta [[Jangovar missiya|jangovar missiyalarni]] bajargan.

1970-yilda Grabe F-100 va [[F-111]] samolyotlarini boshqarish uchun Cannon havo kuchlari bazasidagi 27-taktik qiruvchi qanotiga qaytadan uchuvchi sifatida tayinlangan. U [[F-111D]] samolyotining qurollanish tizimini tezkor sinovdan oʻtkazish va baholashda ishtirok etgan. Grabe 1974-yilda [[USAF uchuvchilar maktabi|USAF]] koʻngilli uchuvchilar maktabida oʻqigan va 1975-yilda oʻqishni tugatgandan soʻng, Harbiy havo kuchlari Parvoz markaziga [[A-7]] va F-111 samolyotlarini boshqarish uchun koʻngilli uchuvchisi sifatida xizmat qila boshlagan. U taktik qiruvchi samolyotlar uchun [[Harbiy-havo kuchlari|Harbiy havo kuchlari]] tomonidan ishlab chiqilgan boshqaruv tizimida(DIGITAC) dastur menejeri va loyihaning bosh uchuvchisi boʻlgan. Keyinchalik Grabe 1976-yildan 1979-yilgacha [[Buyuk Britaniya|Buyuk Britaniyaning]] [[Boscombe Down]] shahrida Royal havo kuchlarida koʻngilli uchuvchi boʻlib xizmat qilgan. Ushbu xizmat safari davomida u Royal havo kuchlari Harrieri va Qirollik dengiz floti Harrieri uchun bosh uchuvchisi vazifasida ishlagan. Grabe [[NASA]] tomonidan [[California|Kaliforniyadagi]] [[Edwards havo kuchlari]] bazasidagi USAF koʻngilli uchuvchilar maktabida oʻqituvchilik qilish uchun tanlangan.

U fazoda 5,500 soatdan ortiq parvoz vaqtini qayd etgan.

== NASA tajribasi ==
Grabe 1981-yil avgustda [[NASA]] astronavti boʻlgan. U [[STS-3]] va [[STS-4]] kosmik kemalarining parvozlarini kirish yoʻriqnomasi, navigatsiya va boshqaruv simulyatsiyasi sinovdan oʻtkazish uchun tekshiruvchi uchuvchi vazifasini bajargan; Kosmik kemalar dasturi boshqarmasida operatsiyalar integratsiyasi boʻyicha menejer oʻrinbosari lavozimida ishlagan; keyinchalik esa [[Astronavtlar boshqarmasida]] yosh astronavtlarni oʻqitish boʻlimi boshligʻi boʻlgan. Toʻrtta kosmik parvoz faxriysi boʻlgan Grabe [[STS-51-J]] (1985-yil 3-7-oktyabr) va [[STS-30]] (1989-yil 4-8-may) kosmik kemalarida uchuvchi boʻlib xizmat qilgan va [[STS-42]] (1992-yil 22-30-yanvar) va [[STS-57]] (1993-yil 21-iyundan 1-iyulgacha) kemalarda missiya komandiri boʻlgan.

Grabe koinotda 627 soatdan koʻproq vaqt davomida parvoz qilgan. 1994-yil 11-apreldan boshlab Grabe [[NASA]] va [[Harbiy-havo kuchlari|Harbiy-havo kuchlarini]] tark etib, [[Virginiya|Virginiya shtatining]] [[Dulles]] shahridagi Orbital Sciences korporatsiyasida ish boshlagan.

== Kosmik parvoz tajribasi ==
[[STS-51-J]], [[AQSH mudofaa vazirligi|Mudofaa vazirligining]] ikkinchi kosmik kema missiyasi boʻlib, 1985-yil 3-oktyabrda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan. Bu „Atlantis“ning birinchi sayohati boʻlib, u Shuttle fleetdagi soʻnggi Orbiter boʻlgan. 98 soatlik orbital operatsiyalardan soʻng, Atlantis 1985-yil 7-oktyabrda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻngan. Missiya davomiyligi 97 soat 14 daqiqa 38 soniyani tashkil etgan.

[[STS-30]] Atlantis kosmik kemasi 1989-yil 4-may kuni Floridadagi Kennedy kosmik markazidan kosmosga uchirilgan. Toʻrt kunlik parvoz davomida ekipaj [[Magellan]] nomli [[Venera (sayyora)|Venera]] sayyorasini oʻrganuvchi kosmik apparatni muvaffaqiyatli joylashtirishga erishishgan. Bu 1978-yildan beri amalga oshirilgan AQSHning birinchi sayyoralarni oʻrganish missiyasi hamda Shuttle kosmik kemasidan joylashtirilgan ilk sayyora zondi boʻlgan. [[Magellan]] 1990-yilning oʻrtalariga kelib [[Venera (sayyora)|Veneraga]] yetib borgan va sayyora yuzasining 95 foizdan ortigʻini muvaffaqiyatli xaritaga tushirgan. [[Magellan]] [[NASA|NASAning]] eng muvaffaqiyatli ilmiy missiyalaridan biri boʻlib, hozirgi kunda ham Venera sayyorasi atmosferasi va magnit maydoni haqida maʼlumot toʻplashni davom ettirmoqda. Bundan tashqari, ekipaj aʼzolari umumiy suyuqlik tadqiqotlari, kimyoviy tajribalar va elektr boʻronlarini oʻrganish kabi ikkilamchi vazifalar ustida ham ishlagan. STS-30 missiyasi 1989-yil 8-may kuni Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnish bilan yakunlangan. Missiya 96 soat, 57 daqiqa va 35 soniya davom etgan.

[[STS-42]] Discovery 1992-yil 22-yanvarda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan kosmosga uchirilgan. Xalqaro mikrogravitatsiya laboratoriyasi-1 modulida oʻtkazilgan 55 ta yirik tajribalar oʻn bir mamlakat tadqiqotchilari tomonidan taqdim etilgan boʻlib, ular ilmiy fanlarning keng qamrovli sohalari boʻyichaolib borilgan. Yetti kishidan iborat missiyaning asosiy maqsadi – mikrogravitatsiya moddalarini qayta ishlash va hayot fanlariga taʼsirini oʻrganish maqsadida amalga oshirilgan. Kosmosdagi bu laboratoriyada ekipaj ikki smenaga boʻlinib, toʻxtovsiz ravishda ish olib borgan. Bu missiya tajribalarda oqsil va yarimoʻtkazgich kristallarining oʻsishiga [[mikrogravitatsiya]] taʼsiri oʻrganilgan. Shuningdek, tortishish kuchining [[Oʻsimliklar|oʻsimliklar]], [[Toʻqima|toʻqimalar,]] [[bakteriyalar]], [[hasharotlar]] va inson vestibulyar reaksiyasiga taʼsiri boʻyicha biologik tajribalar oʻtkazilgan. Ushbu sakkiz kunlik missiya 1992-yil 30-yanvarda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnish bilan yakunlangan. Missiya davomiyligi 193 soat 14 daqiqa 45 soniyani tashkil etgan.

[[STS-57]] Endeavour 1993-yil 21-iyunda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan kosmosga uchirilgan. Ushbu parvozining asosiy vazifasi European Retrievable Carrier sunʼiy yoʻldoshini (EURECA) topish boʻlgan. Bundan tashqari, STS-57 mikrogravitatsiya tajribalarini oʻtkazish uchun tijorat tashkiloti tomonidan taqdim etilgan Spacehabning birinchi parvozini oʻz ichiga olgan. Bundan tashqari, STS-57 missiyasi mikrogravitatsiya tajribalarini oʻtkazish uchun tijorat tashkiloti tomonidan taqdim etilgan Spacehab modulining ilk parvozini oʻz ichiga oldi. Bu modul orbitadagi laboratoriya imkoniyatlarini kengaytirish uchun moʻljallangan edi. Spacehab materiallarga ishlov berish va inson omillarini oʻrganish boʻyicha 22 ta alohida parvoz tajribasini amalga oshirgan. Kelajakdagi missiyalar uchun ekstravehikulyar faoliyat (EVA) usullarini baholashga qaratilgan dasturning bir qismi sifatida, ushbu parvozda kosmik sayrlar amalga oshirilgan. Kosmik kema Endeavour 1993-yilning 1-iyulidan 10 kun oʻtib Kennedy kosmik markaziga qoʻngan. Missiya davomiyligi 239 soat 45 daqiqani tashkil etgan.

U [[Canada|Kanada]]ning [[Ottava]] shahridan boʻlgan [[Lyn OʻKeefe|Lynn OʻKeefe]] bilan turmush qurgan. Ronning ikki qizi va bir oʻgʻli bor. Ron boʻsh vaqtlarida hordiq chiqarish uchun changʻi uchish, surfing va tennis kabi bir qancha sport turlari bilan shugʻullangan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/grabe_ronald.pdf |sarlavha=Biographical Data: RONALD J. GRABE (COLONEL, USAF, RET.) NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=July 1999}}
* [http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/grabe_ronald.htm Kosmik faktlar Ronald J. Grabning tarjimai holi].

[[Turkum:1945-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]</text>
      <sha1>43y3g80ssh0mdhkdg6z15pnstd1ronv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Casper</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1220979</id>
    <revision>
      <id>6269537</id>
      <parentid>6078400</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6269537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13893" sha1="5hsu305qjg4wdg1pw01az6re4gynqv0" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = John Casper
 | tasvir               = John Casper.jpg
 | tasvir_eni           = 
 | izoh                 = 
 | asl_ismi             = 
 | tavallud_paytidagi_ismi = 
 | tavallud_sanasi      = 
 | tavallud_joyi        = [[Janubiy Karolina]]&lt;nowiki&gt; shtati Greenville shahri, U.S. 1943-yil 9-iyul&lt;/nowiki&gt;
 | vafot_sanasi         = &lt;!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--&gt;
 | vafot_joyi           = 
 | fuqaroligi           = 
 | taʼlimi              = [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasi &lt;br /&gt; [[Purdue universiteti ]]
 | kasbi                = [[NASA]] Astronavt
 | dini                 = 
 | faoliyat_yillari     = 
 | asarlari             = 
 | boʻyi                = 
 | unvoni               = 
 | turmush_oʻrtogʻi     = 
 | bolalari             = 
 | otasi                = 
 | onasi                = 
 | qarindoshlari        = 
 | mukofotlari          = [[File:Sts-36-patch.png|58px]] [[File:Sts-54-patch.png|58px]] [[File:Sts-62-patch.png|58px]] [[File:Sts-77-patch.png|58px]]
 | imzosi               = 
}}
'''John Howard Casper''' (1943-yil 9-iyulda tugʻilgan) – sobiq amerikalik [[astronavt]] va isteʼfodagi [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]] uchuvchisi.

== Yoshlik yillari va ta'limi ==
1943-yil 9-iyulda [[Janubiy Karolina]] shtatining [[Greenville (Shimoliy Karolina)|Greenville]] shahrida tugʻilgan boʻlsa-da, Casper [[Georgia|Jorjiya]] shtatining [[Gainensille]] shahrini oʻzining tugʻilgan shahri deb bilgan&lt;ref name=&quot;upibio&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.upi.com/Archives/1990/02/21/Air-Force-Col-John-H-Casper-Atlantis-co-pilot/9849635576400/ |sarlavha=Air Force Col. John H. Casper, Atlantis co-pilot |sana=February 21, 1990 |nashriyot=United Press International |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;. U Amerika skautlar tashkilotiga a'zo boʻlgan va tashkilotning eng yuqori  ikkinchi darajali unvoniga erishgan.

1966-yilda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari akademiyasini]] [[muhandislik]] yoʻnalishi boʻyicha [[bakalavr]] darajasini va 1967-yilda [[Purdue universiteti|Purdue universitetida]] [[astronavtika]] boʻyicha [[magistr]] darajasini olgan&lt;ref name=&quot;upibio2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.upi.com/Archives/1990/02/21/Air-Force-Col-John-H-Casper-Atlantis-co-pilot/9849635576400/ |sarlavha=Air Force Col. John H. Casper, Atlantis co-pilot |sana=February 21, 1990 |nashriyot=United Press International |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati ==
Kosmonavt boʻlishidan oldin Casper [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]]&lt;nowiki/&gt;da (USAF) qiruvchi samolyot uchuvchisi boʻlib xizmat qilgan. [[Texas|Texasdagi]] [[Reese havo kuchlari|Reese havo kuchlari bazasida]] uchuvchi nishonini qoʻlga kiritgan. [[Arizona]] shtatidagi [[Luke havo kuchlari bazasida]] F-100 Super Sabre mashgʻulotlaridan soʻng, u Vyetnam urushida 35-taktik qiruvchi samolyot bilan 229 ta jangovar missiyani bajargan. [[Vyetnam|Vyetnamdagi]] xizmatidan soʻng, Casper Buyuk Britaniyaning Qirollik havo kuchlari Lakenheathdagi 48-taktik qiruvchi bazasiga ishga yuborilgan va F-100 va F-4 Phantom samolyotlarida uchgan&lt;ref name=&quot;upibio3&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.upi.com/Archives/1990/02/21/Air-Force-Col-John-H-Casper-Atlantis-co-pilot/9849635576400/ |sarlavha=Air Force Col. John H. Casper, Atlantis co-pilot |sana=February 21, 1990 |nashriyot=United Press International |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

Casper [[California City (California)|Kaliforniyadagi]] [[Edwards havo kuchlari bazasi|Edwards havo kuchlari bazasida]] joylashgan AQSH havo kuchlari koʻngilli uchuvchilar maktabiga o‘qishga tanlab olingan va 74A sinfi bilan tamomlagan&lt;ref name=&quot;TPS50&quot;&gt;{{Kitob manbasi |year=1994 |title=USAF Test Pilot School 50 Years and Beyond |publisher=Privately Published |page=241}}&lt;/ref&gt;. Oʻqishni tugatgandan soʻng, u F-4 guruhi sardori boʻlgan; U F-4G Wild Weasel samolyotining dastlabki ishlash va qurollarni ajratish sinovlarini hamda F-4E va A-7 Corsair II samolyotlarining avionika sinovlarini o‘tkazgan. Soʻngra Casper operatsiya ofitseri va keyinchalik 6513-sinov otryadi qoʻmondoni boʻlgan, u yerda Casper taktik samolyot qurol tizimlarini baholash va rivojlantirish uchun parvoz sinov dasturlarini oʻtkazgan. Keyin Casper [[Pentagon|Pentagondagi]] USAF shtab-kvartirasiga ishga oʻtkazilgan va Maxsus loyihalar boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari vazifasini bajargan. Bu yerda u taktik va strategik dasturlar uchun AQSH Havo kuchlarining talablari, operativ kontseptsiyalari, siyosati va kuchlar tuzilmasi bo‘yicha pozitsiyalarini ishlab chiqqan&lt;ref name=&quot;upibio4&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.upi.com/Archives/1990/02/21/Air-Force-Col-John-H-Casper-Atlantis-co-pilot/9849635576400/ |sarlavha=Air Force Col. John H. Casper, Atlantis co-pilot |sana=February 21, 1990 |nashriyot=United Press International |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

Polkovnik Casper 52 xil samolyotda 10 000 soatdan ortiq parvoz qilgan&lt;ref name=&quot;nasabio&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/casper_john.pdf |sarlavha=John H. Casper (Colonel, U.S. Air Force, Ret.) Special Assistant for Program Integration Orion Program |sana=April 1991 |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== NASA kosmonavtlari ==
1984-yilning mayida [[NASA]] tomonidan tanlab olingan Casper 1985-yilning iyunida astronavt maqomini qoʻlga kiritgan. Toʻrtta kosmik parvoz tajribasiga ega boʻlgan Casper koinotda jami 825 soatdan ortiq vaqt oʻtkazgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/casper_john.htm |sarlavha=Spacefacts biography of John Casper |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;. Casper [[STS-36]] missiyasida uchuvchi, [[STS-54]], [[STS-62]] va [[STS-77]] missiyalarida esa kosmik kema qoʻmondoni vazifasini bajargan. Astronavtlar idorasida ishlagan paytida uning texnik vazifalari quyidagilarni oʻz ichiga olgan: Operatsiyalarni rivojlantirish boʻlimining boshligʻi; oldingi g‘ildirak boshqaruvi, tormozlar, shinalar va qo‘nish paytida tormozlash parashyutini takomillashtirish bo‘yicha rahbarlik qilish; [[Shuttle avionikas integratsiyasi laboratoriyasi]] (SAIL) astronavtlar jamoasining yetakchisi; hamda [[Missiyani boshqarish markazi|Missiyani boshqarish markazida]] kosmik kemaga koʻtarilish va undan tushish vaqtida aloqa operatori ([[CAPCOM]]) sifatida faoliyat koʻrsatgan.

== Kosmik parvozlar ==
[[STS-36]] [[Florida]] shtatidagi Kennedy kosmik markazidan 1990-yil 28-fevralda Space Shuttle Atlantis bortida uchirilgan. Ushbu missiya [[AQSH mudofaa vazirligi|Mudofaa vazirligining]] tasniflangan yuklarini olib borgan va u 62 daraja qiyalikda uchgani bilan hayratlanarli boʻlgan. Bu AQSH kosmik parvozlar dasturi tomonidan shu kungacha uchirilgan eng yuqori qiyalik hisoblangan. [[STS-36]] missiyasi 1990-yil 4-martda 1,87 million mil masofani bosib oʻtib, Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻngan. Missiya davomiyligi 106 soat, 19 daqiqa, 43 soniyani tashkil etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-36.htm |sarlavha=STS-36 Atlantis |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

[[STS-54]] missiyasi 1993-yil 13-yanvarda Floridadagi Kennedy kosmik markazidan „&lt;nowiki/&gt;[[Space Shuttle Endeavour]]&lt;nowiki/&gt;“ kosmik kemasida amalga oshirilgan. Besh kishidan iborat ekipaj olti kunlik parvozning asosiy vazifalarini muvaffaqiyatli bajargan. Ular 200 million dollarlik NASA Kuzatuv va maʼlumotlarni uzatish sunʼiy yoʻldoshini (TDRS-F) orbitaga chiqargan. Bu yoʻldosh boshqa toʻrtta sunʼiy yoʻldosh bilan birgalikda „Space Shuttle“ va boshqa past Yer orbitasidagi ilmiy sunʼiy yoʻldoshlarni qoʻllab-quvvatlovchi milliy aloqa tarmogʻini yakunlash uchun xizmat qilgan. Yuk boʻlmasida joylashtirilgan Diffuz Rentgen Spektrometri (DXS) tadqiqotchilarga [[Somon yoʻli|Somon Yoʻli]] galaktikasidagi rentgen nurlarining kelib chiqishi haqidagi savollarga javob berish uchun maʼlumotlar toʻplagan. Juda muvaffaqiyatli oʻtkazilgan ekstravehikulyar faoliyat (EVA) Xalqaro kosmik stansiyani yigʻish uchun foydali boʻlgan koʻplab saboqlar chiqarishga imkon bergan. Shuningdek, bu parvoz birinchi marta yoqilgʻi elementini toʻxtatib, qayta ishga tushirish orqali Kosmik stansiyaning yana bir ilovasini muvaffaqiyatli namoyish etgan. Casper 1993-yil 19-yanvarda Endeavuorni Kennedy kosmik markaziga 2,5 million mildan ortiq masofani bosib oʻtgan kosmik kemani qoʻndirishga muvaffaq boʻlgan. Missiya davomiyligi 143 soat 38 daqiqani tashkil etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-54.htm |sarlavha=STS-54 Endeavour |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

[[STS-62]] (1994-yil 4-18-mart) [[Kolumbiya]] kosmik kemasida ikki haftalik mikrogravitatsiya tadqiqot missiyasi boʻlgan. Uning asosiy yuklari Amerika Qoʻshma Shtatlari Mikrogravitatsiya yuklari (USMP-2) va Aeronavtika va kosmik texnologiyalar idorasi (OAST-2) yuklari tashkil qilgan. Ushbu foydali yuklar yarimo‘tkazgich kristallarining o‘sish jarayonini tushunish, metall qotishmalarining qotish jarayonini tadqiq qilish, materiallarni ularning kritik nuqtasida (bir vaqtning o‘zida ham suyuqlik, ham gaz holatida bo‘lgan paytda) o‘rganish hamda kelajakdagi kosmik kemalar uchun ilg‘or quyosh panellari, radiatorlar, issiqlik yutgichlar va nurlanishdan himoyalovchi qurilmalar kabi yangi texnologiyalarni sinash tajribalarini o‘z ichiga olgan. Parvoz davomida, shuningdek, Masofaviy Manipulyator Tizimi moslashtirish va yangi magnitli oxirgi effektor yordamida foydali yuklarni ushlash uchun yangi texnologiya sinovdan o‘tkazilgan. Kolumbiya kosmik kemalarning atom kislorod va azot molekulalari ta’sirida yaltirashi va yemirilishi haqida ma’lumot to‘plash maqsadida rekord darajada past - 195 km (105 dengiz mili) balandlikda parvoz qilgan. Casper 224 marta Yer atrofini aylanib, 5,82 million mil masofani bosib o‘tgach, Kolumbiyani Kennedy kosmik markaziga qo‘ndirgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-62.htm |sarlavha=STS-62 Columbia |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

[[STS-77]] (1996-yil 19-29-may) Space Shuttle Endeavour bortida oʻn kunlik missiya boʻlgan. Ekipaj rekord darajadagi yaqinda joylashgan sunʼiy yoʻldoshlar yaqinida taxminan 21 soatlik parvozlarni amalga oshirgan. Parvoz davomida ekipaj, shuningdek, [[Spacehab]] modulida biotexnologiya boʻyicha 12 ta tajriba oʻtkazgan. Missiya davomiyligi 240 soat 39 daqiqani tashkil etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-77.htm |sarlavha=STS-77 Endeavour |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Parvozdan keyingi faoliyati ==
Oʻzining soʻnggi Shuttle missiyasidan soʻng, polkovnik Casper NASAda bir nechta lavozimlarda xizmat qilgan. U Jonson kosmik markazining xavfsizlik, ishonchlilik va sifatni ta’minlash bo‘yicha direktori bo‘lib, u yerda JSCning inson kosmik parvoz dasturlari, jumladan, [[Xalqaro kosmik stansiya]], kosmik kema, kosmik uchirish tashabbusi va ekipajni qaytarish uchun barcha xavfsizlik va sifat tadbirlari uchun mas’ul boʻlgan. Shuningdek, u jarohatlar, hayotiy yo‘qotish yoki kapital aktivlar yo‘qolishining oldini olish uchun samarali institutsional xavfsizlik dasturini rejalashtirish, yo‘naltirish va amalga oshirish uchun mas’ul boʻlgan&lt;ref name=&quot;nasabio2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/casper_john.pdf |sarlavha=John H. Casper (Colonel, U.S. Air Force, Ret.) Special Assistant for Program Integration Orion Program |sana=April 1991 |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

Keyinchalik Casper Space Shuttle dasturiga qoʻshilgan va boshqaruv integratsiyasi va rejalashtirish idorasi menejeri boʻlgan, u barcha dastur elementlari boʻyicha parvozga qaytishni rejalashtirish va boshqaruv integratsiyasi uchun mas’ul boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.c-span.org/person/?1013035/JohnCasper |sarlavha=CSPAN Appearance - John Casper - Shuttle Return to Flight |sana=December 6, 2004 |nashriyot=C-SPAN |qaralgan sana=November, 2024}}&lt;/ref&gt;. Casper hozirda Space Shuttle dasturi menejeri yordamchisi boʻlib, dastur menejeriga dasturni boshqarish, integratsiya qilish va operatsiyalarda yordam beradi&lt;ref name=&quot;nasabio3&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/casper_john.pdf |sarlavha=John H. Casper (Colonel, U.S. Air Force, Ret.) Special Assistant for Program Integration Orion Program |sana=April 1991 |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

2022-yilda Casper koinotdagi tajribasi haqida ''The Sky Above An Astronaut’s Memoir of Adventure, Persistence, and Faith'' nomli avtobiografiyasini nashr ettirgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.press.purdue.edu/9781612497167/ |sarlavha=The Sky Above - An Astronaut's Memoir of Adventure, Persistence, and Faith |sana=April 2022 |nashriyot=Purdue University Press |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Mukofotlari ==
Polkovnik Casper Mudofaa xizmatlari uchun medal, Vyetnam [[jasorat medali]], ikkita [[NASA|NASAning]] xizmatlari uchun medali, NASAning eng yaxshi yetakchilik medali, NASAning favqulodda xizmatlari uchun medali, toʻrtta [[NASA]] kosmik parvoz medali va Milliy razvedka yutuqlari medali bilan taqdirlangan&lt;ref name=&quot;nasabio4&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/casper_john.pdf |sarlavha=John H. Casper (Colonel, U.S. Air Force, Ret.) Special Assistant for Program Integration Orion Program |sana=April 1991 |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Reflist}}

[[Turkum:1943-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]</text>
      <sha1>5hsu305qjg4wdg1pw01az6re4gynqv0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269538</id>
      <parentid>6269537</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13894" sha1="tsooo0hubasyc0pzi4hj28ilbfg7rpq" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = John Casper
 | tasvir               = John Casper.jpg
 | tasvir_eni           = 
 | izoh                 = 
 | asl_ismi             = 
 | tavallud_paytidagi_ismi = 
 | tavallud_sanasi      = 
 | tavallud_joyi        = [[Janubiy Karolina]]&lt;nowiki&gt; shtati Greenville shahri, U.S. 1943-yil 9-iyul&lt;/nowiki&gt;
 | vafot_sanasi         = &lt;!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--&gt;
 | vafot_joyi           = 
 | fuqaroligi           = 
 | taʼlimi              = [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasi &lt;br /&gt; [[Purdue universiteti ]]
 | kasbi                = [[NASA]] Astronavt
 | dini                 = 
 | faoliyat_yillari     = 
 | asarlari             = 
 | boʻyi                = 
 | unvoni               = 
 | turmush_oʻrtogʻi     = 
 | bolalari             = 
 | otasi                = 
 | onasi                = 
 | qarindoshlari        = 
 | mukofotlari          = [[File:Sts-36-patch.png|58px]] [[File:Sts-54-patch.png|58px]] [[File:Sts-62-patch.png|58px]] [[File:Sts-77-patch.png|58px]]
 | imzosi               = 
}}

'''John Howard Casper''' (1943-yil 9-iyulda tugʻilgan) – sobiq amerikalik [[astronavt]] va isteʼfodagi [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]] uchuvchisi.

== Yoshlik yillari va ta'limi ==
1943-yil 9-iyulda [[Janubiy Karolina]] shtatining [[Greenville (Shimoliy Karolina)|Greenville]] shahrida tugʻilgan boʻlsa-da, Casper [[Georgia|Jorjiya]] shtatining [[Gainensille]] shahrini oʻzining tugʻilgan shahri deb bilgan&lt;ref name=&quot;upibio&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.upi.com/Archives/1990/02/21/Air-Force-Col-John-H-Casper-Atlantis-co-pilot/9849635576400/ |sarlavha=Air Force Col. John H. Casper, Atlantis co-pilot |sana=February 21, 1990 |nashriyot=United Press International |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;. U Amerika skautlar tashkilotiga a'zo boʻlgan va tashkilotning eng yuqori  ikkinchi darajali unvoniga erishgan.

1966-yilda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari akademiyasini]] [[muhandislik]] yoʻnalishi boʻyicha [[bakalavr]] darajasini va 1967-yilda [[Purdue universiteti|Purdue universitetida]] [[astronavtika]] boʻyicha [[magistr]] darajasini olgan&lt;ref name=&quot;upibio2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.upi.com/Archives/1990/02/21/Air-Force-Col-John-H-Casper-Atlantis-co-pilot/9849635576400/ |sarlavha=Air Force Col. John H. Casper, Atlantis co-pilot |sana=February 21, 1990 |nashriyot=United Press International |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati ==
Kosmonavt boʻlishidan oldin Casper [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]]&lt;nowiki/&gt;da (USAF) qiruvchi samolyot uchuvchisi boʻlib xizmat qilgan. [[Texas|Texasdagi]] [[Reese havo kuchlari|Reese havo kuchlari bazasida]] uchuvchi nishonini qoʻlga kiritgan. [[Arizona]] shtatidagi [[Luke havo kuchlari bazasida]] F-100 Super Sabre mashgʻulotlaridan soʻng, u Vyetnam urushida 35-taktik qiruvchi samolyot bilan 229 ta jangovar missiyani bajargan. [[Vyetnam|Vyetnamdagi]] xizmatidan soʻng, Casper Buyuk Britaniyaning Qirollik havo kuchlari Lakenheathdagi 48-taktik qiruvchi bazasiga ishga yuborilgan va F-100 va F-4 Phantom samolyotlarida uchgan&lt;ref name=&quot;upibio3&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.upi.com/Archives/1990/02/21/Air-Force-Col-John-H-Casper-Atlantis-co-pilot/9849635576400/ |sarlavha=Air Force Col. John H. Casper, Atlantis co-pilot |sana=February 21, 1990 |nashriyot=United Press International |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

Casper [[California City (California)|Kaliforniyadagi]] [[Edwards havo kuchlari bazasi|Edwards havo kuchlari bazasida]] joylashgan AQSH havo kuchlari koʻngilli uchuvchilar maktabiga o‘qishga tanlab olingan va 74A sinfi bilan tamomlagan&lt;ref name=&quot;TPS50&quot;&gt;{{Kitob manbasi |year=1994 |title=USAF Test Pilot School 50 Years and Beyond |publisher=Privately Published |page=241}}&lt;/ref&gt;. Oʻqishni tugatgandan soʻng, u F-4 guruhi sardori boʻlgan; U F-4G Wild Weasel samolyotining dastlabki ishlash va qurollarni ajratish sinovlarini hamda F-4E va A-7 Corsair II samolyotlarining avionika sinovlarini o‘tkazgan. Soʻngra Casper operatsiya ofitseri va keyinchalik 6513-sinov otryadi qoʻmondoni boʻlgan, u yerda Casper taktik samolyot qurol tizimlarini baholash va rivojlantirish uchun parvoz sinov dasturlarini oʻtkazgan. Keyin Casper [[Pentagon|Pentagondagi]] USAF shtab-kvartirasiga ishga oʻtkazilgan va Maxsus loyihalar boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari vazifasini bajargan. Bu yerda u taktik va strategik dasturlar uchun AQSH Havo kuchlarining talablari, operativ kontseptsiyalari, siyosati va kuchlar tuzilmasi bo‘yicha pozitsiyalarini ishlab chiqqan&lt;ref name=&quot;upibio4&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.upi.com/Archives/1990/02/21/Air-Force-Col-John-H-Casper-Atlantis-co-pilot/9849635576400/ |sarlavha=Air Force Col. John H. Casper, Atlantis co-pilot |sana=February 21, 1990 |nashriyot=United Press International |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

Polkovnik Casper 52 xil samolyotda 10 000 soatdan ortiq parvoz qilgan&lt;ref name=&quot;nasabio&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/casper_john.pdf |sarlavha=John H. Casper (Colonel, U.S. Air Force, Ret.) Special Assistant for Program Integration Orion Program |sana=April 1991 |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== NASA kosmonavtlari ==
1984-yilning mayida [[NASA]] tomonidan tanlab olingan Casper 1985-yilning iyunida astronavt maqomini qoʻlga kiritgan. Toʻrtta kosmik parvoz tajribasiga ega boʻlgan Casper koinotda jami 825 soatdan ortiq vaqt oʻtkazgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/casper_john.htm |sarlavha=Spacefacts biography of John Casper |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;. Casper [[STS-36]] missiyasida uchuvchi, [[STS-54]], [[STS-62]] va [[STS-77]] missiyalarida esa kosmik kema qoʻmondoni vazifasini bajargan. Astronavtlar idorasida ishlagan paytida uning texnik vazifalari quyidagilarni oʻz ichiga olgan: Operatsiyalarni rivojlantirish boʻlimining boshligʻi; oldingi g‘ildirak boshqaruvi, tormozlar, shinalar va qo‘nish paytida tormozlash parashyutini takomillashtirish bo‘yicha rahbarlik qilish; [[Shuttle avionikas integratsiyasi laboratoriyasi]] (SAIL) astronavtlar jamoasining yetakchisi; hamda [[Missiyani boshqarish markazi|Missiyani boshqarish markazida]] kosmik kemaga koʻtarilish va undan tushish vaqtida aloqa operatori ([[CAPCOM]]) sifatida faoliyat koʻrsatgan.

== Kosmik parvozlar ==
[[STS-36]] [[Florida]] shtatidagi Kennedy kosmik markazidan 1990-yil 28-fevralda Space Shuttle Atlantis bortida uchirilgan. Ushbu missiya [[AQSH mudofaa vazirligi|Mudofaa vazirligining]] tasniflangan yuklarini olib borgan va u 62 daraja qiyalikda uchgani bilan hayratlanarli boʻlgan. Bu AQSH kosmik parvozlar dasturi tomonidan shu kungacha uchirilgan eng yuqori qiyalik hisoblangan. [[STS-36]] missiyasi 1990-yil 4-martda 1,87 million mil masofani bosib oʻtib, Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻngan. Missiya davomiyligi 106 soat, 19 daqiqa, 43 soniyani tashkil etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-36.htm |sarlavha=STS-36 Atlantis |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

[[STS-54]] missiyasi 1993-yil 13-yanvarda Floridadagi Kennedy kosmik markazidan „&lt;nowiki/&gt;[[Space Shuttle Endeavour]]&lt;nowiki/&gt;“ kosmik kemasida amalga oshirilgan. Besh kishidan iborat ekipaj olti kunlik parvozning asosiy vazifalarini muvaffaqiyatli bajargan. Ular 200 million dollarlik NASA Kuzatuv va maʼlumotlarni uzatish sunʼiy yoʻldoshini (TDRS-F) orbitaga chiqargan. Bu yoʻldosh boshqa toʻrtta sunʼiy yoʻldosh bilan birgalikda „Space Shuttle“ va boshqa past Yer orbitasidagi ilmiy sunʼiy yoʻldoshlarni qoʻllab-quvvatlovchi milliy aloqa tarmogʻini yakunlash uchun xizmat qilgan. Yuk boʻlmasida joylashtirilgan Diffuz Rentgen Spektrometri (DXS) tadqiqotchilarga [[Somon yoʻli|Somon Yoʻli]] galaktikasidagi rentgen nurlarining kelib chiqishi haqidagi savollarga javob berish uchun maʼlumotlar toʻplagan. Juda muvaffaqiyatli oʻtkazilgan ekstravehikulyar faoliyat (EVA) Xalqaro kosmik stansiyani yigʻish uchun foydali boʻlgan koʻplab saboqlar chiqarishga imkon bergan. Shuningdek, bu parvoz birinchi marta yoqilgʻi elementini toʻxtatib, qayta ishga tushirish orqali Kosmik stansiyaning yana bir ilovasini muvaffaqiyatli namoyish etgan. Casper 1993-yil 19-yanvarda Endeavuorni Kennedy kosmik markaziga 2,5 million mildan ortiq masofani bosib oʻtgan kosmik kemani qoʻndirishga muvaffaq boʻlgan. Missiya davomiyligi 143 soat 38 daqiqani tashkil etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-54.htm |sarlavha=STS-54 Endeavour |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

[[STS-62]] (1994-yil 4-18-mart) [[Kolumbiya]] kosmik kemasida ikki haftalik mikrogravitatsiya tadqiqot missiyasi boʻlgan. Uning asosiy yuklari Amerika Qoʻshma Shtatlari Mikrogravitatsiya yuklari (USMP-2) va Aeronavtika va kosmik texnologiyalar idorasi (OAST-2) yuklari tashkil qilgan. Ushbu foydali yuklar yarimo‘tkazgich kristallarining o‘sish jarayonini tushunish, metall qotishmalarining qotish jarayonini tadqiq qilish, materiallarni ularning kritik nuqtasida (bir vaqtning o‘zida ham suyuqlik, ham gaz holatida bo‘lgan paytda) o‘rganish hamda kelajakdagi kosmik kemalar uchun ilg‘or quyosh panellari, radiatorlar, issiqlik yutgichlar va nurlanishdan himoyalovchi qurilmalar kabi yangi texnologiyalarni sinash tajribalarini o‘z ichiga olgan. Parvoz davomida, shuningdek, Masofaviy Manipulyator Tizimi moslashtirish va yangi magnitli oxirgi effektor yordamida foydali yuklarni ushlash uchun yangi texnologiya sinovdan o‘tkazilgan. Kolumbiya kosmik kemalarning atom kislorod va azot molekulalari ta’sirida yaltirashi va yemirilishi haqida ma’lumot to‘plash maqsadida rekord darajada past - 195 km (105 dengiz mili) balandlikda parvoz qilgan. Casper 224 marta Yer atrofini aylanib, 5,82 million mil masofani bosib o‘tgach, Kolumbiyani Kennedy kosmik markaziga qo‘ndirgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-62.htm |sarlavha=STS-62 Columbia |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

[[STS-77]] (1996-yil 19-29-may) Space Shuttle Endeavour bortida oʻn kunlik missiya boʻlgan. Ekipaj rekord darajadagi yaqinda joylashgan sunʼiy yoʻldoshlar yaqinida taxminan 21 soatlik parvozlarni amalga oshirgan. Parvoz davomida ekipaj, shuningdek, [[Spacehab]] modulida biotexnologiya boʻyicha 12 ta tajriba oʻtkazgan. Missiya davomiyligi 240 soat 39 daqiqani tashkil etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-77.htm |sarlavha=STS-77 Endeavour |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Parvozdan keyingi faoliyati ==
Oʻzining soʻnggi Shuttle missiyasidan soʻng, polkovnik Casper NASAda bir nechta lavozimlarda xizmat qilgan. U Jonson kosmik markazining xavfsizlik, ishonchlilik va sifatni ta’minlash bo‘yicha direktori bo‘lib, u yerda JSCning inson kosmik parvoz dasturlari, jumladan, [[Xalqaro kosmik stansiya]], kosmik kema, kosmik uchirish tashabbusi va ekipajni qaytarish uchun barcha xavfsizlik va sifat tadbirlari uchun mas’ul boʻlgan. Shuningdek, u jarohatlar, hayotiy yo‘qotish yoki kapital aktivlar yo‘qolishining oldini olish uchun samarali institutsional xavfsizlik dasturini rejalashtirish, yo‘naltirish va amalga oshirish uchun mas’ul boʻlgan&lt;ref name=&quot;nasabio2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/casper_john.pdf |sarlavha=John H. Casper (Colonel, U.S. Air Force, Ret.) Special Assistant for Program Integration Orion Program |sana=April 1991 |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

Keyinchalik Casper Space Shuttle dasturiga qoʻshilgan va boshqaruv integratsiyasi va rejalashtirish idorasi menejeri boʻlgan, u barcha dastur elementlari boʻyicha parvozga qaytishni rejalashtirish va boshqaruv integratsiyasi uchun mas’ul boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.c-span.org/person/?1013035/JohnCasper |sarlavha=CSPAN Appearance - John Casper - Shuttle Return to Flight |sana=December 6, 2004 |nashriyot=C-SPAN |qaralgan sana=November, 2024}}&lt;/ref&gt;. Casper hozirda Space Shuttle dasturi menejeri yordamchisi boʻlib, dastur menejeriga dasturni boshqarish, integratsiya qilish va operatsiyalarda yordam beradi&lt;ref name=&quot;nasabio3&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/casper_john.pdf |sarlavha=John H. Casper (Colonel, U.S. Air Force, Ret.) Special Assistant for Program Integration Orion Program |sana=April 1991 |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

2022-yilda Casper koinotdagi tajribasi haqida ''The Sky Above An Astronaut’s Memoir of Adventure, Persistence, and Faith'' nomli avtobiografiyasini nashr ettirgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.press.purdue.edu/9781612497167/ |sarlavha=The Sky Above - An Astronaut's Memoir of Adventure, Persistence, and Faith |sana=April 2022 |nashriyot=Purdue University Press |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Mukofotlari ==
Polkovnik Casper Mudofaa xizmatlari uchun medal, Vyetnam [[jasorat medali]], ikkita [[NASA|NASAning]] xizmatlari uchun medali, NASAning eng yaxshi yetakchilik medali, NASAning favqulodda xizmatlari uchun medali, toʻrtta [[NASA]] kosmik parvoz medali va Milliy razvedka yutuqlari medali bilan taqdirlangan&lt;ref name=&quot;nasabio4&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/casper_john.pdf |sarlavha=John H. Casper (Colonel, U.S. Air Force, Ret.) Special Assistant for Program Integration Orion Program |sana=April 1991 |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Reflist}}

[[Turkum:1943-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]</text>
      <sha1>tsooo0hubasyc0pzi4hj28ilbfg7rpq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269543</id>
      <parentid>6269538</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13895" sha1="buu91t6nwpvy1ve849j8ipy7hm8cvlg" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = John Casper
 | tasvir               = John Casper.jpg
 | tasvir_eni           = 
 | izoh                 = 
 | asl_ismi             = 
 | tavallud_paytidagi_ismi = 
 | tavallud_sanasi      = 
 | tavallud_joyi        = [[Janubiy Karolina]]&lt;nowiki&gt; shtati Greenville shahri, U.S. 1943-yil 9-iyul&lt;/nowiki&gt;
 | vafot_sanasi         = &lt;!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--&gt;
 | vafot_joyi           = 
 | fuqaroligi           = 
 | taʼlimi              = [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasi &lt;br /&gt; [[Purdue universiteti ]]
 | kasbi                = [[NASA]] Astronavt
 | dini                 = 
 | faoliyat_yillari     = 
 | asarlari             = 
 | boʻyi                = 
 | unvoni               = 
 | turmush_oʻrtogʻi     = 
 | bolalari             = 
 | otasi                = 
 | onasi                = 
 | qarindoshlari        = 
 | mukofotlari          = [[File:Sts-36-patch.png|58px]] [[File:Sts-54-patch.png|58px]] [[File:Sts-62-patch.png|58px]] [[File:Sts-77-patch.png|58px]]
 | imzosi               = 
}}

'''John Howard Casper''' (1943-yil 9-iyulda tugʻilgan) – sobiq amerikalik [[astronavt]] va isteʼfodagi [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]] uchuvchisi.

== Yoshlik yillari va ta'limi ==
1943-yil 9-iyulda [[Janubiy Karolina]] shtatining [[Greenville (Shimoliy Karolina)|Greenville]] shahrida tugʻilgan boʻlsa-da, Casper [[Georgia|Jorjiya]] shtatining [[Gainensille]] shahrini oʻzining tugʻilgan shahri deb bilgan&lt;ref name=&quot;upibio&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.upi.com/Archives/1990/02/21/Air-Force-Col-John-H-Casper-Atlantis-co-pilot/9849635576400/ |sarlavha=Air Force Col. John H. Casper, Atlantis co-pilot |sana=February 21, 1990 |nashriyot=United Press International |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;. U Amerika skautlar tashkilotiga a'zo boʻlgan va tashkilotning eng yuqori  ikkinchi darajali unvoniga erishgan.

1966-yilda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari akademiyasini]] [[muhandislik]] yoʻnalishi boʻyicha [[bakalavr]] darajasini va 1967-yilda [[Purdue universiteti|Purdue universitetida]] [[astronavtika]] boʻyicha [[magistr]] darajasini olgan&lt;ref name=&quot;upibio2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.upi.com/Archives/1990/02/21/Air-Force-Col-John-H-Casper-Atlantis-co-pilot/9849635576400/ |sarlavha=Air Force Col. John H. Casper, Atlantis co-pilot |sana=February 21, 1990 |nashriyot=United Press International |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati ==
Kosmonavt boʻlishidan oldin Casper [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]]&lt;nowiki/&gt;da (USAF) qiruvchi samolyot uchuvchisi boʻlib xizmat qilgan. [[Texas|Texasdagi]] [[Reese havo kuchlari|Reese havo kuchlari bazasida]] uchuvchi nishonini qoʻlga kiritgan. [[Arizona]] shtatidagi [[Luke havo kuchlari bazasida]] F-100 Super Sabre mashgʻulotlaridan soʻng, u Vyetnam urushida 35-taktik qiruvchi samolyot bilan 229 ta jangovar missiyani bajargan. [[Vyetnam|Vyetnamdagi]] xizmatidan soʻng, Casper Buyuk Britaniyaning Qirollik havo kuchlari Lakenheathdagi 48-taktik qiruvchi bazasiga ishga yuborilgan va F-100 va F-4 Phantom samolyotlarida uchgan&lt;ref name=&quot;upibio3&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.upi.com/Archives/1990/02/21/Air-Force-Col-John-H-Casper-Atlantis-co-pilot/9849635576400/ |sarlavha=Air Force Col. John H. Casper, Atlantis co-pilot |sana=February 21, 1990 |nashriyot=United Press International |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

Casper [[California City (California)|Kaliforniyadagi]] [[Edwards havo kuchlari bazasi|Edwards havo kuchlari bazasida]] joylashgan AQSH havo kuchlari koʻngilli uchuvchilar maktabiga o‘qishga tanlab olingan va 74A sinfi bilan tamomlagan&lt;ref name=&quot;TPS50&quot;&gt;{{Kitob manbasi |year=1994 |title=USAF Test Pilot School 50 Years and Beyond |publisher=Privately Published |page=241}}&lt;/ref&gt;. Oʻqishni tugatgandan soʻng, u F-4 guruhi sardori boʻlgan; U F-4G Wild Weasel samolyotining dastlabki ishlash va qurollarni ajratish sinovlarini hamda F-4E va A-7 Corsair II samolyotlarining avionika sinovlarini o‘tkazgan. Soʻngra Casper operatsiya ofitseri va keyinchalik 6513-sinov otryadi qoʻmondoni boʻlgan, u yerda Casper taktik samolyot qurol tizimlarini baholash va rivojlantirish uchun parvoz sinov dasturlarini oʻtkazgan. Keyin Casper [[Pentagon|Pentagondagi]] USAF shtab-kvartirasiga ishga oʻtkazilgan va Maxsus loyihalar boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari vazifasini bajargan. Bu yerda u taktik va strategik dasturlar uchun AQSH Havo kuchlarining talablari, operativ kontseptsiyalari, siyosati va kuchlar tuzilmasi bo‘yicha pozitsiyalarini ishlab chiqqan&lt;ref name=&quot;upibio4&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.upi.com/Archives/1990/02/21/Air-Force-Col-John-H-Casper-Atlantis-co-pilot/9849635576400/ |sarlavha=Air Force Col. John H. Casper, Atlantis co-pilot |sana=February 21, 1990 |nashriyot=United Press International |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

Polkovnik Casper 52 xil samolyotda 10 000 soatdan ortiq parvoz qilgan&lt;ref name=&quot;nasabio&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/casper_john.pdf |sarlavha=John H. Casper (Colonel, U.S. Air Force, Ret.) Special Assistant for Program Integration Orion Program |sana=April 1991 |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== NASA kosmonavtlari ==
1984-yilning mayida [[NASA]] tomonidan tanlab olingan Casper 1985-yilning iyunida astronavt maqomini qoʻlga kiritgan. Toʻrtta kosmik parvoz tajribasiga ega boʻlgan Casper koinotda jami 825 soatdan ortiq vaqt oʻtkazgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/casper_john.htm |sarlavha=Spacefacts biography of John Casper |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;. Casper [[STS-36]] missiyasida uchuvchi, [[STS-54]], [[STS-62]] va [[STS-77]] missiyalarida esa kosmik kema qoʻmondoni vazifasini bajargan. Astronavtlar idorasida ishlagan paytida uning texnik vazifalari quyidagilarni oʻz ichiga olgan: Operatsiyalarni rivojlantirish boʻlimining boshligʻi; oldingi g‘ildirak boshqaruvi, tormozlar, shinalar va qo‘nish paytida tormozlash parashyutini takomillashtirish bo‘yicha rahbarlik qilish; [[Shuttle avionikas integratsiyasi laboratoriyasi]] (SAIL) astronavtlar jamoasining yetakchisi; hamda [[Missiyani boshqarish markazi|Missiyani boshqarish markazida]] kosmik kemaga koʻtarilish va undan tushish vaqtida aloqa operatori ([[CAPCOM]]) sifatida faoliyat koʻrsatgan.

== Kosmik parvozlar ==
[[STS-36]] [[Florida]] shtatidagi Kennedy kosmik markazidan 1990-yil 28-fevralda Space Shuttle Atlantis bortida uchirilgan. Ushbu missiya [[AQSH mudofaa vazirligi|Mudofaa vazirligining]] tasniflangan yuklarini olib borgan va u 62 daraja qiyalikda uchgani bilan hayratlanarli boʻlgan. Bu AQSH kosmik parvozlar dasturi tomonidan shu kungacha uchirilgan eng yuqori qiyalik hisoblangan. [[STS-36]] missiyasi 1990-yil 4-martda 1,87 million mil masofani bosib oʻtib, Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻngan. Missiya davomiyligi 106 soat, 19 daqiqa, 43 soniyani tashkil etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-36.htm |sarlavha=STS-36 Atlantis |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

[[STS-54]] missiyasi 1993-yil 13-yanvarda Floridadagi Kennedy kosmik markazidan „&lt;nowiki/&gt;[[Space Shuttle Endeavour]]&lt;nowiki/&gt;“ kosmik kemasida amalga oshirilgan. Besh kishidan iborat ekipaj olti kunlik parvozning asosiy vazifalarini muvaffaqiyatli bajargan. Ular 200 million dollarlik NASA Kuzatuv va maʼlumotlarni uzatish sunʼiy yoʻldoshini (TDRS-F) orbitaga chiqargan. Bu yoʻldosh boshqa toʻrtta sunʼiy yoʻldosh bilan birgalikda „Space Shuttle“ va boshqa past Yer orbitasidagi ilmiy sunʼiy yoʻldoshlarni qoʻllab-quvvatlovchi milliy aloqa tarmogʻini yakunlash uchun xizmat qilgan. Yuk boʻlmasida joylashtirilgan Diffuz Rentgen Spektrometri (DXS) tadqiqotchilarga [[Somon yoʻli|Somon Yoʻli]] galaktikasidagi rentgen nurlarining kelib chiqishi haqidagi savollarga javob berish uchun maʼlumotlar toʻplagan. Juda muvaffaqiyatli oʻtkazilgan ekstravehikulyar faoliyat (EVA) Xalqaro kosmik stansiyani yigʻish uchun foydali boʻlgan koʻplab saboqlar chiqarishga imkon bergan. Shuningdek, bu parvoz birinchi marta yoqilgʻi elementini toʻxtatib, qayta ishga tushirish orqali Kosmik stansiyaning yana bir ilovasini muvaffaqiyatli namoyish etgan. Casper 1993-yil 19-yanvarda Endeavuorni Kennedy kosmik markaziga 2,5 million mildan ortiq masofani bosib oʻtgan kosmik kemani qoʻndirishga muvaffaq boʻlgan. Missiya davomiyligi 143 soat 38 daqiqani tashkil etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-54.htm |sarlavha=STS-54 Endeavour |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

[[STS-62]] (1994-yil 4-18-mart) [[Kolumbiya]] kosmik kemasida ikki haftalik mikrogravitatsiya tadqiqot missiyasi boʻlgan. Uning asosiy yuklari Amerika Qoʻshma Shtatlari Mikrogravitatsiya yuklari (USMP-2) va Aeronavtika va kosmik texnologiyalar idorasi (OAST-2) yuklari tashkil qilgan. Ushbu foydali yuklar yarimo‘tkazgich kristallarining o‘sish jarayonini tushunish, metall qotishmalarining qotish jarayonini tadqiq qilish, materiallarni ularning kritik nuqtasida (bir vaqtning o‘zida ham suyuqlik, ham gaz holatida bo‘lgan paytda) o‘rganish hamda kelajakdagi kosmik kemalar uchun ilg‘or quyosh panellari, radiatorlar, issiqlik yutgichlar va nurlanishdan himoyalovchi qurilmalar kabi yangi texnologiyalarni sinash tajribalarini o‘z ichiga olgan. Parvoz davomida, shuningdek, Masofaviy Manipulyator Tizimi moslashtirish va yangi magnitli oxirgi effektor yordamida foydali yuklarni ushlash uchun yangi texnologiya sinovdan o‘tkazilgan. Kolumbiya kosmik kemalarning atom kislorod va azot molekulalari ta’sirida yaltirashi va yemirilishi haqida ma’lumot to‘plash maqsadida rekord darajada past - 195 km (105 dengiz mili) balandlikda parvoz qilgan. Casper 224 marta Yer atrofini aylanib, 5,82 million mil masofani bosib o‘tgach, Kolumbiyani Kennedy kosmik markaziga qo‘ndirgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-62.htm |sarlavha=STS-62 Columbia |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

[[STS-77]] (1996-yil 19-29-may) Space Shuttle Endeavour bortida oʻn kunlik missiya boʻlgan. Ekipaj rekord darajadagi yaqinda joylashgan sunʼiy yoʻldoshlar yaqinida taxminan 21 soatlik parvozlarni amalga oshirgan. Parvoz davomida ekipaj, shuningdek, [[Spacehab]] modulida biotexnologiya boʻyicha 12 ta tajriba oʻtkazgan. Missiya davomiyligi 240 soat 39 daqiqani tashkil etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-77.htm |sarlavha=STS-77 Endeavour |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Parvozdan keyingi faoliyati ==
Oʻzining soʻnggi Shuttle missiyasidan soʻng, polkovnik Casper NASAda bir nechta lavozimlarda xizmat qilgan. U Jonson kosmik markazining xavfsizlik, ishonchlilik va sifatni ta’minlash bo‘yicha direktori bo‘lib, u yerda JSCning inson kosmik parvoz dasturlari, jumladan, [[Xalqaro kosmik stansiya]], kosmik kema, kosmik uchirish tashabbusi va ekipajni qaytarish uchun barcha xavfsizlik va sifat tadbirlari uchun mas’ul boʻlgan. Shuningdek, u jarohatlar, hayotiy yo‘qotish yoki kapital aktivlar yo‘qolishining oldini olish uchun samarali institutsional xavfsizlik dasturini rejalashtirish, yo‘naltirish va amalga oshirish uchun mas’ul boʻlgan&lt;ref name=&quot;nasabio2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/casper_john.pdf |sarlavha=John H. Casper (Colonel, U.S. Air Force, Ret.) Special Assistant for Program Integration Orion Program |sana=April 1991 |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

Keyinchalik Casper Space Shuttle dasturiga qoʻshilgan va boshqaruv integratsiyasi va rejalashtirish idorasi menejeri boʻlgan, u barcha dastur elementlari boʻyicha parvozga qaytishni rejalashtirish va boshqaruv integratsiyasi uchun mas’ul boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.c-span.org/person/?1013035/JohnCasper |sarlavha=CSPAN Appearance - John Casper - Shuttle Return to Flight |sana=December 6, 2004 |nashriyot=C-SPAN |qaralgan sana=November, 2024}}&lt;/ref&gt;. Casper hozirda Space Shuttle dasturi menejeri yordamchisi boʻlib, dastur menejeriga dasturni boshqarish, integratsiya qilish va operatsiyalarda yordam beradi&lt;ref name=&quot;nasabio3&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/casper_john.pdf |sarlavha=John H. Casper (Colonel, U.S. Air Force, Ret.) Special Assistant for Program Integration Orion Program |sana=April 1991 |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

2022-yilda Casper koinotdagi tajribasi haqida ''The Sky Above An Astronaut’s Memoir of Adventure, Persistence, and Faith'' nomli avtobiografiyasini nashr ettirgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.press.purdue.edu/9781612497167/ |sarlavha=The Sky Above - An Astronaut's Memoir of Adventure, Persistence, and Faith |sana=April 2022 |nashriyot=Purdue University Press |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Mukofotlari ==
Polkovnik Casper Mudofaa xizmatlari uchun medal, Vyetnam [[jasorat medali]], ikkita [[NASA|NASAning]] xizmatlari uchun medali, NASAning eng yaxshi yetakchilik medali, NASAning favqulodda xizmatlari uchun medali, toʻrtta [[NASA]] kosmik parvoz medali va Milliy razvedka yutuqlari medali bilan taqdirlangan&lt;ref name=&quot;nasabio4&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/casper_john.pdf |sarlavha=John H. Casper (Colonel, U.S. Air Force, Ret.) Special Assistant for Program Integration Orion Program |sana=April 1991 |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==

{{Reflist}}

[[Turkum:1943-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]</text>
      <sha1>buu91t6nwpvy1ve849j8ipy7hm8cvlg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269544</id>
      <parentid>6269543</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13907" sha1="tixd9eiywiultu8b28daiuzet1qmoz7" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = John Casper
 | tasvir               = John Casper.jpg
 | tasvir_eni           = 
 | izoh                 = 
 | asl_ismi             = 
 | tavallud_paytidagi_ismi = 
 | tavallud_sanasi      = 
 | tavallud_joyi        = [[Janubiy Karolina]]&lt;nowiki&gt; shtati Greenville shahri, U.S. 1943-yil 9-iyul&lt;/nowiki&gt;
 | vafot_sanasi         = &lt;!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--&gt;
 | vafot_joyi           = 
 | fuqaroligi           = 
 | taʼlimi              = [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]] akademiyasi &lt;br /&gt; [[Purdue universiteti ]]
 | kasbi                = [[NASA]] Astronavt
 | dini                 = 
 | faoliyat_yillari     = 
 | asarlari             = 
 | boʻyi                = 
 | unvoni               = 
 | turmush_oʻrtogʻi     = 
 | bolalari             = 
 | otasi                = 
 | onasi                = 
 | qarindoshlari        = 
 | mukofotlari          = [[File:Sts-36-patch.png|58px]] [[File:Sts-54-patch.png|58px]] [[File:Sts-62-patch.png|58px]] [[File:Sts-77-patch.png|58px]]
 | imzosi               = 
}}

'''John Howard Casper''' (1943-yil 9-iyulda tugʻilgan) – sobiq amerikalik [[astronavt]] va isteʼfodagi [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]] uchuvchisi.

== Yoshlik yillari va ta'limi ==
1943-yil 9-iyulda [[Janubiy Karolina]] shtatining [[Greenville (Shimoliy Karolina)|Greenville]] shahrida tugʻilgan boʻlsa-da, Casper [[Georgia|Jorjiya]] shtatining [[Gainensille]] shahrini oʻzining tugʻilgan shahri deb bilgan&lt;ref name=&quot;upibio&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.upi.com/Archives/1990/02/21/Air-Force-Col-John-H-Casper-Atlantis-co-pilot/9849635576400/ |sarlavha=Air Force Col. John H. Casper, Atlantis co-pilot |sana=February 21, 1990 |nashriyot=United Press International |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;. U Amerika skautlar tashkilotiga a'zo boʻlgan va tashkilotning eng yuqori  ikkinchi darajali unvoniga erishgan.

1966-yilda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari akademiyasini]] [[muhandislik]] yoʻnalishi boʻyicha [[bakalavr]] darajasini va 1967-yilda [[Purdue universiteti|Purdue universitetida]] [[astronavtika]] boʻyicha [[magistr]] darajasini olgan&lt;ref name=&quot;upibio2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.upi.com/Archives/1990/02/21/Air-Force-Col-John-H-Casper-Atlantis-co-pilot/9849635576400/ |sarlavha=Air Force Col. John H. Casper, Atlantis co-pilot |sana=February 21, 1990 |nashriyot=United Press International |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati ==
Kosmonavt boʻlishidan oldin Casper [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] [[Harbiy-havo kuchlari]]&lt;nowiki/&gt;da (USAF) qiruvchi samolyot uchuvchisi boʻlib xizmat qilgan. [[Texas|Texasdagi]] [[Reese havo kuchlari|Reese havo kuchlari bazasida]] uchuvchi nishonini qoʻlga kiritgan. [[Arizona]] shtatidagi [[Luke havo kuchlari bazasida]] F-100 Super Sabre mashgʻulotlaridan soʻng, u Vyetnam urushida 35-taktik qiruvchi samolyot bilan 229 ta jangovar missiyani bajargan. [[Vyetnam|Vyetnamdagi]] xizmatidan soʻng, Casper Buyuk Britaniyaning Qirollik havo kuchlari Lakenheathdagi 48-taktik qiruvchi bazasiga ishga yuborilgan va F-100 va F-4 Phantom samolyotlarida uchgan&lt;ref name=&quot;upibio3&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.upi.com/Archives/1990/02/21/Air-Force-Col-John-H-Casper-Atlantis-co-pilot/9849635576400/ |sarlavha=Air Force Col. John H. Casper, Atlantis co-pilot |sana=February 21, 1990 |nashriyot=United Press International |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

Casper [[California City (California)|Kaliforniyadagi]] [[Edwards havo kuchlari bazasi|Edwards havo kuchlari bazasida]] joylashgan AQSH havo kuchlari koʻngilli uchuvchilar maktabiga o‘qishga tanlab olingan va 74A sinfi bilan tamomlagan&lt;ref name=&quot;TPS50&quot;&gt;{{Kitob manbasi |year=1994 |title=USAF Test Pilot School 50 Years and Beyond |publisher=Privately Published |page=241}}&lt;/ref&gt;. Oʻqishni tugatgandan soʻng, u F-4 guruhi sardori boʻlgan; U F-4G Wild Weasel samolyotining dastlabki ishlash va qurollarni ajratish sinovlarini hamda F-4E va A-7 Corsair II samolyotlarining avionika sinovlarini o‘tkazgan. Soʻngra Casper operatsiya ofitseri va keyinchalik 6513-sinov otryadi qoʻmondoni boʻlgan, u yerda Casper taktik samolyot qurol tizimlarini baholash va rivojlantirish uchun parvoz sinov dasturlarini oʻtkazgan. Keyin Casper [[Pentagon|Pentagondagi]] USAF shtab-kvartirasiga ishga oʻtkazilgan va Maxsus loyihalar boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari vazifasini bajargan. Bu yerda u taktik va strategik dasturlar uchun AQSH Havo kuchlarining talablari, operativ kontseptsiyalari, siyosati va kuchlar tuzilmasi bo‘yicha pozitsiyalarini ishlab chiqqan&lt;ref name=&quot;upibio4&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.upi.com/Archives/1990/02/21/Air-Force-Col-John-H-Casper-Atlantis-co-pilot/9849635576400/ |sarlavha=Air Force Col. John H. Casper, Atlantis co-pilot |sana=February 21, 1990 |nashriyot=United Press International |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

Polkovnik Casper 52 xil samolyotda 10 000 soatdan ortiq parvoz qilgan&lt;ref name=&quot;nasabio&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/casper_john.pdf |sarlavha=John H. Casper (Colonel, U.S. Air Force, Ret.) Special Assistant for Program Integration Orion Program |sana=April 1991 |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== NASA kosmonavtlari ==
1984-yilning mayida [[NASA]] tomonidan tanlab olingan Casper 1985-yilning iyunida astronavt maqomini qoʻlga kiritgan. Toʻrtta kosmik parvoz tajribasiga ega boʻlgan Casper koinotda jami 825 soatdan ortiq vaqt oʻtkazgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/casper_john.htm |sarlavha=Spacefacts biography of John Casper |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;. Casper [[STS-36]] missiyasida uchuvchi, [[STS-54]], [[STS-62]] va [[STS-77]] missiyalarida esa kosmik kema qoʻmondoni vazifasini bajargan. Astronavtlar idorasida ishlagan paytida uning texnik vazifalari quyidagilarni oʻz ichiga olgan: Operatsiyalarni rivojlantirish boʻlimining boshligʻi; oldingi g‘ildirak boshqaruvi, tormozlar, shinalar va qo‘nish paytida tormozlash parashyutini takomillashtirish bo‘yicha rahbarlik qilish; [[Shuttle avionikas integratsiyasi laboratoriyasi]] (SAIL) astronavtlar jamoasining yetakchisi; hamda [[Missiyani boshqarish markazi|Missiyani boshqarish markazida]] kosmik kemaga koʻtarilish va undan tushish vaqtida aloqa operatori ([[CAPCOM]]) sifatida faoliyat koʻrsatgan.

== Kosmik parvozlar ==
[[STS-36]] [[Florida]] shtatidagi Kennedy kosmik markazidan 1990-yil 28-fevralda Space Shuttle Atlantis bortida uchirilgan. Ushbu missiya [[AQSH mudofaa vazirligi|Mudofaa vazirligining]] tasniflangan yuklarini olib borgan va u 62 daraja qiyalikda uchgani bilan hayratlanarli boʻlgan. Bu AQSH kosmik parvozlar dasturi tomonidan shu kungacha uchirilgan eng yuqori qiyalik hisoblangan. [[STS-36]] missiyasi 1990-yil 4-martda 1,87 million mil masofani bosib oʻtib, Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻngan. Missiya davomiyligi 106 soat, 19 daqiqa, 43 soniyani tashkil etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-36.htm |sarlavha=STS-36 Atlantis |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

[[STS-54]] missiyasi 1993-yil 13-yanvarda Floridadagi Kennedy kosmik markazidan „&lt;nowiki/&gt;[[Space Shuttle Endeavour]]&lt;nowiki/&gt;“ kosmik kemasida amalga oshirilgan. Besh kishidan iborat ekipaj olti kunlik parvozning asosiy vazifalarini muvaffaqiyatli bajargan. Ular 200 million dollarlik NASA Kuzatuv va maʼlumotlarni uzatish sunʼiy yoʻldoshini (TDRS-F) orbitaga chiqargan. Bu yoʻldosh boshqa toʻrtta sunʼiy yoʻldosh bilan birgalikda „Space Shuttle“ va boshqa past Yer orbitasidagi ilmiy sunʼiy yoʻldoshlarni qoʻllab-quvvatlovchi milliy aloqa tarmogʻini yakunlash uchun xizmat qilgan. Yuk boʻlmasida joylashtirilgan Diffuz Rentgen Spektrometri (DXS) tadqiqotchilarga [[Somon yoʻli|Somon Yoʻli]] galaktikasidagi rentgen nurlarining kelib chiqishi haqidagi savollarga javob berish uchun maʼlumotlar toʻplagan. Juda muvaffaqiyatli oʻtkazilgan ekstravehikulyar faoliyat (EVA) Xalqaro kosmik stansiyani yigʻish uchun foydali boʻlgan koʻplab saboqlar chiqarishga imkon bergan. Shuningdek, bu parvoz birinchi marta yoqilgʻi elementini toʻxtatib, qayta ishga tushirish orqali Kosmik stansiyaning yana bir ilovasini muvaffaqiyatli namoyish etgan. Casper 1993-yil 19-yanvarda Endeavuorni Kennedy kosmik markaziga 2,5 million mildan ortiq masofani bosib oʻtgan kosmik kemani qoʻndirishga muvaffaq boʻlgan. Missiya davomiyligi 143 soat 38 daqiqani tashkil etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-54.htm |sarlavha=STS-54 Endeavour |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

[[STS-62]] (1994-yil 4-18-mart) [[Kolumbiya]] kosmik kemasida ikki haftalik mikrogravitatsiya tadqiqot missiyasi boʻlgan. Uning asosiy yuklari Amerika Qoʻshma Shtatlari Mikrogravitatsiya yuklari (USMP-2) va Aeronavtika va kosmik texnologiyalar idorasi (OAST-2) yuklari tashkil qilgan. Ushbu foydali yuklar yarimo‘tkazgich kristallarining o‘sish jarayonini tushunish, metall qotishmalarining qotish jarayonini tadqiq qilish, materiallarni ularning kritik nuqtasida (bir vaqtning o‘zida ham suyuqlik, ham gaz holatida bo‘lgan paytda) o‘rganish hamda kelajakdagi kosmik kemalar uchun ilg‘or quyosh panellari, radiatorlar, issiqlik yutgichlar va nurlanishdan himoyalovchi qurilmalar kabi yangi texnologiyalarni sinash tajribalarini o‘z ichiga olgan. Parvoz davomida, shuningdek, Masofaviy Manipulyator Tizimi moslashtirish va yangi magnitli oxirgi effektor yordamida foydali yuklarni ushlash uchun yangi texnologiya sinovdan o‘tkazilgan. Kolumbiya kosmik kemalarning atom kislorod va azot molekulalari ta’sirida yaltirashi va yemirilishi haqida ma’lumot to‘plash maqsadida rekord darajada past - 195 km (105 dengiz mili) balandlikda parvoz qilgan. Casper 224 marta Yer atrofini aylanib, 5,82 million mil masofani bosib o‘tgach, Kolumbiyani Kennedy kosmik markaziga qo‘ndirgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-62.htm |sarlavha=STS-62 Columbia |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

[[STS-77]] (1996-yil 19-29-may) Space Shuttle Endeavour bortida oʻn kunlik missiya boʻlgan. Ekipaj rekord darajadagi yaqinda joylashgan sunʼiy yoʻldoshlar yaqinida taxminan 21 soatlik parvozlarni amalga oshirgan. Parvoz davomida ekipaj, shuningdek, [[Spacehab]] modulida biotexnologiya boʻyicha 12 ta tajriba oʻtkazgan. Missiya davomiyligi 240 soat 39 daqiqani tashkil etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/sts-77.htm |sarlavha=STS-77 Endeavour |nashriyot=Spacefacts.de |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Parvozdan keyingi faoliyati ==
Oʻzining soʻnggi Shuttle missiyasidan soʻng, polkovnik Casper NASAda bir nechta lavozimlarda xizmat qilgan. U Jonson kosmik markazining xavfsizlik, ishonchlilik va sifatni ta’minlash bo‘yicha direktori bo‘lib, u yerda JSCning inson kosmik parvoz dasturlari, jumladan, [[Xalqaro kosmik stansiya]], kosmik kema, kosmik uchirish tashabbusi va ekipajni qaytarish uchun barcha xavfsizlik va sifat tadbirlari uchun mas’ul boʻlgan. Shuningdek, u jarohatlar, hayotiy yo‘qotish yoki kapital aktivlar yo‘qolishining oldini olish uchun samarali institutsional xavfsizlik dasturini rejalashtirish, yo‘naltirish va amalga oshirish uchun mas’ul boʻlgan&lt;ref name=&quot;nasabio2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/casper_john.pdf |sarlavha=John H. Casper (Colonel, U.S. Air Force, Ret.) Special Assistant for Program Integration Orion Program |sana=April 1991 |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

Keyinchalik Casper Space Shuttle dasturiga qoʻshilgan va boshqaruv integratsiyasi va rejalashtirish idorasi menejeri boʻlgan, u barcha dastur elementlari boʻyicha parvozga qaytishni rejalashtirish va boshqaruv integratsiyasi uchun mas’ul boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.c-span.org/person/?1013035/JohnCasper |sarlavha=CSPAN Appearance - John Casper - Shuttle Return to Flight |sana=December 6, 2004 |nashriyot=C-SPAN |qaralgan sana=November, 2024}}&lt;/ref&gt;. Casper hozirda Space Shuttle dasturi menejeri yordamchisi boʻlib, dastur menejeriga dasturni boshqarish, integratsiya qilish va operatsiyalarda yordam beradi&lt;ref name=&quot;nasabio3&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/casper_john.pdf |sarlavha=John H. Casper (Colonel, U.S. Air Force, Ret.) Special Assistant for Program Integration Orion Program |sana=April 1991 |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

2022-yilda Casper koinotdagi tajribasi haqida ''The Sky Above An Astronaut’s Memoir of Adventure, Persistence, and Faith'' nomli avtobiografiyasini nashr ettirgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.press.purdue.edu/9781612497167/ |sarlavha=The Sky Above - An Astronaut's Memoir of Adventure, Persistence, and Faith |sana=April 2022 |nashriyot=Purdue University Press |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Mukofotlari ==
Polkovnik Casper Mudofaa xizmatlari uchun medal, Vyetnam [[jasorat medali]], ikkita [[NASA|NASAning]] xizmatlari uchun medali, NASAning eng yaxshi yetakchilik medali, NASAning favqulodda xizmatlari uchun medali, toʻrtta [[NASA]] kosmik parvoz medali va Milliy razvedka yutuqlari medali bilan taqdirlangan&lt;ref name=&quot;nasabio4&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/casper_john.pdf |sarlavha=John H. Casper (Colonel, U.S. Air Force, Ret.) Special Assistant for Program Integration Orion Program |sana=April 1991 |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Reflist}}

[[Turkum:1943-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]</text>
      <sha1>tixd9eiywiultu8b28daiuzet1qmoz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Norman Thagard</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1221610</id>
    <revision>
      <id>6269553</id>
      <parentid>5314356</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12368" sha1="8rhkfz3oogal15vwii7i5hcix1qmxwi" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Norman Thagard
| tasvir                   =  Thagard-ne.jpg
| tasvir_eni               = 210
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = &lt;!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --&gt;
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          =  1943-yil 3-iyul (81 yoshda)
| tavallud_joyi            =  [[Marianna, Florida|Marianna]] U,S 
| vafot_sanasi             = &lt;!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--&gt;
| vafot_joyi =
| fuqaroligi =
| taʼlimi = [[Florida universiteti]], [[Texas]] universiteti janubi-gʻarbiy tibbiyot maktabi ([[Florida universiteti]])da
| kasbi = [[NASA ]]astronavti
| dini =
| faoliyat_yillari =
| asarlari =
| boʻyi =
| unvoni = [[File:Sts-7-patch.png|45px]] [[File:Sts-51-b-patch.png|45px]] [[File:Sts-30-patch.png|45px]] [[File:Sts-42-patch.png|45px]] [[File:Soyuz TM-21 Patch.png|35px]] [[File:Sts-71-patch.png|45px]]
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| qarindoshlari =
| mukofotlari =
| veb-sayt =
| imzosi =
}}

'''Norman Earl Thagard''' (1943-yil 3-iyulda tugʻilgan) – amerikalik [[olim]] va sobiq [[AQSH dengiz piyodalari zobiti]], [[Dengiz aviatori|dengiz uchuvchisi]] va [[NASA|NASA astronavti.]] U [[Rossiya]] kosmik kemasida koinotga chiqqan birinchi amerikalik [[kosmonavt]] hisoblanadi. U 1995-yil 14-martda Rossiyaning [[Mir-18]] missiyasi uchun tayyorlangan [[Soyuz TM-21“|&quot;Soyuz TM-21“]] kosmik kemasida parvozini amalga oshirgan.

== Tajriba ==
Thagard turli ilmiy darajalarni olish uchun zarur boʻlgan akademik talablarni bajarish jarayonida bir qator tadqiqotlar va oʻqituvchilik lavozimlarda ishlab kelgan&lt;ref name=&quot;nasabio&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;.

11966-yil sentyabrida u Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz piyodalari korpusi zaxirasida xizmatni boshlagan. 1967-yilda [[kapitan]] unvoniga erishgan,1968-yilda [[harbiy dengiz uchuvchisi]] deb topilgan va keyinchalik [[Janubiy Karolina|Janubiy Karolinadagi]] [[Beaufort (Shimoliy Karolina)|Beaufort]] dengiz piyodalari aviabazasida [[VMFA-333]] bilan [[F-4 Phantom IIs]] samolyotlarida uchuvchi sifatida xizmatga yollangan. 1969-yil yanvaridan 1970-yilgacha VMFA-115 tarkibida xizmat qilib, Vyetnamda 163 ta [[jangovar parvozni]] amalga oshirgan. Shundan soʻng, Norman Qoʻshma Shtatlarga qaytib kelgan va Janubiy Karolinadagi Beaufort dengiz piyodalari aviabazasida [[VMFA-251]] tarkibida aviatsiya qurollari boʻlimi ofitseri lavozimiga tayinlangan.

Thagard 1971-yilda akademik oʻqishini davom ettirib, [[elektrotexnika]] boʻyicha qoʻshimcha taʼlim olgan va tibbiyot sohasida diplom olgan. NASAga qoʻshilishidan oldin u [[Janubiy Karolina Tibbiyot universitetining]] Ichki kasalliklar boʻlimida amaliyot oʻtagan. U litsenziyaga ega [[shifokor]] boʻlgan.

U uchuvchi boʻlgan va 2200 soatdan ortiq parvoz vaqtini qayd etgan, ularning aksariyati reaktiv samolyotlarda boʻlgan&lt;ref name=&quot;nasabio2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;.

== NASAdagi faoliyati ==
Thagard 1978-yil yanvarda NASA tomonidan astronavt nomzodi sifatida tanlangan. 1979-yil avgustda u bir yillik tayyorgarlik va baholash davrini yakunlab, kelajakdagi Space Shuttle parvozlarida missiya mutaxassisi sifatida xizmat qilish huquqiga ega boʻlgan. Beshta kosmik parvoz tajribasiga ega boʻlgan Thagard, kosmosda jami 140 kundan ortiq vaqt oʻtkazgan. U 1983-yilda [[STS-7]] da, 1985-yilda [[STS-51-B]] da, 1989-yilda [[STS-30]] da missiya mutaxassisi, 1992-yilda [[STS-42]] da yukxona nazoratchisi va 1995-yilda Rossiyaning [[Mir EO-18]] missiyasida kosmonavt/tadqiqotchi vazifalarini bajargan. Bu oxirgi missiyada u [[Soyuz TM-21]] bilan parvoz qilgan (Soyuzda parvoz qilgan birinchi amerikalik) va [[STS-71]] bilan Yerga qaytgan..

Thagard birinchi marta 1983-yil 18-iyunda Florida shtatidagi [[Kennedy kosmik markazidan]] uchirilgan STS-7 ekipajida kosmosga uchgan. Bu Orbiter [[Challenger]] uchun ikkinchi parvoz va besh kishidan iborat ekipaj bilan birinchi missiya boʻlgan. Missiya davomida STS-7 ekipaji [[Kanada]] (ANIK C-2) va [[Indoneziya]] ([[Palapa B1]]) uchun sunʼiy yoʻldoshlarni joylashtirgan; U erkin uchuvchi sunʼiy yoʻldosh bilan Orbiterning birinchi shakllanish parvozini amalga oshirgan (SPAS-01); birinchi [[AQSH]] va [[Germaniya]] hamkorlik materialshunoslik yukini (OSTA-2) olib oʻtgan va boshqargan; Parvoz davomida Thagard turli tibbiy sinovlarni oʻtkazgan va kosmonavtlarning koinotga moslashishi bilan bogʻliq fiziologik oʻzgarishlar haqida maʼlumot toʻplagan. Shuningdek, u RMS yordamida aylanuvchi SPAS-01 missiyasida faoliyat yuritgan. Missiya davomiyligi 1983-yil 24-iyunda [[Kaliforniya|Kaliforniyadagi]] [[Edwards havo kuchlari bazasiga]] qoʻnishdan oldin 147 soatni tashkil etgan.

Keyinchalik Thagard 1985-yil 29-aprelda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan Challenger bortida uchirilgan [[STS-51-B]], Spacelab-3 ilmiy missiyasida kosmosga uchgan. Missiya davomida u bort muhandisi boʻlib xizmat qilgan, koʻtarilish va qoʻnish paytida qoʻmondon va uchuvchiga yordam bergan. Missiya davomiyligi 168 soatni tashkil etgan. [[Yer|Yerning]] 110 orbitasidan uchgandan soʻng [[Challenger]] 1985-yil 6-mayda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻngan.

U 1989-yil 4-mayda [[Florida]] shtatidagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan [[STS-30]] ekipajida Orbiter [[Atlantis]] bortida xizmat qilgan. Thagard bu safar ham bort muhandisi boʻlib xizmat qilgan. Ushbu toʻrt kunlik missiya davomida ekipaj aʼzolari Magellan Venerani oʻrganish kosmik kemasini, 1978-yildan beri boshlangan birinchi AQSH sayyora fanlari missiyasini va Shuttledan joylashtirilgan birinchi sayyora zondini joylashtirganlar. [[Magellan]] 1990-yil oʻrtalarida Veneraga yetib kelgan va maxsus radar asboblari yordamida [[Venera (sayyora)|Veneraning]] butun yuzasini xaritaga tushirgan. Bundan tashqari, ekipaj aʼzolari umumiy suyuqlik tadqiqotlari, kimyo va elektr boʻronlarini oʻrganish bilan bogʻliq ikkilamchi foydali tadqiqotlar ustida ham ishlagandilar. Missiya davomiyligi 97 soatni tashkil etgan. [[Yer|Yerning]] 64 orbitasidan soʻng, STS-30 missiyasi 1989-yil 8-mayda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnihi bilan yakunlangan.

Thagard 1992-yil 22-yanvarda Florida shtatidagi Kennedi kosmik markazidan havoga koʻtarilgan Discovery orbitasida [[STS-42da]] yukxona nazoratchisi boʻlib xizmat qilgan. Xalqaro mikrogravitatsiya laboratoriyasi-1 modulida oʻtkazilgan 55 ta yirik tajribalar oʻn bir mamlakat tadqiqotchilari tomonidan taqdim etilgan va ilmiy fanlarning keng doirasini ifodalagan. [[STS-42]] ekipaji Yerning 128 ta orbitasi davomida missiyaning asosiy maqsadini – mikrogravitatsiyaning materiallarni qayta ishlash va hayot fanlariga taʼsirini oʻrganish maqsadini amalga oshirgan. Kosmosdagi bu noyob laboratoriyada ekipaj aʼzolari ikki smenada tun-u kun ishlaganlar. Tajribalarda oqsil va yarimoʻtkazgich kristallarining oʻsishiga mikrogravitatsiya taʼsiri oʻrganilgan. Shuningdek, tortishish kuchining oʻsimliklar, toʻqimalar, bakteriyalar, hasharotlar va inson vestibulyar reaksiyasiga taʼsiri boʻyicha biologik tajribalar oʻtkazilgan. Ushbu sakkiz kunlik missiya 1992-yil 30-yanvarda Kaliforniyadagi Edvards havo kuchlari bazasiga qoʻnish bilan yakunlangan.

Oʻzining soʻnggi missiyasida Thagard Rossiyaning Mir EO-18 missiyasining ekipaj aʼzosi edi. Thagard 115 kunlik parvoz davomida 28 ta tajriba oʻtkazgan. Ekipaj 1995-yil 14-martda „&lt;nowiki/&gt;[[Soyuz TM-21]]&lt;nowiki/&gt;“ bortida [[Qozogʻiston|Qozogʻistondagi]] [[Boyqoʻngʻir (kosmodrom)|Boyqoʻngʻir kosmodromidan]] havoga koʻtarilgan. Missiya 1995-yil 7-iyulda Kennedy kosmik markaziga [[STS-71]] kosmik kemasida qoʻnish bilan yakunlangan&lt;ref name=&quot;nasabio3&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;.

== Joriy faoliyati va lavozimlari ==

* [[FAMU]] – [[FSU muhandislik kolleji professori.]]
* Shuttle missiya, nazorati kosmik stansiya simulyatorlari, raqamli kosmik teatr planetariy va [[IMAX]] teatri bilan Tallahassee Challenger oʻquv markazi hammuassisi va [[ijrochi direktori]].
* EMS Technologies [[direktorlar kengashi aʼzosi]]. EMS – [[Atlanta]] shahrida joylashgan aloqa kompaniyasi.
* Ekstremal sharoitlarda inson faoliyati jamiyati jurnalining tahririyat koʻrib chiqish kengashi aʼzosi.
* Amerika [[aeronavtika]] va [[astronavtika]] institutining faxriy oʻqituvchisi.
* U [[aerokosmik maslahatchi]] va 1999-yilda [[Jamie Lee Curtis]] va [[Donald Sutherland]] ishtirokidagi Virus filmi va [[Bruce Willis|Bryus Uillis]], [[Ben Affleck]] va [[Liv Tyler|Liv Tayler]] ishtirokidagi Armageddon (1998) uchun texnik maslahatchi boʻlgan.

== Tashkilotlar ==

* [[Amerika aviatsiya va astronavtika instituti]]
* Aerokosmik tibbiyot uyushmasi
* [[Phi Kappa Phi]]
* [[Tallahassee simfoniya orkestri]]

== Mukofotlari ==

* [[AQSH astronavtlari shon-sharaf zali|AQSH astronavtlari shon-sharaf zaliga]] qabul qilingan (2004)
* Erskine tashrif buyuruvchi xodimi, [[Cantebury universiteti]],Christchurch, Yangi Zelandiya (2001)
* Faxriy Conch va Florida Keys fuqarosi (2000)
* 1998-yilda [[California (Pennsylvania)|Kaliforniyaning]] [[Pasadena (California)|Pasadena]] shahrida boʻlib oʻtgan Atirgullar paradi turnirida mukofotga sazovor boʻlgan suzuvchi
* FSUning Oltin faxriy jamiyatiga qabul qilingan (1998)
* Florida shtatining 5-koʻchasidagi Jacksonvillening kichik qismi „Norman E. Thagard Blvd“ deb oʻzgartirilgan (1998)
* [[Ginnesning rekordlar kitobi|Ginnesning rekordlar kitobiga]] AQSH kosmik parvozi rekordlarini oʻrnatgani uchun kiritilgan (1997)
* [[NASA]] Parvoz jarrohlari jamiyati 1997-yil W. Randolph Lovelace mukofoti sovrindori
* [[Rossiya Federatsiyasi]] Prezidenti [[Boris Yeltsin]] tomonidan shaxsan topshirilgan Rossiyaning „Doʻstlik“ ordeni laureati (1996)
* NASAning 15 ta „Kosmik parvoz super yulduzlari“ dan biri sifatida tarixda qolgan (1996)
* [[Nyu-Meksiko]] Xalqaro kosmik shon-sharaf zaliga qabul qilingan (1996)
* Amerika [[Aeronavtika]] va [[Astronavtika]] Instituti tomonidan 1996-yilda Jeffries Tibbiy tadqiqot mukofoti sovrindori
* Aerokosmik tibbiyot assotsiatsiyasining kosmik tibbiyot uchun 1996-yilgi [[Hubertus Strughold|Hubertus Strughold mukofoti]] sovrindori
* [[Smitson instituti|Smitson institutining]] iltimosiga koʻra, uning ruscha „SOKOL“ kosmik kostyumi Milliy havo va kosmik muzeyga sovgʻa qilingan (1996)
* Henry G. Armstrong Aerokosmik tibbiyot boʻyicha oʻqituvchi (1996)
* Aviatsiya haftaligi va kosmik texnologiyalarning 1995-yilgi Laurels mukofoti sovrindori
* Amerika Astronavtika Jamiyatining 1983- va 1995-yillardagi Melbourne W. Boynton mukofoti sovrindori
* Florida shtat universitetining „Grad Made Good“ mukofoti (1983) va Wescott medali sohibi(1995)
* Dengiz piyodalari korpusi komendanti tomonidan faxriy dengiz astronavti uchuvchisi etib tayinlangan (1992)
* Florida shtat universitetining talabalar salomatlik markazi qonun bilan (1986) „&lt;nowiki/&gt;[[Thagard talabalar salomatlik markazi]]&lt;nowiki/&gt;“ deb nomlangan
* [[NASA kosmik parvoz medali sohibi]]
* [[NASA Faxriy xizmat medali sohibi]]
* NASA Sustained Superior Performance mukofoti (ikki marta) Havo medallari sohibi (11)&lt;ref name=&quot;nasabio4&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;
* „V“ [[jangovar dengiz floti maqtov medali sohibi]]&lt;ref name=&quot;nasabio4&quot; /&gt;
* Dengiz piyodalari korpusi „E“ mukofoti sovrindori
* Vietnam xizmati medali sohibi

== Manbalar ==

[[Turkum:1943-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]</text>
      <sha1>8rhkfz3oogal15vwii7i5hcix1qmxwi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269555</id>
      <parentid>6269553</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:40:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12408" sha1="gwjdaq6mrobo6lfpy73rxrymd3jr1fe" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Norman Thagard
| tasvir                   =  Thagard-ne.jpg
| tasvir_eni               = 210
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = &lt;!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --&gt;
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          =  1943-yil 3-iyul (81 yoshda)
| tavallud_joyi            =  [[Marianna, Florida|Marianna]] U,S 
| vafot_sanasi             = &lt;!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--&gt;
| vafot_joyi =
| fuqaroligi =
| taʼlimi = [[Florida universiteti]], [[Texas]] universiteti janubi-gʻarbiy tibbiyot maktabi ([[Florida universiteti]])da
| kasbi = [[NASA ]]astronavti
| dini =
| faoliyat_yillari =
| asarlari =
| boʻyi =
| unvoni = [[File:Sts-7-patch.png|45px]] [[File:Sts-51-b-patch.png|45px]] [[File:Sts-30-patch.png|45px]] [[File:Sts-42-patch.png|45px]] [[File:Soyuz TM-21 Patch.png|35px]] [[File:Sts-71-patch.png|45px]]
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| qarindoshlari =
| mukofotlari =
| veb-sayt =
| imzosi =
}}

'''Norman Earl Thagard''' (1943-yil 3-iyulda tugʻilgan) – [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]&lt;nowiki/&gt;lik [[olim]] va sobiq [[AQSH dengiz piyodalari zobiti]], [[Dengiz aviatori|dengiz uchuvchisi]] va [[NASA|NASA astronavti.]] U [[Rossiya]] kosmik kemasida koinotga chiqqan birinchi amerikalik [[kosmonavt]] hisoblanadi. U 1995-yil 14-martda Rossiyaning [[Mir-18]] missiyasi uchun tayyorlangan [[Soyuz TM-21“|&quot;Soyuz TM-21“]] kosmik kemasida parvozini amalga oshirgan.

== Tajriba ==
Thagard turli ilmiy darajalarni olish uchun zarur boʻlgan akademik talablarni bajarish jarayonida bir qator tadqiqotlar va oʻqituvchilik lavozimlarda ishlab kelgan&lt;ref name=&quot;nasabio&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;.

11966-yil sentyabrida u Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz piyodalari korpusi zaxirasida xizmatni boshlagan. 1967-yilda [[kapitan]] unvoniga erishgan,1968-yilda [[harbiy dengiz uchuvchisi]] deb topilgan va keyinchalik [[Janubiy Karolina|Janubiy Karolinadagi]] [[Beaufort (Shimoliy Karolina)|Beaufort]] dengiz piyodalari aviabazasida [[VMFA-333]] bilan [[F-4 Phantom IIs]] samolyotlarida uchuvchi sifatida xizmatga yollangan. 1969-yil yanvaridan 1970-yilgacha VMFA-115 tarkibida xizmat qilib, Vyetnamda 163 ta [[jangovar parvozni]] amalga oshirgan. Shundan soʻng, Norman Qoʻshma Shtatlarga qaytib kelgan va Janubiy Karolinadagi Beaufort dengiz piyodalari aviabazasida [[VMFA-251]] tarkibida aviatsiya qurollari boʻlimi ofitseri lavozimiga tayinlangan.

Thagard 1971-yilda akademik oʻqishini davom ettirib, [[elektrotexnika]] boʻyicha qoʻshimcha taʼlim olgan va tibbiyot sohasida diplom olgan. NASAga qoʻshilishidan oldin u [[Janubiy Karolina Tibbiyot universitetining]] Ichki kasalliklar boʻlimida amaliyot oʻtagan. U litsenziyaga ega [[shifokor]] boʻlgan.

U uchuvchi boʻlgan va 2200 soatdan ortiq parvoz vaqtini qayd etgan, ularning aksariyati reaktiv samolyotlarda boʻlgan&lt;ref name=&quot;nasabio2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;.

== NASAdagi faoliyati ==
Thagard 1978-yil yanvarda NASA tomonidan astronavt nomzodi sifatida tanlangan. 1979-yil avgustda u bir yillik tayyorgarlik va baholash davrini yakunlab, kelajakdagi Space Shuttle parvozlarida missiya mutaxassisi sifatida xizmat qilish huquqiga ega boʻlgan. Beshta kosmik parvoz tajribasiga ega boʻlgan Thagard, kosmosda jami 140 kundan ortiq vaqt oʻtkazgan. U 1983-yilda [[STS-7]] da, 1985-yilda [[STS-51-B]] da, 1989-yilda [[STS-30]] da missiya mutaxassisi, 1992-yilda [[STS-42]] da yukxona nazoratchisi va 1995-yilda Rossiyaning [[Mir EO-18]] missiyasida kosmonavt/tadqiqotchi vazifalarini bajargan. Bu oxirgi missiyada u [[Soyuz TM-21]] bilan parvoz qilgan (Soyuzda parvoz qilgan birinchi amerikalik) va [[STS-71]] bilan Yerga qaytgan..

Thagard birinchi marta 1983-yil 18-iyunda Florida shtatidagi [[Kennedy kosmik markazidan]] uchirilgan STS-7 ekipajida kosmosga uchgan. Bu Orbiter [[Challenger]] uchun ikkinchi parvoz va besh kishidan iborat ekipaj bilan birinchi missiya boʻlgan. Missiya davomida STS-7 ekipaji [[Kanada]] (ANIK C-2) va [[Indoneziya]] ([[Palapa B1]]) uchun sunʼiy yoʻldoshlarni joylashtirgan; U erkin uchuvchi sunʼiy yoʻldosh bilan Orbiterning birinchi shakllanish parvozini amalga oshirgan (SPAS-01); birinchi [[AQSH]] va [[Germaniya]] hamkorlik materialshunoslik yukini (OSTA-2) olib oʻtgan va boshqargan; Parvoz davomida Thagard turli tibbiy sinovlarni oʻtkazgan va kosmonavtlarning koinotga moslashishi bilan bogʻliq fiziologik oʻzgarishlar haqida maʼlumot toʻplagan. Shuningdek, u RMS yordamida aylanuvchi SPAS-01 missiyasida faoliyat yuritgan. Missiya davomiyligi 1983-yil 24-iyunda [[Kaliforniya|Kaliforniyadagi]] [[Edwards havo kuchlari bazasiga]] qoʻnishdan oldin 147 soatni tashkil etgan.

Keyinchalik Thagard 1985-yil 29-aprelda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan Challenger bortida uchirilgan [[STS-51-B]], Spacelab-3 ilmiy missiyasida kosmosga uchgan. Missiya davomida u bort muhandisi boʻlib xizmat qilgan, koʻtarilish va qoʻnish paytida qoʻmondon va uchuvchiga yordam bergan. Missiya davomiyligi 168 soatni tashkil etgan. [[Yer|Yerning]] 110 orbitasidan uchgandan soʻng [[Challenger]] 1985-yil 6-mayda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻngan.

U 1989-yil 4-mayda [[Florida]] shtatidagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan [[STS-30]] ekipajida Orbiter [[Atlantis]] bortida xizmat qilgan. Thagard bu safar ham bort muhandisi boʻlib xizmat qilgan. Ushbu toʻrt kunlik missiya davomida ekipaj aʼzolari Magellan Venerani oʻrganish kosmik kemasini, 1978-yildan beri boshlangan birinchi AQSH sayyora fanlari missiyasini va Shuttledan joylashtirilgan birinchi sayyora zondini joylashtirganlar. [[Magellan]] 1990-yil oʻrtalarida Veneraga yetib kelgan va maxsus radar asboblari yordamida [[Venera (sayyora)|Veneraning]] butun yuzasini xaritaga tushirgan. Bundan tashqari, ekipaj aʼzolari umumiy suyuqlik tadqiqotlari, kimyo va elektr boʻronlarini oʻrganish bilan bogʻliq ikkilamchi foydali tadqiqotlar ustida ham ishlagandilar. Missiya davomiyligi 97 soatni tashkil etgan. [[Yer|Yerning]] 64 orbitasidan soʻng, STS-30 missiyasi 1989-yil 8-mayda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnihi bilan yakunlangan.

Thagard 1992-yil 22-yanvarda Florida shtatidagi Kennedi kosmik markazidan havoga koʻtarilgan Discovery orbitasida [[STS-42da]] yukxona nazoratchisi boʻlib xizmat qilgan. Xalqaro mikrogravitatsiya laboratoriyasi-1 modulida oʻtkazilgan 55 ta yirik tajribalar oʻn bir mamlakat tadqiqotchilari tomonidan taqdim etilgan va ilmiy fanlarning keng doirasini ifodalagan. [[STS-42]] ekipaji Yerning 128 ta orbitasi davomida missiyaning asosiy maqsadini – mikrogravitatsiyaning materiallarni qayta ishlash va hayot fanlariga taʼsirini oʻrganish maqsadini amalga oshirgan. Kosmosdagi bu noyob laboratoriyada ekipaj aʼzolari ikki smenada tun-u kun ishlaganlar. Tajribalarda oqsil va yarimoʻtkazgich kristallarining oʻsishiga mikrogravitatsiya taʼsiri oʻrganilgan. Shuningdek, tortishish kuchining oʻsimliklar, toʻqimalar, bakteriyalar, hasharotlar va inson vestibulyar reaksiyasiga taʼsiri boʻyicha biologik tajribalar oʻtkazilgan. Ushbu sakkiz kunlik missiya 1992-yil 30-yanvarda Kaliforniyadagi Edvards havo kuchlari bazasiga qoʻnish bilan yakunlangan.

Oʻzining soʻnggi missiyasida Thagard Rossiyaning Mir EO-18 missiyasining ekipaj aʼzosi edi. Thagard 115 kunlik parvoz davomida 28 ta tajriba oʻtkazgan. Ekipaj 1995-yil 14-martda „&lt;nowiki/&gt;[[Soyuz TM-21]]&lt;nowiki/&gt;“ bortida [[Qozogʻiston|Qozogʻistondagi]] [[Boyqoʻngʻir (kosmodrom)|Boyqoʻngʻir kosmodromidan]] havoga koʻtarilgan. Missiya 1995-yil 7-iyulda Kennedy kosmik markaziga [[STS-71]] kosmik kemasida qoʻnish bilan yakunlangan&lt;ref name=&quot;nasabio3&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;.

== Joriy faoliyati va lavozimlari ==

* [[FAMU]] – [[FSU muhandislik kolleji professori.]]
* Shuttle missiya, nazorati kosmik stansiya simulyatorlari, raqamli kosmik teatr planetariy va [[IMAX]] teatri bilan Tallahassee Challenger oʻquv markazi hammuassisi va [[ijrochi direktori]].
* EMS Technologies [[direktorlar kengashi aʼzosi]]. EMS – [[Atlanta]] shahrida joylashgan aloqa kompaniyasi.
* Ekstremal sharoitlarda inson faoliyati jamiyati jurnalining tahririyat koʻrib chiqish kengashi aʼzosi.
* Amerika [[aeronavtika]] va [[astronavtika]] institutining faxriy oʻqituvchisi.
* U [[aerokosmik maslahatchi]] va 1999-yilda [[Jamie Lee Curtis]] va [[Donald Sutherland]] ishtirokidagi Virus filmi va [[Bruce Willis|Bryus Uillis]], [[Ben Affleck]] va [[Liv Tyler|Liv Tayler]] ishtirokidagi Armageddon (1998) uchun texnik maslahatchi boʻlgan.

== Tashkilotlar ==

* [[Amerika aviatsiya va astronavtika instituti]]
* Aerokosmik tibbiyot uyushmasi
* [[Phi Kappa Phi]]
* [[Tallahassee simfoniya orkestri]]

== Mukofotlari ==

* [[AQSH astronavtlari shon-sharaf zali|AQSH astronavtlari shon-sharaf zaliga]] qabul qilingan (2004)
* Erskine tashrif buyuruvchi xodimi, [[Cantebury universiteti]],Christchurch, Yangi Zelandiya (2001)
* Faxriy Conch va Florida Keys fuqarosi (2000)
* 1998-yilda [[California (Pennsylvania)|Kaliforniyaning]] [[Pasadena (California)|Pasadena]] shahrida boʻlib oʻtgan Atirgullar paradi turnirida mukofotga sazovor boʻlgan suzuvchi
* FSUning Oltin faxriy jamiyatiga qabul qilingan (1998)
* Florida shtatining 5-koʻchasidagi Jacksonvillening kichik qismi „Norman E. Thagard Blvd“ deb oʻzgartirilgan (1998)
* [[Ginnesning rekordlar kitobi|Ginnesning rekordlar kitobiga]] AQSH kosmik parvozi rekordlarini oʻrnatgani uchun kiritilgan (1997)
* [[NASA]] Parvoz jarrohlari jamiyati 1997-yil W. Randolph Lovelace mukofoti sovrindori
* [[Rossiya Federatsiyasi]] Prezidenti [[Boris Yeltsin]] tomonidan shaxsan topshirilgan Rossiyaning „Doʻstlik“ ordeni laureati (1996)
* NASAning 15 ta „Kosmik parvoz super yulduzlari“ dan biri sifatida tarixda qolgan (1996)
* [[Nyu-Meksiko]] Xalqaro kosmik shon-sharaf zaliga qabul qilingan (1996)
* Amerika [[Aeronavtika]] va [[Astronavtika]] Instituti tomonidan 1996-yilda Jeffries Tibbiy tadqiqot mukofoti sovrindori
* Aerokosmik tibbiyot assotsiatsiyasining kosmik tibbiyot uchun 1996-yilgi [[Hubertus Strughold|Hubertus Strughold mukofoti]] sovrindori
* [[Smitson instituti|Smitson institutining]] iltimosiga koʻra, uning ruscha „SOKOL“ kosmik kostyumi Milliy havo va kosmik muzeyga sovgʻa qilingan (1996)
* Henry G. Armstrong Aerokosmik tibbiyot boʻyicha oʻqituvchi (1996)
* Aviatsiya haftaligi va kosmik texnologiyalarning 1995-yilgi Laurels mukofoti sovrindori
* Amerika Astronavtika Jamiyatining 1983- va 1995-yillardagi Melbourne W. Boynton mukofoti sovrindori
* Florida shtat universitetining „Grad Made Good“ mukofoti (1983) va Wescott medali sohibi(1995)
* Dengiz piyodalari korpusi komendanti tomonidan faxriy dengiz astronavti uchuvchisi etib tayinlangan (1992)
* Florida shtat universitetining talabalar salomatlik markazi qonun bilan (1986) „&lt;nowiki/&gt;[[Thagard talabalar salomatlik markazi]]&lt;nowiki/&gt;“ deb nomlangan
* [[NASA kosmik parvoz medali sohibi]]
* [[NASA Faxriy xizmat medali sohibi]]
* NASA Sustained Superior Performance mukofoti (ikki marta) Havo medallari sohibi (11)&lt;ref name=&quot;nasabio4&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;
* „V“ [[jangovar dengiz floti maqtov medali sohibi]]&lt;ref name=&quot;nasabio4&quot; /&gt;
* Dengiz piyodalari korpusi „E“ mukofoti sovrindori
* Vietnam xizmati medali sohibi

== Manbalar ==

[[Turkum:1943-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]</text>
      <sha1>gwjdaq6mrobo6lfpy73rxrymd3jr1fe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269556</id>
      <parentid>6269555</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12399" sha1="c4jntuzzbo4cyvoe3jicn5bp6lgxb6c" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Norman Thagard
| tasvir                   =  Thagard-ne.jpg
| tasvir_eni               = 210
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = &lt;!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --&gt;
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          =  1943-yil 3-iyul (81 yoshda)
| tavallud_joyi            =  [[Marianna, Florida|Marianna]] U,S 
| vafot_sanasi             = &lt;!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--&gt;
| vafot_joyi =
| fuqaroligi =
| taʼlimi = [[Florida universiteti]], [[Texas]] universiteti janubi-gʻarbiy tibbiyot maktabi ([[Florida universiteti]])da
| kasbi = [[NASA ]]astronavti
| dini =
| faoliyat_yillari =
| asarlari =
| boʻyi =
| unvoni = [[File:Sts-7-patch.png|45px]] [[File:Sts-51-b-patch.png|45px]] [[File:Sts-30-patch.png|45px]] [[File:Sts-42-patch.png|45px]] [[File:Soyuz TM-21 Patch.png|35px]] [[File:Sts-71-patch.png|45px]]
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| qarindoshlari =
| mukofotlari =
| veb-sayt =
| imzosi =
}}

'''Norman Earl Thagard''' (1943-yil 3-iyulda tugʻilgan) – [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[olim]] va sobiq [[AQSH dengiz piyodalari zobiti]], [[Dengiz aviatori|dengiz uchuvchisi]] va [[NASA|NASA astronavti.]] U [[Rossiya]] kosmik kemasida koinotga chiqqan birinchi amerikalik [[kosmonavt]] hisoblanadi. U 1995-yil 14-martda Rossiyaning [[Mir-18]] missiyasi uchun tayyorlangan [[Soyuz TM-21“|&quot;Soyuz TM-21“]] kosmik kemasida parvozini amalga oshirgan.

== Tajriba ==
Thagard turli ilmiy darajalarni olish uchun zarur boʻlgan akademik talablarni bajarish jarayonida bir qator tadqiqotlar va oʻqituvchilik lavozimlarda ishlab kelgan&lt;ref name=&quot;nasabio&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;.

11966-yil sentyabrida u Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz piyodalari korpusi zaxirasida xizmatni boshlagan. 1967-yilda [[kapitan]] unvoniga erishgan,1968-yilda [[harbiy dengiz uchuvchisi]] deb topilgan va keyinchalik [[Janubiy Karolina|Janubiy Karolinadagi]] [[Beaufort (Shimoliy Karolina)|Beaufort]] dengiz piyodalari aviabazasida [[VMFA-333]] bilan [[F-4 Phantom IIs]] samolyotlarida uchuvchi sifatida xizmatga yollangan. 1969-yil yanvaridan 1970-yilgacha VMFA-115 tarkibida xizmat qilib, Vyetnamda 163 ta [[jangovar parvozni]] amalga oshirgan. Shundan soʻng, Norman Qoʻshma Shtatlarga qaytib kelgan va Janubiy Karolinadagi Beaufort dengiz piyodalari aviabazasida [[VMFA-251]] tarkibida aviatsiya qurollari boʻlimi ofitseri lavozimiga tayinlangan.

Thagard 1971-yilda akademik oʻqishini davom ettirib, [[elektrotexnika]] boʻyicha qoʻshimcha taʼlim olgan va tibbiyot sohasida diplom olgan. NASAga qoʻshilishidan oldin u [[Janubiy Karolina Tibbiyot universitetining]] Ichki kasalliklar boʻlimida amaliyot oʻtagan. U litsenziyaga ega [[shifokor]] boʻlgan.

U uchuvchi boʻlgan va 2200 soatdan ortiq parvoz vaqtini qayd etgan, ularning aksariyati reaktiv samolyotlarda boʻlgan&lt;ref name=&quot;nasabio2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;.

== NASAdagi faoliyati ==
Thagard 1978-yil yanvarda NASA tomonidan astronavt nomzodi sifatida tanlangan. 1979-yil avgustda u bir yillik tayyorgarlik va baholash davrini yakunlab, kelajakdagi Space Shuttle parvozlarida missiya mutaxassisi sifatida xizmat qilish huquqiga ega boʻlgan. Beshta kosmik parvoz tajribasiga ega boʻlgan Thagard, kosmosda jami 140 kundan ortiq vaqt oʻtkazgan. U 1983-yilda [[STS-7]] da, 1985-yilda [[STS-51-B]] da, 1989-yilda [[STS-30]] da missiya mutaxassisi, 1992-yilda [[STS-42]] da yukxona nazoratchisi va 1995-yilda Rossiyaning [[Mir EO-18]] missiyasida kosmonavt/tadqiqotchi vazifalarini bajargan. Bu oxirgi missiyada u [[Soyuz TM-21]] bilan parvoz qilgan (Soyuzda parvoz qilgan birinchi amerikalik) va [[STS-71]] bilan Yerga qaytgan..

Thagard birinchi marta 1983-yil 18-iyunda Florida shtatidagi [[Kennedy kosmik markazidan]] uchirilgan STS-7 ekipajida kosmosga uchgan. Bu Orbiter [[Challenger]] uchun ikkinchi parvoz va besh kishidan iborat ekipaj bilan birinchi missiya boʻlgan. Missiya davomida STS-7 ekipaji [[Kanada]] (ANIK C-2) va [[Indoneziya]] ([[Palapa B1]]) uchun sunʼiy yoʻldoshlarni joylashtirgan; U erkin uchuvchi sunʼiy yoʻldosh bilan Orbiterning birinchi shakllanish parvozini amalga oshirgan (SPAS-01); birinchi [[AQSH]] va [[Germaniya]] hamkorlik materialshunoslik yukini (OSTA-2) olib oʻtgan va boshqargan; Parvoz davomida Thagard turli tibbiy sinovlarni oʻtkazgan va kosmonavtlarning koinotga moslashishi bilan bogʻliq fiziologik oʻzgarishlar haqida maʼlumot toʻplagan. Shuningdek, u RMS yordamida aylanuvchi SPAS-01 missiyasida faoliyat yuritgan. Missiya davomiyligi 1983-yil 24-iyunda [[Kaliforniya|Kaliforniyadagi]] [[Edwards havo kuchlari bazasiga]] qoʻnishdan oldin 147 soatni tashkil etgan.

Keyinchalik Thagard 1985-yil 29-aprelda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan Challenger bortida uchirilgan [[STS-51-B]], Spacelab-3 ilmiy missiyasida kosmosga uchgan. Missiya davomida u bort muhandisi boʻlib xizmat qilgan, koʻtarilish va qoʻnish paytida qoʻmondon va uchuvchiga yordam bergan. Missiya davomiyligi 168 soatni tashkil etgan. [[Yer|Yerning]] 110 orbitasidan uchgandan soʻng [[Challenger]] 1985-yil 6-mayda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻngan.

U 1989-yil 4-mayda [[Florida]] shtatidagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan [[STS-30]] ekipajida Orbiter [[Atlantis]] bortida xizmat qilgan. Thagard bu safar ham bort muhandisi boʻlib xizmat qilgan. Ushbu toʻrt kunlik missiya davomida ekipaj aʼzolari Magellan Venerani oʻrganish kosmik kemasini, 1978-yildan beri boshlangan birinchi AQSH sayyora fanlari missiyasini va Shuttledan joylashtirilgan birinchi sayyora zondini joylashtirganlar. [[Magellan]] 1990-yil oʻrtalarida Veneraga yetib kelgan va maxsus radar asboblari yordamida [[Venera (sayyora)|Veneraning]] butun yuzasini xaritaga tushirgan. Bundan tashqari, ekipaj aʼzolari umumiy suyuqlik tadqiqotlari, kimyo va elektr boʻronlarini oʻrganish bilan bogʻliq ikkilamchi foydali tadqiqotlar ustida ham ishlagandilar. Missiya davomiyligi 97 soatni tashkil etgan. [[Yer|Yerning]] 64 orbitasidan soʻng, STS-30 missiyasi 1989-yil 8-mayda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnihi bilan yakunlangan.

Thagard 1992-yil 22-yanvarda Florida shtatidagi Kennedi kosmik markazidan havoga koʻtarilgan Discovery orbitasida [[STS-42da]] yukxona nazoratchisi boʻlib xizmat qilgan. Xalqaro mikrogravitatsiya laboratoriyasi-1 modulida oʻtkazilgan 55 ta yirik tajribalar oʻn bir mamlakat tadqiqotchilari tomonidan taqdim etilgan va ilmiy fanlarning keng doirasini ifodalagan. [[STS-42]] ekipaji Yerning 128 ta orbitasi davomida missiyaning asosiy maqsadini – mikrogravitatsiyaning materiallarni qayta ishlash va hayot fanlariga taʼsirini oʻrganish maqsadini amalga oshirgan. Kosmosdagi bu noyob laboratoriyada ekipaj aʼzolari ikki smenada tun-u kun ishlaganlar. Tajribalarda oqsil va yarimoʻtkazgich kristallarining oʻsishiga mikrogravitatsiya taʼsiri oʻrganilgan. Shuningdek, tortishish kuchining oʻsimliklar, toʻqimalar, bakteriyalar, hasharotlar va inson vestibulyar reaksiyasiga taʼsiri boʻyicha biologik tajribalar oʻtkazilgan. Ushbu sakkiz kunlik missiya 1992-yil 30-yanvarda Kaliforniyadagi Edvards havo kuchlari bazasiga qoʻnish bilan yakunlangan.

Oʻzining soʻnggi missiyasida Thagard Rossiyaning Mir EO-18 missiyasining ekipaj aʼzosi edi. Thagard 115 kunlik parvoz davomida 28 ta tajriba oʻtkazgan. Ekipaj 1995-yil 14-martda „&lt;nowiki/&gt;[[Soyuz TM-21]]&lt;nowiki/&gt;“ bortida [[Qozogʻiston|Qozogʻistondagi]] [[Boyqoʻngʻir (kosmodrom)|Boyqoʻngʻir kosmodromidan]] havoga koʻtarilgan. Missiya 1995-yil 7-iyulda Kennedy kosmik markaziga [[STS-71]] kosmik kemasida qoʻnish bilan yakunlangan&lt;ref name=&quot;nasabio3&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;.

== Joriy faoliyati va lavozimlari ==

* [[FAMU]] – [[FSU muhandislik kolleji professori.]]
* Shuttle missiya, nazorati kosmik stansiya simulyatorlari, raqamli kosmik teatr planetariy va [[IMAX]] teatri bilan Tallahassee Challenger oʻquv markazi hammuassisi va [[ijrochi direktori]].
* EMS Technologies [[direktorlar kengashi aʼzosi]]. EMS – [[Atlanta]] shahrida joylashgan aloqa kompaniyasi.
* Ekstremal sharoitlarda inson faoliyati jamiyati jurnalining tahririyat koʻrib chiqish kengashi aʼzosi.
* Amerika [[aeronavtika]] va [[astronavtika]] institutining faxriy oʻqituvchisi.
* U [[aerokosmik maslahatchi]] va 1999-yilda [[Jamie Lee Curtis]] va [[Donald Sutherland]] ishtirokidagi Virus filmi va [[Bruce Willis|Bryus Uillis]], [[Ben Affleck]] va [[Liv Tyler|Liv Tayler]] ishtirokidagi Armageddon (1998) uchun texnik maslahatchi boʻlgan.

== Tashkilotlar ==

* [[Amerika aviatsiya va astronavtika instituti]]
* Aerokosmik tibbiyot uyushmasi
* [[Phi Kappa Phi]]
* [[Tallahassee simfoniya orkestri]]

== Mukofotlari ==

* [[AQSH astronavtlari shon-sharaf zali|AQSH astronavtlari shon-sharaf zaliga]] qabul qilingan (2004)
* Erskine tashrif buyuruvchi xodimi, [[Cantebury universiteti]],Christchurch, Yangi Zelandiya (2001)
* Faxriy Conch va Florida Keys fuqarosi (2000)
* 1998-yilda [[California (Pennsylvania)|Kaliforniyaning]] [[Pasadena (California)|Pasadena]] shahrida boʻlib oʻtgan Atirgullar paradi turnirida mukofotga sazovor boʻlgan suzuvchi
* FSUning Oltin faxriy jamiyatiga qabul qilingan (1998)
* Florida shtatining 5-koʻchasidagi Jacksonvillening kichik qismi „Norman E. Thagard Blvd“ deb oʻzgartirilgan (1998)
* [[Ginnesning rekordlar kitobi|Ginnesning rekordlar kitobiga]] AQSH kosmik parvozi rekordlarini oʻrnatgani uchun kiritilgan (1997)
* [[NASA]] Parvoz jarrohlari jamiyati 1997-yil W. Randolph Lovelace mukofoti sovrindori
* [[Rossiya Federatsiyasi]] Prezidenti [[Boris Yeltsin]] tomonidan shaxsan topshirilgan Rossiyaning „Doʻstlik“ ordeni laureati (1996)
* NASAning 15 ta „Kosmik parvoz super yulduzlari“ dan biri sifatida tarixda qolgan (1996)
* [[Nyu-Meksiko]] Xalqaro kosmik shon-sharaf zaliga qabul qilingan (1996)
* Amerika [[Aeronavtika]] va [[Astronavtika]] Instituti tomonidan 1996-yilda Jeffries Tibbiy tadqiqot mukofoti sovrindori
* Aerokosmik tibbiyot assotsiatsiyasining kosmik tibbiyot uchun 1996-yilgi [[Hubertus Strughold|Hubertus Strughold mukofoti]] sovrindori
* [[Smitson instituti|Smitson institutining]] iltimosiga koʻra, uning ruscha „SOKOL“ kosmik kostyumi Milliy havo va kosmik muzeyga sovgʻa qilingan (1996)
* Henry G. Armstrong Aerokosmik tibbiyot boʻyicha oʻqituvchi (1996)
* Aviatsiya haftaligi va kosmik texnologiyalarning 1995-yilgi Laurels mukofoti sovrindori
* Amerika Astronavtika Jamiyatining 1983- va 1995-yillardagi Melbourne W. Boynton mukofoti sovrindori
* Florida shtat universitetining „Grad Made Good“ mukofoti (1983) va Wescott medali sohibi(1995)
* Dengiz piyodalari korpusi komendanti tomonidan faxriy dengiz astronavti uchuvchisi etib tayinlangan (1992)
* Florida shtat universitetining talabalar salomatlik markazi qonun bilan (1986) „&lt;nowiki/&gt;[[Thagard talabalar salomatlik markazi]]&lt;nowiki/&gt;“ deb nomlangan
* [[NASA kosmik parvoz medali sohibi]]
* [[NASA Faxriy xizmat medali sohibi]]
* NASA Sustained Superior Performance mukofoti (ikki marta) Havo medallari sohibi (11)&lt;ref name=&quot;nasabio4&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;
* „V“ [[jangovar dengiz floti maqtov medali sohibi]]&lt;ref name=&quot;nasabio4&quot; /&gt;
* Dengiz piyodalari korpusi „E“ mukofoti sovrindori
* Vietnam xizmati medali sohibi

== Manbalar ==

[[Turkum:1943-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]</text>
      <sha1>c4jntuzzbo4cyvoe3jicn5bp6lgxb6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269558</id>
      <parentid>6269556</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12400" sha1="c16vxp9nkifeutz9slwzw0r7eq9slsh" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Norman Thagard
| tasvir                   =  Thagard-ne.jpg
| tasvir_eni               = 210
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = &lt;!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --&gt;
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          =  1943-yil 3-iyul (81 yoshda)
| tavallud_joyi            =  [[Marianna, Florida|Marianna]] U,S 
| vafot_sanasi             = &lt;!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--&gt;
| vafot_joyi =
| fuqaroligi =
| taʼlimi = [[Florida universiteti]], [[Texas]] universiteti janubi-gʻarbiy tibbiyot maktabi ([[Florida universiteti]])da
| kasbi = [[NASA ]]astronavti
| dini =
| faoliyat_yillari =
| asarlari =
| boʻyi =
| unvoni = [[File:Sts-7-patch.png|45px]] [[File:Sts-51-b-patch.png|45px]] [[File:Sts-30-patch.png|45px]] [[File:Sts-42-patch.png|45px]] [[File:Soyuz TM-21 Patch.png|35px]] [[File:Sts-71-patch.png|45px]]
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| qarindoshlari =
| mukofotlari =
| veb-sayt =
| imzosi =
}}

'''Norman Earl Thagard''' (1943-yil 3-iyulda tugʻilgan) – [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[olim]] va sobiq [[AQSH dengiz piyodalari zobiti]], [[Dengiz aviatori|dengiz uchuvchisi]] va [[NASA|NASA astronavti.]] U [[Rossiya]] kosmik kemasida koinotga chiqqan birinchi amerikalik [[kosmonavt]] hisoblanadi. U 1995-yil 14-martda Rossiyaning [[Mir-18]] missiyasi uchun tayyorlangan [[Soyuz TM-21“|&quot;Soyuz TM-21“]] kosmik kemasida parvozini amalga oshirgan.

== Tajriba ==
Thagard turli ilmiy darajalarni olish uchun zarur boʻlgan akademik talablarni bajarish jarayonida bir qator tadqiqotlar va oʻqituvchilik lavozimlarda ishlab kelgan&lt;ref name=&quot;nasabio&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;.

11966-yil sentyabrida u Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz piyodalari korpusi zaxirasida xizmatni boshlagan. 1967-yilda [[kapitan]] unvoniga erishgan,1968-yilda [[harbiy dengiz uchuvchisi]] deb topilgan va keyinchalik [[Janubiy Karolina|Janubiy Karolinadagi]] [[Beaufort (Shimoliy Karolina)|Beaufort]] dengiz piyodalari aviabazasida [[VMFA-333]] bilan [[F-4 Phantom IIs]] samolyotlarida uchuvchi sifatida xizmatga yollangan. 1969-yil yanvaridan 1970-yilgacha VMFA-115 tarkibida xizmat qilib, Vyetnamda 163 ta [[jangovar parvozni]] amalga oshirgan. Shundan soʻng, Norman Qoʻshma Shtatlarga qaytib kelgan va Janubiy Karolinadagi Beaufort dengiz piyodalari aviabazasida [[VMFA-251]] tarkibida aviatsiya qurollari boʻlimi ofitseri lavozimiga tayinlangan.

Thagard 1971-yilda akademik oʻqishini davom ettirib, [[elektrotexnika]] boʻyicha qoʻshimcha taʼlim olgan va tibbiyot sohasida diplom olgan. NASAga qoʻshilishidan oldin u [[Janubiy Karolina Tibbiyot universitetining]] Ichki kasalliklar boʻlimida amaliyot oʻtagan. U litsenziyaga ega [[shifokor]] boʻlgan.

U uchuvchi boʻlgan va 2200 soatdan ortiq parvoz vaqtini qayd etgan, ularning aksariyati reaktiv samolyotlarda boʻlgan&lt;ref name=&quot;nasabio2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;.

== NASAdagi faoliyati ==
Thagard 1978-yil yanvarda NASA tomonidan astronavt nomzodi sifatida tanlangan. 1979-yil avgustda u bir yillik tayyorgarlik va baholash davrini yakunlab, kelajakdagi Space Shuttle parvozlarida missiya mutaxassisi sifatida xizmat qilish huquqiga ega boʻlgan. Beshta kosmik parvoz tajribasiga ega boʻlgan Thagard, kosmosda jami 140 kundan ortiq vaqt oʻtkazgan. U 1983-yilda [[STS-7]] da, 1985-yilda [[STS-51-B]] da, 1989-yilda [[STS-30]] da missiya mutaxassisi, 1992-yilda [[STS-42]] da yukxona nazoratchisi va 1995-yilda Rossiyaning [[Mir EO-18]] missiyasida kosmonavt/tadqiqotchi vazifalarini bajargan. Bu oxirgi missiyada u [[Soyuz TM-21]] bilan parvoz qilgan (Soyuzda parvoz qilgan birinchi amerikalik) va [[STS-71]] bilan Yerga qaytgan..

Thagard birinchi marta 1983-yil 18-iyunda Florida shtatidagi [[Kennedy kosmik markazidan]] uchirilgan STS-7 ekipajida kosmosga uchgan. Bu Orbiter [[Challenger]] uchun ikkinchi parvoz va besh kishidan iborat ekipaj bilan birinchi missiya boʻlgan. Missiya davomida STS-7 ekipaji [[Kanada]] (ANIK C-2) va [[Indoneziya]] ([[Palapa B1]]) uchun sunʼiy yoʻldoshlarni joylashtirgan; U erkin uchuvchi sunʼiy yoʻldosh bilan Orbiterning birinchi shakllanish parvozini amalga oshirgan (SPAS-01); birinchi [[AQSH]] va [[Germaniya]] hamkorlik materialshunoslik yukini (OSTA-2) olib oʻtgan va boshqargan; Parvoz davomida Thagard turli tibbiy sinovlarni oʻtkazgan va kosmonavtlarning koinotga moslashishi bilan bogʻliq fiziologik oʻzgarishlar haqida maʼlumot toʻplagan. Shuningdek, u RMS yordamida aylanuvchi SPAS-01 missiyasida faoliyat yuritgan. Missiya davomiyligi 1983-yil 24-iyunda [[Kaliforniya|Kaliforniyadagi]] [[Edwards havo kuchlari bazasiga]] qoʻnishdan oldin 147 soatni tashkil etgan.

Keyinchalik Thagard 1985-yil 29-aprelda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan Challenger bortida uchirilgan [[STS-51-B]], Spacelab-3 ilmiy missiyasida kosmosga uchgan. Missiya davomida u bort muhandisi boʻlib xizmat qilgan, koʻtarilish va qoʻnish paytida qoʻmondon va uchuvchiga yordam bergan. Missiya davomiyligi 168 soatni tashkil etgan. [[Yer|Yerning]] 110 orbitasidan uchgandan soʻng [[Challenger]] 1985-yil 6-mayda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻngan.

U 1989-yil 4-mayda [[Florida]] shtatidagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan [[STS-30]] ekipajida Orbiter [[Atlantis]] bortida xizmat qilgan. Thagard bu safar ham bort muhandisi boʻlib xizmat qilgan. Ushbu toʻrt kunlik missiya davomida ekipaj aʼzolari Magellan Venerani oʻrganish kosmik kemasini, 1978-yildan beri boshlangan birinchi AQSH sayyora fanlari missiyasini va Shuttledan joylashtirilgan birinchi sayyora zondini joylashtirganlar. [[Magellan]] 1990-yil oʻrtalarida Veneraga yetib kelgan va maxsus radar asboblari yordamida [[Venera (sayyora)|Veneraning]] butun yuzasini xaritaga tushirgan. Bundan tashqari, ekipaj aʼzolari umumiy suyuqlik tadqiqotlari, kimyo va elektr boʻronlarini oʻrganish bilan bogʻliq ikkilamchi foydali tadqiqotlar ustida ham ishlagandilar. Missiya davomiyligi 97 soatni tashkil etgan. [[Yer|Yerning]] 64 orbitasidan soʻng, STS-30 missiyasi 1989-yil 8-mayda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnihi bilan yakunlangan.

Thagard 1992-yil 22-yanvarda Florida shtatidagi Kennedi kosmik markazidan havoga koʻtarilgan Discovery orbitasida [[STS-42da]] yukxona nazoratchisi boʻlib xizmat qilgan. Xalqaro mikrogravitatsiya laboratoriyasi-1 modulida oʻtkazilgan 55 ta yirik tajribalar oʻn bir mamlakat tadqiqotchilari tomonidan taqdim etilgan va ilmiy fanlarning keng doirasini ifodalagan. [[STS-42]] ekipaji Yerning 128 ta orbitasi davomida missiyaning asosiy maqsadini – mikrogravitatsiyaning materiallarni qayta ishlash va hayot fanlariga taʼsirini oʻrganish maqsadini amalga oshirgan. Kosmosdagi bu noyob laboratoriyada ekipaj aʼzolari ikki smenada tun-u kun ishlaganlar. Tajribalarda oqsil va yarimoʻtkazgich kristallarining oʻsishiga mikrogravitatsiya taʼsiri oʻrganilgan. Shuningdek, tortishish kuchining oʻsimliklar, toʻqimalar, bakteriyalar, hasharotlar va inson vestibulyar reaksiyasiga taʼsiri boʻyicha biologik tajribalar oʻtkazilgan. Ushbu sakkiz kunlik missiya 1992-yil 30-yanvarda Kaliforniyadagi Edvards havo kuchlari bazasiga qoʻnish bilan yakunlangan.

Oʻzining soʻnggi missiyasida Thagard Rossiyaning Mir EO-18 missiyasining ekipaj aʼzosi edi. Thagard 115 kunlik parvoz davomida 28 ta tajriba oʻtkazgan. Ekipaj 1995-yil 14-martda „&lt;nowiki/&gt;[[Soyuz TM-21]]&lt;nowiki/&gt;“ bortida [[Qozogʻiston|Qozogʻistondagi]] [[Boyqoʻngʻir (kosmodrom)|Boyqoʻngʻir kosmodromidan]] havoga koʻtarilgan. Missiya 1995-yil 7-iyulda Kennedy kosmik markaziga [[STS-71]] kosmik kemasida qoʻnish bilan yakunlangan&lt;ref name=&quot;nasabio3&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;.

== Joriy faoliyati va lavozimlari ==

* [[FAMU]] – [[FSU muhandislik kolleji professori.]]
* Shuttle missiya, nazorati kosmik stansiya simulyatorlari, raqamli kosmik teatr planetariy va [[IMAX]] teatri bilan Tallahassee Challenger oʻquv markazi hammuassisi va [[ijrochi direktori]].
* EMS Technologies [[direktorlar kengashi aʼzosi]]. EMS – [[Atlanta]] shahrida joylashgan aloqa kompaniyasi.
* Ekstremal sharoitlarda inson faoliyati jamiyati jurnalining tahririyat koʻrib chiqish kengashi aʼzosi.
* Amerika [[aeronavtika]] va [[astronavtika]] institutining faxriy oʻqituvchisi.
* U [[aerokosmik maslahatchi]] va 1999-yilda [[Jamie Lee Curtis]] va [[Donald Sutherland]] ishtirokidagi Virus filmi va [[Bruce Willis|Bryus Uillis]], [[Ben Affleck]] va [[Liv Tyler|Liv Tayler]] ishtirokidagi Armageddon (1998) uchun texnik maslahatchi boʻlgan.

== Tashkilotlar ==

* [[Amerika aviatsiya va astronavtika instituti]]
* Aerokosmik tibbiyot uyushmasi
* [[Phi Kappa Phi]]
* [[Tallahassee simfoniya orkestri]]

== Mukofotlari ==

* [[AQSH astronavtlari shon-sharaf zali|AQSH astronavtlari shon-sharaf zaliga]] qabul qilingan (2004)
* Erskine tashrif buyuruvchi xodimi, [[Cantebury universiteti]],Christchurch, Yangi Zelandiya (2001)
* Faxriy Conch va Florida Keys fuqarosi (2000)
* 1998-yilda [[California (Pennsylvania)|Kaliforniyaning]] [[Pasadena (California)|Pasadena]] shahrida boʻlib oʻtgan Atirgullar paradi turnirida mukofotga sazovor boʻlgan suzuvchi
* FSUning Oltin faxriy jamiyatiga qabul qilingan (1998)
* Florida shtatining 5-koʻchasidagi Jacksonvillening kichik qismi „Norman E. Thagard Blvd“ deb oʻzgartirilgan (1998)
* [[Ginnesning rekordlar kitobi|Ginnesning rekordlar kitobiga]] AQSH kosmik parvozi rekordlarini oʻrnatgani uchun kiritilgan (1997)
* [[NASA]] Parvoz jarrohlari jamiyati 1997-yil W. Randolph Lovelace mukofoti sovrindori
* [[Rossiya Federatsiyasi]] Prezidenti [[Boris Yeltsin]] tomonidan shaxsan topshirilgan Rossiyaning „Doʻstlik“ ordeni laureati (1996)
* NASAning 15 ta „Kosmik parvoz super yulduzlari“ dan biri sifatida tarixda qolgan (1996)
* [[Nyu-Meksiko]] Xalqaro kosmik shon-sharaf zaliga qabul qilingan (1996)
* Amerika [[Aeronavtika]] va [[Astronavtika]] Instituti tomonidan 1996-yilda Jeffries Tibbiy tadqiqot mukofoti sovrindori
* Aerokosmik tibbiyot assotsiatsiyasining kosmik tibbiyot uchun 1996-yilgi [[Hubertus Strughold|Hubertus Strughold mukofoti]] sovrindori
* [[Smitson instituti|Smitson institutining]] iltimosiga koʻra, uning ruscha „SOKOL“ kosmik kostyumi Milliy havo va kosmik muzeyga sovgʻa qilingan (1996)
* Henry G. Armstrong Aerokosmik tibbiyot boʻyicha oʻqituvchi (1996)
* Aviatsiya haftaligi va kosmik texnologiyalarning 1995-yilgi Laurels mukofoti sovrindori
* Amerika Astronavtika Jamiyatining 1983- va 1995-yillardagi Melbourne W. Boynton mukofoti sovrindori
* Florida shtat universitetining „Grad Made Good“ mukofoti (1983) va Wescott medali sohibi(1995)
* Dengiz piyodalari korpusi komendanti tomonidan faxriy dengiz astronavti uchuvchisi etib tayinlangan (1992)
* Florida shtat universitetining talabalar salomatlik markazi qonun bilan (1986) „&lt;nowiki/&gt;[[Thagard talabalar salomatlik markazi]]&lt;nowiki/&gt;“ deb nomlangan
* [[NASA kosmik parvoz medali sohibi]]
* [[NASA Faxriy xizmat medali sohibi]]
* NASA Sustained Superior Performance mukofoti (ikki marta) Havo medallari sohibi (11)&lt;ref name=&quot;nasabio4&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;
* „V“ [[jangovar dengiz floti maqtov medali sohibi]]&lt;ref name=&quot;nasabio4&quot; /&gt;
* Dengiz piyodalari korpusi „E“ mukofoti sovrindori
* Vietnam xizmati medali sohibi

== Manbalar ==


[[Turkum:1943-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]</text>
      <sha1>c16vxp9nkifeutz9slwzw0r7eq9slsh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269560</id>
      <parentid>6269558</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12412" sha1="reomde8m84mqis4pcpme40xhxjs660d" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Norman Thagard
| tasvir                   =  Thagard-ne.jpg
| tasvir_eni               = 210
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = &lt;!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --&gt;
| tavallud_paytidagi_ismi  = 
| tavallud_sanasi          =  1943-yil 3-iyul (81 yoshda)
| tavallud_joyi            =  [[Marianna, Florida|Marianna]] U,S 
| vafot_sanasi             = &lt;!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--&gt;
| vafot_joyi =
| fuqaroligi =
| taʼlimi = [[Florida universiteti]], [[Texas]] universiteti janubi-gʻarbiy tibbiyot maktabi ([[Florida universiteti]])da
| kasbi = [[NASA ]]astronavti
| dini =
| faoliyat_yillari =
| asarlari =
| boʻyi =
| unvoni = [[File:Sts-7-patch.png|45px]] [[File:Sts-51-b-patch.png|45px]] [[File:Sts-30-patch.png|45px]] [[File:Sts-42-patch.png|45px]] [[File:Soyuz TM-21 Patch.png|35px]] [[File:Sts-71-patch.png|45px]]
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| qarindoshlari =
| mukofotlari =
| veb-sayt =
| imzosi =
}}

'''Norman Earl Thagard''' (1943-yil 3-iyulda tugʻilgan) – [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[olim]] va sobiq [[AQSH dengiz piyodalari zobiti]], [[Dengiz aviatori|dengiz uchuvchisi]] va [[NASA|NASA astronavti.]] U [[Rossiya]] kosmik kemasida koinotga chiqqan birinchi amerikalik [[kosmonavt]] hisoblanadi. U 1995-yil 14-martda Rossiyaning [[Mir-18]] missiyasi uchun tayyorlangan [[Soyuz TM-21“|&quot;Soyuz TM-21“]] kosmik kemasida parvozini amalga oshirgan.

== Tajriba ==
Thagard turli ilmiy darajalarni olish uchun zarur boʻlgan akademik talablarni bajarish jarayonida bir qator tadqiqotlar va oʻqituvchilik lavozimlarda ishlab kelgan&lt;ref name=&quot;nasabio&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;.

11966-yil sentyabrida u Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz piyodalari korpusi zaxirasida xizmatni boshlagan. 1967-yilda [[kapitan]] unvoniga erishgan,1968-yilda [[harbiy dengiz uchuvchisi]] deb topilgan va keyinchalik [[Janubiy Karolina|Janubiy Karolinadagi]] [[Beaufort (Shimoliy Karolina)|Beaufort]] dengiz piyodalari aviabazasida [[VMFA-333]] bilan [[F-4 Phantom IIs]] samolyotlarida uchuvchi sifatida xizmatga yollangan. 1969-yil yanvaridan 1970-yilgacha VMFA-115 tarkibida xizmat qilib, Vyetnamda 163 ta [[jangovar parvozni]] amalga oshirgan. Shundan soʻng, Norman Qoʻshma Shtatlarga qaytib kelgan va Janubiy Karolinadagi Beaufort dengiz piyodalari aviabazasida [[VMFA-251]] tarkibida aviatsiya qurollari boʻlimi ofitseri lavozimiga tayinlangan.

Thagard 1971-yilda akademik oʻqishini davom ettirib, [[elektrotexnika]] boʻyicha qoʻshimcha taʼlim olgan va tibbiyot sohasida diplom olgan. NASAga qoʻshilishidan oldin u [[Janubiy Karolina Tibbiyot universitetining]] Ichki kasalliklar boʻlimida amaliyot oʻtagan. U litsenziyaga ega [[shifokor]] boʻlgan.

U uchuvchi boʻlgan va 2200 soatdan ortiq parvoz vaqtini qayd etgan, ularning aksariyati reaktiv samolyotlarda boʻlgan&lt;ref name=&quot;nasabio2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;.

== NASAdagi faoliyati ==
Thagard 1978-yil yanvarda NASA tomonidan astronavt nomzodi sifatida tanlangan. 1979-yil avgustda u bir yillik tayyorgarlik va baholash davrini yakunlab, kelajakdagi Space Shuttle parvozlarida missiya mutaxassisi sifatida xizmat qilish huquqiga ega boʻlgan. Beshta kosmik parvoz tajribasiga ega boʻlgan Thagard, kosmosda jami 140 kundan ortiq vaqt oʻtkazgan. U 1983-yilda [[STS-7]] da, 1985-yilda [[STS-51-B]] da, 1989-yilda [[STS-30]] da missiya mutaxassisi, 1992-yilda [[STS-42]] da yukxona nazoratchisi va 1995-yilda Rossiyaning [[Mir EO-18]] missiyasida kosmonavt/tadqiqotchi vazifalarini bajargan. Bu oxirgi missiyada u [[Soyuz TM-21]] bilan parvoz qilgan (Soyuzda parvoz qilgan birinchi amerikalik) va [[STS-71]] bilan Yerga qaytgan..

Thagard birinchi marta 1983-yil 18-iyunda Florida shtatidagi [[Kennedy kosmik markazidan]] uchirilgan STS-7 ekipajida kosmosga uchgan. Bu Orbiter [[Challenger]] uchun ikkinchi parvoz va besh kishidan iborat ekipaj bilan birinchi missiya boʻlgan. Missiya davomida STS-7 ekipaji [[Kanada]] (ANIK C-2) va [[Indoneziya]] ([[Palapa B1]]) uchun sunʼiy yoʻldoshlarni joylashtirgan; U erkin uchuvchi sunʼiy yoʻldosh bilan Orbiterning birinchi shakllanish parvozini amalga oshirgan (SPAS-01); birinchi [[AQSH]] va [[Germaniya]] hamkorlik materialshunoslik yukini (OSTA-2) olib oʻtgan va boshqargan; Parvoz davomida Thagard turli tibbiy sinovlarni oʻtkazgan va kosmonavtlarning koinotga moslashishi bilan bogʻliq fiziologik oʻzgarishlar haqida maʼlumot toʻplagan. Shuningdek, u RMS yordamida aylanuvchi SPAS-01 missiyasida faoliyat yuritgan. Missiya davomiyligi 1983-yil 24-iyunda [[Kaliforniya|Kaliforniyadagi]] [[Edwards havo kuchlari bazasiga]] qoʻnishdan oldin 147 soatni tashkil etgan.

Keyinchalik Thagard 1985-yil 29-aprelda Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan Challenger bortida uchirilgan [[STS-51-B]], Spacelab-3 ilmiy missiyasida kosmosga uchgan. Missiya davomida u bort muhandisi boʻlib xizmat qilgan, koʻtarilish va qoʻnish paytida qoʻmondon va uchuvchiga yordam bergan. Missiya davomiyligi 168 soatni tashkil etgan. [[Yer|Yerning]] 110 orbitasidan uchgandan soʻng [[Challenger]] 1985-yil 6-mayda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻngan.

U 1989-yil 4-mayda [[Florida]] shtatidagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan [[STS-30]] ekipajida Orbiter [[Atlantis]] bortida xizmat qilgan. Thagard bu safar ham bort muhandisi boʻlib xizmat qilgan. Ushbu toʻrt kunlik missiya davomida ekipaj aʼzolari Magellan Venerani oʻrganish kosmik kemasini, 1978-yildan beri boshlangan birinchi AQSH sayyora fanlari missiyasini va Shuttledan joylashtirilgan birinchi sayyora zondini joylashtirganlar. [[Magellan]] 1990-yil oʻrtalarida Veneraga yetib kelgan va maxsus radar asboblari yordamida [[Venera (sayyora)|Veneraning]] butun yuzasini xaritaga tushirgan. Bundan tashqari, ekipaj aʼzolari umumiy suyuqlik tadqiqotlari, kimyo va elektr boʻronlarini oʻrganish bilan bogʻliq ikkilamchi foydali tadqiqotlar ustida ham ishlagandilar. Missiya davomiyligi 97 soatni tashkil etgan. [[Yer|Yerning]] 64 orbitasidan soʻng, STS-30 missiyasi 1989-yil 8-mayda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnihi bilan yakunlangan.

Thagard 1992-yil 22-yanvarda Florida shtatidagi Kennedi kosmik markazidan havoga koʻtarilgan Discovery orbitasida [[STS-42da]] yukxona nazoratchisi boʻlib xizmat qilgan. Xalqaro mikrogravitatsiya laboratoriyasi-1 modulida oʻtkazilgan 55 ta yirik tajribalar oʻn bir mamlakat tadqiqotchilari tomonidan taqdim etilgan va ilmiy fanlarning keng doirasini ifodalagan. [[STS-42]] ekipaji Yerning 128 ta orbitasi davomida missiyaning asosiy maqsadini – mikrogravitatsiyaning materiallarni qayta ishlash va hayot fanlariga taʼsirini oʻrganish maqsadini amalga oshirgan. Kosmosdagi bu noyob laboratoriyada ekipaj aʼzolari ikki smenada tun-u kun ishlaganlar. Tajribalarda oqsil va yarimoʻtkazgich kristallarining oʻsishiga mikrogravitatsiya taʼsiri oʻrganilgan. Shuningdek, tortishish kuchining oʻsimliklar, toʻqimalar, bakteriyalar, hasharotlar va inson vestibulyar reaksiyasiga taʼsiri boʻyicha biologik tajribalar oʻtkazilgan. Ushbu sakkiz kunlik missiya 1992-yil 30-yanvarda Kaliforniyadagi Edvards havo kuchlari bazasiga qoʻnish bilan yakunlangan.

Oʻzining soʻnggi missiyasida Thagard Rossiyaning Mir EO-18 missiyasining ekipaj aʼzosi edi. Thagard 115 kunlik parvoz davomida 28 ta tajriba oʻtkazgan. Ekipaj 1995-yil 14-martda „&lt;nowiki/&gt;[[Soyuz TM-21]]&lt;nowiki/&gt;“ bortida [[Qozogʻiston|Qozogʻistondagi]] [[Boyqoʻngʻir (kosmodrom)|Boyqoʻngʻir kosmodromidan]] havoga koʻtarilgan. Missiya 1995-yil 7-iyulda Kennedy kosmik markaziga [[STS-71]] kosmik kemasida qoʻnish bilan yakunlangan&lt;ref name=&quot;nasabio3&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;.

== Joriy faoliyati va lavozimlari ==

* [[FAMU]] – [[FSU muhandislik kolleji professori.]]
* Shuttle missiya, nazorati kosmik stansiya simulyatorlari, raqamli kosmik teatr planetariy va [[IMAX]] teatri bilan Tallahassee Challenger oʻquv markazi hammuassisi va [[ijrochi direktori]].
* EMS Technologies [[direktorlar kengashi aʼzosi]]. EMS – [[Atlanta]] shahrida joylashgan aloqa kompaniyasi.
* Ekstremal sharoitlarda inson faoliyati jamiyati jurnalining tahririyat koʻrib chiqish kengashi aʼzosi.
* Amerika [[aeronavtika]] va [[astronavtika]] institutining faxriy oʻqituvchisi.
* U [[aerokosmik maslahatchi]] va 1999-yilda [[Jamie Lee Curtis]] va [[Donald Sutherland]] ishtirokidagi Virus filmi va [[Bruce Willis|Bryus Uillis]], [[Ben Affleck]] va [[Liv Tyler|Liv Tayler]] ishtirokidagi Armageddon (1998) uchun texnik maslahatchi boʻlgan.

== Tashkilotlar ==

* [[Amerika aviatsiya va astronavtika instituti]]
* Aerokosmik tibbiyot uyushmasi
* [[Phi Kappa Phi]]
* [[Tallahassee simfoniya orkestri]]

== Mukofotlari ==

* [[AQSH astronavtlari shon-sharaf zali|AQSH astronavtlari shon-sharaf zaliga]] qabul qilingan (2004)
* Erskine tashrif buyuruvchi xodimi, [[Cantebury universiteti]],Christchurch, Yangi Zelandiya (2001)
* Faxriy Conch va Florida Keys fuqarosi (2000)
* 1998-yilda [[California (Pennsylvania)|Kaliforniyaning]] [[Pasadena (California)|Pasadena]] shahrida boʻlib oʻtgan Atirgullar paradi turnirida mukofotga sazovor boʻlgan suzuvchi
* FSUning Oltin faxriy jamiyatiga qabul qilingan (1998)
* Florida shtatining 5-koʻchasidagi Jacksonvillening kichik qismi „Norman E. Thagard Blvd“ deb oʻzgartirilgan (1998)
* [[Ginnesning rekordlar kitobi|Ginnesning rekordlar kitobiga]] AQSH kosmik parvozi rekordlarini oʻrnatgani uchun kiritilgan (1997)
* [[NASA]] Parvoz jarrohlari jamiyati 1997-yil W. Randolph Lovelace mukofoti sovrindori
* [[Rossiya Federatsiyasi]] Prezidenti [[Boris Yeltsin]] tomonidan shaxsan topshirilgan Rossiyaning „Doʻstlik“ ordeni laureati (1996)
* NASAning 15 ta „Kosmik parvoz super yulduzlari“ dan biri sifatida tarixda qolgan (1996)
* [[Nyu-Meksiko]] Xalqaro kosmik shon-sharaf zaliga qabul qilingan (1996)
* Amerika [[Aeronavtika]] va [[Astronavtika]] Instituti tomonidan 1996-yilda Jeffries Tibbiy tadqiqot mukofoti sovrindori
* Aerokosmik tibbiyot assotsiatsiyasining kosmik tibbiyot uchun 1996-yilgi [[Hubertus Strughold|Hubertus Strughold mukofoti]] sovrindori
* [[Smitson instituti|Smitson institutining]] iltimosiga koʻra, uning ruscha „SOKOL“ kosmik kostyumi Milliy havo va kosmik muzeyga sovgʻa qilingan (1996)
* Henry G. Armstrong Aerokosmik tibbiyot boʻyicha oʻqituvchi (1996)
* Aviatsiya haftaligi va kosmik texnologiyalarning 1995-yilgi Laurels mukofoti sovrindori
* Amerika Astronavtika Jamiyatining 1983- va 1995-yillardagi Melbourne W. Boynton mukofoti sovrindori
* Florida shtat universitetining „Grad Made Good“ mukofoti (1983) va Wescott medali sohibi(1995)
* Dengiz piyodalari korpusi komendanti tomonidan faxriy dengiz astronavti uchuvchisi etib tayinlangan (1992)
* Florida shtat universitetining talabalar salomatlik markazi qonun bilan (1986) „&lt;nowiki/&gt;[[Thagard talabalar salomatlik markazi]]&lt;nowiki/&gt;“ deb nomlangan
* [[NASA kosmik parvoz medali sohibi]]
* [[NASA Faxriy xizmat medali sohibi]]
* NASA Sustained Superior Performance mukofoti (ikki marta) Havo medallari sohibi (11)&lt;ref name=&quot;nasabio4&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/thagard_norman.pdf |sarlavha=NORMAN E. THAGARD (M.D.), NASA ASTRONAUT (FORMER) |nashriyot=NASA |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=February 1996}}&lt;/ref&gt;
* „V“ [[jangovar dengiz floti maqtov medali sohibi]]&lt;ref name=&quot;nasabio4&quot; /&gt;
* Dengiz piyodalari korpusi „E“ mukofoti sovrindori
* Vietnam xizmati medali sohibi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:1943-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Kosmonavtlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]</text>
      <sha1>reomde8m84mqis4pcpme40xhxjs660d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Rymydolov Vertyslovo</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1230134</id>
    <revision>
      <id>6269539</id>
      <parentid>5332609</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>S.Marchenko</username>
        <id>282485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>S.Marchenko [[Foydalanuvchi munozarasi:VoloDymyr 195]] sahifasini [[Foydalanuvchi munozarasi:Rymydolov Vertyslovo]]ga koʻchirdi: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/VoloDymyr 195|VoloDymyr 195]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Rymydolov Vertyslovo|Rymydolov Vertyslovo]]&quot;</comment>
      <origin>5332609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="1fgt0bnofjyzit7q9qr4gd2kv9alevl" xml:space="preserve">{{Hello}}</text>
      <sha1>1fgt0bnofjyzit7q9qr4gd2kv9alevl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Petar Bosančić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1234616</id>
    <revision>
      <id>6270161</id>
      <parentid>6262386</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>30481</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6270161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4977" sha1="lwgq77nx4p2tfswkoe7agh6tjbgehr3" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi
 | name               = Petar Bosančić
 | image              = 
 | birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1996|4|19}}
 | birth_place        = {{tavalludJoyi|Split}}, [[Xorvatiya]]
 | boʻyi              = {{boʻy|m=1.90}}
 | position           = [[Himoyachi (futbol)|Markaziy himoyachi]]
 | currentclub        = [[FK Žalgiris]]
 | clubnumber         = 37
 | youthclubs1        = Solin
 | youthclubs2        = Hajduk Split
 | youthyears1        = 2006—2011
 | youthyears2        = 2012—2014
 | yillar1            = 2014—2018
 | klublar1           = Hajduk Split
 | isht1              = 7
 | gollar1            = 0
 | yillar2            = 2014—2015
 | klublar2           = {{ijara}} Hajduk Split II
 | isht2              = 34
 | gollar2            = 2
 | yillar3            = 2015—2016
 | klublar3           = {{ijara}} Dugopolje
 | isht3              = 9
 | gollar3            = 1
 | yillar4            = 2016—2017
 | klublar4           = {{ijara}} Sesvete
 | isht4              = 17
 | gollar4            = 1
 | yillar5            = 2018—2021
 | klublar5           = Istra 1961
 | isht5              = 73
 | gollar5            = 2
 | yillar6            = 2021
 | klublar6           = Mariupol
 | isht6              = 5
 | gollar6            = 0
 | yillar7            = 2022
 | klublar7           = Široki Brijeg
 | isht7              = 10
 | gollar7            = 0
 | yillar8            = 2022—2023
 | klublar8           = Cherno More
 | isht8              = 22
 | gollar8            = 0
 | yillar9            = 2023—2024
 | klublar9           = Riga
 | isht9              = 24
 | gollar9            = 1
 | yillar10           = 2024
 | klublar10          = Auda
 | isht10             = 11
 | gollar10           = 1
 | yillar11           = 2025—
 | klublar11          = [[FK Žalgiris]]
 | isht11             = 29
 | gollar11           = 1
 | milliyyillar1      = 2017—2018
 | milliyjamoa1       = [[Xorvatiya milliy futbol terma jamoasi (21 yoshgacha)|Xorvatiya U21]]
 | millliyisht1       = 3
 | milliygollar1      = 1
 | pcupdate           = 2026
 | ntupdate           = 
}}

'''Petar Bosančić''' ({{IPA|hr|pětar bǒsaːtʃitɕ, pê-}};&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hjp.znanje.hr/index.php?show=search_by_id&amp;id=eV5lXBM%3D|title=Pètar|quote=Pètar, Pȅtar|website=Hrvatski jezični portal|accessdate=2018-03-19|language=sh}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hjp.znanje.hr/index.php?show=search_by_id&amp;id=f19iXBg%3D&amp;keyword=Bosna|title=Bȍsna|quote=Bòsānčić|website=Hrvatski jezični portal|accessdate=2018-03-19|language=sh}}&lt;/ref&gt; 1996-yil 19-aprelda tugʻilgan) xorvatiyalik professional [[futbolchi]], Oliy Ligasining [[FK Žalgiris]] klubida [[Himoyachi (futbol)|markaziy himoyachi]] sifatida oʻynaydi.

== Klub faoliyati ==
Petar Bosanchich oʻz faoliyatini NK Solin yoshlar akademiyasida faoliyatini boshlagan.

2023-yil mart oyida Bosančić Latviya Oliy ligasi klubi Riga bilan shartnoma imzolagan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://rigafc.lv/en/post/831|title=&quot;Riga&quot; Signs Croatian Defender Bosančić|website=rigafc.lv/en|date=6 March 2023|accessdate=9 March 2023}}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. U 2024-yilning iyulida oʻzaro kelishuvga koʻra shartnomasini bekor qilgan holda klubni tark etgan&lt;ref&gt; {{cite web|url=https://rigafc.lv/pec-abpusejas-vienosanas-partraucam-ligumu-ar-bosancicu/|trans-title=By Mutual Agreement, We Are Terminating the Contract With Bosancic|title=PēC Abpusējas Bienošanās Pārtraucam Līgumu Ar Bosančiču|website=rigafc.lv|lang=lv|date=1 July 2024|accessdate=5 July 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{Soccerway}}

{{DEFAULTSORT:Bosancic, Petar}}
[[Turkum:1996-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Erkaklar futbol markaziy himoyachilari]]
[[Turkum:Xorvatiyalik erkak futbolchilar]]
[[Turkum:HNK Hajduk Split futbolchilari]]
[[Turkum:NK Dugopolje futbolchilari]]
[[Turkum:NK Sesvete futbolchilari]]
[[Turkum:NK Istra 1961 futbolchilari]]
[[Turkum:FC Mariupol futbolchilari]]
[[Turkum:NK Široki Brijeg futbolchilari]]
[[Turkum:PFC Cherno More Varna futbolchilari]]
[[Turkum:Riga FC futbolchilari]]
[[Turkum:Xorvatiya futbol ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Xorvatiya birinchi futbol ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Ukraina Premyer-ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Bosniya va Gersegovina Premyer-ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Latviya Oliy ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Xorvatiyalik muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Ukrainadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Ukrainadagi xorvatiyalik muhojir sportchilar]]
[[Turkum:Bosniya va Gersegovinadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Bosniya va Gersegovinadagi xorvatiyalik muhojir sportchilar]]
[[Turkum:Bolgariyadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Bolgariyadagi xorvatiyalik muhojir sportchilar]]
[[Turkum:Latviyadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Latviyadagi xorvatiyalik muhojir sportchilar]]</text>
      <sha1>lwgq77nx4p2tfswkoe7agh6tjbgehr3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>As-Saxoviy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1237431</id>
    <revision>
      <id>6270036</id>
      <parentid>6147270</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tilkobles</username>
        <id>92150</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tilkobles [[Al-Sakhawi]] sahifasini [[As-Saxoviy]]ga koʻchirdi</comment>
      <origin>6147270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1582" sha1="shhm09lrigyazflw0mn3px5qgxtiujj" xml:space="preserve">'''Shams al-Din Muhammad ibn Abdurrahmon as-Saxaviy'''
== Faoliyati ==
(1428/831 hijriy – 1497/902 hijriy) [[Qohira|Qohirada]] tavallud topgan [[Shofiʼiylik|shofiiy]] [[musulmon]] [[Hadis|muhaddis]] va [[tarixchi]] olimi. ''Al-Saxaviy'' Misrdagi Saxa qishlogʻini nazarda tutadi, u erda qarindoshlari joylashgan. U ''[[hadis]] ,'' ''[[tafsir]] ,'' adabiyot va tarix ilmlarini mukammal egallagan sermahsul yozuvchi edi. Uning ijodi ham antropologik edi. Misol uchun, Misrda u 500 [[Islom dinida ayollar|ayolning]] nikoh tarixini qayd etdi, bu [[Oʻrta asr|Oʻrta asrlarda]] nikoh boʻyicha eng katta [[Tanlash usuli|namunadir]] va Misrning [[Mamluklar davlati|Mamluk sultonligi]] va [[Bilad al-Sham|Bilod ash-Shomdagi]] barcha ayollarning kamida uchdan bir qismi bir necha marta turmushga chiqqanligini, koʻplari uch yoki undan koʻp marta turmushga chiqqanligini aniqladi. As-Saxaviyning soʻzlariga koʻra, XV asrda [[Qohira|Qohiradagi]] oʻnta nikohdan uchtasi ajralish bilan yakunlangan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Marriage, Money and Divorce in Medieval Islamic Society |url=https://archive.org/details/marriagemoneydiv0000rapo |first=Yossef |last=Rapoport |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2005 |isbn=0-521-84715-X |pages=[https://archive.org/details/marriagemoneydiv0000rapo/page/4 5]–6}}&lt;/ref&gt;. Uning hadis ilmidagi mahorati Shayx al-Hofiz [[Ibn Hajar al-Asqaloniy|ibn Hajar al-Asqaloniyga]] taʼsir koʻrsatadi. [[Madina (shahar)|Madinada]] vafot etdi.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:1428-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1497-yilda vafot etganlar]]</text>
      <sha1>shhm09lrigyazflw0mn3px5qgxtiujj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elena Dzamashvili</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1244190</id>
    <revision>
      <id>6269427</id>
      <parentid>6117388</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5060" sha1="qjymwzk9j9gl4x0h0cv446vuv01i5qf" xml:space="preserve">{{Musiqachi bilgiqutisi
| ismi                     = Elena Dzamashvili
| tasvir                   = Photo by Alexander Dzamashvili.jpg
| izoh                     = Dzamashvili 1990-yilda
| tavallud_sanasi          = {{birth date|1942|02|16|df=y}}
| tavallud_joyi = [[Tbilisi]], [[Gruziya Sovet Sotsialistik Respublikasi|Gruziya SSR]], Sovet Ittifoqi
| vafot_sanasi = {{death date and age|2020|07|21|1942|02|16|df=y}}
| vafot_joyi = [[Qohira]], [[Misr]]
| kasblari = [[pianist]]
| janr = [[klassik musiqa]]
}}
'''Elena Dzamashvili''' ([[Gruzin tili|gruzincha]]: ელენე ძამაშვილი; 1942-yil 16-fevralda tugʻilgan – 2020-yil 21-iyulda vafot etgan) – [[klassik musiqa]] yoʻnalishida ijod qilgan [[Gruziya|gruziyalik]] [[pianist]]. Ikki davlatda oʻz musiqiy faoliyatini olib borgan.

== Yoshlik yillari ==
Elena Dzamashvili 1942-yil 16-fevral kuni [[Gruziya Sovet Sotsialistik Respublikasi|Gruziya Sovet Sotsialistik Respublikasining]] [[Tbilisi]] shahrida dunyoga kelgan.

Onasining ismi Nino Dzamashvili boʻlgan. [[Misr|Misrning]] ''Al-Ahram Weekly'' gazetasiga bergan intervyusida eslab oʻtganidek, bolaligida radiodan musiqa tinglab, yoqtirgan qoʻshiqlarining ohangi qanchalik murakkab boʻlishidan qatʼi nazar, ularni [[Fortepiano|fortepianoga]] koʻchirishga harakat qilgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=21 March 2015 |title=Elena Dzamashvili: If I'm born ten times, each time I'll be a pianist |work=[[Al-Ahram]] |url=http://english.ahram.org.eg/News/125728.aspx}}&lt;/ref&gt;.

Dzamashvili musiqa yoʻnalishi boʻyicha boshlangʻich maktabga oʻqishga kirib, [[Lusia Esayan|Lusia Esayanning]] sinfida tahsil olgan. Maktabni tamomlagach, yana musiqa boʻyicha oʻrta maktabda oʻqishini davom ettirgan. 1961-yilda esa [[Tbilisi davlat konservatoriyasi|Tbilisi davlat konservatoriyasiga]] oʻqishga kirgan. U yerda taniqli musiqachilar [[Tatiana Goldfar]]&lt;nowiki/&gt;b va [[Tengiz Amirejibi|Tengiz Amirejibidan]] saboq olgan.

== Gruziyadagi faoliyati ==
Oʻn toʻrt yoshida Dzamashvili konservatoriyada ilk marotaba yakkaxon tarzda oʻz chiqishini amalga oshirgan&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=О КАИРСКИХ ДЕЛАХ И НЕ ТОЛЬКО|journal=Русский клуб|date=2015|url=http://www.rcmagazine.ge/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1239&amp;Itemid=&amp;ed=41|access-date=2025-05-12|archivedate=2020-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201109221533/http://www.rcmagazine.ge/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1239&amp;Itemid=&amp;ed=41}}&lt;/ref&gt;. Keyinchalik 1971-yildan 1990-yilgacha shu yerda [[Konsertmeyster|kontsertmeyster]] sifatida ishlagan va vokal ansambli sinfini tashkil qilgan. Dzamashvili muntazam ravishda simfonik orkestr bilan chiqishlar qilib borgan, shuningdek, 1978-yildan 1991-yilga qadar Gruziya radio va televideniye kompaniyasida ham faoliyat yuritgan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |last=ლეკა ძამაშვილი |title=ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი |edition=2015 |location=თბ. |page=552}}&lt;/ref&gt;.

1990-yil 23-iyul kuni hukumat farmoni bilan Dzamashvili „Gruziya faxriy artisti“ unvoniga sazovor boʻlgan&lt;ref&gt;{{Citation |title=საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს უწყებები |date=1990 |url=http://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/290360/2/Umaglesi_Sabchos_Uwyebebi_1990_N7_Rus.pdf |volume=7 |issue=600 |pages=13–14 |trans-title=Agencies of the Supreme Council of the Georgian SSR |language=ru}}{{Oydinlashtirilsin}}&lt;/ref&gt;.

== Misrdagi faoliyati ==
[[Fayl:Elena_Dzamashvili_2.jpg|thumb|Elena Dzamashvili fortepianoda ijro etmoqda]]
[[Qohira]] va Gruziya konservatoriyalari oʻrtasidagi hamkorlikning rivojlanishi natijasida 1991-yil sentyabr oyida Dzamashvili Qohiraga fortepiano konsertmeysteri sifatida taklif qilingan. Oradan koʻp oʻtmay fortepiano va [[Kamer musiqa|kamer musiqadan]] ham dars berishni boshlagan. Shundan keyin har yili yakkaxon konsertlar bergan. Dzamashvili skripkachi [[Hassan Sharara]] bilan birgalikda musiqiy duet ijro etgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=2007 |title=The concert in Cairo |work=wantedinafrica.com |url=https://www.wantedinafrica.com/whatson/hassan-sharara-in-cairo-concert.html}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, muntazam ravishda misrlik pianinochilar Iman Samy, Dina El Leithy va Iman Amin bilan fortepiano kvartetida ham musiqa ijro etgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=2014 |title=Egyptian Piano Quartet at Cairo Opera House |work=cairo360.com |url=https://www.cairo360.com/event/egyptian-piano-quartet-at-cairo-opera-house/}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://old.1tv.ge/ge/videos/view/187952.html „Elena Dzamashvili interview“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240726195146/https://old.1tv.ge/ge/videos/view/187952.html |date=2024-07-26 }}, Georgian Public Radio, 2017-yil (gruzin tilida)

[[Turkum:Tbilisida tugʻilganlar]]
[[Turkum:Qohirada vafot etganlar]]
[[Turkum:Pianistlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha musiqachilar]]</text>
      <sha1>qjymwzk9j9gl4x0h0cv446vuv01i5qf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1261190</id>
    <revision>
      <id>6269462</id>
      <parentid>6100956</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="700" sha1="pi0jhnzkd3clactvm1p4wcmjr7cih91" xml:space="preserve">{{maʼnolari}}

'''Qora''' — rang-tusi mavjud ranglarning barchasidan toʻq, qozonkuya, [[koʻmir]] tusidagi [[rang]]. Ziddi [[oq]]&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |year=2022 |chapter=„Q“ harfi |chapterurl=http://til.gov.uz/upload/literature/dict-and-encyclopedia/Qq.pdf |title=Oʻzbek tilining izohli lugʻati |format=PDF |series=4-jild |publisher=G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi |location=Toshkent |pages=844 |isbn=978-9943-8834-7-5 |access-date=2025-08-28 |archive-date=2024-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215125503/http://til.gov.uz/upload/literature/dict-and-encyclopedia/Qq.pdf }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{Veb-ranglar}}
{{tashqi havolalar}}</text>
      <sha1>pi0jhnzkd3clactvm1p4wcmjr7cih91</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269463</id>
      <parentid>6269462</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6269463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="699" sha1="t3eox8ewn99132m3a55gbzl4cqtbh1e" xml:space="preserve">{{maʼnolari}}

'''Qora''' — rang-tusi mavjud ranglarning barchasidan toʻq, qozonkuya, [[koʻmir]] tusidagi [[rang]]. Ziddi [[oq]]&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |year=2022 |chapter=„Q“ harfi |chapterurl=http://til.gov.uz/upload/literature/dict-and-encyclopedia/Qq.pdf |title=Oʻzbek tilining izohli lugʻati |format=PDF |series=4-jild |publisher=G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi |location=Toshkent |pages=844 |isbn=978-9943-8834-7-5 |access-date=2025-08-28 |archive-date=2024-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215125503/http://til.gov.uz/upload/literature/dict-and-encyclopedia/Qq.pdf }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Veb-ranglar}}
{{tashqi havolalar}}</text>
      <sha1>t3eox8ewn99132m3a55gbzl4cqtbh1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269464</id>
      <parentid>6269463</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="710" sha1="hwnnqnflu3caw35srqgu64riey2yz2q" xml:space="preserve">{{wikify}}
{{maʼnolari}}

'''Qora''' — rang-tusi mavjud ranglarning barchasidan toʻq, qozonkuya, [[koʻmir]] tusidagi [[rang]]. Ziddi [[oq]]&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |year=2022 |chapter=„Q“ harfi |chapterurl=http://til.gov.uz/upload/literature/dict-and-encyclopedia/Qq.pdf |title=Oʻzbek tilining izohli lugʻati |format=PDF |series=4-jild |publisher=G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi |location=Toshkent |pages=844 |isbn=978-9943-8834-7-5 |access-date=2025-08-28 |archive-date=2024-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215125503/http://til.gov.uz/upload/literature/dict-and-encyclopedia/Qq.pdf }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Veb-ranglar}}
{{tashqi havolalar}}</text>
      <sha1>hwnnqnflu3caw35srqgu64riey2yz2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1xBet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1267837</id>
    <revision>
      <id>6269391</id>
      <parentid>6253785</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:09:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49581-32</username>
        <id>306558</id>
      </contributor>
      <origin>6269391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3464" sha1="qkpyoioxbw6rr6ubyqsvgvtyo8qes8q" xml:space="preserve">{{Veb-sayt bilgiqutisi
 | nomi                     = 1xBet
 | logo                     = 1xbetlogo.png
 | logo_oʻlchami            = 270px
 | tavsif                   = 
 | turi                     = Xususiy shirkat
 | til                      = 60 til
 | founded                  = 2007
 | predecessor              = 
 | successor                = 
 | locations                = 
 | area_served              = Butunjahon
 | ishchilar_soni           = 5000 (2022)&lt;ref name=&quot;fcbarcelona&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/4045810/1xbet-renews-partnership-with-fc-barcelona |title=1XBET renews Partnership with FC Barcelona |access-date=7 August 2024 |archive-date=7 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807134300/https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/4045810/1xbet-renews-partnership-with-fc-barcelona |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 | url                      = [https://1-x-betting.com 1xbet.com]
 | havolalar                = 
 | joylashuv                = 
 | mamlakat                 = [[Qibris]]
}}
'''1xBet''' – onlayn qimor oʻyinlari kompaniyasi. Curaçao eGaming litsenziyasini olgan. Kompaniya 2007-yilda tashkil etilgan. Markaziy ofisi [[Qibris]]da joylashgan&lt;ref name=&quot;bellingcat2024&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.bellingcat.com/news/2024/10/21/1xbet-hosts-thousands-of-amateur-sports-streams-on-its-website/ |sarlavha=Stream Teams: Battery Farming Sport For Bets |sana=21 October 2024 |ish=[[Bellingcat]] |qaralgan sana=2024-10-22 |arxivsana=23 October 2024 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241023220450/https://www.bellingcat.com/news/2024/10/21/1xbet-hosts-thousands-of-amateur-sports-streams-on-its-website/}}&lt;/ref&gt;. 1xBet dunyodagi eng yirik onlayn kazinolardan biri va „Sports Illustrated“ talqiniga koʻra „jahondagi eng yirik sport bukmekeri“&lt;ref name=&quot;z545&quot;&gt;{{Jurnal manbasi |last=Williams |first=Sean |date=15 September 2023 |title=The Wild Quest to Create a Fake Indian Cricket League ... That Was Just the Beginning |url=https://www.si.com/betting/2023/09/15/fake-indian-cricket-league-daily-cover |url-status=live |magazine=[[Sports Illustrated]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803035859/https://www.si.com/betting/2023/09/15/fake-indian-cricket-league-daily-cover |archive-date=3 August 2024 |access-date=12 August 2024}}&lt;/ref&gt;. Kompaniya Ispaniyaning [[FC Barcelona|Barselona]]&lt;ref name=&quot;BarcelonaSponsor&quot;&gt;{{Veb manbasi |muallif=Nika Rostiashvili |sarlavha=1xBet Becomes Sponsor of Ecuador’s Barcelona SC |url=https://sbceurasia.com/en/2025/04/15/1xbet-becomes-sponsor-of-ecuadors-barcelona-sc/ |ish=SBC Eurasia |sana=April 15, 2025}}&lt;/ref&gt;, Fransiyaning [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]&lt;ref name=&quot;InsideWorldFootball1xBet&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Barca put cash before conscience with 1XBET sponsorship renewal |url=https://www.insideworldfootball.com/2024/07/03/barca-put-cash-conscience-1xbet-sponsorship-renewal/ |ish=Inside World Football |sana=July 3, 2024}}&lt;/ref&gt; va Esports, Team Spirit, Made in Brazil va Tundra Esports kabi yirik professional futbol jamoalariga homiylik qiladi&lt;ref name=&quot;TundraSponsor&quot;&gt;{{Veb manbasi |muallif=Lucas Silva |sarlavha=1xBet becomes Tundra Esports betting sponsor |url=https://igamingbrazil.com/en/esports-en/2022/08/19/1xbet-becomes-tundra-esports-betting-sponsor/ |ish=iGaming Brazil |sana=August 9, 2022}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:2007-yilda tashkil etilgan Rossiya kompaniyalari]]</text>
      <sha1>qkpyoioxbw6rr6ubyqsvgvtyo8qes8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manchester derbisi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1275904</id>
    <revision>
      <id>6269500</id>
      <parentid>5900988</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:20:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49508-64</username>
        <id>306636</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6269500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58891" sha1="td5k38lvcv5ybt7tz7gz2xpuooa4b8h" xml:space="preserve">== Tarixi ==
[[Fayl:Manchester_Football_Map.jpg|thumb|Ikki jamoaning hozirgi va sobiq uy stadionlari koʻrsatilgan Manchester shahrining xaritasi: Hyde Road (1887–1923), Maine Road (1923–2003), City of Manchester (2003–hozir).United: North Road (1878–1893), Bank Street (1893–1910), Old Trafford (1910–hozir).]]
Ikki jamoa oʻrtasidagi ilk uchrashuv 1881-yil 12-noyabrda boʻlib oʻtgan. Oʻshanda {{Abbr|St. Mark's (West Gorton)|keyinchalik Manchester City}} oʻz maydonida {{Abbr|Newton Heath LYRni|keyinchalik Manchester United}} qabul qilgan. Uchrashuv Newton Heath foydasiga 3:0 hisobida yakunlangan va ''Ashton Reporter'' gazetasi uni “yoqimli oʻyin” deya taʼriflagan&lt;ref&gt;Gary James, ''Manchester: The Greatest City'' (Polar Publishing, 2002), 12-bet.&lt;/ref&gt;. Oʻsha paytda bu klublar Manchester atrofidagi koʻplab yangi tashkil topayotgan jamoalardan biri edi va uchrashuv alohida ahamiyat kasb etmagan. 1880-yillar davomida ikkala klub ham oʻsishda davom etdi va 1890-yillardagi ilk uchrashuv “ikki mahalliy klubning toʻqnashuvi: biri (Ardwick (City)) futbol olamida eng yuqori darajaga koʻtarilayotgan boʻlsa, ikkinchisi esa (Newton Heath) deyarli yetakchilar safida” deya eʼlon qilingan&lt;ref&gt;{{cite book |year=2009 |title=Manchester City – The Birth of the Blues 1880–1894 |publisher=Paul Toovey |location=Stockport |isbn=978-0-9561910-0-7 |page=90}}&lt;/ref&gt;. Ikkala jamoa Manchester hududida yetakchi kuchga aylandi; 1888-yildan 1893-yilgacha boʻlgan davrda Manchester kubogida gʻalaba yoki Newton Heath, yoki Ardwickka nasib etgan. Har ikki klub ham qisqa muddat faoliyat yuritgan, Futbol ligasiga raqib tashkilot — Futbol alyansiga qoʻshilgan. Shu davrda ikkala jamoa ham Futbol ligasiga qabul qilinish uchun bir necha bor urinib koʻrgan, biroq muvaffaqiyat qozonmagan (Newton Heath 1889-, 1890- va 1891-yillarda; Ardwick esa 1891-yilda). Nihoyat, 1892-yilda ikkala klub ham Futbol ligasiga qabul qilingan: Newton Heath Birinchi divizionga, Ardwick esa yangi tashkil etilgan Ikkinchi divizionga qoʻshilgan&lt;ref&gt;{{cite book |last=James |year=2008 |first=Gary |title=Manchester – A Football History |publisher=James Ward |location=Halifax |pages=71–72 |isbn=978-0-9558127-0-5}}&lt;/ref&gt;.

=== Ilk yillar ===
Klublar oʻrtasidagi ilk Futbol ligasi uchrashuvi 1894/95-yilgi mavsumda boʻlib oʻtgan va unda Newton Heath klubi Hyde Roadda Manchester Cityni 5:2 hisobida magʻlub etgan. 1890-yillarning oxirlarida shotlandiyalik aka-uka Billy va Matthew Gillespie uch marta qarama-qarshi jamoalarda maydonga tushishgan&lt;ref&gt;[https://bluemoon-mcfc.co.uk/History/Players/Player.aspx?id=91 Billy Gillespie], BlueMoon.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mufcinfo.com/manupag/a-z_player_archive/a-z_player_archive_pages/gillespie_matthew.html MUFCInfo.com] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150712233916/http://www.mufcinfo.com/manupag/a-z_player_archive/a-z_player_archive_pages/gillespie_matthew.html |date=2015-07-12 }} MUFCInfo.com.&lt;/ref&gt;. Angliya futbolining oliy divizionida klublar oʻrtasidagi ilk uchrashuv esa 1906-yil dekabrida boʻlib oʻtgan: Manchester City Birinchi diviziondagi oʻyinda 3:0 hisobida gʻalaba qozongan va oʻsha uchrashuvdagi daromad £1,000 dan oshgan — bu oʻsha davr uchun juda katta koʻrsatkich edi&lt;ref&gt;{{cite book |date=1967-yil 30-sentabr |chapter=&quot;A quick look back&quot; |title=Manchester City v Manchester United match programme |page=17}}&lt;/ref&gt;. Shu paytda City moliyaviy mojarodan aziyat chekayotgan edi: klub futbolchilarga rasmiy hisobdan tashqari toʻlovlar qilganlikda aybdor deb topilgan. Natijada, jamoaning 17 nafar futbolchisi chetlatilgan va ularga klub safida endi maydonga tushish taqiqlangan. Bu futbolchilar orasida 1904-yilgi Angliya kubogini qoʻlga kiritgan jamoaning asosiy tarkibi ham bor edi&lt;ref&gt;Ward, ''The Manchester City Story'', 14-bet.&lt;/ref&gt;. 1907-yil yanvarida chetlatish muddati yakunlangach, toʻrt [[Futbol|futbolchi]] (Jimmy Bannister, Herbert Burgess, [[Billy Meredith]] va Sandy Turnbull) United safiga qoʻshildi va ular klubga 1908-yilda ilk liga chempionligini qoʻlga kiritishda yordam berdi. Hozirgi keskin raqobatdan farqli oʻlaroq, oʻsha paytda bu oʻtishlar odatda ijobiy qarshi olingan va Manchesterning boshqa klubiga yordam sifatida koʻrilgan&lt;ref&gt;James, ''Manchester – A Football History, 117- va 9-betlar''&lt;/ref&gt;. Keyingi mavsumda Turnbull derbida maydondan chetlatilgan ilk futbolchi boʻldi&lt;ref&gt;Cawley &amp; James, ''The Pride of Manchester'', 41-bet.&lt;/ref&gt;.

Ikkinchi jahon urushi oldidan Manchester muxlislari koʻpincha bir hafta City oʻyinini, keyingi hafta esa United uchrashuvini tomosha qilishardi. Urushdan keyin esa kuchliroq raqobat shakllandi va ikkala jamoani birgalikda qoʻllab-quvvatlash holati kam uchray boshladi.

=== Yoritkichlar ostidagi oʻyinlar ===
Birinchi marta yoritkichlar ostida oʻtkazilgan Manchester derbisi 1889-yil 26-fevralda Belle Vue Athletic Ground maydonida boʻlib oʻtgan. Maydon atrofida Wells elektr chiroqlari oʻrnatilgan va uchrashuvni 10 ming tomoshabin kuzatgan. Oʻyinda Newton Heath, Ardwickni 3:2 hisobida magʻlub etgan. Uchrashuv Hyde koʻmir konidagi falokat qurbonlari uchun xayriya tariqasida tashkil etilgan&lt;ref&gt;Gary James &amp; Keith Mellor, ''From Maine Men To Banana Citizens'' (Temple Press, 1989-yil), 8-bet.&lt;/ref&gt;.

Ilk yoritkichli rasmiy derbi esa 1956-yilda Angliya Superkubogi doirasida oʻtkazilgan. Unda liga chempioni Manchester United hamda Angliya kubogi sohibi Manchester City toʻqnash kelgan&lt;ref&gt;Steve Cawley &amp; Gary James, ''The Pride of Manchester – A History of the Manchester Derby'' (ACL &amp; Polar Publishing, 1991-yil), 320-bet.&lt;/ref&gt;. Odatda Superkubok uchrashuvi liga chempionining uy stadionida boʻlib oʻtar edi, ammo ushbu bahs Old Traffordda yoritkichlar oʻrnatilmaganligi sababli Maine Roadda oʻtkazilgan.

=== 1970-yillar ===
1970-yillarda Manchester derbilarida ikki jiddiy mojaro yuz berdi. 1970-yil dekabridagi derbida United futbolchisi [[George Best|George Bestning]] City himoyachisi Glyn Pardoe bilan toʻqnashuvida moviyranglilar oʻyinchisining oyog‘i sindi; jarohat shunchalik og‘ir boʻldiki, City himoyachisi oyog‘idan ayrilishi mumkin edi&lt;ref&gt;Gary James, ''Manchester: The Greatest City'' (Polar Publishing, 2002-yil), 283-bet.&lt;/ref&gt;. Keyingi mavsumdagi qiziqarli 3:3 hisobidagi uchrashuvda Francis Lee Bestni aktyorlardek maydonga yiqilib “simulyatsiya qilganlik”da aybladi va hakamga taʼsir oʻtkazish uchun u ham yerga yiqildi. 1973/74-yilgi mavsumning birinchi derbisida esa Mike Doyle va Lou Macari qizil kartochka oldi; Maine Roadda 0:0 hisobida yakunlangan oʻyinda ikki futbolchi ham maydonni tark etishni istamadi. Natijada hakam ikkala jamoani kiyinish xonalariga qaytarishga majbur boʻldi, ikki futbolchi chiqarilishga rozi boʻlgachgina oʻyin davom ettirildi&lt;ref&gt;{{cite news |date=8 February 2005 |title=Derby day memories: Lou Macari |work=Manchester Evening News |publisher=MEN Media |url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/derby-day-memories-lou-macari-1158709 |access-date=}}&lt;/ref&gt;.

==== Denis Lawning oʻyini ====
[[Fayl:Denis_Law.jpg|thumb|[[Denis Law]] 1973/74-yilgi mavsumning oxirida Old Traffordda Manchester City uchun gʻalaba golini kiritdi.]]
Mavsumning ikkinchi derbisi Old Traffordda, mavsum oxiridan bir kun oldin oʻtkazildi (United hali Stoke bilan safar oʻyinini ham oʻtkazishi kerak edi). United gʻalaba qozonib, quyi ligaga tushib ketishdan qochishga urinayotgan edi, ammo buning uchun Norwich ham Birminghamni magʻlub etishi kerak edi. 80-daqiqada hisob 0:0 boʻlgan paytda, Francis Lee toʻpni eski United futbolchisi [[Denis Law|Denis Lawga]] yoʻlladi; Law darvozaga orqasini qaratib turgani uchun toʻpni oyog‘ining orqa qismi bilan tepib darvozaga yoʻlladi. Bu Lawning liga futbolidagi oxirgi uchrashuvi boʻlib, ozgina vaqt oʻtib nafaqaga chiqishini eʼlon qildi. Oʻyinning soʻnggi daqiqalarida United muxlislari maydonga tushib kelib, oʻyinning toʻxtatilishiga sabab boʻlishdi. Shunga qaramay, natija oʻzgarmadi va boshqa uchrashuvlardagi natijalarni hisobga olganda, oʻyin United gʻalabasi yoki durang bilan tugaganida ham, jamoa tushib ketishdan qocholmagan boʻlar edi.

United bir yil oʻtgach, Birinchi divizionga qaytdi. Ushbu oʻn yillik ikkala jamoa uchun ijobiy natijalarga boy boʻldi: City 1976-yilda Liga kubogini qoʻlga kiritdi va bir yil oʻtgach ligada ikkinchi oʻrinni egalladi, United esa toʻrt mavsum ichida uch marta FA kubogining finaliga chiqdi, biroq bu musobaqada faqat bir marta gʻalaba qozondi.

=== 1980-yillar ===
80-yillar davri 1980-yil 27-sentabrda [[Old Trafford|Old Traffordda]] ikkala jamoa oʻrtasida 2:2 hisobidagi durang bilan boshlandi. Bu United uchun liga musobaqasida nisbatan muvaffaqiyatsizroq mavsumning boshlanishi edi; ular mavsum yakunida murabbiy Dave Sextonni isteʼfoga chiqarishga majbur boʻldi. Shu bilan birga, City ham tez orada murabbiy [[Malcolm Allison|Malcolm Allisonni]] ishdan boʻshatdi va uning oʻrnini egallagan John Bond rahbarligida ligada yaxshilanishga erishdi hamda FA kubogining finaliga chiqdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aboutmanutd.com/man-u-matches/27-09-1980-manchester-city.html |title=About Man Utd &amp;#124; Manchester United vs Manchester City - 27 Sep 1980 |access-date= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105185447/http://www.aboutmanutd.com/man-u-matches/27-09-1980-manchester-city.html |archive-date=5 November 2012}}&lt;/ref&gt;.

1982/83-yilgi mavsumga kelib, City Uniteddan kuchliroq degan barcha taxminlar bekor boʻldi: United liga musobaqasida uchinchi oʻrinni egalladi va FA kubogini qoʻlga kiritdi, City esa quyi ligaga tushib ketdi. 1982-yil 23-oktabrda Old Traffordda boʻlib oʻtgan derbi 2:2 hisobida durang bilan yakunlandi, biroq 1983-yil 5-martda Maine Roaddagi qaytish uchrashuvida United 2:1 hisobida gʻalaba qozondi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aboutmanutd.com/man-u-seasons/1982-1983.html |title=About Man Utd &amp;#124; 1982-1983, Manchester United season |access-date= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121116121215/http://www.aboutmanutd.com/man-u-seasons/1982-1983.html |archive-date=16 November 2012}}&lt;/ref&gt;.

City 1985/86-yilgi mavsumda Birinchi divizionga qaytdi va 1985-yil 14-sentabrda Unitedni Maine Roadda qabul qildi. United ushbu oʻyinda 3:0 hisobida gʻalaba qozonib, liga mavsumi startidagi g‘alabalar seriyasini sakkizta oʻyinga uzaytirdi. Jamoa mavsumdagi ilk 10 oʻyinining barchasida gʻalaba qozonib, yangi yilga kelib Birinchi divizion jadvalida yetakchilik qildi, ammo yakunda toʻrtinchi oʻrinni egalladi. Shu mavsumda City liga jadvalida 15-oʻrinni egallagan boʻlsa-da, 1986-yil 22-martda Old Traffordga tashrif buyurib, 2:2 hisobidagi durangga erishdi va bu Unitedning chempionlik umididagi ikki muhim ochkoni yoʻqotilishiga sabab boʻldi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.manchester-united-fans-site.com/manchester-united-results-1985-86.html |title=Manchester United Results 1985-86, Division One, FA Cup, League Cup |access-date= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905231124/http://www.manchester-united-fans-site.com/manchester-united-results-1985-86.html |archive-date=5 September 2011}}&lt;/ref&gt;.

1986/87-yillar mavsumida City yana ligadan tushib ketdi, United esa liga jadvalida 11-o‘rinni egalladi. Shu mavsum davomida 1986-yil 6-noyabrda United murabbiyi [[Ron Atkinson]] oʻz o‘rnini [[Alex Ferguson|Alex Fergusonga]] topshirdi. Atkinsonning United boshqaruvidagi oxirgi uchrashuvlaridan biri 1986-yil 25-oktabrda Maine Roadda oʻtkazilgan liga uchrashuvi boʻlib, 1:1 hisobida durang bilan yakunlandi. Alex Ferguson birinchi marta Cityga qarshi United murabbiyi sifatida 1987-yil 10-yanvarda FA kubogining uchinchi bosqichida maydonga chiqdi va United 1:0 hisobida g‘alaba qozondi. Old Traffordda boʻlib oʻtgan liga uchrashuvi 1987-yil 7-martda oʻtkazildi; United 2:0 hisobida g‘alaba qozonib, Ferguson ostida shakllanayotgan oʻyin uslubini rivojlantirdi va Cityni oxir-oqibat quyi ligaga tushib ketishga yaqinlashtirdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.manchester-united-fans-site.com/manchester-united-results-1986-87.html |title=Manchester United Results 1986-87, Division One, FA Cup, League Cup |access-date= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120829164521/http://www.manchester-united-fans-site.com/manchester-united-results-1986-87.html |archive-date=29 August 2012}}&lt;/ref&gt;.

1980-yillar City uchun ijobiy yakun topdi: ular 1989-yilda Birinchi divizionga qayta koʻtarildi va 1989/90-yilgi mavsumning bir necha haftasi o‘tib, 1989-yil 23-sentabrda Maine Roadda derbida United bilan uchrashdi. City Unitedni 5:1 hisobida mag‘lub etdi va shu tariqa keyingi 13 yil davomida moviyranglilar umuman gʻalaba qozona olmadi&lt;ref&gt;{{cite news |date=23 September 2009 |title=From the Vault: Manchester City beat United 5–1 |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2009/sep/23/manchester-city-united-derby-1989}}&lt;/ref&gt;.

=== 1990-yillar ===
Ham United, ham Cityda o‘ynagan darvozabon [[Peter Schmeichel]], derbilarda eng koʻp mag‘lubiyatsiz natijalarga egalik boʻyicha rekord unga tegishli – United safida Cityga qarshi 10 ta oʻyinda u darvozani qo‘riqlagan paytda jamoa mag‘lub boʻlmagan, shuningdek, Maine Roadda oʻtkazgan yagona mavsumida City Unitedni uy maydonida mag‘lub etib, Old Traffordda durang natija bilan ochko olgan.

Biroq, 1990-yillarda United derbilarda ustunlik qilgan va butun bir dekadani mag‘lubiyatsiz oʻtkazgan. 1990/91-yilgi mavsumda ikkala Manchester jamoasi liga jadvalining yuqori qismida oʻrin egallagan holda oʻynagan boʻlsa-da, chempionlik uchun nomzodlar sifatida koʻrilmagan; oktyabr oyidagi Maine Roaddagi uchrashuv 3:3 hisobida durang bilan yakunlandi, ammo may oyining boshlarida Old Trafforddagi bahsda United 1:0 hisobida g‘alaba qozondi. O‘yindagi yagona gol 17 yoshli qanot hujumchisi [[Ryan Giggs]] tomonidan kiritildi va bu uning ajoyib hamda noyob muvaffaqiyatli professional faoliyatidagi birinchi katta gol boʻldi. 1991/92-yilgi derbilarda voqealar unchalik koʻp boʻlmadi – noyabr o‘rtalarida Maine Roadda nursiz va aprel boshida Old Traffordda 1:1 hisobida durang qayd etildi. United mavsumning koʻp qismini liga yetakchisi sifatida oʻtkazib, yakunda ikkinchi oʻrinni egalladi, ikkinchi yarim mavsumda oʻyinlar zichligi va gollar yetishmasligi sababli yakunda orqada qolgan.

[[Angliya Premyer-ligasi|Premyer-liga]] 1992/93-yilgi mavsumda tashkil etilgach oʻtkazilgan birinchi Manchester derbisi 1992-yil 6-dekabrda Old Traffordda 2:1 hisobida United g‘alabasi bilan yakunlandi. Shu kuni yangi transfer Eric Cantona United safida debyut oʻtkazdi; u keyingi to‘rt mavsum davomida Manchester derbilarda jami sakkizta gol kiritdi – birinchisi o‘sha mavsum mart oyida Maine Roaddagi 1:1 hisobida durang bilan yakunlangan uchrashuvda urilgan. 1993/94-yilgi mavsum eng yorqin Manchester derbilardan biriga aylandi: United Maine Roadda 2:0 hisobida magʻlub boʻla turib, 3:2 hisobida g‘alaba qozonib ketdi, Eric Cantona ikkita gol urdi. 23-aprel kuni Cantona yana dublni rasmiylashtirdi va United Old Traffordda 2:0 hisobida g‘alaba qozondi. Keyingi Manchester derbisida, 1994-yil noyabrda, Cantona gol urdi, biroq asosiy e’tibor [[Andrey Kanchelskis|Andrey Kanchelskisga]] tushdi – u 5:0 hisobidagi g‘alabada xet-trik amalga oshirdi. Uch oy o‘tgach, ikkinchi derbi Maine Roaddagi 3:0 hisobidagi United g‘alabasi bilan yakunlandi. 1995/96-yil mingyillikning oxirgi Manchester derbisini oʻtkazgan mavsumi boʻldi, chunki mavsum yakunida City quyi ligaga ravona boʻldi. Mavsumning birinchi derbisi oktabr o‘rtalarida Old Traffordda oʻtkazildi va United 1:0 hisobida g‘alaba qozondi; 20 yoshli [[Paul Scholes]] oʻyindagi yagona golni kiritdi, shuningdek United darvozaboni Peter Schmeichelning bir qator ajoyib seyvlari Cityga g‘alaba qozonish imkoniyatini bermadi. Ikkinchi davradagi derbi aprel boshlarida Maine Roadda oʻtkazilinadi, unda United 3:2 hisobida g‘alaba qozondi; yana bir gol Cantonaga tegishli edi. Cantona bundan ikki oy avval FA kubogining beshinchi bosqichida Uwe Rösler Cityni 1:0 hisobida oldinga olib chiqqach, juda bahsli [[Penalti|penaltidan]] golini kiritadi va United oʻyinni 2:1 hisobidagi gʻalaba bilan yakunlaydi.

=== 2000-yillar ===
Yangi mingyillikdagi Old Trafforddagi ilk Manchester derbisi 2001-yil aprel oyida oʻtkazildi va bu uchrashuv [[Roy Keane]] va Alfie Haaland oʻrtasidagi uzoq davom etgan mojaroning choʻqqisi boʻldi. Keane Haalandga tizzasini ko‘tarib qilgan tajovuzi uchun qizil kartochka oldi. Mojaro 1997-yilda boshlangan, shu yil United sardori Roy Keane Haalandni to‘xtatishga urinayotib xochsimon payidan jarohati oladi (o‘sha paytda Haaland [[Leeds United F.C.|Leeds]] jamoasida o‘ynayotgan edi; bu jamoa ham United bilan noxush raqobatga ega). Keane yerga yiqilganida, Haaland uni simulyatsiya qilishda ayblaydi. 2001-yil apreldagi bahs 1:1 hisobidagi durang bilan yakunlandi; United allaqachon liga chempioniga aylanib boʻlgan edi, City esa uchrashuvda yo‘qotgan ikki ochkosi bilan ligadan tushib ketishga yaqinlashdi, bu xavf mavsum oxiridan bir oldingi o‘yinda tasdiqlandi. Shu bilan birga, bu City uchun Old Trafforddan mag‘lubiyatsiz qaytgan (oxirgi 9 yil ichida) va Unitedga qarshi har qanday musobaqada uyda yoki safarda mag‘lubiyatsiz oʻtkazgan birinchi uchrashuv edi (oxirgi 8 yil ichida).

2002-yilda nashr etilgan avto­biografiyasida Keane o‘sha tajovuzkor harakat qasddan jarohat yetkazish maqsadida amalga oshirilganini tan oladi. Ushbu iqror uning uchun £150,000 jarima va shu yil kuzida besh o‘yinlik taqiq bilan yakunlandi.
[[Fayl:Scarves_of_Derby_Day.jpg|thumb|2008-yil fevral oyida Manchester derbisi bilan bir vaqtda bo‘lib o‘tgan [[Myunxen fojiasi|Myunxen aviahalokatining]] 50 yilligi munosabati bilan esdalik sharfchalari tarqatildi. Sharfchalarning ko‘k ranglisi Manchester City muxlislariga ham berildi.]]
2002-yil 9-noyabrda Kevin Keegan boshchiligidagi City Maine Roadda oʻtkazilgan oxirgi derbida 3:1 hisobida g‘alaba qozondi; Shaun Goater klub uchun 100- va 101-gollarini urdi, 3-golni Nicolas Anelka kiritdi. Bu 1989-yildagi 5:1 hisobidagi g‘alabadan keyingi Cityning United ustidan birinchi g‘alabasi boʻlib, Manchester ko‘k yarmining 13 yillik mag‘lubiyatsiz davriga nuqta qo‘ydi. Shu mavsumda City Old Traffordda durang natijaga erishdi – 1:1, golni yana Shaun Goater kiritdi. Bu 1991/92-yildan beri Cityning Unitedga qarshi liga uchrashuvlaridagi hech qanday mag‘lubiyatsiz birinchi mavsum edi.

Goaterning ikkinchi goli qo‘l bilan urilganligi sababli hisobga olinmadi; agar u gol hisobga olinganida, bu City uchun 1970-yildan beri United ustidan derbilardagi gʻalabadan iborat dubl va 1974-yildagi “Denis Law oʻyini”dan beri Old Trafforddagi ilk g‘alaba boʻlar edi. Keyinchalik City yangi stadionida, [[City of Manchester Stadium|City of Manchester Stadiumda]] birinchi derbini oʻtkazib, 4:1 hisobida g‘alaba qozondi; gollarni Robbie Fowler, Jon Macken, Trevor Sinclair va Shaun Wright-Phillips kiritdi.

2007/08-yilgi derbilarda Manchester City ikkala uchrashuvda g‘alaba qozondi: 2007-yil 19-avgustda City of Manchester Stadiumda 1:0 va 2008-yil 10-fevralda Old Traffordda 2:1 hisobida (bu [[Myunxen fojiasi|Myunxen aviahalokatining]] 50 yilligiga to‘g‘ri keldi; o‘yindan oldin bir daqiqalik sukut oʻtkazildi). City gollarini 24-daqiqada Darius Vassell va 45-daqiqada Benjani kiritdi, Unitedning yagona golini 90-daqiqada Michael Carrick urdi. Bu Old Traffordda Cityning Unitedni liga uchrashuvida mag‘lub etgan 1974-yil aprel oyidan beri birinchi holat edi; shuningdek, 1969/70-yilgi mavsumdan beri ilk marta ligadagi ikkala derbini ham yutdi. United 2008/09-yilgi mavsumning birinchi derbisida Cityning uchinchi ketma-ket g‘alabasini oldini oldi, o‘yindagi yagona golni [[Wayne Rooney]] kiritdi. Shu o‘yinda [[Cristiano Ronaldo]] qo‘l bilan urilgan goli sababli qizil kartochka oldi. Ikkinchi uchrashuvda Ronaldo va [[Carlos Tevez]] gollar kiritib, Unitedga Old Traffordda 2:0 hisobida g‘alaba keltirdi.

=== 2010-yillar ===
[[Fayl:Wembley_Manchester_derby_pre-kick-off.JPG|right|thumb|190x190px|2010/11-yilgi FA kubogi yarim finalidan oldin olingan [[Wembley]] surati. Bu ikkala klub oʻrtasidagi ikkinchi yarim final va (eski yoki yangi) Wembley stadionida oʻtkazilgan birinchi uchrashuv edi.]]
2008/09-yildagi Cityning gegemonligidan keyingi mavsumlarda, ikkala klub oʻrtasida Liga kubogi va FA kubogi doirasidagi ikki qiziqarli yarim final uchrashuvlari oʻtkazildi. 2009/10-yilgi mavsum boshlanishidan oldin mojaro yuzaga keldi: City United bilan shartnomasi tugagan [[Carlos Tevez|Carlos Tevezni]] sotib oldi va Deansgate koʻchasining yuqori qismida “Manchesterga xush kelibsiz” yozuvi bilan reklama bannerini oʻrnatdi. Ushbu reklama Alex Fergusonning Cityni “kichik fikrga ega kichik klub” deb atashiga sabab boʻldi&lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 July 2009 |title=Man City a small club – Ferguson |publisher=bbc.co.uk |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/8169153.stm |access-date=}}&lt;/ref&gt; va mavsum davomida ularni “shovqinli qo‘shnilar” deb nomladi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ducker |first=James |date=21 September 2009 |title=Sir Alex Ferguson stokes up hostilities with Manchester City after derby victory |newspaper=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article6841960.ece }}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2009/10-yilgi mavsumda bir qator asabiy uchrashuvlar, jumladan, ikki Liga kubogi yarim finali oʻtkazildi. Ser Alex Ferguson 2009/10-yilgi Old Trafforddagi Manchester derbisini “ehtimol [...] barcha davrlarning eng yaxshi derbisi” deb atadi&lt;ref&gt;{{cite news |date=20 September 2009 |title=Boss Ferguson hails 'best derby' |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/8265764.stm |access-date=}}&lt;/ref&gt;. Manchester United ushbu o‘yinni 4:3 hisobida yutdi; Manchester City uch marta hisobni tenglashtirgan boʻlsa-da, 95-daqiqada [[Michael Owen]] g‘alaba golini kiritdi&lt;ref&gt;{{cite news |date=20 September 2009 |title=Ferguson hails 'best ever derby' |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/8265764.stm |access-date=}}&lt;/ref&gt;. Ushbu o‘yin 2012-yilda Premier League 20 Seasons Awardsda eng yaxshi Premyer-liga o‘yini deb topildi&lt;ref&gt;{{cite news |date=12 May 2012 |title=Manchester derby wins 20 Seasons Best Match |publisher=Premier League |url=http://www.premierleague.com/en-gb/news/news/manchester-derby-wins-20-seasons-best-match.html |url-status=dead |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515081721/http://www.premierleague.com/en-gb/news/news/manchester-derby-wins-20-seasons-best-match.html |archive-date=15 May 2012}}&lt;/ref&gt;. Jamoalar Liga kubogi yarim finalida yana to‘qnash keldi, bu esa qo‘shimcha ikki o‘yin degani edi. City birinchi o‘yinda 2:1 hisobida g‘alaba qozondi; [[Ryan Giggs|Ryan Giggsning]] goliga javoban Carlos Tevez gol urdi. Ikkinchi o‘yinda United [[Paul Scholes]] va Michael Carrickning gollari bilan 2:0 hisobida oldinga chiqdi, Tevez esa hisobni 2:1 ga keltirib, hisobni tenglashtirdi va o‘yinni qo‘shimcha vaqtda davom etishini taʼminladi. Biroq, Wayne Rooney qo‘shimcha vaqtlarda bosh bilan gol urib, Unitedni uchrashuvda g‘alaba qozonishiga va ketma-ket ikkinchi marta Liga kubogi finaliga chiqishiga sababchi boʻldi. 2010-yil 17-aprelda United Cityni 1:0 hisobida mag‘lub etdi; yagona golni 90-daqiqada Scholes kiritdi. Biroq bu g‘alaba Unitedga Premyer-liga chempionligini qo‘lga kiritishda yetarli bo‘lmadi, chunki [[Chelsea F.C.|Chelsea]] bir ochko ustunlik bilan chempion bo‘ldi.

2010/11-yilgi mavsumda uchta Manchester derbisi oʻtkazildi: biri United g‘alabasi, biri durang va biri City g‘alabasi bilan yakunlandi. Unitedning g‘alabasi Old Traffordda bo‘lib o‘tdi; Wayne Rooney ajoyib chalqancha zarbasi bilan o‘yin taqdirini belgiladi, bu g‘alaba Unitedga qolgan mavsumda ustunlik qilish va 19-chempionlikni qo‘lga kiritishga imkon berdi. Cityning g‘alabasi FA kubogi yarim finalida bo‘lib, ular Unitedni musobaqadan chiqarib, o‘zining to‘qqizinchi FA kubogi finaliga yo‘l oldi va 1976-yildan beri birinchi sovrinini qo‘lga kiritdi. Shu sababli 2011/12-yilgi mavsumni boshlab bergan Community Shield ham Manchester derbisi bo‘ldi: United liga chempioni bo‘lgan kuni, 14-mayda City FA kubogini qo‘lga kiritdi. United [[Wembley|Wembleyda]] 3:2 hisobida g‘alaba qozondi, hisobda ikki gol ortda qolgan holda qo‘shimcha vaqtda sovrinni qo‘lga kiritdi.

2011-yil 23-oktabrda Manchester City Old Traffordda Unitedni 6:1 hisobida mag‘lub etdi va bu Unitedning mavsumdagi birinchi mag‘lubiyati bo‘ldi. [[Jonny Evans]] 47-daqiqada Mario Balotellini to‘xtatgani uchun qizil kartochka oldi, hisob City foydasiga 1:0 edi. United hisobni 3:0 bo‘lgan paytda qisqartirdi, ammo Cityning uchta qo‘shimcha goli g‘alabani ta’minladi. 6:1 hisobi Unitedning Old Traffordda Cityga qarshi qabul qilib olgan eng katta mag‘lubiyati bo‘ldi, bu 1955-yildagi 5:0 hisobidan keyingi eng og‘ir mag‘lubiyat edi. Shuningdek, bu 1926-yildan beri Cityning Old Traffordda olti gol urgan birinchi uchrashuvi bo‘ldi; o‘shanda ham hisob 6:1 bo‘lgan edi.

Mavsumning uchinchi uchrashuvida United va City FA kubogi uchinchi bosqichida to‘qnash keldi, United 3:2 hisobida g‘alaba qozondi. Hisob 10-daqiqada ochildi: Wayne Rooney zaxira darvozabon Costel Pantilimon ustidan bosh bilan toʻpni tashlab qoʻyib gol urdi. 12-daqiqada [[Vincent Kompany]] [[Nani]] bilan boʻlgan vaziyatdagi tajovuzi uchun qizil kartochka oldi. United birinchi bo‘limda 3:0 hisobida oldinga chiqdi, ikkinchi bo‘limda City ikkita gol urdi, ammo bu durangga ham yetmadi. Ushbu o‘yin [[Paul Scholes|Paul Scholesning]] sahnaga qaytishi bilan ham esda qoldi; u nafaqadan qaytib, 59-daqiqada Nanining o‘rniga maydonga tushdi.

2012-yil 30-aprelda City oʻz uyida Unitedni 1:0 hisobida mag‘lub etdi; g‘alaba golini Vincent Kompany birinchi bo‘lim oxiriga yaqin bosh bilan kiritdi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McCarra |first=Kevin |date=30 April 2012 |title=Manchester City 1–0 Manchester United |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/football/2012/apr/30/manchester-city-united-premier-league}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, o‘yinda City bosh murabbiyi [[Roberto Mancini]] va Ser Alex Ferguson o‘rtasida tortishuv yuz berdi; bu Nigel de Jongning Danny Welbeckga qilgan tajovuzi sababli bo‘ldi. Ferguson Mancini o‘yin davomida to‘rtinchi hakam Mike Jones ustidan doimiy shikoyat qilganini da’vo qilgan bo‘lsa, Mancini holatni rad etib, hazil va kinoya tariqasida, Ferguson hech qachon hakam bilan „gaplashmasligini“ yoki „shikoyat qilmasligini“ aytadi&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 May 2012 |title=Man City boss Roberto Mancini reacts to Sir Alex Ferguson jibe |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/17902842 |access-date=}}&lt;/ref&gt;; aslida esa Ferguson bunday ishlarni bir necha bor qilgan va shunday holatlardan birida, 2011-yilda beshta o‘yinga chetlatilgan edi&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Slater |first=Matt |date=17 March 2011 |title=Sir Alex Ferguson handed five-match ban for outburst |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/9426939.stm |access-date=}}&lt;/ref&gt;. Natijada, ushbu g‘alaba Cityni mart oyidagi liga jadvalida 8 ochko bilan ortda qolayotgan vaziyatdan, gollar nisbati bilan birinchi o‘ringa chiqib olishga olib keldi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McNulty |first=Phil |title=Manchester City 1–0 Manchester United |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/17810224 |access-date=}}&lt;/ref&gt;. Liga g‘olibi bo‘lish uchun Cityga faqat [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] va Queens Park Rangersga qarshi ikkita g‘alaba yetar edi, va ular buni amalga oshirishdi. Shuningdek, City oxirgi olti liga o‘yinida g‘alaba qozonib, gollar nisbati orqali chempionlikni qo‘lga kiritdi — bu 1988/89-yildan beri birinchi marta chempionlikni aniqlashda tie-breaker aralashgan holat bo‘ldi.

2012/13-yilgi mavsumning birinchi Manchester derbisi, o‘yinning so‘nggi daqiqalaridagi Manchester United g‘alabasi bilan yakunlandi. United hisobni Wayne Rooneyning ikkita golidan ochdi, ammo [[Yaya Touré]] va Pablo Zabaleta hisobni tenglashtirdi. 92-daqiqada [[Robin van Persie]] jarima zarbasidan gol urib, g‘alabani va uch ochkoni ta’minladi. Manchester Unitedning g‘alabasi Cityning 37 o‘yindan iborat mag‘lubiyatsiz seriyasini yakunladi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.heraldscotland.com/sport/football/man-city-2-man-utd-3rvp-ends-citys-unbeaten-home-run.1355068398 |title=Man City 2 Man Utd 3: RVP ends City's unbeaten home run |date=9 December 2012 |access-date=}}&lt;/ref&gt;. Robin van Persie golining nishonlanishi davomida tomoshabin tomonidan otilgan tanga Ferdinandning chap ko‘zining atrofini jarohatladi. Boshqa bir muxlis esa maydonga yugurib chiqib, Ferdinandga tashlandi, ammo [[Joe Hart]] uni to‘xtatdi. Shu mavsumning ikkinchi derbisini City Old Traffordda yutdi; bu 1970-yillardan beri ketma-ket ikki safardagi derbini yutgan ilk holat edi.

2013/14-yilgi mavsumning birinchi Manchester derbisi 2013-yil 22-sentabrda City of Manchester Stadiumda bo‘lib o‘tdi va City 4:1 hisobida g‘alaba qozondi. 16-daqiqada [[Sergio Agüero]] hisobni ochdi, birinchi bo‘lim yakunlanishidan oldin Yaya Touré gol urdi. Ikkinchi bo‘limda Agüero ikkinchi golini kiritdi, uch daqiqa o‘tib Samir Nasri ham gol urdi. United uchun Wayne Rooney soʻnggi daqiqalardagi jarima zarbasidan gol urib, hisobni ozgina kamaytirdi. Manchester City 2014-yil 25-martda Old Traffordda uchinchi ketma-ket g‘alabani qo‘lga kiritdi. 2014/15-yilgi mavsumda City 2014-yil noyabrida City of Manchester Stadiumda Unitedni 1:0 hisobida mag‘lub etdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.premierleague.com/en-gb/matchday/matches/2014-2015/epl.html/man-city-vs-man-utd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010084643/http://www.premierleague.com/en-gb/matchday/matches/2014-2015/epl.html/man-city-vs-man-utd |archive-date=10 October 2014 |title=Fixture {{!}} Man City vs Man Utd}}&lt;/ref&gt;, ammo United keyingi uchrashuvda, 2015-yil aprel oyida Old Traffordda 4:2 hisobida g‘alaba qozondi; bu o‘yinni City darvozaboni [[Joe Hart]] “Manchester City libosidagi eng yomon kunlarimdan biri” deb atadi&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Rich |first1=Tim |date=13 April 2015 |title=Manuel Pellegrini has six games to save his Manchester City job... he must qualify for the Champions League |work=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/pellegrini-has-six-games-to-save-his-manchester-city-job-10174044.html |access-date=}}&lt;/ref&gt;.

2015/16-yilgi mavsumning birinchi derbisi Old Traffordda o‘tkazilib, 0:0 hisobida durang bilan yakunlandi. Bu 2010-yildan beri derbi birinchi marta golsiz tugagan bahs edi. Mavsumning City of Manchester Stadiumda o‘tkazilgan derbisida United yutdi; yagona gol 16-daqiqada [[Marcus Rashford]] tomonidan kiritildi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goal.com/en-gb/match/manchester-city-vs-manchester-united/2043495?ICID=RE |title=Manchester City 0 - 1 Manchester United Match report - 20/03/2016 Premier League - Goal.com |access-date=}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Manchester_United_v_Manchester_City,_October_2016_(17).JPG|right|thumb|190x190px|2016-yil 26-oktabrdagi Manchester derbisi.]]
2016/17-yilgi mavsum boshlanishidan oldin ikkala klubda murabbiy almashinuvi bo‘ldi: Manchester Unitedni [[José Mourinho]], Manchester Cityni esa [[Pep Guardiola]] qabul qilib oldi. O‘sha mavsumda City maqtovga sazovor o‘yinlar oʻtkazdi, 10-sentabrda Old Traffordda liga o‘yini doirasida 2:1 hisobida g‘alaba qozondi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McNulty |first=Phil |date=10 September 2016 |title=Manchester United 1-2 Manchester City |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/37263921 |access-date=}}&lt;/ref&gt;; keyinchalik United 26-oktabrda Old Traffordda Liga kubogi doirasida 1:0 hisobida g‘alaba qozonib, turnirda chempionlikni qo‘lga kiritdi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reddy |first=Luke |date=26 October 2016 |title=Manchester United 1-0 Manchester City |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/37700029 |access-date=}}&lt;/ref&gt;, 27-aprelda esa City of Manchester Stadiumda golsiz durang qayd etildi, bu o‘yinda Marouane Fellaini Sergio Agüeroni boshi bilan urgani uchun qizil kartochka oldi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McNulty |first=Phil |date=27 April 2017 |title=Manchester City 0-0 Manchester United |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/39018821 |access-date=}}&lt;/ref&gt;. 2017/18-yilgi mavsumda City 10-dekabrda Old Traffordda ketma-ket ikkinchi yil 2:1 hisobida g‘alaba qozondi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McNulty |first=Phil |date=10 December 2017 |title=Manchester United 1-2 Manchester City |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/42212593 |access-date=}}&lt;/ref&gt; va 7-aprelda City of Manchester Stadiumda Unitedga qarshi g‘alaba bilan liga chempionligini qo‘lga kiritish imkoniyatiga ega edi. Ular birinchi bo‘limda 2:0 hisobida oldinga chiqishdi, ammo [[Paul Pogba]] va [[Chris Smalling|Chris Smallingning]] gollari natijasida City chempionlikni aniqlashni keyinga qoldirishga majbur bo‘ldi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McNulty |first=Phil |date=7 April 2018 |title=Manchester City 2-3 Manchester United |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/43602492 |access-date=}}&lt;/ref&gt;. Keyingi mavsumda City Unitedni ikki marta yutdi: City of Manchester Stadiumda 3:1 hisobida g‘alaba qozondi (bu 2014-yildan beri ularning ilk uyda oʻtkazilgan derbidagi g‘alabasi bo‘ldi, va Old Traffordda 2:0 hisobida g‘alaba qozonib, uchinchi ketma-ket safardagi derbi g‘alabasini qayd etdi. 2019/20-yilgi mavsumda esa United yana birinchi safar o‘yinini o‘tkazdi; [[Marcus Rashford]] va [[Anthony Martial|Anthony Martialning]] gollari Unitedga mavsumning birinchi derbisida 2012/13-yildan beri birinchi marta g‘alaba keltirdi&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bevan |first=Chris |date=7 December 2019 |title=Manchester City 1-2 Manchester United: Ole Gunnar Solskjaer's side dent City's title hopes |website=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50611309 |access-date=}}&lt;/ref&gt;.

=== 2020-yillar ===
2010-yillarning oxiri va 2020-yillarning boshlarida City Pep Guardiolaning murabbiyligi ostida yetti mavsumdan oltisida liga chempionligini qo‘lga kiritib, misli ko‘rilmagan muvaffaqiyatga erishdi. Ushbu mavsumlarning aksariyati [[Liverpool F.C.|Liverpool]] va City o‘rtasidagi shiddatli chempionlik kurashlari bilan ajralib tursa-da, United va City o‘rtasidagi derbi o‘yinlari hamon raqobatbardosh va ko‘pincha kutilmagan natijalar bilan davom etdi.

2020-yillarning birinchi derbilari 2019/20-yilgi Liga kubogi yarim final o‘yini doirasida 2020-yil yanvarda o‘tkazildi. Old Traffordda birinchi o‘yinda City 3:1 hisobida g‘alaba qozondi va bu ularga uchinchi ketma-ket Liga kubogi finaliga chiqish uchun yetarli bo‘ldi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bevan |first=Chris |date=7 January 2020 |title=Carabao Cup - Man Utd 1-3 Man City: Holders overwhelm rivals in semi-final first leg |website=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50953053 |access-date=}}&lt;/ref&gt;, chunki United ikkinchi o‘yinda City of Manchester Stadiumda faqat 1:0 hisobida g‘alaba qozondi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bevan |first=Chris |date=29 January 2020 |title=Manchester City 0-1 Manchester United (agg: 3-2): Blues into EFL Cup final despite defeat |website=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51201817 |access-date=}}&lt;/ref&gt;.

Ushbu dekadadagi birinchi liga derbisi Cityning Liga kubogi g‘alabasidan bir hafta o‘tib, 2020-yil mart oyida o‘tkazildi. Old Traffordda bo‘lib o‘tgan o‘yinda [[Anthony Martial]] va Scott McTominayning gollari Unitedga 2009/10-yildan beri ilk marta ligadagi ikkala derbida ham gʻalaba qozonish imkonini berdi va bu [[COVID-19 pandemiyasi]] tufayli joriy qilingan cheklovlar boshlanishidan oldin muxlislar tomosha qilgan so‘nggi uy o‘yini bo‘ldi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McNulty |first=Phil |date=8 March 2020 |title=Man Utd 2-0 Man City: Anthony Martial and Scott McTominay score in derby win |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51693762 |access-date=}}&lt;/ref&gt;.

Keyingi, pandemiya ta’sirida bo‘lgan mavsumda, ikki klub yana bir bor Liga kubogi yarim finalida uchrashdi. Bu musobaqaning ushbu bosqichida klublarning to‘rtinchi uchrashuvi va o‘tgan o‘n bir yil ichidagi uchinchi uchrashuv edi. Ikkinchi mavsum davomida ketma-ket, City g‘alaba qozondi, Old Traffordda muxlislarsiz oʻtgan o‘yinda [[John Stones]] va [[Fernando Luiz Roza|Fernandinhoning]] gollari hisobiga 2:0 hisobida yutdi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Stone |first=Simon |date=6 Jan 2021 |title=Manchester Utd 0-2 Manchester City |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55481278 |access-date=}}&lt;/ref&gt;. 2021-yil mart oyida esa United City ustidan 2:0 hisobida g‘alaba qozondi, gollarni [[Bruno Fernandes]] va [[Luke Shaw]] kiritdi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McNulty |first=Phil |date=7 March 2021 |title=Man City 0-2 Man Utd: Bruno Fernandes &amp; Luke Shaw seal derby win |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/56227458 |access-date=}}&lt;/ref&gt;.

2021/22-yilgi mavsumda City ketma-ket uydagi liga derbilaridagi mag‘lubiyatlar seriyasini yakunladi va uch mavsum ichida ilk marta Unitedni ikkala oʻyinda ham magʻlub etdi: 2021-yil noyabr oyida Old Traffordda 2:0 hisobida va 2022-yil mart oyida City of Manchester Stadiumda [[Kevin De Bruyne]] va [[Riyad Mahrez|Riyad Mahrezning]] ikkitadan gollari ortidan ishonchli 4:1 hisobida g‘alaba qozondi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Man City v Man Utd, 2021/22 {{!}} Premier League |url=https://www.premierleague.com/match/66616 |access-date= |date=6 March 2022 |website=PremierLeague.com |publisher=Premier League}}&lt;/ref&gt;.

2022/23-yilgi liga mavsumining birinchi derbisida, 2022-yil 22-oktabrda, City uyda Unitedni 6:3 hisobida mag‘lub etdi, unda [[Phil Foden]] va [[Erling Haaland]] xet-trik qayd etdi. Bu Manchester derbilari tarixidagi eng ko‘p gol urilgan o‘yin bo‘ldi. 2023-yil 14-yanvarda, mavsumning ikkinchi derbisida, United uyda Cityni 2:1 hisobida yutdi, gollarni Bruno Fernandes va Marcus Rashford kiritdi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McNulty |first=Phil |date=2 October 2022 |title=Man City 6-3 Man Utd: Haaland and Foden hat-tricks as hosts hit six |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |url=https://www.bbc.com/sport/football/63024245 |access-date=}}&lt;/ref&gt;. 2023-yilgi Angliya kubogi finali Manchester derbisining kubok finalida birinchi marta o‘tkazilishi bo‘ldi va Manchester City ushbu o‘yinda 2:1 hisobida g‘alaba qozondi; City sardori [[İlkay Gündoğan]] 12-soniyada gol urib, kubok finalidagi eng tezkor gol deb qayd etildi. Keyinchalik ular mavsumni “trebl” bilan yakunladi va 24 yil oldin United erishgan muvaffaqiyatni takrorladi.

2023/24-yilgi mavsumda, City 2023-yil oktabrda Haaland va Fodenning gollari evaziga Unitedni safarda 3:0 hisobida yutdi, so‘ngra mart oyida uyda ham 3:1 hisobida g‘alaba qozondi&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Smyth |first=Rob |date=3 April 2024 |title=Manchester City 3-1 Manchester United: Premier League – as it happened |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/live/2024/mar/03/manchester-city-v-manchester-united-premier-league-live |access-date= |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;. Ikkala jamoa Angliya kubogi finalida yana uchrashdi — bu ketma-ket ikki yil davomida bir xil klublar Angliya kubogi finalida uchrashgan birinchi holat bo‘ldi, Manchester derbisining kubok finalidagi ikkinchi marta o‘tkazilishi va yangi Wembley stadionida ikki jamoa o‘rtasidagi uchinchi kubok bahsi bo‘ldi. Oʻtgan finaldagi hisob qaytarildi, ammo bu safar United gʻalaba qozondi&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=25 May 2024 |title=Newcastle miss out on Europe, Chelsea in Conference League after Man Utd win FA Cup |work=The Athletic |url=https://www.nytimes.com/athletic/5519107/2024/05/25/newcastle-chelsea-manchester-united-europe/ |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/man-city-vs-man-utd/report/504674 |title=Man City 1–2 Man Utd: Erik ten Hag's side end season on high with stunning FA Cup final win at Wembley |website=Sky Sports |date=25 May 2024 |access-date=}}&lt;/ref&gt;.

2024/25-yilgi mavsum boshlanishidan avval ikki jamoa Angliya Superkubogi doirasida toʻqnash keldi, bahsning asosiy vaqti [[Bernardo Silva]] va [[Alejandro Garnacho]] tomonidan kiritilgan gollar sababli teng natija bilan yakunlandi va penaltilar seriyasiga navbat berildi. United futbolchisi [[Jonny Evans]] penalti zarbasidan golga aylantira olmadi va navbat Manuel Akanjiga berildi, u esa zarbani toʻgʻri amalga oshirib, hisobni 7:6 koʻrinishiga olib keldi va Cityning Superkubokni qoʻlga kiritishini taʼminladi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Man City 1-1 Man United (Aug 10, 2024) Final Score |url=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/702836/manchester-united-manchester-city |website=ESPN |access-date= |language=en}}&lt;/ref&gt;. Mavsum startidan soʻng jamoalar ilk bor 15-dekabr kuni [[City of Manchester Stadium|City of Manchester Stadiumda]] toʻqnash kelishdi. Birinchi taymdagi [[Joško Gvardiol|Joško Gvardiolning]] goliga ikkinchi taym oxirida Bruno Fernandes (penalti bilan) va [[Amad Diallo]] javob qaytarib, kambek amalga oshirildi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manchester City v Manchester United {{!}} 2024/2025 {{!}} Premier League {{!}} Overview |url=https://www.premierleague.com/en/match/2444625 |website=www.premierleague.com |access-date= |language=en}}&lt;/ref&gt;. Navbatdagi derbi es Unitedning uyida oʻtkazildi va nursiz durang bilan yakunlandi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manchester United v Manchester City {{!}} 2024/2025 {{!}} Premier League {{!}} Overview |url=https://www.premierleague.com/en/match/2444777 |website=www.premierleague.com |access-date=2025-09-22 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

2025/2026-yilgi mavsumdagi ilk derbida 2025-yil yanvarida Manchester City tarkibiga kelib qoʻshilgan, Premyer-liga tarixidagi ilk oʻzbekistonlik futbolchiga aylangan [[Abduqodir Xusanov]] asosiy tarkibda maydonga tushdi. Bahs Cityning uyida, 2025-yil 14-sentabr kuni oʻtkazildi va Foden hamda Haalandning gollari ortidan 3:0 hisobidagi gʻalaba bilan yakunlandi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manchester City v Manchester United {{!}} 2025/2026 {{!}} Premier League {{!}} Overview |url=https://www.premierleague.com/en/match/2561932/manchester-city-vs-manchester-united |website=www.premierleague.com |access-date= |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Statistika ==
2025-yil 14-sentabr holatiga ko‘ra, jamoalar oʻrtasida 197 ta rasmiy oʻyin oʻtkazilgan. Shundan United 80 marta g‘alaba qozongan, City 62 marta yutgan, qolgan 55 oʻyin durang bilan yakunlangan.

Manchester derbisidagi eng yirik g‘alabalar Manchester Cityga tegishli: ular rasmiy derbilarda ikkita 6:1 hisobidagi g‘alabaga erishgan (har ikki marta Old Trafforddagi safar oʻyinida), biri 1926-yil 23-yanvarda, ikkinchisi 2011-yil 23-oktabrda. United esa Cityga qarshi 7:1 hisobida g‘alaba qozongan, bu War League oʻyinida, 1941-yil 14-aprelda Maine Road stadionida oʻtkazilgan, ammo bu rasmiy oʻyin hisoblanmagani uchun derbidagi eng yirik g‘alaba sifatida hisobga olinmaydi&lt;ref name=&quot;mcfcstats&quot;&gt;{{cite web |title=Opponents: Manchester United |work=Mcfcstats.com derby statistics |url=http://www.mcfcstats.com |access-date=}}&lt;/ref&gt;. Har ikki jamoa bir marta 5:0 hisobida g‘alaba qozongan: City 1955-yilda, United 1994-yilda. Manchester derbisidagi eng koʻp tomoshabinlar soni 78,000 kishini tashkil etgan (1947-yil 20-sentabr)&lt;ref name=&quot;mcfcstats&quot; /&gt;, bu vaqtda ikkala klub ham Maine Roadda oʻynayotgan edi, chunki Old Trafford [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] vaqtida bombardimon qilingani sababli ta’mirlanayotgan edi.
[[File:Manchester Derby chart.svg|thumb|450px|Manchester City va Manchester Unitedning ligalardagi oʻrni (1893–2025)]]
{{updated|2025-yil 14-sentabr holatiga koʻra}}
{| class=&quot;sortable wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!scope=col|Musobaqa
!scope=col|{{Abbr|Oʻyin|Oʻtkazilgan oʻyinlar soni}}
!scope=col|City
!scope=col|{{Abbr|D|Durang}}
!scope=col|United
!scope=col|City gollari
!scope=col|United gollari
|-
!scope=row|[[Angliya Premyer-ligasi|Premyer-liga]]
|57
|21
|10
|26
|84
|79
|-
!scope=row|Birinchi Divizion
|104
|30
|39
|35
|147
|141
|-
!scope=row|Ikkinchi Divizion
|12
|2
|4
|6
|13
|21
|-
!scope=row|[[Angliya kubogi]]
|11
|4
|0
|7
|15
|21
|-
!scope=row|Angliya Liga kubogi
|10
|5
|1
|4
|16
|11
|-
!scope=row|Angliya Superkubogi
|3
|0
|1
|2
|3
|5
|- class=&quot;sortbottom&quot;
!scope=row|Jami
!197
!62
!55
!80
!278
!278
|}

===Toʻpurarlar===
Statistik maʼlumotlar 1960/61-yilgi mavsumdagi to‘xtatilgan o‘yinni hisobga olmaydi. ''Yotiq'' uslubda berilgan futbolchilar joriy vaqtda Manchester City yoki Manchester Unitedda o‘ynayotgan futbolchilarni bildiradi&lt;ref&gt;Julian Baskcomb &amp; Julia Byrne (eds.) ''Manchester City Official Handbook 1997–98'' (Polar, 1997-yil), 99–101-betlar&lt;/ref&gt;.
{{updated|2025-yil 14-sentabr holatiga koʻra}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻyinchi
! Jamoa
! Liga
! Kubok
! Liga kubogi
! Superkubok
! Jami
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Wayne Rooney]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester United
|8
|2
|1
|0
|11
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Joe Hayes (footballer)|Joe Hayes]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester City
|9
|1
|0
|0
|10
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Francis Lee (footballer)|Francis Lee]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester City
|9
|0
|1
|0
|10
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ARG}} [[Sergio Agüero]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester City
|8
|1
|0
|0
|9
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Bobby Charlton]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester United
|7
|0
|2
|0
|9
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Colin Bell (footballer, born 1946)|Colin Bell]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester City
|7
|0
|1
|0
|8
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|FRA}} [[Eric Cantona]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester United
|7
|1
|0
|0
|8
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|NOR}} ''[[Erling Haaland]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester City
|8
|0
|0
|0
|8
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Brian Kidd]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester United (5)&lt;br /&gt;Manchester City (3)
|6
|2
|0
|0
|8
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Joe Spence (footballer, born 1898)|Joe Spence]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester United
|8
|0
|0
|0
|8
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Paul Scholes]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester United
|5
|1
|1
|0
|7
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Dennis Viollet]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester United
|6
|0
|0
|1
|7
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} ''[[Phil Foden]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester City
|7
|0
|0
|0
|7
|}

===Eng koʻp maydonga tushganlar===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
|-
! Apps
! Player
! style=&quot;width:30%;&quot; | Club
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | '''37'''
| [[Ryan Giggs]]
| United
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | '''28'''
| [[David de Gea]]
| United
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | '''27'''
| [[Bobby Charlton]]
| United
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''26'''
| [[Joe Corrigan]]
| City
|- 
| [[Paul Scholes]]
| United
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''25'''
| [[Alan Oakes]]
| City
|-
| [[Wayne Rooney]]
| United
|-
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''24'''
| [[Mike Doyle (footballer)|Mike Doyle]]
| City
|- 
| [[Rio Ferdinand]]
| United
|- 
| [[Vincent Kompany]]
| City
|- 
| [[Alex Stepney]]
| United
|}

===Hat-tricks===
Shu paytgacha 8 nafar futbolchilar rasmiy derbilarda xet-trik amalga oshirgan

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!Oʻyinchi!!Jamoasi!!Hisob!!Sana!!Musobaqa!!Stadion
|-
|{{Flagicon|ENG|1785}} [[Dick Smith (footballer, died 1909)|Dick Smith]]&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;
|Manchester United
|2–5 (A)
|1894-yil 3-noyabr
|1894/95-yilgi Ikkinchi divizion
|Hyde Road
|-
|{{Flagicon|ENG|1785}} [[Horace Barnes]]
|Manchester City
|4–1 (H)
|1921-yil 22-oktabr
|1921/22-yilgi Birinchi divizion
|Hyde Road
|-
|{{Flagicon|ENG|1785}} [[Joe Spence (footballer, born 1898)|Joe Spence]]
|Manchester United
|3–1 (H)
|1921-yil 29-oktabr
|1921/22-yilgi Birinchi divizion
|[[Old Trafford]]
|-
|{{Flagicon|SCO|1785}} [[Alex Dawson]]
|Manchester United
|5–1 (H)
|1960-yil 21-dekabr
|1960/61-yilgi Birinchi divizion
|Old Trafford
|-
|{{Flagicon|ENG|1785}} [[Francis Lee (footballer)|Francis Lee]]
|Manchester City
|1–4 (A)
|1970-yil 12-dekabr
|1970/71-yilgi Birinchi divizion
|Old Trafford
|-
|{{Flagicon|RUS|1785}} [[Andrey Kanchelskis]]
|Manchester United
|5–0 (H)
|1994-yil 10-noyabr
|1994/95-yilgi Premyer-liga
|Old Trafford
|-
|{{Flagicon|NOR|1785}} [[Erling Haaland]]
|Manchester City
|6–3 (H)
|2022-yil 2-oktabr
|2022/23-yilgi Premyer-liga
|[[City of Manchester Stadium]]
|-
|{{Flagicon|ENG|1931}} [[Phil Foden]]
|Manchester City
|6–3 (H)
|2022-yil 2-oktabr
|2022/23-yilgi Premyer-liga
|City of Manchester Stadium
|}
'''Izohlar'''
* &lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; = 4 ta gol kiritgan; (H) = Uyda, (A) = Safarda.
* Oʻrtoqlik oʻyinlari hisoblanmagan.

==Rekordlar==
* ''Oʻrtoqlik oʻyinlari hisoblanmagan.''

===Natijalar===
====Eng yirik gʻalabalar (5 va undan ortiq gol)====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! Gollar nisbati
! style=&quot;width:30%;&quot; | Natija
! Sana
! Musobaqa
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | '''5'''
| United 1–6 '''City'''
| 1926-yil 23-yanvar
| 1925/26-yilgi Birinchi divizion
|-
| United 0–5 '''City'''
| 1955-yil 12-fevral
| 1954/55-yilgi Birinchi divizion
|-
| '''United''' 5–0 City
| 1994-yil 10-noyabr
| 1994/95-yilgi Premyer-liga
|-
| United 1–6 '''City'''
| 2011-yil 23-oktabr
| 2011/12-yilgi Premyer-liga
|}

====Bir oʻyinda eng koʻp gollar====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Gollar !! style=&quot;width:30%;&quot; | Natija !! Sana !! Musobaqa
|-
| '''9''' || '''City''' 6–3 United || 2022-yil 2-oktabr || 2022/23-yilgi Premyer-liga
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''7'''
| City 2–5 '''United''' || 1894-yil 3-noyabr || 1894/95-yilgi Ikkinchi divizion
|-
| United 1–6 '''City''' || 1926-yil 23-yanvar || 1925/26-yilgi Birinchi divizion
|-
| City 3–4 '''United''' || 1971-yil 5-may || 1970/71-yilgi Birinchi divizion
|-
| '''United''' 4–3 City || 2009-yil 20-sentabr || 2009/10-yilgi Premyer-liga
|-
| United 1–6 '''City''' || 2011-yil 23-oktabr || 2011/12-yilgi Premyer-liga
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | '''6'''
| '''United''' 5–1 City || 1891-yil 3-oktabr || 1891/92-yilgi Angliya kubogi
|-
| City 2–4 '''United''' || 1957-yil 2-yanvar || 1956/57-yilgi Birinchi divizion
|-
| '''United''' 5–1 City || 1960-yil 31-dekabr || 1960/61-yilgi Birinchi divizion
|-
| City 3–3 United || 1971-yil 6-noyabr || 1971/72-yilgi Birinchi divizion
|-
| '''City''' 5–1 United || 1989-yil 23-sentabr || 1989/90-yilgi Birinchi divizion
|-
| '''United''' 4–2 City || 2004-yil 14-fevral || 2003/04-yilgi Angliya kubogi
|-
| '''United''' 4–2 City || 2015-yil 12-aprel || 2014/15-yilgi Premyer-liga
|}

====Seriyalar====
=====Eng uzoq gʻalabalar seriyasi=====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻyinlar soni
! style=&quot;width&quot;30%;&quot; | Jamoa
! Davr
|-
| '''8''' || United || 1993-yil 7-noyabr – 2000-yil 18-noyabr
|-
| '''5''' || United || 1955-yil 31-dekabr – 1957-yil 31-avgust
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | '''4''' || City || 1954-yil 25-sentabr – 1955-yil 3-sentabr
|-
| United || 1960-yil 31-dekabr – 1962-yil 10-fevral
|-
| City || 2013-yil 8-aprel – 2014-yil 2-noyabr
|}

===== Eng uzoq durangli seriyasi =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻyinlar soni
! Davr
|-
| '''4''' || 1947-yil 20-sentabr – 1949-yil 22-yanvar
|}

===== Eng uzoq durangsiz seriya =====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻyinlar soni
! Davr
|-
| '''12''' || 2011-yil 12-fevral – 2015-yil 12-aprel
|-
| '''11''' || 2006-yil 14-yanvar – 2010-yil 17-aprel
|-
| '''10''' || 2021-yil 6-yanvar – 2024-yil 25-may
|-
| '''9''' || 1954-yil 25-sentabr – 1957-yil 31-avgust
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''8'''|| 1993-yil 7-noyabr – 2000-yil 18-noyabr
|-
| 2017-yil 10-dekabr – 2020-yil 8-mart
|}

===== Eng uzoq magʻlubiyatsiz seriya =====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻyinlar soni
! style=&quot;width:30%;&quot; | Jamoa
! Davr
|-
| '''16''' || United || 1990-yil 3-fevral – 2001-yil 21-aprel
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | '''9''' || United || 1907-yil 6-aprel – 1911-yil 30-dekabr
|-
| City || 1952-yil 19-yanvar – 1955-yil 3-sentabr
|-
| United || 1981-yil 10-oktabr – 1987-yil 7-mart
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''8''' || United || 1947-yil 20-sentabr – 1952-yil 19-yanvar
|-
| United || 1955-yil 31-dekabr – 1959-yil 16-fevral
|}

===== Eng uzoq gol oʻtkazmaslik seriyasi =====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻyinlar soni
! style=&quot;width:30%;&quot; | Jamoa
! Davr
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''4''' || City || 1972-yil 18-noyabr – 1974-yil 27-aprel
|-
| United || 1994-yil 23-aprel – 1995-yil 14-oktabr
|}

===== Eng uzoq gol urilgan seriya =====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻyinlar soni
! style=&quot;width:30%;&quot;|Jamoa
! Davr
|-
| '''17''' || United || 1992-yil 7-aprel – 2004-yil 14-mart
|-
| '''13''' || City || 1949-yil 3-sentabr – 1955-yil 31-dekabr
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''12''' || United || 1982-yil 27-fevral – 1991-yil 4-may
|-
| City || 2011-yil 12-fevral – 2015-yil 14-aprel
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | '''10''' || City || 1920-yil 20-noyabr – 1929-yil 5-oktabr
|-
| United || 1960-yil 31-dekabr – 1968-yil 27-mart
|-
| City || 2021-yil 6-noyabr – 2024-yil 15-dekabr
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''8''' || United || 1955-yil 31-dekabr – 1959-yil 14-fevral
|-
| United || 1969-yil 3-dekabr – 1972-yil 12-aprel
|}

===Murabbiylar===
====Eng koʻp oʻyinlar====
{{updated|2025-yil 14-sentabr holatiga koʻra}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻrin
! Murabbiy
! Jamoa
! Oʻyinlar soni
! Yillar
! Musobaqa(lar) &lt;small&gt;(oʻyinlar)&lt;/small&gt;
|-
| align=center | 1
| {{flagicon|SCO}} [[Alex Ferguson]]
| align=center | United
| align=center | 47
| align=center | {{nowrap|1986–2013}}
| Birinchi divizion/[[Angliya Premyer-ligasi|Premyer-liga]] &lt;small&gt;(39)&lt;/small&gt; &lt;br /&gt;[[Angliya kubogi]] &lt;small&gt;(5)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Liga kubogi &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Angliya Superkubogi &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt;
|-
| align=center | 2
| {{flagicon|SCO}} [[Matt Busby]]
| align=center | United
| align=center | 39
| align=center | {{nowrap|1945–1969}}
| Birinchi divizion &lt;small&gt;(36)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Angliya kubogi]] &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt; &lt;br /&gt;Angliya Superkubogi &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt;
|-
| align=center rowspan=2| 3
| {{flagicon|SCO}} [[Les McDowall]]
| align=center | City
| align=center rowspan=2| 26
| align=center | {{nowrap|1950–1963}}
| Birinchi divizion &lt;small&gt;(24)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;[[Angliya kubogi]] &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;Angliya Superkubogi &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt; 
|-
| {{flagicon|ESP}} [[Pep Guardiola]]
| align=center | City
| align=center | {{nowrap|2016–hozir}}
| [[Angliya Premyer-ligasi|Premyer-liga]] &lt;small&gt;(19)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;Angliya kubogi &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;Liga kubogi &lt;small&gt;(4)&lt;/small&gt; &lt;br/&gt;Angliya Superkubogi &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt;
|}

====Eng koʻp gʻalabalar====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻrin !! style=&quot;width:25%;&quot; | Murabbiy !! style=&quot;width:25%;&quot; | Jamoa !! Davr !! Gʻalabalar
|-
| align=center | 1
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Flagicon|SCO}} [[Alex Ferguson]]
|United
|1986–2013
|26
|-
| align=center | 2
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Flagicon|SCO}} [[Matt Busby]]
|United
|1945–1969
|15
|-
| align=center | 3
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Flagicon|ESP}} [[Pep Guardiola]]
|City
|2016–hozir
|13
|-
| align=center | 4
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Flagicon|SCO}} [[Les McDowall]]
|City
|1950–1963
|8
|}

== Izohlar ==
{{manbalar|group=lower-alpha}}

== Adabiyotlar ==
*{{cite book |last1=Buckley |first1=Andy |last2=Burgess |first2=Richard |title=Blue Moon Rising: The Fall and Rise of Manchester City |publisher=Milo |location=Bury |year=2000 |isbn=0-9530847-4-4 }}
*{{cite book |last1=Cawley |first1=Steve |last2=James |first2=Gary |title=The Pride of Manchester – A history of the Manchester derby matches |url=https://archive.org/details/prideofmancheste0000cawl |publisher=ACL Polar |location=Leicester |year=1991 |isbn=0-9514862-1-7 }}
*{{cite book |last1=Heatley |first1=Michael |last2=Welch |first2=Ian |title=The Great Derby Matches – Manchester United v Manchester City |url=https://archive.org/details/greatderbymatche0000mhea |publisher=Dial House |location=Shepperton |year=1996 |isbn=0-7110-2390-5 }}
*{{cite book |last1=James |first1=Gary |last2=Mellor |first2=Keith |title=From Maine Men To Banana Citizens |publisher=Temple Press |year=1989 }}
*{{cite book |last=James |first=Gary |title=Manchester City – The Complete Record |publisher=Breedon |location=Derby |year=2006 |isbn=1-85983-512-0 }}
*{{cite book |last=James |first=Gary |title=Manchester – A Football History |publisher=James Ward |location=Halifax |year=2008 |isbn=978-0-9558127-0-5 }}
*{{cite book |last=Penney |first=Ian |title=The Maine Road Encyclopedia |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=1995 |isbn=1-85158-710-1 }}
*{{cite book |last=Whittell |first=Ian |title=Manchester City Greats |url=https://archive.org/details/manchestercitygr0000whit |publisher=John Donald |location=Edinburgh |year=1994 |isbn=0-85976-352-8 }}
*{{cite book |last=James |first=Gary |title=Manchester City Women: An Oral History |publisher=James Ward |location=Halifax |year=2019 |isbn=978-0-95581-279-8 }}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar == 
*[https://web.archive.org/web/20090803142957/http://www.fifa.com/classicfootball/stories/classicderby/news/newsid=1055098.html Manchester: A City United] FIFA.com vebsaytida
*[https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/derby-with-more-history-than-antipathy-624661.html Derby with more history than antipathy] ''independent.co.uk'' vebsaytida

{{Manchester City F.C.|state=collapsed}}
[[Turkum:Manchester City F.C.]]
[[Turkum:Manchester United F.C.]]
[[Turkum:Angliyadagi futbol derbilari]]</text>
      <sha1>td5k38lvcv5ybt7tz7gz2xpuooa4b8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269514</id>
      <parentid>6269500</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>USSR-Slav</username>
        <id>99212</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-49508-64|~2026-49508-64]] tahrirlari [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] versiyasiga qaytarildi</comment>
      <origin>5900988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62563" sha1="rracys1vfp4zd0h842jm1v6hbaaidal" xml:space="preserve">{{Sport derbilari
 | name                    = Manchester derbisi
 | other names             = 
 | image                   = File:Manchester United v Manchester City, 6 November 2021 (15).jpg
 | image_size              = 320px
 | caption                 = Manchester derbisi, [[2021/22-yilgi Angliya Premyer-ligasi|Premyer-liga]], 2021-yil 6-noyabr
 | team1                   = [[Manchester City F.C.|Manchester City]]
 | team2                   = [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
 | city or region          = [[Katta Manchester]]
 | stadiums                = [[City of Manchester Stadium]] &lt;small&gt;(City)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Old Trafford]] &lt;small&gt;(United)&lt;/small&gt;&lt;!--{{Col-start}}{{Col-2}}'''City:'''&lt;br /&gt;[[Hyde Road (stadium)|Hyde Road]]&lt;br /&gt;[[Maine Road]]&lt;br /&gt;{{nowrap|City of Manchester Stadium}}{{Col-2}}'''United:'''&lt;br /&gt;[[Bank Street (football ground)|Bank Street]]&lt;br /&gt;[[Old Trafford]]{{col-end}}--&gt;
 | first contested         = 1881-yil 12-noyabr&lt;br /&gt;{{nowrap|[[Manchester City F.C.|St. Mark's (West Gorton)]] 0–3 [[Manchester United F.C.|Newton Heath LYR]]}}
 | mostrecent              = 2025-yil 14-sentabr&lt;br&gt;[[2025–26-yilgi Angliya Premyer-ligasi|Premyer-liga]]&lt;br&gt;Manchester City 3–0 Manchester United
 | nextmeeting             = 2026-yil 17-yanvar&lt;br&gt;[[2025–26-yilgi Angliya Premyer-ligasi|Premyer-liga]]&lt;br&gt;Manchester United v Manchester City
 | total                   = 197
 | series                  = City: 62&lt;br /&gt;Durang: 55&lt;br /&gt;United: 80
 | most wins               = Manchester United (80)
 | largestvictory          = United 1–6 '''City''' (1926)&lt;br /&gt;United 0–5 '''City''' (1955)&lt;br /&gt;'''United''' 5–0 City (1994)&lt;br /&gt;United 1–6 '''City''' (2011)
 | largestscoring          = '''City''' 6–3 United (2022)
 | longeststreak           = 8 ta oʻyin&lt;br/&gt;Manchester United&lt;br/&gt;(1993–2000)
 | longestunbeatenstreak   = 16 ta oʻyin&lt;br/&gt;Manchester United&lt;br/&gt;(1990–2001)
 | currentunbeatenstreak   = 1 ta oʻyin&lt;br/&gt;Manchester City&lt;br/&gt;(2025–hozir)
 | most player appearances = [[Ryan Giggs]] (36)
 | top scorer              = [[Wayne Rooney]] (11)
 | map_location            = United Kingdom Greater Manchester
 | coordinates1            = {{coord|53.483056|-2.200278|display=inline}}
 | map_mark1               = Sky blue pog.svg
 | map_label1              = '''Manchester City'''
 | map_label1_position     = right
 | coordinates2            = {{coord|53.463056|-2.291389|display=inline}}
 | map_mark2               = Red pog.svg
 | map_label2              = '''Manchester United'''
 | map_label2_position     = left
}}
'''Manchester derbisi''' deb [[Manchester City F.C.|Manchester City]] va [[Manchester United]] oʻrtasidagi futbol uchrashuvlariga aytiladi. Uchrashuvlar ilk bor 1881-yilda oʻtkazilgan. City oʻz uy uchrashuvlarini sharqiy Manchester hududida joylashgan [[City of Manchester Stadium|City of Manchester Stadiumda]] oʻtkazadi, United esa Katta [[Manchester|Manchesterdagi]] Trafford hududida joylashgan [[Old Trafford]] stadionida oʻynaydi. Ikkala stadion orasidagi masofa qariyb {{Convert|4|mi|km|abbr=on}}ni tashkil etadi. Jamoalar barcha musobaqalarda jami 197 marta toʻqnash kelgan: United 80 marta, City 62 marta gʻalaba qozongan, qolgan 55 uchrashuv durang bilan yakunlangan. Angliyaning eng muvaffaqiyatli klublaridan biri sifatida ular umumiy hisobda 104 ta sovrin qoʻlga kiritgan: Manchester United — 68 ta, Manchester City esa — 36 ta. Ular Angliyada qitʼaviy treblni qoʻlga kiritgan ilk ikki klub, shuningdek, dunyoda birinchi boʻlib bunday yutuqqa erishgan bir shahar ichidagi raqib jamoalar hisoblanadi: United bu yutuqqa 1999-yilda, City esa 24 yil oʻtib erishgan.

== Tarixi ==
[[Fayl:Manchester_Football_Map.jpg|thumb|Ikki jamoaning hozirgi va sobiq uy stadionlari koʻrsatilgan Manchester shahrining xaritasi: Hyde Road (1887–1923), Maine Road (1923–2003), City of Manchester (2003–hozir).United: North Road (1878–1893), Bank Street (1893–1910), Old Trafford (1910–hozir).]]
Ikki jamoa oʻrtasidagi ilk uchrashuv 1881-yil 12-noyabrda boʻlib oʻtgan. Oʻshanda {{Abbr|St. Mark's (West Gorton)|keyinchalik Manchester City}} oʻz maydonida {{Abbr|Newton Heath LYRni|keyinchalik Manchester United}} qabul qilgan. Uchrashuv Newton Heath foydasiga 3:0 hisobida yakunlangan va ''Ashton Reporter'' gazetasi uni “yoqimli oʻyin” deya taʼriflagan&lt;ref&gt;Gary James, ''Manchester: The Greatest City'' (Polar Publishing, 2002), 12-bet.&lt;/ref&gt;. Oʻsha paytda bu klublar Manchester atrofidagi koʻplab yangi tashkil topayotgan jamoalardan biri edi va uchrashuv alohida ahamiyat kasb etmagan. 1880-yillar davomida ikkala klub ham oʻsishda davom etdi va 1890-yillardagi ilk uchrashuv “ikki mahalliy klubning toʻqnashuvi: biri (Ardwick (City)) futbol olamida eng yuqori darajaga koʻtarilayotgan boʻlsa, ikkinchisi esa (Newton Heath) deyarli yetakchilar safida” deya eʼlon qilingan&lt;ref&gt;{{cite book |year=2009 |title=Manchester City – The Birth of the Blues 1880–1894 |publisher=Paul Toovey |location=Stockport |isbn=978-0-9561910-0-7 |page=90}}&lt;/ref&gt;. Ikkala jamoa Manchester hududida yetakchi kuchga aylandi; 1888-yildan 1893-yilgacha boʻlgan davrda Manchester kubogida gʻalaba yoki Newton Heath, yoki Ardwickka nasib etgan. Har ikki klub ham qisqa muddat faoliyat yuritgan, Futbol ligasiga raqib tashkilot — Futbol alyansiga qoʻshilgan. Shu davrda ikkala jamoa ham Futbol ligasiga qabul qilinish uchun bir necha bor urinib koʻrgan, biroq muvaffaqiyat qozonmagan (Newton Heath 1889-, 1890- va 1891-yillarda; Ardwick esa 1891-yilda). Nihoyat, 1892-yilda ikkala klub ham Futbol ligasiga qabul qilingan: Newton Heath Birinchi divizionga, Ardwick esa yangi tashkil etilgan Ikkinchi divizionga qoʻshilgan&lt;ref&gt;{{cite book |last=James |year=2008 |first=Gary |title=Manchester – A Football History |publisher=James Ward |location=Halifax |pages=71–72 |isbn=978-0-9558127-0-5}}&lt;/ref&gt;.

=== Ilk yillar ===
Klublar oʻrtasidagi ilk Futbol ligasi uchrashuvi 1894/95-yilgi mavsumda boʻlib oʻtgan va unda Newton Heath klubi Hyde Roadda Manchester Cityni 5:2 hisobida magʻlub etgan. 1890-yillarning oxirlarida shotlandiyalik aka-uka Billy va Matthew Gillespie uch marta qarama-qarshi jamoalarda maydonga tushishgan&lt;ref&gt;[https://bluemoon-mcfc.co.uk/History/Players/Player.aspx?id=91 Billy Gillespie], BlueMoon.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mufcinfo.com/manupag/a-z_player_archive/a-z_player_archive_pages/gillespie_matthew.html MUFCInfo.com] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150712233916/http://www.mufcinfo.com/manupag/a-z_player_archive/a-z_player_archive_pages/gillespie_matthew.html |date=2015-07-12 }} MUFCInfo.com.&lt;/ref&gt;. Angliya futbolining oliy divizionida klublar oʻrtasidagi ilk uchrashuv esa 1906-yil dekabrida boʻlib oʻtgan: Manchester City Birinchi diviziondagi oʻyinda 3:0 hisobida gʻalaba qozongan va oʻsha uchrashuvdagi daromad £1,000 dan oshgan — bu oʻsha davr uchun juda katta koʻrsatkich edi&lt;ref&gt;{{cite book |date=1967-yil 30-sentabr |chapter=&quot;A quick look back&quot; |title=Manchester City v Manchester United match programme |page=17}}&lt;/ref&gt;. Shu paytda City moliyaviy mojarodan aziyat chekayotgan edi: klub futbolchilarga rasmiy hisobdan tashqari toʻlovlar qilganlikda aybdor deb topilgan. Natijada, jamoaning 17 nafar futbolchisi chetlatilgan va ularga klub safida endi maydonga tushish taqiqlangan. Bu futbolchilar orasida 1904-yilgi Angliya kubogini qoʻlga kiritgan jamoaning asosiy tarkibi ham bor edi&lt;ref&gt;Ward, ''The Manchester City Story'', 14-bet.&lt;/ref&gt;. 1907-yil yanvarida chetlatish muddati yakunlangach, toʻrt [[Futbol|futbolchi]] (Jimmy Bannister, Herbert Burgess, [[Billy Meredith]] va Sandy Turnbull) United safiga qoʻshildi va ular klubga 1908-yilda ilk liga chempionligini qoʻlga kiritishda yordam berdi. Hozirgi keskin raqobatdan farqli oʻlaroq, oʻsha paytda bu oʻtishlar odatda ijobiy qarshi olingan va Manchesterning boshqa klubiga yordam sifatida koʻrilgan&lt;ref&gt;James, ''Manchester – A Football History, 117- va 9-betlar''&lt;/ref&gt;. Keyingi mavsumda Turnbull derbida maydondan chetlatilgan ilk futbolchi boʻldi&lt;ref&gt;Cawley &amp; James, ''The Pride of Manchester'', 41-bet.&lt;/ref&gt;.

Ikkinchi jahon urushi oldidan Manchester muxlislari koʻpincha bir hafta City oʻyinini, keyingi hafta esa United uchrashuvini tomosha qilishardi. Urushdan keyin esa kuchliroq raqobat shakllandi va ikkala jamoani birgalikda qoʻllab-quvvatlash holati kam uchray boshladi.

=== Yoritkichlar ostidagi oʻyinlar ===
Birinchi marta yoritkichlar ostida oʻtkazilgan Manchester derbisi 1889-yil 26-fevralda Belle Vue Athletic Ground maydonida boʻlib oʻtgan. Maydon atrofida Wells elektr chiroqlari oʻrnatilgan va uchrashuvni 10 ming tomoshabin kuzatgan. Oʻyinda Newton Heath, Ardwickni 3:2 hisobida magʻlub etgan. Uchrashuv Hyde koʻmir konidagi falokat qurbonlari uchun xayriya tariqasida tashkil etilgan&lt;ref&gt;Gary James &amp; Keith Mellor, ''From Maine Men To Banana Citizens'' (Temple Press, 1989-yil), 8-bet.&lt;/ref&gt;.

Ilk yoritkichli rasmiy derbi esa 1956-yilda Angliya Superkubogi doirasida oʻtkazilgan. Unda liga chempioni Manchester United hamda Angliya kubogi sohibi Manchester City toʻqnash kelgan&lt;ref&gt;Steve Cawley &amp; Gary James, ''The Pride of Manchester – A History of the Manchester Derby'' (ACL &amp; Polar Publishing, 1991-yil), 320-bet.&lt;/ref&gt;. Odatda Superkubok uchrashuvi liga chempionining uy stadionida boʻlib oʻtar edi, ammo ushbu bahs Old Traffordda yoritkichlar oʻrnatilmaganligi sababli Maine Roadda oʻtkazilgan.

=== 1970-yillar ===
1970-yillarda Manchester derbilarida ikki jiddiy mojaro yuz berdi. 1970-yil dekabridagi derbida United futbolchisi [[George Best|George Bestning]] City himoyachisi Glyn Pardoe bilan toʻqnashuvida moviyranglilar oʻyinchisining oyog‘i sindi; jarohat shunchalik og‘ir boʻldiki, City himoyachisi oyog‘idan ayrilishi mumkin edi&lt;ref&gt;Gary James, ''Manchester: The Greatest City'' (Polar Publishing, 2002-yil), 283-bet.&lt;/ref&gt;. Keyingi mavsumdagi qiziqarli 3:3 hisobidagi uchrashuvda Francis Lee Bestni aktyorlardek maydonga yiqilib “simulyatsiya qilganlik”da aybladi va hakamga taʼsir oʻtkazish uchun u ham yerga yiqildi. 1973/74-yilgi mavsumning birinchi derbisida esa Mike Doyle va Lou Macari qizil kartochka oldi; Maine Roadda 0:0 hisobida yakunlangan oʻyinda ikki futbolchi ham maydonni tark etishni istamadi. Natijada hakam ikkala jamoani kiyinish xonalariga qaytarishga majbur boʻldi, ikki futbolchi chiqarilishga rozi boʻlgachgina oʻyin davom ettirildi&lt;ref&gt;{{cite news |date=8 February 2005 |title=Derby day memories: Lou Macari |work=Manchester Evening News |publisher=MEN Media |url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/derby-day-memories-lou-macari-1158709 |access-date=}}&lt;/ref&gt;.

==== Denis Lawning oʻyini ====
[[Fayl:Denis_Law.jpg|thumb|[[Denis Law]] 1973/74-yilgi mavsumning oxirida Old Traffordda Manchester City uchun gʻalaba golini kiritdi.]]
Mavsumning ikkinchi derbisi Old Traffordda, mavsum oxiridan bir kun oldin oʻtkazildi (United hali Stoke bilan safar oʻyinini ham oʻtkazishi kerak edi). United gʻalaba qozonib, quyi ligaga tushib ketishdan qochishga urinayotgan edi, ammo buning uchun Norwich ham Birminghamni magʻlub etishi kerak edi. 80-daqiqada hisob 0:0 boʻlgan paytda, Francis Lee toʻpni eski United futbolchisi [[Denis Law|Denis Lawga]] yoʻlladi; Law darvozaga orqasini qaratib turgani uchun toʻpni oyog‘ining orqa qismi bilan tepib darvozaga yoʻlladi. Bu Lawning liga futbolidagi oxirgi uchrashuvi boʻlib, ozgina vaqt oʻtib nafaqaga chiqishini eʼlon qildi. Oʻyinning soʻnggi daqiqalarida United muxlislari maydonga tushib kelib, oʻyinning toʻxtatilishiga sabab boʻlishdi. Shunga qaramay, natija oʻzgarmadi va boshqa uchrashuvlardagi natijalarni hisobga olganda, oʻyin United gʻalabasi yoki durang bilan tugaganida ham, jamoa tushib ketishdan qocholmagan boʻlar edi.

United bir yil oʻtgach, Birinchi divizionga qaytdi. Ushbu oʻn yillik ikkala jamoa uchun ijobiy natijalarga boy boʻldi: City 1976-yilda Liga kubogini qoʻlga kiritdi va bir yil oʻtgach ligada ikkinchi oʻrinni egalladi, United esa toʻrt mavsum ichida uch marta FA kubogining finaliga chiqdi, biroq bu musobaqada faqat bir marta gʻalaba qozondi.

=== 1980-yillar ===
80-yillar davri 1980-yil 27-sentabrda [[Old Trafford|Old Traffordda]] ikkala jamoa oʻrtasida 2:2 hisobidagi durang bilan boshlandi. Bu United uchun liga musobaqasida nisbatan muvaffaqiyatsizroq mavsumning boshlanishi edi; ular mavsum yakunida murabbiy Dave Sextonni isteʼfoga chiqarishga majbur boʻldi. Shu bilan birga, City ham tez orada murabbiy [[Malcolm Allison|Malcolm Allisonni]] ishdan boʻshatdi va uning oʻrnini egallagan John Bond rahbarligida ligada yaxshilanishga erishdi hamda FA kubogining finaliga chiqdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aboutmanutd.com/man-u-matches/27-09-1980-manchester-city.html |title=About Man Utd &amp;#124; Manchester United vs Manchester City - 27 Sep 1980 |access-date= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105185447/http://www.aboutmanutd.com/man-u-matches/27-09-1980-manchester-city.html |archive-date=5 November 2012}}&lt;/ref&gt;.

1982/83-yilgi mavsumga kelib, City Uniteddan kuchliroq degan barcha taxminlar bekor boʻldi: United liga musobaqasida uchinchi oʻrinni egalladi va FA kubogini qoʻlga kiritdi, City esa quyi ligaga tushib ketdi. 1982-yil 23-oktabrda Old Traffordda boʻlib oʻtgan derbi 2:2 hisobida durang bilan yakunlandi, biroq 1983-yil 5-martda Maine Roaddagi qaytish uchrashuvida United 2:1 hisobida gʻalaba qozondi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aboutmanutd.com/man-u-seasons/1982-1983.html |title=About Man Utd &amp;#124; 1982-1983, Manchester United season |access-date= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121116121215/http://www.aboutmanutd.com/man-u-seasons/1982-1983.html |archive-date=16 November 2012}}&lt;/ref&gt;.

City 1985/86-yilgi mavsumda Birinchi divizionga qaytdi va 1985-yil 14-sentabrda Unitedni Maine Roadda qabul qildi. United ushbu oʻyinda 3:0 hisobida gʻalaba qozonib, liga mavsumi startidagi g‘alabalar seriyasini sakkizta oʻyinga uzaytirdi. Jamoa mavsumdagi ilk 10 oʻyinining barchasida gʻalaba qozonib, yangi yilga kelib Birinchi divizion jadvalida yetakchilik qildi, ammo yakunda toʻrtinchi oʻrinni egalladi. Shu mavsumda City liga jadvalida 15-oʻrinni egallagan boʻlsa-da, 1986-yil 22-martda Old Traffordga tashrif buyurib, 2:2 hisobidagi durangga erishdi va bu Unitedning chempionlik umididagi ikki muhim ochkoni yoʻqotilishiga sabab boʻldi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.manchester-united-fans-site.com/manchester-united-results-1985-86.html |title=Manchester United Results 1985-86, Division One, FA Cup, League Cup |access-date= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905231124/http://www.manchester-united-fans-site.com/manchester-united-results-1985-86.html |archive-date=5 September 2011}}&lt;/ref&gt;.

1986/87-yillar mavsumida City yana ligadan tushib ketdi, United esa liga jadvalida 11-o‘rinni egalladi. Shu mavsum davomida 1986-yil 6-noyabrda United murabbiyi [[Ron Atkinson]] oʻz o‘rnini [[Alex Ferguson|Alex Fergusonga]] topshirdi. Atkinsonning United boshqaruvidagi oxirgi uchrashuvlaridan biri 1986-yil 25-oktabrda Maine Roadda oʻtkazilgan liga uchrashuvi boʻlib, 1:1 hisobida durang bilan yakunlandi. Alex Ferguson birinchi marta Cityga qarshi United murabbiyi sifatida 1987-yil 10-yanvarda FA kubogining uchinchi bosqichida maydonga chiqdi va United 1:0 hisobida g‘alaba qozondi. Old Traffordda boʻlib oʻtgan liga uchrashuvi 1987-yil 7-martda oʻtkazildi; United 2:0 hisobida g‘alaba qozonib, Ferguson ostida shakllanayotgan oʻyin uslubini rivojlantirdi va Cityni oxir-oqibat quyi ligaga tushib ketishga yaqinlashtirdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.manchester-united-fans-site.com/manchester-united-results-1986-87.html |title=Manchester United Results 1986-87, Division One, FA Cup, League Cup |access-date= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120829164521/http://www.manchester-united-fans-site.com/manchester-united-results-1986-87.html |archive-date=29 August 2012}}&lt;/ref&gt;.

1980-yillar City uchun ijobiy yakun topdi: ular 1989-yilda Birinchi divizionga qayta koʻtarildi va 1989/90-yilgi mavsumning bir necha haftasi o‘tib, 1989-yil 23-sentabrda Maine Roadda derbida United bilan uchrashdi. City Unitedni 5:1 hisobida mag‘lub etdi va shu tariqa keyingi 13 yil davomida moviyranglilar umuman gʻalaba qozona olmadi&lt;ref&gt;{{cite news |date=23 September 2009 |title=From the Vault: Manchester City beat United 5–1 |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2009/sep/23/manchester-city-united-derby-1989}}&lt;/ref&gt;.

=== 1990-yillar ===
Ham United, ham Cityda o‘ynagan darvozabon [[Peter Schmeichel]], derbilarda eng koʻp mag‘lubiyatsiz natijalarga egalik boʻyicha rekord unga tegishli – United safida Cityga qarshi 10 ta oʻyinda u darvozani qo‘riqlagan paytda jamoa mag‘lub boʻlmagan, shuningdek, Maine Roadda oʻtkazgan yagona mavsumida City Unitedni uy maydonida mag‘lub etib, Old Traffordda durang natija bilan ochko olgan.

Biroq, 1990-yillarda United derbilarda ustunlik qilgan va butun bir dekadani mag‘lubiyatsiz oʻtkazgan. 1990/91-yilgi mavsumda ikkala Manchester jamoasi liga jadvalining yuqori qismida oʻrin egallagan holda oʻynagan boʻlsa-da, chempionlik uchun nomzodlar sifatida koʻrilmagan; oktyabr oyidagi Maine Roaddagi uchrashuv 3:3 hisobida durang bilan yakunlandi, ammo may oyining boshlarida Old Trafforddagi bahsda United 1:0 hisobida g‘alaba qozondi. O‘yindagi yagona gol 17 yoshli qanot hujumchisi [[Ryan Giggs]] tomonidan kiritildi va bu uning ajoyib hamda noyob muvaffaqiyatli professional faoliyatidagi birinchi katta gol boʻldi. 1991/92-yilgi derbilarda voqealar unchalik koʻp boʻlmadi – noyabr o‘rtalarida Maine Roadda nursiz va aprel boshida Old Traffordda 1:1 hisobida durang qayd etildi. United mavsumning koʻp qismini liga yetakchisi sifatida oʻtkazib, yakunda ikkinchi oʻrinni egalladi, ikkinchi yarim mavsumda oʻyinlar zichligi va gollar yetishmasligi sababli yakunda orqada qolgan.

[[Angliya Premyer-ligasi|Premyer-liga]] 1992/93-yilgi mavsumda tashkil etilgach oʻtkazilgan birinchi Manchester derbisi 1992-yil 6-dekabrda Old Traffordda 2:1 hisobida United g‘alabasi bilan yakunlandi. Shu kuni yangi transfer Eric Cantona United safida debyut oʻtkazdi; u keyingi to‘rt mavsum davomida Manchester derbilarda jami sakkizta gol kiritdi – birinchisi o‘sha mavsum mart oyida Maine Roaddagi 1:1 hisobida durang bilan yakunlangan uchrashuvda urilgan. 1993/94-yilgi mavsum eng yorqin Manchester derbilardan biriga aylandi: United Maine Roadda 2:0 hisobida magʻlub boʻla turib, 3:2 hisobida g‘alaba qozonib ketdi, Eric Cantona ikkita gol urdi. 23-aprel kuni Cantona yana dublni rasmiylashtirdi va United Old Traffordda 2:0 hisobida g‘alaba qozondi. Keyingi Manchester derbisida, 1994-yil noyabrda, Cantona gol urdi, biroq asosiy e’tibor [[Andrey Kanchelskis|Andrey Kanchelskisga]] tushdi – u 5:0 hisobidagi g‘alabada xet-trik amalga oshirdi. Uch oy o‘tgach, ikkinchi derbi Maine Roaddagi 3:0 hisobidagi United g‘alabasi bilan yakunlandi. 1995/96-yil mingyillikning oxirgi Manchester derbisini oʻtkazgan mavsumi boʻldi, chunki mavsum yakunida City quyi ligaga ravona boʻldi. Mavsumning birinchi derbisi oktabr o‘rtalarida Old Traffordda oʻtkazildi va United 1:0 hisobida g‘alaba qozondi; 20 yoshli [[Paul Scholes]] oʻyindagi yagona golni kiritdi, shuningdek United darvozaboni Peter Schmeichelning bir qator ajoyib seyvlari Cityga g‘alaba qozonish imkoniyatini bermadi. Ikkinchi davradagi derbi aprel boshlarida Maine Roadda oʻtkazilinadi, unda United 3:2 hisobida g‘alaba qozondi; yana bir gol Cantonaga tegishli edi. Cantona bundan ikki oy avval FA kubogining beshinchi bosqichida Uwe Rösler Cityni 1:0 hisobida oldinga olib chiqqach, juda bahsli [[Penalti|penaltidan]] golini kiritadi va United oʻyinni 2:1 hisobidagi gʻalaba bilan yakunlaydi.

=== 2000-yillar ===
Yangi mingyillikdagi Old Trafforddagi ilk Manchester derbisi 2001-yil aprel oyida oʻtkazildi va bu uchrashuv [[Roy Keane]] va Alfie Haaland oʻrtasidagi uzoq davom etgan mojaroning choʻqqisi boʻldi. Keane Haalandga tizzasini ko‘tarib qilgan tajovuzi uchun qizil kartochka oldi. Mojaro 1997-yilda boshlangan, shu yil United sardori Roy Keane Haalandni to‘xtatishga urinayotib xochsimon payidan jarohati oladi (o‘sha paytda Haaland [[Leeds United F.C.|Leeds]] jamoasida o‘ynayotgan edi; bu jamoa ham United bilan noxush raqobatga ega). Keane yerga yiqilganida, Haaland uni simulyatsiya qilishda ayblaydi. 2001-yil apreldagi bahs 1:1 hisobidagi durang bilan yakunlandi; United allaqachon liga chempioniga aylanib boʻlgan edi, City esa uchrashuvda yo‘qotgan ikki ochkosi bilan ligadan tushib ketishga yaqinlashdi, bu xavf mavsum oxiridan bir oldingi o‘yinda tasdiqlandi. Shu bilan birga, bu City uchun Old Trafforddan mag‘lubiyatsiz qaytgan (oxirgi 9 yil ichida) va Unitedga qarshi har qanday musobaqada uyda yoki safarda mag‘lubiyatsiz oʻtkazgan birinchi uchrashuv edi (oxirgi 8 yil ichida).

2002-yilda nashr etilgan avto­biografiyasida Keane o‘sha tajovuzkor harakat qasddan jarohat yetkazish maqsadida amalga oshirilganini tan oladi. Ushbu iqror uning uchun £150,000 jarima va shu yil kuzida besh o‘yinlik taqiq bilan yakunlandi.
[[Fayl:Scarves_of_Derby_Day.jpg|thumb|2008-yil fevral oyida Manchester derbisi bilan bir vaqtda bo‘lib o‘tgan [[Myunxen fojiasi|Myunxen aviahalokatining]] 50 yilligi munosabati bilan esdalik sharfchalari tarqatildi. Sharfchalarning ko‘k ranglisi Manchester City muxlislariga ham berildi.]]
2002-yil 9-noyabrda Kevin Keegan boshchiligidagi City Maine Roadda oʻtkazilgan oxirgi derbida 3:1 hisobida g‘alaba qozondi; Shaun Goater klub uchun 100- va 101-gollarini urdi, 3-golni Nicolas Anelka kiritdi. Bu 1989-yildagi 5:1 hisobidagi g‘alabadan keyingi Cityning United ustidan birinchi g‘alabasi boʻlib, Manchester ko‘k yarmining 13 yillik mag‘lubiyatsiz davriga nuqta qo‘ydi. Shu mavsumda City Old Traffordda durang natijaga erishdi – 1:1, golni yana Shaun Goater kiritdi. Bu 1991/92-yildan beri Cityning Unitedga qarshi liga uchrashuvlaridagi hech qanday mag‘lubiyatsiz birinchi mavsum edi.

Goaterning ikkinchi goli qo‘l bilan urilganligi sababli hisobga olinmadi; agar u gol hisobga olinganida, bu City uchun 1970-yildan beri United ustidan derbilardagi gʻalabadan iborat dubl va 1974-yildagi “Denis Law oʻyini”dan beri Old Trafforddagi ilk g‘alaba boʻlar edi. Keyinchalik City yangi stadionida, [[City of Manchester Stadium|City of Manchester Stadiumda]] birinchi derbini oʻtkazib, 4:1 hisobida g‘alaba qozondi; gollarni Robbie Fowler, Jon Macken, Trevor Sinclair va Shaun Wright-Phillips kiritdi.

2007/08-yilgi derbilarda Manchester City ikkala uchrashuvda g‘alaba qozondi: 2007-yil 19-avgustda City of Manchester Stadiumda 1:0 va 2008-yil 10-fevralda Old Traffordda 2:1 hisobida (bu [[Myunxen fojiasi|Myunxen aviahalokatining]] 50 yilligiga to‘g‘ri keldi; o‘yindan oldin bir daqiqalik sukut oʻtkazildi). City gollarini 24-daqiqada Darius Vassell va 45-daqiqada Benjani kiritdi, Unitedning yagona golini 90-daqiqada Michael Carrick urdi. Bu Old Traffordda Cityning Unitedni liga uchrashuvida mag‘lub etgan 1974-yil aprel oyidan beri birinchi holat edi; shuningdek, 1969/70-yilgi mavsumdan beri ilk marta ligadagi ikkala derbini ham yutdi. United 2008/09-yilgi mavsumning birinchi derbisida Cityning uchinchi ketma-ket g‘alabasini oldini oldi, o‘yindagi yagona golni [[Wayne Rooney]] kiritdi. Shu o‘yinda [[Cristiano Ronaldo]] qo‘l bilan urilgan goli sababli qizil kartochka oldi. Ikkinchi uchrashuvda Ronaldo va [[Carlos Tevez]] gollar kiritib, Unitedga Old Traffordda 2:0 hisobida g‘alaba keltirdi.

=== 2010-yillar ===
[[Fayl:Wembley_Manchester_derby_pre-kick-off.JPG|right|thumb|190x190px|2010/11-yilgi FA kubogi yarim finalidan oldin olingan [[Wembley]] surati. Bu ikkala klub oʻrtasidagi ikkinchi yarim final va (eski yoki yangi) Wembley stadionida oʻtkazilgan birinchi uchrashuv edi.]]
2008/09-yildagi Cityning gegemonligidan keyingi mavsumlarda, ikkala klub oʻrtasida Liga kubogi va FA kubogi doirasidagi ikki qiziqarli yarim final uchrashuvlari oʻtkazildi. 2009/10-yilgi mavsum boshlanishidan oldin mojaro yuzaga keldi: City United bilan shartnomasi tugagan [[Carlos Tevez|Carlos Tevezni]] sotib oldi va Deansgate koʻchasining yuqori qismida “Manchesterga xush kelibsiz” yozuvi bilan reklama bannerini oʻrnatdi. Ushbu reklama Alex Fergusonning Cityni “kichik fikrga ega kichik klub” deb atashiga sabab boʻldi&lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 July 2009 |title=Man City a small club – Ferguson |publisher=bbc.co.uk |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/8169153.stm |access-date=}}&lt;/ref&gt; va mavsum davomida ularni “shovqinli qo‘shnilar” deb nomladi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ducker |first=James |date=21 September 2009 |title=Sir Alex Ferguson stokes up hostilities with Manchester City after derby victory |newspaper=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article6841960.ece }}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2009/10-yilgi mavsumda bir qator asabiy uchrashuvlar, jumladan, ikki Liga kubogi yarim finali oʻtkazildi. Ser Alex Ferguson 2009/10-yilgi Old Trafforddagi Manchester derbisini “ehtimol [...] barcha davrlarning eng yaxshi derbisi” deb atadi&lt;ref&gt;{{cite news |date=20 September 2009 |title=Boss Ferguson hails 'best derby' |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/8265764.stm |access-date=}}&lt;/ref&gt;. Manchester United ushbu o‘yinni 4:3 hisobida yutdi; Manchester City uch marta hisobni tenglashtirgan boʻlsa-da, 95-daqiqada [[Michael Owen]] g‘alaba golini kiritdi&lt;ref&gt;{{cite news |date=20 September 2009 |title=Ferguson hails 'best ever derby' |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/8265764.stm |access-date=}}&lt;/ref&gt;. Ushbu o‘yin 2012-yilda Premier League 20 Seasons Awardsda eng yaxshi Premyer-liga o‘yini deb topildi&lt;ref&gt;{{cite news |date=12 May 2012 |title=Manchester derby wins 20 Seasons Best Match |publisher=Premier League |url=http://www.premierleague.com/en-gb/news/news/manchester-derby-wins-20-seasons-best-match.html |url-status=dead |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515081721/http://www.premierleague.com/en-gb/news/news/manchester-derby-wins-20-seasons-best-match.html |archive-date=15 May 2012}}&lt;/ref&gt;. Jamoalar Liga kubogi yarim finalida yana to‘qnash keldi, bu esa qo‘shimcha ikki o‘yin degani edi. City birinchi o‘yinda 2:1 hisobida g‘alaba qozondi; [[Ryan Giggs|Ryan Giggsning]] goliga javoban Carlos Tevez gol urdi. Ikkinchi o‘yinda United [[Paul Scholes]] va Michael Carrickning gollari bilan 2:0 hisobida oldinga chiqdi, Tevez esa hisobni 2:1 ga keltirib, hisobni tenglashtirdi va o‘yinni qo‘shimcha vaqtda davom etishini taʼminladi. Biroq, Wayne Rooney qo‘shimcha vaqtlarda bosh bilan gol urib, Unitedni uchrashuvda g‘alaba qozonishiga va ketma-ket ikkinchi marta Liga kubogi finaliga chiqishiga sababchi boʻldi. 2010-yil 17-aprelda United Cityni 1:0 hisobida mag‘lub etdi; yagona golni 90-daqiqada Scholes kiritdi. Biroq bu g‘alaba Unitedga Premyer-liga chempionligini qo‘lga kiritishda yetarli bo‘lmadi, chunki [[Chelsea F.C.|Chelsea]] bir ochko ustunlik bilan chempion bo‘ldi.

2010/11-yilgi mavsumda uchta Manchester derbisi oʻtkazildi: biri United g‘alabasi, biri durang va biri City g‘alabasi bilan yakunlandi. Unitedning g‘alabasi Old Traffordda bo‘lib o‘tdi; Wayne Rooney ajoyib chalqancha zarbasi bilan o‘yin taqdirini belgiladi, bu g‘alaba Unitedga qolgan mavsumda ustunlik qilish va 19-chempionlikni qo‘lga kiritishga imkon berdi. Cityning g‘alabasi FA kubogi yarim finalida bo‘lib, ular Unitedni musobaqadan chiqarib, o‘zining to‘qqizinchi FA kubogi finaliga yo‘l oldi va 1976-yildan beri birinchi sovrinini qo‘lga kiritdi. Shu sababli 2011/12-yilgi mavsumni boshlab bergan Community Shield ham Manchester derbisi bo‘ldi: United liga chempioni bo‘lgan kuni, 14-mayda City FA kubogini qo‘lga kiritdi. United [[Wembley|Wembleyda]] 3:2 hisobida g‘alaba qozondi, hisobda ikki gol ortda qolgan holda qo‘shimcha vaqtda sovrinni qo‘lga kiritdi.

2011-yil 23-oktabrda Manchester City Old Traffordda Unitedni 6:1 hisobida mag‘lub etdi va bu Unitedning mavsumdagi birinchi mag‘lubiyati bo‘ldi. [[Jonny Evans]] 47-daqiqada Mario Balotellini to‘xtatgani uchun qizil kartochka oldi, hisob City foydasiga 1:0 edi. United hisobni 3:0 bo‘lgan paytda qisqartirdi, ammo Cityning uchta qo‘shimcha goli g‘alabani ta’minladi. 6:1 hisobi Unitedning Old Traffordda Cityga qarshi qabul qilib olgan eng katta mag‘lubiyati bo‘ldi, bu 1955-yildagi 5:0 hisobidan keyingi eng og‘ir mag‘lubiyat edi. Shuningdek, bu 1926-yildan beri Cityning Old Traffordda olti gol urgan birinchi uchrashuvi bo‘ldi; o‘shanda ham hisob 6:1 bo‘lgan edi.

Mavsumning uchinchi uchrashuvida United va City FA kubogi uchinchi bosqichida to‘qnash keldi, United 3:2 hisobida g‘alaba qozondi. Hisob 10-daqiqada ochildi: Wayne Rooney zaxira darvozabon Costel Pantilimon ustidan bosh bilan toʻpni tashlab qoʻyib gol urdi. 12-daqiqada [[Vincent Kompany]] [[Nani]] bilan boʻlgan vaziyatdagi tajovuzi uchun qizil kartochka oldi. United birinchi bo‘limda 3:0 hisobida oldinga chiqdi, ikkinchi bo‘limda City ikkita gol urdi, ammo bu durangga ham yetmadi. Ushbu o‘yin [[Paul Scholes|Paul Scholesning]] sahnaga qaytishi bilan ham esda qoldi; u nafaqadan qaytib, 59-daqiqada Nanining o‘rniga maydonga tushdi.

2012-yil 30-aprelda City oʻz uyida Unitedni 1:0 hisobida mag‘lub etdi; g‘alaba golini Vincent Kompany birinchi bo‘lim oxiriga yaqin bosh bilan kiritdi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McCarra |first=Kevin |date=30 April 2012 |title=Manchester City 1–0 Manchester United |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/football/2012/apr/30/manchester-city-united-premier-league}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, o‘yinda City bosh murabbiyi [[Roberto Mancini]] va Ser Alex Ferguson o‘rtasida tortishuv yuz berdi; bu Nigel de Jongning Danny Welbeckga qilgan tajovuzi sababli bo‘ldi. Ferguson Mancini o‘yin davomida to‘rtinchi hakam Mike Jones ustidan doimiy shikoyat qilganini da’vo qilgan bo‘lsa, Mancini holatni rad etib, hazil va kinoya tariqasida, Ferguson hech qachon hakam bilan „gaplashmasligini“ yoki „shikoyat qilmasligini“ aytadi&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 May 2012 |title=Man City boss Roberto Mancini reacts to Sir Alex Ferguson jibe |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/17902842 |access-date=}}&lt;/ref&gt;; aslida esa Ferguson bunday ishlarni bir necha bor qilgan va shunday holatlardan birida, 2011-yilda beshta o‘yinga chetlatilgan edi&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Slater |first=Matt |date=17 March 2011 |title=Sir Alex Ferguson handed five-match ban for outburst |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/9426939.stm |access-date=}}&lt;/ref&gt;. Natijada, ushbu g‘alaba Cityni mart oyidagi liga jadvalida 8 ochko bilan ortda qolayotgan vaziyatdan, gollar nisbati bilan birinchi o‘ringa chiqib olishga olib keldi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McNulty |first=Phil |title=Manchester City 1–0 Manchester United |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/17810224 |access-date=}}&lt;/ref&gt;. Liga g‘olibi bo‘lish uchun Cityga faqat [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] va Queens Park Rangersga qarshi ikkita g‘alaba yetar edi, va ular buni amalga oshirishdi. Shuningdek, City oxirgi olti liga o‘yinida g‘alaba qozonib, gollar nisbati orqali chempionlikni qo‘lga kiritdi — bu 1988/89-yildan beri birinchi marta chempionlikni aniqlashda tie-breaker aralashgan holat bo‘ldi.

2012/13-yilgi mavsumning birinchi Manchester derbisi, o‘yinning so‘nggi daqiqalaridagi Manchester United g‘alabasi bilan yakunlandi. United hisobni Wayne Rooneyning ikkita golidan ochdi, ammo [[Yaya Touré]] va Pablo Zabaleta hisobni tenglashtirdi. 92-daqiqada [[Robin van Persie]] jarima zarbasidan gol urib, g‘alabani va uch ochkoni ta’minladi. Manchester Unitedning g‘alabasi Cityning 37 o‘yindan iborat mag‘lubiyatsiz seriyasini yakunladi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.heraldscotland.com/sport/football/man-city-2-man-utd-3rvp-ends-citys-unbeaten-home-run.1355068398 |title=Man City 2 Man Utd 3: RVP ends City's unbeaten home run |date=9 December 2012 |access-date=}}&lt;/ref&gt;. Robin van Persie golining nishonlanishi davomida tomoshabin tomonidan otilgan tanga Ferdinandning chap ko‘zining atrofini jarohatladi. Boshqa bir muxlis esa maydonga yugurib chiqib, Ferdinandga tashlandi, ammo [[Joe Hart]] uni to‘xtatdi. Shu mavsumning ikkinchi derbisini City Old Traffordda yutdi; bu 1970-yillardan beri ketma-ket ikki safardagi derbini yutgan ilk holat edi.

2013/14-yilgi mavsumning birinchi Manchester derbisi 2013-yil 22-sentabrda City of Manchester Stadiumda bo‘lib o‘tdi va City 4:1 hisobida g‘alaba qozondi. 16-daqiqada [[Sergio Agüero]] hisobni ochdi, birinchi bo‘lim yakunlanishidan oldin Yaya Touré gol urdi. Ikkinchi bo‘limda Agüero ikkinchi golini kiritdi, uch daqiqa o‘tib Samir Nasri ham gol urdi. United uchun Wayne Rooney soʻnggi daqiqalardagi jarima zarbasidan gol urib, hisobni ozgina kamaytirdi. Manchester City 2014-yil 25-martda Old Traffordda uchinchi ketma-ket g‘alabani qo‘lga kiritdi. 2014/15-yilgi mavsumda City 2014-yil noyabrida City of Manchester Stadiumda Unitedni 1:0 hisobida mag‘lub etdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.premierleague.com/en-gb/matchday/matches/2014-2015/epl.html/man-city-vs-man-utd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010084643/http://www.premierleague.com/en-gb/matchday/matches/2014-2015/epl.html/man-city-vs-man-utd |archive-date=10 October 2014 |title=Fixture {{!}} Man City vs Man Utd}}&lt;/ref&gt;, ammo United keyingi uchrashuvda, 2015-yil aprel oyida Old Traffordda 4:2 hisobida g‘alaba qozondi; bu o‘yinni City darvozaboni [[Joe Hart]] “Manchester City libosidagi eng yomon kunlarimdan biri” deb atadi&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Rich |first1=Tim |date=13 April 2015 |title=Manuel Pellegrini has six games to save his Manchester City job... he must qualify for the Champions League |work=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/pellegrini-has-six-games-to-save-his-manchester-city-job-10174044.html |access-date=}}&lt;/ref&gt;.

2015/16-yilgi mavsumning birinchi derbisi Old Traffordda o‘tkazilib, 0:0 hisobida durang bilan yakunlandi. Bu 2010-yildan beri derbi birinchi marta golsiz tugagan bahs edi. Mavsumning City of Manchester Stadiumda o‘tkazilgan derbisida United yutdi; yagona gol 16-daqiqada [[Marcus Rashford]] tomonidan kiritildi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goal.com/en-gb/match/manchester-city-vs-manchester-united/2043495?ICID=RE |title=Manchester City 0 - 1 Manchester United Match report - 20/03/2016 Premier League - Goal.com |access-date=}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Manchester_United_v_Manchester_City,_October_2016_(17).JPG|right|thumb|190x190px|2016-yil 26-oktabrdagi Manchester derbisi.]]
2016/17-yilgi mavsum boshlanishidan oldin ikkala klubda murabbiy almashinuvi bo‘ldi: Manchester Unitedni [[José Mourinho]], Manchester Cityni esa [[Pep Guardiola]] qabul qilib oldi. O‘sha mavsumda City maqtovga sazovor o‘yinlar oʻtkazdi, 10-sentabrda Old Traffordda liga o‘yini doirasida 2:1 hisobida g‘alaba qozondi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McNulty |first=Phil |date=10 September 2016 |title=Manchester United 1-2 Manchester City |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/37263921 |access-date=}}&lt;/ref&gt;; keyinchalik United 26-oktabrda Old Traffordda Liga kubogi doirasida 1:0 hisobida g‘alaba qozonib, turnirda chempionlikni qo‘lga kiritdi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reddy |first=Luke |date=26 October 2016 |title=Manchester United 1-0 Manchester City |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/37700029 |access-date=}}&lt;/ref&gt;, 27-aprelda esa City of Manchester Stadiumda golsiz durang qayd etildi, bu o‘yinda Marouane Fellaini Sergio Agüeroni boshi bilan urgani uchun qizil kartochka oldi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McNulty |first=Phil |date=27 April 2017 |title=Manchester City 0-0 Manchester United |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/39018821 |access-date=}}&lt;/ref&gt;. 2017/18-yilgi mavsumda City 10-dekabrda Old Traffordda ketma-ket ikkinchi yil 2:1 hisobida g‘alaba qozondi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McNulty |first=Phil |date=10 December 2017 |title=Manchester United 1-2 Manchester City |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/42212593 |access-date=}}&lt;/ref&gt; va 7-aprelda City of Manchester Stadiumda Unitedga qarshi g‘alaba bilan liga chempionligini qo‘lga kiritish imkoniyatiga ega edi. Ular birinchi bo‘limda 2:0 hisobida oldinga chiqishdi, ammo [[Paul Pogba]] va [[Chris Smalling|Chris Smallingning]] gollari natijasida City chempionlikni aniqlashni keyinga qoldirishga majbur bo‘ldi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McNulty |first=Phil |date=7 April 2018 |title=Manchester City 2-3 Manchester United |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/43602492 |access-date=}}&lt;/ref&gt;. Keyingi mavsumda City Unitedni ikki marta yutdi: City of Manchester Stadiumda 3:1 hisobida g‘alaba qozondi (bu 2014-yildan beri ularning ilk uyda oʻtkazilgan derbidagi g‘alabasi bo‘ldi, va Old Traffordda 2:0 hisobida g‘alaba qozonib, uchinchi ketma-ket safardagi derbi g‘alabasini qayd etdi. 2019/20-yilgi mavsumda esa United yana birinchi safar o‘yinini o‘tkazdi; [[Marcus Rashford]] va [[Anthony Martial|Anthony Martialning]] gollari Unitedga mavsumning birinchi derbisida 2012/13-yildan beri birinchi marta g‘alaba keltirdi&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bevan |first=Chris |date=7 December 2019 |title=Manchester City 1-2 Manchester United: Ole Gunnar Solskjaer's side dent City's title hopes |website=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50611309 |access-date=}}&lt;/ref&gt;.

=== 2020-yillar ===
2010-yillarning oxiri va 2020-yillarning boshlarida City Pep Guardiolaning murabbiyligi ostida yetti mavsumdan oltisida liga chempionligini qo‘lga kiritib, misli ko‘rilmagan muvaffaqiyatga erishdi. Ushbu mavsumlarning aksariyati [[Liverpool F.C.|Liverpool]] va City o‘rtasidagi shiddatli chempionlik kurashlari bilan ajralib tursa-da, United va City o‘rtasidagi derbi o‘yinlari hamon raqobatbardosh va ko‘pincha kutilmagan natijalar bilan davom etdi.

2020-yillarning birinchi derbilari 2019/20-yilgi Liga kubogi yarim final o‘yini doirasida 2020-yil yanvarda o‘tkazildi. Old Traffordda birinchi o‘yinda City 3:1 hisobida g‘alaba qozondi va bu ularga uchinchi ketma-ket Liga kubogi finaliga chiqish uchun yetarli bo‘ldi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bevan |first=Chris |date=7 January 2020 |title=Carabao Cup - Man Utd 1-3 Man City: Holders overwhelm rivals in semi-final first leg |website=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50953053 |access-date=}}&lt;/ref&gt;, chunki United ikkinchi o‘yinda City of Manchester Stadiumda faqat 1:0 hisobida g‘alaba qozondi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bevan |first=Chris |date=29 January 2020 |title=Manchester City 0-1 Manchester United (agg: 3-2): Blues into EFL Cup final despite defeat |website=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51201817 |access-date=}}&lt;/ref&gt;.

Ushbu dekadadagi birinchi liga derbisi Cityning Liga kubogi g‘alabasidan bir hafta o‘tib, 2020-yil mart oyida o‘tkazildi. Old Traffordda bo‘lib o‘tgan o‘yinda [[Anthony Martial]] va Scott McTominayning gollari Unitedga 2009/10-yildan beri ilk marta ligadagi ikkala derbida ham gʻalaba qozonish imkonini berdi va bu [[COVID-19 pandemiyasi]] tufayli joriy qilingan cheklovlar boshlanishidan oldin muxlislar tomosha qilgan so‘nggi uy o‘yini bo‘ldi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McNulty |first=Phil |date=8 March 2020 |title=Man Utd 2-0 Man City: Anthony Martial and Scott McTominay score in derby win |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51693762 |access-date=}}&lt;/ref&gt;.

Keyingi, pandemiya ta’sirida bo‘lgan mavsumda, ikki klub yana bir bor Liga kubogi yarim finalida uchrashdi. Bu musobaqaning ushbu bosqichida klublarning to‘rtinchi uchrashuvi va o‘tgan o‘n bir yil ichidagi uchinchi uchrashuv edi. Ikkinchi mavsum davomida ketma-ket, City g‘alaba qozondi, Old Traffordda muxlislarsiz oʻtgan o‘yinda [[John Stones]] va [[Fernando Luiz Roza|Fernandinhoning]] gollari hisobiga 2:0 hisobida yutdi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Stone |first=Simon |date=6 Jan 2021 |title=Manchester Utd 0-2 Manchester City |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55481278 |access-date=}}&lt;/ref&gt;. 2021-yil mart oyida esa United City ustidan 2:0 hisobida g‘alaba qozondi, gollarni [[Bruno Fernandes]] va [[Luke Shaw]] kiritdi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McNulty |first=Phil |date=7 March 2021 |title=Man City 0-2 Man Utd: Bruno Fernandes &amp; Luke Shaw seal derby win |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/56227458 |access-date=}}&lt;/ref&gt;.

2021/22-yilgi mavsumda City ketma-ket uydagi liga derbilaridagi mag‘lubiyatlar seriyasini yakunladi va uch mavsum ichida ilk marta Unitedni ikkala oʻyinda ham magʻlub etdi: 2021-yil noyabr oyida Old Traffordda 2:0 hisobida va 2022-yil mart oyida City of Manchester Stadiumda [[Kevin De Bruyne]] va [[Riyad Mahrez|Riyad Mahrezning]] ikkitadan gollari ortidan ishonchli 4:1 hisobida g‘alaba qozondi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Man City v Man Utd, 2021/22 {{!}} Premier League |url=https://www.premierleague.com/match/66616 |access-date= |date=6 March 2022 |website=PremierLeague.com |publisher=Premier League}}&lt;/ref&gt;.

2022/23-yilgi liga mavsumining birinchi derbisida, 2022-yil 22-oktabrda, City uyda Unitedni 6:3 hisobida mag‘lub etdi, unda [[Phil Foden]] va [[Erling Haaland]] xet-trik qayd etdi. Bu Manchester derbilari tarixidagi eng ko‘p gol urilgan o‘yin bo‘ldi. 2023-yil 14-yanvarda, mavsumning ikkinchi derbisida, United uyda Cityni 2:1 hisobida yutdi, gollarni Bruno Fernandes va Marcus Rashford kiritdi&lt;ref&gt;{{cite news |last=McNulty |first=Phil |date=2 October 2022 |title=Man City 6-3 Man Utd: Haaland and Foden hat-tricks as hosts hit six |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |url=https://www.bbc.com/sport/football/63024245 |access-date=}}&lt;/ref&gt;. 2023-yilgi Angliya kubogi finali Manchester derbisining kubok finalida birinchi marta o‘tkazilishi bo‘ldi va Manchester City ushbu o‘yinda 2:1 hisobida g‘alaba qozondi; City sardori [[İlkay Gündoğan]] 12-soniyada gol urib, kubok finalidagi eng tezkor gol deb qayd etildi. Keyinchalik ular mavsumni “trebl” bilan yakunladi va 24 yil oldin United erishgan muvaffaqiyatni takrorladi.

2023/24-yilgi mavsumda, City 2023-yil oktabrda Haaland va Fodenning gollari evaziga Unitedni safarda 3:0 hisobida yutdi, so‘ngra mart oyida uyda ham 3:1 hisobida g‘alaba qozondi&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Smyth |first=Rob |date=3 April 2024 |title=Manchester City 3-1 Manchester United: Premier League – as it happened |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/live/2024/mar/03/manchester-city-v-manchester-united-premier-league-live |access-date= |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;. Ikkala jamoa Angliya kubogi finalida yana uchrashdi — bu ketma-ket ikki yil davomida bir xil klublar Angliya kubogi finalida uchrashgan birinchi holat bo‘ldi, Manchester derbisining kubok finalidagi ikkinchi marta o‘tkazilishi va yangi Wembley stadionida ikki jamoa o‘rtasidagi uchinchi kubok bahsi bo‘ldi. Oʻtgan finaldagi hisob qaytarildi, ammo bu safar United gʻalaba qozondi&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=25 May 2024 |title=Newcastle miss out on Europe, Chelsea in Conference League after Man Utd win FA Cup |work=The Athletic |url=https://www.nytimes.com/athletic/5519107/2024/05/25/newcastle-chelsea-manchester-united-europe/ |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/man-city-vs-man-utd/report/504674 |title=Man City 1–2 Man Utd: Erik ten Hag's side end season on high with stunning FA Cup final win at Wembley |website=Sky Sports |date=25 May 2024 |access-date=}}&lt;/ref&gt;.

2024/25-yilgi mavsum boshlanishidan avval ikki jamoa Angliya Superkubogi doirasida toʻqnash keldi, bahsning asosiy vaqti [[Bernardo Silva]] va [[Alejandro Garnacho]] tomonidan kiritilgan gollar sababli teng natija bilan yakunlandi va penaltilar seriyasiga navbat berildi. United futbolchisi [[Jonny Evans]] penalti zarbasidan golga aylantira olmadi va navbat Manuel Akanjiga berildi, u esa zarbani toʻgʻri amalga oshirib, hisobni 7:6 koʻrinishiga olib keldi va Cityning Superkubokni qoʻlga kiritishini taʼminladi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Man City 1-1 Man United (Aug 10, 2024) Final Score |url=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/702836/manchester-united-manchester-city |website=ESPN |access-date= |language=en}}&lt;/ref&gt;. Mavsum startidan soʻng jamoalar ilk bor 15-dekabr kuni [[City of Manchester Stadium|City of Manchester Stadiumda]] toʻqnash kelishdi. Birinchi taymdagi [[Joško Gvardiol|Joško Gvardiolning]] goliga ikkinchi taym oxirida Bruno Fernandes (penalti bilan) va [[Amad Diallo]] javob qaytarib, kambek amalga oshirildi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manchester City v Manchester United {{!}} 2024/2025 {{!}} Premier League {{!}} Overview |url=https://www.premierleague.com/en/match/2444625 |website=www.premierleague.com |access-date= |language=en}}&lt;/ref&gt;. Navbatdagi derbi es Unitedning uyida oʻtkazildi va nursiz durang bilan yakunlandi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manchester United v Manchester City {{!}} 2024/2025 {{!}} Premier League {{!}} Overview |url=https://www.premierleague.com/en/match/2444777 |website=www.premierleague.com |access-date=2025-09-22 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

2025/2026-yilgi mavsumdagi ilk derbida 2025-yil yanvarida Manchester City tarkibiga kelib qoʻshilgan, Premyer-liga tarixidagi ilk oʻzbekistonlik futbolchiga aylangan [[Abduqodir Xusanov]] asosiy tarkibda maydonga tushdi. Bahs Cityning uyida, 2025-yil 14-sentabr kuni oʻtkazildi va Foden hamda Haalandning gollari ortidan 3:0 hisobidagi gʻalaba bilan yakunlandi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manchester City v Manchester United {{!}} 2025/2026 {{!}} Premier League {{!}} Overview |url=https://www.premierleague.com/en/match/2561932/manchester-city-vs-manchester-united |website=www.premierleague.com |access-date= |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Statistika ==
2025-yil 14-sentabr holatiga ko‘ra, jamoalar oʻrtasida 197 ta rasmiy oʻyin oʻtkazilgan. Shundan United 80 marta g‘alaba qozongan, City 62 marta yutgan, qolgan 55 oʻyin durang bilan yakunlangan.

Manchester derbisidagi eng yirik g‘alabalar Manchester Cityga tegishli: ular rasmiy derbilarda ikkita 6:1 hisobidagi g‘alabaga erishgan (har ikki marta Old Trafforddagi safar oʻyinida), biri 1926-yil 23-yanvarda, ikkinchisi 2011-yil 23-oktabrda. United esa Cityga qarshi 7:1 hisobida g‘alaba qozongan, bu War League oʻyinida, 1941-yil 14-aprelda Maine Road stadionida oʻtkazilgan, ammo bu rasmiy oʻyin hisoblanmagani uchun derbidagi eng yirik g‘alaba sifatida hisobga olinmaydi&lt;ref name=&quot;mcfcstats&quot;&gt;{{cite web |title=Opponents: Manchester United |work=Mcfcstats.com derby statistics |url=http://www.mcfcstats.com |access-date=}}&lt;/ref&gt;. Har ikki jamoa bir marta 5:0 hisobida g‘alaba qozongan: City 1955-yilda, United 1994-yilda. Manchester derbisidagi eng koʻp tomoshabinlar soni 78,000 kishini tashkil etgan (1947-yil 20-sentabr)&lt;ref name=&quot;mcfcstats&quot; /&gt;, bu vaqtda ikkala klub ham Maine Roadda oʻynayotgan edi, chunki Old Trafford [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] vaqtida bombardimon qilingani sababli ta’mirlanayotgan edi.
[[File:Manchester Derby chart.svg|thumb|450px|Manchester City va Manchester Unitedning ligalardagi oʻrni (1893–2025)]]
{{updated|2025-yil 14-sentabr holatiga koʻra}}
{| class=&quot;sortable wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!scope=col|Musobaqa
!scope=col|{{Abbr|Oʻyin|Oʻtkazilgan oʻyinlar soni}}
!scope=col|City
!scope=col|{{Abbr|D|Durang}}
!scope=col|United
!scope=col|City gollari
!scope=col|United gollari
|-
!scope=row|[[Angliya Premyer-ligasi|Premyer-liga]]
|57
|21
|10
|26
|84
|79
|-
!scope=row|Birinchi Divizion
|104
|30
|39
|35
|147
|141
|-
!scope=row|Ikkinchi Divizion
|12
|2
|4
|6
|13
|21
|-
!scope=row|[[Angliya kubogi]]
|11
|4
|0
|7
|15
|21
|-
!scope=row|Angliya Liga kubogi
|10
|5
|1
|4
|16
|11
|-
!scope=row|Angliya Superkubogi
|3
|0
|1
|2
|3
|5
|- class=&quot;sortbottom&quot;
!scope=row|Jami
!197
!62
!55
!80
!278
!278
|}

===Toʻpurarlar===
Statistik maʼlumotlar 1960/61-yilgi mavsumdagi to‘xtatilgan o‘yinni hisobga olmaydi. ''Yotiq'' uslubda berilgan futbolchilar joriy vaqtda Manchester City yoki Manchester Unitedda o‘ynayotgan futbolchilarni bildiradi&lt;ref&gt;Julian Baskcomb &amp; Julia Byrne (eds.) ''Manchester City Official Handbook 1997–98'' (Polar, 1997-yil), 99–101-betlar&lt;/ref&gt;.
{{updated|2025-yil 14-sentabr holatiga koʻra}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻyinchi
! Jamoa
! Liga
! Kubok
! Liga kubogi
! Superkubok
! Jami
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Wayne Rooney]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester United
|8
|2
|1
|0
|11
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Joe Hayes (footballer)|Joe Hayes]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester City
|9
|1
|0
|0
|10
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Francis Lee (footballer)|Francis Lee]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester City
|9
|0
|1
|0
|10
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ARG}} [[Sergio Agüero]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester City
|8
|1
|0
|0
|9
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Bobby Charlton]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester United
|7
|0
|2
|0
|9
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Colin Bell (footballer, born 1946)|Colin Bell]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester City
|7
|0
|1
|0
|8
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|FRA}} [[Eric Cantona]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester United
|7
|1
|0
|0
|8
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|NOR}} ''[[Erling Haaland]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester City
|8
|0
|0
|0
|8
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Brian Kidd]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester United (5)&lt;br /&gt;Manchester City (3)
|6
|2
|0
|0
|8
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Joe Spence (footballer, born 1898)|Joe Spence]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester United
|8
|0
|0
|0
|8
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Paul Scholes]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester United
|5
|1
|1
|0
|7
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} [[Dennis Viollet]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester United
|6
|0
|0
|1
|7
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ENG}} ''[[Phil Foden]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Manchester City
|7
|0
|0
|0
|7
|}

===Eng koʻp maydonga tushganlar===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
|-
! Apps
! Player
! style=&quot;width:30%;&quot; | Club
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | '''37'''
| [[Ryan Giggs]]
| United
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | '''28'''
| [[David de Gea]]
| United
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | '''27'''
| [[Bobby Charlton]]
| United
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''26'''
| [[Joe Corrigan]]
| City
|- 
| [[Paul Scholes]]
| United
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''25'''
| [[Alan Oakes]]
| City
|-
| [[Wayne Rooney]]
| United
|-
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''24'''
| [[Mike Doyle (footballer)|Mike Doyle]]
| City
|- 
| [[Rio Ferdinand]]
| United
|- 
| [[Vincent Kompany]]
| City
|- 
| [[Alex Stepney]]
| United
|}

===Hat-tricks===
Shu paytgacha 8 nafar futbolchilar rasmiy derbilarda xet-trik amalga oshirgan

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!Oʻyinchi!!Jamoasi!!Hisob!!Sana!!Musobaqa!!Stadion
|-
|{{Flagicon|ENG|1785}} [[Dick Smith (footballer, died 1909)|Dick Smith]]&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;
|Manchester United
|2–5 (A)
|1894-yil 3-noyabr
|1894/95-yilgi Ikkinchi divizion
|Hyde Road
|-
|{{Flagicon|ENG|1785}} [[Horace Barnes]]
|Manchester City
|4–1 (H)
|1921-yil 22-oktabr
|1921/22-yilgi Birinchi divizion
|Hyde Road
|-
|{{Flagicon|ENG|1785}} [[Joe Spence (footballer, born 1898)|Joe Spence]]
|Manchester United
|3–1 (H)
|1921-yil 29-oktabr
|1921/22-yilgi Birinchi divizion
|[[Old Trafford]]
|-
|{{Flagicon|SCO|1785}} [[Alex Dawson]]
|Manchester United
|5–1 (H)
|1960-yil 21-dekabr
|1960/61-yilgi Birinchi divizion
|Old Trafford
|-
|{{Flagicon|ENG|1785}} [[Francis Lee (footballer)|Francis Lee]]
|Manchester City
|1–4 (A)
|1970-yil 12-dekabr
|1970/71-yilgi Birinchi divizion
|Old Trafford
|-
|{{Flagicon|RUS|1785}} [[Andrey Kanchelskis]]
|Manchester United
|5–0 (H)
|1994-yil 10-noyabr
|1994/95-yilgi Premyer-liga
|Old Trafford
|-
|{{Flagicon|NOR|1785}} [[Erling Haaland]]
|Manchester City
|6–3 (H)
|2022-yil 2-oktabr
|2022/23-yilgi Premyer-liga
|[[City of Manchester Stadium]]
|-
|{{Flagicon|ENG|1931}} [[Phil Foden]]
|Manchester City
|6–3 (H)
|2022-yil 2-oktabr
|2022/23-yilgi Premyer-liga
|City of Manchester Stadium
|}
'''Izohlar'''
* &lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; = 4 ta gol kiritgan; (H) = Uyda, (A) = Safarda.
* Oʻrtoqlik oʻyinlari hisoblanmagan.

==Rekordlar==
* ''Oʻrtoqlik oʻyinlari hisoblanmagan.''

===Natijalar===
====Eng yirik gʻalabalar (5 va undan ortiq gol)====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! Gollar nisbati
! style=&quot;width:30%;&quot; | Natija
! Sana
! Musobaqa
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | '''5'''
| United 1–6 '''City'''
| 1926-yil 23-yanvar
| 1925/26-yilgi Birinchi divizion
|-
| United 0–5 '''City'''
| 1955-yil 12-fevral
| 1954/55-yilgi Birinchi divizion
|-
| '''United''' 5–0 City
| 1994-yil 10-noyabr
| 1994/95-yilgi Premyer-liga
|-
| United 1–6 '''City'''
| 2011-yil 23-oktabr
| 2011/12-yilgi Premyer-liga
|}

====Bir oʻyinda eng koʻp gollar====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Gollar !! style=&quot;width:30%;&quot; | Natija !! Sana !! Musobaqa
|-
| '''9''' || '''City''' 6–3 United || 2022-yil 2-oktabr || 2022/23-yilgi Premyer-liga
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''7'''
| City 2–5 '''United''' || 1894-yil 3-noyabr || 1894/95-yilgi Ikkinchi divizion
|-
| United 1–6 '''City''' || 1926-yil 23-yanvar || 1925/26-yilgi Birinchi divizion
|-
| City 3–4 '''United''' || 1971-yil 5-may || 1970/71-yilgi Birinchi divizion
|-
| '''United''' 4–3 City || 2009-yil 20-sentabr || 2009/10-yilgi Premyer-liga
|-
| United 1–6 '''City''' || 2011-yil 23-oktabr || 2011/12-yilgi Premyer-liga
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | '''6'''
| '''United''' 5–1 City || 1891-yil 3-oktabr || 1891/92-yilgi Angliya kubogi
|-
| City 2–4 '''United''' || 1957-yil 2-yanvar || 1956/57-yilgi Birinchi divizion
|-
| '''United''' 5–1 City || 1960-yil 31-dekabr || 1960/61-yilgi Birinchi divizion
|-
| City 3–3 United || 1971-yil 6-noyabr || 1971/72-yilgi Birinchi divizion
|-
| '''City''' 5–1 United || 1989-yil 23-sentabr || 1989/90-yilgi Birinchi divizion
|-
| '''United''' 4–2 City || 2004-yil 14-fevral || 2003/04-yilgi Angliya kubogi
|-
| '''United''' 4–2 City || 2015-yil 12-aprel || 2014/15-yilgi Premyer-liga
|}

====Seriyalar====
=====Eng uzoq gʻalabalar seriyasi=====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻyinlar soni
! style=&quot;width&quot;30%;&quot; | Jamoa
! Davr
|-
| '''8''' || United || 1993-yil 7-noyabr – 2000-yil 18-noyabr
|-
| '''5''' || United || 1955-yil 31-dekabr – 1957-yil 31-avgust
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | '''4''' || City || 1954-yil 25-sentabr – 1955-yil 3-sentabr
|-
| United || 1960-yil 31-dekabr – 1962-yil 10-fevral
|-
| City || 2013-yil 8-aprel – 2014-yil 2-noyabr
|}

===== Eng uzoq durangli seriyasi =====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻyinlar soni
! Davr
|-
| '''4''' || 1947-yil 20-sentabr – 1949-yil 22-yanvar
|}

===== Eng uzoq durangsiz seriya =====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻyinlar soni
! Davr
|-
| '''12''' || 2011-yil 12-fevral – 2015-yil 12-aprel
|-
| '''11''' || 2006-yil 14-yanvar – 2010-yil 17-aprel
|-
| '''10''' || 2021-yil 6-yanvar – 2024-yil 25-may
|-
| '''9''' || 1954-yil 25-sentabr – 1957-yil 31-avgust
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''8'''|| 1993-yil 7-noyabr – 2000-yil 18-noyabr
|-
| 2017-yil 10-dekabr – 2020-yil 8-mart
|}

===== Eng uzoq magʻlubiyatsiz seriya =====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻyinlar soni
! style=&quot;width:30%;&quot; | Jamoa
! Davr
|-
| '''16''' || United || 1990-yil 3-fevral – 2001-yil 21-aprel
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | '''9''' || United || 1907-yil 6-aprel – 1911-yil 30-dekabr
|-
| City || 1952-yil 19-yanvar – 1955-yil 3-sentabr
|-
| United || 1981-yil 10-oktabr – 1987-yil 7-mart
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''8''' || United || 1947-yil 20-sentabr – 1952-yil 19-yanvar
|-
| United || 1955-yil 31-dekabr – 1959-yil 16-fevral
|}

===== Eng uzoq gol oʻtkazmaslik seriyasi =====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻyinlar soni
! style=&quot;width:30%;&quot; | Jamoa
! Davr
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''4''' || City || 1972-yil 18-noyabr – 1974-yil 27-aprel
|-
| United || 1994-yil 23-aprel – 1995-yil 14-oktabr
|}

===== Eng uzoq gol urilgan seriya =====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻyinlar soni
! style=&quot;width:30%;&quot;|Jamoa
! Davr
|-
| '''17''' || United || 1992-yil 7-aprel – 2004-yil 14-mart
|-
| '''13''' || City || 1949-yil 3-sentabr – 1955-yil 31-dekabr
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''12''' || United || 1982-yil 27-fevral – 1991-yil 4-may
|-
| City || 2011-yil 12-fevral – 2015-yil 14-aprel
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | '''10''' || City || 1920-yil 20-noyabr – 1929-yil 5-oktabr
|-
| United || 1960-yil 31-dekabr – 1968-yil 27-mart
|-
| City || 2021-yil 6-noyabr – 2024-yil 15-dekabr
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''8''' || United || 1955-yil 31-dekabr – 1959-yil 14-fevral
|-
| United || 1969-yil 3-dekabr – 1972-yil 12-aprel
|}

===Murabbiylar===
====Eng koʻp oʻyinlar====
{{updated|2025-yil 14-sentabr holatiga koʻra}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻrin
! Murabbiy
! Jamoa
! Oʻyinlar soni
! Yillar
! Musobaqa(lar) &lt;small&gt;(oʻyinlar)&lt;/small&gt;
|-
| align=center | 1
| {{flagicon|SCO}} [[Alex Ferguson]]
| align=center | United
| align=center | 47
| align=center | {{nowrap|1986–2013}}
| Birinchi divizion/[[Angliya Premyer-ligasi|Premyer-liga]] &lt;small&gt;(39)&lt;/small&gt; &lt;br /&gt;[[Angliya kubogi]] &lt;small&gt;(5)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Liga kubogi &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Angliya Superkubogi &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt;
|-
| align=center | 2
| {{flagicon|SCO}} [[Matt Busby]]
| align=center | United
| align=center | 39
| align=center | {{nowrap|1945–1969}}
| Birinchi divizion &lt;small&gt;(36)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Angliya kubogi]] &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt; &lt;br /&gt;Angliya Superkubogi &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt;
|-
| align=center rowspan=2| 3
| {{flagicon|SCO}} [[Les McDowall]]
| align=center | City
| align=center rowspan=2| 26
| align=center | {{nowrap|1950–1963}}
| Birinchi divizion &lt;small&gt;(24)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;[[Angliya kubogi]] &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;Angliya Superkubogi &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt; 
|-
| {{flagicon|ESP}} [[Pep Guardiola]]
| align=center | City
| align=center | {{nowrap|2016–hozir}}
| [[Angliya Premyer-ligasi|Premyer-liga]] &lt;small&gt;(19)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;Angliya kubogi &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;Liga kubogi &lt;small&gt;(4)&lt;/small&gt; &lt;br/&gt;Angliya Superkubogi &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt;
|}

====Eng koʻp gʻalabalar====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Oʻrin !! style=&quot;width:25%;&quot; | Murabbiy !! style=&quot;width:25%;&quot; | Jamoa !! Davr !! Gʻalabalar
|-
| align=center | 1
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Flagicon|SCO}} [[Alex Ferguson]]
|United
|1986–2013
|26
|-
| align=center | 2
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Flagicon|SCO}} [[Matt Busby]]
|United
|1945–1969
|15
|-
| align=center | 3
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Flagicon|ESP}} [[Pep Guardiola]]
|City
|2016–hozir
|13
|-
| align=center | 4
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Flagicon|SCO}} [[Les McDowall]]
|City
|1950–1963
|8
|}

== Izohlar ==
{{manbalar|group=lower-alpha}}

== Adabiyotlar ==
*{{cite book |last1=Buckley |first1=Andy |last2=Burgess |first2=Richard |title=Blue Moon Rising: The Fall and Rise of Manchester City |publisher=Milo |location=Bury |year=2000 |isbn=0-9530847-4-4 }}
*{{cite book |last1=Cawley |first1=Steve |last2=James |first2=Gary |title=The Pride of Manchester – A history of the Manchester derby matches |url=https://archive.org/details/prideofmancheste0000cawl |publisher=ACL Polar |location=Leicester |year=1991 |isbn=0-9514862-1-7 }}
*{{cite book |last1=Heatley |first1=Michael |last2=Welch |first2=Ian |title=The Great Derby Matches – Manchester United v Manchester City |url=https://archive.org/details/greatderbymatche0000mhea |publisher=Dial House |location=Shepperton |year=1996 |isbn=0-7110-2390-5 }}
*{{cite book |last1=James |first1=Gary |last2=Mellor |first2=Keith |title=From Maine Men To Banana Citizens |publisher=Temple Press |year=1989 }}
*{{cite book |last=James |first=Gary |title=Manchester City – The Complete Record |publisher=Breedon |location=Derby |year=2006 |isbn=1-85983-512-0 }}
*{{cite book |last=James |first=Gary |title=Manchester – A Football History |publisher=James Ward |location=Halifax |year=2008 |isbn=978-0-9558127-0-5 }}
*{{cite book |last=Penney |first=Ian |title=The Maine Road Encyclopedia |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=1995 |isbn=1-85158-710-1 }}
*{{cite book |last=Whittell |first=Ian |title=Manchester City Greats |url=https://archive.org/details/manchestercitygr0000whit |publisher=John Donald |location=Edinburgh |year=1994 |isbn=0-85976-352-8 }}
*{{cite book |last=James |first=Gary |title=Manchester City Women: An Oral History |publisher=James Ward |location=Halifax |year=2019 |isbn=978-0-95581-279-8 }}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar == 
*[https://web.archive.org/web/20090803142957/http://www.fifa.com/classicfootball/stories/classicderby/news/newsid=1055098.html Manchester: A City United] FIFA.com vebsaytida
*[https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/derby-with-more-history-than-antipathy-624661.html Derby with more history than antipathy] ''independent.co.uk'' vebsaytida

{{Manchester City F.C.|state=collapsed}}
[[Turkum:Manchester City F.C.]]
[[Turkum:Manchester United F.C.]]
[[Turkum:Angliyadagi futbol derbilari]]</text>
      <sha1>rracys1vfp4zd0h842jm1v6hbaaidal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eupithecia ancillata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1283917</id>
    <revision>
      <id>6269909</id>
      <parentid>6070134</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2236" sha1="1jxddhyyhwfgof1vq99fdmbrald8dpm" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Eupithecia ancillata
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Eupithecia ancillata''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi.
Ushbu tur [[Xitoy]]ning markaziy qismi ([[Shaanxi]] viloyati), [[Koreya]] hamda [[Yaponiya]]ning [[Tsushima oroli]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Mironov et al. 2004&quot;/&gt;&lt;ref name=Savela/&gt;&lt;ref name=&quot;Geometric Moths of the World&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Yazaki |first1=Katsumi |year=2010 |title=日本のシャクガ数種について |trans-title=Notes on some Japanese geometrid moths (Lepidoptera, Geometridae) |journal=Japan Heterocerists' Journal |volume=256 |pages=135–138 |doi= |url=http://publ.moth.jp/tsushin/251-300/jhj256.pdf }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Geometric Moths of the World&quot;&gt;{{cite web |url=https://geometroidea.smns-bw.org/geometridae/Catalogue/CatalogN/23389 |title=''Eupithecia ancillata'' Mironov &amp; Galsworthy, 2004 |publisher=Forum Herbulot |work=Geometric Moths of the World |access-date=26 January 2025 |arxivsana=2025-01-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250126232805/https://geometroidea.smns-bw.org/geometridae/Catalogue/CatalogN/23389 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Mironov et al. 2004&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mironov |first1=V. |last2=Galsworthy |first2=A. C. |last3=Xue |first3=D. |name-list-style=amp |title=New species of ''Eupithecia'' (Lepidoptera, Geometridae) from China, part III |journal=Transactions of the Lepidopterological Society of Japan |date=2004 |volume=55 |issue=3 |pages=225–242 |doi=10.18984/lepid.55.3_225  |doi-access=free |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/lepid/55/3/55_KJ00006420270/_article}} [https://archive.org/details/tlsj-lepid-55-3-225/tlsj-lepid-55-3-225 (Internat Archive)]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Savela&gt;{{cite web |url=https://nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/geometroidea/geometridae/larentiinae/eupithecia/#ancillata |title=''Eupithecia'' Curtis, 1825 |author=Savela, Markku |work=Lepidoptera and some other life forms |access-date=26 January 2025}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Taxonbar|from=Q15642183}}

{{Eupithecia-stub}}
[[Turkum:Eupithecia]]</text>
      <sha1>1jxddhyyhwfgof1vq99fdmbrald8dpm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eupithecia camilla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1285067</id>
    <revision>
      <id>6269972</id>
      <parentid>6080275</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1854" sha1="bs0puqg66rsatxtc2yxsc0k354bgc15" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Eupithecia camilla
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Eupithecia camilla''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Xitoy]]ning markaziy qismidagi [[Shensi]] viloyatida uchraydi&lt;ref name=Savela/&gt;&lt;ref name=&quot;Geometric Moths of the World&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mironov et al. 2004&quot;/&gt;.
== Manbalar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Geometric Moths of the World&quot;&gt;{{cite web |url=https://geometroidea.smns-bw.org/geometridae/Catalogue/CatalogN/23539 |title=''Eupithecia camilla'' Mironov &amp; Galsworthy, 2004 |publisher=Forum Herbulot |work=Geometric Moths of the World |access-date=26 January 2025 |arxivsana=2025-01-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250126233601/https://geometroidea.smns-bw.org/geometridae/Catalogue/CatalogN/23539 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Mironov et al. 2004&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mironov |first1=V. |last2=Galsworthy |first2=A. C. |last3=Xue |first3=D. |name-list-style=amp |title=New species of ''Eupithecia'' (Lepidoptera, Geometridae) from China, part III |journal=Transactions of the Lepidopterological Society of Japan |date=2004 |volume=55 |issue=3 |pages=225–242 |doi=10.18984/lepid.55.3_225  |doi-access=free |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/lepid/55/3/55_KJ00006420270/_article}} [https://archive.org/details/tlsj-lepid-55-3-225/tlsj-lepid-55-3-225 (Internat Archive)]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Savela&gt;{{cite web |url=https://nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/geometroidea/geometridae/larentiinae/eupithecia/#camilla |title=''Eupithecia'' Curtis, 1825 |author=Savela, Markku |work=Lepidoptera and some other life forms |access-date=26 January 2025}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Taxonbar|from=Q15642289}}

{{Eupithecia-stub}}
[[Turkum:Eupithecia]]</text>
      <sha1>bs0puqg66rsatxtc2yxsc0k354bgc15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eupithecia delicata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1285747</id>
    <revision>
      <id>6270091</id>
      <parentid>5766877</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6270091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1871" sha1="kyy9ibrglxbw7hdeedd3ptm3t116b41" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Eupithecia delicata
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Eupithecia delicata''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Xitoy]]ning janubi-g‘arbiy qismidagi [[Sichuan]] provinsiyasida uchraydi&lt;ref name=Savela/&gt;&lt;ref name=&quot;Geometric Moths of the World&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mironov et al. 2004&quot;/&gt;.

== Manbalar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Geometric Moths of the World&quot;&gt;{{cite web |url=https://geometroidea.smns-bw.org/geometridae/Catalogue/CatalogN/23709 |title=''Eupithecia delicata'' Mironov &amp; Galsworthy, 2004 |publisher=Forum Herbulot |work=Geometric Moths of the World |access-date=26 January 2025 |arxivsana=2025-01-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250126233402/https://geometroidea.smns-bw.org/geometridae/Catalogue/CatalogN/23709 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Mironov et al. 2004&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mironov |first1=V. |last2=Galsworthy |first2=A. C. |last3=Xue |first3=D. |name-list-style=amp |title=New species of ''Eupithecia'' (Lepidoptera, Geometridae) from China, part III |journal=Transactions of the Lepidopterological Society of Japan |date=2004 |volume=55 |issue=3 |pages=225–242 |doi=10.18984/lepid.55.3_225  |doi-access=free |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/lepid/55/3/55_KJ00006420270/_article}} [https://archive.org/details/tlsj-lepid-55-3-225/tlsj-lepid-55-3-225 (Internat Archive)]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Savela&gt;{{cite web |url=https://nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/geometroidea/geometridae/larentiinae/eupithecia/#delicata |title=''Eupithecia'' Curtis, 1825 |author=Savela, Markku |work=Lepidoptera and some other life forms |access-date=26 January 2025}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Taxonbar|from=Q15642349}}

{{Eupithecia-stub}}
[[Turkum:Eupithecia]]</text>
      <sha1>kyy9ibrglxbw7hdeedd3ptm3t116b41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eupithecia cuneata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1285762</id>
    <revision>
      <id>6270066</id>
      <parentid>5766854</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6270066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1865" sha1="pf2nlausnihvnzioqvxgdl4jnhcxu02" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Eupithecia cuneata
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Eupithecia cuneata''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Xitoy]]ning [[Yunnan]] provinsiyasida, shuningdek [[Myanma]] va [[Tailand]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Geometric Moths of the World&quot;/&gt;&lt;ref name=Savela/&gt;&lt;ref name=&quot;Mironov et al. 2004&quot;/&gt;.
== Manbalar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Geometric Moths of the World&quot;&gt;{{cite web |url=https://geometroidea.smns-bw.org/geometridae/Catalogue/CatalogN/23684 |title=''Eupithecia cuneata'' Vojnits, 1984 |publisher=Forum Herbulot |work=Geometric Moths of the World |access-date=27 January 2025 |arxivsana=2025-10-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20251012210115/https://geometroidea.smns-bw.org/geometridae/Catalogue/CatalogN/23684 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Mironov et al. 2004&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mironov |first1=V. |last2=Galsworthy |first2=A. C. |last3=Xue |first3=D. |name-list-style=amp |title=New species of ''Eupithecia'' (Lepidoptera, Geometridae) from China, part III |journal=Transactions of the Lepidopterological Society of Japan |date=2004 |volume=55 |issue=3 |pages=225–242 |doi=10.18984/lepid.55.3_225  |doi-access=free |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/lepid/55/3/55_KJ00006420270/_article}} [https://archive.org/details/tlsj-lepid-55-3-225/tlsj-lepid-55-3-225 (Internat Archive)]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Savela&gt;{{cite web |url=https://nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/geometroidea/geometridae/larentiinae/eupithecia/#cuneata |title=''Eupithecia'' Curtis, 1825 |author=Savela, Markku |work=Lepidoptera and some other life forms |access-date=27 January 2025}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Taxonbar|from=Q15642191}}

{{Eupithecia-stub}}
[[Turkum:Eupithecia]]</text>
      <sha1>pf2nlausnihvnzioqvxgdl4jnhcxu02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eupithecia cordata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1285850</id>
    <revision>
      <id>6270035</id>
      <parentid>5766833</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6270035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1865" sha1="ikwvy5c593e0nz2ekpg2fd6n7bf54l0" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Eupithecia cordata
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Eupithecia cordata''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Xitoy]]ning janubi-g‘arbiy qismidagi [[Yunnan]] provinsiyasida uchraydi&lt;ref name=Savela/&gt;&lt;ref name=&quot;Geometric Moths of the World&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mironov et al. 2004&quot;/&gt;.
== Manbalar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Geometric Moths of the World&quot;&gt;{{cite web |url=https://geometroidea.smns-bw.org/geometridae/Catalogue/CatalogN/23654 |title=''Eupithecia cordata'' Mironov &amp; Galsworthy, 2004 |publisher=Forum Herbulot |work=Geometric Moths of the World |access-date=27 January 2025 |arxivsana=2025-12-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20251222230604/https://geometroidea.smns-bw.org/geometridae/Catalogue/CatalogN/23654 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Mironov et al. 2004&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mironov |first1=V. |last2=Galsworthy |first2=A. C. |last3=Xue |first3=D. |name-list-style=amp |title=New species of ''Eupithecia'' (Lepidoptera, Geometridae) from China, part III |journal=Transactions of the Lepidopterological Society of Japan |date=2004 |volume=55 |issue=3 |pages=225–242 |doi=10.18984/lepid.55.3_225  |doi-access=free |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/lepid/55/3/55_KJ00006420270/_article}} [https://archive.org/details/tlsj-lepid-55-3-225/tlsj-lepid-55-3-225 (Internat Archive)]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Savela&gt;{{cite web |url=https://nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/geometroidea/geometridae/larentiinae/eupithecia/#cordata |title=''Eupithecia'' Curtis, 1825 |author=Savela, Markku |work=Lepidoptera and some other life forms |access-date=27 January 2025}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Taxonbar|from=Q15642186}}

{{Eupithecia-stub}}
[[Turkum:Eupithecia]]</text>
      <sha1>ikwvy5c593e0nz2ekpg2fd6n7bf54l0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eupithecia graciliata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1286424</id>
    <revision>
      <id>6270155</id>
      <parentid>5767040</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6270155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="962" sha1="pd39qrlootqqgyfe4wktyfr2oxn9ncn" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Eupithecia graciliata
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Eupithecia graciliata''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Gruziya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Yu |first=Dicky Sick Ki |url=http://www.taxapad.com/local.php?taxonidLC=82872922 |title=''Eupithecia graciliata'' Dietze 1906 |website=Home of Ichneumonoidea |publisher=Taxapad |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324233956/http://www.taxapad.com/local.php?taxonidLC=82872922 |archive-date=March 24, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Eupithecia+graciliata Georgian Biodiversity Database]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13540009}}

{{Eupithecia-stub}}
[[Turkum:Eupithecia]]</text>
      <sha1>pd39qrlootqqgyfe4wktyfr2oxn9ncn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eupithecia hebes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1286571</id>
    <revision>
      <id>6270157</id>
      <parentid>5767065</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6270157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1849" sha1="fce3cykysehn1lx3q9h98ppli0gr1xc" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Eupithecia hebes
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Eupithecia hebes''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Xitoy]]ning shimoliy qismidagi [[Shansi]] provinsiyasida uchraydi&lt;ref name=Savela/&gt;&lt;ref name=&quot;Geometric Moths of the World&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mironov et al. 2004&quot;/&gt;.
== Manbalar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Geometric Moths of the World&quot;&gt;{{cite web |url=https://geometroidea.smns-bw.org/geometridae/Catalogue/CatalogN/24000 |title=''Eupithecia hebes'' Mironov &amp; Galsworthy, 2004 |publisher=Forum Herbulot |work=Geometric Moths of the World |access-date=26 January 2025 |arxivsana=2025-01-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250126233246/https://geometroidea.smns-bw.org/geometridae/Catalogue/CatalogN/24000 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Mironov et al. 2004&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mironov |first1=V. |last2=Galsworthy |first2=A. C. |last3=Xue |first3=D. |name-list-style=amp |title=New species of ''Eupithecia'' (Lepidoptera, Geometridae) from China, part III |journal=Transactions of the Lepidopterological Society of Japan |date=2004 |volume=55 |issue=3 |pages=225–242 |doi=10.18984/lepid.55.3_225  |doi-access=free |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/lepid/55/3/55_KJ00006420270/_article}} [https://archive.org/details/tlsj-lepid-55-3-225/tlsj-lepid-55-3-225 (Internat Archive)]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Savela&gt;{{cite web |url=https://nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/geometroidea/geometridae/larentiinae/eupithecia/#hebes |title=''Eupithecia'' Curtis, 1825 |author=Savela, Markku |work=Lepidoptera and some other life forms |access-date=26 January 2025}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Taxonbar|from=Q15642404}}

{{Eupithecia-stub}}
[[Turkum:Eupithecia]]</text>
      <sha1>fce3cykysehn1lx3q9h98ppli0gr1xc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eupithecia hesperina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1286882</id>
    <revision>
      <id>6270160</id>
      <parentid>5767073</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6270160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1865" sha1="sv2lgy9ribiw3i78km2ws3jnko8233h" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Eupithecia hesperina
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Eupithecia hesperina''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur janubi-g‘arbiy [[Xitoy]]ning [[Yunnan]] provinsiyasida uchraydi&lt;ref name=Savela/&gt;&lt;ref name=&quot;Geometric Moths of the World&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mironov et al. 2004&quot;/&gt;.

== Manbalar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Geometric Moths of the World&quot;&gt;{{cite web |url=https://geometroidea.smns-bw.org/geometridae/Catalogue/CatalogN/24010 |title=''Eupithecia hesperina'' Mironov &amp; Galsworthy, 2004 |publisher=Forum Herbulot |work=Geometric Moths of the World |access-date=27 January 2025 |arxivsana=2025-12-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20251222235002/https://geometroidea.smns-bw.org/geometridae/Catalogue/CatalogN/24010 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Mironov et al. 2004&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mironov |first1=V. |last2=Galsworthy |first2=A. C. |last3=Xue |first3=D. |name-list-style=amp |title=New species of ''Eupithecia'' (Lepidoptera, Geometridae) from China, part III |journal=Transactions of the Lepidopterological Society of Japan |date=2004 |volume=55 |issue=3 |pages=225–242 |doi=10.18984/lepid.55.3_225  |doi-access=free |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/lepid/55/3/55_KJ00006420270/_article}} [https://archive.org/details/tlsj-lepid-55-3-225/tlsj-lepid-55-3-225 (Internat Archive)]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Savela&gt;{{cite web |url=https://nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/geometroidea/geometridae/larentiinae/eupithecia/#hesperina |title=''Eupithecia'' Curtis, 1825 |author=Savela, Markku |work=Lepidoptera and some other life forms |access-date=27 January 2025}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Taxonbar|from=Q15642229}}


{{Eupithecia-stub}}
[[Turkum:Eupithecia]]</text>
      <sha1>sv2lgy9ribiw3i78km2ws3jnko8233h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eupithecia julia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1288123</id>
    <revision>
      <id>6270299</id>
      <parentid>5767181</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6270299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1739" sha1="ojqxf315yww97oz4l4xew7v9dgey508" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Eupithecia julia
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Eupithecia julia''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Xitoy]]ning g‘arbiy qismidagi [[Sichuan]] provinsiyasida uchraydi&lt;ref name=Savela/&gt;&lt;ref name=&quot;Geometric Moths of the World&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mironov et al. 2004&quot;/&gt;.

== Manbalar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Geometric Moths of the World&quot;&gt;{{cite web |url=https://geometroidea.smns-bw.org/geometridae/Catalogue/CatalogN/24186 |title=''Eupithecia julia'' Mironov &amp; Galsworthy, 2004 |publisher=Forum Herbulot |work=Geometric Moths of the World |access-date=25 January 2025 |arxivsana=2025-01-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250126232639/https://geometroidea.smns-bw.org/geometridae/Catalogue/CatalogN/24186 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Mironov et al. 2004&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mironov |first1=V. |last2=Galsworthy |first2=A. C. |last3=Xue |first3=D. |last4=Yazaki |first4=Katsumi |name-list-style=amp |title=New species of ''Eupithecia'' (Lepidoptera, Geometridae) from China, part III |journal=Lepidoptera Science |date=2004 |volume=55 |issue=3 |pages=225–242 |doi=10.18984/lepid.55.3_225 |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/lepid/55/3/55_KJ00006420270/_article}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Savela&gt;{{cite web |url=https://nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/geometroidea/geometridae/larentiinae/eupithecia/#julia |title=''Eupithecia'' Curtis, 1825 |author=Savela, Markku |work=Lepidoptera and some other life forms |access-date=25 January 2025}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Taxonbar|from=Q15642223}}

{{Eupithecia-stub}}
[[Turkum:Eupithecia]]</text>
      <sha1>ojqxf315yww97oz4l4xew7v9dgey508</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epyaxa rosearia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1303390</id>
    <revision>
      <id>6269739</id>
      <parentid>5794984</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T22:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1008" sha1="ooa9i4f9uvwe17mo0o1cy0smkdqbd00" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Epyaxa rosearia
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

Epyaxa rosearia — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Yangi Zelandiya]]da uchraydi&lt;ref&gt;Edlin, Bob (20 April 2014). [https://agscienceblog.wordpress.com/2014/04/20/north-island-farmers-report-bumper-summer-for-native-plantain-moth/ &quot;North Island farmers report bumper summer for native plantain moth&quot;]. ''AgScience''. New Zealand Institute of Agricultural and Horticultural Science. Retrieved 14 May 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://agpest.co.nz/?pesttypes=plantain-moth &quot;Plantain moth&quot;] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20251208100548/https://agpest.co.nz/?pesttypes=plantain-moth |date=2025-12-08 }}. ''AgPest''. [[AgResearch]]. Retrieved 14 May 2019.&lt;/ref&gt; .
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Commons}}
{{Taxonbar|from=Q5384072}}

[[Category:Xanthorhoini]]
{{Xanthorhoini-stub}</text>
      <sha1>ooa9i4f9uvwe17mo0o1cy0smkdqbd00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Xushsifat maqola nomzodlari/Bahrayn 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1323317</id>
    <revision>
      <id>6270266</id>
      <parentid>5842900</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mirishkorlik</username>
        <id>75661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fikrlar */</comment>
      <origin>6270266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2424" sha1="31wj77k2bptkjeailn3ar8e94608399" xml:space="preserve">===[[Bahrayn 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida]]===

: &lt;small&gt;''Nominator(lar): [[Foydalanuvchi:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Sitora Oblakulova|munozara]]) 09:21, 2025-yil 19-dekabr (UTC)''&lt;/small&gt;

Ushbu maqola bahraynlik sportchilarning, shuningdek, Fors koʻrfazi arab davlatlaridan ilk marotaba ayol sportchilarning Yozgi Olimpiada oʼyinlaridagi ishtiroki haqida. Maqolani oʼqib chiqib, unga fikr bildirishingizni soʼrayman. [[Foydalanuvchi:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Sitora Oblakulova|munozara]]) 09:21, 2025-yil 19-dekabr (UTC)

==== Fikrlar ====
Maqola uchun muallif {{ping|Sitora Oblakulova}}ga tashakkur. Maqola matni umuman olganda yaxshi yozilgan. Shu bilan birga tuzatilishi kerak boʻlgan baʼzi kamchiliklarni sanab oʻtsam.
* maqolada arabcha ismlar bilan aniq bir toʻxtam mavjud emas. Toʻgʻri bu borada oʻzbekcha Vikipediyada ham, til normalarida ham aniq bir qoida shakllanmagan. Ammo anʼanviy tarzda oʻzbek tiliga moslash amaliyoti mavjud. Masalan: Davud, Al Hilli (bu ismning yozilishida bir standart yoʻq ekan. baʼzi oʻrinlarda Hili, baʼzida Al-Hilli yo Al Hilli yoki al Hilli), Mariam. Bu amaliyotga oʻznigiz ham baʼzi oʻrinlarda amal qilgansiz Mohamed — Muhammad Youssef — Yusuf ammo toʻliq emas.
* baʼzi oʻrinlarda gʻaliz tarjimaga yoʻl qoʻyilgan.
# ''Bu juda ajoyib edi, lekin men bloklarda juda qoʻrqardim. Yuragim juda tez urayotgan edi. Men barcha mashgʻulotlarim haqida oʻyladim va oilamni xursand qilishga harakat qilardim'' sunʼiy yozilgandek bu yerda oʻzbek tili nazari bilan yondashuv soz boʻlar edi,
# ''Biroq &lt;u&gt;'''mahalliy aholining?'''&lt;/u&gt; musulmonchilik urf-odatlari sabab Sidney Olimpiya suv sporti markazida mashgʻulotlarni boshlaguniga qadar Hamid Gerashiga erkak sportchilar bilan suzish mashgʻulotlarini olib borish taʼqiqlangan'',
# ''Mariam Muhammad Hadi al Hilli Sidneydagi oʻyinlar chogʻida 16 yoshda boʻlib, ushbu musobaqa sportchi uchun ilk va oxirgi Olimpiada oʻyinlari edi''

Ushbu kamchiliklar tuzatilib maqola statusga erishadi degan umiddaman. [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:02, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)

==== Rozilar ====
&lt;!-- # {{Roziman}} --~~~~ --&gt;

==== Qarshilar ====
&lt;!-- # {{Qarshiman}} --~~~~ --&gt;

==== Betaraflar ====
&lt;!-- # {{Betarafman}} --~~~~ --&gt;

==== Xulosa ====</text>
      <sha1>31wj77k2bptkjeailn3ar8e94608399</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kothangudithattimal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1325514</id>
    <revision>
      <id>6269726</id>
      <parentid>5849508</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T20:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MMichkov</username>
        <id>147748</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added coordinates</comment>
      <origin>6269726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="4sqez3zdadb07hjnb4wi7gw9qa1ftyb" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| mavqe                = Qishloq
| bayroq               = 
| gerb                 = 
| mamlakat             = Hindiston
| mintaqa turi         = Shtat
| mintaqa              = Tamilnad
| tuman turi           = Tuman
| tuman                = Thanjavur tumani
| rahbar turi          = 
| aholi                = 705
| sanalgan yil = 2001-yil
| pochta indekslari =
| zichlik =

}}
'''Kothangudithattimal''' – [[Hindiston]]ning [[Tamilnad]] shtati, [[Thanjavur tumani|Thanjavur]] tumani [[Kumbakonam taluk]]ida joylashgan qishloq&lt;ref&gt;{{cite web|title=Primary Census Abstract - Census 2001 |url=http://www.census.tn.nic.in/pca2001.aspx |publisher=Directorate of Census Operations-Tamil Nadu |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090829003438/http://www.census.tn.nic.in/pca2001.aspx |archivedate=2009-08-29 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Hindiston-geo-stub}}
{{Coord|11.01628|N|79.35418|E|display=title}}

[[Turkum:Hindiston shahar va qishloqlari]]</text>
      <sha1>4sqez3zdadb07hjnb4wi7gw9qa1ftyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xotira va qadrlash kuni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1345125</id>
    <revision>
      <id>6269971</id>
      <parentid>6123792</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yo'ldoshxon</username>
        <id>92941</id>
      </contributor>
      <origin>6269971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6644" sha1="rwmy9otdoijqs81t0yio7c87hpev0z2" xml:space="preserve">{{Bayram bilgiqutisi
| holiday_name  = Xotira va qadrlash kuni
| image         = 
| caption       = Xotira va qadrlash kuni ramziy logotipi
| nickname      = 9-may
| type          = Davlat bayrami
| significance  = [[Ikkinchi jahon urushi]] qurbonlarini xotirlash va faxriylarni eʼzozlash
| date          = [[9-may]]
| celebrates    = [[Oʻzbekiston]]
}}
'''Xotira va qadrlash kuni''' — [[Oʻzbekiston]]da har yili [[9-may]] kuni nishonlanadigan davlat bayrami va dam olish kuni. Ushbu sana 1999-yil 2-martda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining PF-2243-sonli farmoni bilan belgilangan&lt;ref&gt;https://lex.uz/mact/212469&lt;/ref&gt;. Bayram [[Ikkinchi jahon urushi]]da halok boʻlgan vatandoshlar xotirasini yod etish hamda front ortida mehnat qilgan va mustaqillik yillarida xizmat burchini bajarish chogʻida halok boʻlgan harbiylarni qadrlash maqsadida joriy etilgan.

== '''Tarixi va mazmuni''' ==
Mustaqillikka qadar ushbu sana „Gʻalaba kuni“ sifatida nishonlangan. 1999-yildan boshlab bayramning nomi va mohiyati oʻzgartirilib, unga umuminsoniy qadriyatlar — oʻtganlarni eslash va keksalarni eʼzozlash gʻoyalari singdirildi.

Bayramning asosiy mazmuni ikki tushunchaga asoslanadi:
* '''Xotira:''' Ikkinchi jahon urushida va Vatan ozodligi yoʻlida jon fido qilganlarni yod etish, ularning nomini abadiylashtirish.
* '''Qadrlash:''' Hozirda hayot boʻlgan urush va mehnat faxriylariga hurmat koʻrsatish, ularning ijtimoiy himoyasini taʼminlash va tinchlikning qadriga yetish.
'''1999-yili 9-may''' kuni O‘zbekiston poytaxtida [[Xotira maydoni]] ochildi va shu kundan buyon 9-may Xotira va qadrlash kuni deb nishonlanmoqda. Ushbu bayram keng maʼnoga ega bo‘lib, u mustaqil O‘zbekistonda asrlar davomida qahramona, o‘lkamizni ximoya qilgan, uning erkinligi, mustaqilligi va xalqining tinchligi uchun kurashgan vatandoshlar xotirasiga bag‘ishlanish bilan bir qatorda u umumxalq xotirasi va insonni qadralash kuni hamdir.&lt;ref&gt;Tarixiy manbalar&lt;/ref&gt;

Tarixdan maʼlumki, O‘zbekistonliklar fashizmga qarshi safarbar etilib, O‘rta Osiyo harbiy okrugidan front uchun 1941-yilning iyunidan 1942-yilning oxirigacha xarbiy safarbarlik asosida '''109 ta''' harbiy qo‘shilma tuzilib, xarakatdagi armiyaga va Oliy Bosh qo‘mondonlik qarorgohi rezerviga 86 diviziya va brigada jo‘natildi. O‘zbekistondan urushga yaroqli '''50-60 %i''', aniqrog‘i '''1.433.230''' kishi urushga safarbar etildi.&lt;ref&gt;Tarixiy manbalar

&lt;/ref&gt;

Ikkinchi jahon urushi davrida 120 ming nafar o‘zbekistonlik jangchi [[Sovet Ittifoqi]] orden va medallari bilan mukofatlandi. Jumladan, '''338''' o‘zbekistonlik [[Sovet Ittifoqi Qahramoni]] unvoniga sazavor bo‘lib, '''53 kishi''' Shuhrat ordenining uchala darajasini olishga muvaffaq bo‘ldi.&lt;ref&gt;Tarixiy manbalar&lt;/ref&gt;

O‘zbekiston front ortidagi mehnati bilan ham urushga o‘z hissasini qo‘shdi. Front ortida qilingan mehnat cheksiz sabr va bardoshni talab etgan bo‘lib, o‘sha davrlarda yashagan ota-bobolarimiz xotirasiga ko‘ra, urush davrida 15 va undan ortiq soatlarda ish tashkil etilgan. Xususan, oziq-ovqatning tanqis bo‘lgan bir sharoitida '''15 soat'''dan ortiq ishlash haqiqiy matonatdir. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Tarixiy manbalar&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Shu bois, '''9-may''' '''“Xotira va qadrlash kuni”''' deb eʼlon qilinishi nafaqat urush qatnashchilari, balki front orti ishchilariga maʼlum bir imtiyozlarni berdi. Jumladan, front ortida qilingan mehnat natijasi MDH davlatlari o‘rtasida birinchi bo‘lib, O‘zbekiston Respublikasi tomonidan tan olinib, belgilangan tartibda pensiya tayinlanishida imtiyoz va ko‘shimchalar berilishiga olib keldi.&lt;ref&gt;Tarixiy manbalar&lt;/ref&gt;

Xotira va qadrlash kuni chinakam milliy-umumxalq bayramidir, bu kunlari kishilar uzoq-yaqinda yashovchi yaqinlarini holidan habar oladilar, katta yoshlilarni ziyorat qiladilar va ularga alohida izzat ko‘rsatiladi.&lt;ref&gt;Tarixiy manbalar&lt;/ref&gt;

== Oʻzbekistonning urushdagi ishtiroki ==
Arxiv maʼlumotlariga koʻra, Ikkinchi jahon urushi arafasida Oʻzbekiston aholisi 6,5 million kishini tashkil etgan. Ulardan 1,9 milliondan ortigʻi frontga safarbar qilingan. Urush maydonlarida 500 mingdan ortiq oʻzbekistonlik halok boʻlgan, 158 mingdan ortigʻi esa bedarak yoʻqolgan.

=== Mukofotlanganlar ===
Urush davrida koʻrsatgan jasorati uchun 200 mingdan ziyod oʻzbekistonlik askar va ofitserlar orden va medallar bilan mukofotlangan. Ulardan 338 nafari [[Sovet Ittifoqi Qahramoni]] unvoniga sazovor boʻlgan, 82 nafari „Shuhrat“ ordenining barcha uchala darajasi bilan taqdirlangan&lt;ref&gt;Oʻzbekiston Respublikasining BMTdagi Doimiy vakolatxonasi un.int/uzbekistan rasmiy sayti.&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Ayrim taniqli qahramonlar
|-
! Ism-sharifi !! Hayot yillari !! Izoh
|-
| [[Sobir Rahimov]] || 1902–1945 || General-mayor, birinchi oʻzbek generali.
|-
| [[Mamadali Topivoldiyev]] || 1919–1969 || Partizanlik harakati qatnashchisi, „Kazbek“ taxallusi bilan mashhur.
|-
| [[Zebo Gʻaniyeva]] || 1923–2010 || Snayper, razvedkachi va olima.
|-
| [[Qoʻchqor Turdiyev]] || 1917–1992 || Gʻarbiy frontda koʻrsatgan jasorati uchun qahramon unvonini olgan askar.
|}

== Front ortidagi faoliyat ==
Oʻzbekiston urush yillarida muhim sanoat va logistika bazasi vazifasini oʻtagan.
* '''Sanoat:''' Respublikaga front hududlaridan 151 ta zavod koʻchirib keltirilgan va qisqa muddatda ishga tushirilgan. Mavjud 300 ga yaqin korxona harbiy mahsulotlar ishlab chiqarishga moslashtirilgan&lt;ref&gt;https://senat.uz/oz/publication/post-755&lt;/ref&gt;.
* '''Gumanitar yordam:''' Oʻzbekiston 1,5 million kishini, jumladan 250 ming nafar yetim bolalarni evakuatsiyadan qabul qilib, ularga boshpana bergan.

== Xotira maskanlari ==
=== Xotira va qadrlash maydoni ===
Toshkent shahrida 1999-yilda barpo etilgan. Maydon markazida „Motamsaro ona“ haykali va mangu olov joylashgan. Majmuadagi ayvonlarda oʻrnatilgan metall taxtalarga urushda halok boʻlgan oʻzbekistonliklarning ism-shariflari bitilgan.

=== [[Gʻalaba bogʻi]] ===
2020-yilda Toshkentning Olmazor tumanida ochilgan yodgorlik majmuasi. Bogʻ tarkibida „Shon-sharaf“ davlat muzeyi, „Matonat madhiyasi“ va „Mangu jasorat“ monumentlari mavjud. Ushbu majmua xalqning urush davridagi matonatini aks ettirishga xizmat qiladi.

=== Xotira kitobi ===
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1994-yil 16-martdagi farmoniga binoan, urushda halok boʻlganlar xotirasiga bagʻishlangan 35 jildlik „Xotira kitobi“ nashr etilgan&lt;ref&gt;Raximov Bektosh. Xotira kitobi. -T.: Qomuslar Bosh tahririyati. 1995.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Oʻzbekiston bayramlari]]
[[Turkum:9-may]]
[[Turkum:Xotira]]</text>
      <sha1>rwmy9otdoijqs81t0yio7c87hpev0z2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eletica testacea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1346424</id>
    <revision>
      <id>6269454</id>
      <parentid>6249983</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:24:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1775" sha1="1nh8tn03ru3fn2j9yz0mi3znntusfy7" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Eletica testacea
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Coleoptera]]
 | oila = [[Meloidae]]
 | tasvir =
}}

'''Eletica testacea''' — [[Meloidae]] oilasiga mansub [[Qo‘ng‘izlar|qoʻngʻiz]] turi. Ushbu tur [[Hindiston]], [[Shri-Lanka]], [[Laos]] va [[Tailand]] hududlarida uchraydi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The National Red List 2012 of Sri Lanka; Conservation Status of the Fauna and Flora |url=https://www.researchgate.net/publication/237010403 |access-date=2021-07-25 |website=Ministry of Environment in Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eletica testacea (Olivier, 1789) |url=https://www.gbif.org/species/6952216 |access-date=2021-07-28 |website=www.gbif.org |language=en |arxivsana=2021-07-28 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210728090003/https://www.gbif.org/species/6952216 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eletica testacea species page |url=http://www.thailandnatureproject.com/eletica-testacea.html |access-date=2021-07-28 |website=THAILAND NATURE PROJECT |language=en |arxivsana=2021-07-28 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210728100532/https://www.thailandnatureproject.com/eletica-testacea.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cerambycoidea Forum - India: Eletica testacea (Meloidae) |url=http://www.cerambycoidea.com/forum/topic.asp?TOPIC_ID=21372 |access-date=2021-07-28 |website=www.cerambycoidea.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Meloidae&quot;&gt;{{Cite web |title=The Blister Beetle (Meloidae) of Sri Lanka. |url=https://www.researchgate.net/publication/258312215 |access-date=2021-07-26 |website=Ceylon Journal of Science (Biological Sciences) 13(1&amp;2):203-251}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q2730028}}

[[Category:Meloidae]]

{{Meloidae-stub}}</text>
      <sha1>1nh8tn03ru3fn2j9yz0mi3znntusfy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Modul:Transclusion count/data/A</title>
    <ns>828</ns>
    <id>1360462</id>
    <revision>
      <id>6269967</id>
      <parentid>6250967</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T03:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MalikxanBot</username>
        <id>49138</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Yangilandi</comment>
      <origin>6269967</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1498" sha1="hp2pl1vkugl5c1dyhbls3qbe9sbnizk" xml:space="preserve">return {
    [&quot;Modul:Arguments&quot;] = 660000,
    [&quot;Asbox&quot;] = 250000,
    [&quot;Modul:Asbox&quot;] = 250000,
    [&quot;Ahamiyatlilik/rang&quot;] = 100000,
    [&quot;Modul:Authority control&quot;] = 90000,
    [&quot;Ambox&quot;] = 70000,
    [&quot;Abbr&quot;] = 20000,
    [&quot;Age&quot;] = 20000,
    [&quot;AQSh loyihasi&quot;] = 20000,
    [&quot;Avtomatik taksonquti&quot;] = 20000,
    [&quot;Arabiy&quot;] = 10000,
    [&quot;Astro-stub&quot;] = 10000,
    [&quot;Astronomiya loyihasi&quot;] = 10000,
    [&quot;Authority control&quot;] = 8000,
    [&quot;AQSH bayrogʻi&quot;] = 7000,
    [&quot;AQSH&quot;] = 6000,
    [&quot;AZE&quot;] = 3000,
    [&quot;Asosiy&quot;] = 2000,
    [&quot;Austria-geo-stub&quot;] = 2000,
    [&quot;Azerbaijan-geo-stub&quot;] = 2000,
    [&quot;Aeroport bilgiqutisi&quot;] = 1000,
    [&quot;Airport codes&quot;] = 1000,
    [&quot;Aktyor bilgiqutisi&quot;] = 1000,
    [&quot;AQSh&quot;] = 1000,
    [&quot;ARG&quot;] = 1000,
    [&quot;Argentina&quot;] = 1000,
    [&quot;Argentina bayrogʻi&quot;] = 1000,
    [&quot;ARM&quot;] = 1000,
    [&quot;Armaniston bayrogʻi&quot;] = 1000,
    [&quot;Avtomat tarjima&quot;] = 1000,
    [&quot;Avtomatik turkum mundarijasi jadvali&quot;] = 1000,
    [&quot;Avtomatik turkum mundarijasi jadvali/yadro&quot;] = 1000,
    [&quot;Asosida&quot;] = 900,
    [&quot;Aholi punkti&quot;] = 800,
    [&quot;Modul:Asbox stubtree&quot;] = 800,
    [&quot;Aisne departamenti kommunalari&quot;] = 700,
    [&quot;Albania-geo-stub&quot;] = 600,
    [&quot;Albaniya loyihasi&quot;] = 600,
    [&quot;Align&quot;] = 600,
    [&quot;AT&quot;] = 600,
    [&quot;AUT&quot;] = 600,
    [&quot;Avstraliya bayrogʻi&quot;] = 600,
    [&quot;Avstriya bayrogʻi&quot;] = 600,
    [&quot;AQSh aholisini ro'yxatga olish&quot;] = 500,
    [&quot;Argentina-geo-stub&quot;] = 500,
    [&quot;Asthenini-stub&quot;] = 500,
    [&quot;AUS&quot;] = 500,
    [&quot;Aut&quot;] = 500,
    [&quot;AZL&quot;] = 500,
}</text>
      <sha1>hp2pl1vkugl5c1dyhbls3qbe9sbnizk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:As-Saxoviy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1370536</id>
    <revision>
      <id>6270038</id>
      <parentid>6008642</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tilkobles</username>
        <id>92150</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tilkobles [[Munozara:Al-Sakhawi]] sahifasini [[Munozara:As-Saxoviy]]ga koʻchirdi</comment>
      <origin>6008642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Xushsifat maqola nomzodlari/Ali al-G‘umuqiy</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1416287</id>
    <revision>
      <id>6270150</id>
      <parentid>6182719</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mirishkorlik</username>
        <id>75661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ali al-G‘umuqiy */</comment>
      <origin>6270150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5098" sha1="kvecwjewpa0xywnhqzy3o12bi1zwdcp" xml:space="preserve">===[[Ali al-G‘umuqiy]]===

:&lt;small&gt;''Nominator(lar): [[Foydalanuvchi:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoshox Ismoilova|munozara]]) 06:26, 2026-yil 23-iyun (UTC)''&lt;/small&gt;

Mazkur maqola dogʻistonlik islomiy ilohiyotchi va qomusiy olim haqida boʻlib, uning Sovet ittifoqi davomidagi jadidchilik faoliyati yoritilgan. Maqola faqat 5 ta tilda mavjud boʻlsa ham, uni mazkur status darajasiga olib chiqishni niyat qildim. Soʻnggi yillarda Oʻzbekistonda jadidlar hayotini keng miqyosida oʻrganish va hujjatlashtirish, arxiv manbalarini ochiqlash ishlari doirasida mazkur maqola ham loyiha rivojiga hissa qoʻshadi degan umiddaman. Maqolani yozishda mustaqil tadqiqot qilinmagan va barcha maʼlumotlar manbalarga asoslanadi. 

Maqola bilan tanishib chiqib unga baho berishingiz va kamchiliklarni tuzatishda amaliy yordam koʻrsatishingizni iltimos qilaman. [[Foydalanuvchi:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoshox Ismoilova|munozara]]) 06:26, 2026-yil 23-iyun (UTC)
=== Fikrlar ===

Avvalambor maqola uchun tashakkur. Oʻzbekcha Vikipediyada sifatli maqolalar koʻpayishiga boʻlgan ishtiyoqingizni qoʻllab quvvatlagan holda uni oʻqib chiqdim. {{ping|Panpanchik}} maqolada uchratgan kamchiliklarim:
* '' Alining otasi Dogʻiston janubida va Yelizavetpol guberniyasida faoliyat yuritgan qurolsoz boʻlib, 1884-yilda Ali yetti yoshda boʻlgan paytda janjal vaqtidagi pichoqbozlik oqibatida halok boʻlgan.'' gapni ilk qismidagi &lt;u&gt; Otasi Dogʻiston janubi va Yelizavetpol guberniyasida faoliyat yuritgan qurolsoz boʻlgan. 1884-yilda Ali yetti yoshligida janjal vaqtidagi pichoqbozlik oqibatida halok boʻlgan.&lt;/u&gt; deya sodda va toʻgʻriroq tarjima qilinsa maqsadga muvofiq boʻlardi.
* ''al-Gʻumuqiy koʻchmanchi hayot kechirgan'' bu gapdagi koʻchmanchi soʻzi koʻproq umumhayot tarzi koʻchmanchi jamiyatlarga mos boʻlgani uchun gapni &lt;u&gt;Oʻqishini tamomlagach, butun Kavkaz va Usmoniylar imperiyasi boʻylab bir necha madrasalarda taʼlim oladi. Shu tufayli hayoti koʻchishlarda oʻtgan&lt;/u&gt; deb oʻzgartirish.
* Muhammad Tohir al-Qaraxiyning ''ʻ„Brilliance of Dagestani Sabres in Some of the Battles of Shamil“''ʻ ushbu kitob nomini ham asl arabcha nomini bergan maʻqul 
* ''ʻAstraxandalik davri, Al-Azhardagi oʻqishlar''ʻ ushbu sarlavha ham gʻaliz uni oʻzgartirish lozim.
* ''Al-Gʻumuqiyning Al-Azhardagi faoliyati uning qoʻlyozmalari Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin topilguniga qadar bahsli boʻlib kelgan[7], mashhur rivoyatlardan biriga koʻra esa, u oʻz bilimi universitet dasturidan ustun boʻlgani uchun professor etib tayinlangani aytiladi[6].'' gap inglizcha bilan bir xil holda mantiqsiz choʻzilgan. Uni &lt;u&gt;Al-Gʻumuqiyning Al-Azhardagi faoliyati uning qoʻlyozmalari Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin topilguniga qadar bahsli boʻlib kelgan[7]. Mashhur rivoyatlardan biriga koʻra esa, olimning bilimi universitet dasturidan ustun boʻlgani uchun professor etib tayinlangani aytiladi[6].&lt;/u&gt; oʻlaroq ikkiga boʻlish lozim. 
*  ''Qrim va Volga boʻyidan farqli oʻlaroq, bu yerda islomiy modernizm avvalroq paydo boʻlgan Rossiya imperiyasining boshqa hududlaridan koʻra Shimoliy Kavkaz Usmonli imperiyasi va arab dunyosi bilan bevosita aloqalarga koʻproq ega edi, chunki oʻsha paytda bu mintaqaning umumiy tili arab tili boʻlgan; shu bois misrlik modernistlar gʻoyalari Shimoliy Kavkaz uchun boshqa islomiy modernizm shakllariga qaraganda jozibadorroq tuyuldi[9].'' gapida ham toʻgʻridan toʻgʻri tarjima tufayli keraksiz choʻzilish bor. &lt;u&gt;Qrim va Volga boʻyidan farqli, Rossiya imperiyasining boshqa hududlaridan koʻra Shimoliy Kavkazda islomiy modernizm avvalroq paydo boʻlgan. Shuningdek oʻsha paytda bu mintaqaning umumiy tili arab tili boʻlgani sababli Usmonli imperiyasi va arab dunyosi bilan yaqin aloqalarga ega edi. Shu bois misrlik modernistlar gʻoyalari Shimoliy Kavkaz uchun boshqa islomiy modernizm shakllariga qaraganda jozibadorroq tuyuldi[9].&lt;/u&gt; deb oʻzgartirish kerak.
* ''Al-Gʻumuqiy boshqa koʻplab jadidlarga oʻxshash tarzda Dogʻistondagi taʼlim ahvoli uchun qashshoqlik, eʼtiborsizlik va arab tilini majburiy oʻqitishni ayblar edi.'' gapni &lt;u&gt;Al-Gʻumuqiy boshqa koʻplab jadidlarga oʻxshab Dogʻistondagi taʼlim ahvolida qashshoqlik, eʼtiborsizlik va arab tilini majburiy oʻqitish kabi sabablarni koʻrsatar edi.&lt;/u&gt; deya oʻzgartirilsa. 
* davlat nomi boʻlgani sababli ''ʻShimoliy Kavkaz Togʻliklari Respublikasi''ʻ deya nomlash maqsadga muvofiq muvofiq.
* maqola matnida gaplar soʻnggi ''-di'' shaklida berib ketilgan mavzu oʻtmishda boʻlgani sababli -''-gan, -adi'' tarzida berish toʻgʻridir. Butun matnni shu vaj bilan toʻgʻirlab chiqishingiz maqolani yanada mukammal boʻlishiga olib keladi deb oʻylayman. [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 08:32, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)
==== Rozilar ====
&lt;!-- # {{Roziman}} --~~~~ --&gt;

==== Qarshilar ====
&lt;!-- # {{Qarshiman}} --~~~~ --&gt;

==== Betaraflar ====
&lt;!-- # {{Betarafman}} --~~~~ --&gt;

==== Xulosa ====</text>
      <sha1>kvecwjewpa0xywnhqzy3o12bi1zwdcp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270152</id>
      <parentid>6270150</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mirishkorlik</username>
        <id>75661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fikrlar */</comment>
      <origin>6270152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5106" sha1="5mw7ek9sbo7nrjp20nqy5rlktmbpg95" xml:space="preserve">===[[Ali al-G‘umuqiy]]===

:&lt;small&gt;''Nominator(lar): [[Foydalanuvchi:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoshox Ismoilova|munozara]]) 06:26, 2026-yil 23-iyun (UTC)''&lt;/small&gt;

Mazkur maqola dogʻistonlik islomiy ilohiyotchi va qomusiy olim haqida boʻlib, uning Sovet ittifoqi davomidagi jadidchilik faoliyati yoritilgan. Maqola faqat 5 ta tilda mavjud boʻlsa ham, uni mazkur status darajasiga olib chiqishni niyat qildim. Soʻnggi yillarda Oʻzbekistonda jadidlar hayotini keng miqyosida oʻrganish va hujjatlashtirish, arxiv manbalarini ochiqlash ishlari doirasida mazkur maqola ham loyiha rivojiga hissa qoʻshadi degan umiddaman. Maqolani yozishda mustaqil tadqiqot qilinmagan va barcha maʼlumotlar manbalarga asoslanadi. 

Maqola bilan tanishib chiqib unga baho berishingiz va kamchiliklarni tuzatishda amaliy yordam koʻrsatishingizni iltimos qilaman. [[Foydalanuvchi:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoshox Ismoilova|munozara]]) 06:26, 2026-yil 23-iyun (UTC)
=== Fikrlar ===

Avvalambor maqola uchun tashakkur. Oʻzbekcha Vikipediyada sifatli maqolalar koʻpayishiga boʻlgan ishtiyoqingizni qoʻllab quvvatlagan holda uni oʻqib chiqdim. {{ping|Xumoshox Ismoilova}} maqolada uchratgan kamchiliklarim:
* '' Alining otasi Dogʻiston janubida va Yelizavetpol guberniyasida faoliyat yuritgan qurolsoz boʻlib, 1884-yilda Ali yetti yoshda boʻlgan paytda janjal vaqtidagi pichoqbozlik oqibatida halok boʻlgan.'' gapni ilk qismidagi &lt;u&gt; Otasi Dogʻiston janubi va Yelizavetpol guberniyasida faoliyat yuritgan qurolsoz boʻlgan. 1884-yilda Ali yetti yoshligida janjal vaqtidagi pichoqbozlik oqibatida halok boʻlgan.&lt;/u&gt; deya sodda va toʻgʻriroq tarjima qilinsa maqsadga muvofiq boʻlardi.
* ''al-Gʻumuqiy koʻchmanchi hayot kechirgan'' bu gapdagi koʻchmanchi soʻzi koʻproq umumhayot tarzi koʻchmanchi jamiyatlarga mos boʻlgani uchun gapni &lt;u&gt;Oʻqishini tamomlagach, butun Kavkaz va Usmoniylar imperiyasi boʻylab bir necha madrasalarda taʼlim oladi. Shu tufayli hayoti koʻchishlarda oʻtgan&lt;/u&gt; deb oʻzgartirish.
* Muhammad Tohir al-Qaraxiyning ''ʻ„Brilliance of Dagestani Sabres in Some of the Battles of Shamil“''ʻ ushbu kitob nomini ham asl arabcha nomini bergan maʻqul 
* ''ʻAstraxandalik davri, Al-Azhardagi oʻqishlar''ʻ ushbu sarlavha ham gʻaliz uni oʻzgartirish lozim.
* ''Al-Gʻumuqiyning Al-Azhardagi faoliyati uning qoʻlyozmalari Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin topilguniga qadar bahsli boʻlib kelgan[7], mashhur rivoyatlardan biriga koʻra esa, u oʻz bilimi universitet dasturidan ustun boʻlgani uchun professor etib tayinlangani aytiladi[6].'' gap inglizcha bilan bir xil holda mantiqsiz choʻzilgan. Uni &lt;u&gt;Al-Gʻumuqiyning Al-Azhardagi faoliyati uning qoʻlyozmalari Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin topilguniga qadar bahsli boʻlib kelgan[7]. Mashhur rivoyatlardan biriga koʻra esa, olimning bilimi universitet dasturidan ustun boʻlgani uchun professor etib tayinlangani aytiladi[6].&lt;/u&gt; oʻlaroq ikkiga boʻlish lozim. 
*  ''Qrim va Volga boʻyidan farqli oʻlaroq, bu yerda islomiy modernizm avvalroq paydo boʻlgan Rossiya imperiyasining boshqa hududlaridan koʻra Shimoliy Kavkaz Usmonli imperiyasi va arab dunyosi bilan bevosita aloqalarga koʻproq ega edi, chunki oʻsha paytda bu mintaqaning umumiy tili arab tili boʻlgan; shu bois misrlik modernistlar gʻoyalari Shimoliy Kavkaz uchun boshqa islomiy modernizm shakllariga qaraganda jozibadorroq tuyuldi[9].'' gapida ham toʻgʻridan toʻgʻri tarjima tufayli keraksiz choʻzilish bor. &lt;u&gt;Qrim va Volga boʻyidan farqli, Rossiya imperiyasining boshqa hududlaridan koʻra Shimoliy Kavkazda islomiy modernizm avvalroq paydo boʻlgan. Shuningdek oʻsha paytda bu mintaqaning umumiy tili arab tili boʻlgani sababli Usmonli imperiyasi va arab dunyosi bilan yaqin aloqalarga ega edi. Shu bois misrlik modernistlar gʻoyalari Shimoliy Kavkaz uchun boshqa islomiy modernizm shakllariga qaraganda jozibadorroq tuyuldi[9].&lt;/u&gt; deb oʻzgartirish kerak.
* ''Al-Gʻumuqiy boshqa koʻplab jadidlarga oʻxshash tarzda Dogʻistondagi taʼlim ahvoli uchun qashshoqlik, eʼtiborsizlik va arab tilini majburiy oʻqitishni ayblar edi.'' gapni &lt;u&gt;Al-Gʻumuqiy boshqa koʻplab jadidlarga oʻxshab Dogʻistondagi taʼlim ahvolida qashshoqlik, eʼtiborsizlik va arab tilini majburiy oʻqitish kabi sabablarni koʻrsatar edi.&lt;/u&gt; deya oʻzgartirilsa. 
* davlat nomi boʻlgani sababli ''ʻShimoliy Kavkaz Togʻliklari Respublikasi''ʻ deya nomlash maqsadga muvofiq muvofiq.
* maqola matnida gaplar soʻnggi ''-di'' shaklida berib ketilgan mavzu oʻtmishda boʻlgani sababli -''-gan, -adi'' tarzida berish toʻgʻridir. Butun matnni shu vaj bilan toʻgʻirlab chiqishingiz maqolani yanada mukammal boʻlishiga olib keladi deb oʻylayman. [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 08:32, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)
==== Rozilar ====
&lt;!-- # {{Roziman}} --~~~~ --&gt;

==== Qarshilar ====
&lt;!-- # {{Qarshiman}} --~~~~ --&gt;

==== Betaraflar ====
&lt;!-- # {{Betarafman}} --~~~~ --&gt;

==== Xulosa ====</text>
      <sha1>5mw7ek9sbo7nrjp20nqy5rlktmbpg95</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270153</id>
      <parentid>6270152</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mirishkorlik</username>
        <id>75661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fikrlar */</comment>
      <origin>6270153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5098" sha1="mm6zx5xvvqjxdozql2zb6hnznjq4nf3" xml:space="preserve">===[[Ali al-G‘umuqiy]]===

:&lt;small&gt;''Nominator(lar): [[Foydalanuvchi:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoshox Ismoilova|munozara]]) 06:26, 2026-yil 23-iyun (UTC)''&lt;/small&gt;

Mazkur maqola dogʻistonlik islomiy ilohiyotchi va qomusiy olim haqida boʻlib, uning Sovet ittifoqi davomidagi jadidchilik faoliyati yoritilgan. Maqola faqat 5 ta tilda mavjud boʻlsa ham, uni mazkur status darajasiga olib chiqishni niyat qildim. Soʻnggi yillarda Oʻzbekistonda jadidlar hayotini keng miqyosida oʻrganish va hujjatlashtirish, arxiv manbalarini ochiqlash ishlari doirasida mazkur maqola ham loyiha rivojiga hissa qoʻshadi degan umiddaman. Maqolani yozishda mustaqil tadqiqot qilinmagan va barcha maʼlumotlar manbalarga asoslanadi. 

Maqola bilan tanishib chiqib unga baho berishingiz va kamchiliklarni tuzatishda amaliy yordam koʻrsatishingizni iltimos qilaman. [[Foydalanuvchi:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoshox Ismoilova|munozara]]) 06:26, 2026-yil 23-iyun (UTC)
=== Fikrlar ===

Avvalambor maqola uchun tashakkur. Oʻzbekcha Vikipediyada sifatli maqolalar koʻpayishiga boʻlgan ishtiyoqingizni qoʻllab quvvatlagan holda uni oʻqib chiqdim. {{ping|Xumoshox Ismoilova}} maqolada uchratgan kamchiliklarim:
* '' Alining otasi Dogʻiston janubida va Yelizavetpol guberniyasida faoliyat yuritgan qurolsoz boʻlib, 1884-yilda Ali yetti yoshda boʻlgan paytda janjal vaqtidagi pichoqbozlik oqibatida halok boʻlgan.'' gapni ilk qismidagi &lt;u&gt; Otasi Dogʻiston janubi va Yelizavetpol guberniyasida faoliyat yuritgan qurolsoz boʻlgan. 1884-yilda Ali yetti yoshligida janjal vaqtidagi pichoqbozlik oqibatida halok boʻlgan.&lt;/u&gt; deya sodda va toʻgʻriroq tarjima qilinsa maqsadga muvofiq boʻlardi.
* ''al-Gʻumuqiy koʻchmanchi hayot kechirgan'' bu gapdagi koʻchmanchi soʻzi koʻproq umumhayot tarzi koʻchmanchi jamiyatlarga mos boʻlgani uchun gapni &lt;u&gt;Oʻqishini tamomlagach, butun Kavkaz va Usmoniylar imperiyasi boʻylab bir necha madrasalarda taʼlim oladi. Shu tufayli hayoti koʻchishlarda oʻtgan&lt;/u&gt; deb oʻzgartirish.
* Muhammad Tohir al-Qaraxiyning ''ʻ„Brilliance of Dagestani Sabres in Some of the Battles of Shamil“''ʻ ushbu kitob nomini ham asl arabcha nomini bergan maʻqul 
* ''ʻAstraxandalik davri, Al-Azhardagi oʻqishlar''ʻ ushbu sarlavha ham gʻaliz uni oʻzgartirish lozim.
* ''Al-Gʻumuqiyning Al-Azhardagi faoliyati uning qoʻlyozmalari Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin topilguniga qadar bahsli boʻlib kelgan[7], mashhur rivoyatlardan biriga koʻra esa, u oʻz bilimi universitet dasturidan ustun boʻlgani uchun professor etib tayinlangani aytiladi[6].'' gap inglizcha bilan bir xil holda mantiqsiz choʻzilgan. Uni &lt;u&gt;Al-Gʻumuqiyning Al-Azhardagi faoliyati uning qoʻlyozmalari Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin topilguniga qadar bahsli boʻlib kelgan[7]. Mashhur rivoyatlardan biriga koʻra esa, olimning bilimi universitet dasturidan ustun boʻlgani uchun professor etib tayinlangani aytiladi[6].&lt;/u&gt; oʻlaroq ikkiga boʻlish lozim. 
*  ''Qrim va Volga boʻyidan farqli oʻlaroq, bu yerda islomiy modernizm avvalroq paydo boʻlgan Rossiya imperiyasining boshqa hududlaridan koʻra Shimoliy Kavkaz Usmonli imperiyasi va arab dunyosi bilan bevosita aloqalarga koʻproq ega edi, chunki oʻsha paytda bu mintaqaning umumiy tili arab tili boʻlgan; shu bois misrlik modernistlar gʻoyalari Shimoliy Kavkaz uchun boshqa islomiy modernizm shakllariga qaraganda jozibadorroq tuyuldi[9].'' gapida ham toʻgʻridan toʻgʻri tarjima tufayli keraksiz choʻzilish bor. &lt;u&gt;Qrim va Volga boʻyidan farqli, Rossiya imperiyasining boshqa hududlaridan koʻra Shimoliy Kavkazda islomiy modernizm avvalroq paydo boʻlgan. Shuningdek oʻsha paytda bu mintaqaning umumiy tili arab tili boʻlgani sababli Usmonli imperiyasi va arab dunyosi bilan yaqin aloqalarga ega edi. Shu bois misrlik modernistlar gʻoyalari Shimoliy Kavkaz uchun boshqa islomiy modernizm shakllariga qaraganda jozibadorroq tuyuldi[9].&lt;/u&gt; deb oʻzgartirish kerak.
* ''Al-Gʻumuqiy boshqa koʻplab jadidlarga oʻxshash tarzda Dogʻistondagi taʼlim ahvoli uchun qashshoqlik, eʼtiborsizlik va arab tilini majburiy oʻqitishni ayblar edi.'' gapni &lt;u&gt;Al-Gʻumuqiy boshqa koʻplab jadidlarga oʻxshab Dogʻistondagi taʼlim ahvolida qashshoqlik, eʼtiborsizlik va arab tilini majburiy oʻqitish kabi sabablarni koʻrsatar edi.&lt;/u&gt; deya oʻzgartirilsa. 
* davlat nomi boʻlgani sababli ''ʻShimoliy Kavkaz Togʻliklari Respublikasi''ʻ deya nomlash maqsadga muvofiq.
* maqola matnida gaplar soʻnggi ''-di'' shaklida berib ketilgan mavzu oʻtmishda boʻlgani sababli -''-gan, -adi'' tarzida berish toʻgʻridir. Butun matnni shu vaj bilan toʻgʻirlab chiqishingiz maqolani yanada mukammal boʻlishiga olib keladi deb oʻylayman. [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 08:32, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)
==== Rozilar ====
&lt;!-- # {{Roziman}} --~~~~ --&gt;

==== Qarshilar ====
&lt;!-- # {{Qarshiman}} --~~~~ --&gt;

==== Betaraflar ====
&lt;!-- # {{Betarafman}} --~~~~ --&gt;

==== Xulosa ====</text>
      <sha1>mm6zx5xvvqjxdozql2zb6hnznjq4nf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eudonia lacustrata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1424860</id>
    <revision>
      <id>6269795</id>
      <parentid>6209044</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1294" sha1="czehk5g9djhrgh1s601cwga2aj8z0g1" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Eudonia lacustrata
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir =
}}

'''Eudonia lacustrata''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1804-yilda Georg Wolfgang Franz Panzer tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yevropa]], Afrikaning shimoli-gʻarbiy qismi hamda Osiyoda, [[Turkiya]], [[Eron]] va [[Suriya]]dan [[Sibir]] hamda [[Xitoy]]ning [[Xunan]] provinsiyasigacha bo'lgan hududlarda uchraydi&lt;ref&gt;{{aut|Li, W.-c.}}, 2012: One new species of the genus ''Eudonia'' Billberg (Lepidoptera: Crambidae: Scopariinae) from China. ''Entomotaxonomia'' '''34 (2)''': 267–269.&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar == 
* [http://www.lepiforum.de/lepiwiki.pl?Eudonia_lacustrata Lepiforum.de]
* [https://web.archive.org/web/20120729194459/http://waarneming.nl/soort.php?id=8465 Waarneming.nl {{in lang|nl}}]
* [http://webh01.ua.ac.be/vve/Checklists/Lepidoptera/Crambidae/Elacustrata.htm Lepidoptera of Belgium]
* [https://ukmoths.org.uk/show.php?id=935 ''Eudonia lacustrata'' at UKMoths]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Taxonbar|from=Q147812}}

[[Category:Eudonia|lacustrata]]

{{Eudonia-stub}}</text>
      <sha1>czehk5g9djhrgh1s601cwga2aj8z0g1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eudonia delunella</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1424920</id>
    <revision>
      <id>6269794</id>
      <parentid>6209197</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:58:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1354" sha1="d4aj157l5awho5gqc7pp0hah86dmvgl" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Eudonia delunella
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir =
}}

'''Eudonia delunella''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1849-yilda Henry Tibbats Stainton tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yevropa]]da uchraydi&lt;ref&gt;Meyrick, E., 1895 ''A Handbook of British Lepidoptera'' MacMillan, London [https://archive.org/details/handbookofbritis00meyr/page/n7 pdf] {{PD-notice}} Keys and description&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mark Parsons, Sean Clancy, David Wilson ''A Guide to the Pyralid and Crambid Moths of Britain and Ireland'': Atropos, England. {{ISBN|9780955108648}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar == 
{{Commons}}

* [http://www.lepiforum.de/lepiwiki.pl?Eudonia_delunella Lepiforum.de]
* [https://web.archive.org/web/20120528124459/http://webh01.ua.ac.be/vve/Checklists/Lepidoptera/Crambidae/Edelunella.htm Lepidoptera of Belgium]
* [https://ukmoths.org.uk/show.php?id=380 UKMoths] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140525233014/http://ukmoths.org.uk/show.php?id=380 |date=2014-05-25 }}
* [https://web.archive.org/web/20120729194454/http://waarneming.nl/soort.php?id=20883 Waarneming.nl {{in lang|nl}}]

{{Taxonbar|from=Q5236205}}

[[Category:Eudonia|delunella]]

{{Eudonia-stub}}</text>
      <sha1>d4aj157l5awho5gqc7pp0hah86dmvgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eudonia murana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1424935</id>
    <revision>
      <id>6269796</id>
      <parentid>6209239</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:05:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="860" sha1="qravs5szfde8axxntj67k1kpu24ba4k" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Eudonia murana
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir =
}}

'''Eudonia murana''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1827-yilda John Curtis tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yevropa]]ning aksariyat hududlarida uchraydi.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar == 
*[https://web.archive.org/web/20110622085841/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=367555 Fauna Europaea]
*[http://www2.nrm.se/en/svenska_fjarilar/e/eudonia_murana.html Swedish Moths]
*[https://ukmoths.org.uk/show.php?id=5438 UKMoths] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121017202156/http://ukmoths.org.uk/show.php?id=5438 |date=2012-10-17 }}

{{Taxonbar|from=Q5406675}}

[[Category:Eudonia|murana]]

{{Eudonia-stub}}</text>
      <sha1>qravs5szfde8axxntj67k1kpu24ba4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eudonia sudetica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425490</id>
    <revision>
      <id>6269797</id>
      <parentid>6211282</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1425" sha1="1be3n7i8edi6wdq2l0zt3lyxfufnt3d" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Eudonia sudetica
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir =
}}

'''Eudonia sudetica''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1839-yilda Philipp Christoph Zeller tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yevropa]]ning aksariyat hududlarida uchraydi, biroq Irlandiya, Buyuk Britaniya, Benilyuks mamlakatlari, Portugaliya hamda Bolqon yarimorolining katta qismida uchramaydi&lt;ref&gt;[https://fauna-eu.org/cdm_dataportal/taxon/3cda17db-ef6d-487e-aea2-ddca18129c68  &quot;''Eudonia sudetica'' (Zeller, 1839)&quot;]. ''Fauna Europaea''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name = SM&gt;[http://www2.nrm.se/en/svenska_fjarilar/e/eudonia_sudetica.html &quot;''Eudonia sudetica'' (Zeller, 1839)&quot;]. ''Swedish Moths''. Retrieved March 5, 2018. {{in lang|sv}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar == 
* [http://www.lepiforum.de/lepiwiki.pl?Eudonia_Sudetica Lepiforum.de] {{in lang|de}}
* [http://www.euroleps.ch/seiten/s_art.php?art=pyr_sudetica Euroleps] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20250123090421/https://www.euroleps.ch/seiten/s_art.php?art=pyr_sudetica |date=2025-01-23 }}
* Paolo Mazzei, Daniel Morel, Raniero Panfili [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/CydalPersp.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa]

{{Taxonbar|from=Q5406721}}

[[Category:Eudonia|sudetica]]
{{Eudonia-stub}}</text>
      <sha1>1be3n7i8edi6wdq2l0zt3lyxfufnt3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>El crucifijo de piedra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1431715</id>
    <revision>
      <id>6269409</id>
      <parentid>6226331</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:41:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1267" sha1="ecjqu1x4xzns1inkdlric30h52u3pbh" xml:space="preserve">{{Film bilgiqutisi
| director       = [[Carlos Toussaint]]
| producer       = Alfonso Rosas Priego	
| writer         = Mario García Camberos (hikoya), Paulino Masip (ssenariy)
| narrator       =
| starring       = [[Sara García]], Rosa Elena Durgel, [[Fernando Casanova (aktyor)|Fernando Casanova]]
| music          = Antonio Díaz Conde, Miguel Ángel Pazos
| cinematography = Ezequiel Carrasco
| editing        = Alfredo Rosas Priego	 
| distributor    = 
| released       = {{Film date|1956|06|15|df=y}}
| runtime        = 80 minut
| mamlakat             = [[Meksika]]
| til                  = [[Ispan tili|Ispancha]]
}}
'''El crucifijo de piedra''' – 1956-yilda suratga olingan [[Meksika]] filmi. Bosh rolni [[Sara García]] ijro etgan&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vanguardia |first=La |date=2025-11-03 |title=El crucifijo de piedra (película 1956) - Tráiler. resumen, reparto y dónde ver. Dirigida por Carlos Toussaint |url=https://www.lavanguardia.com/peliculas-series/peliculas/el-crucifijo-de-piedra-675660 |access-date=2025-11-03 |website=La Vanguardia |language=es }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{IMDb title|0179744}}

{{1950-yillar-Meksika-film-stub}}</text>
      <sha1>ecjqu1x4xzns1inkdlric30h52u3pbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward St. Loe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1435710</id>
    <revision>
      <id>6269403</id>
      <parentid>6237982</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="939" sha1="mjgdth2esobw40m780gg27vj3ofp5sm" xml:space="preserve">'''Edward St. Loe''' yoki '''Seyntlowe''' (1578-yilda vafot etgan) — [[Somerset]] grafligining Sutton Court va [[Wiltshire]] grafligining Knighton qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Sir William St Loe]]ning ukasi bo‘lgan.

[[Bath (saylov okrugi)|Bath]] saylov okrugidan 1559-yilgi va [[Downton (saylov okrugi)|Downton]] saylov okrugidan 1572-yilgi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/st-loe-(seyntlowe)-edward-1578|title=ST. LOE (SEYNTLOWE), Edward (d.1578), of Sutton Court, Som. and Knighton, Wilts. - History of Parliament Online|website=Historyofparliamentonline.org|accessdate=10 March 2019|arxivsana=2025-01-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250125033907/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/st-loe-(seyntlowe)-edward-1578}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1559-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>mjgdth2esobw40m780gg27vj3ofp5sm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Bray</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1436202</id>
    <revision>
      <id>6269397</id>
      <parentid>6239529</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="682" sha1="q8558nvqs6fm7jicuic1179ze2akvb4" xml:space="preserve">'''Sir Edward Bray''' (taxminan 1519-yil — 1581-yil) — ingliz siyosatchisi.

[[Helston (saylov okrugi)|Helston]] saylov okrugidan 1571-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/bray-sir-edward-1519-81|title=BRAY, Sir Edward (c.1519-81), of Shere, Surr. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-17|arxivsana=2025-04-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250407161830/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/bray-sir-edward-1519-81}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1571-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>q8558nvqs6fm7jicuic1179ze2akvb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Ellerker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1436232</id>
    <revision>
      <id>6269398</id>
      <parentid>6239652</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:20:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="770" sha1="agyzh99tdvirc0754p7r542pavkbdd0" xml:space="preserve">'''Edward Ellerker''' (taxminan 1537-yil — 1586-yil 28-dekabr) — [[Yorkshire]] grafligining Risby qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Beverley (saylov okrugi)|Beverley]] saylov okrugidan 1571-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/ellerker-edward-1537-86|title=ELLERKER, Edward (c.1537-86), of Risby, nr. Beverley, Yorks. - History of Parliament Online|website=www.historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-17|arxivsana=2025-04-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250425193530/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/ellerker-edward-1537-86}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1571-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>agyzh99tdvirc0754p7r542pavkbdd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Fitzgerald</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1436374</id>
    <revision>
      <id>6269399</id>
      <parentid>6240371</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="862" sha1="7t0m5u1fxtujtd17s21c6y09m9ftiuo" xml:space="preserve">'''Edward Fitzgerald''', '''Fitzgarrett''', '''Garrett''' yoki '''Tarrat''' (1529–1590) — [[Middlesex (graflik|Middlesex]] grafligining Stanwell qishlogʻidan boʻlgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

[[Great Grimsby (saylov okrugi)|Great Grimsby]] saylov okrugidan 1563-yilgi va [[Lichfield (saylov okrugi)|Lichfield]] saylov okrugidan 1571 va 1572-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/fitzgerald-%28fitzgarrett-garrett-tarrat%29-edward-1529-90 |qaralgan sana=2026-08-18 |arxivsana=2025-01-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250104082334/https://historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/fitzgerald-(fitzgarrett-garrett-tarrat)-edward-1529-90 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1571-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>7t0m5u1fxtujtd17s21c6y09m9ftiuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Williams</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1436486</id>
    <revision>
      <id>6269404</id>
      <parentid>6240612</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="752" sha1="kxexw0ojinwnnle8ghpokna6037ovm0" xml:space="preserve">'''Edward Williams''' (taxminan 1594-yilda vafot etgan) — ingliz siyosatchisi.

[[Camelford (saylov okrugi)|Camelford]] saylov okrugidan 1571-yilgi va [[St. Ives (saylov okrugi)|St. Ives]] saylov okrugidan 1572-yilgi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/williams-edward-1594|title=WILLIAMS, Edward (d.c.1594), of the Inner Temple, London. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-18|arxivsana=2024-05-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240526121719/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/williams-edward-1594}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1571-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>kxexw0ojinwnnle8ghpokna6037ovm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Barker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1436682</id>
    <revision>
      <id>6269394</id>
      <parentid>6240871</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="911" sha1="igi3b1y4hqciilyhi0ccsnxh2vr4og6" xml:space="preserve">'''Edward Barker''' (1602-yilda vafot etgan) — ingliz siyosatchisi.

[[Mitchell (saylov okrugi)|Mitchell]] saylov okrugidan 1584-yilgi, [[St Germans (saylov okrugi)|St Germans]] saylov okrugidan 1586-yilgi, [[Andover (saylov okrugi)|Andover]] saylov okrugidan 1593-yilgi, [[Taunton (saylov okrugi)|Taunton]] saylov okrugidan 1597-yilgi va [[Downton (saylov okrugi)|Downton]] saylov okrugidan 1601-yilgi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/barker-edward-1602|title=BARKER, Edward (d.1602), of London. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-18|arxivsana=2022-01-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220122234057/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/barker-edward-1602}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1593-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>igi3b1y4hqciilyhi0ccsnxh2vr4og6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emmanuel Chamond</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1437043</id>
    <revision>
      <id>6269484</id>
      <parentid>6241247</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:20:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="888" sha1="486x8t4uaxmciyz6ivr957rv75xhgf3" xml:space="preserve">'''Emmanuel Chamond''' (taxminan 1553–1611) — ingliz siyosatchisi.

[[Camelford (saylov okrugi)|Camelford]] saylov okrugidan 1584-yilgi, [[Bodmin (saylov okrugi)|Bodmin]] saylov okrugidan 1586–1587 va 1588–1589-yillardagi hamda [[Newport (Cornwall) (saylov okrugi)|Newport, Cornwall]] saylov okrugidan 1593-yilgi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/chamond-emanuel-1553-1611|title=CHAMOND, Emanuel (c.1553-1611), of the Middle Temple and St. Giles, Cripplegate, London. - History of Parliament Online|website=Historyofparliamentonline.org|access-date=10 March 2019|arxivsana=2021-07-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210729125135/https://historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/chamond-emanuel-1553-1611}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1593-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>486x8t4uaxmciyz6ivr957rv75xhgf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Hubberd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1437404</id>
    <revision>
      <id>6269401</id>
      <parentid>6242382</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="s7fu7ewzln3rk6lqx4ea6p2wqz0nenh" xml:space="preserve">'''Edward Hubberd''' (1602-yilda vafot etgan) — [[Essex]] grafligining Birchanger va Stansted Mountfitchet qishloqlaridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Monmouth Boroughs (saylov okrugi)|Monmouth Boroughs]] saylov okrugidan 1593-yilgi, [[Lancaster (saylov okrugi)|Lancaster]] saylov okrugidan 1597-yilgi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/hubberd-edward-1602|title=HUBBERD, Edward (d.1602), of Birchanger and Stansted Mountfitchet, Essex. - History of Parliament Online|website=Historyofparliamentonline.org|accessdate=16 March 2019|arxivsana=2025-01-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250121052716/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/hubberd-edward-1602}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1593-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>s7fu7ewzln3rk6lqx4ea6p2wqz0nenh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edmund Trafford</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1437633</id>
    <revision>
      <id>6269379</id>
      <parentid>6243166</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="805" sha1="k5cdqrn1ydn85hnlpdaakm1i7am7ww9" xml:space="preserve">'''Sir Edmund Trafford''' (taxminan 1560-yil — 1620-yil 8-may) — [[Lancashire]] grafligining Trafford qishlog‘idan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

[[Newton (saylov okrugi)|Newton]] saylov okrugidan 1589 va 1593-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/trafford-edmund-ii-1560-1620|title=TRAFFORD, Edmund II (c.1560-1620), of Trafford, Lancs. &amp;#124; History of Parliament Online|website=www.historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-20|arxivsana=2024-11-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241121032718/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/trafford-edmund-ii-1560-1620}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1593-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>k5cdqrn1ydn85hnlpdaakm1i7am7ww9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Barker (Angliya parlamenti aʼzosi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1439868</id>
    <revision>
      <id>6269395</id>
      <parentid>6249284</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="911" sha1="b5s609f75fbqpdov1kmaq7jzfdowkiy" xml:space="preserve">'''Edward Barker''' (1602-yilda vafot etgan) — ingliz siyosatchisi.

[[Mitchell (saylov okrugi)|Mitchell]] saylov okrugidan 1584-yilgi, [[St Germans (saylov okrugi)|St Germans]] saylov okrugidan 1586-yilgi, [[Andover (saylov okrugi)|Andover]] saylov okrugidan 1593-yilgi, [[Taunton (saylov okrugi)|Taunton]] saylov okrugidan 1597-yilgi va [[Downton (saylov okrugi)|Downton]] saylov okrugidan 1601-yilgi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/barker-edward-1602|title=BARKER, Edward (d.1602), of London. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-25|arxivsana=2022-01-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220122234057/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/barker-edward-1602}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1597-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>b5s609f75fbqpdov1kmaq7jzfdowkiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edwin Sandys</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1441970</id>
    <revision>
      <id>6269405</id>
      <parentid>6253990</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="677" sha1="evfcqii05gbvfhnt3f4jssm2qdpw2jc" xml:space="preserve">'''Sir Edwin Sandys''' (taxm. 1564-yil — 1608-yil 15-mart) — ingliz siyosatchisi.

[[Andover (saylov okrugi)|Andover]] saylov okrugidan 1586–1587-yillarda parlamentda qatnashgan&lt;ref name=&quot;hist-parl&quot;&gt;{{cite web|website=The History of Parliament|title=SANDYS, Edwin I (c.1564-1608), of Eaton Bray, Beds.|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/sandys-edwin-i-1564-1608|access-date=4 October 2019|arxivsana=2023-12-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20231208101540/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/sandys-edwin-i-1564-1608}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1586-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>evfcqii05gbvfhnt3f4jssm2qdpw2jc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elethyia taishanensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1442012</id>
    <revision>
      <id>6269448</id>
      <parentid>6254071</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1057" sha1="mm4cypk3h8hykxq1oslqr81tbeevaq7" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Elethyia taishanensis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Elethyia taishanensis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1937-yilda Aristide Caradja va Edward Meyrick tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Xitoy]]ning [[Shandun]] va [[Shensi]] provinsiyalarida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/crambinae/elethyia/ ''Elethyia''] at Markku Savela's ''Lepidoptera and Some Other Life Forms''&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13605742}}

[[Category:Ancylolomiini]]


{{Prionapterygini-stub}}</text>
      <sha1>mm4cypk3h8hykxq1oslqr81tbeevaq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elethyia minerva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1442013</id>
    <revision>
      <id>6269446</id>
      <parentid>6254072</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="803" sha1="pt0pgrbyjqgff61qadse2imj3kanq98" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Elethyia minerva
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Elethyia minerva''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1965-yilda Stanisław Błeszyński tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Afgʻoniston]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13605735}}

[[Category:Ancylolomiini]]

{{Prionapterygini-stub}}</text>
      <sha1>pt0pgrbyjqgff61qadse2imj3kanq98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elethyia albirufalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1442014</id>
    <revision>
      <id>6269444</id>
      <parentid>6254073</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1560" sha1="oefv2e8icfyzqrx3dle3hnbvkcj85dr" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Elethyia albirufalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Elethyia albirufalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1919-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Sudan]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp |date=2018 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/ELETALBI |title=''Elethyia albirufalis'' (Hampson, 1919) |website=Afromoths |accessdate=October 24, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13576303}}

[[Category:Ancylolomiini]]

{{Prionapterygini-stub}}</text>
      <sha1>oefv2e8icfyzqrx3dle3hnbvkcj85dr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elethyia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1442015</id>
    <revision>
      <id>6269443</id>
      <parentid>6254074</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014" sha1="egplzhxr4f8ehl7k57d5c26s2cm0ooz" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Elethyia
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Elethyia''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-10-10 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.

==Turlari==
*''[[Elethyia albirufalis]]'' &lt;small&gt;(Hampson, 1919)&lt;/small&gt;
*''[[Elethyia minerva]]'' &lt;small&gt;(Błeszyński, 1965)&lt;/small&gt;
*''[[Elethyia subscissa]]'' &lt;small&gt;(Christoph, 1877)&lt;/small&gt;
*''[[Elethyia taishanensis]]'' &lt;small&gt;(Caradja &amp; Meyrick, 1937)&lt;/small&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5226545}}

[[Category:Ancylolomiini]]

{{Prionapterygini-stub}}</text>
      <sha1>egplzhxr4f8ehl7k57d5c26s2cm0ooz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elethyia subscissa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1442016</id>
    <revision>
      <id>6269447</id>
      <parentid>6254075</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="803" sha1="nlaep70epgoox6jrgf4e1dwd9cp3ws3" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Elethyia subscissa
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Elethyia subscissa''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1877-yilda Hugo Theodor Christoph tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Turkmaniston]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13605739}}

[[Category:Ancylolomiini]]

{{Prionapterygini-stub}}</text>
      <sha1>nlaep70epgoox6jrgf4e1dwd9cp3ws3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eufernaldia sinaloellus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1442017</id>
    <revision>
      <id>6269802</id>
      <parentid>6254076</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="792" sha1="4p0qogtznu1xnp5kw9ag5l6sawpot5j" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Eufernaldia sinaloellus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Eufernaldia sinaloellus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1922-yilda Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13618769}}

[[Category:Ancylolomiini]]

{{Prionapterygini-stub}}</text>
      <sha1>4p0qogtznu1xnp5kw9ag5l6sawpot5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eufernaldia panamella</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1442018</id>
    <revision>
      <id>6269801</id>
      <parentid>6254077</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="786" sha1="i1pj9qsfe47wa8dkuuuawzo5bubywg2" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Eufernaldia panamella
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Eufernaldia panamella''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1922-yilda Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Panama]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13618767}}

[[Category:Ancylolomiini]]

{{Prionapterygini-stub}}</text>
      <sha1>i1pj9qsfe47wa8dkuuuawzo5bubywg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eufernaldia misgabellus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1442019</id>
    <revision>
      <id>6269800</id>
      <parentid>6254078</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="867" sha1="bagi0671fvx5w3soixizx7kw5iq2c03" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Eufernaldia misgabellus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Eufernaldia misgabellus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1896-yilda Herbert Druce tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2019 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=December 28, 2019 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13618764}}

[[Category:Ancylolomiini]]

{{Prionapterygini-stub}}</text>
      <sha1>bagi0671fvx5w3soixizx7kw5iq2c03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eufernaldia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1442020</id>
    <revision>
      <id>6269798</id>
      <parentid>6254080</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="949" sha1="bs7vhp4u16tkb1gcayo8k9tk5k5hz2l" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Eufernaldia
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Eufernaldia''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=2011-10-10 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.

==Turlari==
*''[[Eufernaldia cadarellus]]'' &lt;small&gt;(Druce, 1896)&lt;/small&gt;
*''[[Eufernaldia misgabellus]]'' &lt;small&gt;(Druce, 1896)&lt;/small&gt;
*''[[Eufernaldia panamella]]'' &lt;small&gt;Schaus, 1922&lt;/small&gt;
*''[[Eufernaldia sinaloellus]]'' &lt;small&gt;(Schaus, 1922)&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5406837}}

[[Category:Ancylolomiini]]

{{Prionapterygini-stub}}</text>
      <sha1>bs7vhp4u16tkb1gcayo8k9tk5k5hz2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eufernaldia cadarellus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1442021</id>
    <revision>
      <id>6269799</id>
      <parentid>6254081</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1209" sha1="8ckfib132xt62iocnc6hobohnwu19hy" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Eufernaldia cadarellus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Eufernaldia cadarellus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1896-yilda Herbert Druce tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]] hamda AQSHning [[Arizona]], [[Texas]] va [[Yuta]] shtatlarida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=5338 |title=800772.00 – 5338 – ''Eufernaldia cadarellus'' – (Druce, 1896) |website=North American Moth Photographers Group |publisher=Mississippi State University |accessdate=December 28, 2019}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13618762}}

[[Category:Ancylolomiini]]
{{Prionapterygini-stub}}</text>
      <sha1>8ckfib132xt62iocnc6hobohnwu19hy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius nivalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443040</id>
    <revision>
      <id>6269779</id>
      <parentid>6257128</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="810" sha1="kxj8ng69wn3qlnr25i73sjiamixxeiv" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius nivalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius nivalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1937-yilda Aristide Caradja tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Xitoy]]ning [[Yunnan]] hududida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13614690}}

[[Category:Euchromius|nivalis]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>kxj8ng69wn3qlnr25i73sjiamixxeiv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius gozmanyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443068</id>
    <revision>
      <id>6269764</id>
      <parentid>6257165</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1412" sha1="gh82eamd4tn62usvn1lbcw4h7po5xar" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius gozmanyi
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius gozmanyi''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1961-yilda Stanisław Błeszyński tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Fransiya]], [[Ispaniya]], [[Portugaliya]], [[Sardiniya]] va [[Sitsiliya]] orollarida, shuningdek [[Tunis]], [[Jazoir]] va [[Marokash]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=March 20, 2012 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://fauna-eu.org/cdm_dataportal/taxon/b0fef1f8-5b5e-4105-8866-3460d62627cb &quot;''Euchromius gozmanyi'' Bleszynski, 1961]. ''Fauna Europaea''. Retrieved December 14, 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/crambinae/euchromius/ |title=''Euchromius'' Guenée, 1845 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=December 14, 2017}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13614674}}

[[Category:Euchromius|gozmanyi]]


{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>gh82eamd4tn62usvn1lbcw4h7po5xar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius gratiosella</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443070</id>
    <revision>
      <id>6269765</id>
      <parentid>6257169</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1355" sha1="p8edpo277xupr4zy9irhwuqj5ysv18y" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius gratiosella
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius gratiosella''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Ispaniya]], [[Italiya]], [[Rossiya]], [[Jazoir]], [[Turkiya]], [[Eron]], [[Turkmaniston]], [[Qozogʻiston]], [[Qirgʻiziston]], [[Tojikiston]] va [[Moʻgʻuliston]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=March 20, 2012 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160305202351/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=443291 Fauna Europaea]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/crambinae/euchromius/ |title=''Euchromius'' Guenée, 1845 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |at=As ''Euchromius gratiosellus'' |accessdate=December 14, 2017}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5405965}}

[[Category:Euchromius|gratiosella]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>p8edpo277xupr4zy9irhwuqj5ysv18y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius hampsoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443072</id>
    <revision>
      <id>6269766</id>
      <parentid>6257173</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="950" sha1="m6nmphe1ujr5vbbwklxv4huxsy7rb1b" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius hampsoni
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius hampsoni''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Niger]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus Euchromius Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5405966}}

[[Category:Euchromius|hampsoni]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>m6nmphe1ujr5vbbwklxv4huxsy7rb1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius jaxartella</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443074</id>
    <revision>
      <id>6269767</id>
      <parentid>6257175</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1231" sha1="q9p0qjrts27r75npkvshjalwipvwako" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius jaxartella
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius jaxartella''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1874-yilda Nikolay Grigoryevich Erschoff tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kavkazorti]], [[Eron]], [[Tojikiston]], [[Qirgʻiziston]], [[Qozogʻiston]], [[Afgʻoniston]], [[Pokiston]], [[Turkmaniston]] va [[Moʻgʻuliston]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/crambinae/euchromius/ |title=''Euchromius'' Guenée, 1845 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=December 14, 2017}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13614675}}

[[Category:Euchromius|jaxartella]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>q9p0qjrts27r75npkvshjalwipvwako</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius klimeschi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443077</id>
    <revision>
      <id>6269769</id>
      <parentid>6257178</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1136" sha1="87sxw6972pznu7atiaxwlwrz0znfgil" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius klimeschi
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius klimeschi''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Efiopiya]], [[Somali]], [[Keniya]], [[Tanzaniya]], [[Kongo Demokratik Respublikasi]], [[Zambiya]], [[Zimbabve]], [[Madagaskar]], [[Mozambik]], [[Janubiy Afrika Respublikasi]] va [[Namibiya]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus Euchromius Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5405968}}

[[Category:Euchromius|klimeschi]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>87sxw6972pznu7atiaxwlwrz0znfgil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius keredjella</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443079</id>
    <revision>
      <id>6269768</id>
      <parentid>6257180</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1040" sha1="dk8kbhpq7rx5k11fh941su52g0nak0g" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius keredjella
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius keredjella''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1949-yilda Hans Georg Amsel tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Eron]], [[Afgʻoniston]] va [[Turkiya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/crambinae/euchromius/index.html ''Euchromius''] at Markku Savela's ''Lepidoptera and Some Other Life Forms''&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13614677}}

[[Category:Euchromius|keredjella]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>dk8kbhpq7rx5k11fh941su52g0nak0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius nigrobasalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443082</id>
    <revision>
      <id>6269778</id>
      <parentid>6257183</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1001" sha1="o16pkxji7mmkx22tk5wyqj3on4js9mv" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius nigrobasalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius nigrobasalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Zimbabve]] va [[Janubiy Afrika Respublikasi]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus Euchromius Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13614691}}

[[Category:Euchromius|nigrobasalis]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>o16pkxji7mmkx22tk5wyqj3on4js9mv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius labellum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443087</id>
    <revision>
      <id>6269770</id>
      <parentid>6257188</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="954" sha1="1ry9a5mrcl92ds95eolgp0rdfw5w956" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius labellum
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius labellum''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Keniya]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus ''Euchromius'' Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5405969}}

[[Category:Euchromius|labellum]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>1ry9a5mrcl92ds95eolgp0rdfw5w956</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius locustus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443089</id>
    <revision>
      <id>6269772</id>
      <parentid>6257190</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1008" sha1="9l72cpg7o70bkh09phetgoa7sx59d0y" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius locustus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius locustus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Tanzaniya]], [[Kongo Demokratik Respublikasi]] va [[Zambiya]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus ''Euchromius'' Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5405970}}

[[Category:Euchromius|locustus]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>9l72cpg7o70bkh09phetgoa7sx59d0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius limaellus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443092</id>
    <revision>
      <id>6269771</id>
      <parentid>6257194</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="804" sha1="jkfl0ynw7m81139jtk52b73mgd9prcn" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius limaellus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius limaellus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Stanisław Błeszyński tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Peru]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13614681}}

[[Category:Euchromius|limaellus]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>jkfl0ynw7m81139jtk52b73mgd9prcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius mythus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443096</id>
    <revision>
      <id>6269777</id>
      <parentid>6257199</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1187" sha1="43kkeo4kjq558ceoxeyvvmfrvorq93k" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius mythus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius mythus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Afrika]]ning sharqiy va janubiy qismlarining katta qismida uchraydi. Jumladan, [[Keniya]], [[Tanzaniya]], [[Kongo Demokratik Respublikasi]], [[Malavi]], [[Komor orollari]], [[Madagaskar]], [[Zimbabve]], [[Namibiya]] va [[Janubiy Afrika Respublikasi]]da tarqalgan&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus Euchromius Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5405976}}

[[Category:Euchromius|mythus]]
{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>43kkeo4kjq558ceoxeyvvmfrvorq93k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius matador</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443102</id>
    <revision>
      <id>6269773</id>
      <parentid>6257207</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1161" sha1="hl1f1y45nou2s9madltli3sn4orc4es" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius matador
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius matador''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Kongo Demokratik Respublikasi]]ning sharqiy qismi hamda [[Tanzaniya]]ning g‘arbiy qismida uchraydi. Uning yashash muhiti nam o‘rmonzorlar, savanna hududlari va dengiz sathidan 1 500 metrgacha bo‘lgan tog‘li hududlardan iborat&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus Euchromius Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5405971}}

[[Category:Euchromius|matador]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>hl1f1y45nou2s9madltli3sn4orc4es</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius micralis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443104</id>
    <revision>
      <id>6269774</id>
      <parentid>6257209</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="nfeyb39xr7q8lwbho51vquties1kcfj" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius micralis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius micralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1919-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Filippin]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13614685}}

[[Category:Euchromius|micralis]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>nfeyb39xr7q8lwbho51vquties1kcfj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius minutus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443106</id>
    <revision>
      <id>6269775</id>
      <parentid>6257211</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="785" sha1="gu2onreg8tdhsts54c4sc53q7glzzdu" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius minutus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius minutus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1992-yilda Schouten tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Braziliya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13614688}}

[[Category:Euchromius|minutus]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>gu2onreg8tdhsts54c4sc53q7glzzdu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius mouchai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443109</id>
    <revision>
      <id>6269776</id>
      <parentid>6257214</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1349" sha1="ibjq0rzmu2stqvqrjeapzy1xte7z7ob" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius mouchai
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius mouchai''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1961-yilda Stanisław Błeszyński tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Korsika]] va [[Sitsiliya]] orollarida, shuningdek [[Rossiya]] va [[Turkiya]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=March 20, 2012 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://fauna-eu.org/cdm_dataportal/taxon/1958c92d-2126-45b7-a125-ab504095e865 &quot;''Euchromius mouchai'' Bleszynski, 1961&quot;]. ''Fauna Europaea''. Retrieved December 14, 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=https://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/crambinae/euchromius/ |title=''Euchromius'' Guenée, 1845 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=December 14, 2017}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5405975}}

[[Category:Euchromius|mouchai]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>ibjq0rzmu2stqvqrjeapzy1xte7z7ob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius ornatus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443121</id>
    <revision>
      <id>6269780</id>
      <parentid>6257226</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="802" sha1="c7z4wprdy3zm0psuxw49sxej22licl3" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius ornatus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius ornatus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1992-yilda Schouten tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Hindiston]]ning janubiy qismida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q18089376}}

[[Category:Euchromius|ornatus]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>c7z4wprdy3zm0psuxw49sxej22licl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius pulverosa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443124</id>
    <revision>
      <id>6269781</id>
      <parentid>6257229</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1093" sha1="f485k6vhlglqvc32t5dlddf1uug6742" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius pulverosa
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius pulverosa''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1887-yilda Hugo Theodor Christoph tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Ozarbayjon]], [[Kavkazorti]], [[Isroil]], [[Suriya]], [[Iroq]], [[Eron]] va [[Kurdiston]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/crambinae/euchromius/index.html ''Euchromius''] at Markku Savela's ''Lepidoptera and Some Other Life Forms''&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13614692}}

[[Category:Euchromius|pulverosa]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>f485k6vhlglqvc32t5dlddf1uug6742</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius pygmaea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443126</id>
    <revision>
      <id>6269782</id>
      <parentid>6257231</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="787" sha1="n1x10p4hyp1vvlf74x30hwmej8788b0" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius pygmaea
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius pygmaea''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1903-yilda Hering tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Sumatra]] orolida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13614694}}

[[Category:Euchromius|pygmaea]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>n1x10p4hyp1vvlf74x30hwmej8788b0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius ramburiellus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443130</id>
    <revision>
      <id>6269783</id>
      <parentid>6257236</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1588" sha1="gzs6g80btj8k4zlw34cgy2q9j3tzl3z" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius ramburiellus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius ramburiellus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1836-yilda Philogène Auguste Joseph Duponchel tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Fransiya]], [[Ispaniya]], [[Portugaliya]], [[Italiya]], [[Xorvatiya]], [[Ruminiya]], [[Bolgariya]], [[Rossiya]], [[Shimoliy Afrika]], jumladan [[Misr]], [[Liviya]], [[Tunis]], [[Jazoir]] va [[Marokash]], shuningdek [[Afgʻoniston]], [[Eron]], [[Iroq]], [[Iordaniya]] va [[Isroil]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=March 20, 2012 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://fauna-eu.org/cdm_dataportal/taxon/0fa89dd4-9902-4de4-98bc-b66618aa9db0 &quot;''Euchromius ramburiellus'' (Duponchel, 1836)&quot;]. ''Fauna Europaea''. Retrieved December 14, 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/crambinae/euchromius/ |title=''Euchromius'' Guenée, 1845 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=December 14, 2017}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13614697}}

[[Category:Euchromius|ramburiellus]]


{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>gzs6g80btj8k4zlw34cgy2q9j3tzl3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius rayatellus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443133</id>
    <revision>
      <id>6269784</id>
      <parentid>6257240</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1445" sha1="590tqz3fw1hnhi8y5xs9pqjl0pgi7u5" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius rayatellus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius rayatellus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1949-yilda Hans Georg Amsel tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Fransiya]], [[Italiya]], [[Gretsiya]], [[Bolgariya]], [[Ukraina]], [[Rossiya]], [[Turkiya]], [[Afgʻoniston]], [[Iordaniya]], [[Eron]], [[Iroq]], [[Suriya]] va [[Isroil]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=March 20, 2012 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://fauna-eu.org/cdm_dataportal/taxon/aa18e754-1be4-437a-bce9-8708568fbeb7 &quot;''Euchromius rayatellus'' (Amsel, 1949)&quot;]. ''Fauna Europaea''. Retrieved December 14, 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/crambinae/euchromius/ |title=''Euchromius'' Guenée, 1845 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=December 14, 2017}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5405980}}

[[Category:Euchromius|rayatellus]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>590tqz3fw1hnhi8y5xs9pqjl0pgi7u5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius tanalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443135</id>
    <revision>
      <id>6269789</id>
      <parentid>6257244</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:52:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1110" sha1="dcmstu066znei69dkm1g5mpbuxjisyx" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius tanalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius tanalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Keniya]] va [[Efiopiya]]ning tog‘li hududlarida uchraydi. Uning yashash muhiti dengiz sathidan taxminan 1 200–3 250 metr balandlikdagi tog‘li o‘simliklar zonalaridan iborat&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus Euchromius Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13453564}}

[[Category:Euchromius|tanalis]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>dcmstu066znei69dkm1g5mpbuxjisyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius zagulajevi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443137</id>
    <revision>
      <id>6269792</id>
      <parentid>6257246</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="815" sha1="etbjnzbb9yfmrhloe32um6zf9q69wez" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius zagulajevi
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius zagulajevi''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1965-yilda Stanisław Błeszyński tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Turkmaniston]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q18089377}}

[[Category:Euchromius|zagulajevi]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>etbjnzbb9yfmrhloe32um6zf9q69wez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius subcambridgei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443139</id>
    <revision>
      <id>6269787</id>
      <parentid>6257249</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1093" sha1="qz2jw93t1afm16yrnr3u3wfs8nbr7fy" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius subcambridgei
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius subcambridgei''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1965-yilda Stanisław Błeszyński tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Tunis]] va [[Sudan]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first1=J. |last1=De Prins |first2=W. |last2=De Prins |date=2017 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/EUCHSUBC |title=''Euchromius subcambridgei'' Błeszyński, 1965 |website=Afromoths |accessdate=November 15, 2017}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Wikispecies}}

{{Taxonbar|from=Q13579307}}

[[Category:Euchromius|subcambridgei]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>qz2jw93t1afm16yrnr3u3wfs8nbr7fy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius zephyrus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443143</id>
    <revision>
      <id>6269793</id>
      <parentid>6257253</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1005" sha1="9scecqakyvk0mkc5spj69visa6iloab" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius zephyrus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius zephyrus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Senegal]], [[Mali]], [[Kot-d'Ivuar]], [[Gana]] va [[Nigeriya]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus Euchromius Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5405990}}

[[Category:Euchromius|zephyrus]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>9scecqakyvk0mkc5spj69visa6iloab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius sudanellus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443145</id>
    <revision>
      <id>6269788</id>
      <parentid>6257255</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1051" sha1="swpdko9po16kljjky8u8c0p4avifj8c" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius sudanellus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius sudanellus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1965-yilda Stanisław Błeszyński tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Sudan]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first1=J. |last1=De Prins |first2=W. |last2=De Prins |date=2017 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/EUCHSUDA |title=''Euchromius sudanellus'' Błeszyński, 1965 |website=Afromoths |accessdate=November 15, 2017}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13614705}}

[[Category:Euchromius|sudanellus]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>swpdko9po16kljjky8u8c0p4avifj8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius saltalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443147</id>
    <revision>
      <id>6269785</id>
      <parentid>6257257</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="798" sha1="m6sy8mhu8d80wmi7m2krumd36kmkvsz" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius saltalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius saltalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1966-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Argentina]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13614700}}

[[Category:Euchromius|saltalis]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>m6sy8mhu8d80wmi7m2krumd36kmkvsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius scobiolae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443149</id>
    <revision>
      <id>6269786</id>
      <parentid>6257259</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1123" sha1="bvxuxtnblw609jz8dpqgm4tx43piy3l" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius scobiolae
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius scobiolae''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1965-yilda Stanisław Błeszyński tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Afgʻoniston]], [[Turkmaniston]] va [[Tojikiston]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Markku |last=Savela |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/crambinae/euchromius/ |title=''Euchromius'' Guenée, 1845 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=November 9, 2017}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13614702}}

[[Category:Euchromius|scobiolae]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>bvxuxtnblw609jz8dpqgm4tx43piy3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius viettei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443152</id>
    <revision>
      <id>6269790</id>
      <parentid>6257262</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:52:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="993" sha1="phad6pu1pzixcfuif7prifzno72hm48" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius viettei
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius viettei''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Chad]]dan [[Ummon]]gacha choʻzilgan choʻl mintaqasida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus Euchromius Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5405985}}

[[Category:Euchromius|viettei]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>phad6pu1pzixcfuif7prifzno72hm48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius vinculellus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443154</id>
    <revision>
      <id>6269791</id>
      <parentid>6257264</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1308" sha1="8lw3i81gfa82wwtd7uz1t3n7ev415m3" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius vinculellus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius vinculellus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Fransiya]], [[Ispaniya]], [[Portugaliya]], [[Italiya]], [[Gretsiya]] va [[Marokash]]dan sharqqa tomon [[Saudiya Arabistoni]], [[Ummon]] va [[Afgʻoniston]]gacha bo‘lgan hududlarda uchraydi. Shuningdek, [[Niger]] va [[Keniya]]da ham qayd etilgan&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304195807/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=443282 Fauna Europaea]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus Euchromius Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5405987}}

[[Category:Euchromius|viculellus]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>8lw3i81gfa82wwtd7uz1t3n7ev415m3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius erum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443168</id>
    <revision>
      <id>6269760</id>
      <parentid>6257300</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="962" sha1="56n5nmon2t1e75ayes4q8fdqex41vue" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius erum
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius erum''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Efiopiya]] va [[Keniya]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=20 March 2012 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus ''Euchromius'' Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5405959}}

[[Category:Euchromius|erum]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>56n5nmon2t1e75ayes4q8fdqex41vue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius bella</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443169</id>
    <revision>
      <id>6269749</id>
      <parentid>6257303</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1085" sha1="nyk1ygutlhqtbo4bw17sp4e8ksj580l" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius bella
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius bella''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Fransiya]], [[Ispaniya]], [[Italiya]], [[Xorvatiya]], [[Bosniya va Gersegovina]], [[Vengriya]], [[Slovakiya]], [[Polsha]], [[Ruminiya]], [[Bolgariya]], [[Shimoliy Makedoniya]], [[Gretsiya]], [[Ukraina]], [[Rossiya]] va [[Turkiya]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Catalogue of Life|id=6H666|title=''Euchromius bella'' Hübner, 1796|option=taxon|access-date=21 July 2026}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5405946}}

[[Category:Euchromius|Bella]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>nyk1ygutlhqtbo4bw17sp4e8ksj580l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius bleszynskiellus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443171</id>
    <revision>
      <id>6269750</id>
      <parentid>6257305</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="929" sha1="oq5z0hrem2dhqt2f3xlkz5ifxyu6ncm" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius bleszynskiellus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius bleszynskiellus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Gretsiya]], [[Ruminiya]] va [[Rossiya]]da qayd etilgan&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304195812/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=443285 Fauna Europaea]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5405950}}

[[Category:Euchromius|bleszynskiellus]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>oq5z0hrem2dhqt2f3xlkz5ifxyu6ncm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius bleszynskii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443172</id>
    <revision>
      <id>6269751</id>
      <parentid>6257306</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="800" sha1="clsdhu83fzduk14076hdct8ws535ix0" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius bleszynskii
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius bleszynskii''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1975-yilda Roesler tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Moʻgʻuliston]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13614552}}

[[Category:Euchromius|bleszynskii]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>clsdhu83fzduk14076hdct8ws535ix0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius brunnealis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443175</id>
    <revision>
      <id>6269752</id>
      <parentid>6257319</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="862" sha1="cxwpnv02r2wxkr34pwan9c6aqcel458" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius brunnealis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius brunnealis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1919-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Filippin]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13614567}}

[[Category:Euchromius|brunnealis]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>cxwpnv02r2wxkr34pwan9c6aqcel458</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius galapagosalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443176</id>
    <revision>
      <id>6269761</id>
      <parentid>6257321</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1032" sha1="9u3l48thwzxs26qa1evctscmebwgai1" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius galapagosalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius galapagosalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1966-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Galapagos orollari]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/crambinae/euchromius/index.html ''Euchromius''] at Markku Savela's ''Lepidoptera and Some Other Life Forms''&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13614663}}

[[Category:Euchromius|galapagosalis]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>9u3l48thwzxs26qa1evctscmebwgai1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius cornus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443185</id>
    <revision>
      <id>6269757</id>
      <parentid>6257335</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="870" sha1="fikryff1xbp6kehrcxzo5kc4hens3mt" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius cornus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius cornus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1990-yilda Schouten tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi va mamlakatning aksariyat shtatlarida, jumladan [[Gʻarbiy Avstraliya]]da qayd etilgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13614623}}

[[Category:Euchromius|cornus]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>fikryff1xbp6kehrcxzo5kc4hens3mt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius cambridgei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443187</id>
    <revision>
      <id>6269754</id>
      <parentid>6257337</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1526" sha1="053t274d2f61g7vp1ejuri9bdo9ivit" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius cambridgei
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius cambridgei''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1867-yilda Philipp Christoph Zeller tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Fransiya]], [[Ispaniya]], [[Portugaliya]], [[Italiya]], [[Xorvatiya]], [[Ukraina]], [[Kanar orollari]], [[Tunis]], [[Liviya]], [[Misr]], [[Sudan]], [[Isroil]], [[Iordaniya]], [[Saudiya Arabistoni]], [[Eron]], [[Afgʻoniston]] va [[Pokiston]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=March 20, 2012 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://fauna-eu.org/cdm_dataportal/taxon/bce51077-d940-46f0-8b56-553b1a7145be &quot;''Euchromius cambridgei'' (Zeller, 1867)&quot;]. ''Fauna Europaea''. Retrieved December 14, 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/crambinae/euchromius/ |title=''Euchromius'' Guenée, 1845 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=December 14, 2017}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5405953}}

[[Category:Euchromius|cambridgei]]


{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>053t274d2f61g7vp1ejuri9bdo9ivit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius californicalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443190</id>
    <revision>
      <id>6269753</id>
      <parentid>6257340</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1167" sha1="ezj16660mfh981pybd7m7usdtjstyka" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius californicalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius californicalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1873-yilda Alpheus Spring Packard tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi va [[Britaniya Kolumbiyasi]], [[Alberta]], [[Vashington]], [[Aydaho]], [[Montana]], [[Shimoliy Dakota]], [[Janubiy Dakota]], [[Oregon]], [[Vayoming]], [[Kaliforniya]], [[Nevada]], [[Yuta]], [[Kolorado]] hamda [[Nyu-Meksiko]]da qayd etilgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=5455 mothphotographersgroup]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q17746948}}

[[Category:Euchromius|californicalis]]
{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>ezj16660mfh981pybd7m7usdtjstyka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius circulus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443192</id>
    <revision>
      <id>6269755</id>
      <parentid>6257342</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="784" sha1="8ayv7o79kocfgsgtscklaj4lrm2i9b3" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius circulus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius circulus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1992-yilda Schouten tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Myanma]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13614587}}

[[Category:Euchromius|circulus]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>8ayv7o79kocfgsgtscklaj4lrm2i9b3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius confusus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443194</id>
    <revision>
      <id>6269756</id>
      <parentid>6257344</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1098" sha1="a83skzh0x7gdvh68f1tepus5gmy0zaa" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius confusus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius confusus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1992-yilda Schouten tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Afgʻoniston]], [[Tojikiston]] va [[Eron]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/crambinae/euchromius/ |title=''Euchromius'' Guenée, 1845 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=December 14, 2017}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13614603}}

[[Category:Euchromius|confusus]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>a83skzh0x7gdvh68f1tepus5gmy0zaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius donum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443196</id>
    <revision>
      <id>6269759</id>
      <parentid>6257346</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="943" sha1="fcsf4445axg765fctdgaaoorcu2fgrd" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius donum
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius donum''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Efiopiya]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus Euchromius Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5405957}}

[[Category:Euchromius|donum]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>fcsf4445axg765fctdgaaoorcu2fgrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius discopis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443199</id>
    <revision>
      <id>6269758</id>
      <parentid>6257349</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1142" sha1="3votkk8hl57zhvx2ytnsg5fwykc1lyg" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius discopis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius discopis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Zimbabve]], [[Botsvana]], [[Janubiy Afrika]] va [[Namibiya]]da uchraydi. Uning yashash muhiti dengiz sathidan 2 000 metrgacha boʻlgan [[dasht]]lar, quruq oʻrmonzorlar va makvi oʻsimliklari hududlaridan iborat&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus Euchromius Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}{{Taxonbar|from=Q5405956}}

[[Category:Euchromius|discopis]]


{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>3votkk8hl57zhvx2ytnsg5fwykc1lyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius geminus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443209</id>
    <revision>
      <id>6269762</id>
      <parentid>6257359</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="947" sha1="k2f2nygd8fbus27wezxi1d14ep7go79" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius geminus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius geminus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Keniya]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus Euchromius Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5405961}}

[[Category:Euchromius|geminus]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>k2f2nygd8fbus27wezxi1d14ep7go79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius gnathosellus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443212</id>
    <revision>
      <id>6269763</id>
      <parentid>6257362</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1114" sha1="9ujfzpl6wa5fpi1d8fa0m073bq55hk1" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius gnathosellus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius gnathosellus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur Gʻarbiy va Markaziy [[Afrika]]da, jumladan [[Senegal]], [[Syerra-Leone]], [[Kot-dʼIvuar]], [[Gana]], [[Togo]], [[Nigeriya]] va [[Markaziy Afrika Respublikasi]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus Euchromius Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5405963}}

[[Category:Euchromius|gnathosellus]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>9ujfzpl6wa5fpi1d8fa0m073bq55hk1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius anapiellus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443214</id>
    <revision>
      <id>6269747</id>
      <parentid>6257365</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1465" sha1="esqbe110pqo3kqghnxuqon5z1mwro45" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius anapiellus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius anapiellus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1847-yilda Philipp Christoph Zeller tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Fransiya]], [[Ispaniya]], [[Portugaliya]], [[Italiya]], [[Sardiniya]] va [[Sitsiliya]] orollari, [[Tunis]], [[Marokash]] hamda [[Jazoir]]da uchraydi. Shuningdek, [[Turkiya]]da ham qayd etilgan&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=March 19, 2012 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://fauna-eu.org/cdm_dataportal/taxon/dd62b3dc-4ea3-436a-b93b-f0777ee4e0bc &quot;''Euchromius anapiellus'' (Zeller, 1847)&quot;]. ''Fauna Europaea''. Retrieved December 14, 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/crambinae/euchromius/ |title=''Euchromius'' Guenée, 1845 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=December 14, 2017}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5405949}}

[[Category:Euchromius|anapiellus]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>esqbe110pqo3kqghnxuqon5z1mwro45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euchromius aris</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443217</id>
    <revision>
      <id>6269748</id>
      <parentid>6257368</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:51:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="940" sha1="qzpilvwtz2u4om6627r5fyrvzd1p33m" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euchromius aris
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Euchromius aris''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Keniya]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2012-03-20 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.repository.naturalis.nl/document/148962 Revision of the species of the genus Euchromius Guenée, 1845 (Lepidoptera: Pyralidae: Crambinae) occurring in the Afrotropical region]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13614549}}

[[Category:Euchromius|aris]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>qzpilvwtz2u4om6627r5fyrvzd1p33m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andoza:Abdulvadidlar sulolasiga oid mavzular</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1443967</id>
    <revision>
      <id>6270016</id>
      <parentid>6265448</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <origin>6270016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2600" sha1="c5zr2xd0cx98dsjydcsu4f4x312ro0c" xml:space="preserve">{{Navbox

| name    = Abdulvadidlar sulolasiga oid mavzular
| title   = [[Zayyoniylar sulolasi|Abdulvadidlar]] mavzulari
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
| group1  = [[Tilimsan qirolligi|Hukmdorlar]]&lt;br/&gt;(1235–1556)
| list1   = 

*[[Yagʻmurasan ibn Zayyon]] (asoschisi)
*[[Abu Said Usmon I (Abdulvadid)|Abu Said Usmon I]]
*[[Abu Zayyon Muhammad I]]
*[[Abu Hammu Muso I]]
*[[Abu Tashfin Abdurahmon I]]
*[[Abu Said Usmon II (Abdulvadid)|Abu Said Usmon II]]
*[[Abu Sobit I]]
*[[Abu Hammu Muso II|Abu Hammu Muso II]]
*[[Abu Zayyon Muhammad II ibn Usmon]]
*[[Abu Tashufin II]]
*[[Abu Sobit II]]
*[[Abul Hajjaj I]]
*[[Abu Zayyon II]]
*[[Abu Muh I]]
*[[Abu Abdallah I]]
*[[Abdurahmon I bin Abu Muh]]
*[[Said I bin Abu Tashufin]]
*[[Abu Molik I]]
*[[Abu Abdulloh II]]
*[[Abu Abbos Ahmad I]]
*[[Abu Abdulloh III]]
*[[Abu Tashufin III]]
*[[Abu Abdulloh IV]]
*[[Abu Abdulloh V]]
*[[Abu Hammu III]]
*[[Abu Muh II]]
*[[Abu Abdulloh VI]]
*[[Abu Zayyon III]]
*[[Al-Hasan ibn Abu Muh]]

| group2  = Saroylar
| list2   =
* [[Al-Mashvar saroyi]]

| group3  = Mojarolar
| list3   =
* [[ar-Riyyos jangi]]
* [[Mars-al-Kabir jangi (1507)]]
* [[Ujda jangi]]
* [[Temzezdekt jangi]]
* [[Bijaya qamali (1326-1329)]]
* [[Tunisning egallanishi (1329)]]
* [[Tadlis salib yurishi]]
* [[Mars-al-Kabirning egallanishi (1505)]]
* [[Mars al-Kabir jangi (1501)]]
* [[Oranning ispanlar tomonidan bosib olinishi (1509)]]
* [[Tilimsan qamali (1242)]]
* [[Tilimsan qamali (1299–1307)]]
* [[Tilimsan qamali (1335–1337)]]
* [[Tilimsanning qulashi (1518)]]
* [[Tilimsanga Ispaniya yurishi (1535)]]
* [[Tilimsanga Ispaniya yurishi (1543)]]
* [[Zayyoniylarning Fosni egallashi]]
* [[Zayyoniy–Iberiya mojarolari]]


| group4  = Solnomachilar
| list4  =
* [[Muhammad at-Tanasiy]]
* [[Yahyo ibn Xaldun]]


| group5  = [[Zayyoniylar me’morchiligi|Me’morchilik]]
| list5  =
*[[Sidi Ibrohim al-Masmudiy masjidi]]
*[[Agadir jome masjidi]]
*[[Tilimsan jome masjidi]]
* [[Katta masjid (Ujda)|Ujda jome masjidi]] (minorasi)
*[[Avlod al-Imom masjidi]]
*[[Tashfiniya madrasasi]]
* [[al-Hasan ibn Maxluf madrasasi]]
* [[Avlod al-Imom madrasasi]]
*[[Temzezdekt]]

| group6  = Kitoblar
| list6  = 
* [[Zahr al-Bustan fi Davlat Bani Ziyon]]
* [[Vasitot as-Suluk fi Siyasat al-Muluk]]

| below     = {{sister-inline
  | project = commons
  | links   = [[commons:Category:Zayyanid dynasty|Media]]
  | short   = yes
}}
}}&lt;noinclude&gt;

==Yana qarang==
* [[:Turkum:Zayyoniylar sulolasi|Zayyoniylar sulolasi]]
[[Turkum:Tarix va voqealar navigatsion qutilari]]
[[Turkum:Mamlakatlar va hududlar mavzulari andozalari]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c5zr2xd0cx98dsjydcsu4f4x312ro0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bijaya qamali (1326-1329)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1444678</id>
    <revision>
      <id>6270064</id>
      <parentid>6262203</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:58:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Zayyoniylar sulolasi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6270064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5542" sha1="tnb4z4uml2e0561qigwa4k4vmqeit22" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| nomi   = Bijaya qamali
| yer    = Summam daryosi, [[Bijaya]]
| sana        = 1326–1329
| natija      = Bijaya qamalining bekor qilinishi
| raqib1  = [[Hafsiylar]]
| raqib2  = Tilimsan sultonligi
| kuch1      = Nomaʼlum
| kuch2      = Nomaʼlum
| yoqotishlar1 = Nomaʼlum
| yoqotishlar2 = Nomaʼlum
| qomondon1  = Abu Abdulloh Ibn Sayid&lt;br&gt;Dafer al-Kabir
| qomondon2  = [[Muso ibn Yahyo|Yahyo ibn Muso]]&lt;br&gt;Umar Ibn Hamza&lt;br&gt;[[Muhammad Ibn Abu Umran]]
}}
'''Bijaya qamali''' 1326–1329-yillarda Zayyoniylar tomonidan Bijaya shahrini ularning raqiblari boʻlgan [[Hafsiylar]]dan tortib olishga qilingan yirik urinish edi.

== Tavsifi ==
Zayyoniy sultonlari sharqda joylashgan [[Hafsiylar]]ga qarshi kengayish siyosatini yuritdilar. Hafsiy muxolif sultonlari XIV asr boshlarida [[Bijaya]] va [[Qusantina|Konstantin]] shaharlarini egallab oldilar. Bijaya sultonining noibi boʻlgan [[Sanhaja]] qabilasi boshligʻi Ibn Xulufning Konstantindagi taxt daʼvogari [[Abu Yahyo Abu Bakr II|Abu Yahyo Abu Bakr]] buyrugʻi bilan oʻldirilishi Bijayaning anʼanaviy ittifoqchilari boʻlgan Sanhaja va Davavida qabilalarini Zayyoniylarga qoʻshilishga undadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Dominique Valérian|title=Bougie: port maghrébin, 1067-1510|date=3 May 2013 |publisher=École Française de Rome|isbn=978-2-7283-1000-5|oclc=1151512505}}&lt;/ref&gt;. 1313-yilda [[Abu Hammu Muso I]] Bijayaga qarshi yurishlari chogʻida [[Azeffun]]ni egallab, gʻalabasini mustahkamladi. Bu mustahkamlangan nuqta uning vorisi [[Abu Tashfin Abdurahmon I|Abu Tashfin]]ning 1326-yildagi yurishi uchun tayanch vazifasini oʻtadi&lt;ref&gt;{{Citation|last=Paresys|first=Isabelle|chapter=Table des tableaux|date=1998|chapter-url=http://dx.doi.org/10.4000/books.psorbonne.2630|title=Aux marges du royaume|pages=392|publisher=Éditions de la Sorbonne|doi=10.4000/books.psorbonne.2630 |isbn=9782859443511 |access-date=2021-12-15|chapter-url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;. Abu Tashfin 1319-yilda taxtga oʻtirib, oʻsha yili Bijayaga birinchi reydni uyushtirdi. Bu shaharga hujumlar deyarli har yili takrorlanib turardi; harbiy yurishlar baʼzan [[Annoba|Annaba]]gacha va hozirgi [[Tunis]] chegaralarigacha yetib borardi&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Boutaleb|first=عبد القادر المختار Abdelkader El-Mokhtar بوطالب|url=https://www.academia.edu/37561535|title=La Berbérie Orientale sous les Hafsides, des origines à la fin du XVe siècle (Thèse de Doctorat es Lettres de Robert Brunschvig, Alger 1940) Tome Premier}}&lt;/ref&gt;.

Bu yurishlar oqibatida Bijaya asta-sekin Summam vodiysida&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Boutaleb|first=عبد القادر المختار Abdelkader El-Mokhtar بوطالب|url=https://www.academia.edu/37561535|title=La Berbérie Orientale sous les Hafsides, des origines à la fin du XVe siècle (Thèse de Doctorat es Lettres de Robert Brunschvig, Alger 1940) Tome Premier}}&lt;/ref&gt; qal’alar qurilishi tahdidi ostida qoldi. Ulardan dastlabki ikki qal’a shahardan ikki kunlik yoʻl masofasida 1321-yilda ''Hisn Bakr''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; yoki ''Hisn Taggar''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Boutaleb|first=عبد القادر المختار Abdelkader El-Mokhtar بوطالب|url=https://www.academia.edu/37561535|title=La Berbérie Orientale sous les Hafsides, des origines à la fin du XVe siècle (Thèse de Doctorat es Lettres de Robert Brunschvig, Alger 1940) Tome Premier}}&lt;/ref&gt; deb atalgan joyda qurilgan edi.

Zayyoniy sultoni Abu Tashfin dushmanlari orasida nizo qoʻzgʻashga harakat qildi: u qoʻgʻirchoq daʼvogarlarni qoʻllab, Hafsiylar oʻrtasidagi ichki boʻlinishlarni kuchaytirdi va isyonchi [[Arablar|arab qabilalari]]ni qoʻllab-quvvatladi. U hatto 1324–1325-yillardagi yurishlari chogʻida qisqa muddatga [[Tunis (shahar)|Tunis]]ni ham egallashga muvaffaq boʻldi, biroq Bijayani agʻdarishga erisha olmadi&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Boutaleb|first=عبد القادر المختار Abdelkader El-Mokhtar بوطالب|url=https://www.academia.edu/37561535|title=La Berbérie Orientale sous les Hafsides, des origines à la fin du XVe siècle (Thèse de Doctorat es Lettres de Robert Brunschvig, Alger 1940) Tome Premier}}&lt;/ref&gt;.

== Qamal ==
1326-yilda Zayyoniylar Bijayadan bir kunlik yoʻl masofasida Temzezdekt qal’asini barpo etdilar. Uning nomi ataylab [[Ujda]] chegaraviy hududidagi qadimgi Zayyoniy qal’asining nomini eslatadigan tarzda tanlangan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Bu qal’a 3 000 nafar askarni oʻzida saqlay olardi va shahar aloqalarini toʻliq toʻsib qoʻydi. Natijada shahar ocharchilikdan aziyat chekdi va Konstantin yoki Tunisdan keladigan har qanday hafsiy yordamidan uzilib qoldi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Nihoyat, qamal ostidagi shahar uchun eng ogʻir paytda, 1329-yilda Abu Tashfin Summam daryosi quyilish joyi boʻlgan Al-Yaqutada yangi istehkom qurdirdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Hafsiylar qamalni tugatishga bir necha bor urindilar: 1327-yilda va 1329-yilda, ammo muvaffaqiyat qozona olmadilar.

== Oqibatlar ==
Takrorlanuvchi bu qamal voqealari hafsiy sultoni [[Abu Yahyo Abu Bakr II|Abu Yahyo Abu Bakr]]ni 1329-yildayoq Zayyoniylarga qarshi [[Mariniylar davlati|Mariniy]] sultoni [[Abu-l-Hasan Ali I|Abu al-Hasan]] bilan ittifoq tuzishga majbur qildi. 1331-yil bahorida mariniylar Tilimsanga qarshi yurish boshladilar, hafsiylar esa oʻz navbatida Summam vodiysidagi zayyoniy istehkomlarini vayron qildilar.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Abdulvadidlar sulolasiga oid mavzular}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:1326-yilgi urushlar]]
[[Turkum:Zayyoniylar sulolasi]]</text>
      <sha1>tnb4z4uml2e0561qigwa4k4vmqeit22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270065</id>
      <parentid>6270064</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:58:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Hafsiylar sulolasi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6270065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5572" sha1="15ebb6aum1k3p1lnvnxwvie15uy5opt" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| nomi   = Bijaya qamali
| yer    = Summam daryosi, [[Bijaya]]
| sana        = 1326–1329
| natija      = Bijaya qamalining bekor qilinishi
| raqib1  = [[Hafsiylar]]
| raqib2  = Tilimsan sultonligi
| kuch1      = Nomaʼlum
| kuch2      = Nomaʼlum
| yoqotishlar1 = Nomaʼlum
| yoqotishlar2 = Nomaʼlum
| qomondon1  = Abu Abdulloh Ibn Sayid&lt;br&gt;Dafer al-Kabir
| qomondon2  = [[Muso ibn Yahyo|Yahyo ibn Muso]]&lt;br&gt;Umar Ibn Hamza&lt;br&gt;[[Muhammad Ibn Abu Umran]]
}}
'''Bijaya qamali''' 1326–1329-yillarda Zayyoniylar tomonidan Bijaya shahrini ularning raqiblari boʻlgan [[Hafsiylar]]dan tortib olishga qilingan yirik urinish edi.

== Tavsifi ==
Zayyoniy sultonlari sharqda joylashgan [[Hafsiylar]]ga qarshi kengayish siyosatini yuritdilar. Hafsiy muxolif sultonlari XIV asr boshlarida [[Bijaya]] va [[Qusantina|Konstantin]] shaharlarini egallab oldilar. Bijaya sultonining noibi boʻlgan [[Sanhaja]] qabilasi boshligʻi Ibn Xulufning Konstantindagi taxt daʼvogari [[Abu Yahyo Abu Bakr II|Abu Yahyo Abu Bakr]] buyrugʻi bilan oʻldirilishi Bijayaning anʼanaviy ittifoqchilari boʻlgan Sanhaja va Davavida qabilalarini Zayyoniylarga qoʻshilishga undadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Dominique Valérian|title=Bougie: port maghrébin, 1067-1510|date=3 May 2013 |publisher=École Française de Rome|isbn=978-2-7283-1000-5|oclc=1151512505}}&lt;/ref&gt;. 1313-yilda [[Abu Hammu Muso I]] Bijayaga qarshi yurishlari chogʻida [[Azeffun]]ni egallab, gʻalabasini mustahkamladi. Bu mustahkamlangan nuqta uning vorisi [[Abu Tashfin Abdurahmon I|Abu Tashfin]]ning 1326-yildagi yurishi uchun tayanch vazifasini oʻtadi&lt;ref&gt;{{Citation|last=Paresys|first=Isabelle|chapter=Table des tableaux|date=1998|chapter-url=http://dx.doi.org/10.4000/books.psorbonne.2630|title=Aux marges du royaume|pages=392|publisher=Éditions de la Sorbonne|doi=10.4000/books.psorbonne.2630 |isbn=9782859443511 |access-date=2021-12-15|chapter-url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;. Abu Tashfin 1319-yilda taxtga oʻtirib, oʻsha yili Bijayaga birinchi reydni uyushtirdi. Bu shaharga hujumlar deyarli har yili takrorlanib turardi; harbiy yurishlar baʼzan [[Annoba|Annaba]]gacha va hozirgi [[Tunis]] chegaralarigacha yetib borardi&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Boutaleb|first=عبد القادر المختار Abdelkader El-Mokhtar بوطالب|url=https://www.academia.edu/37561535|title=La Berbérie Orientale sous les Hafsides, des origines à la fin du XVe siècle (Thèse de Doctorat es Lettres de Robert Brunschvig, Alger 1940) Tome Premier}}&lt;/ref&gt;.

Bu yurishlar oqibatida Bijaya asta-sekin Summam vodiysida&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Boutaleb|first=عبد القادر المختار Abdelkader El-Mokhtar بوطالب|url=https://www.academia.edu/37561535|title=La Berbérie Orientale sous les Hafsides, des origines à la fin du XVe siècle (Thèse de Doctorat es Lettres de Robert Brunschvig, Alger 1940) Tome Premier}}&lt;/ref&gt; qal’alar qurilishi tahdidi ostida qoldi. Ulardan dastlabki ikki qal’a shahardan ikki kunlik yoʻl masofasida 1321-yilda ''Hisn Bakr''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; yoki ''Hisn Taggar''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Boutaleb|first=عبد القادر المختار Abdelkader El-Mokhtar بوطالب|url=https://www.academia.edu/37561535|title=La Berbérie Orientale sous les Hafsides, des origines à la fin du XVe siècle (Thèse de Doctorat es Lettres de Robert Brunschvig, Alger 1940) Tome Premier}}&lt;/ref&gt; deb atalgan joyda qurilgan edi.

Zayyoniy sultoni Abu Tashfin dushmanlari orasida nizo qoʻzgʻashga harakat qildi: u qoʻgʻirchoq daʼvogarlarni qoʻllab, Hafsiylar oʻrtasidagi ichki boʻlinishlarni kuchaytirdi va isyonchi [[Arablar|arab qabilalari]]ni qoʻllab-quvvatladi. U hatto 1324–1325-yillardagi yurishlari chogʻida qisqa muddatga [[Tunis (shahar)|Tunis]]ni ham egallashga muvaffaq boʻldi, biroq Bijayani agʻdarishga erisha olmadi&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Boutaleb|first=عبد القادر المختار Abdelkader El-Mokhtar بوطالب|url=https://www.academia.edu/37561535|title=La Berbérie Orientale sous les Hafsides, des origines à la fin du XVe siècle (Thèse de Doctorat es Lettres de Robert Brunschvig, Alger 1940) Tome Premier}}&lt;/ref&gt;.

== Qamal ==
1326-yilda Zayyoniylar Bijayadan bir kunlik yoʻl masofasida Temzezdekt qal’asini barpo etdilar. Uning nomi ataylab [[Ujda]] chegaraviy hududidagi qadimgi Zayyoniy qal’asining nomini eslatadigan tarzda tanlangan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Bu qal’a 3 000 nafar askarni oʻzida saqlay olardi va shahar aloqalarini toʻliq toʻsib qoʻydi. Natijada shahar ocharchilikdan aziyat chekdi va Konstantin yoki Tunisdan keladigan har qanday hafsiy yordamidan uzilib qoldi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Nihoyat, qamal ostidagi shahar uchun eng ogʻir paytda, 1329-yilda Abu Tashfin Summam daryosi quyilish joyi boʻlgan Al-Yaqutada yangi istehkom qurdirdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Hafsiylar qamalni tugatishga bir necha bor urindilar: 1327-yilda va 1329-yilda, ammo muvaffaqiyat qozona olmadilar.

== Oqibatlar ==
Takrorlanuvchi bu qamal voqealari hafsiy sultoni [[Abu Yahyo Abu Bakr II|Abu Yahyo Abu Bakr]]ni 1329-yildayoq Zayyoniylarga qarshi [[Mariniylar davlati|Mariniy]] sultoni [[Abu-l-Hasan Ali I|Abu al-Hasan]] bilan ittifoq tuzishga majbur qildi. 1331-yil bahorida mariniylar Tilimsanga qarshi yurish boshladilar, hafsiylar esa oʻz navbatida Summam vodiysidagi zayyoniy istehkomlarini vayron qildilar.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Abdulvadidlar sulolasiga oid mavzular}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:1326-yilgi urushlar]]
[[Turkum:Zayyoniylar sulolasi]]
[[Turkum:Hafsiylar sulolasi]]</text>
      <sha1>15ebb6aum1k3p1lnvnxwvie15uy5opt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Gifford</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1445023</id>
    <revision>
      <id>6269400</id>
      <parentid>6262759</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="ny2uwinlydqnf3wyogmp7ez2lwbp593" xml:space="preserve">'''Edward Gifford''' (taxminan 1485-yil — 1556-yil) — [[Northamptonshire]] grafligining Wicken qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Buckingham (saylov okrugi)|Buckingham]] saylov okrugidan 1553-yil oktabrdagi parlamentda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/gifford-edward-1485-1556|title=GIFFORD, Edward (c.1485-1556), of Wicken, Northants. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-09-07|arxivsana=2024-10-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241008055607/https://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/gifford-edward-1485-1556}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1553Mary-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>ny2uwinlydqnf3wyogmp7ez2lwbp593</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andoza:Ruminiya aeroportlari</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1446568</id>
    <revision>
      <id>6270097</id>
      <parentid>6267682</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6270097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1561" sha1="gt9hf6pvq1xplvca243oafh0twgqju6" xml:space="preserve">{{Navbox
|name  = Ruminiya aeroportlari
| state = expanded
|title = [[Ruminiya]] [[Ruminiya aeroportlari roʻyxati|aeroportlari]]
|listclass = hlist

|group1 = Xalqaro
|list1 =
{{Navbox|child
|group1 = Yirik 
|list1  =
* [[Buxarest Henri Coandă xalqaro aeroporti|Buxarest–Otopeni]]

|group2 = Kichik
|list2  =
* [[Arad xalqaro aeroporti|Arad]]
* [[George Enescu xalqaro aeroporti|Bacău]]
* [[Maramureș Airport|Baia Mare]]
* [[Brashov aeroporti|Brashov]]
* [[Bucharest Băneasa Aurel Vlaicu xalqaro aeroporti|Buxarest–Băneasa]]
* [[Kluj xalqaro aeroporti|Kluj-Napoka]]
* [[Mihail Kogălniceanu xalqaro aeroporti|Konstansa]]
* [[Krayova xalqaro aeroporti|Krayova]]
* [[Oradea xalqaro aeroporti|Oradea]]
* [[Satu Mare xalqaro aeroporti|Satu Mare]]
* [[Sibiu xalqaro aeroporti|Sibiu]]
* [[Suceava Ștefan cel Mare xalqaro aeroporti|Suceava]]
* [[Târgu Mureș xalqaro aeroporti|Târgu Mureș]]
* [[Timishoare Traian Vuia xalqaro aeroporti|Timishoare]]
* [[Yassi xalqaro aeroporti|Yassi]]
}}

|group3 = Mahalliy
|list3  =

|group4 = Charter
|list4  =
* [[Caransebeș aeroporti|Caransebeș]]
* [[Tulcea aeroporti|Tulcea]]

|group5 = Faoliyati &lt;br&gt; toʻxtatilgan
|list5  =
* [[Pipera aeroporti|Buxarest-Pipera]]
* [[Galats aeroporti|Galats]]

| group6   =  Aloqador
| list6    =
* [[Aeroportlar roʻyxati ICAO kodlari boʻyicha: L#LR – Ruminiya|Aeroportlar roʻyxati ICAO kodlari boʻyicha: LR]]
* [[Ruminiyaning eng gavjum aeroportlari roʻyxati]]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Turkum:Aeroport navigatsion andozalari]]
[[Turkum:Andozalar:Ruminiya|Aeroport]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gt9hf6pvq1xplvca243oafh0twgqju6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Skipwith</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1446609</id>
    <revision>
      <id>6269402</id>
      <parentid>6267772</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="602" sha1="5h99hwfvak89lwybluj33kqf7n6h7je" xml:space="preserve">'''Edward Skipwith''' — 1601-yilgi [[Angliya parlamenti]]da [[Great Grimsby (saylov okrugi)|Great Grimsby]] saylov okrugidan vakil bo‘lgan&lt;ref&gt;[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/skipwith-edward-1620 SKIPWITH, Edward (d.c.1620), of Biscathorpe and Benniworth, Lincs.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200109101840/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/skipwith-edward-1620 |date=2020-01-09 }} The History of Parliament. Retrieved 25 October 2016.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1601-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>5h99hwfvak89lwybluj33kqf7n6h7je</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tashfiniya madrasasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1446648</id>
    <revision>
      <id>6269985</id>
      <parentid>6267981</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <origin>6269985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9828" sha1="f6rfx00qshjtazns9b9i7yye6pdznm5" xml:space="preserve">[[File:Madrasa Tachfinia 1873.jpg|thumb|Madrasa peshtoqidagi ''[[Zellij|zellij]]'' bezagining akvarel chizmasi (1873-yilda Édouard Danjoy tomonidan chizilgan)]]

'''Tashfiniya madrasasi''' ({{Lang-ar|المدرسة التاشفينية|translit=al-Madrasa at-Tāshfiniyya}})&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Madrasa al-Tashfiniya |url=https://www.archnet.org/sites/17021 |access-date=21 July 2022 |website=ArchNet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hill |first1=Derek |url=https://books.google.com/books?id=BSLqAAAAMAAJ&amp;q=tashfiniya |title=Islamic Architecture in North Africa: A Photographic Survey |last2=Golvin |first2=Lucien |publisher=Archon Books |year=1976 |isbn=978-0-208-01599-0 |pages=114 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Bloom |first=Jonathan M. |url=https://books.google.com/books?id=IRHbDwAAQBAJ&amp;dq=Architecture+of+the+Islamic+West%3A+North+Africa+and+the+Iberian+Peninsula%2C+700-1800&amp;pg=PP1 |title=Architecture of the Islamic West: North Africa and the Iberian Peninsula, 700–1800 |publisher=Yale University Press |year=2020 |isbn=9780300218701 |location= |pages=187}}&lt;/ref&gt;{{Efn|Fransuz tilidagi manbalarda u, shuningdek, ''Tachfinia'' yoki ''Tachfiniya'' tarzida transliteratsiya qilinadi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite book |last= |first= |title=Maroc médiéval: Un empire de l'Afrique à l'Espagne |publisher=Louvre éditions |year=2014 |isbn=9782350314907 |editor-last=Lintz |editor-first=Yannick |location=Paris |pages=523, 526 |editor-last2=Déléry |editor-first2=Claire |editor-last3=Tuil Leonetti |editor-first3=Bulle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Medjahdi |first=Mohamed |url=https://books.google.com/books?id=mixQEAAAQBAJ&amp;dq=tachfiniya&amp;pg=PA13 |title=Tlemcen, autrefois dans toute sa splendeur |publisher=Les Éditions du Net |year=2020 |isbn=978-2-312-07459-7 |language=fr}}&lt;/ref&gt;}} [[Jazoir]]ning [[Tilimsan]] shahridagi sobiq [[Madrasa|madrasa]] edi. U 14-asr boshlarida Zayyoniylar hukmdori [[Abu Tashfin Abdurahmon I]] (1318–1337-yillarda hukmronlik qilgan) tomonidan qurilgan boʻlib, shahar ahli uchun yirik yodgorlik sanalgan va boy meʼmoriy bezaklari bilan mashhur boʻlgan. Madrasa 1876-yilda fransuz mustamlakachi maʼmuriyati tomonidan buzib tashlangan&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Charpentier |first=Agnès |title=Tlemcen médiévale: urbanisme, architecture et arts |publisher=Éditions de Boccard |year=2018 |isbn=9782701805252 |language=fr}}&lt;/ref&gt;{{Rp|pages=124-131}}.

== Tarixi ==
[[File:Madrasa Tachfinia photo.png|left|thumb|19-asrda, buzib tashlanishidan avval madrasaning kirish qismi fotosurati]]
Zayyoniylar (yoki Abdulvadiylar) sulolasi oʻzlarining markaziy [[Magʻrib]]dagi (taxminan hozirgi Jazoir hududi) davlati nazorati ostida boʻlgan yerlarda [[Madrasa|madrasalar]] qurilishiga homiylik qilgan birinchi hukmdorlar boʻlgan. Xuddi shuningdek, ularning zamondoshi boʻlgan qoʻshni sulolalar — [[Hafsiylar]] va [[Mariniylar davlati|Mariniylar]] sharqiy va gʻarbiy Magʻribda ilk madrasalar barpo etishni joriy qilgan edilar&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Marçais |first=Georges |title=L'architecture musulmane d'Occident |publisher=Arts et métiers graphiques |year=1954 |isbn= |location=Paris |pages=}}&lt;/ref&gt;{{Rp|pages=284-285}}. Tilimsandagi birinchi madrasa — Avlod al-Imom madrasasi (''al-Madrasa al-Qadima'' yoki „Eski madrasa“ deb ham atalgan) — Zayyoniylar sultoni [[Abu Hammu Muso I]] tomonidan 1310-yilda bunyod etilgan, biroq u hozirgi kungacha saqlanib qolmagan{{Efn|Unga tutash masjid — Avlod al-Imom masjidi — hanuzgacha mavjud, ammo asl bezaklarining koʻp qismi saqlanmagan&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;{{Rp|page=290}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;}}&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;{{Rp|page=290}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Rp|pages=121–122}}.

Tilimsandagi ikkinchi madrasa boʻlgan Tashfiniya madrasasi Abu Hammuning oʻgʻli va vorisi, [[Abu Tashfin Abdurahmon I]] tomonidan 1318–1337-yillardagi hukmronligi davrida barpo etilgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Rp|page=124}}. U ''al-Madrasa al-Jadida'' yoki „Yangi madrasa“ nomi bilan ham maʼlum edi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Abu Tashfin otasini taxtdan agʻdarib, unga qarshi suiqasd uyushtirgani sababli, diniy vaqf tashkil etilishi uning tavbasi va taqvodorligini namoyish etish maqsadida amalga oshirilgan boʻlishi mumkin&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Rp|page=124}}. Yana bir madrasaga asos solish Abu Tashfin tomonidan Zayyoniylar davlati maʼmuriyati va byurokratiyasining kengaytirilganligi bilan ham bogʻliq boʻlishi mumkin. U islomiy ilm-fanni qoʻllab-quvvatlovchi hukmdor sifatida tanilgan boʻlib, yangi madrasada taʼlim berishga [[Molikiylik|molikiy]] fiqhi boʻyicha mutaxassis Abu Imron al-Meshdaliyni tayinlagan. Bu esa davlat ishlariga malakali amaldorlarni tayyorlash va ishga olish imkonini mustahkamlashga xizmat qilgan boʻlar edi&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Rp|page=124}}. Tilimsandagi uchinchi Zayyoniylar madrasasi 1363–1364-yillarda [[Abu Hammu Muso II|Abu Hammu Muso II]] tomonidan tashkil etilgan boʻlib, keyinchalik Usmonlilar davrida xarobaga aylangan&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Bourouiba |first=Rachid |title=L'art religieux musulman en Algérie |publisher=S.N.E.D. |year=1973 |location=Algiers |language=fr}}&lt;/ref&gt;{{Rp|page=136}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Rp|page=133}}.

Madrasa 11-asrga oid asosga ega boʻlgan [[Tilimsan jome masjidi]]ning bevosita janubida joylashgan edi. Masjidning gʻarbiy va janubiy devorlari boʻylab Zayyoniylar sultonlari dafn etilgan maqbaralar majmuasi mavjud boʻlgan. Madrasaning bu qabrlarga yaqin joylashgani uni maʼlum darajada dafn va ziyorat bilan bogʻliq maskanga aylantirgan boʻlishi mumkin&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Rp|page=|pages=124, 131}}. Zayyoniylar davrida madrasa asosan talabalarning yashashi uchun moʻljallangan boʻlib, darslar, odatda, madrasa bilan yonma-yon joylashgan masjidda oʻtilgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Rp|page=124}}. Madrasa 15-asr oʻrtalarida keyingi Zayyoniylar sultoni, Abu al-Abbos Ahmad ibn Muso (1430–1462-yillarda hukmronlik qilgan) tomonidan taʼmirlangan; oʻsha paytga kelib u yaqin atrofdagi mashhur musulmon diniy arbobi va [[Valiy|avliyo]]si boʻlgan, 1453-yilda vafot etib, shu joydagi zaviyada dafn etilgan Sayyid Lahsan al-Maziliy (yoki Sidi Lahsen) zaviyasining qoʻshimcha inshootiga aylangan edi&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{Rp|page=135}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Rp|page=124}}. 19-asr manbalariga koʻra, madrasaning janubi-gʻarbiy tomoniga tutash holda shaharlardagi karvonsaroy turi boʻlgan ''[[Karvonsaroy|funduq]]'' mavjud boʻlgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Rp|page=125}}.

[[File:Zellige de la Madrasa Tachfiniya de Tlemcen.jpg|thumb|Madrasadan saqlanib qolgan ''zellij'' bezak boʻlaklari [[Jazoir (shahar)|Jazoirdagi]] [[Milliy antik buyumlar va Islom sanʼati muzeyi|qadimshunoslik va islomiy sanʼat milliy muzeyi]]da namoyish etilmoqda]]
Tilimsanning 1842-yildagi fransuzlar tomonidan bosib olinishidan soʻng madrasa avval harbiy ombor sifatida, keyinchalik esa tarixiy yodgorlik sifatida foydalanilgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Rp|page=125}}. Fransuz mustamlakachi maʼmuriyati, xususan ''Service du génie'' („[[Harbiy muhandislik|Muhandislik]] xizmati“) allaqachon 1845-yilda shaharning bu qismini qayta rejalashtirish hamda harbiy harakatlar va logistika uchun sharoitni yaxshilash maqsadida, madrasaning ikkala tomonidagi ikkita maydonni birlashtirish yoki tutashtirish uchun uning ayrim qismlarini buzib tashlash masalasini muhokama qilgan edi&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Rp|page=125}}&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=Oulebsir |first=Nabila |url=https://books.google.com/books?id=kv8-7vKP9PMC&amp;dq=tachfinya&amp;pg=PA152 |title=Les Usages du patrimoine: Monuments, musées et politique coloniale en Algérie, 1830–1930 |publisher=Les Editions de la MSH |year=2004 |isbn=978-2-7351-1006-3 |pages=152 |language=fr}}&lt;/ref&gt;. 1848-yildan boshlab fransuz shahar maʼmuriyati madrasaning hududini buzish maqsadida oʻz tasarrufiga oʻtkazishga urina boshladi. Turli shahar komissiyalari 1853, 1855 va 1856-yillarda uning buzilishini takror-takror talab qilib chiqdilar&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Rp|page=125}}. 1870-yilda armiya madrasani shahar maʼmuriyatiga topshirgach, 1873-yilda buzish ishlari nihoyat maʼqullandi va 1876-yilda buzish amalga oshirildi&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{Rp|page=135}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Rp|page=125}}.

Buzib tashlash arafasida fransuz meʼmori [[Edmond Duthoit]] madrasaning mashhur koshin-mozaika bezagi (''[[Zellij|zellij]]'')ning bir qismini Fransiyadagi muzeyda saqlab qolish uchun olib ketishga ruhsat soʻradi. Madrasaning peshtoqidagi, hovuzidagi va ayrim xonalaridagi koshin ishlari qismlari Edmond Duthoit va boshqa fransuz meʼmori Édovar Danjoy tomonidan ajratib olindi. Bu ikki meʼmor, shuningdek, madrasaning rejasi (plani)ni chizib, peshtoq va uning asl koshin bezagi koʻrinishini rangli va batafsil chizmalar orqali qayd etgan. Saqlab qolingan boʻlaklar dastlab Parijdagi [[Musée de Cluny|Cluny muzeyi]]da 20-asr boshlarigacha saqlangan, soʻngra ular [[Jazoir (shahar)|Jazoirdagi]] [[Milliy antik buyumlar va Islom sanʼati muzeyi|qadimshunoslik va islomiy sanʼat milliy muzeyi]]ga qaytarilgan. Ushbu boʻlaklar hozir Jazoirdagi muzeyda, shuningdek Tilimsandagi mahalliy muzeyda saqlanmoqda&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Rp|page=|pages=125–126}}&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;.

== Izohlar ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Cite book |editor-last1=Charpentier |editor-first1=Agnès |editor-last2=Terrasse |editor-first2=Michel |editor-last3=Negadi |editor-first3=Sidi Mohamed |title=L'image de Tlemcen dans les archives françaises |publisher=Centre Culturel Français de Tlemcen |year=2011 |location=Tlemcen |pages=137-147 |language=fr |trans-title=The Image of Tlemcen in French Archives |ref={{harvid|Charpentier et al.|2011}}}}

{{Abdulvadidlar sulolasiga oid mavzular}}
{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Tilimsandagi madrasalar]]</text>
      <sha1>f6rfx00qshjtazns9b9i7yye6pdznm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ilyos ibn Mudar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1446657</id>
    <revision>
      <id>6270015</id>
      <parentid>6268016</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hukmronligi */</comment>
      <origin>6270015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5574" sha1="6elrdc4ak45epcfic3wk06oik4n7mkd" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| name               = Ilyos ibn Mudar&lt;br/&gt;{{Lang-ar|إلياس بن مضر}}
| image              = File:Banu Adnan.png
| caption            = ''Adnondan pagʻambar [[Muhammad]] va arab qabilalari (jumladan, [[Quraysh]]) nasl-nasabini koʻrsatuvchi shajara''
| birth_name         = Ilyos ibn Mudar ibn Nizor ibn Maʼad ibn Adnon
| known_for          = *[[Kaʼba]]da birinchi boʻlib jonliq qurbonlik qilgan
* [[Sil]] kasalligidan vafot etgani qayd etilgan birinchi arab
* [[Islom]] paygʻambari [[Muhammad]]ning ajdodlaridan biri
| spouse             = Xindif
| children           = [[Mudrika ibn Ilyos|Mudrika]], Tabixa va Qamʼa
| mother             = Rabob
| father             = [[Mudar ibn Nizor]]
| relatives          = [[Qays]] (aka yoki ukasi)
}}
'''Ilyos ibn Mudar''' ({{Lang-ar|إلياس بن مضر}}), shuningdek, '''al-Yas''' deb ham yoziladi, [[islom]]dan avvalgi davrda yashagan arab qabilasi boshligʻi, islom [[payg‘ambar]]i [[Muhammad]]ning ajdodi. [[Khindif]]iy qabilalar, jumladan, [[Quraysh]] qabilasining ajdodi hisoblanadi. Islomdan avvalgi [[Arabiston|Arabistondagi]]dagu [[tavhid]] tarafdorlarining ilk namoyandalaridan biri boʻlgan va [[Hijoz]] ustidan hukmronligi davrida [[but]]larga sigʻinishni tugatishga qaratilgan diniy islohotlarni amalga oshirgan.

== Tarjimai holi ==
=== Tavalludi ===
Uning toʻliq ismi Ilyos ibn Mudar ibn Nizor ibn Maʼad ibn Adnon boʻlgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mubarakpuri |first=Saifur Rahman |title=The Sealed Nectar: Biography of the Noble Prophet |publisher=Dar-us-Salam Publications |year=2008 |isbn=978-9960899558}}&lt;/ref&gt;. Asl ismi '''al-Yas''' shaklida ham keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite web |last=al-Munajjid |first=Shaykh Salih |title=The Lineage of Prophet Muhammad: Question 289868 |url=https://islamqa.info/en/answers/289868/the-lineage-of-prophet-muhammad |website=Islam Question &amp; Answer}}&lt;/ref&gt;.

=== Oilasi ===
Ilyos [[Mudar ibn Nizor]]ning oʻgʻli boʻlib, uning Qays Aylon ismli akasi (yoki ukasi) boʻlgan. Qays Aylon [[Qays]] qabilalar ittifoqining ajdodi hisoblanadi. Onasi esa Rabob ismli arab ayoli edi.

Ilyosning xotini [[Xindif]] deb atalgan. Uning Amir, Amr va Umayr ismli oʻgʻillari boʻlib, keyinchalik ularning ismlari mos ravishda [[Mudrika ibn Ilyos|Mudrika]], Tabixa va Qamʼaga oʻzgartirilgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ibn Ishaq |url=https://archive.org/stream/TheLifeOfMohammedGuillaume/The_Life_Of_Mohammed_Guillaume#page/n55/mode/2up |title=The Life of Muhammad: A Translation of Ibn Isḥāq's sīrat |last2=Guillaume |publisher=Oxford University Press |year=1955 |isbn=0195778286 |location=London |page=35 |quote=How 'Amir became Mudrikah}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ibn Kathir |title=The life of the prophet Muh̜ammad: a translation of Al-Sīra al-Nabawiyya |publisher=Center for Muslim Contribution to Civilization |year=1998 |isbn=9781873938294 |editor-last=Le Gassick |editor-first=Trevor |location=Virginia }}&lt;/ref&gt;. Ilyos oʻgʻli Mudrika orqali [[Banu Huzayl]] qabilasining ajdodiga aylangan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ibn Abd Rabbih |title=Kitāb al-ʿIqd al-Farīd |publisher=Maktaba At-Ta'lif At-Taryama Wa'l Nasar |year=1937 |location=Morocco |trans-title=The Unique Necklace}}&lt;/ref&gt;.

== Hukmronligi ==
Ilyos ibn Mudar otasidan keyin [[Makka]] hukmdori boʻlgan. Hukmronligi davrida Ilyos [[Kaʼba]]ni obod saqlab, unga qarab turgan. Shuningdek, u Kaʼba hududida tuya soʻyish odatini ham birinchi boʻlib boshlab bergan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Askari |first=Abu Hilal |url=https://shamela.ws/book/10529/55 |title=al-Awāʿil |publisher=Dar Al Bashir |edition=1st |location=Tanta, Egypt |publication-date=1987 |pages=55 |language=Arabic}}&lt;/ref&gt;. Ilyos [[Maqom Ibrohim]]ni qayta topib, uni taʼmirlagan va Kaʼbaning bir burchagiga joylashtirgan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Halabi |title=Seerat-e-Halabiyya |publisher=Idara-e-Qasmiya |location=Deoband, India |publication-date=1977 |language=Urdu}}&lt;/ref&gt;.

Ilyos ibn Mudar keksalik chogʻida [[sil]] kasalligiga chalinib vafot etgan. U ushbu kasallikdan oʻlim topgani qayd etilgan birinchi arab boʻlgan&lt;ref&gt;Shihāb al-Dīn al-Nuwayrī (1923–1927). ''Nihāyat al-arab fī funūn al-adab''. Cairo: al-Muʿassasa al-Miṣriyya al-ʿĀmma lil-Taʾlīf wa-l-Tarjama wa-l-Ṭibāʿa wa-l-Nashr.&lt;/ref&gt;.

== Diniy islohotlari ==
Ilyos ibn Mudar islomdan avvalgi Arabistonda mavjud boʻlgan [[Politeizm|koʻpxudolik]] eʼtiqodiga zid boʻlgan [[tavhid|yakkaxudolik]] diniy qarashlariga amal qilgan. Shu bois u butlarga sigʻinishni ochiqchasiga qoralagan. Uning bu qarashi dastlab xalq orasida turlicha munosabatlarga sabab boʻlgan boʻlsa-da, oxir-oqibat ular Ilyosning fikrini maʼqullab, koʻpxudolikdan voz kechishda unga ergashganlar. Ilyosning islohotlari natijasida islomdan avvalgi Arabistonda yakkaxudolik eʼtiqodining rivojlangan davri yuzaga kelgan va bu holat [[Amr ibn Luhay]] hokimiyatga kelguniga qadar davom etgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ilyosning nabirasi [[Khuzayma ibn Mudrika]] [[arablar]] milodiy VII asrda [[islom]] dini paydo boʻlguniga qadar sigʻinib kelingan [[Hubal]] butini birinchi boʻlib oʻrnatgan&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=N.A. Faris |date=1952 |title=The Book Of Idols: Being A Translation From The Arabic Of The Kitāb al-Asnām By Hishām Ibn Al-Kalbi |url=https://books.google.com/books?id=G4HXAAAAMAAJ |journal=Princeton Oriental Studies |location=New Jersey |publisher=Princeton University Press |volume=14 |pages=23}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Muhammadning shajarasi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Muhammadning ajdodlari]]</text>
      <sha1>6elrdc4ak45epcfic3wk06oik4n7mkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tibbiyot fizikasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1446776</id>
    <revision>
      <id>6269968</id>
      <parentid>6269321</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T03:05:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>Sahifaga xabar andozasi/andozalari qoʻshildi</comment>
      <origin>6269968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="971" sha1="32j4vk7em7j64slvt8u5g0e97bkkwik" xml:space="preserve">{{multiple issues|
{{turkumsiz|sana=2026-09}}
{{ichki havolasiz|sana=2026-09}}
}}

'''Tibbiyot fizikasi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NYS Medical Physics |url=http://www.op.nysed.gov/prof/medphys/ |access-date=2022-02-03 |website=www.op.nysed.gov |archive-date=2012-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603011906/http://www.op.nysed.gov/prof/medphys/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; inson salomatligini yaxshilash maqsadida kasalliklarga tashxis qoʻyish va davolash, shuningdek oldini olish uchun fizik qonunlar va usullardan foydalanadi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.iomp.org/medical-physics/ |title=Medical Physics – International Organization for Medical Physics |date=27 March 2018}}&lt;/ref&gt;. 2008-yildan buyon ''tibbiyot fizikasi'' sogʻliqni saqlash sohalaridan biri hisoblanadi&lt;ref&gt;''Guidelines for the Certification of Clinically Qualified Medical Physicists''. IAEA. Link: https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/TCS-71web.pdf&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==</text>
      <sha1>32j4vk7em7j64slvt8u5g0e97bkkwik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katerina Brim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447229</id>
    <revision>
      <id>6269562</id>
      <parentid>6269049</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:41:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Paralimpiyachi ayollar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6269562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9530" sha1="kxrum143pvp9fv8s7o63d68s0glvvh3" xml:space="preserve">{{Sportchi bilgiqutisi
| ismi              = Katerina Brim
| tasvir            = 2024 UCI Road World Championships Zurich Mixed Handbike Team Relay 15 (Kate Brim).jpg
| izoh              = Brim [[2024-yilgi UCI para velosporti boʻyicha yoʻl jahon chempionati]]da
| jins              = ayol
| laqabi            = Kate
| fuqaroligi        = amerikalik
| tavallud_sanasi   = 1998-yil 31-may&lt;ref name=Brim&gt;{{cite web|url=https://olympics.com/en/paris-2024-paralympics/athlete/katerina-brim_2487453 |title=Katerina Brim |work=[[Paris 2024 Paralympics]] |access-date=August 27, 2024}}&lt;/ref&gt;
| tavallud_joyi     = Ukraina
| vafot_sanasi      =
| vafot_joyi       =
| faoliyat_yillari =
| boʻyi             =
| vazni             =
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari          =
| veb-sayt          =
| mukofotlar        =
| mamlakat          = AQSh
| sport             = [[Para velosport|para velosport]]
| klub              =
| pozitsiya         =
| murabbiylar       =
| faol_tomon        =
}}

'''Katerina Brim''' (1998-yil 31-mayda tugʻilgan) — amerikalik [[Para velosport|para velosportchisi]]. U [[2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|2024-yilgi Yozgi Paralimpiada]]da AQSh sharafini himoya qilgan.

== Medallari ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Musobaqa
! Yil
! Yoʻnalish
! Natija
|-
| [[2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 2024
| [[2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida velosport – ayollar oʻrtasida H1–3 klassida yoʻl vaqt poygasi|Vaqt poygasi, H1–3]]
| {{Gold medal}}
|-
| [[2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 2024
| [[2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida velosport – H1–5 klassida aralash jamoaviy estafeta|Aralash jamoaviy estafeta, H1–5]]
| {{Bronze medal}}
|-
| [[UCI para velosporti boʻyicha yoʻl jahon chempionati|Yoʻl jahon chempionati]]
| 2022
| [[2022-yilgi UCI para velosporti boʻyicha yoʻl jahon chempionati|Yoʻl poygasi, H2]]
| {{Gold medal}}
|-
| [[UCI para velosporti boʻyicha yoʻl jahon chempionati|Yoʻl jahon chempionati]]
| 2022
| [[2022-yilgi UCI para velosporti boʻyicha yoʻl jahon chempionati|Vaqt poygasi, H2]]
| {{Gold medal}}
|-
| [[UCI para velosporti boʻyicha yoʻl jahon chempionati|Yoʻl jahon chempionati]]
| 2024
| [[2024-yilgi UCI para velosporti boʻyicha yoʻl jahon chempionati|Yoʻl poygasi, H2]]
| {{Gold medal}}
|-
| [[UCI para velosporti boʻyicha yoʻl jahon chempionati|Yoʻl jahon chempionati]]
| 2024
| [[2024-yilgi UCI para velosporti boʻyicha yoʻl jahon chempionati|Vaqt poygasi, H2]]
| {{Gold medal}}
|-
| [[Parapan Amerika oʻyinlari]]
| 2023
| [[2023-yilgi Parapan Amerika oʻyinlarida velosport – ayollar oʻrtasida H1–5 klassida yoʻl vaqt poygasi|Vaqt poygasi, H1–5]]
| {{Gold medal}}
|-
| [[Parapan Amerika oʻyinlari]]
| 2023
| [[2023-yilgi Parapan Amerika oʻyinlarida velosport|Yoʻl poygasi, H2–5]]
| {{Silver medal}}
|}

== Erta hayoti va taʼlimi ==

Brim Ukrainada tugʻilgan va 2003-yilda farzandlikka olinganidan soʻng AQShga koʻchib kelgan&lt;ref name=Brim/&gt;. U [[Lowell High School (Michigan)|Lowell High School]]ni [[Lowell (Michigan)|Lowell]], Michigan shtatida tamomlagan. Shundan soʻng [[Southern New Hampshire University]]da onlayn tarzda tahsil olgan&lt;ref name=teamusa/&gt;.

== Faoliyati ==

Brim AQSh terma jamoasi safida xalqaro debyutini [[2022-yilgi UCI para velosporti boʻyicha yoʻl jahon chempionati]]da oʻtkazdi va H2 klassidagi yoʻl poygasi hamda vaqt poygasida oltin medallarni qoʻlga kiritdi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.usparacycling.org/news/features/2022/july/21/road-world-championships-team-named |title=World Championships team named as U.S. Paralympics Cycling prepares for road Para-cycling season finale |website=usparacycling.org |first=Kristen |last=Gowdy |date=July 21, 2022 |access-date=August 27, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=teamusa&gt;{{cite web|url=https://www.teamusa.com/news/2022/august/13/stuck-in-a-little-daydream-para-cyclist-kate-brim-is-a-two-time-world-champ |title=&quot;Stuck In A Little Daydream&quot;: Para-Cyclist Kate Brim Is A Two-Time World Champ |website=usparacycling.org |first=Paul D. |last=Bowker |date=August 13, 2022 |access-date=August 27, 2024}}&lt;/ref&gt;.

2023-yil 23-mayda Brim [[Amerika Qoʻshma Shtatlari antidoping agentligi]] tomonidan taqiqlangan moddadan foydalanish sababli bir yillik diskvalifikatsiyani qabul qildi. Bunga [[Butunjahon antidoping agentligi]]ning unga davolash maqsadida foydalanish uchun retroaktiv ruxsatnoma berishni rad etgani sabab boʻldi. Uning organizmida [[Humalog]], [[diabet]]ni davolashda qoʻllanadigan [[insulin]] aniqlangan. Keyinchalik u davolash maqsadida foydalanish uchun ruxsatnoma olishga ariza berdi va ruxsatnoma tasdiqlandi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.usada.org/sanction/katerina-brim-accepts-doping-sanction/ |title=U.S. Paralympic Cycling Athlete Katerina Brim Accepts Sanction for Anti-Doping Rule Violation |website=usada.org |date=May 23, 2023 |access-date=August 27, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.usparacycling.org/news/2024/august/15/after-overcoming-another-obstacle-before-trials-kate-brim-is-set-to-make-her-paralympic-debut |title=After Overcoming Another Obstacle Before Trials, Kate Brim Is Set To Make Her Paralympic Debut |website=usparacycling.org |first=Steve |last=Drumwright |date=August 15, 2024 |access-date=August 27, 2024}}&lt;/ref&gt;.

2023-yil noyabr oyida u [[2023-yilgi Parapan Amerika oʻyinlari]]da AQSh sharafini himoya qildi va [[2023-yilgi Parapan Amerika oʻyinlarida velosport – ayollar oʻrtasida H1–5 klassida yoʻl vaqt poygasi|H1–5 klassidagi yoʻl vaqt poygasida]] oltin hamda H2–5 klassidagi yoʻl poygasida kumush medalni qoʻlga kiritdi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.usparacycling.org/news/2023/november/26/team-usa-closes-out-the-parapan-american-games-with-podium-sweep-and-five-additional-medals |title=Team USA closes out the Parapan American Games with podium sweep and five additional medals |website=usparacycling.org |first=Heidi |last=Ledermann |date=November 26, 2023 |access-date=August 27, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.usparacycling.org/news/2023/november/19/golden-start-as-bosco-brim-and-pinney-take-titles-on-opening-day-of-road-cycling-in-santiago |title=Golden Start as Bosco, Brim and Pinney Take Titles on Opening Day of Road Cycling in Santiago |website=usparacycling.org |first=Heidi |last=Ledermann |date=November 19, 2023 |access-date=August 27, 2024}}&lt;/ref&gt;.

2024-yil 8-iyulda Brim [[2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|2024-yilgi Yozgi Paralimpiada]]da AQSh sharafini himoya qilish huquqini qoʻlga kiritdi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.usparacycling.org/news/2024/july/08/thirteen-cyclists-selected-to-represent-team-usa-at-the-2024-paralympic-games |title=Thirteen Cyclists Selected to Represent Team USA at the 2024 Paralympic Games |website=usparacycling.org |first=Kristen |last=Gowdy |date=July 8, 2024 |access-date=August 27, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.wzzm13.com/article/sports/olympics/lowell-woman-selected-competing-handcycling-paralympics/69-977f22ab-a416-4500-93ed-4ee929c54b62 |title=Lowell woman selected as one of just 13 competing in handcycling in Paralympics |website=[[WZZM]] |date=July 9, 2024 |access-date=August 27, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==

2017-yilda Brim churralagan umurtqa diski sababli rejalashtirilgan jarrohlik amaliyotini boshdan kechirdi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.teamusa.com/news/2023/april/25/her-learners-cap-on-handcyclist-kate-brim-has-rapidly-risen-to-the-top-of-her-sport |title=Her 'Learner's Cap' On, Handcyclist Kate Brim Has Rapidly Risen To The Top Of Her Sport |website=teamusa.com |first=Karen |last=Price |date=April 25, 2023 |access-date=August 27, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.fox17online.com/sports/interview-lowell-native-and-world-champion-kate-brim-makes-first-paralympic-team |title=INTERVIEW: Lowell native and World Champion Kate Brim makes first Paralympic team |website=fox17online.com |publisher=[[WXMI]] |first=Thomas |last=Cook |date=June 17, 2024 |access-date=August 27, 2024}}&lt;/ref&gt;. Jarrohlikdan soʻng umurtqa kanaliga yuqoriga qarab tarqalgan qon ivishi hosil boʻlib, natijada orqa miya jarohatlangan va u tetraplegiyaga uchragan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.woodtv.com/sports/lowell-native-invited-to-join-u-s-paracycling-team/ |title=Lowell native invited to join U.S. Paracycling Team |website=[[WOOD-TV]] |first=Luke |last=Laster |date=June 26, 2022 |access-date=August 27, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://lowellsfirstlook.com/lowell-woman-to-represent-u-s-in-paris-paralympic-games/ |title=Lowell Woman to Represent U.S. In Paris Paralympic Games |website=lowellsfirstlook.com |first=Michelle |last=Smith |date=August 5, 2024 |access-date=August 27, 2024}}&lt;/ref&gt;. U [[1-tur diabet]] bilan yashaydi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.usparacycling.org/news/features/2023/february/09/kate-brim-is-relishing-all-opportunities-to-learn-and-grow-before-the-2023-season |title=Kate Brim Is Relishing All Opportunities To Learn And Grow Before The 2023 Season |website=usparacycling.org |first=Nicole |last=Haase |date=February 9, 2023 |access-date=August 27, 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://www.teamusa.com/news/2022/august/13/stuck-in-a-little-daydream-para-cyclist-kate-brim-is-a-two-time-world-champ Kate Brim — Team USA]
* [https://www.usparacycling.org/ Kate Brim — AQSh Para velosporti]

[[Turkum:1998-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:AQSh sportchilari]]
[[Turkum:Paralimpiyachi ayollar]]</text>
      <sha1>kxrum143pvp9fv8s7o63d68s0glvvh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Boys</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447262</id>
    <revision>
      <id>6269396</id>
      <parentid>6269114</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6269396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="603" sha1="1ffvc71xhnd4wcukrcsa899u07pz0ln" xml:space="preserve">'''Sir Edward Boys''' (1579–1646-yillar) — [[Kent]] grafligining Fredville mulkidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/boys-sir-edward-1579-1646|title=BOYS, Sir Edward (1579-1646), of Fredville, Nonington, Kent|publisher=History of Parliament Trust|access-date=14 March 2019|arxivsana=2025-02-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250219211215/https://historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/boys-sir-edward-1579-1646}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>1ffvc71xhnd4wcukrcsa899u07pz0ln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rebeldía</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447346</id>
    <revision>
      <id>6269380</id>
      <timestamp>2026-09-13T12:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Kino|Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1242" sha1="f6xo50i0ibaorf433ppd31s2yhzcr2n" xml:space="preserve">{{Film bilgiqutisi
| director = [[José Antonio Nieves Conde]]
| producer = {{ubl|[[Hans-Georg Hübner]]|[[Albino Sanz]]|[[Manual Torres (prodyuser)|Manuel Torres]]}}
| writer = {{ubl|José Antonio Nieves Conde|[[José María Pemán]] (pyesa)|[[Gonzalo Torrente Ballester]]}}
| narrator =
| starring = {{ubl|[[Delia Garcés]]|[[Fernando Fernán Gómez]]|[[Volker von Collande]]}}
| music = {{ubl|[[Miguel Asins Arbó]]|[[Juan Quintero (bastakor)|Juan Quintero]]}}
| cinematography = [[Francisco Sempere]]
| editing =  
| studio = {{ubl|Aafa-Film|Imago|Osa Films}}
| distributor =  [[CIFESA]] (Spain)
| released = {{Film date|1954|04|22|df=yes}}
| runtime = 89 minut
| mamlakat             = [[Ispaniya]], [[Germaniya]]
| til                  = [[Ispan tili|Ispancha]]
}}
'''Rebeldía''' – 1954-yilda rejissyor [[José Antonio Nieves Conde]] tomonidan suratga olingan [[Ispaniya]]–[[Germaniya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Delia Garcés]], [[Fernando Fernán Gómez]] va [[Volker von Collande]] ijro etgan&lt;ref&gt;Pérez p.351&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Monserrat Claveras Pérez. ''La Pasión de Cristo en el cine''. Encuentro, 2011.

== Havolalar ==
* {{IMDb title|0045071}}

{{1950-yillar-Ispaniya-film-stub}}</text>
      <sha1>f6xo50i0ibaorf433ppd31s2yhzcr2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Retorno a la verdad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447347</id>
    <revision>
      <id>6269384</id>
      <timestamp>2026-09-13T12:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Kino|Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1414" sha1="ndiw7qv2c2j5hzzo6rmy8c2bipogb2t" xml:space="preserve">{{Film bilgiqutisi
| director = [[Antonio del Amo]]
| producer =  
| writer = {{ubl|[[Jorge Griñán ]]|[[Antonio Guzmán Merino ]]|Antonio del Amo}}
| narrator =
| starring = {{ubl|[[Susana Canales]]|[[Julio Peña]]|[[Germán Cobos]]}}
| music = {{ubl|[[Jesús García Leoz ]]|[[Mario Medina (bastakor)|Mario Medina]]}}
| cinematography = [[César Fraile]]
| editing =  [[Petra de Nieva]]
| studio = {{ubl|Hispamex Films|Técnicos Asociados}}
| distributor = Hispamex Films 
| released = {{Film date|1956|04|30|df=yes}}
| runtime = 80 minut
| mamlakat             = [[Ispaniya]]
| til                  = [[Ispan tili|Ispancha]]
}}
'''Retorno a la verdad''' – 1956-yilda rejissyor [[Antonio del Amo]] tomonidan suratga olingan [[Ispaniya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Susana Canales]], [[Julio Peña]] va [[Germán Cobos]] ijro etgan&lt;ref&gt;de España p.9&lt;/ref&gt;.

==Rollarda==
* [[Susana Canales]] 
* [[Julio Peña]] 
*[[Germán Cobos]] 
* [[Ángel Ter]] 
* [[Dolores Quesada]] 
* [[María Luisa Moneró]] 
* [[Rafael Calvo Revilla]]
* [[María Sánchez Aroca]] 
* [[Rodolfo del Campo]] 
* [[Amalia Sánchez Ariño]] 
* [[Marisa Ramos]]
* [[Fermín Sánchez]]
* [[Lída Baarová]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* de España, Rafael. ''Directory of Spanish and Portuguese film-makers and films''. Greenwood Press, 1994.

== Havolalar ==
* {{IMDb title|0049671}}

{{1950-yillar-Ispaniya-film-stub}}</text>
      <sha1>ndiw7qv2c2j5hzzo6rmy8c2bipogb2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Balarrasa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447348</id>
    <revision>
      <id>6269385</id>
      <timestamp>2026-09-13T12:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Kino|Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1695" sha1="isss3whtz7jd0jfjxa3uhpco67kyvsd" xml:space="preserve">{{Film bilgiqutisi
| director       = [[José Antonio Nieves Conde]]
| producer       = 
| writer         = [[Vicente Escrivá]]
| starring       = [[Manolo Morán]]
| music          = [[Jesús García Leoz]]
| cinematography = José F. Aguayo&lt;br&gt;Manuel Berenguer
| editing        = Juan Serra
| distributor    = 
| released       = {{film date|1951|2|5|df=yes}}
| runtime        = 90 minut
| mamlakat             = [[Ispaniya]]
| til                  = [[Ispan tili|Ispancha]]
}}
'''Balarrasa''' – 1951-yilda rejissyor [[José Antonio Nieves Conde]] tomonidan suratga olingan [[Ispaniya]] drama filmi. Film 1951-yilgi [[Kann kinofestivali]]da namoyish etilgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BALARRASA |url=https://www.festival-cannes.com/en/f/balarrasa/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608091815/https://www.festival-cannes.com/en/f/balarrasa/ |archive-date=8 June 2023 |access-date=2026-05-29 |website=Festival de Cannes |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

==Rollarda==
* [[Manolo Morán]] — Desiderio
* [[Jesús Tordesillas]] — Carlos
* [[Dina Sten]] — Lina
* [[Luis Prendes]] — Fernando
* [[José Bódalo]] — klub prezidenti
* [[Maruchi Fresno]] — Elena
* [[María Rosa Salgado]] — Mayte
* [[Eduardo Fajardo]] — Mario
* [[Fernando Fernán Gómez]] — Javier Mendoza &quot;Balarrasa&quot;
* [[Fernando Aguirre]] — Valentin
* [[Francisco Bernal]] — Emiliano
* [[Mario Berriatúa]] — leytenant Hernández
* [[Julia Caba Alba]] — Faustina
* [[Chano Conde]] — leytenant
* [[Alfonso de Córdoba]] — alférez
* [[Gérard Tichy]] — Zanders

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{imdb title|id=0042222|title=Reckless}}

{{1950-yillar-Ispaniya-film-stub}}</text>
      <sha1>isss3whtz7jd0jfjxa3uhpco67kyvsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Los peces rojos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447349</id>
    <revision>
      <id>6269386</id>
      <timestamp>2026-09-13T12:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Kino|Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1052" sha1="pnobsxw7nf238fm773lylw3jd73o5f6" xml:space="preserve">{{Film bilgiqutisi
| director       = [[José Antonio Nieves Conde]]
| producer       =
| writer         = [[Carlos Blanco Hernández|Carlos Blanco]]
| narrator       =
| starring       = [[Arturo de Córdova]]&lt;br&gt;[[Emma Penella]]
| music          = [[Miguel Asins Arbó]]
| cinematography = [[Francisco Sempere]]
| editing        = [[Margarita de Ochoa]]
| distributor    = Suevia Films
| released       = {{Film date|1955|09|12|df=y}}
| runtime        = 100 minut
| mamlakat             = [[Ispaniya]]
| til                  = [[Ispan tili|Ispancha]]
}}
'''Los peces rojos''' – 1955-yilda rejissyor [[José Antonio Nieves Conde]] tomonidan suratga olingan [[Ispaniya]] [[triller film]]i&lt;ref&gt;Mira p. 237&lt;/ref&gt;. Ssenariy [[Carlos Blanco]] tomonidan yozilgan, original gʻoya ham Carlos Blanco tomonidan yaratilgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Mira, Alberto. ''Historical Dictionary of Spanish Cinema''. Scarecrow Press, 2010.

== Havolalar ==
* {{IMDb title|id=0048476|title=Los peces rojos}}

{{1950-yillar-Ispaniya-film-stub}}</text>
      <sha1>pnobsxw7nf238fm773lylw3jd73o5f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Calabuch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447350</id>
    <revision>
      <id>6269387</id>
      <timestamp>2026-09-13T12:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Kino|Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1090" sha1="hhdhvzfioul0pdis9nrovnf4eyqvyxt" xml:space="preserve">{{Film bilgiqutisi
| director       = [[Luis García Berlanga]]
| producer       = 
| writer         = [[Leonardo Martín]]&lt;br&gt;[[Florentino Soria]]&lt;br&gt;Luis García Berlanga&lt;br&gt;[[Ennio Flaiano]]
| starring       = [[Edmund Gwenn]]&lt;br&gt;[[Valentina Cortese]]&lt;br&gt;[[Franco Fabrizi]]&lt;br&gt;[[José Isbert]]&lt;br&gt;[[Manuel Alexandre]]
| music          = [[Guido Guerrini (bastakor)|Guido Guerrini]]
| cinematography = [[Francisco Sempere]]
| editing        = [[Pepita Orduna]]
| distributor    = 
| released       = {{Film date|1956|10|01|df=y}}
| runtime        = 93 minut
| mamlakat             = [[Ispaniya]]
| til                  = [[Ispan tili|Ispancha]]
}}
'''Calabuch''' – 1956-yilda rejissyor [[Luis García Berlanga]] tomonidan suratga olingan komediya film&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Y Peñíscola fue Calabuch |url=https://www.lasprovincias.es/v/20101114/culturas/peniscola-calabuch-20101114.html |website=www.lasprovincias.es |accessdate=2026-yil 13-sentabr}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{IMDb title|id=0049042|title=Calabuch}}

{{1950-yillar-Ispaniya-film-stub}}</text>
      <sha1>hhdhvzfioul0pdis9nrovnf4eyqvyxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Muhammadiyjonbek</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447351</id>
    <revision>
      <id>6269410</id>
      <timestamp>2026-09-13T14:04:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6269410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="likas33elxf2w6xgc28q53mrdlkxhx1" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 14:04, 2026-yil 13-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>likas33elxf2w6xgc28q53mrdlkxhx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Wrchang</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447352</id>
    <redirect title="Foydalanuvchi munozarasi:RcW iki" />
    <revision>
      <id>6269488</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Deepfriedokra</username>
        <id>46168</id>
      </contributor>
      <comment>Deepfriedokra [[Foydalanuvchi munozarasi:Wrchang]] sahifasini [[Foydalanuvchi munozarasi:RcW iki]]ga koʻchirdi: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Wrchang|Wrchang]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/RcW iki|RcW iki]]&quot;</comment>
      <origin>6269488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="ce62f7hlq0gsu2dz2a2p20pjzu86gf7" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Foydalanuvchi munozarasi:RcW iki]]</text>
      <sha1>ce62f7hlq0gsu2dz2a2p20pjzu86gf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Gullbahor</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447353</id>
    <revision>
      <id>6269490</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6269490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6071" sha1="cdea1ysdd9ol4l7shb18ao6qbvha95l" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 17:11, 2026-yil 13-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>cdea1ysdd9ol4l7shb18ao6qbvha95l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shannon Bloedel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447354</id>
    <revision>
      <id>6269491</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Sportchi bilgiqutisi | ismi              = Shannon Bloedel | tasvir            = | izoh              = | jins              = ayol | laqabi            = | fuqaroligi        = amerikalik | tavallud_sanasi   = taxminan 1960-yil | tavallud_joyi     = | vafot_sanasi      = | vafot_joyi        = | faoliyat_yillari  = | boʻyi             = | vazni             = | turmush oʻrtogʻi  = | bolalari          = | veb-sayt          = | mukofotlar        = |...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6269491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3872" sha1="dbkcjotsv4j7qe2hgqrefliqbi1k30u" xml:space="preserve">{{Sportchi bilgiqutisi
| ismi              = Shannon Bloedel
| tasvir            =
| izoh              =
| jins              = ayol
| laqabi            =
| fuqaroligi        = amerikalik
| tavallud_sanasi   = taxminan 1960-yil
| tavallud_joyi     =
| vafot_sanasi      =
| vafot_joyi        =
| faoliyat_yillari  =
| boʻyi             =
| vazni             =
| turmush oʻrtogʻi  =
| bolalari          =
| veb-sayt          =
| mukofotlar        =
| mamlakat          = AQSh
| sport             = [[Sit-ski]]ing
| klub              =
| pozitsiya         =
| murabbiylar       =
| faol_tomon        =
}}

'''Shannon Bloedel''' — amerikalik [[Paralimpiya oʻyinlari|paralimpiya]] sit-ski sportchisi. U 1992-yilgi Paralimpiya oʻyinlarida kumush medalni qoʻlga kiritgan. Shundan soʻng Bloedel [[Nordstrom]] uchun model boʻlib ishlagan.

== Hayoti ==

Bloedel taxminan 1960-yilda katolik oiladagi oʻnta farzandning eng kichigi boʻlib tugʻilgan. Uning onasi hamshira, otasi esa shifokor edi&lt;ref name=wonder&gt;{{Cite web |title=It's One-Derful -- Seattle Woman Rides Fast Track To World Competition {{!}} The Seattle Times |url=https://archive.seattletimes.com/archive/19900223/1057520/its-one-derful----seattle-woman-rides-fast-track-to-world-competition |access-date=2025-08-11 |website=archive.seattletimes.com}}&lt;/ref&gt;. Oila suv changʻisi bilan shugʻullanishga qiziqqan&lt;ref name=hall/&gt;.

U 10 yoshida minibayki avtomobil bilan toʻqnashib ketgan avtohalokatga uchradi&lt;ref name=wonder/&gt;. Avariya natijasida Bloedel oyoqlaridan foydalanish imkoniyatini yoʻqotdi&lt;ref name=ski/&gt; va Tacomadagi Wilson High Schoolda nogironlar aravachasidan foydalandi. Maktabda u tennis, suzish, nayza uloqtirish va ogʻir atletika kabi sport turlariga qiziqdi&lt;ref name=wonder/&gt; va uyda akalari uni qor ustida chana bilan tortib yurishardi&lt;ref name=hall/&gt;. U [[Vashington universiteti]]da oʻqiyotgan paytida changʻi uchishga qaror qildi. U yerda ijtimoiy ish boʻyicha bakalavr darajasini hamda reabilitatsiya terapiyasi boʻyicha magistr darajasini oldi. Uni universitetdagi changʻi instruktori sportga jalb qilgan&lt;ref name=wonder/&gt;.

U 1987-yilda terma jamoaga qoʻshildi&lt;ref name=ski&gt;[http://www.disabledskihall.com/shannon-bloedel Shannon Bloedel], disabledskihall, 2014-yil 17-fevralda murojaat qilingan&lt;/ref&gt;. 1991-yilda AQSh va Kanadadagi milliy chempionatlarda oltin medallarni qoʻlga kiritdi&lt;ref name=ski/&gt;. [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada]]da Bloedel [[Albertville]]da gigant slalom bahsida kumush medalni qoʻlga kiritib, [[Marit Ruth]]dan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi. Ruthning natijasi 2:36.78 edi. AQSh terma jamoasi vakili [[Candace Cable]] uchinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;[http://www.paralympic.org/Athletes/Results Tignes-Albertville 1992 Paralympic Winter Games Alpine Skiing Womenʼs Giant Slalom LW10-11], paralympic.org, 2014-yil 17-fevralda murojaat qilingan&lt;/ref&gt;.

Bloedel kiyimlar uchun model sifatida ham ishlagan&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-08-11-fi-5363-story.html Models With Disabilities Find a Place in Retail Ads], Andrea Maier, 1992, LA Times, 2014-yil 17-fevralda murojaat qilingan&lt;/ref&gt;. U homilador boʻlgach, changʻi sportini tark etdi va eri hamda farzandlari bilan [[Seattle]]da yashay boshladi&lt;ref name=ski/&gt;. 2016-yilda u North-West Ski Hall of Fame tarkibiga kiritildi. Shu marosimda [[Judy Nagel|Judy Nagel Johnson]], Nobi Kano va Lenore Lyle ham taqdirlandi&lt;ref name=hall&gt;{{Cite news |date=Fall 2016 |title=BANQUET HONORS FOUR NEW HALL OF FAMERS |url=https://www.ancientskiers.com/wp-content/uploads/2014/02/Fall-Newsletter-2016.pdf |access-date=11 August 2025 |work=The Ancient Skier |pages=1–2}}&lt;/ref&gt;.

== Medallari ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Musobaqa
! Yil
! Yoʻnalish
! Natija
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Gigant slalom, LW10–11
| {{Silver medal}}
|}

== Manbalar ==

{{manbalar}}</text>
      <sha1>dbkcjotsv4j7qe2hgqrefliqbi1k30u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269498</id>
      <parentid>6269491</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:AQSh sportchilari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6269498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3902" sha1="74a051j40igu7sn27598jt9degeoaru" xml:space="preserve">{{Sportchi bilgiqutisi
| ismi              = Shannon Bloedel
| tasvir            =
| izoh              =
| jins              = ayol
| laqabi            =
| fuqaroligi        = amerikalik
| tavallud_sanasi   = taxminan 1960-yil
| tavallud_joyi     =
| vafot_sanasi      =
| vafot_joyi        =
| faoliyat_yillari  =
| boʻyi             =
| vazni             =
| turmush oʻrtogʻi  =
| bolalari          =
| veb-sayt          =
| mukofotlar        =
| mamlakat          = AQSh
| sport             = [[Sit-ski]]ing
| klub              =
| pozitsiya         =
| murabbiylar       =
| faol_tomon        =
}}

'''Shannon Bloedel''' — amerikalik [[Paralimpiya oʻyinlari|paralimpiya]] sit-ski sportchisi. U 1992-yilgi Paralimpiya oʻyinlarida kumush medalni qoʻlga kiritgan. Shundan soʻng Bloedel [[Nordstrom]] uchun model boʻlib ishlagan.

== Hayoti ==

Bloedel taxminan 1960-yilda katolik oiladagi oʻnta farzandning eng kichigi boʻlib tugʻilgan. Uning onasi hamshira, otasi esa shifokor edi&lt;ref name=wonder&gt;{{Cite web |title=It's One-Derful -- Seattle Woman Rides Fast Track To World Competition {{!}} The Seattle Times |url=https://archive.seattletimes.com/archive/19900223/1057520/its-one-derful----seattle-woman-rides-fast-track-to-world-competition |access-date=2025-08-11 |website=archive.seattletimes.com}}&lt;/ref&gt;. Oila suv changʻisi bilan shugʻullanishga qiziqqan&lt;ref name=hall/&gt;.

U 10 yoshida minibayki avtomobil bilan toʻqnashib ketgan avtohalokatga uchradi&lt;ref name=wonder/&gt;. Avariya natijasida Bloedel oyoqlaridan foydalanish imkoniyatini yoʻqotdi&lt;ref name=ski/&gt; va Tacomadagi Wilson High Schoolda nogironlar aravachasidan foydalandi. Maktabda u tennis, suzish, nayza uloqtirish va ogʻir atletika kabi sport turlariga qiziqdi&lt;ref name=wonder/&gt; va uyda akalari uni qor ustida chana bilan tortib yurishardi&lt;ref name=hall/&gt;. U [[Vashington universiteti]]da oʻqiyotgan paytida changʻi uchishga qaror qildi. U yerda ijtimoiy ish boʻyicha bakalavr darajasini hamda reabilitatsiya terapiyasi boʻyicha magistr darajasini oldi. Uni universitetdagi changʻi instruktori sportga jalb qilgan&lt;ref name=wonder/&gt;.

U 1987-yilda terma jamoaga qoʻshildi&lt;ref name=ski&gt;[http://www.disabledskihall.com/shannon-bloedel Shannon Bloedel], disabledskihall, 2014-yil 17-fevralda murojaat qilingan&lt;/ref&gt;. 1991-yilda AQSh va Kanadadagi milliy chempionatlarda oltin medallarni qoʻlga kiritdi&lt;ref name=ski/&gt;. [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada]]da Bloedel [[Albertville]]da gigant slalom bahsida kumush medalni qoʻlga kiritib, [[Marit Ruth]]dan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi. Ruthning natijasi 2:36.78 edi. AQSh terma jamoasi vakili [[Candace Cable]] uchinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;[http://www.paralympic.org/Athletes/Results Tignes-Albertville 1992 Paralympic Winter Games Alpine Skiing Womenʼs Giant Slalom LW10-11], paralympic.org, 2014-yil 17-fevralda murojaat qilingan&lt;/ref&gt;.

Bloedel kiyimlar uchun model sifatida ham ishlagan&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-08-11-fi-5363-story.html Models With Disabilities Find a Place in Retail Ads], Andrea Maier, 1992, LA Times, 2014-yil 17-fevralda murojaat qilingan&lt;/ref&gt;. U homilador boʻlgach, changʻi sportini tark etdi va eri hamda farzandlari bilan [[Seattle]]da yashay boshladi&lt;ref name=ski/&gt;. 2016-yilda u North-West Ski Hall of Fame tarkibiga kiritildi. Shu marosimda [[Judy Nagel|Judy Nagel Johnson]], Nobi Kano va Lenore Lyle ham taqdirlandi&lt;ref name=hall&gt;{{Cite news |date=Fall 2016 |title=BANQUET HONORS FOUR NEW HALL OF FAMERS |url=https://www.ancientskiers.com/wp-content/uploads/2014/02/Fall-Newsletter-2016.pdf |access-date=11 August 2025 |work=The Ancient Skier |pages=1–2}}&lt;/ref&gt;.

== Medallari ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Musobaqa
! Yil
! Yoʻnalish
! Natija
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Gigant slalom, LW10–11
| {{Silver medal}}
|}

== Manbalar ==

{{manbalar}}

[[Turkum:AQSh sportchilari]]</text>
      <sha1>74a051j40igu7sn27598jt9degeoaru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269501</id>
      <parentid>6269498</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Ayol sportchilar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6269501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3930" sha1="c92xkqc80u4swdrdnjgx9qkuyxdqzsd" xml:space="preserve">{{Sportchi bilgiqutisi
| ismi              = Shannon Bloedel
| tasvir            =
| izoh              =
| jins              = ayol
| laqabi            =
| fuqaroligi        = amerikalik
| tavallud_sanasi   = taxminan 1960-yil
| tavallud_joyi     =
| vafot_sanasi      =
| vafot_joyi        =
| faoliyat_yillari  =
| boʻyi             =
| vazni             =
| turmush oʻrtogʻi  =
| bolalari          =
| veb-sayt          =
| mukofotlar        =
| mamlakat          = AQSh
| sport             = [[Sit-ski]]ing
| klub              =
| pozitsiya         =
| murabbiylar       =
| faol_tomon        =
}}

'''Shannon Bloedel''' — amerikalik [[Paralimpiya oʻyinlari|paralimpiya]] sit-ski sportchisi. U 1992-yilgi Paralimpiya oʻyinlarida kumush medalni qoʻlga kiritgan. Shundan soʻng Bloedel [[Nordstrom]] uchun model boʻlib ishlagan.

== Hayoti ==

Bloedel taxminan 1960-yilda katolik oiladagi oʻnta farzandning eng kichigi boʻlib tugʻilgan. Uning onasi hamshira, otasi esa shifokor edi&lt;ref name=wonder&gt;{{Cite web |title=It's One-Derful -- Seattle Woman Rides Fast Track To World Competition {{!}} The Seattle Times |url=https://archive.seattletimes.com/archive/19900223/1057520/its-one-derful----seattle-woman-rides-fast-track-to-world-competition |access-date=2025-08-11 |website=archive.seattletimes.com}}&lt;/ref&gt;. Oila suv changʻisi bilan shugʻullanishga qiziqqan&lt;ref name=hall/&gt;.

U 10 yoshida minibayki avtomobil bilan toʻqnashib ketgan avtohalokatga uchradi&lt;ref name=wonder/&gt;. Avariya natijasida Bloedel oyoqlaridan foydalanish imkoniyatini yoʻqotdi&lt;ref name=ski/&gt; va Tacomadagi Wilson High Schoolda nogironlar aravachasidan foydalandi. Maktabda u tennis, suzish, nayza uloqtirish va ogʻir atletika kabi sport turlariga qiziqdi&lt;ref name=wonder/&gt; va uyda akalari uni qor ustida chana bilan tortib yurishardi&lt;ref name=hall/&gt;. U [[Vashington universiteti]]da oʻqiyotgan paytida changʻi uchishga qaror qildi. U yerda ijtimoiy ish boʻyicha bakalavr darajasini hamda reabilitatsiya terapiyasi boʻyicha magistr darajasini oldi. Uni universitetdagi changʻi instruktori sportga jalb qilgan&lt;ref name=wonder/&gt;.

U 1987-yilda terma jamoaga qoʻshildi&lt;ref name=ski&gt;[http://www.disabledskihall.com/shannon-bloedel Shannon Bloedel], disabledskihall, 2014-yil 17-fevralda murojaat qilingan&lt;/ref&gt;. 1991-yilda AQSh va Kanadadagi milliy chempionatlarda oltin medallarni qoʻlga kiritdi&lt;ref name=ski/&gt;. [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada]]da Bloedel [[Albertville]]da gigant slalom bahsida kumush medalni qoʻlga kiritib, [[Marit Ruth]]dan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi. Ruthning natijasi 2:36.78 edi. AQSh terma jamoasi vakili [[Candace Cable]] uchinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;[http://www.paralympic.org/Athletes/Results Tignes-Albertville 1992 Paralympic Winter Games Alpine Skiing Womenʼs Giant Slalom LW10-11], paralympic.org, 2014-yil 17-fevralda murojaat qilingan&lt;/ref&gt;.

Bloedel kiyimlar uchun model sifatida ham ishlagan&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-08-11-fi-5363-story.html Models With Disabilities Find a Place in Retail Ads], Andrea Maier, 1992, LA Times, 2014-yil 17-fevralda murojaat qilingan&lt;/ref&gt;. U homilador boʻlgach, changʻi sportini tark etdi va eri hamda farzandlari bilan [[Seattle]]da yashay boshladi&lt;ref name=ski/&gt;. 2016-yilda u North-West Ski Hall of Fame tarkibiga kiritildi. Shu marosimda [[Judy Nagel|Judy Nagel Johnson]], Nobi Kano va Lenore Lyle ham taqdirlandi&lt;ref name=hall&gt;{{Cite news |date=Fall 2016 |title=BANQUET HONORS FOUR NEW HALL OF FAMERS |url=https://www.ancientskiers.com/wp-content/uploads/2014/02/Fall-Newsletter-2016.pdf |access-date=11 August 2025 |work=The Ancient Skier |pages=1–2}}&lt;/ref&gt;.

== Medallari ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Musobaqa
! Yil
! Yoʻnalish
! Natija
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Gigant slalom, LW10–11
| {{Silver medal}}
|}

== Manbalar ==

{{manbalar}}

[[Turkum:AQSh sportchilari]]
[[Turkum:Ayol sportchilar]]</text>
      <sha1>c92xkqc80u4swdrdnjgx9qkuyxdqzsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>William Wingfield (Angliya parlamenti aʼzosi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447355</id>
    <revision>
      <id>6269493</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="543" sha1="o5xc99ihp6c1zj2otbsh2j7cqmkch4p" xml:space="preserve">'''William Wingfield''' (1639-yilda vafot etgan) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

[[Lichfield (saylov okrugi)|Lichfield]] saylov okrugidan 1614, 1621, 1624, 1625, 1626 va 1628-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/wingfield-william-1639 | title=WINGFIELD, William (-d.1639), of Chartley, Staffs. And Essex House, the Strand, Westminster &amp;#124; History of Parliament Online }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>o5xc99ihp6c1zj2otbsh2j7cqmkch4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Wogan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447356</id>
    <revision>
      <id>6269502</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="443" sha1="qv255pjc9pgtm57x3qlqy3j9ned336i" xml:space="preserve">'''Sir John Wogan''' (1588–1644) — uelslik siyosatchi. 1614–1644-yillarda [[Angliya jamoalar palatasi]]da faoliyat yuritgan&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/wogan-john-15889-1644|title= WOGAN, John (1588/9-?1644), of Wiston, Pemb.|publisher= History of Parliament Online|access-date = 11 July 2013}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>qv255pjc9pgtm57x3qlqy3j9ned336i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Wood (Angliya parlamenti aʼzosi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447357</id>
    <revision>
      <id>6269511</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="536" sha1="bn1tpn8rzrem4a3qw21r2k2fl0uwvl6" xml:space="preserve">'''John Wood''' (1623-yil 24-dekabrda vafot etgan) — ingliz siyosatchisi. 1614 va 1621-yillardagi parlamentlarda [[Bossiney (saylov okrugi)|Bossiney]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi etib saylangan&lt;ref name=&quot;hist-parl&quot;&gt;{{cite web|website=The History of Parliament|title=WOOD, John (bet.1580/4-1623), of Trevillet, Tintagel, Cornw.|url=http://www.histparl.ac.uk/volume/1604-1629/member/wood-john-15804-1623|access-date=28 January 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>bn1tpn8rzrem4a3qw21r2k2fl0uwvl6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Wynde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447358</id>
    <revision>
      <id>6269516</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="552" sha1="m9cwshbr5dmiyry5bmo41qlqbjzuvta" xml:space="preserve">'''Sir Robert Wynde''' (taxminan 1580-yil — 1652-yil) — ingliz siyosatchisi.

[[Castle Rising (saylov okrugi)|Castle Rising]] saylov okrugidan 1614-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/wynde-sir-robert-1580-1652|title=WYNDE, Sir Robert (c.1580-1652), of Ashill, Norf. and St. Martin-in-the-Fields, Westminster|publisher=History of Parliament Trust|access-date= 17 March 2019}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>m9cwshbr5dmiyry5bmo41qlqbjzuvta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Richard Yarward</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447359</id>
    <revision>
      <id>6269520</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="341" sha1="qx7i6t038ymcg20xy1plzzsci71q2vb" xml:space="preserve">'''Richard Yarward''' yoki '''Yearwood''' (1580–1632) — ingliz savdogari va siyosatchisi. 1614–1629-yillar oralig‘ida [[Angliya jamoalar palatasi]]da faoliyat yuritgan&lt;ref name=Willis&gt;{{Cite Notitia Parliamentaria|converted=1|part=2|pages=229–239}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>qx7i6t038ymcg20xy1plzzsci71q2vb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269521</id>
      <parentid>6269520</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <origin>6269521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="448" sha1="emv1s54xl5aqdesbtmsd1mtioy6p0ui" xml:space="preserve">'''Richard Yarward''' yoki '''Yearwood''' (1580–1632) — ingliz savdogari va siyosatchisi. 1614–1629-yillar oralig‘ida [[Angliya jamoalar palatasi]]da faoliyat yuritgan&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/registersofparis00wanduoft#page/6/mode/2up The registers of the parish of Wandsworth in the county of Surrey. (1603-1787) Transcribed by John Traviss Squire]&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>emv1s54xl5aqdesbtmsd1mtioy6p0ui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andoza:1604-Angliya-MP-stub</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1447360</id>
    <revision>
      <id>6269525</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="256" sha1="8zszzq6x7e6egub70wzna7vr81sg8g3" xml:space="preserve">{{Asbox
| oid = 1604–1611-yilgi [[Angliya parlamenti]] aʼzosiga
| andozanomi = Andoza:1604-Angliya-MP-stub
| turkum = 1604–1611-yilgi Angliya parlamenti aʼzosiga oid chala maqolalar
| tasvir = Crystal Clear app Login Manager.svg
| tasvirtavsifi = 
}}</text>
      <sha1>8zszzq6x7e6egub70wzna7vr81sg8g3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turkum:1604–1611-yilgi Angliya parlamenti aʼzosiga oid chala maqolalar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1447361</id>
    <revision>
      <id>6269527</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="3kp6mhbg8e902z3v625k8que401lmsi" xml:space="preserve">[[Turkum:Chala maqolalar turkumlari]]
[[Turkum:1604–1611-yilgi Angliya parlamenti aʼzolari]]
[[Turkum:XVII asr Angliya parlamenti aʼzosiga oid chala maqolalar]]</text>
      <sha1>3kp6mhbg8e902z3v625k8que401lmsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:VoloDymyr 195</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447362</id>
    <redirect title="Foydalanuvchi munozarasi:Rymydolov Vertyslovo" />
    <revision>
      <id>6269540</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>S.Marchenko</username>
        <id>282485</id>
      </contributor>
      <comment>S.Marchenko [[Foydalanuvchi munozarasi:VoloDymyr 195]] sahifasini [[Foydalanuvchi munozarasi:Rymydolov Vertyslovo]]ga koʻchirdi: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/VoloDymyr 195|VoloDymyr 195]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Rymydolov Vertyslovo|Rymydolov Vertyslovo]]&quot;</comment>
      <origin>6269540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="ac71qdcou2o1vqg4uim62w3obnaqekp" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Foydalanuvchi munozarasi:Rymydolov Vertyslovo]]</text>
      <sha1>ac71qdcou2o1vqg4uim62w3obnaqekp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Brace</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447363</id>
    <revision>
      <id>6269541</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="452" sha1="e7rmemgrnjqmiegw14vrpvqumivx5ws" xml:space="preserve">'''John Brace''' (taxminan 1578-yilda tug‘ilgan) — ingliz siyosatchisi. 1604–1611-yillarda [[Angliya jamoalar palatasi]]da faoliyat yuritgan&lt;ref name=Alumni&gt;[http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=117047 'Alumni Oxonienses, 1500-1714: Bludworth-Brakell', Alumni Oxonienses 1500-1714: Abannan-Kyte (1891), pp. 142-170. Date accessed: 11 October 2011.]&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>e7rmemgrnjqmiegw14vrpvqumivx5ws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Candace Cable</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447364</id>
    <revision>
      <id>6269542</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Sportchi bilgiqutisi | ismi              = Candace Cable | tasvir            = | izoh              = | jins              = ayol | laqabi            = | fuqaroligi        = amerikalik | tavallud_sanasi   = 1954-yil 15-iyul&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt; | tavallud_joyi     = [[Glendale (Kaliforniya)|Glendale]], Kaliforniya, AQSh&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt; | vafot_sanasi      = | vafot_joyi        = | faoliyat_yillari  = | boʻyi             = | vazni             =...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6269542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7165" sha1="k0hadjfsscjrd42int24oetle8wndnv" xml:space="preserve">{{Sportchi bilgiqutisi
| ismi              = Candace Cable
| tasvir            =
| izoh              =
| jins              = ayol
| laqabi            =
| fuqaroligi        = amerikalik
| tavallud_sanasi   = 1954-yil 15-iyul&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt;
| tavallud_joyi     = [[Glendale (Kaliforniya)|Glendale]], Kaliforniya, AQSh&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt;
| vafot_sanasi      =
| vafot_joyi        =
| faoliyat_yillari  =
| boʻyi             =
| vazni             =
| turmush oʻrtogʻi  =
| bolalari           =
| veb-sayt          =
| mukofotlar        =
| mamlakat          = AQSh
| sport             = [[Nogironlar aravachasida poyga|nogironlar aravachasida poyga]], [[para yengil atletika]], [[para togʻ changʻisi]]
| klub              =
| pozitsiya         =
| murabbiylar       =
| faol_tomon        =
}}

'''Candace Cable''' (1954-yil 15-iyulda tugʻilgan)&lt;ref name=&quot;USOPM&quot;&gt;{{cite web |url=https://usopm.org/candace-cable/ |title=Candace Cable |website=usopm.org |date=September 23, 2019 |publisher=[[U.S. Olympic and Paralympic Museum]] |access-date=February 24, 2022}}&lt;/ref&gt; — toʻqqiz karra Paralimpiada ishtirokchisi. U Yozgi va [[Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]] oʻyinlarida medal qoʻlga kiritgan birinchi ayol boʻlgan&lt;ref name=&quot;globalsportsdevelopment.org&quot;&gt;{{cite web |title=Athlete Spotlight - Candace Cable - Global Sports Development |url=http://globalsportsdevelopment.org/athlete-spotlight-candace-cable/ |website=Global Sports Development |accessdate=7 September 2017 |date=7 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908064102/http://globalsportsdevelopment.org/athlete-spotlight-candace-cable/ |archive-date=8 September 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Cable, shuningdek, [[Boston marafoni]]ning ayollar oʻrtasidagi nogironlar aravachasidagi poyga bahsida olti karra gʻolib&lt;ref name=&quot;sierrasun.com&quot; /&gt; va [[Los-Anjeles marafoni]]ning dastlabki toʻrtta musobaqasi gʻolibi hisoblanadi.

== Tarjimayi holi ==

Cable [[Glendale (California)|Glendale]], Kaliforniyada tugʻilgan&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt;. Maktabni tamomlagach, u [[South Lake Tahoe (California)|South Lake Tahoe]]/[[Truckee (California)|Truckee]], Kaliforniyaga koʻchib oʻtdi&lt;ref name=&quot;sierrasun.com&quot;&gt;{{cite news |title=A new life: Since losing the use of her legs, Candace Cable has taken her life in a new direction |url=http://www.sierrasun.com/news/sports/a-new-life-since-losing-the-use-of-her-legs-candace-cable-has-taken-her-life-in-a-new-direction/ |accessdate=7 September 2017 |agency=Sierra Sun |first=Erin |last=Roth |date=19 December 2001 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908153610/http://www.sierrasun.com/news/sports/a-new-life-since-losing-the-use-of-her-legs-candace-cable-has-taken-her-life-in-a-new-direction/ |archive-date=8 September 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thetahoeweekly.com&quot;&gt;{{cite news |last1=Hauserman |first1=Tim |title=Advocating for change · Candace Cable |url=http://thetahoeweekly.com/2015/08/advocating-for-change-%C2%B7-candace-cable/ |accessdate=7 September 2017 |agency=The Tahoe Weekly |date=26 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908111800/http://thetahoeweekly.com/2015/08/advocating-for-change-%C2%B7-candace-cable/ |archive-date=8 September 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. U yoshini ataylab kichraytirib koʻrsatib, kazinoda ishga joylashdi.

1975-yilda 21 yoshida [[Kingsbury Grade]]da avtomobil avariyasiga uchradi. Avariyadan soʻng oyoqlaridan foydalanish imkoniyatini yoʻqotib, oʻziga achinishni boshladi va geroin qaramligiga tushib qoldi. Oʻsha paytda u shunday degan:

{{blockquote|&quot;Biz hammamiz faqat vaqtincha nogiron emasmiz. Ertami-kechmi har bir insonning tanasi ishdan chiqadi. Bu esa menga ustunlik beradi, chunki men allaqachon eski tartibdan tashqarida qanday yashashni bilaman.&quot;|}}

U 1978-yilda giyohvandlikdan davolanish kursidan oʻtdi&lt;ref&gt;{{Cite magazine |first=Deirdre |last=Donahue |date=June 25, 1984 |url=http://people.com/archive/wheelchair-racers-jim-knaub-and-candace-cable-are-on-a-roll-as-they-push-toward-their-olympic-debut-vol-21-no-25/ |title=Wheelchair Racers Jim Knaub and Candace Cable Are on a Roll as They Push Toward Their Olympic Debut |magazine=[[People (magazine)|People]] |access-date=2017-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908111451/http://people.com/archive/wheelchair-racers-jim-knaub-and-candace-cable-are-on-a-roll-as-they-push-toward-their-olympic-debut-vol-21-no-25/ |archive-date=2017-09-08 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. U [[California State University, Long Beach]]da oʻqiyotgan paytida nogironlar aravachasidagi sport turlari bilan tanishdi&lt;ref name=&quot;globalsportsdevelopment.org&quot; /&gt;. Avval suzishni sinab koʻrdi, keyinchalik nogironlar aravachasidagi poyga unga nogiron boʻlmagan doʻstlari bilan birga mashq qilish imkonini berishini aniqladi.
== Sport faoliyati ==

Toʻrt oy mashgʻulot oʻtkazgach, Cable [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|1980-yilgi Yozgi Paralimpiada]]da, [[1984-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|1984-yilgi Yozgi Olimpiada]]da [[Nogironlar aravachasida poyga|nogironlar aravachasida poyga]] namoyish sport turi sifatida, shuningdek, [[1984-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|1984-yilgi Yozgi Paralimpiada]], [[1988-yilgi Yozgi Paralimpiada|1988-yilgi Yozgi Paralimpiada]], [[1992-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|1992-yilgi Yozgi Paralimpiada]] va [[1996-yilgi Yozgi Paralimpiada|1996-yilgi Yozgi Paralimpiada]]da, shuningdek, beshta Qishki Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etdi. Cable Paralimpiada oʻyinlarida 12 ta medalni qoʻlga kiritgan boʻlib, ularning sakkiztasi oltin medal edi. U Yozgi va [[Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]] oʻyinlarida medal qoʻlga kiritgan birinchi ayol boʻlgan&lt;ref name=&quot;globalsportsdevelopment.org&quot; /&gt;.

== Medallari ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Musobaqa
! Yil
! Yoʻnalish
! Natija
|-
| [[1984-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Yozgi Olimpiada]]
| 1984
| Nogironlar aravachasida 800 metrga poyga
| {{Bronze medal}}
|-
| [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1980
| 200 metr, 3-klass
| {{Gold medal}}
|-
| [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1980
| 400 metr, 3-klass
| {{Gold medal}}
|-
| [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1980
| 4×60 metr estafeta, 2–5-klass
| {{Silver medal}}
|-
| [[1992-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1992
| 4×100 metr estafeta, TW3–4
| {{Gold medal}}
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Slalom, LW10–11
| {{Silver medal}}
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Pastga tushish, LW10–11
| {{Bronze medal}}
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Gigant slalom, LW10–11
| {{Bronze medal}}
|}
== Manbalar ==

{{manbalar}}
== Havolalar ==

* [https://www.usopm.org/candace-cable/ Candace Cable — U. S. Olympic &amp; Paralympic Museum]
* [https://www.teamusa.com/hall-of-fame/candace-cable Candace Cable — Team USA Hall of Fame]
* [https://www.paralympic.org/candace-cable Candace Cable — IPC]
* [https://www.olympedia.org/athletes/900000 Candace Cable — Olympedia]</text>
      <sha1>k0hadjfsscjrd42int24oetle8wndnv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269546</id>
      <parentid>6269542</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <origin>6269546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7164" sha1="owkcmcwwprhzv7it8bqsfsbm1dw7b4w" xml:space="preserve">{{Sportchi bilgiqutisi
| ismi              = Candace Cable
| tasvir            =
| izoh              =
| jins              = ayol
| laqabi            =
| fuqaroligi        = amerikalik
| tavallud_sanasi   = 1954-yil 15-iyul&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt;
| tavallud_joyi     = [[Glendale (California)|Glendale]], Kaliforniya, AQSh&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt;
| vafot_sanasi      =
| vafot_joyi        =
| faoliyat_yillari  =
| boʻyi             =
| vazni             =
| turmush oʻrtogʻi  =
| bolalari           =
| veb-sayt          =
| mukofotlar        =
| mamlakat          = AQSh
| sport             = [[Nogironlar aravachasida poyga|nogironlar aravachasida poyga]], [[para yengil atletika]], [[para togʻ changʻisi]]
| klub              =
| pozitsiya         =
| murabbiylar       =
| faol_tomon        =
}}

'''Candace Cable''' (1954-yil 15-iyulda tugʻilgan)&lt;ref name=&quot;USOPM&quot;&gt;{{cite web |url=https://usopm.org/candace-cable/ |title=Candace Cable |website=usopm.org |date=September 23, 2019 |publisher=[[U.S. Olympic and Paralympic Museum]] |access-date=February 24, 2022}}&lt;/ref&gt; — toʻqqiz karra Paralimpiada ishtirokchisi. U Yozgi va [[Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]] oʻyinlarida medal qoʻlga kiritgan birinchi ayol boʻlgan&lt;ref name=&quot;globalsportsdevelopment.org&quot;&gt;{{cite web |title=Athlete Spotlight - Candace Cable - Global Sports Development |url=http://globalsportsdevelopment.org/athlete-spotlight-candace-cable/ |website=Global Sports Development |accessdate=7 September 2017 |date=7 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908064102/http://globalsportsdevelopment.org/athlete-spotlight-candace-cable/ |archive-date=8 September 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Cable, shuningdek, [[Boston marafoni]]ning ayollar oʻrtasidagi nogironlar aravachasidagi poyga bahsida olti karra gʻolib&lt;ref name=&quot;sierrasun.com&quot; /&gt; va [[Los-Anjeles marafoni]]ning dastlabki toʻrtta musobaqasi gʻolibi hisoblanadi.

== Tarjimayi holi ==

Cable [[Glendale (California)|Glendale]], Kaliforniyada tugʻilgan&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt;. Maktabni tamomlagach, u [[South Lake Tahoe (California)|South Lake Tahoe]]/[[Truckee (California)|Truckee]], Kaliforniyaga koʻchib oʻtdi&lt;ref name=&quot;sierrasun.com&quot;&gt;{{cite news |title=A new life: Since losing the use of her legs, Candace Cable has taken her life in a new direction |url=http://www.sierrasun.com/news/sports/a-new-life-since-losing-the-use-of-her-legs-candace-cable-has-taken-her-life-in-a-new-direction/ |accessdate=7 September 2017 |agency=Sierra Sun |first=Erin |last=Roth |date=19 December 2001 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908153610/http://www.sierrasun.com/news/sports/a-new-life-since-losing-the-use-of-her-legs-candace-cable-has-taken-her-life-in-a-new-direction/ |archive-date=8 September 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thetahoeweekly.com&quot;&gt;{{cite news |last1=Hauserman |first1=Tim |title=Advocating for change · Candace Cable |url=http://thetahoeweekly.com/2015/08/advocating-for-change-%C2%B7-candace-cable/ |accessdate=7 September 2017 |agency=The Tahoe Weekly |date=26 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908111800/http://thetahoeweekly.com/2015/08/advocating-for-change-%C2%B7-candace-cable/ |archive-date=8 September 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. U yoshini ataylab kichraytirib koʻrsatib, kazinoda ishga joylashdi.

1975-yilda 21 yoshida [[Kingsbury Grade]]da avtomobil avariyasiga uchradi. Avariyadan soʻng oyoqlaridan foydalanish imkoniyatini yoʻqotib, oʻziga achinishni boshladi va geroin qaramligiga tushib qoldi. Oʻsha paytda u shunday degan:

{{blockquote|&quot;Biz hammamiz faqat vaqtincha nogiron emasmiz. Ertami-kechmi har bir insonning tanasi ishdan chiqadi. Bu esa menga ustunlik beradi, chunki men allaqachon eski tartibdan tashqarida qanday yashashni bilaman.&quot;|}}

U 1978-yilda giyohvandlikdan davolanish kursidan oʻtdi&lt;ref&gt;{{Cite magazine |first=Deirdre |last=Donahue |date=June 25, 1984 |url=http://people.com/archive/wheelchair-racers-jim-knaub-and-candace-cable-are-on-a-roll-as-they-push-toward-their-olympic-debut-vol-21-no-25/ |title=Wheelchair Racers Jim Knaub and Candace Cable Are on a Roll as They Push Toward Their Olympic Debut |magazine=[[People (magazine)|People]] |access-date=2017-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908111451/http://people.com/archive/wheelchair-racers-jim-knaub-and-candace-cable-are-on-a-roll-as-they-push-toward-their-olympic-debut-vol-21-no-25/ |archive-date=2017-09-08 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. U [[California State University, Long Beach]]da oʻqiyotgan paytida nogironlar aravachasidagi sport turlari bilan tanishdi&lt;ref name=&quot;globalsportsdevelopment.org&quot; /&gt;. Avval suzishni sinab koʻrdi, keyinchalik nogironlar aravachasidagi poyga unga nogiron boʻlmagan doʻstlari bilan birga mashq qilish imkonini berishini aniqladi.
== Sport faoliyati ==

Toʻrt oy mashgʻulot oʻtkazgach, Cable [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|1980-yilgi Yozgi Paralimpiada]]da, [[1984-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|1984-yilgi Yozgi Olimpiada]]da [[Nogironlar aravachasida poyga|nogironlar aravachasida poyga]] namoyish sport turi sifatida, shuningdek, [[1984-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|1984-yilgi Yozgi Paralimpiada]], [[1988-yilgi Yozgi Paralimpiada|1988-yilgi Yozgi Paralimpiada]], [[1992-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|1992-yilgi Yozgi Paralimpiada]] va [[1996-yilgi Yozgi Paralimpiada|1996-yilgi Yozgi Paralimpiada]]da, shuningdek, beshta Qishki Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etdi. Cable Paralimpiada oʻyinlarida 12 ta medalni qoʻlga kiritgan boʻlib, ularning sakkiztasi oltin medal edi. U Yozgi va [[Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]] oʻyinlarida medal qoʻlga kiritgan birinchi ayol boʻlgan&lt;ref name=&quot;globalsportsdevelopment.org&quot; /&gt;.

== Medallari ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Musobaqa
! Yil
! Yoʻnalish
! Natija
|-
| [[1984-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Yozgi Olimpiada]]
| 1984
| Nogironlar aravachasida 800 metrga poyga
| {{Bronze medal}}
|-
| [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1980
| 200 metr, 3-klass
| {{Gold medal}}
|-
| [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1980
| 400 metr, 3-klass
| {{Gold medal}}
|-
| [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1980
| 4×60 metr estafeta, 2–5-klass
| {{Silver medal}}
|-
| [[1992-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1992
| 4×100 metr estafeta, TW3–4
| {{Gold medal}}
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Slalom, LW10–11
| {{Silver medal}}
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Pastga tushish, LW10–11
| {{Bronze medal}}
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Gigant slalom, LW10–11
| {{Bronze medal}}
|}
== Manbalar ==

{{manbalar}}
== Havolalar ==

* [https://www.usopm.org/candace-cable/ Candace Cable — U. S. Olympic &amp; Paralympic Museum]
* [https://www.teamusa.com/hall-of-fame/candace-cable Candace Cable — Team USA Hall of Fame]
* [https://www.paralympic.org/candace-cable Candace Cable — IPC]
* [https://www.olympedia.org/athletes/900000 Candace Cable — Olympedia]</text>
      <sha1>owkcmcwwprhzv7it8bqsfsbm1dw7b4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269554</id>
      <parentid>6269546</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:39:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:1954-yilda tugʻilganlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6269554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7201" sha1="fwak5zxl9rgxscmsyuhoz3qyjtpmn53" xml:space="preserve">{{Sportchi bilgiqutisi
| ismi              = Candace Cable
| tasvir            =
| izoh              =
| jins              = ayol
| laqabi            =
| fuqaroligi        = amerikalik
| tavallud_sanasi   = 1954-yil 15-iyul&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt;
| tavallud_joyi     = [[Glendale (California)|Glendale]], Kaliforniya, AQSh&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt;
| vafot_sanasi      =
| vafot_joyi        =
| faoliyat_yillari  =
| boʻyi             =
| vazni             =
| turmush oʻrtogʻi  =
| bolalari           =
| veb-sayt          =
| mukofotlar        =
| mamlakat          = AQSh
| sport             = [[Nogironlar aravachasida poyga|nogironlar aravachasida poyga]], [[para yengil atletika]], [[para togʻ changʻisi]]
| klub              =
| pozitsiya         =
| murabbiylar       =
| faol_tomon        =
}}

'''Candace Cable''' (1954-yil 15-iyulda tugʻilgan)&lt;ref name=&quot;USOPM&quot;&gt;{{cite web |url=https://usopm.org/candace-cable/ |title=Candace Cable |website=usopm.org |date=September 23, 2019 |publisher=[[U.S. Olympic and Paralympic Museum]] |access-date=February 24, 2022}}&lt;/ref&gt; — toʻqqiz karra Paralimpiada ishtirokchisi. U Yozgi va [[Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]] oʻyinlarida medal qoʻlga kiritgan birinchi ayol boʻlgan&lt;ref name=&quot;globalsportsdevelopment.org&quot;&gt;{{cite web |title=Athlete Spotlight - Candace Cable - Global Sports Development |url=http://globalsportsdevelopment.org/athlete-spotlight-candace-cable/ |website=Global Sports Development |accessdate=7 September 2017 |date=7 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908064102/http://globalsportsdevelopment.org/athlete-spotlight-candace-cable/ |archive-date=8 September 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Cable, shuningdek, [[Boston marafoni]]ning ayollar oʻrtasidagi nogironlar aravachasidagi poyga bahsida olti karra gʻolib&lt;ref name=&quot;sierrasun.com&quot; /&gt; va [[Los-Anjeles marafoni]]ning dastlabki toʻrtta musobaqasi gʻolibi hisoblanadi.

== Tarjimayi holi ==

Cable [[Glendale (California)|Glendale]], Kaliforniyada tugʻilgan&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt;. Maktabni tamomlagach, u [[South Lake Tahoe (California)|South Lake Tahoe]]/[[Truckee (California)|Truckee]], Kaliforniyaga koʻchib oʻtdi&lt;ref name=&quot;sierrasun.com&quot;&gt;{{cite news |title=A new life: Since losing the use of her legs, Candace Cable has taken her life in a new direction |url=http://www.sierrasun.com/news/sports/a-new-life-since-losing-the-use-of-her-legs-candace-cable-has-taken-her-life-in-a-new-direction/ |accessdate=7 September 2017 |agency=Sierra Sun |first=Erin |last=Roth |date=19 December 2001 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908153610/http://www.sierrasun.com/news/sports/a-new-life-since-losing-the-use-of-her-legs-candace-cable-has-taken-her-life-in-a-new-direction/ |archive-date=8 September 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thetahoeweekly.com&quot;&gt;{{cite news |last1=Hauserman |first1=Tim |title=Advocating for change · Candace Cable |url=http://thetahoeweekly.com/2015/08/advocating-for-change-%C2%B7-candace-cable/ |accessdate=7 September 2017 |agency=The Tahoe Weekly |date=26 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908111800/http://thetahoeweekly.com/2015/08/advocating-for-change-%C2%B7-candace-cable/ |archive-date=8 September 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. U yoshini ataylab kichraytirib koʻrsatib, kazinoda ishga joylashdi.

1975-yilda 21 yoshida [[Kingsbury Grade]]da avtomobil avariyasiga uchradi. Avariyadan soʻng oyoqlaridan foydalanish imkoniyatini yoʻqotib, oʻziga achinishni boshladi va geroin qaramligiga tushib qoldi. Oʻsha paytda u shunday degan:

{{blockquote|&quot;Biz hammamiz faqat vaqtincha nogiron emasmiz. Ertami-kechmi har bir insonning tanasi ishdan chiqadi. Bu esa menga ustunlik beradi, chunki men allaqachon eski tartibdan tashqarida qanday yashashni bilaman.&quot;|}}

U 1978-yilda giyohvandlikdan davolanish kursidan oʻtdi&lt;ref&gt;{{Cite magazine |first=Deirdre |last=Donahue |date=June 25, 1984 |url=http://people.com/archive/wheelchair-racers-jim-knaub-and-candace-cable-are-on-a-roll-as-they-push-toward-their-olympic-debut-vol-21-no-25/ |title=Wheelchair Racers Jim Knaub and Candace Cable Are on a Roll as They Push Toward Their Olympic Debut |magazine=[[People (magazine)|People]] |access-date=2017-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908111451/http://people.com/archive/wheelchair-racers-jim-knaub-and-candace-cable-are-on-a-roll-as-they-push-toward-their-olympic-debut-vol-21-no-25/ |archive-date=2017-09-08 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. U [[California State University, Long Beach]]da oʻqiyotgan paytida nogironlar aravachasidagi sport turlari bilan tanishdi&lt;ref name=&quot;globalsportsdevelopment.org&quot; /&gt;. Avval suzishni sinab koʻrdi, keyinchalik nogironlar aravachasidagi poyga unga nogiron boʻlmagan doʻstlari bilan birga mashq qilish imkonini berishini aniqladi.
== Sport faoliyati ==

Toʻrt oy mashgʻulot oʻtkazgach, Cable [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|1980-yilgi Yozgi Paralimpiada]]da, [[1984-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|1984-yilgi Yozgi Olimpiada]]da [[Nogironlar aravachasida poyga|nogironlar aravachasida poyga]] namoyish sport turi sifatida, shuningdek, [[1984-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|1984-yilgi Yozgi Paralimpiada]], [[1988-yilgi Yozgi Paralimpiada|1988-yilgi Yozgi Paralimpiada]], [[1992-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|1992-yilgi Yozgi Paralimpiada]] va [[1996-yilgi Yozgi Paralimpiada|1996-yilgi Yozgi Paralimpiada]]da, shuningdek, beshta Qishki Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etdi. Cable Paralimpiada oʻyinlarida 12 ta medalni qoʻlga kiritgan boʻlib, ularning sakkiztasi oltin medal edi. U Yozgi va [[Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]] oʻyinlarida medal qoʻlga kiritgan birinchi ayol boʻlgan&lt;ref name=&quot;globalsportsdevelopment.org&quot; /&gt;.

== Medallari ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Musobaqa
! Yil
! Yoʻnalish
! Natija
|-
| [[1984-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Yozgi Olimpiada]]
| 1984
| Nogironlar aravachasida 800 metrga poyga
| {{Bronze medal}}
|-
| [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1980
| 200 metr, 3-klass
| {{Gold medal}}
|-
| [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1980
| 400 metr, 3-klass
| {{Gold medal}}
|-
| [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1980
| 4×60 metr estafeta, 2–5-klass
| {{Silver medal}}
|-
| [[1992-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1992
| 4×100 metr estafeta, TW3–4
| {{Gold medal}}
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Slalom, LW10–11
| {{Silver medal}}
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Pastga tushish, LW10–11
| {{Bronze medal}}
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Gigant slalom, LW10–11
| {{Bronze medal}}
|}
== Manbalar ==

{{manbalar}}
== Havolalar ==

* [https://www.usopm.org/candace-cable/ Candace Cable — U. S. Olympic &amp; Paralympic Museum]
* [https://www.teamusa.com/hall-of-fame/candace-cable Candace Cable — Team USA Hall of Fame]
* [https://www.paralympic.org/candace-cable Candace Cable — IPC]
* [https://www.olympedia.org/athletes/900000 Candace Cable — Olympedia]

[[Turkum:1954-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>fwak5zxl9rgxscmsyuhoz3qyjtpmn53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269557</id>
      <parentid>6269554</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:AQSh sportchilari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6269557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7230" sha1="33zdw2rmc64q5qpxdnhbim0hifidwql" xml:space="preserve">{{Sportchi bilgiqutisi
| ismi              = Candace Cable
| tasvir            =
| izoh              =
| jins              = ayol
| laqabi            =
| fuqaroligi        = amerikalik
| tavallud_sanasi   = 1954-yil 15-iyul&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt;
| tavallud_joyi     = [[Glendale (California)|Glendale]], Kaliforniya, AQSh&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt;
| vafot_sanasi      =
| vafot_joyi        =
| faoliyat_yillari  =
| boʻyi             =
| vazni             =
| turmush oʻrtogʻi  =
| bolalari           =
| veb-sayt          =
| mukofotlar        =
| mamlakat          = AQSh
| sport             = [[Nogironlar aravachasida poyga|nogironlar aravachasida poyga]], [[para yengil atletika]], [[para togʻ changʻisi]]
| klub              =
| pozitsiya         =
| murabbiylar       =
| faol_tomon        =
}}

'''Candace Cable''' (1954-yil 15-iyulda tugʻilgan)&lt;ref name=&quot;USOPM&quot;&gt;{{cite web |url=https://usopm.org/candace-cable/ |title=Candace Cable |website=usopm.org |date=September 23, 2019 |publisher=[[U.S. Olympic and Paralympic Museum]] |access-date=February 24, 2022}}&lt;/ref&gt; — toʻqqiz karra Paralimpiada ishtirokchisi. U Yozgi va [[Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]] oʻyinlarida medal qoʻlga kiritgan birinchi ayol boʻlgan&lt;ref name=&quot;globalsportsdevelopment.org&quot;&gt;{{cite web |title=Athlete Spotlight - Candace Cable - Global Sports Development |url=http://globalsportsdevelopment.org/athlete-spotlight-candace-cable/ |website=Global Sports Development |accessdate=7 September 2017 |date=7 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908064102/http://globalsportsdevelopment.org/athlete-spotlight-candace-cable/ |archive-date=8 September 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Cable, shuningdek, [[Boston marafoni]]ning ayollar oʻrtasidagi nogironlar aravachasidagi poyga bahsida olti karra gʻolib&lt;ref name=&quot;sierrasun.com&quot; /&gt; va [[Los-Anjeles marafoni]]ning dastlabki toʻrtta musobaqasi gʻolibi hisoblanadi.

== Tarjimayi holi ==

Cable [[Glendale (California)|Glendale]], Kaliforniyada tugʻilgan&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt;. Maktabni tamomlagach, u [[South Lake Tahoe (California)|South Lake Tahoe]]/[[Truckee (California)|Truckee]], Kaliforniyaga koʻchib oʻtdi&lt;ref name=&quot;sierrasun.com&quot;&gt;{{cite news |title=A new life: Since losing the use of her legs, Candace Cable has taken her life in a new direction |url=http://www.sierrasun.com/news/sports/a-new-life-since-losing-the-use-of-her-legs-candace-cable-has-taken-her-life-in-a-new-direction/ |accessdate=7 September 2017 |agency=Sierra Sun |first=Erin |last=Roth |date=19 December 2001 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908153610/http://www.sierrasun.com/news/sports/a-new-life-since-losing-the-use-of-her-legs-candace-cable-has-taken-her-life-in-a-new-direction/ |archive-date=8 September 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thetahoeweekly.com&quot;&gt;{{cite news |last1=Hauserman |first1=Tim |title=Advocating for change · Candace Cable |url=http://thetahoeweekly.com/2015/08/advocating-for-change-%C2%B7-candace-cable/ |accessdate=7 September 2017 |agency=The Tahoe Weekly |date=26 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908111800/http://thetahoeweekly.com/2015/08/advocating-for-change-%C2%B7-candace-cable/ |archive-date=8 September 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. U yoshini ataylab kichraytirib koʻrsatib, kazinoda ishga joylashdi.

1975-yilda 21 yoshida [[Kingsbury Grade]]da avtomobil avariyasiga uchradi. Avariyadan soʻng oyoqlaridan foydalanish imkoniyatini yoʻqotib, oʻziga achinishni boshladi va geroin qaramligiga tushib qoldi. Oʻsha paytda u shunday degan:

{{blockquote|&quot;Biz hammamiz faqat vaqtincha nogiron emasmiz. Ertami-kechmi har bir insonning tanasi ishdan chiqadi. Bu esa menga ustunlik beradi, chunki men allaqachon eski tartibdan tashqarida qanday yashashni bilaman.&quot;|}}

U 1978-yilda giyohvandlikdan davolanish kursidan oʻtdi&lt;ref&gt;{{Cite magazine |first=Deirdre |last=Donahue |date=June 25, 1984 |url=http://people.com/archive/wheelchair-racers-jim-knaub-and-candace-cable-are-on-a-roll-as-they-push-toward-their-olympic-debut-vol-21-no-25/ |title=Wheelchair Racers Jim Knaub and Candace Cable Are on a Roll as They Push Toward Their Olympic Debut |magazine=[[People (magazine)|People]] |access-date=2017-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908111451/http://people.com/archive/wheelchair-racers-jim-knaub-and-candace-cable-are-on-a-roll-as-they-push-toward-their-olympic-debut-vol-21-no-25/ |archive-date=2017-09-08 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. U [[California State University, Long Beach]]da oʻqiyotgan paytida nogironlar aravachasidagi sport turlari bilan tanishdi&lt;ref name=&quot;globalsportsdevelopment.org&quot; /&gt;. Avval suzishni sinab koʻrdi, keyinchalik nogironlar aravachasidagi poyga unga nogiron boʻlmagan doʻstlari bilan birga mashq qilish imkonini berishini aniqladi.
== Sport faoliyati ==

Toʻrt oy mashgʻulot oʻtkazgach, Cable [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|1980-yilgi Yozgi Paralimpiada]]da, [[1984-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|1984-yilgi Yozgi Olimpiada]]da [[Nogironlar aravachasida poyga|nogironlar aravachasida poyga]] namoyish sport turi sifatida, shuningdek, [[1984-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|1984-yilgi Yozgi Paralimpiada]], [[1988-yilgi Yozgi Paralimpiada|1988-yilgi Yozgi Paralimpiada]], [[1992-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|1992-yilgi Yozgi Paralimpiada]] va [[1996-yilgi Yozgi Paralimpiada|1996-yilgi Yozgi Paralimpiada]]da, shuningdek, beshta Qishki Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etdi. Cable Paralimpiada oʻyinlarida 12 ta medalni qoʻlga kiritgan boʻlib, ularning sakkiztasi oltin medal edi. U Yozgi va [[Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]] oʻyinlarida medal qoʻlga kiritgan birinchi ayol boʻlgan&lt;ref name=&quot;globalsportsdevelopment.org&quot; /&gt;.

== Medallari ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Musobaqa
! Yil
! Yoʻnalish
! Natija
|-
| [[1984-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Yozgi Olimpiada]]
| 1984
| Nogironlar aravachasida 800 metrga poyga
| {{Bronze medal}}
|-
| [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1980
| 200 metr, 3-klass
| {{Gold medal}}
|-
| [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1980
| 400 metr, 3-klass
| {{Gold medal}}
|-
| [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1980
| 4×60 metr estafeta, 2–5-klass
| {{Silver medal}}
|-
| [[1992-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1992
| 4×100 metr estafeta, TW3–4
| {{Gold medal}}
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Slalom, LW10–11
| {{Silver medal}}
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Pastga tushish, LW10–11
| {{Bronze medal}}
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Gigant slalom, LW10–11
| {{Bronze medal}}
|}
== Manbalar ==

{{manbalar}}
== Havolalar ==

* [https://www.usopm.org/candace-cable/ Candace Cable — U. S. Olympic &amp; Paralympic Museum]
* [https://www.teamusa.com/hall-of-fame/candace-cable Candace Cable — Team USA Hall of Fame]
* [https://www.paralympic.org/candace-cable Candace Cable — IPC]
* [https://www.olympedia.org/athletes/900000 Candace Cable — Olympedia]

[[Turkum:1954-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:AQSh sportchilari]]</text>
      <sha1>33zdw2rmc64q5qpxdnhbim0hifidwql</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269559</id>
      <parentid>6269557</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Paralimpiyachi ayollar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6269559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7264" sha1="dkz15uaca5we92oq9f714u1ijxdjoj4" xml:space="preserve">{{Sportchi bilgiqutisi
| ismi              = Candace Cable
| tasvir            =
| izoh              =
| jins              = ayol
| laqabi            =
| fuqaroligi        = amerikalik
| tavallud_sanasi   = 1954-yil 15-iyul&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt;
| tavallud_joyi     = [[Glendale (California)|Glendale]], Kaliforniya, AQSh&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt;
| vafot_sanasi      =
| vafot_joyi        =
| faoliyat_yillari  =
| boʻyi             =
| vazni             =
| turmush oʻrtogʻi  =
| bolalari           =
| veb-sayt          =
| mukofotlar        =
| mamlakat          = AQSh
| sport             = [[Nogironlar aravachasida poyga|nogironlar aravachasida poyga]], [[para yengil atletika]], [[para togʻ changʻisi]]
| klub              =
| pozitsiya         =
| murabbiylar       =
| faol_tomon        =
}}

'''Candace Cable''' (1954-yil 15-iyulda tugʻilgan)&lt;ref name=&quot;USOPM&quot;&gt;{{cite web |url=https://usopm.org/candace-cable/ |title=Candace Cable |website=usopm.org |date=September 23, 2019 |publisher=[[U.S. Olympic and Paralympic Museum]] |access-date=February 24, 2022}}&lt;/ref&gt; — toʻqqiz karra Paralimpiada ishtirokchisi. U Yozgi va [[Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]] oʻyinlarida medal qoʻlga kiritgan birinchi ayol boʻlgan&lt;ref name=&quot;globalsportsdevelopment.org&quot;&gt;{{cite web |title=Athlete Spotlight - Candace Cable - Global Sports Development |url=http://globalsportsdevelopment.org/athlete-spotlight-candace-cable/ |website=Global Sports Development |accessdate=7 September 2017 |date=7 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908064102/http://globalsportsdevelopment.org/athlete-spotlight-candace-cable/ |archive-date=8 September 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Cable, shuningdek, [[Boston marafoni]]ning ayollar oʻrtasidagi nogironlar aravachasidagi poyga bahsida olti karra gʻolib&lt;ref name=&quot;sierrasun.com&quot; /&gt; va [[Los-Anjeles marafoni]]ning dastlabki toʻrtta musobaqasi gʻolibi hisoblanadi.

== Tarjimayi holi ==

Cable [[Glendale (California)|Glendale]], Kaliforniyada tugʻilgan&lt;ref name=&quot;USOPM&quot; /&gt;. Maktabni tamomlagach, u [[South Lake Tahoe (California)|South Lake Tahoe]]/[[Truckee (California)|Truckee]], Kaliforniyaga koʻchib oʻtdi&lt;ref name=&quot;sierrasun.com&quot;&gt;{{cite news |title=A new life: Since losing the use of her legs, Candace Cable has taken her life in a new direction |url=http://www.sierrasun.com/news/sports/a-new-life-since-losing-the-use-of-her-legs-candace-cable-has-taken-her-life-in-a-new-direction/ |accessdate=7 September 2017 |agency=Sierra Sun |first=Erin |last=Roth |date=19 December 2001 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908153610/http://www.sierrasun.com/news/sports/a-new-life-since-losing-the-use-of-her-legs-candace-cable-has-taken-her-life-in-a-new-direction/ |archive-date=8 September 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thetahoeweekly.com&quot;&gt;{{cite news |last1=Hauserman |first1=Tim |title=Advocating for change · Candace Cable |url=http://thetahoeweekly.com/2015/08/advocating-for-change-%C2%B7-candace-cable/ |accessdate=7 September 2017 |agency=The Tahoe Weekly |date=26 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908111800/http://thetahoeweekly.com/2015/08/advocating-for-change-%C2%B7-candace-cable/ |archive-date=8 September 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. U yoshini ataylab kichraytirib koʻrsatib, kazinoda ishga joylashdi.

1975-yilda 21 yoshida [[Kingsbury Grade]]da avtomobil avariyasiga uchradi. Avariyadan soʻng oyoqlaridan foydalanish imkoniyatini yoʻqotib, oʻziga achinishni boshladi va geroin qaramligiga tushib qoldi. Oʻsha paytda u shunday degan:

{{blockquote|&quot;Biz hammamiz faqat vaqtincha nogiron emasmiz. Ertami-kechmi har bir insonning tanasi ishdan chiqadi. Bu esa menga ustunlik beradi, chunki men allaqachon eski tartibdan tashqarida qanday yashashni bilaman.&quot;|}}

U 1978-yilda giyohvandlikdan davolanish kursidan oʻtdi&lt;ref&gt;{{Cite magazine |first=Deirdre |last=Donahue |date=June 25, 1984 |url=http://people.com/archive/wheelchair-racers-jim-knaub-and-candace-cable-are-on-a-roll-as-they-push-toward-their-olympic-debut-vol-21-no-25/ |title=Wheelchair Racers Jim Knaub and Candace Cable Are on a Roll as They Push Toward Their Olympic Debut |magazine=[[People (magazine)|People]] |access-date=2017-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908111451/http://people.com/archive/wheelchair-racers-jim-knaub-and-candace-cable-are-on-a-roll-as-they-push-toward-their-olympic-debut-vol-21-no-25/ |archive-date=2017-09-08 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. U [[California State University, Long Beach]]da oʻqiyotgan paytida nogironlar aravachasidagi sport turlari bilan tanishdi&lt;ref name=&quot;globalsportsdevelopment.org&quot; /&gt;. Avval suzishni sinab koʻrdi, keyinchalik nogironlar aravachasidagi poyga unga nogiron boʻlmagan doʻstlari bilan birga mashq qilish imkonini berishini aniqladi.
== Sport faoliyati ==

Toʻrt oy mashgʻulot oʻtkazgach, Cable [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|1980-yilgi Yozgi Paralimpiada]]da, [[1984-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|1984-yilgi Yozgi Olimpiada]]da [[Nogironlar aravachasida poyga|nogironlar aravachasida poyga]] namoyish sport turi sifatida, shuningdek, [[1984-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|1984-yilgi Yozgi Paralimpiada]], [[1988-yilgi Yozgi Paralimpiada|1988-yilgi Yozgi Paralimpiada]], [[1992-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|1992-yilgi Yozgi Paralimpiada]] va [[1996-yilgi Yozgi Paralimpiada|1996-yilgi Yozgi Paralimpiada]]da, shuningdek, beshta Qishki Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etdi. Cable Paralimpiada oʻyinlarida 12 ta medalni qoʻlga kiritgan boʻlib, ularning sakkiztasi oltin medal edi. U Yozgi va [[Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]] oʻyinlarida medal qoʻlga kiritgan birinchi ayol boʻlgan&lt;ref name=&quot;globalsportsdevelopment.org&quot; /&gt;.

== Medallari ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Musobaqa
! Yil
! Yoʻnalish
! Natija
|-
| [[1984-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Yozgi Olimpiada]]
| 1984
| Nogironlar aravachasida 800 metrga poyga
| {{Bronze medal}}
|-
| [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1980
| 200 metr, 3-klass
| {{Gold medal}}
|-
| [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1980
| 400 metr, 3-klass
| {{Gold medal}}
|-
| [[1980-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1980
| 4×60 metr estafeta, 2–5-klass
| {{Silver medal}}
|-
| [[1992-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 1992
| 4×100 metr estafeta, TW3–4
| {{Gold medal}}
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Slalom, LW10–11
| {{Silver medal}}
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Pastga tushish, LW10–11
| {{Bronze medal}}
|-
| [[1992-yilgi Qishki Paralimpiada|Qishki Paralimpiada]]
| 1992
| Gigant slalom, LW10–11
| {{Bronze medal}}
|}
== Manbalar ==

{{manbalar}}
== Havolalar ==

* [https://www.usopm.org/candace-cable/ Candace Cable — U. S. Olympic &amp; Paralympic Museum]
* [https://www.teamusa.com/hall-of-fame/candace-cable Candace Cable — Team USA Hall of Fame]
* [https://www.paralympic.org/candace-cable Candace Cable — IPC]
* [https://www.olympedia.org/athletes/900000 Candace Cable — Olympedia]

[[Turkum:1954-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:AQSh sportchilari]]
[[Turkum:Paralimpiyachi ayollar]]</text>
      <sha1>dkz15uaca5we92oq9f714u1ijxdjoj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giles Brook</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447365</id>
    <revision>
      <id>6269586</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="453" sha1="cxi6iaqazxhssc6e6r9or0vw6gawtyj" xml:space="preserve">'''Giles Brook''' yoki '''Brooke''' (taxminan 1553–1614&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/brooke-giles-1553-1614|title=BROOKE, Giles (C.1553-1614), of Water Street, Liverpool, Lancs. &amp;#124; History of Parliament Online}}&lt;/ref&gt;) — ingliz siyosatchisi.  1604–1611-yillarda [[Angliya jamoalar palatasi]]da faoliyat yuritgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>cxi6iaqazxhssc6e6r9or0vw6gawtyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christopher Brooking</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447366</id>
    <revision>
      <id>6269588</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="517" sha1="gc71c8oe5kxqtdxeckrqdomnaeqtkv5" xml:space="preserve">'''Christopher Brooking''' (taxminan 1553–1627) — [[Devon grafligi]]ning Totnes shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/brooking-christopher-1553-1627|title = BROOKING, Christopher (C.1553-1627), of Totnes, Devon &amp;#124; History of Parliament Online}}&lt;/ref&gt;.

[[Totnes (saylov okrugi)|Totnes]] saylov okrugidan 1604-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>gc71c8oe5kxqtdxeckrqdomnaeqtkv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marie Tomášová</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447367</id>
    <revision>
      <id>6269592</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <comment>#wikifilm</comment>
      <origin>6269592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5589" sha1="c41fdg7lc5tae674mcgkj8irzgu9cuw" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Marie Tomášová
| tasvir                   = Marie Tomášová česká herečka.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     =
| asl_ismi                 =
| tavallud_paytidagi_ismi  =
| tavallud_sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1929|4|18}}
| tavallud_joyi            = [[Dobrovice]], [[Birinchi Chexoslovakiya Respublikasi|Chexoslovakiya]]
| vafot_sanasi             = {{vafot sanasi va yoshi|2025|5|25|1929|4|18}}
| vafot_joyi               = [[Mělník]], Chexiya
| fuqaroligi               = [[Chexlar|chex]]
| taʼlimi                  = [[Pragadagi Ijodiy sanʼatlar akademiyasi Teatr fakulteti]]
| kasbi                    = Aktrisa
| dini                     =
| faoliyat_yillari         = 1952–2000
| asarlari                 =
| boʻyi                    =
| unvoni                   =
| turmush_oʻrtogʻi         = [[Otomar Krejča]]
| bolalari                 =
| otasi                    =
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              = [[Thalia mukofotlari|Thalia mukofoti]]
| veb-sayt                 =
| imzosi                   =
}}
'''Marie Tomášová''' (1929-yil 18-aprel — 2025-yil 25-may) — chex kino va teatr aktrisasi. U 1955–1965-yillarda [[Praga Milliy teatri]]da faoliyat yuritgan. 2008-yilda teatr sohasidagi umrboqiy xizmatlari uchun [[Thalia mukofotlari|Thalia mukofoti]] bilan taqdirlangan. U teatr rejissyori [[Otomar Krejča]] bilan 2009-yilda vafotigacha turmush qurgan.

== Hayoti va faoliyati ==
Marie Tomášová 1929-yil 18-aprelda [[Dobrovice]] shahrida tugʻilgan. Oilasi kambagʻal boʻlishiga qaramay, ota-onasi madaniyatga qiziqqan va uni adabiyot hamda musiqa bilan tanishtirgan. U oʻrta maktabda faqat Ikkinchi jahon urushidan keyin oʻqigan, soʻng [[Pragadagi Ijodiy sanʼatlar akademiyasi Teatr fakulteti]]da (DAMU) aktyorlik yoʻnalishida tahsil olib, 1952-yilda uni tamomlagan.&lt;ref name=mbnet&gt;{{cite web |title=Herečka Marie Tomášová oslavila významné životní jubileum|url=https://www.mb-net.cz/herecka-marie-tomasova-oslavila-vyznamne-zivotni-jubileum/d-82704|publisher=City of Mladá Boleslav|language=cs|date=2024-04-18|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt; 1952-yildan boshlab filmlarda suratga tusha boshlagan.&lt;ref name=cde&gt;{{cite web |title=Tomášová, Marie|url=https://encyklopedie.idu.cz/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=5987:tomasova-marie&amp;Itemid=307&amp;lang=cs|work=Česká divadelní encyklopedie|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;

1955–1965-yillarda [[Praga Milliy teatri]]da faoliyat yuritgan. U yerda 40 dan ortiq rollarni ijro etgan. Uning tez-tez birga rol ijro etgan hamkori [[Jan Tříska]] boʻlgan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pětaosmdesátiny oslaví herečka Marie Tomášová|url=https://www.denik.cz/divadlo/petaosmdesatiny-oslavi-herecka-marie-tomasova-20140418.html|newspaper=[[Deník]]|language=cs|date=2014-04-18|access-date=2025-04-10|publisher=[[Vltava Labe Media]]|agency=[[Czech News Agency]]}}&lt;/ref&gt; Milliy teatrda ishlagan davrida u umr yoʻldoshi, teatr rejissyori [[Otomar Krejča]] bilan tanishgan. 1965-yilda Krejča Za branou teatriga asos solgan. Tomášová va Tříska u yerga oʻtib, teatr jamoasining asosiy aktyorlariga aylangan.&lt;ref name=mbnet/&gt;&lt;ref name=cde/&gt;

1968-yilda Tomášová va uning turmush oʻrtogʻi Chexoslovakiyadagi avtoritar [[Chexoslovakiya tarixi (1948–1989)|kommunistik rejim]]ga qarshi ''[[Ikki ming soʻz manifesti|2 000 soʻz]]'' petitsiyasini imzolagan. Za branou teatri siyosiy sabablarga koʻra 1972-yilda yopilgan va Tomášovaga sahnada chiqish taqiqlangan, aniqrogʻi, teatrlarning unga ish berishiga yoʻl qoʻyilmagan. Keyingi yillarda u [[Supraphon]] ovoz yozish kompaniyasida ishlagan. Tomášová va Krejča 1986-yilda turmush qurishgan.&lt;ref name=mbnet/&gt;&lt;ref name=cde/&gt;

1990-yilda u yangi ochilgan Za branou Theatre II teatrida yana sahnaga qaytgan. Biroq uzoq davom etgan tanaffus uning ijrolari sifatiga taʼsir qilgan. Uning teatr aktyorligi faoliyati 1994-yilda teatr yopilishi bilan yakunlangan.&lt;ref name=cde/&gt; U filmlarda faqat bir nechta kichik rollarda suratga tushgan, oxirgi marta 2000-yilda ekranga chiqqan.&lt;ref name=mbnet/&gt;

Tomášová 2025-yil 25-mayda [[Mělník]] shahrida 96 yoshida vafot etgan.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Špulák|first=Jaroslav|title=Zemřela herečka Marie Tomášová|url=https://www.novinky.cz/clanek/kultura-filmy-serialy-zemrela-herecka-marie-tomasova-40522628|website=[[Novinky.cz]]|language=cs|date=2025-05-25|access-date=2025-05-25|publisher=Borgis}}&lt;/ref&gt;

== Tanlangan filmografiyasi ==
* ''[[Anna Proletářka]]'' (1952)
* ''[[Jan Hus (1954 film)|Jan Hus]]'' (1954)
* ''[[The Strakonice Bagpiper]]'' (1955)
* ''[[Jan Žižka (1955 film)|Jan Žižka]]'' (1956)
* ''[[September Nights]]'' (1957)
* ''[[That Kind of Love]]'' (1959)
* ''[[První parta (film)|První parta]]'' (1959)
* ''[[Čarodějky z předměstí]]'' (1990)

== Mukofotlari ==
Tomášová aktyorlik ijrolari uchun koʻplab individual mukofotlarga sazovor boʻlgan. 1999-yilda unga tugʻilgan joyi yaqinidagi [[Mladá Boleslav]] shahrining faxriy fuqaroligi berilgan. 2008-yilda esa teatr sohasidagi umrboqiy xizmatlari uchun [[Thalia mukofotlari|Thalia mukofoti]] bilan taqdirlangan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Marie Tomášová|url=https://www.filmovyprehled.cz/cs/person/29900/marie-tomasova|work=Filmový přehled|publisher=NFA|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{IMDb name|0867091|Marie Tomášová}}
* {{discogs artist|Marie Tomášová}}</text>
      <sha1>c41fdg7lc5tae674mcgkj8irzgu9cuw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269596</id>
      <parentid>6269592</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <comment>#wikifilm</comment>
      <origin>6269596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5621" sha1="mzhr2xpvoofgcfbgrte9zqp3nmlpkls" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Marie Tomášová
| tasvir                   = Marie Tomášová česká herečka.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     =
| asl_ismi                 =
| tavallud_paytidagi_ismi  =
| tavallud_sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1929|4|18}}
| tavallud_joyi            = [[Dobrovice]], [[Birinchi Chexoslovakiya Respublikasi|Chexoslovakiya]]
| vafot_sanasi             = {{vafot sanasi va yoshi|2025|5|25|1929|4|18}}
| vafot_joyi               = [[Mělník]], Chexiya
| fuqaroligi               = [[Chexlar|chex]]
| taʼlimi                  = [[Pragadagi Ijodiy sanʼatlar akademiyasi Teatr fakulteti]]
| kasbi                    = Aktrisa
| dini                     =
| faoliyat_yillari         = 1952–2000
| asarlari                 =
| boʻyi                    =
| unvoni                   =
| turmush_oʻrtogʻi         = [[Otomar Krejča]]
| bolalari                 =
| otasi                    =
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              = [[Thalia mukofotlari|Thalia mukofoti]]
| veb-sayt                 =
| imzosi                   =
}}
'''Marie Tomášová''' (1929-yil 18-aprel — 2025-yil 25-may) — chex kino va teatr aktrisasi. U 1955–1965-yillarda [[Praga Milliy teatri]]da faoliyat yuritgan. 2008-yilda teatr sohasidagi umrboqiy xizmatlari uchun [[Thalia mukofotlari|Thalia mukofoti]] bilan taqdirlangan. U teatr rejissyori [[Otomar Krejča]] bilan 2009-yilda vafotigacha turmush qurgan.

== Hayoti va faoliyati ==
Marie Tomášová 1929-yil 18-aprelda [[Dobrovice]] shahrida tugʻilgan. Oilasi kambagʻal boʻlishiga qaramay, ota-onasi madaniyatga qiziqqan va uni adabiyot hamda musiqa bilan tanishtirgan. U oʻrta maktabda faqat Ikkinchi jahon urushidan keyin oʻqigan, soʻng [[Pragadagi Ijodiy sanʼatlar akademiyasi Teatr fakulteti]]da (DAMU) aktyorlik yoʻnalishida tahsil olib, 1952-yilda uni tamomlagan&lt;ref name=mbnet&gt;{{cite web |title=Herečka Marie Tomášová oslavila významné životní jubileum|url=https://www.mb-net.cz/herecka-marie-tomasova-oslavila-vyznamne-zivotni-jubileum/d-82704|publisher=City of Mladá Boleslav|language=cs|date=2024-04-18|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;. 1952-yildan boshlab filmlarda suratga tusha boshlagan&lt;ref name=cde&gt;{{cite web |title=Tomášová, Marie|url=https://encyklopedie.idu.cz/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=5987:tomasova-marie&amp;Itemid=307&amp;lang=cs|work=Česká divadelní encyklopedie|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;.

1955–1965-yillarda [[Praga Milliy teatri]]da faoliyat yuritgan. U yerda 40 dan ortiq rollarni ijro etgan. Uning tez-tez birga rol ijro etgan hamkori [[Jan Tříska]] boʻlgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pětaosmdesátiny oslaví herečka Marie Tomášová|url=https://www.denik.cz/divadlo/petaosmdesatiny-oslavi-herecka-marie-tomasova-20140418.html|newspaper=[[Deník]]|language=cs|date=2014-04-18|access-date=2025-04-10|publisher=[[Vltava Labe Media]]|agency=[[Czech News Agency]]}}&lt;/ref&gt;. Milliy teatrda ishlagan davrida u umr yoʻldoshi, teatr rejissyori [[Otomar Krejča]] bilan tanishgan. 1965-yilda Krejča Za branou teatriga asos solgan. Tomášová va Tříska u yerga oʻtib, teatr jamoasining asosiy aktyorlariga aylangan&lt;ref name=mbnet/&gt;&lt;ref name=cde/&gt;.

1968-yilda Tomášová va uning turmush oʻrtogʻi Chexoslovakiyadagi avtoritar [[Chexoslovakiya tarixi (1948–1989)|kommunistik rejim]]ga qarshi ''[[Ikki ming soʻz manifesti|2 000 soʻz]]'' petitsiyasini imzolagan. Za branou teatri siyosiy sabablarga koʻra 1972-yilda yopilgan va Tomášovaga sahnada chiqish taqiqlangan, aniqrogʻi, teatrlarning unga ish berishiga yoʻl qoʻyilmagan. Keyingi yillarda u [[Supraphon]] ovoz yozish kompaniyasida ishlagan. Tomášová va Krejča 1986-yilda turmush qurishgan&lt;ref name=mbnet/&gt;&lt;ref name=cde/&gt;.

1990-yilda u yangi ochilgan Za branou Theatre II teatrida yana sahnaga qaytgan. Biroq uzoq davom etgan tanaffus uning ijrolari sifatiga taʼsir qilgan. Uning teatr aktyorligi faoliyati 1994-yilda teatr yopilishi bilan yakunlangan&lt;ref name=cde/&gt;. U filmlarda faqat bir nechta kichik rollarda suratga tushgan, oxirgi marta 2000-yilda ekranga chiqqan&lt;ref name=mbnet/&gt;.

Tomášová 2025-yil 25-mayda [[Mělník]] shahrida 96 yoshida vafot etgan&lt;ref&gt;{{cite web |last=Špulák|first=Jaroslav|title=Zemřela herečka Marie Tomášová|url=https://www.novinky.cz/clanek/kultura-filmy-serialy-zemrela-herecka-marie-tomasova-40522628|website=[[Novinky.cz]]|language=cs|date=2025-05-25|access-date=2025-05-25|publisher=Borgis}}&lt;/ref&gt;.

== Tanlangan filmografiyasi ==
* ''[[Anna Proletářka]]'' (1952-yil)
* ''[[Jan Hus (1954 film)|Jan Hus]]'' (1954-yil)
* ''[[The Strakonice Bagpiper]]'' (1955-yil)
* ''[[Jan Žižka (1955 film)|Jan Žižka]]'' (1956-yil)
* ''[[September Nights]]'' (1957-yil)
* ''[[That Kind of Love]]'' (1959-yil)
* ''[[První parta (film)|První parta]]'' (1959-yil)
* ''[[Čarodějky z předměstí]]'' (1990-yil)

== Mukofotlari ==
Tomášová aktyorlik ijrolari uchun koʻplab individual mukofotlarga sazovor boʻlgan. 1999-yilda unga tugʻilgan joyi yaqinidagi [[Mladá Boleslav]] shahrining faxriy fuqaroligi berilgan. 2008-yilda esa teatr sohasidagi umrboqiy xizmatlari uchun [[Thalia mukofotlari|Thalia mukofoti]] bilan taqdirlangan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Marie Tomášová|url=https://www.filmovyprehled.cz/cs/person/29900/marie-tomasova|work=Filmový přehled|publisher=NFA|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{IMDb name|0867091|Marie Tomášová}}
* {{discogs artist|Marie Tomášová}}</text>
      <sha1>mzhr2xpvoofgcfbgrte9zqp3nmlpkls</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269607</id>
      <parentid>6269596</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Chexiyalik aktrisalar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6269607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5655" sha1="rfflof9z41s3jd9t81ip78hc3y4j95o" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Marie Tomášová
| tasvir                   = Marie Tomášová česká herečka.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     =
| asl_ismi                 =
| tavallud_paytidagi_ismi  =
| tavallud_sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1929|4|18}}
| tavallud_joyi            = [[Dobrovice]], [[Birinchi Chexoslovakiya Respublikasi|Chexoslovakiya]]
| vafot_sanasi             = {{vafot sanasi va yoshi|2025|5|25|1929|4|18}}
| vafot_joyi               = [[Mělník]], Chexiya
| fuqaroligi               = [[Chexlar|chex]]
| taʼlimi                  = [[Pragadagi Ijodiy sanʼatlar akademiyasi Teatr fakulteti]]
| kasbi                    = Aktrisa
| dini                     =
| faoliyat_yillari         = 1952–2000
| asarlari                 =
| boʻyi                    =
| unvoni                   =
| turmush_oʻrtogʻi         = [[Otomar Krejča]]
| bolalari                 =
| otasi                    =
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              = [[Thalia mukofotlari|Thalia mukofoti]]
| veb-sayt                 =
| imzosi                   =
}}
'''Marie Tomášová''' (1929-yil 18-aprel — 2025-yil 25-may) — chex kino va teatr aktrisasi. U 1955–1965-yillarda [[Praga Milliy teatri]]da faoliyat yuritgan. 2008-yilda teatr sohasidagi umrboqiy xizmatlari uchun [[Thalia mukofotlari|Thalia mukofoti]] bilan taqdirlangan. U teatr rejissyori [[Otomar Krejča]] bilan 2009-yilda vafotigacha turmush qurgan.

== Hayoti va faoliyati ==
Marie Tomášová 1929-yil 18-aprelda [[Dobrovice]] shahrida tugʻilgan. Oilasi kambagʻal boʻlishiga qaramay, ota-onasi madaniyatga qiziqqan va uni adabiyot hamda musiqa bilan tanishtirgan. U oʻrta maktabda faqat Ikkinchi jahon urushidan keyin oʻqigan, soʻng [[Pragadagi Ijodiy sanʼatlar akademiyasi Teatr fakulteti]]da (DAMU) aktyorlik yoʻnalishida tahsil olib, 1952-yilda uni tamomlagan&lt;ref name=mbnet&gt;{{cite web |title=Herečka Marie Tomášová oslavila významné životní jubileum|url=https://www.mb-net.cz/herecka-marie-tomasova-oslavila-vyznamne-zivotni-jubileum/d-82704|publisher=City of Mladá Boleslav|language=cs|date=2024-04-18|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;. 1952-yildan boshlab filmlarda suratga tusha boshlagan&lt;ref name=cde&gt;{{cite web |title=Tomášová, Marie|url=https://encyklopedie.idu.cz/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=5987:tomasova-marie&amp;Itemid=307&amp;lang=cs|work=Česká divadelní encyklopedie|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;.

1955–1965-yillarda [[Praga Milliy teatri]]da faoliyat yuritgan. U yerda 40 dan ortiq rollarni ijro etgan. Uning tez-tez birga rol ijro etgan hamkori [[Jan Tříska]] boʻlgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pětaosmdesátiny oslaví herečka Marie Tomášová|url=https://www.denik.cz/divadlo/petaosmdesatiny-oslavi-herecka-marie-tomasova-20140418.html|newspaper=[[Deník]]|language=cs|date=2014-04-18|access-date=2025-04-10|publisher=[[Vltava Labe Media]]|agency=[[Czech News Agency]]}}&lt;/ref&gt;. Milliy teatrda ishlagan davrida u umr yoʻldoshi, teatr rejissyori [[Otomar Krejča]] bilan tanishgan. 1965-yilda Krejča Za branou teatriga asos solgan. Tomášová va Tříska u yerga oʻtib, teatr jamoasining asosiy aktyorlariga aylangan&lt;ref name=mbnet/&gt;&lt;ref name=cde/&gt;.

1968-yilda Tomášová va uning turmush oʻrtogʻi Chexoslovakiyadagi avtoritar [[Chexoslovakiya tarixi (1948–1989)|kommunistik rejim]]ga qarshi ''[[Ikki ming soʻz manifesti|2 000 soʻz]]'' petitsiyasini imzolagan. Za branou teatri siyosiy sabablarga koʻra 1972-yilda yopilgan va Tomášovaga sahnada chiqish taqiqlangan, aniqrogʻi, teatrlarning unga ish berishiga yoʻl qoʻyilmagan. Keyingi yillarda u [[Supraphon]] ovoz yozish kompaniyasida ishlagan. Tomášová va Krejča 1986-yilda turmush qurishgan&lt;ref name=mbnet/&gt;&lt;ref name=cde/&gt;.

1990-yilda u yangi ochilgan Za branou Theatre II teatrida yana sahnaga qaytgan. Biroq uzoq davom etgan tanaffus uning ijrolari sifatiga taʼsir qilgan. Uning teatr aktyorligi faoliyati 1994-yilda teatr yopilishi bilan yakunlangan&lt;ref name=cde/&gt;. U filmlarda faqat bir nechta kichik rollarda suratga tushgan, oxirgi marta 2000-yilda ekranga chiqqan&lt;ref name=mbnet/&gt;.

Tomášová 2025-yil 25-mayda [[Mělník]] shahrida 96 yoshida vafot etgan&lt;ref&gt;{{cite web |last=Špulák|first=Jaroslav|title=Zemřela herečka Marie Tomášová|url=https://www.novinky.cz/clanek/kultura-filmy-serialy-zemrela-herecka-marie-tomasova-40522628|website=[[Novinky.cz]]|language=cs|date=2025-05-25|access-date=2025-05-25|publisher=Borgis}}&lt;/ref&gt;.

== Tanlangan filmografiyasi ==
* ''[[Anna Proletářka]]'' (1952-yil)
* ''[[Jan Hus (1954 film)|Jan Hus]]'' (1954-yil)
* ''[[The Strakonice Bagpiper]]'' (1955-yil)
* ''[[Jan Žižka (1955 film)|Jan Žižka]]'' (1956-yil)
* ''[[September Nights]]'' (1957-yil)
* ''[[That Kind of Love]]'' (1959-yil)
* ''[[První parta (film)|První parta]]'' (1959-yil)
* ''[[Čarodějky z předměstí]]'' (1990-yil)

== Mukofotlari ==
Tomášová aktyorlik ijrolari uchun koʻplab individual mukofotlarga sazovor boʻlgan. 1999-yilda unga tugʻilgan joyi yaqinidagi [[Mladá Boleslav]] shahrining faxriy fuqaroligi berilgan. 2008-yilda esa teatr sohasidagi umrboqiy xizmatlari uchun [[Thalia mukofotlari|Thalia mukofoti]] bilan taqdirlangan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Marie Tomášová|url=https://www.filmovyprehled.cz/cs/person/29900/marie-tomasova|work=Filmový přehled|publisher=NFA|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{IMDb name|0867091|Marie Tomášová}}
* {{discogs artist|Marie Tomášová}}

[[Turkum:Chexiyalik aktrisalar]]</text>
      <sha1>rfflof9z41s3jd9t81ip78hc3y4j95o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thomas Burgess (Angliya parlamenti aʼzosi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447368</id>
    <revision>
      <id>6269593</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="498" sha1="bcmwq72849s90kesbu5r7wco5fetm9x" xml:space="preserve">'''Thomas Burgess''' (taxminan 1540-yil — 1623-yil 13-avgust) — [[Cornwall]] grafligining Truro shahridan bo‘lgan ingliz savdogari. 1589-yilda Truro meri bo‘lgan va 1620-yilda shahar gerbi tasdiqlangan paytda shahar aldermani edi. [[Truro (saylov okrugi)|Truro]] saylov okrugidan 1604–1611-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan1604–1611-yillardagi parlamentda [[Angliya parlamenti]] aʼzosi bo‘lgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>bcmwq72849s90kesbu5r7wco5fetm9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alexander Chocke of Avington</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447369</id>
    <revision>
      <id>6269594</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="712" sha1="erft50v0g1znxwkyouf1n1ngifpsryy" xml:space="preserve">'''Alexander Chocke''' (1566-yildan avval — 1607) — [[Berkshire]] grafligining Avington qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. 1605-yil 17-oktabrdan 1607-yil vafotigacha [[Angliya jamoalar palatasi]]da faoliyat yuritgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
*{{Citation |last=Lancaster |first=Henry |year=2010 |chapter=Chocke, Alexander II (1593/4-1625), of Shalbourne, Wilts.; later of Hungerford Park, Berks. |title=The History of Parliament: the House of Commons 1604-1629 |editor-first=Andrew |editor-last=Thrush |editor2-first=John P. |editor2-last=Ferris |url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/chocke-alexander-i-1566-1607}}

{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>erft50v0g1znxwkyouf1n1ngifpsryy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thomas Crewe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447370</id>
    <revision>
      <id>6269599</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:54:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="487" sha1="m9hypy2unlcapd2yet0brfi0iss6otu" xml:space="preserve">'''Sir Thomas Crewe''' (yoki '''Crew''') (1565-yil — 1634-yil 31-yanvar) — [[Northamptonshire]] grafligining Farthinghoe va Brackley qishloqlari orasidagi Stene hududidan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi va huquqshunos. U 1623–1625-yillarda [[Angliya jamoalar palatasi]] spikeri lavozimida xizmat qilgan&lt;ref&gt;Edmund Lodge, ''Illustrations of British History'', vol. 3 (London, 1791), p. 185.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>m9hypy2unlcapd2yet0brfi0iss6otu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henry Cromwell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447371</id>
    <revision>
      <id>6269603</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="639" sha1="0xleu4oiaemufl6abh53u1w04dwz94m" xml:space="preserve">'''Henry Cromwell alias Williams''' (taxminan 1566–1630) — ingliz siyosatchisi va Cromwelllar oilasi aʼzosi. [[Huntingdon (saylov okrugi)|Huntingdon]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan.

Cromwell [[Huntingdonshire]] grafligining Upwood qishlog‘ida tug‘ilgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CROMWELL, Henry (c.1566-1630), of Upwood, Hunts. {{!}} History of Parliament Online |url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/cromwell-henry-1566-1630 |access-date=2024-01-03 |website=www.historyofparliamentonline.org}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>0xleu4oiaemufl6abh53u1w04dwz94m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Walter Dottyn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447372</id>
    <revision>
      <id>6269605</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="494" sha1="sq17rf84b7wrd6bnp131u7rzv3ukgjj" xml:space="preserve">'''Walter Dottyn''' (taxminan 1554–1635) — [[Devon grafligi]]ning Totnes shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Totnes (saylov okrugi)|Totnes]] saylov okrugidan 1604-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/dottyn-walter-1554-1635|title=DOTTYN, Walter (C.1554-1635), of Totnes, Devon &amp;#124; History of Parliament Online}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>sq17rf84b7wrd6bnp131u7rzv3ukgjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sir William Dunch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447373</id>
    <revision>
      <id>6269606</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="508" sha1="htfmh5utvp86fzlgtdpf32ouvmjklh8" xml:space="preserve">'''Sir William Dunch''' (1578–1611) — [[Berkshire]] grafligining Brightwell qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi&lt;ref name=rbhlwmwd&gt;{{cite web |url=http://www.berkshirehistory.com/churches/littlewittenham_dunch_monument.html |title=Little Wittenham Monument to Sir William Dunch 91612)
 |author=Ford, David Nash |year=2004 |work=Royal Berkshire History |publisher=Nash Ford Publishing |access-date=2 January 2011}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>htfmh5utvp86fzlgtdpf32ouvmjklh8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Man</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447374</id>
    <revision>
      <id>6269609</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="560" sha1="6wlkh875u7n0al8tilqkqdixq43bou8" xml:space="preserve">'''Edward Man''' (taxminan 1549-yil — 1622-yil 22-dekabr) — [[Dorset]] grafligidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. 1589–1611-yillarda [[Poole (saylov okrugi)|Poole]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=MAN, Edward (c.1549-1622), of Poole, Dorset {{!}} History of Parliament Online |url=https://historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/man-edward-1549-1622 |access-date=2023-11-23 |website=historyofparliamentonline.org}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>6wlkh875u7n0al8tilqkqdixq43bou8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Oxenbridge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447375</id>
    <revision>
      <id>6269615</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="441" sha1="qh80u6ifahcnw1xzld14egpk4vvt0sa" xml:space="preserve">'''Sir Robert Oxenbridge''' (1616-yilda vafot etgan) — ingliz yer egasi va siyosatchi. 1604–1611-yillarda [[Angliya jamoalar palatasi]]da faoliyat yuritgan&lt;ref name=VCH&gt;[http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=56810 'Hurstbourne Priors', ''A History of the County of Hampshire''; Volume 4 (1911), pp. 287-291. Date accessed: 17 December 2011]&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>qh80u6ifahcnw1xzld14egpk4vvt0sa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>William Gee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447376</id>
    <revision>
      <id>6269616</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1084" sha1="aeam1zadtqx6kshdzuyvf8nfbf8m5in" xml:space="preserve">'''William Gee''' (1561-yil — 1611-yil 3-dekabr) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GEE,   William (1561-1611),  of Bishop Burton, nr. Beverley, Yorks. {{!}} History of Parliament Online |url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/gee-william-1561-1611 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241218132759/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/gee-william-1561-1611 |archive-date=2024-12-18 |access-date=2026-05-24 |website=www.historyofparliamentonline.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GEE,  William (?1565-1611),  of York Minster Yard and Bishop Burton, Yorks. {{!}} History of Parliament Online |url=https://historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/gee-william-1565-1611 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208055351/https://historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/gee-william-1565-1611 |archive-date=2025-02-08 |access-date=2026-05-24 |website=www.historyofparliamentonline.org}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>aeam1zadtqx6kshdzuyvf8nfbf8m5in</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Richard Godfrey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447377</id>
    <revision>
      <id>6269617</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="534" sha1="2n3e64sewgomri1k63s2su1ujhwy6d1" xml:space="preserve">'''Richard Godfrey''' (1559-yildan avval — 1631) — [[Wiltshire]] grafligining Salisbury shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Salisbury (saylov okrugi)|Salisbury]] saylov okrugidan 1604-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/godfrey-richard-i-1559-1631|title = GODFREY, Richard I (By 1559-1631), of Salisbury, Wilts. &amp;#124; History of Parliament Online}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>2n3e64sewgomri1k63s2su1ujhwy6d1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Richard Gore</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447378</id>
    <revision>
      <id>6269618</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="467" sha1="evagxwx05kj58hmgv81omq9jc6x1rdz" xml:space="preserve">'''Richard Gore''' (1622-yilda vafot etgan) — ingliz savdogar-adventyuristi va siyosatchi. 1604–1611-yillarda [[Angliya jamoalar palatasi]]da faoliyat yuritgan&lt;ref name=Notes&gt;[http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=67247   'Notes on the aldermen, 1502-1700', The Aldermen of the City of London: Temp. Henry III - 1912 (1908), pp. 168-195. Date accessed: 15 July 2011]&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>evagxwx05kj58hmgv81omq9jc6x1rdz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sir Edward Greville (Angliya parlamenti aʼzosi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447379</id>
    <revision>
      <id>6269619</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="601" sha1="rkrf5uconzqzrs6o9fgv772sclenkxt" xml:space="preserve">'''Sir Edward Greville''' (taxminan 1566-yil — 1634-yil) — [[Warwickshire]] grafligining Milcote qishlog‘idan bo‘lgan ingliz zodagoni va [[Angliya parlamenti]] aʼzosi&lt;ref&gt;{{cite web|author=Members Constituencies Parliaments Surveys |url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/greville-sir-edward-1566-1634 |title=GREVILLE, Sir Edward (1566-1634), of Milcote, Warws.; later of Pishobury, Herts. and Fulham, Mdx. |publisher=History of Parliament Online |date= |access-date=2017-01-12}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>rkrf5uconzqzrs6o9fgv772sclenkxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Matthew Hadde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447380</id>
    <revision>
      <id>6269620</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="649" sha1="mo961idmuvj95gf11tv8lrxjqkyjhpg" xml:space="preserve">'''Matthew Hadde''' (taxminan 1544/1545-yil — 1617-yil 8-avgust) — [[Kent]] grafligining Canterbury shahriga qarashli St. Alphege hududi va [[London]]dagi Lincoln's Inn hududidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Canterbury (saylov okrugi)|Canterbury]] saylov okrugidan 1604-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/hadde-matthew-15445-1617|title = HADDE, Matthew (C.1544/5-1617), of St. Alphege, Canterbury, Kent and Lincoln's Inn, London &amp;#124; History of Parliament Online}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>mo961idmuvj95gf11tv8lrxjqkyjhpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Otomar Krejča</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447381</id>
    <revision>
      <id>6269621</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <comment>#wikifilm</comment>
      <origin>6269621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7227" sha1="rw8v47jt4acj8pacqk772wkxd18e42e" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Otomar Krejča
| tasvir                   = OtomarKrejca(1951).png
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 1951-yilda Otomar Krejča
| asl_ismi                 =
| tavallud_paytidagi_ismi  =
| tavallud_sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1921|11|23}}
| tavallud_joyi            = [[Pelhřimov|Skrýšov]], [[Chexoslovakiya]]
| vafot_sanasi             = {{vafot sanasi va yoshi|2009|11|6|1921|11|23}}
| vafot_joyi               = [[Praga]], Chexiya
| fuqaroligi               = [[Chexlar|chex]]
| taʼlimi                  = [[Charlz universiteti|Charlz universiteti Falsafa fakulteti]]
| kasbi                    = [[Teatr rejissyori]], [[dissident]]
| dini                     =
| faoliyat_yillari         =
| asarlari                 =
| boʻyi                    =
| unvoni                   =
| turmush_oʻrtogʻi         = [[Marie Tomášová]]
| bolalari                 = Otomar Krejča Jr.
| otasi                    =
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              = [[Kainz medali]], [[Sanʼat va adabiyot ordeni]], Pirandello mukofoti, Stanislavskiy mukofoti, [[Chexiya Respublikasining xizmatlari uchun medali]], [[Thalia mukofotlari|Thalia mukofoti]]
| veb-sayt                 =
| imzosi                   =
}}
'''Otomar Krejča''' (1921-yil 23-noyabr — 2009-yil 6-noyabr) — [[Chexlar|chex]] [[teatr rejissyori]], aktyor va [[dissident]]. U 84 ta spektaklga rejissyorlik qilgan, ulardan 40 dan ortigʻi xorijda sahnalashtirilgan. Krejča Chexiya teatri tarixidagi eng muhim rejissyorlardan biriga aylangan.

== Tarjimayi holi ==
[[File:Vila Otomara Krejči.jpg|thumb|Praganing [[Bubeneč]] hududidagi Štursova koʻchasida joylashgan Otomar Krejča villasi. U 1971-yildan shu yerda yashagan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vila Otomara Krejči|url=http://prazdnedomy.cz/domy/objekty/detail/4972-vila-otomara-krejci|website=prazdnedomy.cz|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;]]
Krejča 1921-yil 23-noyabrda [[Chexoslovakiya]]ning Skrýšov qishlogʻida (hozirgi [[Pelhřimov]] shahri tarkibida) tugʻilgan. 1939-yilda oʻrta maktabni tamomlagach, teatrda aktyorlik faoliyatini boshlagan. 1945-yilgacha [[Jihlava]] va [[Kladno]]dagi teatrlar hamda bir nechta teatr jamoalarida ishlagan. Ikkinchi jahon urushi tugaganidan soʻng Krejča Kladnoga qaytib, [[Charlz universiteti|Charlz universiteti Falsafa fakulteti]]da teatrshunoslik boʻyicha tahsil olgan (1946–1949). 1946-yildan boshlab filmlarda ham rol ijro eta boshlagan.&lt;ref name=nt&gt;{{cite web |title=Otomar Krejča|url=http://archiv.narodni-divadlo.cz/umelec/318|publisher=[[National Theatre (Prague)|National Theatre]]|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=fp&gt;{{cite web |title=Otomar Krejča|url=https://www.filmovyprehled.cz/cs/person/7597/otomar-krejca|work=Filmový přehled|publisher=NFA|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;

1951-yildan Krejča [[Praga]]dagi [[Praga Milliy teatri|Milliy teatr]]da aktyor boʻlib ishlagan. 1956-yilda drama truppasi rejissyori boʻlgan, 1961–1965-yillarda esa bir vaqtning oʻzida aktyor va teatr rejissyori sifatida faoliyat yuritgan. U 1965-yilda Milliy teatrni tark etib, Pragada Za branou teatriga asos solganlardan biri boʻldi. U bu teatrda 1965–1968-yillarda badiiy rahbar, 1968–1971-yillarda esa rejissyor boʻlib ishlagan.&lt;ref name=nt/&gt;&lt;ref name=st&gt;{{cite news |title=Well known Czech theater director Otomar Krejca dies at 87|url=http://www.startribune.com/templates/Print_This_Story?sid=69391867|work=[[Star Tribune]]|agency=[[Associated Press]]|date=2009-11-06|access-date=2012-03-18}}&lt;/ref&gt; 1965–1969-yillarda Krejča Chexoslovakiya Teatr sanʼatkorlari uyushmasi raisi ham boʻlgan.&lt;ref name=fp/&gt;

[[Chexoslovakiyaga Varshava shartnomasi qoʻshinlarining bostirib kirishi|Sovet qoʻshinlarining Chexoslovakiyaga bostirib kirishi]] ortidan Krejča va uning ijodiy faoliyati taqiqlangan. U 1968-yilda ''[[Ikki ming soʻz manifesti|2 000 soʻz]]'' petitsiyasini imzolagan va 1970-yilda [[Chexoslovakiya Kommunistik partiyasi]]dan chiqarilgan.&lt;ref name=cro&gt;{{cite web |title=Zemřel divadelní režisér Otomar Krejča|url=https://www.irozhlas.cz/kultura_divadlo/zemrel-divadelni-reziser-otomar-krejca_200911061823_mtaborska|publisher=[[Czech Radio]]|language=cs|date=2009-11-06|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt; Za branou teatri 1972-yilda kommunistik rejim tomonidan yopilgan. 1973–1976-yillarda u Praganing [[Libeň]] hududidagi S. K. Neumann teatrida rejissyor boʻlib ishlagan.&lt;ref name=fp/&gt; Yangi Chexoslovakiya hukumati Krejčaga mamlakatda ishlashiga boshqa ruxsat bermagan; 1970-yillarning oʻrtalaridan boshlab unga faqat xorijda ishlashga ruxsat berilgan. U [[Avstriya]], [[Italiya]], [[Belgiya]], [[Fransiya]], [[Gʻarbiy Germaniya]], [[Finlyandiya]] va [[Shvetsiya]]da 40 dan ortiq teatr spektakliga rejissyorlik qilgan.&lt;ref name=st/&gt; Krejča 1989-yilda [[Baxmal inqilob|Chexoslovakiyadagi kommunistik hukumat agʻdarilganidan]] soʻng oʻz vatanida yana ishlay boshlagan. 1996–1998-yillarda yana Milliy teatrda teatr rejissyori sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=nt/&gt; Teatr rejissyori sifatidagi faoliyati davomida u 84 ta spektaklga rejissyorlik qilib, Chexiya teatri tarixidagi eng muhim rejissyorlardan biriga aylangan.&lt;ref name=cro/&gt;

Krejča ikki marta turmush qurgan. Birinchi nikohidan Otomar Krejča Jr. ismli oʻgʻli (1947-yilda tugʻilgan) boʻlgan.&lt;ref name=fp/&gt; Uning ikkinchi rafiqasi aktrisa [[Marie Tomášová]] boʻlib, u 1955–1965-yillarda Milliy teatrda faoliyat yuritgan davrida Krejčaning hayot yoʻldoshiga aylangan. Biroq ular faqat 1986-yilda turmush qurishgan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tomášová, Marie|url=https://encyklopedie.idu.cz/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=5987:tomasova-marie&amp;Itemid=307&amp;lang=cs|work=Česká divadelní encyklopedie|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;

Otomar Krejča 2009-yil 6-noyabrda [[Praga]]da 87 yoshida vafot etgan. U [[Pelhřimov]]da dafn etilgan.&lt;ref name=nt/&gt;

== Tanlangan filmografiyasi ==
Aktyor sifatida Krejča quyidagi filmlarda rol ijro etgan:
* ''[[Old Ironside (film)|Old Ironside]]'' (1948)
* ''[[Dravci (film)|Dravci]]'' (1948)
* ''[[Distant Journey]]'' (1949)
* ''[[The Trap (1950 film)|The Trap]]'' (1950)
* ''[[Jan Hus (1954 film)|Jan Hus]]'' (1954)
* ''[[Tank Brigade]]'' (1955)
* ''[[The Flood (1958 film)|The Flood]]'' (1958)
* ''[[Mezi námi zloději]]'' (1963)

== Mukofotlari ==
Krejča oʻz ijodi uchun koʻplab chex va xorijiy mukofotlarga sazovor boʻlgan. Xorijiy mukofotlari qatoriga Kainz medali (Avstriya, 1969), [[Sanʼat va adabiyot ordeni]] (Fransiya, 1978), Pirandello mukofoti (Italiya, 1978) va Stanislavskiy mukofoti (Rossiya, 1999) kiradi.&lt;ref name=fp/&gt;

1998-yilda u Chexiya Respublikasining [[Xizmatlari uchun medali (Chexiya)|I darajali xizmatlari uchun medali]] bilan taqdirlangan. 2000-yilda esa [[Thalia mukofotlari|Thalia mukofoti]]ning Kolegium maxsus mukofotiga (aktyorlardan tashqari Chexiya teatrining tarixiy ahamiyatga ega namoyandalari uchun) sazovor boʻlgan.&lt;ref name=nt/&gt;&lt;ref name=fp/&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{commons category}}
* {{IMDb name|id=0470718|name=Otomar Krejča}}</text>
      <sha1>rw8v47jt4acj8pacqk772wkxd18e42e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269627</id>
      <parentid>6269621</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <comment>#wikifilm</comment>
      <origin>6269627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7227" sha1="cdhw6jnjfyf2awfdddr8r2rzlh5bpf9" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Otomar Krejča
| tasvir                   = OtomarKrejca(1951).png
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 1951-yilda Otomar Krejča
| asl_ismi                 =
| tavallud_paytidagi_ismi  =
| tavallud_sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1921|11|23}}
| tavallud_joyi            = [[Pelhřimov|Skrýšov]], [[Chexoslovakiya]]
| vafot_sanasi             = {{vafot sanasi va yoshi|2009|11|6|1921|11|23}}
| vafot_joyi               = [[Praga]], Chexiya
| fuqaroligi               = [[Chexlar|chex]]
| taʼlimi                  = [[Charlz universiteti|Charlz universiteti Falsafa fakulteti]]
| kasbi                    = [[Teatr rejissyori]], [[dissident]]
| dini                     =
| faoliyat_yillari         =
| asarlari                 =
| boʻyi                    =
| unvoni                   =
| turmush_oʻrtogʻi         = [[Marie Tomášová]]
| bolalari                 = Otomar Krejča Jr.
| otasi                    =
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              = [[Kainz medali]], [[Sanʼat va adabiyot ordeni]], Pirandello mukofoti, Stanislavskiy mukofoti, [[Chexiya Respublikasining xizmatlari uchun medali]], [[Thalia mukofotlari|Thalia mukofoti]]
| veb-sayt                 =
| imzosi                   =
}}
'''Otomar Krejča''' (1921-yil 23-noyabr — 2009-yil 6-noyabr) — [[Chexlar|chex]] [[teatr rejissyori]], aktyor va [[dissident]]. U 84 ta spektaklga rejissyorlik qilgan, ulardan 40 dan ortigʻi xorijda sahnalashtirilgan. Krejča Chexiya teatri tarixidagi eng muhim rejissyorlardan biriga aylangan.

== Tarjimayi holi ==
[[File:Vila Otomara Krejči.jpg|thumb|Praganing [[Bubeneč]] hududidagi Štursova koʻchasida joylashgan Otomar Krejča villasi. U 1971-yildan shu yerda yashagan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vila Otomara Krejči|url=http://prazdnedomy.cz/domy/objekty/detail/4972-vila-otomara-krejci|website=prazdnedomy.cz|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;]]
Krejča 1921-yil 23-noyabrda [[Chexoslovakiya]]ning Skrýšov qishlogʻida (hozirgi [[Pelhřimov]] shahri tarkibida) tugʻilgan. 1939-yilda oʻrta maktabni tamomlagach, teatrda aktyorlik faoliyatini boshlagan. 1945-yilgacha [[Jihlava]] va [[Kladno]]dagi teatrlar hamda bir nechta teatr jamoalarida ishlagan. Ikkinchi jahon urushi tugaganidan soʻng Krejča Kladnoga qaytib, [[Charlz universiteti|Charlz universiteti Falsafa fakulteti]]da teatrshunoslik boʻyicha tahsil olgan (1946–1949). 1946-yildan boshlab filmlarda ham rol ijro eta boshlagan&lt;ref name=nt&gt;{{cite web |title=Otomar Krejča|url=http://archiv.narodni-divadlo.cz/umelec/318|publisher=[[National Theatre (Prague)|National Theatre]]|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=fp&gt;{{cite web |title=Otomar Krejča|url=https://www.filmovyprehled.cz/cs/person/7597/otomar-krejca|work=Filmový přehled|publisher=NFA|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;.

1951-yildan Krejča [[Praga]]dagi [[Praga Milliy teatri|Milliy teatr]]da aktyor boʻlib ishlagan. 1956-yilda drama truppasi rejissyori boʻlgan, 1961–1965-yillarda esa bir vaqtning oʻzida aktyor va teatr rejissyori sifatida faoliyat yuritgan. U 1965-yilda Milliy teatrni tark etib, Pragada Za branou teatriga asos solganlardan biri boʻldi. U bu teatrda 1965–1968-yillarda badiiy rahbar, 1968–1971-yillarda esa rejissyor boʻlib ishlagan&lt;ref name=nt/&gt;&lt;ref name=st&gt;{{cite news |title=Well known Czech theater director Otomar Krejca dies at 87|url=http://www.startribune.com/templates/Print_This_Story?sid=69391867|work=[[Star Tribune]]|agency=[[Associated Press]]|date=2009-11-06|access-date=2012-03-18}}&lt;/ref&gt;. 1965–1969-yillarda Krejča Chexoslovakiya Teatr sanʼatkorlari uyushmasi raisi ham boʻlgan&lt;ref name=fp/&gt;.

[[Chexoslovakiyaga Varshava shartnomasi qoʻshinlarining bostirib kirishi|Sovet qoʻshinlarining Chexoslovakiyaga bostirib kirishi]] ortidan Krejča va uning ijodiy faoliyati taqiqlangan. U 1968-yilda ''[[Ikki ming soʻz manifesti|2 000 soʻz]]'' petitsiyasini imzolagan va 1970-yilda [[Chexoslovakiya Kommunistik partiyasi]]dan chiqarilgan&lt;ref name=cro&gt;{{cite web |title=Zemřel divadelní režisér Otomar Krejča|url=https://www.irozhlas.cz/kultura_divadlo/zemrel-divadelni-reziser-otomar-krejca_200911061823_mtaborska|publisher=[[Czech Radio]]|language=cs|date=2009-11-06|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;. Za branou teatri 1972-yilda kommunistik rejim tomonidan yopilgan. 1973–1976-yillarda u Praganing [[Libeň]] hududidagi S. K. Neumann teatrida rejissyor boʻlib ishlagan&lt;ref name=fp/&gt;. Yangi Chexoslovakiya hukumati Krejčaga mamlakatda ishlashiga boshqa ruxsat bermagan; 1970-yillarning oʻrtalaridan boshlab unga faqat xorijda ishlashga ruxsat berilgan. U [[Avstriya]], [[Italiya]], [[Belgiya]], [[Fransiya]], [[Gʻarbiy Germaniya]], [[Finlyandiya]] va [[Shvetsiya]]da 40 dan ortiq teatr spektakliga rejissyorlik qilgan&lt;ref name=st/&gt;. Krejča 1989-yilda [[Baxmal inqilob|Chexoslovakiyadagi kommunistik hukumat agʻdarilganidan]] soʻng oʻz vatanida yana ishlay boshlagan. 1996–1998-yillarda yana Milliy teatrda teatr rejissyori sifatida faoliyat yuritgan&lt;ref name=nt/&gt;. Teatr rejissyori sifatidagi faoliyati davomida u 84 ta spektaklga rejissyorlik qilib, Chexiya teatri tarixidagi eng muhim rejissyorlardan biriga aylangan&lt;ref name=cro/&gt;.

Krejča ikki marta turmush qurgan. Birinchi nikohidan Otomar Krejča Jr. ismli oʻgʻli (1947-yilda tugʻilgan) boʻlgan&lt;ref name=fp/&gt;. Uning ikkinchi rafiqasi aktrisa [[Marie Tomášová]] boʻlib, u 1955–1965-yillarda Milliy teatrda faoliyat yuritgan davrida Krejčaning hayot yoʻldoshiga aylangan. Biroq ular faqat 1986-yilda turmush qurishgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tomášová, Marie|url=https://encyklopedie.idu.cz/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=5987:tomasova-marie&amp;Itemid=307&amp;lang=cs|work=Česká divadelní encyklopedie|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;.

Otomar Krejča 2009-yil 6-noyabrda [[Praga]]da 87 yoshida vafot etgan. U [[Pelhřimov]]da dafn etilgan&lt;ref name=nt/&gt;.

== Tanlangan filmografiyasi ==
Aktyor sifatida Krejča quyidagi filmlarda rol ijro etgan:
* ''[[Old Ironside (film)|Old Ironside]]'' (1948)
* ''[[Dravci (film)|Dravci]]'' (1948)
* ''[[Distant Journey]]'' (1949)
* ''[[The Trap (1950 film)|The Trap]]'' (1950)
* ''[[Jan Hus (1954 film)|Jan Hus]]'' (1954)
* ''[[Tank Brigade]]'' (1955)
* ''[[The Flood (1958 film)|The Flood]]'' (1958)
* ''[[Mezi námi zloději]]'' (1963)

== Mukofotlari ==
Krejča oʻz ijodi uchun koʻplab chex va xorijiy mukofotlarga sazovor boʻlgan. Xorijiy mukofotlari qatoriga Kainz medali (Avstriya, 1969), [[Sanʼat va adabiyot ordeni]] (Fransiya, 1978), Pirandello mukofoti (Italiya, 1978) va Stanislavskiy mukofoti (Rossiya, 1999) kiradi&lt;ref name=fp/&gt;.

1998-yilda u Chexiya Respublikasining [[Xizmatlari uchun medali (Chexiya)|I darajali xizmatlari uchun medali]] bilan taqdirlangan. 2000-yilda esa [[Thalia mukofotlari|Thalia mukofoti]]ning Kolegium maxsus mukofotiga (aktyorlardan tashqari Chexiya teatrining tarixiy ahamiyatga ega namoyandalari uchun) sazovor boʻlgan&lt;ref name=nt/&gt;&lt;ref name=fp/&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{commons category}}
* {{IMDb name|id=0470718|name=Otomar Krejča}}</text>
      <sha1>cdhw6jnjfyf2awfdddr8r2rzlh5bpf9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269631</id>
      <parentid>6269627</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Chexiyalik aktyorlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6269631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7260" sha1="6km4erygzr4jcy836vllxbshiyzz7i0" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Otomar Krejča
| tasvir                   = OtomarKrejca(1951).png
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 1951-yilda Otomar Krejča
| asl_ismi                 =
| tavallud_paytidagi_ismi  =
| tavallud_sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1921|11|23}}
| tavallud_joyi            = [[Pelhřimov|Skrýšov]], [[Chexoslovakiya]]
| vafot_sanasi             = {{vafot sanasi va yoshi|2009|11|6|1921|11|23}}
| vafot_joyi               = [[Praga]], Chexiya
| fuqaroligi               = [[Chexlar|chex]]
| taʼlimi                  = [[Charlz universiteti|Charlz universiteti Falsafa fakulteti]]
| kasbi                    = [[Teatr rejissyori]], [[dissident]]
| dini                     =
| faoliyat_yillari         =
| asarlari                 =
| boʻyi                    =
| unvoni                   =
| turmush_oʻrtogʻi         = [[Marie Tomášová]]
| bolalari                 = Otomar Krejča Jr.
| otasi                    =
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              = [[Kainz medali]], [[Sanʼat va adabiyot ordeni]], Pirandello mukofoti, Stanislavskiy mukofoti, [[Chexiya Respublikasining xizmatlari uchun medali]], [[Thalia mukofotlari|Thalia mukofoti]]
| veb-sayt                 =
| imzosi                   =
}}
'''Otomar Krejča''' (1921-yil 23-noyabr — 2009-yil 6-noyabr) — [[Chexlar|chex]] [[teatr rejissyori]], aktyor va [[dissident]]. U 84 ta spektaklga rejissyorlik qilgan, ulardan 40 dan ortigʻi xorijda sahnalashtirilgan. Krejča Chexiya teatri tarixidagi eng muhim rejissyorlardan biriga aylangan.

== Tarjimayi holi ==
[[File:Vila Otomara Krejči.jpg|thumb|Praganing [[Bubeneč]] hududidagi Štursova koʻchasida joylashgan Otomar Krejča villasi. U 1971-yildan shu yerda yashagan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vila Otomara Krejči|url=http://prazdnedomy.cz/domy/objekty/detail/4972-vila-otomara-krejci|website=prazdnedomy.cz|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;]]
Krejča 1921-yil 23-noyabrda [[Chexoslovakiya]]ning Skrýšov qishlogʻida (hozirgi [[Pelhřimov]] shahri tarkibida) tugʻilgan. 1939-yilda oʻrta maktabni tamomlagach, teatrda aktyorlik faoliyatini boshlagan. 1945-yilgacha [[Jihlava]] va [[Kladno]]dagi teatrlar hamda bir nechta teatr jamoalarida ishlagan. Ikkinchi jahon urushi tugaganidan soʻng Krejča Kladnoga qaytib, [[Charlz universiteti|Charlz universiteti Falsafa fakulteti]]da teatrshunoslik boʻyicha tahsil olgan (1946–1949). 1946-yildan boshlab filmlarda ham rol ijro eta boshlagan&lt;ref name=nt&gt;{{cite web |title=Otomar Krejča|url=http://archiv.narodni-divadlo.cz/umelec/318|publisher=[[National Theatre (Prague)|National Theatre]]|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=fp&gt;{{cite web |title=Otomar Krejča|url=https://www.filmovyprehled.cz/cs/person/7597/otomar-krejca|work=Filmový přehled|publisher=NFA|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;.

1951-yildan Krejča [[Praga]]dagi [[Praga Milliy teatri|Milliy teatr]]da aktyor boʻlib ishlagan. 1956-yilda drama truppasi rejissyori boʻlgan, 1961–1965-yillarda esa bir vaqtning oʻzida aktyor va teatr rejissyori sifatida faoliyat yuritgan. U 1965-yilda Milliy teatrni tark etib, Pragada Za branou teatriga asos solganlardan biri boʻldi. U bu teatrda 1965–1968-yillarda badiiy rahbar, 1968–1971-yillarda esa rejissyor boʻlib ishlagan&lt;ref name=nt/&gt;&lt;ref name=st&gt;{{cite news |title=Well known Czech theater director Otomar Krejca dies at 87|url=http://www.startribune.com/templates/Print_This_Story?sid=69391867|work=[[Star Tribune]]|agency=[[Associated Press]]|date=2009-11-06|access-date=2012-03-18}}&lt;/ref&gt;. 1965–1969-yillarda Krejča Chexoslovakiya Teatr sanʼatkorlari uyushmasi raisi ham boʻlgan&lt;ref name=fp/&gt;.

[[Chexoslovakiyaga Varshava shartnomasi qoʻshinlarining bostirib kirishi|Sovet qoʻshinlarining Chexoslovakiyaga bostirib kirishi]] ortidan Krejča va uning ijodiy faoliyati taqiqlangan. U 1968-yilda ''[[Ikki ming soʻz manifesti|2 000 soʻz]]'' petitsiyasini imzolagan va 1970-yilda [[Chexoslovakiya Kommunistik partiyasi]]dan chiqarilgan&lt;ref name=cro&gt;{{cite web |title=Zemřel divadelní režisér Otomar Krejča|url=https://www.irozhlas.cz/kultura_divadlo/zemrel-divadelni-reziser-otomar-krejca_200911061823_mtaborska|publisher=[[Czech Radio]]|language=cs|date=2009-11-06|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;. Za branou teatri 1972-yilda kommunistik rejim tomonidan yopilgan. 1973–1976-yillarda u Praganing [[Libeň]] hududidagi S. K. Neumann teatrida rejissyor boʻlib ishlagan&lt;ref name=fp/&gt;. Yangi Chexoslovakiya hukumati Krejčaga mamlakatda ishlashiga boshqa ruxsat bermagan; 1970-yillarning oʻrtalaridan boshlab unga faqat xorijda ishlashga ruxsat berilgan. U [[Avstriya]], [[Italiya]], [[Belgiya]], [[Fransiya]], [[Gʻarbiy Germaniya]], [[Finlyandiya]] va [[Shvetsiya]]da 40 dan ortiq teatr spektakliga rejissyorlik qilgan&lt;ref name=st/&gt;. Krejča 1989-yilda [[Baxmal inqilob|Chexoslovakiyadagi kommunistik hukumat agʻdarilganidan]] soʻng oʻz vatanida yana ishlay boshlagan. 1996–1998-yillarda yana Milliy teatrda teatr rejissyori sifatida faoliyat yuritgan&lt;ref name=nt/&gt;. Teatr rejissyori sifatidagi faoliyati davomida u 84 ta spektaklga rejissyorlik qilib, Chexiya teatri tarixidagi eng muhim rejissyorlardan biriga aylangan&lt;ref name=cro/&gt;.

Krejča ikki marta turmush qurgan. Birinchi nikohidan Otomar Krejča Jr. ismli oʻgʻli (1947-yilda tugʻilgan) boʻlgan&lt;ref name=fp/&gt;. Uning ikkinchi rafiqasi aktrisa [[Marie Tomášová]] boʻlib, u 1955–1965-yillarda Milliy teatrda faoliyat yuritgan davrida Krejčaning hayot yoʻldoshiga aylangan. Biroq ular faqat 1986-yilda turmush qurishgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tomášová, Marie|url=https://encyklopedie.idu.cz/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=5987:tomasova-marie&amp;Itemid=307&amp;lang=cs|work=Česká divadelní encyklopedie|language=cs|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;.

Otomar Krejča 2009-yil 6-noyabrda [[Praga]]da 87 yoshida vafot etgan. U [[Pelhřimov]]da dafn etilgan&lt;ref name=nt/&gt;.

== Tanlangan filmografiyasi ==
Aktyor sifatida Krejča quyidagi filmlarda rol ijro etgan:
* ''[[Old Ironside (film)|Old Ironside]]'' (1948)
* ''[[Dravci (film)|Dravci]]'' (1948)
* ''[[Distant Journey]]'' (1949)
* ''[[The Trap (1950 film)|The Trap]]'' (1950)
* ''[[Jan Hus (1954 film)|Jan Hus]]'' (1954)
* ''[[Tank Brigade]]'' (1955)
* ''[[The Flood (1958 film)|The Flood]]'' (1958)
* ''[[Mezi námi zloději]]'' (1963)

== Mukofotlari ==
Krejča oʻz ijodi uchun koʻplab chex va xorijiy mukofotlarga sazovor boʻlgan. Xorijiy mukofotlari qatoriga Kainz medali (Avstriya, 1969), [[Sanʼat va adabiyot ordeni]] (Fransiya, 1978), Pirandello mukofoti (Italiya, 1978) va Stanislavskiy mukofoti (Rossiya, 1999) kiradi&lt;ref name=fp/&gt;.

1998-yilda u Chexiya Respublikasining [[Xizmatlari uchun medali (Chexiya)|I darajali xizmatlari uchun medali]] bilan taqdirlangan. 2000-yilda esa [[Thalia mukofotlari|Thalia mukofoti]]ning Kolegium maxsus mukofotiga (aktyorlardan tashqari Chexiya teatrining tarixiy ahamiyatga ega namoyandalari uchun) sazovor boʻlgan&lt;ref name=nt/&gt;&lt;ref name=fp/&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{commons category}}
* {{IMDb name|id=0470718|name=Otomar Krejča}}

[[Turkum:Chexiyalik aktyorlar]]</text>
      <sha1>6km4erygzr4jcy836vllxbshiyzz7i0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Richard Hurt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447382</id>
    <revision>
      <id>6269659</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="657" sha1="apq93dkm5apxep35ln247q4tqs9d045" xml:space="preserve">'''Richard Harte''', '''Hunt''' yoki '''Hurt''' (1616-yilda vafot etgan) — [[Nottingham]] shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

U badavlat movutfurush bo‘lgan va 1595–1596, 1602–1603 hamda 1609–1610-yillarda Nottingham meri lavozimida xizmat qilgan. [[Nottingham (saylov okrugi)|Nottingham]] saylov okrugidan 1604–1611-yillarda [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/hurt-richard-1616|title = HURT, Richard (-d.1616), of Nottingham, Notts. &amp;#124; History of Parliament Online}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>apq93dkm5apxep35ln247q4tqs9d045</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Kay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447383</id>
    <revision>
      <id>6269660</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="496" sha1="4bquqoflr1yqr8d806uwpi23y000tia" xml:space="preserve">'''Sir John Kay''' (1568-yil iyul — 1624-yil) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

[[Eye (saylov okrugi)|Eye]] saylov okrugidan 1610-yil 7-fevralda [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/kay-sir-john-1568-1624 | title=KAY (KEYES), Sir John (1568-1624), of Hackney, MDX. And the Tower of London &amp;#124; History of Parliament Online }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>4bquqoflr1yqr8d806uwpi23y000tia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Khasano6</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447384</id>
    <revision>
      <id>6269661</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6269661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6071" sha1="ks8mubpoxwfgdhq30k2madcaou5cv28" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 18:34, 2026-yil 13-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>ks8mubpoxwfgdhq30k2madcaou5cv28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Jamshidsolehjonov</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447385</id>
    <revision>
      <id>6269662</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6269662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6071" sha1="ks8mubpoxwfgdhq30k2madcaou5cv28" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 18:34, 2026-yil 13-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>ks8mubpoxwfgdhq30k2madcaou5cv28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laurence Washington</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447386</id>
    <revision>
      <id>6269663</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="512" sha1="20v9v4gn79qc21pvob1yri336p5ae97" xml:space="preserve">'''Laurence Washington''' (taxminan 1546-yil — 1619-yil) — ingliz siyosatchisi.

[[Maidstone (saylov okrugi)|Maidstone]] saylov okrugidan 1604-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/washington-laurence-1546-1619|title = WASHINGTON, Laurence (C.1546-1619), of Chancery Lane, London and Maidstone, Kent &amp;#124; History of Parliament Online}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>20v9v4gn79qc21pvob1yri336p5ae97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Williams (Dorset)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447387</id>
    <revision>
      <id>6269664</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="n1fq1qsuivuh9skaxx0qyg984l99one" xml:space="preserve">'''John Williams''' (taxminan 1545-yil — 1617-yil 7-sentabr) — [[Dorset (saylov okrugi)|Dorset]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi bo‘lgan ingliz siyosatchisi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WILLIAMS, John (c.1545-1617), of Herringstone House, Winterbourne Herringstone, Dorset {{!}} History of Parliament Online |url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/williams-john-1545-1617 |access-date=2024-04-18 |website=www.historyofparliamentonline.org}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>n1fq1qsuivuh9skaxx0qyg984l99one</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Tyrwhitt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447388</id>
    <revision>
      <id>6269665</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="552" sha1="efe93gertphjomgxheyznkbd7mggd88" xml:space="preserve">'''Sir Edward Tyrwhitt''' (1577-yil mart — 1628-yil 4-mart) — [[Lincolnshire]] grafligining Stainfield qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Lincoln (saylov okrugi)|Lincoln]] saylov okrugidan 1604-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/tyrwhitt-sir-edward-1577-1628|title = TYRWHITT, Sir Edward (1577-1628), of Stainfield, Lincs. &amp;#124; History of Parliament Online}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>efe93gertphjomgxheyznkbd7mggd88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thomas Robarts</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447389</id>
    <revision>
      <id>6269666</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="567" sha1="d8gdv7kab0d5l4psxy6mq2uahlcdvr0" xml:space="preserve">'''Thomas Robarts''' (1568-yil 8-oktabr — 1633-yil 1-iyul) — [[Dorset]] grafligidagi [[Poole (saylov okrugi)|Poole]] saylov okrugidan 1604–1611-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan ingliz siyosatchisi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ROBARTS, Thomas (1568-1633), of Poole, Dorset {{!}} History of Parliament Online |url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/robarts-thomas-1568-1633 |access-date=2023-11-23 |website=www.historyofparliamentonline.org}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>d8gdv7kab0d5l4psxy6mq2uahlcdvr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christopher Stone</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447390</id>
    <revision>
      <id>6269667</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="574" sha1="3uwkt6dwj3d3l0xwzz6pd6mlbo0bd6m" xml:space="preserve">'''Christopher Stone''' (taxminan 1556-yil — 1614-yil iyun) — [[Somerset]] grafligining Bath shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Bath (saylov okrugi)|Bath]] saylov okrugidan 1604-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan. 1604–1605-yillarda Bath meri lavozimida xizmat qilgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/stone-christopher-1556-1614|title = STONE, Christopher (C.1556-1614), of Bath, Som. &amp;#124; History of Parliament Online}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>3uwkt6dwj3d3l0xwzz6pd6mlbo0bd6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Salter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447391</id>
    <revision>
      <id>6269668</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="366" sha1="cikj9hu4s0onb03j79h3eok0j9uk05b" xml:space="preserve">'''Sir Edward Salter''' — ingliz siyosatchisi. 1610-yilda va 1621–1622-yillarda [[Angliya jamoalar palatasi]]da faoliyat yuritgan&lt;ref name=Williams&gt;[https://archive.org/stream/cu31924030495141#page/n155/mode/2up  W R Williams ''Parliamentary History of the County of Worcester'']&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>cikj9hu4s0onb03j79h3eok0j9uk05b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>William Smith (Aylesbury)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447392</id>
    <revision>
      <id>6269669</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>„'''Sir William Smith''' (1568-yil yanvar — 1620-yil) — ingliz siyosatchisi.  [[Aylesbury (saylov okrugi)|Aylesbury]] saylov okrugidan 1604-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/smith-sir-william-1568-1620|title = SMITH, Sir William (1568-1620), of Blackfriars and the Strand, London and Whadborough, Leics.; later of Hammersmith, MDX. And Lower Cumberloe Green...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6269669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="581" sha1="o1cshmypnb4ua6pvjp44r918mrs332v" xml:space="preserve">'''Sir William Smith''' (1568-yil yanvar — 1620-yil) — ingliz siyosatchisi.

[[Aylesbury (saylov okrugi)|Aylesbury]] saylov okrugidan 1604-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/smith-sir-william-1568-1620|title = SMITH, Sir William (1568-1620), of Blackfriars and the Strand, London and Whadborough, Leics.; later of Hammersmith, MDX. And Lower Cumberloe Green, Herts. &amp;#124; History of Parliament Online}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>o1cshmypnb4ua6pvjp44r918mrs332v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christopher Pigott</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447393</id>
    <revision>
      <id>6269670</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="631" sha1="3353r6zqtke5hp2j2vth8sxw2h8fvvo" xml:space="preserve">'''Sir Christopher Pigott''' (shuningdek, '''Piggot''' yoki '''Pygott''') (taxminan 1558-yil — 1613-yil 24-oktabr) — [[Buckinghamshire]] grafligining Doddershall hududidan bo‘lgan parlament aʼzosi. 1604–1607-yillarda [[Buckinghamshire (saylov okrugi)|Buckinghamshire]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref name=&quot;HoP&quot;&gt;[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/pigott-christopher-1558-1613 historyofparliamentonline.org, ''Pigott, Christopher (c.1558-1613), of Doddershall, nr. Quainton, Bucks.'']&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>3353r6zqtke5hp2j2vth8sxw2h8fvvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Pitt (Angliya parlamenti aʼzosi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447394</id>
    <revision>
      <id>6269671</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="513" sha1="l94uspmp1pk457f09bnah1jefv0fja6" xml:space="preserve">'''John Pitt''' (taxminan 1546-yil — 1626-yil) — ingliz siyosatchisi. [[Bridport (saylov okrugi)|Bridport]] saylov okrugidan 1604-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PITT, John (c.1546-1626), of Bridport, Dorset {{!}} History of Parliament Online |url=https://historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/pitt-john-1546-1626 |access-date=2024-10-14 |website=historyofparliamentonline.org}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>l94uspmp1pk457f09bnah1jefv0fja6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Allan Percy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447395</id>
    <revision>
      <id>6269672</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:43:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="748" sha1="j1zzyd3c4qvxybkkksi7gq544v2p1g2" xml:space="preserve">'''Allan Percy''' (1577-yil 2-iyul — 1611-yil 11-noyabr) — ingliz aristokrati va yer egasi. 1604–1611-yillarda [[Beverley (saylov okrugi)|Beverley]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=PERCY,  Allan (1577-1611),  of Tower Hill, London |url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/percy-allan-1577-1611 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118000013/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/percy-allan-1577-1611 |archive-date=2025-01-18 |access-date=2026-05-24 |website=History of Parliament Online|last=Davidson|first=Alan|last2=Healy|first2=Simon}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>j1zzyd3c4qvxybkkksi7gq544v2p1g2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Spicer (Angliya parlamenti aʼzosi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447396</id>
    <revision>
      <id>6269673</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="563" sha1="240005uu1kcoucx08gu9dezag50krsb" xml:space="preserve">'''John Spicer''' (1623-yil 26-dekabrda vafot etgan) — [[Dorset]] grafligining Dorchester shahridagi Pease Lane ko‘chasidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi va tikuvchi.

[[Dorchester (saylov okrugi)|Dorchester]] saylov okrugidan 1604-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/spicer-john-1623|title=SPICER, John (-d.1623), of Pease Lane, Dorchester, Dorset &amp;#124; History of Parliament Online}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1614-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>240005uu1kcoucx08gu9dezag50krsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roode Els Berg toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447397</id>
    <revision>
      <id>6269674</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1060" sha1="n0towji4jqya65wke0jid7uctzh78y0" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| image = Roode Elsberg.jpg
| opening = 1969
}}
'''Roode Elsberg toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Western Cape]] provinsiyasidagi [[De Doorns]] shahridan taxminan 10 km shimoli-gʻarbda, Sanddrift daryosida joylashgan toʻgʻon&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hexwater.co.za|title=Hexvallei Watergebruikersvereniging / Hex Valley Water Users Association {{!}} Hexvallei Watergebruikersvereniging / Hex Valley Water Users Association|website=www.hexwater.co.za|language=en-US|access-date=2018-01-24}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar == 
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams]. from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Coord|33|26|7.91|S|19|34|6.96|E|display=title|region:ZA_type:mountain_source:GNS-enwiki}}

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>n0towji4jqya65wke0jid7uctzh78y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roodekoppies toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447398</id>
    <revision>
      <id>6269675</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1333" sha1="1nh3td14p4499b6xxevhdwod9svonqo" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|3910|m}}
| dam_height           = {{convert|25|m}}
| dam_type             = 
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1986
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|103000000|m3}}
| res_catchment        = 6 120 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface          = {{convert|1571|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|25|24|15|S|27|35|29|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Roodekoppies toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[North West]] provinsiyasidagi [[Crocodile daryosi (Limpopo)|Crocodile daryosi]]da joylashgan beton gravitatsion turdagi toʻgʻon. 1986-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻon asosan sugʻorish maqsadida, shuningdek maishiy va sanoat ehtiyojlari uchun foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori (3) deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>1nh3td14p4499b6xxevhdwod9svonqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rooikrantz toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447399</id>
    <revision>
      <id>6269676</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="835" sha1="0futxqzpvxmdzcwlccr3681vpap6iub" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| res_surface          = 
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|32|45|2|S|27|19|07|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Rooikrantz toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Eastern Cape]] provinsiyasidagi [[King William's Town]] shahridan taxminan 15 km shimoli-gʻarbda, [[Buffalo daryosi (Eastern Cape)|Buffalo daryosi]]da joylashgan toʻgʻon. 

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>0futxqzpvxmdzcwlccr3681vpap6iub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rust de Winter toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447400</id>
    <revision>
      <id>6269677</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1185" sha1="qco0ldxwx83lyhv1fkgua06o267fao5" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = 271 m
| dam_height           = 31 m
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1920
| cost                 = 
| res_capacity_total   = 28 091 000 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| res_catchment        = 
| res_surface          = 473.3 ha
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|25|14|0|S|28|31|5|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Rust de Winter toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Limpopo]] provinsiyasidagi [[Elands daryosi (Olifants)|Elands daryosi]]da joylashgan toʻgʻon.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs]]
* [http://www.dwaf.gov.za/DSO/Documents/List%20of%20Registered%20Dams%20Oct%202011.xls Department of Water Affairs list of existing dams, October 2011], visited 10 June 2013

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>qco0ldxwx83lyhv1fkgua06o267fao5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rustfontein toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447401</id>
    <revision>
      <id>6269678</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1322" sha1="mlmbkns8cslpwd21od1a42lj45f8b21" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| opening              = 1955
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|72200000|m3}}
| res_catchment        = 937 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface          = {{convert|1158.5|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|29|16|15|S|26|37|1|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Rustfontein toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Free State]] provinsiyasidagi [[Modder daryosi]]da joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Economic, Small Business Development, Tourism &amp; Environmental Affairs – RUSTFONTEIN DAM NATURE RESERVE |url=https://www.destea.gov.za/?page_id=5927 |access-date=2026-06-04 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;. 1955-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻon asosan maishiy ehtiyojlar va sanoat maqsadlarida foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori (3) deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>mlmbkns8cslpwd21od1a42lj45f8b21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sandile toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447402</id>
    <revision>
      <id>6269679</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1152" sha1="63pqre9fv8o3034yguu0k58u5f7peo7" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1983
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|30960000|m3}}
| res_catchment        = 348 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface          = {{convert|146|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|32|42|42|S|27|6|28|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Sandile toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Eastern Cape]] provinsiyasidagi [[Keiskammahoek]] shahri yaqinida, Ezingcuka hududidagi [[Keiskamma daryosi]]da joylashgan toʻgʻon. 1983-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻon asosan sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori (3) deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the South African [[Department of Water Affairs]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>63pqre9fv8o3034yguu0k58u5f7peo7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Settlers toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447403</id>
    <revision>
      <id>6269680</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1108" sha1="ocgkuj3eo4bhqrbi697vvxwnn2snc5t" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| coordinates           = {{coord|33|24|42|S|26|30|34|E|type:landmark|display=inline,title}}
| dam_crosses           = [[Kariega daryosi|Kariega]] va [[Palmiet daryosi]]
}}
'''Settlers toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Grahamstown]] shahri tashqarisida, [[Kariega daryosi]] va [[Palmiet daryosi]] qoʻshiladigan joydan sharqda joylashgan toʻgʻon. Toʻgʻondan [[Grahamstown]] shahrini suv bilan taʼminlash maqsadida foydalaniladi&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bernatzky|first=Alex|title=When the well runs dry|url=http://www.upiu.com/environment/2010/10/08/When-the-well-runs-dry/UPIU-5541286501163/|publisher=UPIU|accessdate=25 May 2011|archive-date=28 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728094147/http://www.upiu.com/environment/2010/10/08/When-the-well-runs-dry/UPIU-5541286501163/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>ocgkuj3eo4bhqrbi697vvxwnn2snc5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Setumo toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447404</id>
    <revision>
      <id>6269681</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1105" sha1="ji0vrzdcw8wvw8nty05xed2plw7l7oq" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| opening              = 1997
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|19600000|m3}}
| res_catchment        = 
| res_surface          = {{convert|447.3|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|25|51|30|S|25|30|1|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Setumo toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[North West]] provinsiyasidagi [[Molopo daryosi]]da joylashgan gruntli toʻgʻon. 1997-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻon asosan suvni saqlash va tartibga solish maqsadida foydalaniladi. Xavflilik darajasi muhim (2) deb baholangan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BlueGreen Water Technologies |url=https://www.bluegreenwatertech.com/post/success-story-setumo-dam-africa |access-date=2026-06-11 |website=www.bluegreenwatertech.com}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>ji0vrzdcw8wvw8nty05xed2plw7l7oq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shongveni toʻgʻoni va qoʻriqxonasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447405</id>
    <revision>
      <id>6269682</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:55:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="784" sha1="53p9lsba3794rph6061kqm8gqwxggpr" xml:space="preserve">[[File:Shongweni Dam Wall 09-04-2016.jpg|thumb|Shongweni toʻgʻoni.]]
'''Shongweni toʻgʻoni va tabiat qoʻriqxonasi''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[KwaZulu-Natal]] provinsiyasidagi [[Durban]] shahri tashqarisida joylashgan hudud. 1927-yilda tashkil etilgan boʻlib, 17 ming gektar maydonni egallagan tabiat qoʻriqxonasidan iborat&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Reporter |first=Travel |title=4 picnic spots to visit once restrictions are eased |url=https://www.iol.co.za/travel/south-africa/4-picnic-spots-to-visit-once-restrictions-are-eased-87642a96-8f2e-46a0-b0d3-b879d5fdf15e |access-date=2022-08-05 |website=www.iol.co.za |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>53p9lsba3794rph6061kqm8gqwxggpr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Slangdraai toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447406</id>
    <revision>
      <id>6269683</id>
      <timestamp>2026-09-13T18:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1207" sha1="af8ayffrsq6jnhcyqrwhljgm469f1fn" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|210|m}}
| dam_height           = {{convert|15|m}}
| dam_type             = 
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1986
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|10300000|m3}}
| res_catchment        = 
| res_surface          = {{convert|240|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|28|15|1|S|29|45|1|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Slangdraai toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[KwaZulu-Natal]] provinsiyasidagi Sundays daryosida joylashgan gruntli toʻgʻon. 1986-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻon asosan sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Xavflilik darajasi muhim (2) deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>af8ayffrsq6jnhcyqrwhljgm469f1fn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Smartt toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447407</id>
    <revision>
      <id>6269684</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1237" sha1="tom4k8fttkhkrg6rjxlf9u2mevo7ssp" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|1806|m}}
| dam_height           = {{convert|21|m}}
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1908
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|100300000|m3}}
| res_catchment        = 
| res_surface          = {{convert|3156.9|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|30|37|45|S|23|18|16|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Smartt toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Northern Cape]] provinsiyasidagi Ongers daryosida joylashgan gruntli toʻgʻon. 1908-yilda qurilgan va kuchli suv toshqinlaridan soʻng 1963-yilda qayta qurilgan. Toʻgʻon asosan sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori (3) deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>tom4k8fttkhkrg6rjxlf9u2mevo7ssp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sol Plaatje toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447408</id>
    <revision>
      <id>6269685</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1294" sha1="c0r2007sdepihnlcn15x7cq6grz8esg" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|70|m}}
| dam_height           = {{convert|19|m}}
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1968
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|15676000|m3}}
| res_catchment        = 
| res_surface          = {{convert|356|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|28|13|01|S|28|21|47|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Sol Plaatje toʻgʻoni''' (avval '''Saulspoort toʻgʻoni''' deb atalgan) — [[Janubiy Afrika]]ning [[Free State]] provinsiyasidagi [[As daryosi]] va [[Liebenbergsvlei daryosi]] qoʻshiladigan joyda joylashgan gruntli toʻgʻon. 1968-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻon asosan kommunal va maishiy suv taʼminoti uchun foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>c0r2007sdepihnlcn15x7cq6grz8esg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spioenkop toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447409</id>
    <revision>
      <id>6269686</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:04:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1098" sha1="mnafeoi9f32faajk51zp4084dqnk5pj" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length         = 
| dam_height         = {{cvt|53|m}}
| dam_width_base     = 
| construction_began = 
| opening            = 1972
| cost               = 
| res_capacity_total = {{convert|272265|ML|hm3}}
| res_catchment      = {{convert|2452|km2|mi2}}
| res_surface        = 15.314&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| coordinates        = {{coord|28|41|S|29|31|E|display=inline,title}}
}}
'''Spioenkop toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[KwaZulu-Natal]] provinsiyasidagi [[Tugela daryosi]]ni to‘sib turuvchi toʻgʻon. U xuddi shu nomdagi tabiat qoʻriqxonasi hududida joylashgan. Toʻgʻon 1972-yilda foydalanishga topshirilgan. Sigʻimi 272 265 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, suv yuzasi maydoni 15,314 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, devorining balandligi esa 53 metrni tashkil etadi. [[Spion Kop]] tepaligi toʻgʻondan 2,5 km shimolda joylashgan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>mnafeoi9f32faajk51zp4084dqnk5pj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spitskop toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447410</id>
    <revision>
      <id>6269687</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:05:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1382" sha1="sa6tj2bn9ytpsopcznlai38dyb781qh" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = 900 m
| dam_height           = 16 m
| dam_type             = 
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1975 (yangilangan 1989)
| cost                 = 
| res_capacity_total   = 57 887 000 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| res_catchment        = 26 922 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface          = 2509 ha
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates        = {{coord|-28.1232|24.502|display=inline,title}}
}}
'''Spitskop toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Northern Cape]] provinsiyasidagi [[Harts daryosi]]da joylashgan gruntli toʻgʻon. 1975-yilda qurib bitkazilgan va 1988-yildagi suv toshqinida buzilgach, 1989-yilda qayta qurilgan. Toʻgʻonning toʻliq sigʻimi 57,887 million kub metrni tashkil etadi va asosan sugʻorish maqsadida foydalaniladi&lt;ref&gt;Department of Water Affairs&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwa.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs]].
* Reyneke, J. 2004 Capacity determination of Spitskop Dam, [[Department of Water Affairs]].

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>sa6tj2bn9ytpsopcznlai38dyb781qh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spring Grove toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447411</id>
    <revision>
      <id>6269688</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:06:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1342" sha1="m7501ta3blpin75jwueezpl8eoaq6an" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| opening              = 2013
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|139,500,000|m3|abbr=on}}
| res_catchment        = {{convert|344|km2|abbr=on}}
| res_surface          = {{convert|1,022|ha|abbr=on}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|-29.32|29.97|display=inline,title}}
}}
'''Spring Grove toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[KwaZulu-Natal]] provinsiyasidagi [[Mooi daryosi (Tugela)|Mooi daryosi]]da joylashgan zichlashtirilgan prokat beton (RCC) va gruntli dambadan iborat toʻgʻon. Qurilishi 2011-yilda boshlangan va 2013-yil 19-noyabrda rasman foydalanishga topshirilgan. Toʻgʻonning toʻliq sigʻimi 139 500 000 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;ni tashkil etadi va asosan kommunal hamda sanoat maqsadlarida foydalaniladi&lt;ref&gt;Department of Water Affairs&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [https://www.springgrovedam.co.za/index.html Mooi-Mgeni Transfer Scheme – Phase 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227000034/http://springgrovedam.co.za/index.html |date=27 December 2016 }}

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>m7501ta3blpin75jwueezpl8eoaq6an</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Steenbras Upper toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447412</id>
    <revision>
      <id>6269689</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1343" sha1="h78gu21wz1kcrqm1x2sgfxabmkwhwnz" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|940|m|abbr=on}}
| dam_height           = {{convert|34|m|abbr=on}}
| dam_type             = 
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1977
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|31767|Ml|abbr=on}} 
| res_catchment        = {{convert|29.7|km2|abbr=on}}
| res_surface          = {{convert|263|ha|abbr=on}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|34|10|5|S|18|54|5|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Steenbras Upper toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Western Cape]] provinsiyasidagi gruntli toʻgʻon. U eskiroq [[Steenbras toʻgʻoni]]ning yuqori oqimida [[Steenbras daryosi]]ni to‘sib turadi. Toʻgʻon 1977-yilda qurilgan va asosan kommunal hamda sanoat maqsadlarida foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori (3) deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>h78gu21wz1kcrqm1x2sgfxabmkwhwnz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stettynskloof toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447413</id>
    <revision>
      <id>6269690</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1017" sha1="1lnle3mp4ogcqxu9grlqg9mn7k5nk58" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| opening               = 1981
| dam_height            = {{cvt|48|m}}
| dam_height_thalweg    = 
| dam_height_foundation = 
| dam_length            = {{cvt|250|m}}
| res_capacity_total    = 15 000 000 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| res_capacity_active   = 
| res_capacity_inactive = 
| res_catchment         = 55 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface           = 90 ha
}}
'''Stettynskloof toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]dagi Stettynskloof daryosida joylashgan gruntli-toshli turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon asosan kommunal va sanoat maqsadlarida foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori (3) deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>1lnle3mp4ogcqxu9grlqg9mn7k5nk58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stompdrift toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447414</id>
    <revision>
      <id>6269691</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1254" sha1="6msg63tb30uu2ir1d5oje9aq6dfyahr" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| opening              = 1965
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|55300000|m3}}
| res_catchment        = {{convert|5224|km2}}
| res_surface          = {{convert|620.8|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|33|30|45|S|22|35|8|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Stompdrift toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Western Cape]] provinsiyasidagi [[De Rust]] shahri yaqinida, [[Olifants daryosi (Southern Cape)|Olifants daryosi]]da joylashgan koʻp arkali va gravitatsion turdagi kombinatsiyalashgan toʻgʻon&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stompdrift RQS Dams|date=21 May 2004|publisher=[[Department of Water Affairs]], Republic of South Africa|url=http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/stompdrift.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100330173238/http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/stompdrift.htm|archivedate=30 March 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>6msg63tb30uu2ir1d5oje9aq6dfyahr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Taung toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447415</id>
    <revision>
      <id>6269692</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1217" sha1="d0gsfla5p6mooaru81ndhe0fg4v2d5u" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|255|m}}
| dam_height           = {{convert|42|m}}
| dam_type             = 
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1993
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|58900000|m3}}
| res_catchment        = 
| res_surface          = {{convert|465|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|27|31|30|S|24|51|54|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Taung toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[North West]] provinsiyasidagi [[Harts daryosi]]da joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. 1993-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻon asosan sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori (3) deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>d0gsfla5p6mooaru81ndhe0fg4v2d5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trichardtsfontein toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447416</id>
    <revision>
      <id>6269693</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1263" sha1="tb7cqsg48yp1zgar87nba8mfwxb4hzj" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|1240|m}}
| dam_height           = {{convert|24|m}}
| dam_type             = 
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1981
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|15200000|m3}}
| res_catchment        = 15 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface          = {{convert|245.9|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|26|29|53|S|29|14|1|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Trichardtsfontein toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Mpumalanga]] provinsiyasidagi Trichardtspruit daryosida joylashgan gruntli toʻgʻon. 1981-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻon asosan kommunal va sanoat suv taʼminoti maqsadlarida foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>tb7cqsg48yp1zgar87nba8mfwxb4hzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tshakhuma toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447417</id>
    <revision>
      <id>6269694</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="767" sha1="p5c3rzqh19gjral7f7pr79841my4jnz" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}

}}
'''Tshakhuma toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Limpopo]] provinsiyasidagi Tshakhuma shahri yaqinida joylashgan toʻgʻon. 1990-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻon Tshakhuma sugʻorish tizimini suv bilan taʼminlaydi. Suv omborining sigʻimi 2 100 000 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;ni tashkil etadi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ewisa.co.za/misc/DamLimTsakhuma/TshakhumaDam.htm|title=Tshakhuma Dam|publisher=eWisa|accessdate=10 November 2015}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{coord|-23.032789|30.281845|display=title}}

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>p5c3rzqh19gjral7f7pr79841my4jnz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tsojana toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447418</id>
    <revision>
      <id>6269695</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:21:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1234" sha1="irqx4xu32gf8dk8dv2aaag58qwgf6m2" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|180|m}}
| dam_height           = {{convert|24|m}}
| dam_type             = 
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1978
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|12340000|m3}}
| res_catchment        = 85.6 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface          = {{convert|203|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|31|53|0|S|27|38|1|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Tsojana toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Eastern Cape]] provinsiyasidagi Ncuncuzo daryosida joylashgan gruntli toʻgʻon. 1978-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻon asosan kommunal va sanoat maqsadlarida foydalaniladi. Xavflilik darajasi muhim (2) deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>irqx4xu32gf8dk8dv2aaag58qwgf6m2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tweedraai toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447419</id>
    <revision>
      <id>6269696</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1266" sha1="r93c8ezo5j8itz45cdqp58fb3yqq6b7" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|1100|m}}
| dam_height           = {{convert|20|m}}
| dam_type             = 
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1991
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|18|e6m3|abbr=on}}
| res_catchment        = {{convert|61|km2|abbr=on}}
| res_surface          = {{convert|237|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|26|25|45|S|29|13|0|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Tweedraai toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Mpumalanga]] provinsiyasidagi Trichardtspruit daryosida joylashgan gruntli toʻgʻon. 1991-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻon asosan suv toshqinlarini nazorat qilish maqsadida foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori (3) deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>r93c8ezo5j8itz45cdqp58fb3yqq6b7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tzaneen toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447420</id>
    <revision>
      <id>6269697</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1206" sha1="am4a52gbexpeb896f3hu0u85cbfewrc" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|1140|m}}
| dam_height           = {{convert|50|m}}
| dam_type             = 
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1976
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|157291000|m3}}  
| res_catchment        = 
| res_surface          = {{convert|1163.6|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|23|47|37|S|30|9|48|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Tzaneen toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Limpopo]] provinsiyasidagi [[Groot Letaba daryosi]]da joylashgan gruntli toʻgʻon. [[Mozambik]] tomondan kelgan [[Eloise sikloni]]dan soʻng Suv va sanitariya departamenti tomonidan toʻgʻon 110 foizga toʻlgan deb qayd etilgan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>am4a52gbexpeb896f3hu0u85cbfewrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vaal Barrage</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447421</id>
    <revision>
      <id>6269698</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1202" sha1="bgzmt9xwxkmdxrfujuosqlz393d7ifx" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|329|m}}
| dam_height           = {{convert|10|m}}
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1923
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|56712000|m3}} 
| res_catchment        = {{convert|1349|ha}}
| res_surface          = 
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|-26.7647|27.6841|format=dms|type:landmark_region:ZA|display=inline,title}}
}}
'''Vaal River Barrage suv ombori''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Gauteng]] va [[Free State]] provinsiyalari chegarasida, [[Vanderbijlpark]] shahri yaqinidagi [[Vaal daryosi]]da joylashgan suv ombori&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=A case study of South Africa's Vaal River Barrage |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1474706508001277 |website=www.sciencedirect.com |accessdate=2026-yil 13-sentabr}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>bgzmt9xwxkmdxrfujuosqlz393d7ifx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vaalharts Storage Weir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447422</id>
    <revision>
      <id>6269699</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="621" sha1="gf1q3u6t8gw2tniox2n2dt6od1bpjn5" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| coordinates        = {{coord|-28.115|24.925|display=inline,title}}
}}
'''Vaalharts Storage Weir toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]da joylashgan toʻgʻon. 1936-yilda qurib bitkazilgan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>gf1q3u6t8gw2tniox2n2dt6od1bpjn5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vaalkop toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447423</id>
    <revision>
      <id>6269700</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1751" sha1="af87eni4r7jgr22gl545i659pjkjaha" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|2491|m}}
| dam_height           = {{convert|33|m}}
| dam_type             = 
| construction_began   = 
| opening              = 1972 (qayta qurilgan 2008)
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|53500000|m3}}
| res_catchment        = 6 115 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface          = {{convert|1110.5|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|25|18|37|S|27|28|33|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Vaalkop toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[North West]] provinsiyasida joylashgan gravitatsion-gruntli kombinatsiyalashgan toʻgʻon. Uning suv ombori [[Elands daryosi (North West)|Elands daryosi]] va Hex daryosi qoʻshiladigan joyda, [[Crocodile daryosi (Limpopo)|Crocodile daryosi]] havzasida joylashgan&lt;ref&gt;[http://www.dwaf.gov.za/iwqs/rhp/eco/FROC/WMA4Olifants.jpg Olifants WMA 4]&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar == 
*[http://www.engineeringnews.co.za/article/r264m-water-scheme-flows-on-1999-07-30 R264m water scheme flows on]
*[http://www.parksnorthwest.co.za/vaalkop/index.html Vaalkop Dam Nature Reserve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140719070115/http://www.parksnorthwest.co.za/vaalkop/index.html |date=19 July 2014 }}
*[http://196.3.165.92/involvement/ecocare/VaalkopDamSpeciesOct09.pdf Vaalkop Dam Species Diversity Report, October 2009]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>af87eni4r7jgr22gl545i659pjkjaha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vanderkloof toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447424</id>
    <revision>
      <id>6269701</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2172" sha1="5sdoctk0x47cexarqo4eidgv46e3ovi" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length         = {{convert|756|m|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;dawf&quot; /&gt;
| dam_height         = {{convert|108|m|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;vanderkloofdam&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.vanderkloofdam.co.za/|title=Vanderkloof Dam|access-date=2009-05-27}}&lt;/ref&gt;
| dam_type           = 
| construction_began = 1973
| opening            = 1977
| cost               = 
| res_capacity_total = {{convert|3236|e6m3}}&lt;ref name=&quot;dawf&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dwaf.gov.za/orange/Mid_Orange/vanderkl.htm|title=Vanderkloof Dam|publisher=[[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]|access-date=2009-05-27}}&lt;/ref&gt;
| res_catchment      = 
| res_surface        = {{convert|133.402|km2|abbr=on}}
| plant_turbines     = 2
| plant_capacity     = {{convert|240|MW|abbr=on}}&lt;br /&gt;{{convert|360|MW|abbr=on}} (max)
| plant_annual_gen   = {{convert|932|GWh|abbr=on}}&lt;ref&gt;[http://www.eskom.co.za/c/article/48/vanderkloof-power-station/ Eskom website]&lt;/ref&gt;
| coordinates        = {{coord|-29.99222|24.73167|region:ZA_type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Vanderkloof toʻgʻoni''' (avval '''P. K. Le Roux toʻgʻoni''' deb atalgan) — [[Janubiy Afrika]]dagi [[Gariep toʻgʻoni]]dan taxminan 130 km quyi oqimda, mamlakatning eng yirik daryosi [[Orange daryosi|Orange]]da joylashgan toʻgʻon&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/oapen-20.500.12657-25307/page/197/mode/2up?q=%22vanderkloof+dam%22+%22berg+river%22 |title=South Africa’s water governance hydraulic mission (1912–2008) in a WEF-Nexus context |date=2018 |publisher=AOSIS (Pty) Ltd |editor-last=Van Aarde |editor-first=Andries |pages=198–200 |via=[[Internet Archive]]}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar == 
{{commons category}}
* [http://www.vanderkloofdam.co.za/ Vanderkloof Dam]
* [http://www.eskom.co.za/Whatweredoing/ElectricityGeneration/PowerStations/Pages/Vanderkloof_Power_Station.aspx Vanderkloof Power Station] on the [[Eskom]]-Website

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>5sdoctk0x47cexarqo4eidgv46e3ovi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vanwyksvlei toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447425</id>
    <revision>
      <id>6269702</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="642" sha1="gfyn9iu744dvd1nm86kolq5sgsx7hmw" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| plant_annual_gen     = 
| coordinates        = {{coord|-30.401293|21.800385|display=inline,title}}
}}
'''Vanwyksvlei toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]da joylashgan toʻgʻon. 1884-yilda qurib bitkazilgan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>gfyn9iu744dvd1nm86kolq5sgsx7hmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Voëlvlei toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447426</id>
    <revision>
      <id>6269703</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1161" sha1="9u5c13tblm0xor3oydqbah36ufeutqa" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|2910|m}}
| dam_height           = {{convert|10|m}}
| dam_width_base       = 
| res_capacity_total   = {{convert|168000|Ml}}
| res_catchment        = 
| res_surface          = {{convert|1524|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|33|20|15|S|19|2|1|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Voëlvlei toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Western Cape]] provinsiyasidagi [[Gouda]] shahri yaqinida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon devorining uzunligi 2910 metr, balandligi esa 10 metrni tashkil etadi&lt;ref&gt;{{Cite web |title = List of Registered Dams |publisher = Dam Safety Office, Department of Water and Sanitation |url = https://www.dws.gov.za/DSO/Documents/Copy%20of%20List%20of%20Registered%20Dams%20November%202019.xls |access-date = 26 July 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>9u5c13tblm0xor3oydqbah36ufeutqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vondo toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447427</id>
    <revision>
      <id>6269706</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1284" sha1="5rhkyu41d44b341kasxj92zatp5sfmk" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|294|m}}
| dam_height           = {{convert|43|m}}
| dam_type             = 
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1985 (qayta qurilgan: 1994)
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|30540000|m3}}
| res_catchment        = 51 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface          = {{convert|219|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|22|56|45|S|30|20|7|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Vondo toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Limpopo]] provinsiyasidagi [[Mutshindudi daryosi]]da joylashgan gruntli toʻgʻon. 1985-yilda qurib bitkazilgan va 1994-yilda rekonstruksiya qilingan. Toʻgʻon asosan sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori (3) deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>5rhkyu41d44b341kasxj92zatp5sfmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wagendrift toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447428</id>
    <revision>
      <id>6269707</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1218" sha1="jlm5tsh277zt7816v6513m6nl5wijkh" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = 281 m
| dam_height           = 41.15 m
| dam_type             = 
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1963
| cost                 = 
| res_capacity_total   = 55 900 000 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| res_catchment        = 743 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface          = 508.4 ha
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|29|03|S|29|50|E|type:landmark|display=inline,title}} 
}}
'''Wagendrift toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[KwaZulu-Natal]] provinsiyasidagi [[Bushman's daryosi]]da joylashgan koʻp arkali toʻgʻon. 1963-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻon asosan sugʻorish, maishiy suv taʼminoti va sanoat ehtiyojlari uchun foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori (3) deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>jlm5tsh277zt7816v6513m6nl5wijkh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Waterdown toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447429</id>
    <revision>
      <id>6269708</id>
      <timestamp>2026-09-13T19:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1357" sha1="dwvkp4j2krup64xfpsnvgpw74396a54" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|240|m}}
| dam_height           = {{convert|38|m}}
| dam_type             =
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1958
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|38400000|m3}}
| res_catchment        = 602 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface          = {{convert|261|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|32|17|6|S|26|51|44|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Waterdown toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Eastern Cape]] provinsiyasidagi [[Whittlesea]] shahri yaqinidagi [[Klipplaat daryosi]]da joylashgan gruntli toʻgʻon&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Erasmus |first=B. P. J. |url=https://www.google.com/books/edition/On_Route_in_South_Africa/lsjnDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=%22Waterdown%20Dam%22%20South%20Africa&amp;pg=PA177&amp;printsec=frontcover |title=On Route in South Africa: Explore South Africa region by region |date=2014-06-06 |publisher=Jonathan Ball Publishers |isbn=978-1-920289-80-5 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>dwvkp4j2krup64xfpsnvgpw74396a54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Westoe toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447430</id>
    <revision>
      <id>6269709</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1296" sha1="pvc5e30c6pilt81z2mn2c7d0v6qs32k" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|1056|m}}
| dam_height           = {{convert|26|m}}
| dam_type             = 
| construction_began   = 
| opening              = 1968 (qayta qurilgan: 1973)
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|61900000|m3}}
| res_catchment        = 533 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface          = {{convert|726|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|26|30|15|S|30|37|5|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Westoe toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Mpumalanga]] provinsiyasidagi [[Usutu daryosi]]da joylashgan beton gravitatsion turdagi toʻgʻon. 1968-yilda qurib bitkazilgan va 1973-yilda rekonstruksiya qilingan. Toʻgʻon asosan kommunal va sanoat suv taʼminoti uchun foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori (3) deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>pvc5e30c6pilt81z2mn2c7d0v6qs32k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Windsor toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447431</id>
    <revision>
      <id>6269710</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1263" sha1="12mt36nc22ua98d6jt4fvdfpy9zfzs6" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| construction_began = 
| opening            = 1949&lt;ref name=&quot;GS1&quot;&gt;{{cite web|url=http://egsp.lyellcollection.org/cgi/content/abstract/15/1/3|title=The problem of flooding in Ladysmith, Natal, South Africa|date=1998|work=Engineering Geology Special Publications|publisher=Geological Society, London|accessdate=2008-09-08}}&lt;/ref&gt;
| cost               = 
| res_capacity_total = 
| res_catchment      = 
| res_surface        = 
| coordinates        = {{coord|-28.502|29.738|region:ZA_type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Windsor toʻgʻoni''' dastlab [[Janubiy Afrika]]ning [[KwaZulu-Natal]] provinsiyasidagi [[Ladysmith]] shahrini [[Klip daryosi (KwaZulu-Natal)|Klip daryosi]]dagi suv toshqinlaridan himoya qilish maqsadida qurilgan, biroq loyqa toʻplanishi natijasida uning samaradorligi tezda pasaygan. Toʻgʻon 1950-yilda foydalanishga topshirilgan. Uning sigʻimi 772 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, suv yuzasi maydoni 0,826 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, devorining balandligi esa 17 metrni tashkil etadi.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>12mt36nc22ua98d6jt4fvdfpy9zfzs6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269711</id>
      <parentid>6269710</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T20:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <origin>6269711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1259" sha1="h9vsg5s1gz7g2hx87j8i4vgmywtoic9" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| construction_began = 
| opening            = 1949&lt;ref name=&quot;GS1&quot;&gt;{{cite web|url=http://egsp.lyellcollection.org/cgi/content/abstract/15/1/3|title=The problem of flooding in Ladysmith, Natal, South Africa|date=1998|work=Engineering Geology Special Publications|publisher=Geological Society, London|accessdate=2008-09-08}}&lt;/ref&gt;
| cost               = 
| res_capacity_total = 
| res_catchment      = 
| res_surface        = 
| coordinates        = {{coord|-28.502|29.738|region:ZA_type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Windsor toʻgʻoni''' dastlab [[Janubiy Afrika]]ning [[KwaZulu-Natal]] provinsiyasidagi Ladysmith shahrini [[Klip daryosi (KwaZulu-Natal)|Klip daryosi]]dagi suv toshqinlaridan himoya qilish maqsadida qurilgan, biroq loyqa toʻplanishi natijasida uning samaradorligi tezda pasaygan. Toʻgʻon 1950-yilda foydalanishga topshirilgan. Uning sigʻimi 772 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, suv yuzasi maydoni 0,826 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, devorining balandligi esa 17 metrni tashkil etadi.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>h9vsg5s1gz7g2hx87j8i4vgmywtoic9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Witbank toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447432</id>
    <revision>
      <id>6269712</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1060" sha1="1rrop502smsexdrvmdfawrn3rl1mdd2" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| construction_began   = 
| opening              = 1971
| cost                 = 
| res_capacity_total   = 104 019 000 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| res_catchment        = 
| res_surface          = 1 211.2 ha
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|25.8909|S|29.3054|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Witbank toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]da, [[Olifants daryosi (Limpopo)|Olifants daryosi]]da joylashgan kontrforsli toʻgʻon. 1971-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻon asosan kommunal va sanoat suv taʼminoti maqsadlarida foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori (3) deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>1rrop502smsexdrvmdfawrn3rl1mdd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Witklip toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447433</id>
    <revision>
      <id>6269713</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1243" sha1="14ot8rv15y7melajd1dxvcokssvmtpt" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|670|m}}
| dam_height           = {{convert|21.6|m}}
| dam_type             =
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1969
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|12970000|m3}}
| res_catchment        = 
| res_surface          = {{convert|178|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|25|14|10|S|30|54|1|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Witklip toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Mpumalanga]] provinsiyasidagi [[Sand daryosi (Mpumalanga)|Sand daryosi]]da joylashgan gravitatsion-arkali toʻgʻon. 1969-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻon asosan sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori (3) deb baholangan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>14ot8rv15y7melajd1dxvcokssvmtpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wolwedans toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447434</id>
    <revision>
      <id>6269714</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1012" sha1="l4opmz6t6mljvk3h85tjr7v74dmb60m" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| opening            = 1990
| cost               = 
| res_capacity_total = {{convert|25530000|m3}}
| res_catchment      = 123 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface        = {{convert|117|ha}}
| plant_turbines     = 
| plant_capacity     = 
| plant_annual_gen   = 
| coordinates        = {{coord|34|0|49|S|22|13|0|E|region:ZA_type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Wolwedans toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Western Cape]] provinsiyasidagi Mossel Bay shahri yaqinidagi [[Great Brak daryosi]]da joylashgan beton toʻgʻon.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.icold-cigb.org Roller-Compacted Concrete Dams, ICOLD, Bulletin 126]
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>l4opmz6t6mljvk3h85tjr7v74dmb60m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wriggleswade toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447435</id>
    <revision>
      <id>6269715</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1424" sha1="hvt6830f5vwshlpzy5bjfz53a3kmlp2" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = {{convert|780|m}}
| dam_height           = {{convert|30|m}}
| dam_type             = 
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1991
| cost                 = 
| res_capacity_total   = {{convert|93200000|m3}}
| res_catchment        = 447 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface          = {{convert|1000|ha}}
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|32|35|37|S|27|33|11|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Wriggleswade toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Eastern Cape]] provinsiyasidagi [[Kubusi daryosi]]da joylashgan gravitatsion-arkali toʻgʻon. 1991-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻon asosan kommunal va sanoat suv taʼminoti maqsadlarida foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori (3) deb baholangan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WRIGGLESWADE DAM – Amahlathi Local Municipality |url=https://www.amahlathi.gov.za/tourism/wriggleswade-dame/ |access-date=2024-07-18 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>hvt6830f5vwshlpzy5bjfz53a3kmlp2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xilinxa toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447436</id>
    <revision>
      <id>6269716</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:23:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="837" sha1="04q3u19yfgo8kljyf9ookomotznjpdw" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| res_capacity_total   = 
| res_catchment        = 
| res_surface          = 
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|32|07|47.5|S|28|04|48.7|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Xilinxa toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Eastern Cape]] provinsiyasidagi [[Nqamakwe]] va [[Idutywa]] shaharlari oraligʻida, Xilinxa daryosida joylashgan toʻgʻon.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>04q3u19yfgo8kljyf9ookomotznjpdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xonxa toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447437</id>
    <revision>
      <id>6269717</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1216" sha1="2qhutsisn3xmill8elrsl0s2axvt0jv" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| construction_began   = 
| opening              = 1972
| cost                 = 
| res_capacity_total   = 158 500 000 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| res_catchment        = 1 486 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface          = 1 450 ha
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|31|49|16.4|S|27|07|54.5|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Xonxa toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Eastern Cape]] provinsiyasidagi [[White Kei daryosi]]da joylashgan gruntli-toshli turdagi toʻgʻon. 1972-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻonning sigʻimi 158 500 000 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, devorining balandligi esa 48 metrni tashkil etadi. Asosan sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Xavflilik darajasi yuqori (3) deb baholangan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=mindtrip |url=https://mindtrip.ai/attraction/lady-frere-eastern-cape/xonxa-dam/at-6GsGHC70 |access-date=2026-06-15 |website=Mindtrip |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>2qhutsisn3xmill8elrsl0s2axvt0jv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zaaihoek toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447438</id>
    <revision>
      <id>6269718</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1151" sha1="lpidpu4puzwp2ezdx0o8kgs2alrvo8h" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length         = 527 m
| dam_height         = 43.5 m
| dam_type           = 
| dam_width_base     = 
| construction_began = 
| opening            = 1988
| cost               = 
| res_capacity_total = 185 000 000 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| res_catchment      = 620 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface        = 1 244.6 ha
| plant_turbines     = 
| plant_capacity     = 
| plant_annual_gen   = 
| coordinates        = {{coord|27|26|1|S|30|4|30|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Zaaihoek toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[KwaZulu-Natal]] provinsiyasidagi [[Slang daryosi]]da joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. 1988-yilda qurib bitkazilgan. Toʻgʻonning sigʻimi 185 000 000 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;ni tashkil etadi.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.dwaf.gov.za/iwqs/gis_apps/dam/dams/index.htm List of South African Dams] from the [[Department of Water Affairs and Forestry (South Africa)]]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>lpidpu4puzwp2ezdx0o8kgs2alrvo8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Habitación para tres</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447439</id>
    <revision>
      <id>6269719</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Kino|Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1062" sha1="clskczasnal3fnw6zcghhpol7tp95nm" xml:space="preserve">{{Film bilgiqutisi
| director = [[Antonio de Lara]]
| producer = [[Eduardo Manzanos Brochero]]
| writer =   [[José González de Ubieta]] &lt;br&gt; Antonio de Lara
| narrator =
| starring = [[Carolina Giménez]] &lt;br&gt; [[Armando Moreno]] &lt;br&gt; [[Manolo Gómez Bur]]
| music = [[Fernando Moraleda]]
| cinematography = [[Segismundo Pérez de Pedro 'Segis']]
| editing = [[Magdalena Pulido]]
| studio = Unión Films 
| distributor = Exclusivas Floralva Distribución 
| released =  {{Film date|1952|06|09|df=yes}}
| runtime = 75 minut
| mamlakat             = [[Ispaniya]]
| til                  = [[Ispan tili|Ispancha]]
}}
'''Habitación para tres''' – 1952-yilda rejissyor [[Antonio de Lara]] tomonidan suratga olingan [[Ispaniya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Carolina Giménez]], [[Armando Moreno]] va [[Manolo Gómez Bur]] ijro etgan&lt;ref&gt;Bentley p.128&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Bentley, Bernard. ''A Companion to Spanish Cinema''. Boydell &amp; Brewer 2008.

== Havolalar ==
* {{IMDb title|0043613}}

{{1950-yillar-Ispaniya-film-stub}}</text>
      <sha1>clskczasnal3fnw6zcghhpol7tp95nm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La noche del sábado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447440</id>
    <revision>
      <id>6269720</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:27:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Kino|Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1061" sha1="98r1tc6e0bnlcx79ci9cwzehv1ugk5q" xml:space="preserve">{{Film bilgiqutisi
| director = [[Rafael Gil]]
| producer = [[Cesáreo González]]
| writer = Antonio Abad Ojuel &lt;br&gt; [[Jacinto Benavente]] (pyesa) &lt;br&gt; Rafael Gil  
| narrator =
| starring = [[María Félix]] &lt;br&gt; [[Rafael Durán (aktyor)|Rafael Durán]] &lt;br&gt; [[José María Seoane]]
| music = Manuel Parada 
| cinematography = [[Michel Kelber]] 
| editing = [[José Antonio Rojo]]
| studio =  [[Suevia Films]]
| distributor = Suevia Films 
| released =  {{Film date|1950|12|29|df=yes}}
| runtime = 96 minut
| mamlakat             = [[Ispaniya]]
| til                  = [[Ispan tili|Ispancha]]
}}
'''La noche del sábado''' – 1950-yilda rejissyor [[Rafael Gil]] tomonidan suratga olingan [[Ispaniya]] drama filmi. Bosh rollarni [[María Félix]], [[Rafael Durán (aktyor)|Rafael Durán]] va [[José María Seoane]] ijro etgan&lt;ref&gt;Mira p.147&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Mira, Alberto. ''Historical Dictionary of Spanish Cinema''. Scarecrow Press, 2010.

== Havolalar ==
*{{IMDb title|0042793}}

{{1950-yillar-Ispaniya-film-stub}}</text>
      <sha1>98r1tc6e0bnlcx79ci9cwzehv1ugk5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Segundo López</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447441</id>
    <revision>
      <id>6269721</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Kino|Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1156" sha1="s16kz1lbjge01sf6og4jkzw0etgnmth" xml:space="preserve">{{Film bilgiqutisi
| director = [[Ana Mariscal]]
| producer =  Ana Mariscal
| writer = {{ubl|[[Leocadio Mejías]]|Ana Mariscal}}
| narrator =
| starring = Ana Mariscal
| music = {{ubl|[[Antón Apruzzese]]|[[Rafael Franco]]}}
| cinematography = [[Valentín Javier]]
| editing = {{ubl|[[Francisco García Velázquez]]|[[Margarita de Ochoa]]}}
| studio = Bosco Films 
| distributor = Bosco Films  
| released = {{Film date|1953|02|05|df=yes}}
| runtime = 80 minut
| mamlakat             = [[Ispaniya]]
| til                  = [[Ispan tili|Ispancha]]
}}
'''Segundo López, aventurero urbano''' – 1953-yilda rejissyor [[Ana Mariscal]] tomonidan suratga olingan [[Ispaniya]] drama filmi. Bosh rolni [[Ana Mariscal]] ijro etgan&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ballesteros|first=I.|year=2016|title=Éxodo rural, migración e inmigración en el cine español|journal=Hispanófila|volume=177|issue=1|&lt;!--pages=249–261|--&gt;doi=10.1353/hsf.2016.0042 |page=252}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Bentley, Bernard. ''A Companion to Spanish Cinema''. Boydell &amp; Brewer 2008.

== Havolalar ==
* {{IMDb title|0045133}}

{{1950-yillar-Ispaniya-film-stub}}</text>
      <sha1>s16kz1lbjge01sf6og4jkzw0etgnmth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Servicio en la mar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447442</id>
    <revision>
      <id>6269722</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Kino|Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="868" sha1="6jsgo4rlbyjhyf9u1otu33pzk3xtquf" xml:space="preserve">{{Film bilgiqutisi
| director = [[Luis Suárez de Lezo]]
| producer =  [[Felipe Gerely]]
| writer = {{ubl|[[Rafael de Aguilar]]|[[Alfredo Echegaray]]|[[Luis Suárez de Lezo]]|[[Manuel Tamayo ]]}}
| narrator =
| starring = 
| music = [[Emilio Lehmberg]]
| cinematography = [[Willy Goldberger]]
| studio = {{ubl|Agrupacine|Filmófono}}
| distributor = Filmófono 
| released =   {{Film date|1951|05|21|df=yes}}
| runtime = 91 minut
| mamlakat             = [[Ispaniya]]
| til                  = [[Ispan tili|Ispancha]]
}}
'''Servicio en la mar''' – 1951-yilda rejissyor [[Luis Suárez de Lezo]] tomonidan suratga olingan [[Ispaniya]] filmi&lt;ref&gt;Bentley p.124&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Bentley, Bernard. ''A Companion to Spanish Cinema''. Boydell &amp; Brewer 2008.

== Havolalar ==
* {{IMDb title|0042948}}

{{1950-yillar-Ispaniya-film-stub}}</text>
      <sha1>6jsgo4rlbyjhyf9u1otu33pzk3xtquf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Séptima página</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447443</id>
    <revision>
      <id>6269723</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Kino|Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1144" sha1="hxktqpwpbuooi9kls3nbeqyonntllp1" xml:space="preserve">{{Film bilgiqutisi
| director = [[Ladislao Vajda]]
| producer =  Vicente Sempere
| writer =   [[Ángel Gamón]] &lt;br&gt; [[José Santugini]]
| narrator =
| starring = [[Adriano Domínguez]] &lt;br&gt; [[Raúl Cancio]] &lt;br&gt; [[Carlota Bilbao]]
| music = [[Jesús García Leoz]]
| cinematography = [[Willy Goldberger]]
| studio = Peninsular Films
| distributor = Selecciones Fuster
| released = {{Film date|1951|10|10|df=y}}
| runtime = 84 minut
| mamlakat             = [[Ispaniya]]
| til                  = [[Ispan tili|Ispancha]]
}}
'''Séptima página''' – 1951-yilda rejissyor [[Ladislao Vajda]] tomonidan suratga olingan [[Ispaniya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Adriano Domínguez]], [[Raúl Cancio]] va [[Carlota Bilbao]] ijro etgan&lt;ref&gt;Hortelano p.201&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Hortelano, Lorenzo J. Torres. ''Directory of World Cinema: Spain''. Intellect Books, 2011.
* Oliete-Aldea, Elena, Oria, Beatriz &amp; Tarancón Juan A. ''Global Genres, Local Films: The Transnational Dimension of Spanish Cinema''. Bloomsbury Publishing USA, 2015.

== Havolalar ==
* {{IMDb title|0043020}}

{{1950-yillar-Ispaniya-film-stub}}</text>
      <sha1>hxktqpwpbuooi9kls3nbeqyonntllp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suspiros de Triana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447444</id>
    <revision>
      <id>6269724</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Kino|Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1537" sha1="47e7yril3rt4n21p4r1pufh1vow0vey" xml:space="preserve">{{Film bilgiqutisi
| director = [[Ramón Torrado]]
| producer =  [[Benito Perojo]] &lt;br&gt; [[Miguel Tudela (prodyuser)|Miguel Tudela]]
| based_on = ''Sighs of Spain'' — [[Antonio Álvarez Alonso]]
| writer = [[Antonio Guzmán Merino]] &lt;br&gt; [[Benito Perojo]] &lt;br&gt; Ramón Torrado &lt;br&gt; [[Ricardo Blasco]]
| narrator =
| starring =[[Paquita Rico]] &lt;br&gt; [[Antonio Riquelme]] &lt;br&gt;  [[Juan Calvo (aktyor)|Juan Calvo]]
| music = [[Cristóbal Halffter]] &lt;br&gt; [[Daniel Montorio]] &lt;br&gt; [[José Ruiz de Azagra]] &lt;br&gt; [[Juan Solano (bastakor)|Juan Solano]] &lt;br&gt; Antonio Álvarez Alonso
| cinematography = [[Antonio L. Ballesteros]] &lt;br&gt; [[Jean Lehérissey]]
| editing =  [[Antonio Ramírez de Loaysa]]
| studio =Producciones Benito Perojo
| distributor =[[CIFESA]]
| released ={{Film date|1955|12|16|df=yes}}
| runtime = 85 minut
| mamlakat             = [[Ispaniya]]
| til                  = [[Ispan tili|Ispancha]]
}}
'''Suspiros de Triana''' – 1955-yilda rejissyor [[Ramón Torrado]] tomonidan suratga olingan [[Ispaniya]] musiqiy filmi. Bosh rollarni [[Paquita Rico]], [[Antonio Riquelme]] va [[Juan Calvo (aktyor)|Juan Calvo]] ijro etgan&lt;ref&gt;de España p.240&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Castro de Paz, José Luis &amp; Pérez Jaime, Pena. '' Ramón Torrado: cine de consumo no franquismo''. Consellería de Cultura e Xuventude, 1993.
* De España, Rafael. ''Directory of Spanish and Portuguese film-makers and films''. Greenwood Press, 1994.

== Havolalar ==
* {{IMDb title|0048679}}

{{1950-yillar-Ispaniya-film-stub}}</text>
      <sha1>47e7yril3rt4n21p4r1pufh1vow0vey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sor Angélica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447445</id>
    <revision>
      <id>6269725</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Kino|Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6269725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1288" sha1="5pko1vcutahli9rbn9k6v0n8idpsad0" xml:space="preserve">{{Film bilgiqutisi
|director = [[Joaquín Luis Romero Marchent]]
|producer =  [[Ignacio F. Iquino]]
|writer = Francisco Gargallo&lt;br&gt;Joaquín Luis Romero Marchent
|starring = {{ubl|[[Tilda Thamar]]|Marion Mitchell|[[Barta Barri]]}}
|music = [[Augusto Algueró]]
|cinematography = Pablo Ripoll
|editing = [[Ramon Quadreny]]
|studio = IFI Producción 
|distributor = IFISA
|released = {{Film date|1954|10|25|df=yes}}
|runtime = 100 minut
| mamlakat             = [[Ispaniya]]
| til                  = [[Ispan tili|Ispancha]]
}}
'''Sor Angélica''' – 1954-yilda rejissyor [[Joaquín Luis Romero Marchent]] tomonidan suratga olingan [[Ispaniya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Tilda Thamar]], Marion Mitchell va [[Barta Barri]] ijro etgan&lt;ref&gt;de España, Rafael. ''Directory of Spanish and Portuguese Film-Makers and Films''. [[Greenwood Publishing Group|Greenwood Press]], 1994. p. 215. {{ISBN|0313294593}}.&lt;/ref&gt;.

==Rollarda==
*Josep Maria Angelat
*Mercedes Barranco
*[[Barta Barri]] 
*Mario Bustos 
*Manuel Gas
*[[Miguel Gila]]
*[[Luis Induni]]
*Marion Mitchell
*Rosa Moragas
*Jaime Paloma
*[[Rafael Romero Marchent]]
*[[Tilda Thamar]]
*[[Fernando Vallejo (aktyor)|Fernando Vallejo]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
*{{IMDb title|0047516}}

{{1950-yillar-Ispaniya-film-stub}}</text>
      <sha1>5pko1vcutahli9rbn9k6v0n8idpsad0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Demirchilar gilami</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447446</id>
    <revision>
      <id>6269727</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divandagi ekspert</username>
        <id>190832</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4037" sha1="iffpxyxwdrhwslglrkm2in3quuixyk1" xml:space="preserve">{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             =right
 | direction         = vertical 
 | background color  = #FFF8DC
 | total_width       = 
 | caption_align     = center
&lt;!--image 1--&gt;
 | image1            = «Демирчиляр».jpg
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = Demirchilar gilami (XIX asr). [[Ozarbayjon gilam muzeyi]], [[Boku]]
&lt;!--image 2--&gt;
 | image2            = Dəmirçilər carpet, Ganja group of Azerbaijan carpets.jpg
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | thumbtime2        =
 | caption2          = Demirchilar namozlik gilami (XIX asr). [[Ozarbayjon Milliy san’at muzeyi]], [[Boku]]
}}
'''Demirchilar''' ([[ozarbayjoncha]]: ''Dəmirçilər'') — Ganja-Gazax tipidagi Qazax guruhiga mansub [[Ozarbayjon gilami|Ozarbayjon gilamlari]]. Ushbu gilamning nomi [[Ozarbayjon]]ning [[Qazax]] shahridan 9 kilometr gʻarbda joylashgan [[Dəmirçilər]] qishlogʻi nomi bilan bogʻliq. Ayrim gilamshunos mutaxassislar bu gilamni „Demirchi Hasan“ deb ham atashadi. Bu gilam, shuningdek, [[Qazax tumani]]ning [[Daş Salahlı]], [[Kosalar]] va [[Ürkməzli]] qishloqlarida ham toʻqiladi. „Demirchilar“ gilamlari Qazax guruhidagi eng yuqori toifali gilamlar hisoblanadi.

== Badiiy xususiyatlari ==
„Demirchilar“ nomi bilan mashhur gilamlar turlicha tuzilishga ega. Ushbu turdagi gilamlarning uchta asosiy varianti mavjud.

=== Birinchi variant ===
Birinchi variant gilamlarining markaziy maydoni koʻpburchakli koʻllardan tarkib topgan. Kompozitsiya ana shunday ketma-ket joylashgan koʻllarga asoslanadi. Markaziy maydondagi koʻllar soni gilamning uzunligiga qarab belgilanadi. Kichik gilamlarda 2-3 ta koʻl, choʻzinchoq gyabalarda esa undan koʻproq boʻladi. „Surmadan“ deb ataladigan markaziy hoshiya „Demirchilar“ gilamlari uchun xos boʻlgan chetki bezak chizigʻidir.

=== Ikkinchi variant ===
Ikkinchi variant gilamdoʻzlar „Demirchi Hasan“ deb ataydigan gilamlardan iborat. Bu gilamlar asosan ravoqsimon yoki mehrobli joynamozlardir. Agar ilgari bu gilamlar diniy maqsadda, xususan, namoz oʻqish uchun toʻqilgan boʻlsa, vaqt oʻtishi bilan ular shunchaki bezak buyumiga aylanib qolgan. „Demirchilar“ gilamining „Joynamoz“ kompozitsiyasi boshqa joynamoz gilamlariga qaraganda ancha oʻziga xos. Uning yuqori qismida „muhr“ uchun geometrik shakldagi ravoq mavjud. Oʻrta maydonni oʻrab turgan va gilamning yuqori qismida ravoqni hosil qiluvchi ingichka hoshiya — madoxil — oʻrta maydonning quyi qismida namozxonning oyoqlari uchun moʻljallangan toʻrtburchakka tutashadi. Maʼlumki, namoz oʻqish vaqtida tananing yetti aʼzosi — peshona, kaftlar, tizzalar va oyoq bosh barmoqlari yerga tegishi lozim. Shunday qilib, namozxon oyoqlarini oʻrta maydonning quyi qismida joylashgan toʻrtburchak shaklidagi „qadamgoh“ga qoʻysa, uning tizzalari va qoʻllari oʻrta maydon markazining yuqorisidagi „koʻl“da boʻlishi, peshonasi esa ravoqning markazida joylashgan va „sajdagoh“ deb ataladigan muhrga tegishi kerak. Qadimda joynamoz toʻqigan hunarmandlar namoz marosimlariga rioya qilgan holda „qadamgoh“ (oyoq qoʻyiladigan joy) va „sajdagoh“ (muhr qoʻyiladigan joy) oʻrtasidagi masofani oldindan hisoblab chiqishlariga toʻgʻri kelgan.

=== Uchinchi variant ===
Bu tur „mehrobsiz“ deb ataluvchi gilamlardan iborat. Ular oʻrta maydonning quyi qismidan boshlanib, yuqorisiga qadar ketma-ket joylashgan koʻlga oʻxshash naqshlar bilan ajralib turadi. Soʻnggi paytlarda oʻrta maydonining markazida bitta naqsh joylashtirilgan katta oʻlchamli gilamlar ham ishlab chiqarilmoqda.

== Texnik xususiyatlari ==
„Demirchilar“ gilamlari koʻpincha kichik oʻlchamlarda toʻqiladi. Baʼzan katta gilamlar, kamdan-kam hollarda esa uzunchoq gilamlar ham uchraydi. Tugunlar zichligi: har bir kvadrat detsimetrga 26x26 dan 30x30 gacha (har bir kvadrat metrga 60 000 dan 90 000 gacha) toʻgʻri keladi. Tukining balandligi 8–12 millimetrni tashkil etadi.</text>
      <sha1>iffpxyxwdrhwslglrkm2in3quuixyk1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269728</id>
      <parentid>6269727</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T20:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divandagi ekspert</username>
        <id>190832</id>
      </contributor>
      <origin>6269728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4068" sha1="4rov8i1khgrca7zwasytmm588ac5547" xml:space="preserve">{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             =right
 | direction         = vertical 
 | background color  = #FFF8DC
 | total_width       = 
 | caption_align     = center
&lt;!--image 1--&gt;
 | image1            = «Демирчиляр».jpg
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = Demirchilar gilami (XIX asr). [[Ozarbayjon gilam muzeyi]], [[Boku]]
&lt;!--image 2--&gt;
 | image2            = Dəmirçilər carpet, Ganja group of Azerbaijan carpets.jpg
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | thumbtime2        =
 | caption2          = Demirchilar namozlik gilami (XIX asr). [[Ozarbayjon Milliy san’at muzeyi]], [[Boku]]
}}
'''Demirchilar''' ([[ozarbayjoncha]]: ''Dəmirçilər'') — Ganja-Gazax tipidagi Qazax guruhiga mansub [[Ozarbayjon gilami|Ozarbayjon gilamlari]]. Ushbu gilamning nomi [[Ozarbayjon]]ning [[Qazax]] shahridan 9 kilometr gʻarbda joylashgan [[Dəmirçilər]] qishlogʻi nomi bilan bogʻliq. Ayrim gilamshunos mutaxassislar bu gilamni „Demirchi Hasan“ deb ham atashadi. Bu gilam, shuningdek, [[Qazax tumani]]ning [[Daş Salahlı]], [[Kosalar]] va [[Ürkməzli]] qishloqlarida ham toʻqiladi. „Demirchilar“ gilamlari Qazax guruhidagi eng yuqori toifali gilamlar hisoblanadi.

== Badiiy xususiyatlari ==
„Demirchilar“ nomi bilan mashhur gilamlar turlicha tuzilishga ega. Ushbu turdagi gilamlarning uchta asosiy varianti mavjud.

=== Birinchi variant ===
Birinchi variant gilamlarining markaziy maydoni koʻpburchakli koʻllardan tarkib topgan. Kompozitsiya ana shunday ketma-ket joylashgan koʻllarga asoslanadi. Markaziy maydondagi koʻllar soni gilamning uzunligiga qarab belgilanadi. Kichik gilamlarda 2-3 ta koʻl, choʻzinchoq gyabalarda esa undan koʻproq boʻladi. „Surmadan“ deb ataladigan markaziy hoshiya „Demirchilar“ gilamlari uchun xos boʻlgan chetki bezak chizigʻidir.

=== Ikkinchi variant ===
Ikkinchi variant gilamdoʻzlar „Demirchi Hasan“ deb ataydigan gilamlardan iborat. Bu gilamlar asosan ravoqsimon yoki mehrobli joynamozlardir. Agar ilgari bu gilamlar diniy maqsadda, xususan, namoz oʻqish uchun toʻqilgan boʻlsa, vaqt oʻtishi bilan ular shunchaki bezak buyumiga aylanib qolgan. „Demirchilar“ gilamining „Joynamoz“ kompozitsiyasi boshqa joynamoz gilamlariga qaraganda ancha oʻziga xos. Uning yuqori qismida „muhr“ uchun geometrik shakldagi ravoq mavjud. Oʻrta maydonni oʻrab turgan va gilamning yuqori qismida ravoqni hosil qiluvchi ingichka hoshiya — madoxil — oʻrta maydonning quyi qismida namozxonning oyoqlari uchun moʻljallangan toʻrtburchakka tutashadi. Maʼlumki, namoz oʻqish vaqtida tananing yetti aʼzosi — peshona, kaftlar, tizzalar va oyoq bosh barmoqlari yerga tegishi lozim. Shunday qilib, namozxon oyoqlarini oʻrta maydonning quyi qismida joylashgan toʻrtburchak shaklidagi „qadamgoh“ga qoʻysa, uning tizzalari va qoʻllari oʻrta maydon markazining yuqorisidagi „koʻl“da boʻlishi, peshonasi esa ravoqning markazida joylashgan va „sajdagoh“ deb ataladigan muhrga tegishi kerak. Qadimda joynamoz toʻqigan hunarmandlar namoz marosimlariga rioya qilgan holda „qadamgoh“ (oyoq qoʻyiladigan joy) va „sajdagoh“ (muhr qoʻyiladigan joy) oʻrtasidagi masofani oldindan hisoblab chiqishlariga toʻgʻri kelgan.

=== Uchinchi variant ===
Bu tur „mehrobsiz“ deb ataluvchi gilamlardan iborat. Ular oʻrta maydonning quyi qismidan boshlanib, yuqorisiga qadar ketma-ket joylashgan koʻlga oʻxshash naqshlar bilan ajralib turadi. Soʻnggi paytlarda oʻrta maydonining markazida bitta naqsh joylashtirilgan katta oʻlchamli gilamlar ham ishlab chiqarilmoqda.

== Texnik xususiyatlari ==
„Demirchilar“ gilamlari koʻpincha kichik oʻlchamlarda toʻqiladi. Baʼzan katta gilamlar, kamdan-kam hollarda esa uzunchoq gilamlar ham uchraydi. Tugunlar zichligi: har bir kvadrat detsimetrga 26x26 dan 30x30 gacha (har bir kvadrat metrga 60 000 dan 90 000 gacha) toʻgʻri keladi. Tukining balandligi 8–12 millimetrni tashkil etadi.

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}</text>
      <sha1>4rov8i1khgrca7zwasytmm588ac5547</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269729</id>
      <parentid>6269728</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T20:46:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divandagi ekspert</username>
        <id>190832</id>
      </contributor>
      <comment>/* Manbalar */</comment>
      <origin>6269729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4134" sha1="mhb5git811hn8k24dev37ilpbcuthpw" xml:space="preserve">{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             =right
 | direction         = vertical 
 | background color  = #FFF8DC
 | total_width       = 
 | caption_align     = center
&lt;!--image 1--&gt;
 | image1            = «Демирчиляр».jpg
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = Demirchilar gilami (XIX asr). [[Ozarbayjon gilam muzeyi]], [[Boku]]
&lt;!--image 2--&gt;
 | image2            = Dəmirçilər carpet, Ganja group of Azerbaijan carpets.jpg
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | thumbtime2        =
 | caption2          = Demirchilar namozlik gilami (XIX asr). [[Ozarbayjon Milliy san’at muzeyi]], [[Boku]]
}}
'''Demirchilar''' ([[ozarbayjoncha]]: ''Dəmirçilər'') — Ganja-Gazax tipidagi Qazax guruhiga mansub [[Ozarbayjon gilami|Ozarbayjon gilamlari]]. Ushbu gilamning nomi [[Ozarbayjon]]ning [[Qazax]] shahridan 9 kilometr gʻarbda joylashgan [[Dəmirçilər]] qishlogʻi nomi bilan bogʻliq. Ayrim gilamshunos mutaxassislar bu gilamni „Demirchi Hasan“ deb ham atashadi. Bu gilam, shuningdek, [[Qazax tumani]]ning [[Daş Salahlı]], [[Kosalar]] va [[Ürkməzli]] qishloqlarida ham toʻqiladi. „Demirchilar“ gilamlari Qazax guruhidagi eng yuqori toifali gilamlar hisoblanadi.

== Badiiy xususiyatlari ==
„Demirchilar“ nomi bilan mashhur gilamlar turlicha tuzilishga ega. Ushbu turdagi gilamlarning uchta asosiy varianti mavjud.

=== Birinchi variant ===
Birinchi variant gilamlarining markaziy maydoni koʻpburchakli koʻllardan tarkib topgan. Kompozitsiya ana shunday ketma-ket joylashgan koʻllarga asoslanadi. Markaziy maydondagi koʻllar soni gilamning uzunligiga qarab belgilanadi. Kichik gilamlarda 2-3 ta koʻl, choʻzinchoq gyabalarda esa undan koʻproq boʻladi. „Surmadan“ deb ataladigan markaziy hoshiya „Demirchilar“ gilamlari uchun xos boʻlgan chetki bezak chizigʻidir.

=== Ikkinchi variant ===
Ikkinchi variant gilamdoʻzlar „Demirchi Hasan“ deb ataydigan gilamlardan iborat. Bu gilamlar asosan ravoqsimon yoki mehrobli joynamozlardir. Agar ilgari bu gilamlar diniy maqsadda, xususan, namoz oʻqish uchun toʻqilgan boʻlsa, vaqt oʻtishi bilan ular shunchaki bezak buyumiga aylanib qolgan. „Demirchilar“ gilamining „Joynamoz“ kompozitsiyasi boshqa joynamoz gilamlariga qaraganda ancha oʻziga xos. Uning yuqori qismida „muhr“ uchun geometrik shakldagi ravoq mavjud. Oʻrta maydonni oʻrab turgan va gilamning yuqori qismida ravoqni hosil qiluvchi ingichka hoshiya — madoxil — oʻrta maydonning quyi qismida namozxonning oyoqlari uchun moʻljallangan toʻrtburchakka tutashadi. Maʼlumki, namoz oʻqish vaqtida tananing yetti aʼzosi — peshona, kaftlar, tizzalar va oyoq bosh barmoqlari yerga tegishi lozim. Shunday qilib, namozxon oyoqlarini oʻrta maydonning quyi qismida joylashgan toʻrtburchak shaklidagi „qadamgoh“ga qoʻysa, uning tizzalari va qoʻllari oʻrta maydon markazining yuqorisidagi „koʻl“da boʻlishi, peshonasi esa ravoqning markazida joylashgan va „sajdagoh“ deb ataladigan muhrga tegishi kerak. Qadimda joynamoz toʻqigan hunarmandlar namoz marosimlariga rioya qilgan holda „qadamgoh“ (oyoq qoʻyiladigan joy) va „sajdagoh“ (muhr qoʻyiladigan joy) oʻrtasidagi masofani oldindan hisoblab chiqishlariga toʻgʻri kelgan.

=== Uchinchi variant ===
Bu tur „mehrobsiz“ deb ataluvchi gilamlardan iborat. Ular oʻrta maydonning quyi qismidan boshlanib, yuqorisiga qadar ketma-ket joylashgan koʻlga oʻxshash naqshlar bilan ajralib turadi. Soʻnggi paytlarda oʻrta maydonining markazida bitta naqsh joylashtirilgan katta oʻlchamli gilamlar ham ishlab chiqarilmoqda.

== Texnik xususiyatlari ==
„Demirchilar“ gilamlari koʻpincha kichik oʻlchamlarda toʻqiladi. Baʼzan katta gilamlar, kamdan-kam hollarda esa uzunchoq gilamlar ham uchraydi. Tugunlar zichligi: har bir kvadrat detsimetrga 26x26 dan 30x30 gacha (har bir kvadrat metrga 60 000 dan 90 000 gacha) toʻgʻri keladi. Tukining balandligi 8–12 millimetrni tashkil etadi.

== Yana qarang ==
* [[Ozarbayjon gilami]]
* [[Qorabogʻ gilami]]

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}</text>
      <sha1>mhb5git811hn8k24dev37ilpbcuthpw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269730</id>
      <parentid>6269729</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T20:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divandagi ekspert</username>
        <id>190832</id>
      </contributor>
      <origin>6269730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5358" sha1="m6aw0ovq3zz7fwf4vnx5hitydxrmsll" xml:space="preserve">{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             =right
 | direction         = vertical 
 | background color  = #FFF8DC
 | total_width       = 
 | caption_align     = center
&lt;!--image 1--&gt;
 | image1            = «Демирчиляр».jpg
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = Demirchilar gilami (XIX asr). [[Ozarbayjon gilam muzeyi]], [[Boku]]
&lt;!--image 2--&gt;
 | image2            = Dəmirçilər carpet, Ganja group of Azerbaijan carpets.jpg
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | thumbtime2        =
 | caption2          = Demirchilar namozlik gilami (XIX asr). [[Ozarbayjon Milliy san’at muzeyi]], [[Boku]]
}}
'''Demirchilar''' ([[ozarbayjoncha]]: ''Dəmirçilər'') — Ganja-Gazax tipidagi Qazax guruhiga mansub [[Ozarbayjon gilami|Ozarbayjon gilamlari]]&lt;ref&gt;{{cite book|title=Azərbaycan xalçası|year=2012 |location=[[Baku]] |publisher=[[Azerbaijan National Library]]|url=http://anl.az/down/az.xalcasi.pdf|page=22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azerbaijan.az/related-information/49 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501084513/https://azerbaijan.az/related-information/49|archivedate=May 1, 2021|title=Azərbaycanda xalça sənətinin inkişafı|publisher=azerbaijan.az|accessdate=October 15, 2021|language=az}}&lt;/ref&gt;. Ushbu gilamning nomi [[Ozarbayjon]]ning [[Qazax]] shahridan 9 kilometr gʻarbda joylashgan [[Dəmirçilər]] qishlogʻi nomi bilan bogʻliq. Ayrim gilamshunos mutaxassislar bu gilamni „Demirchi Hasan“ deb ham atashadi. Bu gilam, shuningdek, [[Qazax tumani]]ning [[Daş Salahlı]], [[Kosalar]] va [[Ürkməzli]] qishloqlarida ham toʻqiladi. „Demirchilar“ gilamlari Qazax guruhidagi eng yuqori toifali gilamlar hisoblanadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book|first=Latif|last=Karimov|authorlink=Latif Karimov|title=Азербайджанский ковёр|volume=III|year=1983|location=[[Baku]]|publisher=Gənclik|url=http://anl.az/el/web.pdf|access-date=2021-10-15|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331230330/http://www.anl.az/el/web.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|authorlink=|title=Azərbaycan xalçası|year=2007|location=[[Baku]]|publisher=Elm |url=https://ebooks.az/view/A0HhXqzk.pdf|isbn=978-5-8066-1758-4|page=27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625110933/https://ebooks.az/view/A0HhXqzk.pdf|archive-date=2021-06-25}}&lt;/ref&gt;.

== Badiiy xususiyatlari ==
„Demirchilar“ nomi bilan mashhur gilamlar turlicha tuzilishga ega. Ushbu turdagi gilamlarning uchta asosiy varianti mavjud&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Birinchi variant ===
Birinchi variant gilamlarining markaziy maydoni koʻpburchakli koʻllardan tarkib topgan. Kompozitsiya ana shunday ketma-ket joylashgan koʻllarga asoslanadi. Markaziy maydondagi koʻllar soni gilamning uzunligiga qarab belgilanadi. Kichik gilamlarda 2-3 ta koʻl, choʻzinchoq gyabalarda esa undan koʻproq boʻladi. „Surmadan“ deb ataladigan markaziy hoshiya „Demirchilar“ gilamlari uchun xos boʻlgan chetki bezak chizigʻidir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Ikkinchi variant ===
Ikkinchi variant gilamdoʻzlar „Demirchi Hasan“ deb ataydigan gilamlardan iborat. Bu gilamlar asosan ravoqsimon yoki mehrobli joynamozlardir. Agar ilgari bu gilamlar diniy maqsadda, xususan, namoz oʻqish uchun toʻqilgan boʻlsa, vaqt oʻtishi bilan ular shunchaki bezak buyumiga aylanib qolgan. „Demirchilar“ gilamining „Joynamoz“ kompozitsiyasi boshqa joynamoz gilamlariga qaraganda ancha oʻziga xos. Uning yuqori qismida „muhr“ uchun geometrik shakldagi ravoq mavjud. Oʻrta maydonni oʻrab turgan va gilamning yuqori qismida ravoqni hosil qiluvchi ingichka hoshiya — madoxil — oʻrta maydonning quyi qismida namozxonning oyoqlari uchun moʻljallangan toʻrtburchakka tutashadi. Maʼlumki, namoz oʻqish vaqtida tananing yetti aʼzosi — peshona, kaftlar, tizzalar va oyoq bosh barmoqlari yerga tegishi lozim. Shunday qilib, namozxon oyoqlarini oʻrta maydonning quyi qismida joylashgan toʻrtburchak shaklidagi „qadamgoh“ga qoʻysa, uning tizzalari va qoʻllari oʻrta maydon markazining yuqorisidagi „koʻl“da boʻlishi, peshonasi esa ravoqning markazida joylashgan va „sajdagoh“ deb ataladigan muhrga tegishi kerak. Qadimda joynamoz toʻqigan hunarmandlar namoz marosimlariga rioya qilgan holda „qadamgoh“ (oyoq qoʻyiladigan joy) va „sajdagoh“ (muhr qoʻyiladigan joy) oʻrtasidagi masofani oldindan hisoblab chiqishlariga toʻgʻri kelgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Uchinchi variant ===
Bu tur „mehrobsiz“ deb ataluvchi gilamlardan iborat. Ular oʻrta maydonning quyi qismidan boshlanib, yuqorisiga qadar ketma-ket joylashgan koʻlga oʻxshash naqshlar bilan ajralib turadi. Soʻnggi paytlarda oʻrta maydonining markazida bitta naqsh joylashtirilgan katta oʻlchamli gilamlar ham ishlab chiqarilmoqda&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Texnik xususiyatlari ==
„Demirchilar“ gilamlari koʻpincha kichik oʻlchamlarda toʻqiladi. Baʼzan katta gilamlar, kamdan-kam hollarda esa uzunchoq gilamlar ham uchraydi. Tugunlar zichligi: har bir kvadrat detsimetrga 26x26 dan 30x30 gacha (har bir kvadrat metrga 60 000 dan 90 000 gacha) toʻgʻri keladi. Tukining balandligi 8–12 millimetrni tashkil etadi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Ozarbayjon gilami]]
* [[Qorabogʻ gilami]]

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}</text>
      <sha1>m6aw0ovq3zz7fwf4vnx5hitydxrmsll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269731</id>
      <parentid>6269730</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T20:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divandagi ekspert</username>
        <id>190832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Ozarbayjon gilam va sholchalari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6269731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5402" sha1="q0dce6zcfjcvn83nfvzwhycatwvs6wd" xml:space="preserve">{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             =right
 | direction         = vertical 
 | background color  = #FFF8DC
 | total_width       = 
 | caption_align     = center
&lt;!--image 1--&gt;
 | image1            = «Демирчиляр».jpg
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = Demirchilar gilami (XIX asr). [[Ozarbayjon gilam muzeyi]], [[Boku]]
&lt;!--image 2--&gt;
 | image2            = Dəmirçilər carpet, Ganja group of Azerbaijan carpets.jpg
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | thumbtime2        =
 | caption2          = Demirchilar namozlik gilami (XIX asr). [[Ozarbayjon Milliy san’at muzeyi]], [[Boku]]
}}
'''Demirchilar''' ([[ozarbayjoncha]]: ''Dəmirçilər'') — Ganja-Gazax tipidagi Qazax guruhiga mansub [[Ozarbayjon gilami|Ozarbayjon gilamlari]]&lt;ref&gt;{{cite book|title=Azərbaycan xalçası|year=2012 |location=[[Baku]] |publisher=[[Azerbaijan National Library]]|url=http://anl.az/down/az.xalcasi.pdf|page=22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azerbaijan.az/related-information/49 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501084513/https://azerbaijan.az/related-information/49|archivedate=May 1, 2021|title=Azərbaycanda xalça sənətinin inkişafı|publisher=azerbaijan.az|accessdate=October 15, 2021|language=az}}&lt;/ref&gt;. Ushbu gilamning nomi [[Ozarbayjon]]ning [[Qazax]] shahridan 9 kilometr gʻarbda joylashgan [[Dəmirçilər]] qishlogʻi nomi bilan bogʻliq. Ayrim gilamshunos mutaxassislar bu gilamni „Demirchi Hasan“ deb ham atashadi. Bu gilam, shuningdek, [[Qazax tumani]]ning [[Daş Salahlı]], [[Kosalar]] va [[Ürkməzli]] qishloqlarida ham toʻqiladi. „Demirchilar“ gilamlari Qazax guruhidagi eng yuqori toifali gilamlar hisoblanadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book|first=Latif|last=Karimov|authorlink=Latif Karimov|title=Азербайджанский ковёр|volume=III|year=1983|location=[[Baku]]|publisher=Gənclik|url=http://anl.az/el/web.pdf|access-date=2021-10-15|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331230330/http://www.anl.az/el/web.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|authorlink=|title=Azərbaycan xalçası|year=2007|location=[[Baku]]|publisher=Elm |url=https://ebooks.az/view/A0HhXqzk.pdf|isbn=978-5-8066-1758-4|page=27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625110933/https://ebooks.az/view/A0HhXqzk.pdf|archive-date=2021-06-25}}&lt;/ref&gt;.

== Badiiy xususiyatlari ==
„Demirchilar“ nomi bilan mashhur gilamlar turlicha tuzilishga ega. Ushbu turdagi gilamlarning uchta asosiy varianti mavjud&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Birinchi variant ===
Birinchi variant gilamlarining markaziy maydoni koʻpburchakli koʻllardan tarkib topgan. Kompozitsiya ana shunday ketma-ket joylashgan koʻllarga asoslanadi. Markaziy maydondagi koʻllar soni gilamning uzunligiga qarab belgilanadi. Kichik gilamlarda 2-3 ta koʻl, choʻzinchoq gyabalarda esa undan koʻproq boʻladi. „Surmadan“ deb ataladigan markaziy hoshiya „Demirchilar“ gilamlari uchun xos boʻlgan chetki bezak chizigʻidir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Ikkinchi variant ===
Ikkinchi variant gilamdoʻzlar „Demirchi Hasan“ deb ataydigan gilamlardan iborat. Bu gilamlar asosan ravoqsimon yoki mehrobli joynamozlardir. Agar ilgari bu gilamlar diniy maqsadda, xususan, namoz oʻqish uchun toʻqilgan boʻlsa, vaqt oʻtishi bilan ular shunchaki bezak buyumiga aylanib qolgan. „Demirchilar“ gilamining „Joynamoz“ kompozitsiyasi boshqa joynamoz gilamlariga qaraganda ancha oʻziga xos. Uning yuqori qismida „muhr“ uchun geometrik shakldagi ravoq mavjud. Oʻrta maydonni oʻrab turgan va gilamning yuqori qismida ravoqni hosil qiluvchi ingichka hoshiya — madoxil — oʻrta maydonning quyi qismida namozxonning oyoqlari uchun moʻljallangan toʻrtburchakka tutashadi. Maʼlumki, namoz oʻqish vaqtida tananing yetti aʼzosi — peshona, kaftlar, tizzalar va oyoq bosh barmoqlari yerga tegishi lozim. Shunday qilib, namozxon oyoqlarini oʻrta maydonning quyi qismida joylashgan toʻrtburchak shaklidagi „qadamgoh“ga qoʻysa, uning tizzalari va qoʻllari oʻrta maydon markazining yuqorisidagi „koʻl“da boʻlishi, peshonasi esa ravoqning markazida joylashgan va „sajdagoh“ deb ataladigan muhrga tegishi kerak. Qadimda joynamoz toʻqigan hunarmandlar namoz marosimlariga rioya qilgan holda „qadamgoh“ (oyoq qoʻyiladigan joy) va „sajdagoh“ (muhr qoʻyiladigan joy) oʻrtasidagi masofani oldindan hisoblab chiqishlariga toʻgʻri kelgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Uchinchi variant ===
Bu tur „mehrobsiz“ deb ataluvchi gilamlardan iborat. Ular oʻrta maydonning quyi qismidan boshlanib, yuqorisiga qadar ketma-ket joylashgan koʻlga oʻxshash naqshlar bilan ajralib turadi. Soʻnggi paytlarda oʻrta maydonining markazida bitta naqsh joylashtirilgan katta oʻlchamli gilamlar ham ishlab chiqarilmoqda&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Texnik xususiyatlari ==
„Demirchilar“ gilamlari koʻpincha kichik oʻlchamlarda toʻqiladi. Baʼzan katta gilamlar, kamdan-kam hollarda esa uzunchoq gilamlar ham uchraydi. Tugunlar zichligi: har bir kvadrat detsimetrga 26x26 dan 30x30 gacha (har bir kvadrat metrga 60 000 dan 90 000 gacha) toʻgʻri keladi. Tukining balandligi 8–12 millimetrni tashkil etadi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Ozarbayjon gilami]]
* [[Qorabogʻ gilami]]

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

[[Turkum:Ozarbayjon gilam va sholchalari]]</text>
      <sha1>q0dce6zcfjcvn83nfvzwhycatwvs6wd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kilim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447447</id>
    <revision>
      <id>6269732</id>
      <timestamp>2026-09-13T20:51:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divandagi ekspert</username>
        <id>190832</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4423" sha1="sua2zoejyds85aryvw2jyqem6hl9sl6" xml:space="preserve">[[File:Hotamis Kilim.jpg|thumb|Hotamis kilimi, [[Onadoʻli]] markazi, XIX asr boshlari]]
'''Kilim''' (forscha: گلیم gilīm; turkcha: kilim) — sobiq Fors imperiyasi mamlakatlari, jumladan, Eron va Turkiyada, shuningdek, Bolqon yarim oroli va turkiy oʻlkalarda anʼanaviy tarzda toʻqiladigan patsiz, yassi gilam yoki palos.

Kilimlar sof bezak buyumi sifatida ishlatilishi yoki joynamoz vazifasini oʻtashi mumkin. Zamonaviy kilimlar Gʻarb xonadonlarida keng tarqalgan pol qoplamasi hisoblanadi.

== Etimologiyasi ==
Kilim soʻzi forscha گلیم (gilīm), yaʼni „gilamcha, adyol, toʻshak yoki pol qoplamasi“ soʻzidan kelib chiqqan. Bu soʻz oromiy-suriya tilidagi גלימא (galīmā, galīmtā) soʻzi bilan oʻzakdosh boʻlib, u ham xuddi shu maʼnoni anglatadi. Har ikkalasi ham qadimgi yunoncha καλύπτω (kalýptō), yaʼni „qoplamoq yoki yashirmoq“ feʼlidan yasalgan κάλυμμα (kálymma) — „qoplama“ soʻzidan olingan.

== Tarixi ==
Xuddi paxmoq gilamlar singari, kilimlar ham qadim zamonlardan beri toʻqib kelingan. Tadqiqotchi Mark Aurel Stein Xitoyning Xotan shahrida kamida milodiy toʻrtinchi yoki beshinchi asrga oid kilimlarni topgan:

Kilimlar tanda va arqoq iplarini himoya qiladigan tukli gilamlarga qaraganda ancha moʻrt boʻlgani uchun, qadimiy namunalarining juda oz qismi saqlanib qolgani ajablanarli emas…. Uning toʻqilishi deyarli zamonaviy kilimlarnikiga oʻxshaydi va har dyuymida taxminan oʻn toʻrt tanda ipi hamda oʻn olti arqoq ipi bor. Naqshlari juda mayda geometrik shakllardan iborat boʻlib, koʻk, yashil, sargʻish-jigarrang va qizil rangli ingichka yoʻllardan tashkil topgan. Gʻoyat yaxshi saqlanib qolgan ushbu yagona namunani hisobga olmaganda, yoshi yuz yildan oshgan kilimlar juda kam boʻlsa kerak.

== Toʻqish usuli ==
Kilimlar toʻqish jarayonida tanda va arqoq iplarini bir-biriga mahkam oʻrash orqali tuksiz, silliq yuza hosil qilish yoʻli bilan tayyorlanadi. Kilim toʻqimalari gobelen toʻqimalari turiga mansub boʻlib, texnik jihatdan arqoq ustun boʻlgan polotno oʻrilish hisoblanadi. Bunda gorizontal arqoq iplari vertikal tanda iplarini toʻliq yopib turishi uchun pastga qarab zich tortiladi.

Bir rang chegarasi tugagan joyda arqoq ipi oʻsha chegara nuqtasidan orqaga qaytarib oʻraladi. Shu tariqa, agar naqsh chegarasi toʻgʻri vertikal chiziqdan iborat boʻlsa, ikki xil rang tutashgan joyda vertikal tirqish hosil boʻladi. Shu sababli koʻpchilik kilimlarni „tirqishli toʻqima“ deb tasniflash mumkin. Bunday tirqishlar kolleksionerlar orasida yuqori qadrlanadi, chunki ular toʻqilish geometriyasini alohida ajratib koʻrsatadigan aniq va qirrali naqshlarni vujudga keltiradi. Tirqish paydo boʻlishining oldini oluvchi ilmoqlash kabi toʻqish usullari esa naqsh tasvirini xiraroq qiladi.

Koʻzga koʻrinib turadigan naqsh va rangni tashuvchi arqoq iplari deyarli har doim jundan, yashirin tanda iplari esa jundan yoki paxtadan toʻqilishi mumkin. Tanda iplari faqat chetki qismida popuk shaklida koʻrinadi. Bu popuklar toʻqimaning boʻshashib yoki soʻkilib ketishining oldini olish uchun odatda dasta qilib bogʻlab qoʻyiladi.

== Naqshlari ==
Turk gilamlarida har birining oʻziga xos turlari koʻp boʻlgan turfa naqshlar qoʻllaniladi. Quyida ularning bir necha namunalari Guran Erbekning „Kilim“ asarida keltirilgan maʼnolari bilan tasvirlangan. Keng tarqalgan naqshlardan biri onalik va serpushtlik timsoli boʻlgan „elibelinde“ nomli uslublashtirilgan ayol siymosidir. Boshqa naqshlar esa qabila toʻquvchilarining oʻz oila podalarini boʻrilardan himoya qilish istagini „boʻri ogʻzi“ yoki „boʻri izi“ (turkcha: Kurt agʻzı, Kurt izi) naqshlari orqali, chayon chaqishidan saqlanish niyatini esa chayon (turkcha: Akrep) tasviri orqali ifodalaydi. Shuningdek, ayrim naqshlarda toʻquvchining oilasini yomon koʻzdan (turkcha: Kem goʻz) asrash umidi aks etgan boʻlib, buning uchun koʻztumor (turkcha: Nazarlık) naqshidan foydalanilgan. Yomon koʻzni xoch (turkcha: Haç) belgisi bilan toʻrtga boʻlib daf qilish, ilgak (turkcha: Çengel), inson koʻzi (turkcha: Goʻz) yoki tumor (turkcha: Muska; koʻpincha, ichida muqaddas oyat yozilgan uchburchak shakldagi tugun) timsollari yordamida qaytarish mumkin, deb ishonilgan. Gilamga toʻqilgan bunday tumor buyumning shunchaki tasviri emas, balki u oʻzining mavjudligi bilanoq himoya ato etuvchi haqiqiy tumor hisoblanadi.</text>
      <sha1>sua2zoejyds85aryvw2jyqem6hl9sl6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269733</id>
      <parentid>6269732</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T20:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divandagi ekspert</username>
        <id>190832</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4670" sha1="3to5on5jg05y6b1mhycbiixgt2k3auz" xml:space="preserve">[[File:Hotamis Kilim.jpg|thumb|Hotamis kilimi, [[Onadoʻli]] markazi, XIX asr boshlari]]
'''Kilim''' ([[forscha]]: گلیم ''gilīm''; [[turkcha]]: ''kilim'') — sobiq [[Ahamoniylar davlati|Fors imperiyasi]] mamlakatlari, jumladan, [[Eron]] va [[Turkiya]]da, shuningdek, [[Bolqon yarim oroli]] va [[Turkiy xalqlar|turkiy oʻlkalarda]] anʼanaviy tarzda toʻqiladigan [[Gobelen|patsiz]], yassi [[gilam]] yoki palos.

Kilimlar sof bezak buyumi sifatida ishlatilishi yoki [[joynamoz]] vazifasini oʻtashi mumkin. Zamonaviy kilimlar Gʻarb xonadonlarida keng tarqalgan pol qoplamasi hisoblanadi.

== Etimologiyasi ==
Kilim soʻzi [[forscha]] گلیم (gilīm), yaʼni „gilamcha, adyol, toʻshak yoki pol qoplamasi“ soʻzidan kelib chiqqan. Bu soʻz oromiy-suriya tilidagi ''גלימא'' (galīmā, galīmtā) soʻzi bilan oʻzakdosh boʻlib, u ham xuddi shu maʼnoni anglatadi. Har ikkalasi ham qadimgi [[yunoncha]] ''καλύπτω'' (kalýptō), yaʼni „qoplamoq yoki yashirmoq“ feʼlidan yasalgan ''κάλυμμα'' (kálymma) — „qoplama“ soʻzidan olingan.

== Tarixi ==
Xuddi paxmoq gilamlar singari, kilimlar ham qadim zamonlardan beri toʻqib kelingan. Tadqiqotchi [[Aurel Stein|Mark Aurel Stein]] Xitoyning [[Xoʻtan (shahar)|Xoʻtan]] shahrida kamida milodiy toʻrtinchi yoki beshinchi asrga oid kilimlarni topgan:

&lt;blockquote&gt;Kilimlar tanda va arqoq iplarini himoya qiladigan tukli gilamlarga qaraganda ancha moʻrt boʻlgani uchun, qadimiy namunalarining juda oz qismi saqlanib qolgani ajablanarli emas…. Uning toʻqilishi deyarli zamonaviy kilimlarnikiga oʻxshaydi va har dyuymida taxminan oʻn toʻrt tanda ipi hamda oʻn olti arqoq ipi bor. Naqshlari juda mayda geometrik shakllardan iborat boʻlib, koʻk, yashil, sargʻish-jigarrang va qizil rangli ingichka yoʻllardan tashkil topgan. Gʻoyat yaxshi saqlanib qolgan ushbu yagona namunani hisobga olmaganda, yoshi yuz yildan oshgan kilimlar juda kam boʻlsa kerak.&lt;/blockquote&gt;

== Toʻqish usuli ==
Kilimlar toʻqish jarayonida [[tanda va arqoq]] iplarini bir-biriga mahkam oʻrash orqali tuksiz, silliq yuza hosil qilish yoʻli bilan tayyorlanadi. Kilim toʻqimalari gobelen toʻqimalari turiga mansub boʻlib, texnik jihatdan arqoq ustun boʻlgan polotno oʻrilish hisoblanadi. Bunda gorizontal arqoq iplari vertikal tanda iplarini toʻliq yopib turishi uchun pastga qarab zich tortiladi.

Bir rang chegarasi tugagan joyda arqoq ipi oʻsha chegara nuqtasidan orqaga qaytarib oʻraladi. Shu tariqa, agar naqsh chegarasi toʻgʻri vertikal chiziqdan iborat boʻlsa, ikki xil rang tutashgan joyda vertikal tirqish hosil boʻladi. Shu sababli koʻpchilik kilimlarni „tirqishli toʻqima“ deb tasniflash mumkin. Bunday tirqishlar kolleksionerlar orasida yuqori qadrlanadi, chunki ular [[Matematika va tolali san’at|toʻqilish geometriyasini]] alohida ajratib koʻrsatadigan aniq va qirrali naqshlarni vujudga keltiradi. Tirqish paydo boʻlishining oldini oluvchi ilmoqlash kabi toʻqish usullari esa naqsh tasvirini xiraroq qiladi.

Koʻzga koʻrinib turadigan naqsh va rangni tashuvchi arqoq iplari deyarli har doim jundan, yashirin tanda iplari esa jundan yoki paxtadan toʻqilishi mumkin. Tanda iplari faqat chetki qismida popuk shaklida koʻrinadi. Bu popuklar toʻqimaning boʻshashib yoki soʻkilib ketishining oldini olish uchun odatda dasta qilib bogʻlab qoʻyiladi.

== Naqshlari ==
Turk gilamlarida har birining oʻziga xos turlari koʻp boʻlgan turfa naqshlar qoʻllaniladi. Quyida ularning bir necha namunalari Guran Erbekning „Kilim“ asarida keltirilgan maʼnolari bilan tasvirlangan. Keng tarqalgan naqshlardan biri onalik va [[Fertillik|serpushtlik]] timsoli boʻlgan „[[elibelinde]]“ nomli uslublashtirilgan ayol siymosidir. Boshqa naqshlar esa qabila toʻquvchilarining oʻz oila podalarini [[boʻri]]lardan himoya qilish istagini „boʻri ogʻzi“ yoki „boʻri izi“ (turkcha: Kurt agʻzı, Kurt izi) naqshlari orqali, chayon chaqishidan saqlanish niyatini esa chayon (turkcha: Akrep) tasviri orqali ifodalaydi. Shuningdek, ayrim naqshlarda toʻquvchining oilasini yomon koʻzdan (turkcha: Kem goʻz) asrash umidi aks etgan boʻlib, buning uchun [[koʻztumor]] ([[turkcha]]: Nazarlık) naqshidan foydalanilgan. [[Yomon koʻz]]ni xoch (turkcha: Haç) belgisi bilan toʻrtga boʻlib daf qilish, ilgak (turkcha: Çengel), inson koʻzi (turkcha: Goʻz) yoki tumor (turkcha: Muska; koʻpincha, ichida muqaddas oyat yozilgan uchburchak shakldagi tugun) timsollari yordamida qaytarish mumkin, deb ishonilgan. Gilamga toʻqilgan bunday tumor buyumning shunchaki tasviri emas, balki u oʻzining mavjudligi bilanoq himoya ato etuvchi haqiqiy tumor hisoblanadi.</text>
      <sha1>3to5on5jg05y6b1mhycbiixgt2k3auz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269734</id>
      <parentid>6269733</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T20:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divandagi ekspert</username>
        <id>190832</id>
      </contributor>
      <origin>6269734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4701" sha1="q5qm5ty714nn957iu4823ifuedibxri" xml:space="preserve">[[File:Hotamis Kilim.jpg|thumb|Hotamis kilimi, [[Onadoʻli]] markazi, XIX asr boshlari]]
'''Kilim''' ([[forscha]]: گلیم ''gilīm''; [[turkcha]]: ''kilim'') — sobiq [[Ahamoniylar davlati|Fors imperiyasi]] mamlakatlari, jumladan, [[Eron]] va [[Turkiya]]da, shuningdek, [[Bolqon yarim oroli]] va [[Turkiy xalqlar|turkiy oʻlkalarda]] anʼanaviy tarzda toʻqiladigan [[Gobelen|patsiz]], yassi [[gilam]] yoki palos.

Kilimlar sof bezak buyumi sifatida ishlatilishi yoki [[joynamoz]] vazifasini oʻtashi mumkin. Zamonaviy kilimlar Gʻarb xonadonlarida keng tarqalgan pol qoplamasi hisoblanadi.

== Etimologiyasi ==
Kilim soʻzi [[forscha]] گلیم (gilīm), yaʼni „gilamcha, adyol, toʻshak yoki pol qoplamasi“ soʻzidan kelib chiqqan. Bu soʻz oromiy-suriya tilidagi ''גלימא'' (galīmā, galīmtā) soʻzi bilan oʻzakdosh boʻlib, u ham xuddi shu maʼnoni anglatadi. Har ikkalasi ham qadimgi [[yunoncha]] ''καλύπτω'' (kalýptō), yaʼni „qoplamoq yoki yashirmoq“ feʼlidan yasalgan ''κάλυμμα'' (kálymma) — „qoplama“ soʻzidan olingan.

== Tarixi ==
Xuddi paxmoq gilamlar singari, kilimlar ham qadim zamonlardan beri toʻqib kelingan. Tadqiqotchi [[Aurel Stein|Mark Aurel Stein]] Xitoyning [[Xoʻtan (shahar)|Xoʻtan]] shahrida kamida milodiy toʻrtinchi yoki beshinchi asrga oid kilimlarni topgan:

&lt;blockquote&gt;Kilimlar tanda va arqoq iplarini himoya qiladigan tukli gilamlarga qaraganda ancha moʻrt boʻlgani uchun, qadimiy namunalarining juda oz qismi saqlanib qolgani ajablanarli emas…. Uning toʻqilishi deyarli zamonaviy kilimlarnikiga oʻxshaydi va har dyuymida taxminan oʻn toʻrt tanda ipi hamda oʻn olti arqoq ipi bor. Naqshlari juda mayda geometrik shakllardan iborat boʻlib, koʻk, yashil, sargʻish-jigarrang va qizil rangli ingichka yoʻllardan tashkil topgan. Gʻoyat yaxshi saqlanib qolgan ushbu yagona namunani hisobga olmaganda, yoshi yuz yildan oshgan kilimlar juda kam boʻlsa kerak.&lt;/blockquote&gt;

== Toʻqish usuli ==
Kilimlar toʻqish jarayonida [[tanda va arqoq]] iplarini bir-biriga mahkam oʻrash orqali tuksiz, silliq yuza hosil qilish yoʻli bilan tayyorlanadi. Kilim toʻqimalari gobelen toʻqimalari turiga mansub boʻlib, texnik jihatdan arqoq ustun boʻlgan polotno oʻrilish hisoblanadi. Bunda gorizontal arqoq iplari vertikal tanda iplarini toʻliq yopib turishi uchun pastga qarab zich tortiladi.

Bir rang chegarasi tugagan joyda arqoq ipi oʻsha chegara nuqtasidan orqaga qaytarib oʻraladi. Shu tariqa, agar naqsh chegarasi toʻgʻri vertikal chiziqdan iborat boʻlsa, ikki xil rang tutashgan joyda vertikal tirqish hosil boʻladi. Shu sababli koʻpchilik kilimlarni „tirqishli toʻqima“ deb tasniflash mumkin. Bunday tirqishlar kolleksionerlar orasida yuqori qadrlanadi, chunki ular [[Matematika va tolali san’at|toʻqilish geometriyasini]] alohida ajratib koʻrsatadigan aniq va qirrali naqshlarni vujudga keltiradi. Tirqish paydo boʻlishining oldini oluvchi ilmoqlash kabi toʻqish usullari esa naqsh tasvirini xiraroq qiladi.

Koʻzga koʻrinib turadigan naqsh va rangni tashuvchi arqoq iplari deyarli har doim jundan, yashirin tanda iplari esa jundan yoki paxtadan toʻqilishi mumkin. Tanda iplari faqat chetki qismida popuk shaklida koʻrinadi. Bu popuklar toʻqimaning boʻshashib yoki soʻkilib ketishining oldini olish uchun odatda dasta qilib bogʻlab qoʻyiladi.

== Naqshlari ==
Turk gilamlarida har birining oʻziga xos turlari koʻp boʻlgan turfa naqshlar qoʻllaniladi. Quyida ularning bir necha namunalari Guran Erbekning „Kilim“ asarida keltirilgan maʼnolari bilan tasvirlangan. Keng tarqalgan naqshlardan biri onalik va [[Fertillik|serpushtlik]] timsoli boʻlgan „[[elibelinde]]“ nomli uslublashtirilgan ayol siymosidir. Boshqa naqshlar esa qabila toʻquvchilarining oʻz oila podalarini [[boʻri]]lardan himoya qilish istagini „boʻri ogʻzi“ yoki „boʻri izi“ (turkcha: Kurt agʻzı, Kurt izi) naqshlari orqali, chayon chaqishidan saqlanish niyatini esa chayon (turkcha: Akrep) tasviri orqali ifodalaydi. Shuningdek, ayrim naqshlarda toʻquvchining oilasini yomon koʻzdan (turkcha: Kem goʻz) asrash umidi aks etgan boʻlib, buning uchun [[koʻztumor]] ([[turkcha]]: Nazarlık) naqshidan foydalanilgan. [[Yomon koʻz]]ni xoch (turkcha: Haç) belgisi bilan toʻrtga boʻlib daf qilish, ilgak (turkcha: Çengel), inson koʻzi (turkcha: Goʻz) yoki tumor (turkcha: Muska; koʻpincha, ichida muqaddas oyat yozilgan uchburchak shakldagi tugun) timsollari yordamida qaytarish mumkin, deb ishonilgan. Gilamga toʻqilgan bunday tumor buyumning shunchaki tasviri emas, balki u oʻzining mavjudligi bilanoq himoya ato etuvchi haqiqiy tumor hisoblanadi.

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}</text>
      <sha1>q5qm5ty714nn957iu4823ifuedibxri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269735</id>
      <parentid>6269734</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T20:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divandagi ekspert</username>
        <id>190832</id>
      </contributor>
      <comment>/* Manbalar */</comment>
      <origin>6269735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5476" sha1="3xrw4dcn450eq0ffk2mtrvqiv2cmvcz" xml:space="preserve">[[File:Hotamis Kilim.jpg|thumb|Hotamis kilimi, [[Onadoʻli]] markazi, XIX asr boshlari]]
'''Kilim''' ([[forscha]]: گلیم ''gilīm''; [[turkcha]]: ''kilim'') — sobiq [[Ahamoniylar davlati|Fors imperiyasi]] mamlakatlari, jumladan, [[Eron]] va [[Turkiya]]da, shuningdek, [[Bolqon yarim oroli]] va [[Turkiy xalqlar|turkiy oʻlkalarda]] anʼanaviy tarzda toʻqiladigan [[Gobelen|patsiz]], yassi [[gilam]] yoki palos.

Kilimlar sof bezak buyumi sifatida ishlatilishi yoki [[joynamoz]] vazifasini oʻtashi mumkin. Zamonaviy kilimlar Gʻarb xonadonlarida keng tarqalgan pol qoplamasi hisoblanadi.

== Etimologiyasi ==
Kilim soʻzi [[forscha]] گلیم (gilīm), yaʼni „gilamcha, adyol, toʻshak yoki pol qoplamasi“ soʻzidan kelib chiqqan. Bu soʻz oromiy-suriya tilidagi ''גלימא'' (galīmā, galīmtā) soʻzi bilan oʻzakdosh boʻlib, u ham xuddi shu maʼnoni anglatadi. Har ikkalasi ham qadimgi [[yunoncha]] ''καλύπτω'' (kalýptō), yaʼni „qoplamoq yoki yashirmoq“ feʼlidan yasalgan ''κάλυμμα'' (kálymma) — „qoplama“ soʻzidan olingan.

== Tarixi ==
Xuddi paxmoq gilamlar singari, kilimlar ham qadim zamonlardan beri toʻqib kelingan. Tadqiqotchi [[Aurel Stein|Mark Aurel Stein]] Xitoyning [[Xoʻtan (shahar)|Xoʻtan]] shahrida kamida milodiy toʻrtinchi yoki beshinchi asrga oid kilimlarni topgan:

&lt;blockquote&gt;Kilimlar tanda va arqoq iplarini himoya qiladigan tukli gilamlarga qaraganda ancha moʻrt boʻlgani uchun, qadimiy namunalarining juda oz qismi saqlanib qolgani ajablanarli emas…. Uning toʻqilishi deyarli zamonaviy kilimlarnikiga oʻxshaydi va har dyuymida taxminan oʻn toʻrt tanda ipi hamda oʻn olti arqoq ipi bor. Naqshlari juda mayda geometrik shakllardan iborat boʻlib, koʻk, yashil, sargʻish-jigarrang va qizil rangli ingichka yoʻllardan tashkil topgan. Gʻoyat yaxshi saqlanib qolgan ushbu yagona namunani hisobga olmaganda, yoshi yuz yildan oshgan kilimlar juda kam boʻlsa kerak.&lt;/blockquote&gt;

== Toʻqish usuli ==
Kilimlar toʻqish jarayonida [[tanda va arqoq]] iplarini bir-biriga mahkam oʻrash orqali tuksiz, silliq yuza hosil qilish yoʻli bilan tayyorlanadi. Kilim toʻqimalari gobelen toʻqimalari turiga mansub boʻlib, texnik jihatdan arqoq ustun boʻlgan polotno oʻrilish hisoblanadi. Bunda gorizontal arqoq iplari vertikal tanda iplarini toʻliq yopib turishi uchun pastga qarab zich tortiladi.

Bir rang chegarasi tugagan joyda arqoq ipi oʻsha chegara nuqtasidan orqaga qaytarib oʻraladi. Shu tariqa, agar naqsh chegarasi toʻgʻri vertikal chiziqdan iborat boʻlsa, ikki xil rang tutashgan joyda vertikal tirqish hosil boʻladi. Shu sababli koʻpchilik kilimlarni „tirqishli toʻqima“ deb tasniflash mumkin. Bunday tirqishlar kolleksionerlar orasida yuqori qadrlanadi, chunki ular [[Matematika va tolali san’at|toʻqilish geometriyasini]] alohida ajratib koʻrsatadigan aniq va qirrali naqshlarni vujudga keltiradi. Tirqish paydo boʻlishining oldini oluvchi ilmoqlash kabi toʻqish usullari esa naqsh tasvirini xiraroq qiladi.

Koʻzga koʻrinib turadigan naqsh va rangni tashuvchi arqoq iplari deyarli har doim jundan, yashirin tanda iplari esa jundan yoki paxtadan toʻqilishi mumkin. Tanda iplari faqat chetki qismida popuk shaklida koʻrinadi. Bu popuklar toʻqimaning boʻshashib yoki soʻkilib ketishining oldini olish uchun odatda dasta qilib bogʻlab qoʻyiladi.

== Naqshlari ==
Turk gilamlarida har birining oʻziga xos turlari koʻp boʻlgan turfa naqshlar qoʻllaniladi. Quyida ularning bir necha namunalari Guran Erbekning „Kilim“ asarida keltirilgan maʼnolari bilan tasvirlangan. Keng tarqalgan naqshlardan biri onalik va [[Fertillik|serpushtlik]] timsoli boʻlgan „[[elibelinde]]“ nomli uslublashtirilgan ayol siymosidir. Boshqa naqshlar esa qabila toʻquvchilarining oʻz oila podalarini [[boʻri]]lardan himoya qilish istagini „boʻri ogʻzi“ yoki „boʻri izi“ (turkcha: Kurt agʻzı, Kurt izi) naqshlari orqali, chayon chaqishidan saqlanish niyatini esa chayon (turkcha: Akrep) tasviri orqali ifodalaydi. Shuningdek, ayrim naqshlarda toʻquvchining oilasini yomon koʻzdan (turkcha: Kem goʻz) asrash umidi aks etgan boʻlib, buning uchun [[koʻztumor]] ([[turkcha]]: Nazarlık) naqshidan foydalanilgan. [[Yomon koʻz]]ni xoch (turkcha: Haç) belgisi bilan toʻrtga boʻlib daf qilish, ilgak (turkcha: Çengel), inson koʻzi (turkcha: Goʻz) yoki tumor (turkcha: Muska; koʻpincha, ichida muqaddas oyat yozilgan uchburchak shakldagi tugun) timsollari yordamida qaytarish mumkin, deb ishonilgan. Gilamga toʻqilgan bunday tumor buyumning shunchaki tasviri emas, balki u oʻzining mavjudligi bilanoq himoya ato etuvchi haqiqiy tumor hisoblanadi.

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Qoʻshimcha oʻqish uchun ==
* {{Cite book |last=Allane |first=Lee |year=1988 |title=Oriental Rugs: A Buyer's Guide |publisher=Thames &amp; Hudson |isbn=0-500-27517-3 |ref=none}}
* Landreau, Anthony N.; Pickering, W. R. (1969). ''From the Bosporus to Samarkand Flat-Woven Rugs''. The George Washington University: The Textile Museum.
* Mackie, Louise; Thompson, Jon (1980). ''Turkmen: Tribal Carpets and Traditions''. The George Washington University: The Textile Museum.
* {{Cite book |last=Petsopoulos |first=Yanni |year=1979 |title=Kilims: Flat Woven Tapestry Rugs |publisher=Rizzoli |isbn=0-8478-0245-0 |ref=none}}

== Havolalar == 
{{Commons category|Kilims}}
* [http://www.weavingartmuseum.org/ex2_main.htm Weaving Art Museum: Soumak and Kelim Weaving of the Caucasus]</text>
      <sha1>3xrw4dcn450eq0ffk2mtrvqiv2cmvcz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269736</id>
      <parentid>6269735</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T21:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divandagi ekspert</username>
        <id>190832</id>
      </contributor>
      <origin>6269736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7375" sha1="c27rxfnohiuieom8ihiyd0c5ypi77ef" xml:space="preserve">[[File:Hotamis Kilim.jpg|thumb|Hotamis kilimi, [[Onadoʻli]] markazi, XIX asr boshlari]]
'''Kilim''' ([[forscha]]: گلیم ''gilīm''; [[turkcha]]: ''kilim'') — sobiq [[Ahamoniylar davlati|Fors imperiyasi]] mamlakatlari, jumladan, [[Eron]] va [[Turkiya]]da, shuningdek, [[Bolqon yarim oroli]] va [[Turkiy xalqlar|turkiy oʻlkalarda]] anʼanaviy tarzda toʻqiladigan [[Gobelen|patsiz]], yassi [[gilam]] yoki palos.

Kilimlar sof bezak buyumi sifatida ishlatilishi yoki [[joynamoz]] vazifasini oʻtashi mumkin. Zamonaviy kilimlar Gʻarb xonadonlarida keng tarqalgan pol qoplamasi hisoblanadi.

== Etimologiyasi ==
Kilim soʻzi [[forscha]] گلیم (gilīm), yaʼni „gilamcha, adyol, toʻshak yoki pol qoplamasi“ soʻzidan kelib chiqqan. Bu soʻz oromiy-suriya tilidagi ''גלימא'' (galīmā, galīmtā) soʻzi bilan oʻzakdosh boʻlib, u ham xuddi shu maʼnoni anglatadi&lt;ref name=&quot;DigardBier&quot;&gt;{{cite book |author1=Digard, Jean-Pierre |author2=Bier, Carol |url=http://www.iranicaonline.org/articles/carpets-v |title=Carpets v. Flat-woven carpets: Techniques and structures |publisher=Encyclopedia Iranica |edition=Online |date=1996 |quote= In Persia this structure is called gelīm (Turk. kilim).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nisanyansozluk&quot;&gt;{{cite dictionary |entry-url=https://www.nisanyansozluk.com/kelime/kilim |title=Nişanyan Dictionary |entry=kilim |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary |title=American Heritage Dictionary |entry-url=https://ahdictionary.com/word/search.html?q=kilim |entry=kilim |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt;. Har ikkalasi ham qadimgi [[yunoncha]] ''καλύπτω'' (kalýptō), yaʼni „qoplamoq yoki yashirmoq“ feʼlidan yasalgan ''κάλυμμα'' (kálymma) — „qoplama“ soʻzidan olingan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Beekes |first1=Robert S. P. |author1-link=Robert S. P. Beekes |title=Etymological Dictionary of Greek |date=2010 |publisher=Brill |page=628 |url=https://archive.org/details/etymological-dictionary-of-greek_202306 |chapter=καλύπτω}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Xuddi paxmoq gilamlar singari, kilimlar ham qadim zamonlardan beri toʻqib kelingan. Tadqiqotchi [[Aurel Stein|Mark Aurel Stein]] Xitoyning [[Xoʻtan (shahar)|Xoʻtan]] shahrida kamida milodiy toʻrtinchi yoki beshinchi asrga oid kilimlarni topgan:

&lt;blockquote&gt;Kilimlar tanda va arqoq iplarini himoya qiladigan tukli gilamlarga qaraganda ancha moʻrt boʻlgani uchun, qadimiy namunalarining juda oz qismi saqlanib qolgani ajablanarli emas…. Uning toʻqilishi deyarli zamonaviy kilimlarnikiga oʻxshaydi va har dyuymida taxminan oʻn toʻrt tanda ipi hamda oʻn olti arqoq ipi bor. Naqshlari juda mayda geometrik shakllardan iborat boʻlib, koʻk, yashil, sargʻish-jigarrang va qizil rangli ingichka yoʻllardan tashkil topgan. Gʻoyat yaxshi saqlanib qolgan ushbu yagona namunani hisobga olmaganda, yoshi yuz yildan oshgan kilimlar juda kam boʻlsa kerak&lt;ref&gt;Hawley, Walter A. (1970)[1913]. [https://archive.org/details/orientalrugsanti0000hawl ''Oriental Rugs: Antique &amp; Modern'']. New York: Dover Publications. p. 278. {{ISBN|0486223663}}. {{LCCN|79105665}}. {{OCLC|1245622846}}.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

== Toʻqish usuli ==
Kilimlar toʻqish jarayonida [[tanda va arqoq]] iplarini bir-biriga mahkam oʻrash orqali tuksiz, silliq yuza hosil qilish yoʻli bilan tayyorlanadi. Kilim toʻqimalari gobelen toʻqimalari turiga mansub boʻlib, texnik jihatdan arqoq ustun boʻlgan polotno oʻrilish hisoblanadi. Bunda gorizontal arqoq iplari vertikal tanda iplarini toʻliq yopib turishi uchun pastga qarab zich tortiladi&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/carpets-v &quot;Carpets v. Flat-woven carpets: Techniques and structures&quot;], ''Encyclopædia Iranica''&lt;/ref&gt;.

Bir rang chegarasi tugagan joyda arqoq ipi oʻsha chegara nuqtasidan orqaga qaytarib oʻraladi. Shu tariqa, agar naqsh chegarasi toʻgʻri vertikal chiziqdan iborat boʻlsa, ikki xil rang tutashgan joyda vertikal tirqish hosil boʻladi. Shu sababli koʻpchilik kilimlarni „tirqishli toʻqima“ deb tasniflash mumkin. Bunday tirqishlar kolleksionerlar orasida yuqori qadrlanadi, chunki ular [[Matematika va tolali san’at|toʻqilish geometriyasini]] alohida ajratib koʻrsatadigan aniq va qirrali naqshlarni vujudga keltiradi. Tirqish paydo boʻlishining oldini oluvchi ilmoqlash kabi toʻqish usullari esa naqsh tasvirini xiraroq qiladi&lt;ref name=DaviesWeaving&gt;Davies, 2000&lt;/ref&gt;.

Koʻzga koʻrinib turadigan naqsh va rangni tashuvchi arqoq iplari deyarli har doim jundan, yashirin tanda iplari esa jundan yoki paxtadan toʻqilishi mumkin. Tanda iplari faqat chetki qismida popuk shaklida koʻrinadi. Bu popuklar toʻqimaning boʻshashib yoki soʻkilib ketishining oldini olish uchun odatda dasta qilib bogʻlab qoʻyiladi&lt;ref name=DaviesWeaving/&gt;.

== Naqshlari ==
Turk gilamlarida har birining oʻziga xos turlari koʻp boʻlgan turfa naqshlar qoʻllaniladi. Quyida ularning bir necha namunalari Guran Erbekning „Kilim“ asarida keltirilgan maʼnolari bilan tasvirlangan&lt;ref name=Erbek&gt;{{cite book |author=Erbek, Güran |title=Kilim Catalogue No. 1 |publisher=May Selçuk A. S. Edition=1st |date=1998}}&lt;/ref&gt;. Keng tarqalgan naqshlardan biri onalik va [[Fertillik|serpushtlik]] timsoli boʻlgan „[[elibelinde]]“ nomli uslublashtirilgan ayol siymosidir&lt;ref name=&quot;kilim&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.kilim.com/about_kilims/motifs/hands_on_hips.asp | title=Hands on Hips - Elibelinde | access-date=24 February 2014}}&lt;/ref&gt;. Boshqa naqshlar esa qabila toʻquvchilarining oʻz oila podalarini [[boʻri]]lardan himoya qilish istagini „boʻri ogʻzi“ yoki „boʻri izi“ (turkcha: Kurt agʻzı, Kurt izi) naqshlari orqali, chayon chaqishidan saqlanish niyatini esa chayon (turkcha: Akrep) tasviri orqali ifodalaydi. Shuningdek, ayrim naqshlarda toʻquvchining oilasini yomon koʻzdan (turkcha: Kem goʻz) asrash umidi aks etgan boʻlib, buning uchun [[koʻztumor]] ([[turkcha]]: Nazarlık) naqshidan foydalanilgan. [[Yomon koʻz]]ni xoch (turkcha: Haç) belgisi bilan toʻrtga boʻlib daf qilish, ilgak (turkcha: Çengel), inson koʻzi (turkcha: Goʻz) yoki tumor (turkcha: Muska; koʻpincha, ichida muqaddas oyat yozilgan uchburchak shakldagi tugun) timsollari yordamida qaytarish mumkin, deb ishonilgan. Gilamga toʻqilgan bunday tumor buyumning shunchaki tasviri emas, balki u oʻzining mavjudligi bilanoq himoya ato etuvchi haqiqiy tumor hisoblanadi&lt;ref name=Thompson&gt;{{cite book |last1=Thompson |first1=Jon |title=Carpets from the Tents, Cottages and Workshops of Asia |date=1988 |publisher=Barrie &amp; Jenkins |isbn=0-7126-2501-1 |page=156}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Qoʻshimcha oʻqish uchun ==
* {{Cite book |last=Allane |first=Lee |year=1988 |title=Oriental Rugs: A Buyer's Guide |publisher=Thames &amp; Hudson |isbn=0-500-27517-3 |ref=none}}
* Landreau, Anthony N.; Pickering, W. R. (1969). ''From the Bosporus to Samarkand Flat-Woven Rugs''. The George Washington University: The Textile Museum.
* Mackie, Louise; Thompson, Jon (1980). ''Turkmen: Tribal Carpets and Traditions''. The George Washington University: The Textile Museum.
* {{Cite book |last=Petsopoulos |first=Yanni |year=1979 |title=Kilims: Flat Woven Tapestry Rugs |publisher=Rizzoli |isbn=0-8478-0245-0 |ref=none}}

== Havolalar == 
{{Commons category|Kilims}}
* [http://www.weavingartmuseum.org/ex2_main.htm Weaving Art Museum: Soumak and Kelim Weaving of the Caucasus]</text>
      <sha1>c27rxfnohiuieom8ihiyd0c5ypi77ef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269737</id>
      <parentid>6269736</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T21:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divandagi ekspert</username>
        <id>190832</id>
      </contributor>
      <origin>6269737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7473" sha1="57qy3jxsbhrahf4l1rud49id6fyvjf1" xml:space="preserve">[[File:Hotamis Kilim.jpg|thumb|Hotamis kilimi, [[Onadoʻli]] markazi, XIX asr boshlari]]
'''Kilim''' ([[forscha]]: گلیم ''gilīm''; [[turkcha]]: ''kilim'') — sobiq [[Ahamoniylar davlati|Fors imperiyasi]] mamlakatlari, jumladan, [[Eron]] va [[Turkiya]]da, shuningdek, [[Bolqon yarim oroli]] va [[Turkiy xalqlar|turkiy oʻlkalarda]] anʼanaviy tarzda toʻqiladigan [[Gobelen|patsiz]], yassi [[gilam]] yoki palos.

Kilimlar sof bezak buyumi sifatida ishlatilishi yoki [[joynamoz]] vazifasini oʻtashi mumkin. Zamonaviy kilimlar Gʻarb xonadonlarida keng tarqalgan pol qoplamasi hisoblanadi.

== Etimologiyasi ==
Kilim soʻzi [[forscha]] گلیم (gilīm), yaʼni „gilamcha, adyol, toʻshak yoki pol qoplamasi“ soʻzidan kelib chiqqan. Bu soʻz oromiy-suriya tilidagi ''גלימא'' (galīmā, galīmtā) soʻzi bilan oʻzakdosh boʻlib, u ham xuddi shu maʼnoni anglatadi&lt;ref name=&quot;DigardBier&quot;&gt;{{cite book |author1=Digard, Jean-Pierre |author2=Bier, Carol |url=http://www.iranicaonline.org/articles/carpets-v |title=Carpets v. Flat-woven carpets: Techniques and structures |publisher=Encyclopedia Iranica |edition=Online |date=1996 |quote= In Persia this structure is called gelīm (Turk. kilim).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nisanyansozluk&quot;&gt;{{cite dictionary |entry-url=https://www.nisanyansozluk.com/kelime/kilim |title=Nişanyan Dictionary |entry=kilim |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary |title=American Heritage Dictionary |entry-url=https://ahdictionary.com/word/search.html?q=kilim |entry=kilim |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt;. Har ikkalasi ham qadimgi [[yunoncha]] ''καλύπτω'' (kalýptō), yaʼni „qoplamoq yoki yashirmoq“ feʼlidan yasalgan ''κάλυμμα'' (kálymma) — „qoplama“ soʻzidan olingan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Beekes |first1=Robert S. P. |author1-link=Robert S. P. Beekes |title=Etymological Dictionary of Greek |date=2010 |publisher=Brill |page=628 |url=https://archive.org/details/etymological-dictionary-of-greek_202306 |chapter=καλύπτω}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
[[File:Gelim khorramabad.JPG|thumb|Gilim Eron muzeyi]]
[[File:Ali MTM.jpg|thumb|Zamonaviy gilam]]
Xuddi paxmoq gilamlar singari, kilimlar ham qadim zamonlardan beri toʻqib kelingan. Tadqiqotchi [[Aurel Stein|Mark Aurel Stein]] Xitoyning [[Xoʻtan (shahar)|Xoʻtan]] shahrida kamida milodiy toʻrtinchi yoki beshinchi asrga oid kilimlarni topgan:

&lt;blockquote&gt;Kilimlar tanda va arqoq iplarini himoya qiladigan tukli gilamlarga qaraganda ancha moʻrt boʻlgani uchun, qadimiy namunalarining juda oz qismi saqlanib qolgani ajablanarli emas…. Uning toʻqilishi deyarli zamonaviy kilimlarnikiga oʻxshaydi va har dyuymida taxminan oʻn toʻrt tanda ipi hamda oʻn olti arqoq ipi bor. Naqshlari juda mayda geometrik shakllardan iborat boʻlib, koʻk, yashil, sargʻish-jigarrang va qizil rangli ingichka yoʻllardan tashkil topgan. Gʻoyat yaxshi saqlanib qolgan ushbu yagona namunani hisobga olmaganda, yoshi yuz yildan oshgan kilimlar juda kam boʻlsa kerak&lt;ref&gt;Hawley, Walter A. (1970)[1913]. [https://archive.org/details/orientalrugsanti0000hawl ''Oriental Rugs: Antique &amp; Modern'']. New York: Dover Publications. p. 278. {{ISBN|0486223663}}. {{LCCN|79105665}}. {{OCLC|1245622846}}.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

== Toʻqish usuli ==
Kilimlar toʻqish jarayonida [[tanda va arqoq]] iplarini bir-biriga mahkam oʻrash orqali tuksiz, silliq yuza hosil qilish yoʻli bilan tayyorlanadi. Kilim toʻqimalari gobelen toʻqimalari turiga mansub boʻlib, texnik jihatdan arqoq ustun boʻlgan polotno oʻrilish hisoblanadi. Bunda gorizontal arqoq iplari vertikal tanda iplarini toʻliq yopib turishi uchun pastga qarab zich tortiladi&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/carpets-v &quot;Carpets v. Flat-woven carpets: Techniques and structures&quot;], ''Encyclopædia Iranica''&lt;/ref&gt;.

Bir rang chegarasi tugagan joyda arqoq ipi oʻsha chegara nuqtasidan orqaga qaytarib oʻraladi. Shu tariqa, agar naqsh chegarasi toʻgʻri vertikal chiziqdan iborat boʻlsa, ikki xil rang tutashgan joyda vertikal tirqish hosil boʻladi. Shu sababli koʻpchilik kilimlarni „tirqishli toʻqima“ deb tasniflash mumkin. Bunday tirqishlar kolleksionerlar orasida yuqori qadrlanadi, chunki ular [[Matematika va tolali san’at|toʻqilish geometriyasini]] alohida ajratib koʻrsatadigan aniq va qirrali naqshlarni vujudga keltiradi. Tirqish paydo boʻlishining oldini oluvchi ilmoqlash kabi toʻqish usullari esa naqsh tasvirini xiraroq qiladi&lt;ref name=DaviesWeaving&gt;Davies, 2000&lt;/ref&gt;.

Koʻzga koʻrinib turadigan naqsh va rangni tashuvchi arqoq iplari deyarli har doim jundan, yashirin tanda iplari esa jundan yoki paxtadan toʻqilishi mumkin. Tanda iplari faqat chetki qismida popuk shaklida koʻrinadi. Bu popuklar toʻqimaning boʻshashib yoki soʻkilib ketishining oldini olish uchun odatda dasta qilib bogʻlab qoʻyiladi&lt;ref name=DaviesWeaving/&gt;.

== Naqshlari ==
Turk gilamlarida har birining oʻziga xos turlari koʻp boʻlgan turfa naqshlar qoʻllaniladi. Quyida ularning bir necha namunalari Guran Erbekning „Kilim“ asarida keltirilgan maʼnolari bilan tasvirlangan&lt;ref name=Erbek&gt;{{cite book |author=Erbek, Güran |title=Kilim Catalogue No. 1 |publisher=May Selçuk A. S. Edition=1st |date=1998}}&lt;/ref&gt;. Keng tarqalgan naqshlardan biri onalik va [[Fertillik|serpushtlik]] timsoli boʻlgan „[[elibelinde]]“ nomli uslublashtirilgan ayol siymosidir&lt;ref name=&quot;kilim&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.kilim.com/about_kilims/motifs/hands_on_hips.asp | title=Hands on Hips - Elibelinde | access-date=24 February 2014}}&lt;/ref&gt;. Boshqa naqshlar esa qabila toʻquvchilarining oʻz oila podalarini [[boʻri]]lardan himoya qilish istagini „boʻri ogʻzi“ yoki „boʻri izi“ (turkcha: Kurt agʻzı, Kurt izi) naqshlari orqali, chayon chaqishidan saqlanish niyatini esa chayon (turkcha: Akrep) tasviri orqali ifodalaydi. Shuningdek, ayrim naqshlarda toʻquvchining oilasini yomon koʻzdan (turkcha: Kem goʻz) asrash umidi aks etgan boʻlib, buning uchun [[koʻztumor]] ([[turkcha]]: Nazarlık) naqshidan foydalanilgan. [[Yomon koʻz]]ni xoch (turkcha: Haç) belgisi bilan toʻrtga boʻlib daf qilish, ilgak (turkcha: Çengel), inson koʻzi (turkcha: Goʻz) yoki tumor (turkcha: Muska; koʻpincha, ichida muqaddas oyat yozilgan uchburchak shakldagi tugun) timsollari yordamida qaytarish mumkin, deb ishonilgan. Gilamga toʻqilgan bunday tumor buyumning shunchaki tasviri emas, balki u oʻzining mavjudligi bilanoq himoya ato etuvchi haqiqiy tumor hisoblanadi&lt;ref name=Thompson&gt;{{cite book |last1=Thompson |first1=Jon |title=Carpets from the Tents, Cottages and Workshops of Asia |date=1988 |publisher=Barrie &amp; Jenkins |isbn=0-7126-2501-1 |page=156}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Qoʻshimcha oʻqish uchun ==
* {{Cite book |last=Allane |first=Lee |year=1988 |title=Oriental Rugs: A Buyer's Guide |publisher=Thames &amp; Hudson |isbn=0-500-27517-3 |ref=none}}
* Landreau, Anthony N.; Pickering, W. R. (1969). ''From the Bosporus to Samarkand Flat-Woven Rugs''. The George Washington University: The Textile Museum.
* Mackie, Louise; Thompson, Jon (1980). ''Turkmen: Tribal Carpets and Traditions''. The George Washington University: The Textile Museum.
* {{Cite book |last=Petsopoulos |first=Yanni |year=1979 |title=Kilims: Flat Woven Tapestry Rugs |publisher=Rizzoli |isbn=0-8478-0245-0 |ref=none}}

== Havolalar == 
{{Commons category|Kilims}}
* [http://www.weavingartmuseum.org/ex2_main.htm Weaving Art Museum: Soumak and Kelim Weaving of the Caucasus]</text>
      <sha1>57qy3jxsbhrahf4l1rud49id6fyvjf1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269738</id>
      <parentid>6269737</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T21:03:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divandagi ekspert</username>
        <id>190832</id>
      </contributor>
      <comment>+[[Turkum:Fors hunarmandchiligi]]; +[[Turkum:Turk hunarmandchiligi]] ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6269738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7540" sha1="q6koy06fcflru5lhfyav34aaadjfqbn" xml:space="preserve">[[File:Hotamis Kilim.jpg|thumb|Hotamis kilimi, [[Onadoʻli]] markazi, XIX asr boshlari]]
'''Kilim''' ([[forscha]]: گلیم ''gilīm''; [[turkcha]]: ''kilim'') — sobiq [[Ahamoniylar davlati|Fors imperiyasi]] mamlakatlari, jumladan, [[Eron]] va [[Turkiya]]da, shuningdek, [[Bolqon yarim oroli]] va [[Turkiy xalqlar|turkiy oʻlkalarda]] anʼanaviy tarzda toʻqiladigan [[Gobelen|patsiz]], yassi [[gilam]] yoki palos.

Kilimlar sof bezak buyumi sifatida ishlatilishi yoki [[joynamoz]] vazifasini oʻtashi mumkin. Zamonaviy kilimlar Gʻarb xonadonlarida keng tarqalgan pol qoplamasi hisoblanadi.

== Etimologiyasi ==
Kilim soʻzi [[forscha]] گلیم (gilīm), yaʼni „gilamcha, adyol, toʻshak yoki pol qoplamasi“ soʻzidan kelib chiqqan. Bu soʻz oromiy-suriya tilidagi ''גלימא'' (galīmā, galīmtā) soʻzi bilan oʻzakdosh boʻlib, u ham xuddi shu maʼnoni anglatadi&lt;ref name=&quot;DigardBier&quot;&gt;{{cite book |author1=Digard, Jean-Pierre |author2=Bier, Carol |url=http://www.iranicaonline.org/articles/carpets-v |title=Carpets v. Flat-woven carpets: Techniques and structures |publisher=Encyclopedia Iranica |edition=Online |date=1996 |quote= In Persia this structure is called gelīm (Turk. kilim).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nisanyansozluk&quot;&gt;{{cite dictionary |entry-url=https://www.nisanyansozluk.com/kelime/kilim |title=Nişanyan Dictionary |entry=kilim |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary |title=American Heritage Dictionary |entry-url=https://ahdictionary.com/word/search.html?q=kilim |entry=kilim |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt;. Har ikkalasi ham qadimgi [[yunoncha]] ''καλύπτω'' (kalýptō), yaʼni „qoplamoq yoki yashirmoq“ feʼlidan yasalgan ''κάλυμμα'' (kálymma) — „qoplama“ soʻzidan olingan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Beekes |first1=Robert S. P. |author1-link=Robert S. P. Beekes |title=Etymological Dictionary of Greek |date=2010 |publisher=Brill |page=628 |url=https://archive.org/details/etymological-dictionary-of-greek_202306 |chapter=καλύπτω}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
[[File:Gelim khorramabad.JPG|thumb|Gilim Eron muzeyi]]
[[File:Ali MTM.jpg|thumb|Zamonaviy gilam]]
Xuddi paxmoq gilamlar singari, kilimlar ham qadim zamonlardan beri toʻqib kelingan. Tadqiqotchi [[Aurel Stein|Mark Aurel Stein]] Xitoyning [[Xoʻtan (shahar)|Xoʻtan]] shahrida kamida milodiy toʻrtinchi yoki beshinchi asrga oid kilimlarni topgan:

&lt;blockquote&gt;Kilimlar tanda va arqoq iplarini himoya qiladigan tukli gilamlarga qaraganda ancha moʻrt boʻlgani uchun, qadimiy namunalarining juda oz qismi saqlanib qolgani ajablanarli emas…. Uning toʻqilishi deyarli zamonaviy kilimlarnikiga oʻxshaydi va har dyuymida taxminan oʻn toʻrt tanda ipi hamda oʻn olti arqoq ipi bor. Naqshlari juda mayda geometrik shakllardan iborat boʻlib, koʻk, yashil, sargʻish-jigarrang va qizil rangli ingichka yoʻllardan tashkil topgan. Gʻoyat yaxshi saqlanib qolgan ushbu yagona namunani hisobga olmaganda, yoshi yuz yildan oshgan kilimlar juda kam boʻlsa kerak&lt;ref&gt;Hawley, Walter A. (1970)[1913]. [https://archive.org/details/orientalrugsanti0000hawl ''Oriental Rugs: Antique &amp; Modern'']. New York: Dover Publications. p. 278. {{ISBN|0486223663}}. {{LCCN|79105665}}. {{OCLC|1245622846}}.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

== Toʻqish usuli ==
Kilimlar toʻqish jarayonida [[tanda va arqoq]] iplarini bir-biriga mahkam oʻrash orqali tuksiz, silliq yuza hosil qilish yoʻli bilan tayyorlanadi. Kilim toʻqimalari gobelen toʻqimalari turiga mansub boʻlib, texnik jihatdan arqoq ustun boʻlgan polotno oʻrilish hisoblanadi. Bunda gorizontal arqoq iplari vertikal tanda iplarini toʻliq yopib turishi uchun pastga qarab zich tortiladi&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/carpets-v &quot;Carpets v. Flat-woven carpets: Techniques and structures&quot;], ''Encyclopædia Iranica''&lt;/ref&gt;.

Bir rang chegarasi tugagan joyda arqoq ipi oʻsha chegara nuqtasidan orqaga qaytarib oʻraladi. Shu tariqa, agar naqsh chegarasi toʻgʻri vertikal chiziqdan iborat boʻlsa, ikki xil rang tutashgan joyda vertikal tirqish hosil boʻladi. Shu sababli koʻpchilik kilimlarni „tirqishli toʻqima“ deb tasniflash mumkin. Bunday tirqishlar kolleksionerlar orasida yuqori qadrlanadi, chunki ular [[Matematika va tolali san’at|toʻqilish geometriyasini]] alohida ajratib koʻrsatadigan aniq va qirrali naqshlarni vujudga keltiradi. Tirqish paydo boʻlishining oldini oluvchi ilmoqlash kabi toʻqish usullari esa naqsh tasvirini xiraroq qiladi&lt;ref name=DaviesWeaving&gt;Davies, 2000&lt;/ref&gt;.

Koʻzga koʻrinib turadigan naqsh va rangni tashuvchi arqoq iplari deyarli har doim jundan, yashirin tanda iplari esa jundan yoki paxtadan toʻqilishi mumkin. Tanda iplari faqat chetki qismida popuk shaklida koʻrinadi. Bu popuklar toʻqimaning boʻshashib yoki soʻkilib ketishining oldini olish uchun odatda dasta qilib bogʻlab qoʻyiladi&lt;ref name=DaviesWeaving/&gt;.

== Naqshlari ==
Turk gilamlarida har birining oʻziga xos turlari koʻp boʻlgan turfa naqshlar qoʻllaniladi. Quyida ularning bir necha namunalari Guran Erbekning „Kilim“ asarida keltirilgan maʼnolari bilan tasvirlangan&lt;ref name=Erbek&gt;{{cite book |author=Erbek, Güran |title=Kilim Catalogue No. 1 |publisher=May Selçuk A. S. Edition=1st |date=1998}}&lt;/ref&gt;. Keng tarqalgan naqshlardan biri onalik va [[Fertillik|serpushtlik]] timsoli boʻlgan „[[elibelinde]]“ nomli uslublashtirilgan ayol siymosidir&lt;ref name=&quot;kilim&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.kilim.com/about_kilims/motifs/hands_on_hips.asp | title=Hands on Hips - Elibelinde | access-date=24 February 2014}}&lt;/ref&gt;. Boshqa naqshlar esa qabila toʻquvchilarining oʻz oila podalarini [[boʻri]]lardan himoya qilish istagini „boʻri ogʻzi“ yoki „boʻri izi“ (turkcha: Kurt agʻzı, Kurt izi) naqshlari orqali, chayon chaqishidan saqlanish niyatini esa chayon (turkcha: Akrep) tasviri orqali ifodalaydi. Shuningdek, ayrim naqshlarda toʻquvchining oilasini yomon koʻzdan (turkcha: Kem goʻz) asrash umidi aks etgan boʻlib, buning uchun [[koʻztumor]] ([[turkcha]]: Nazarlık) naqshidan foydalanilgan. [[Yomon koʻz]]ni xoch (turkcha: Haç) belgisi bilan toʻrtga boʻlib daf qilish, ilgak (turkcha: Çengel), inson koʻzi (turkcha: Goʻz) yoki tumor (turkcha: Muska; koʻpincha, ichida muqaddas oyat yozilgan uchburchak shakldagi tugun) timsollari yordamida qaytarish mumkin, deb ishonilgan. Gilamga toʻqilgan bunday tumor buyumning shunchaki tasviri emas, balki u oʻzining mavjudligi bilanoq himoya ato etuvchi haqiqiy tumor hisoblanadi&lt;ref name=Thompson&gt;{{cite book |last1=Thompson |first1=Jon |title=Carpets from the Tents, Cottages and Workshops of Asia |date=1988 |publisher=Barrie &amp; Jenkins |isbn=0-7126-2501-1 |page=156}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Qoʻshimcha oʻqish uchun ==
* {{Cite book |last=Allane |first=Lee |year=1988 |title=Oriental Rugs: A Buyer's Guide |publisher=Thames &amp; Hudson |isbn=0-500-27517-3 |ref=none}}
* Landreau, Anthony N.; Pickering, W. R. (1969). ''From the Bosporus to Samarkand Flat-Woven Rugs''. The George Washington University: The Textile Museum.
* Mackie, Louise; Thompson, Jon (1980). ''Turkmen: Tribal Carpets and Traditions''. The George Washington University: The Textile Museum.
* {{Cite book |last=Petsopoulos |first=Yanni |year=1979 |title=Kilims: Flat Woven Tapestry Rugs |publisher=Rizzoli |isbn=0-8478-0245-0 |ref=none}}

== Havolalar == 
{{Commons category|Kilims}}
* [http://www.weavingartmuseum.org/ex2_main.htm Weaving Art Museum: Soumak and Kelim Weaving of the Caucasus]

[[Turkum:Fors hunarmandchiligi]]
[[Turkum:Turk hunarmandchiligi]]</text>
      <sha1>q6koy06fcflru5lhfyav34aaadjfqbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ficus elastica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447448</id>
    <revision>
      <id>6269976</id>
      <timestamp>2026-09-14T04:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BilimNuri</username>
        <id>190786</id>
      </contributor>
      <comment>++</comment>
      <origin>6269976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="582" sha1="lsnyhv82wbzza0we9zz24as3a01bfl5" xml:space="preserve">'''Ficus elastica''' (shuningdek, kauchukli anjir, kauchuk butasi, kauchuk daraxti, kauchuk o‘simligi yoki hind kauchuk butasi, hind kauchuk daraxti, rambung nomlari bilan ham tanilgan) – tutdoshlar (Moraceae) oilasiga mansub gulli o‘simlik turi. Uning vatani Janubiy va Janubi-Sharqiy Osiyoning sharqiy hududlari hisoblanadi. O‘simlikka berilgan umumiy nomlar uning o‘z tabiiy areali doirasida tarixan kauchuk manbai sifatida ishlatilganini ko‘rsatsa-da, hozirgi zamonda tabiiy kauchukni tijoriy miqyosda ishlab chiqarishda qo‘llanilmaydi.
== Manbalar ==
{{manbalar}}</text>
      <sha1>lsnyhv82wbzza0we9zz24as3a01bfl5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269980</id>
      <parentid>6269976</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BilimNuri</username>
        <id>190786</id>
      </contributor>
      <origin>6269980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1183" sha1="nsvkfzzytmrdo9dpb8o51pzveezlh1l" xml:space="preserve">'''Ficus elastica''' (shuningdek, '''kauchukli anjir''', '''kauchuk butasi''', '''kauchuk daraxti''', '''kauchuk o‘simligi''' yoki '''hind kauchuk butasi''', '''hind kauchuk daraxti''', '''rambung''' nomlari bilan ham tanilgan) – [[tutdoshlar]] oilasiga mansub [[Gulli oʻsimliklar|gulli o‘simlik]] turi. Uning vatani [[Janubiy Osiyo|Janubiy]] va [[Janubi-Sharqiy Osiyo|Janubi-Sharqiy Osiyoning]] sharqiy hududlari hisoblanadi&lt;ref name=&quot;FoC&quot;&gt;{{cite web |url=http://efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200006353 |title=''Ficus elastica'' |author=Zhengyi Wu, Zhe-Kun Zhou &amp; Michael G. Gilbert |work=Flora of China |publisher=Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO &amp; Harvard University Herbaria, Cambridge, MA |access-date=29 August 2013 |archive-date=20 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420113944/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. O‘simlikka berilgan umumiy nomlar uning o‘z tabiiy areali doirasida tarixan kauchuk manbai sifatida ishlatilganini ko‘rsatsa-da, hozirgi zamonda [[Tabiiy kauchuk|tabiiy kauchukni]] tijoriy miqyosda ishlab chiqarishda qo‘llanilmaydi.
== Manbalar ==
{{manbalar}}</text>
      <sha1>nsvkfzzytmrdo9dpb8o51pzveezlh1l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269981</id>
      <parentid>6269980</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:51:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BilimNuri</username>
        <id>190786</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Fikus]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6269981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1201" sha1="6mzp54lw6cs7ow6fkncmdj75w99uy50" xml:space="preserve">'''Ficus elastica''' (shuningdek, '''kauchukli anjir''', '''kauchuk butasi''', '''kauchuk daraxti''', '''kauchuk o‘simligi''' yoki '''hind kauchuk butasi''', '''hind kauchuk daraxti''', '''rambung''' nomlari bilan ham tanilgan) – [[tutdoshlar]] oilasiga mansub [[Gulli oʻsimliklar|gulli o‘simlik]] turi. Uning vatani [[Janubiy Osiyo|Janubiy]] va [[Janubi-Sharqiy Osiyo|Janubi-Sharqiy Osiyoning]] sharqiy hududlari hisoblanadi&lt;ref name=&quot;FoC&quot;&gt;{{cite web |url=http://efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200006353 |title=''Ficus elastica'' |author=Zhengyi Wu, Zhe-Kun Zhou &amp; Michael G. Gilbert |work=Flora of China |publisher=Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO &amp; Harvard University Herbaria, Cambridge, MA |access-date=29 August 2013 |archive-date=20 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420113944/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. O‘simlikka berilgan umumiy nomlar uning o‘z tabiiy areali doirasida tarixan kauchuk manbai sifatida ishlatilganini ko‘rsatsa-da, hozirgi zamonda [[Tabiiy kauchuk|tabiiy kauchukni]] tijoriy miqyosda ishlab chiqarishda qo‘llanilmaydi.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Fikus]]</text>
      <sha1>6mzp54lw6cs7ow6fkncmdj75w99uy50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269982</id>
      <parentid>6269981</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BilimNuri</username>
        <id>190786</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Uy o‘simliklari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6269982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1230" sha1="sc5ue04ad5vbapvjvleubbs7s22p8qo" xml:space="preserve">'''Ficus elastica''' (shuningdek, '''kauchukli anjir''', '''kauchuk butasi''', '''kauchuk daraxti''', '''kauchuk o‘simligi''' yoki '''hind kauchuk butasi''', '''hind kauchuk daraxti''', '''rambung''' nomlari bilan ham tanilgan) – [[tutdoshlar]] oilasiga mansub [[Gulli oʻsimliklar|gulli o‘simlik]] turi. Uning vatani [[Janubiy Osiyo|Janubiy]] va [[Janubi-Sharqiy Osiyo|Janubi-Sharqiy Osiyoning]] sharqiy hududlari hisoblanadi&lt;ref name=&quot;FoC&quot;&gt;{{cite web |url=http://efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200006353 |title=''Ficus elastica'' |author=Zhengyi Wu, Zhe-Kun Zhou &amp; Michael G. Gilbert |work=Flora of China |publisher=Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO &amp; Harvard University Herbaria, Cambridge, MA |access-date=29 August 2013 |archive-date=20 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420113944/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. O‘simlikka berilgan umumiy nomlar uning o‘z tabiiy areali doirasida tarixan kauchuk manbai sifatida ishlatilganini ko‘rsatsa-da, hozirgi zamonda [[Tabiiy kauchuk|tabiiy kauchukni]] tijoriy miqyosda ishlab chiqarishda qo‘llanilmaydi.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Fikus]]
[[Turkum:Uy o‘simliklari]]</text>
      <sha1>sc5ue04ad5vbapvjvleubbs7s22p8qo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269983</id>
      <parentid>6269982</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BilimNuri</username>
        <id>190786</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Manzarali daraxtlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6269983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1261" sha1="nb8drbyk45716pe5sa5lkl8lxy2wzrb" xml:space="preserve">'''Ficus elastica''' (shuningdek, '''kauchukli anjir''', '''kauchuk butasi''', '''kauchuk daraxti''', '''kauchuk o‘simligi''' yoki '''hind kauchuk butasi''', '''hind kauchuk daraxti''', '''rambung''' nomlari bilan ham tanilgan) – [[tutdoshlar]] oilasiga mansub [[Gulli oʻsimliklar|gulli o‘simlik]] turi. Uning vatani [[Janubiy Osiyo|Janubiy]] va [[Janubi-Sharqiy Osiyo|Janubi-Sharqiy Osiyoning]] sharqiy hududlari hisoblanadi&lt;ref name=&quot;FoC&quot;&gt;{{cite web |url=http://efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200006353 |title=''Ficus elastica'' |author=Zhengyi Wu, Zhe-Kun Zhou &amp; Michael G. Gilbert |work=Flora of China |publisher=Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO &amp; Harvard University Herbaria, Cambridge, MA |access-date=29 August 2013 |archive-date=20 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420113944/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. O‘simlikka berilgan umumiy nomlar uning o‘z tabiiy areali doirasida tarixan kauchuk manbai sifatida ishlatilganini ko‘rsatsa-da, hozirgi zamonda [[Tabiiy kauchuk|tabiiy kauchukni]] tijoriy miqyosda ishlab chiqarishda qo‘llanilmaydi.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Fikus]]
[[Turkum:Uy o‘simliklari]]
[[Turkum:Manzarali daraxtlar]]</text>
      <sha1>nb8drbyk45716pe5sa5lkl8lxy2wzrb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269984</id>
      <parentid>6269983</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BilimNuri</username>
        <id>190786</id>
      </contributor>
      <origin>6269984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1276" sha1="ogpaizr2517g37i8isgbamkm6y201ys" xml:space="preserve">{{ishlanmoqda}}'''Ficus elastica''' (shuningdek, '''kauchukli anjir''', '''kauchuk butasi''', '''kauchuk daraxti''', '''kauchuk o‘simligi''' yoki '''hind kauchuk butasi''', '''hind kauchuk daraxti''', '''rambung''' nomlari bilan ham tanilgan) – [[tutdoshlar]] oilasiga mansub [[Gulli oʻsimliklar|gulli o‘simlik]] turi. Uning vatani [[Janubiy Osiyo|Janubiy]] va [[Janubi-Sharqiy Osiyo|Janubi-Sharqiy Osiyoning]] sharqiy hududlari hisoblanadi&lt;ref name=&quot;FoC&quot;&gt;{{cite web |url=http://efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200006353 |title=''Ficus elastica'' |author=Zhengyi Wu, Zhe-Kun Zhou &amp; Michael G. Gilbert |work=Flora of China |publisher=Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO &amp; Harvard University Herbaria, Cambridge, MA |access-date=29 August 2013 |archive-date=20 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420113944/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. O‘simlikka berilgan umumiy nomlar uning o‘z tabiiy areali doirasida tarixan kauchuk manbai sifatida ishlatilganini ko‘rsatsa-da, hozirgi zamonda [[Tabiiy kauchuk|tabiiy kauchukni]] tijoriy miqyosda ishlab chiqarishda qo‘llanilmaydi.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Fikus]]
[[Turkum:Uy o‘simliklari]]
[[Turkum:Manzarali daraxtlar]]</text>
      <sha1>ogpaizr2517g37i8isgbamkm6y201ys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Ficus elastica</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447449</id>
    <revision>
      <id>6269977</id>
      <timestamp>2026-09-14T04:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BilimNuri</username>
        <id>190786</id>
      </contributor>
      <comment>„{{WikiMarafon}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6269977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15" sha1="n2487zglwepj00qp1635eplou7dci31" xml:space="preserve">{{WikiMarafon}}</text>
      <sha1>n2487zglwepj00qp1635eplou7dci31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270249</id>
      <parentid>6269977</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="gwtu86gyecdzn2nkel9jn3t62yfc2io" xml:space="preserve">{{Munozara}}
{{WikiMarafon}}</text>
      <sha1>gwtu86gyecdzn2nkel9jn3t62yfc2io</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Achyra serrulata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447450</id>
    <revision>
      <id>6269987</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="685" sha1="kwmrkunx4k6tvqhvq03eky2i4sqn0rc" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Achyra serrulata
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Achyra serrulata''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1932-yilda Turner tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi hamda [[G‘arbiy Avstraliya]] hududidan qayd etilgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q18137618}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>kwmrkunx4k6tvqhvq03eky2i4sqn0rc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Achyra takowensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447451</id>
    <revision>
      <id>6269988</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="jp8shsut6qi6mylalacn5wg2fnz23mb" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Achyra takowensis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Achyra takowensis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1987-yilda Koen V. N. Maes tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Tayvan]] uchun [[endemik]] hisoblanadi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Mally |first3=Richard |last4=Vegliante |first4=Francesca |last5=Tränkner |first5=Andreas |last6=Bauer |first6=Franziska |last7=Hayden |first7=James |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Schouten |first9=Rob |last10=Li |first10=Houhun |last11=Trofimova |first11=Tatiana |last12=Solis |first12=M. Alma |author-link12=Maria Alma Solis |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2020 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=August 10, 2020}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q13224997}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>jp8shsut6qi6mylalacn5wg2fnz23mb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avlod al-Imom madrasasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447452</id>
    <revision>
      <id>6269989</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Bino bilgiqutisi | name             = Avlod al-Imom madrasasi | native_name      = {{Lang|ar|مدرسة أولاد اللإمام}} | native_name_lang = ar | location         = Al-Matmar, Bab Kashut yaqinida | location_town    = [[Tilimsan]] | location_country = [[Jazoir]] | coordinates      = {{coord|34|52|53|N|1|18|48|W|type:city|display=inline,title}} | completion_date  = {{Circa|1310}} | map_caption      = | building_type    = [[Madrasa]] | n...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6269989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4640" sha1="45dfmktrk7xh5nkxvy3j6ykmzjbugkv" xml:space="preserve">{{Bino bilgiqutisi
| name             = Avlod al-Imom madrasasi
| native_name      = {{Lang|ar|مدرسة أولاد اللإمام}}
| native_name_lang = ar
| location         = Al-Matmar, Bab Kashut yaqinida
| location_town    = [[Tilimsan]]
| location_country = [[Jazoir]]
| coordinates      = {{coord|34|52|53|N|1|18|48|W|type:city|display=inline,title}}
| completion_date  = {{Circa|1310}}
| map_caption      =
| building_type    = [[Madrasa]]
| namesake         = [[Avlod al-Imom]]
}}
'''Avlod al-Imom madrasasi''' ({{Lang-ar|مدرسة أولاد الإمام|Madrasat Awlad al-Imam}}) Jazoirning [[Tilimsan]] shahridagi tarixiy [[Madrasa|madrasa]]dir. Uni Abdulvadid hukmdori [[Abu Hammu Muso I]] qurdirgan. Qurilish ehtimol 1307-yilda boshlangan va 1310-yilda yakunlangan boʻlishi taxmin qilinadi. Tilimsandagi eng qadimiy madrasa sifatida tan olingan bu maskan mashhur olim aka-ukalar Abu Zayd Abdurahmon va Abu Muso Iso sharafiga barpo etilgan boʻlib, ular birgalikda [[Avlod al-Imom]] („Imom avlodlari“) nomi bilan tanilgan.

Dastlab bu diniy majmua tarkibiga [[Avlod al-Imom masjidi|masjid]], ikki taʼlimiy [[Ayvon|ayvon]]li madrasa va ikki olim uchun moʻljallangan turar-joy xonalari kirgan. U tez orada [[Magʻrib|Magʻrib]]dagi muhim taʼlim markaziga aylangan. Bu dargoh koʻplab shogirdlarni oʻziga jalb qilgan va ehtimol [[Al-Abiliy|Muhammad al-Abiliy]], [[Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy]] kabi mashhur olimlar va boshqalar ham shu yerda taʼlim olgan. Keyinchalik u yangi [[Tashfiniya madrasasi]]dan farqlash uchun „Eski madrasa“ (''al-Madrasa al-Qadima'') nomi bilan mashhur boʻlib ketgan. Yangi madrasa [[Abu Tashfin Abdurahmon I]] tomonidan barpo etilgan edi.

Asrlar davomida majmua jiddiy tanazzulga uchradi. [[Ahmad al-Maqqariy|Ahmad al-Maqqariy]] kabi olimlarning tarixiy maʼlumotlarida madrasa kutubxonasi tashlab qoʻyilgani va chiqindilar bilan toʻlganligi qayd etiladi, bu esa shahar ilmiy hayotining tanazzulini aks ettiradi. Bugungi kunda madrasa va unga qarashli binolar keyingi shaharsozlik qurilishlari ostida butunlay yoʻqolib ketgan. Imom avlodlari majmuasining faqat masjidi, xususan uning minorasi saqlanib qolgan, biroq uning dastlabki meʼmoriy qiyofasining katta qismi yoʻqolgan.

== Tarixi ==
{{Asosiy|Avlod al-Imom|Abu Hammu Muso I}}
[[File:Tlemcen foundouk.jpg|thumb|upright=0.9|{{Tillararo havola|Gabriel-Charles Deneux|lt=Gabriel-Charles Deneux|fr|Gabriel-Charles Deneux}} ([[Louvre]]) tomonidan chizilgan [[Tilimsan]]dagi koʻcha manzarasi. Shu shaharda ikki olim istiqomat qilgan va ular sharafiga diniy majmua qurilgan.]]

[[Abu Hammu Muso I]] ({{hukmronlik|c. 1308|1318}}) Abdulvadid (Zayyoniylar deb ham ataladi) sulolasining toʻrtinchi hukmdori edi. Uning hukmronligi Mariniylar qamalining uzoq davom etgan davridan keyin [[Tilimsan]]ni tiklash va sulola hokimiyatidan chiqib ketgan qabila hududlarini qaytarib olishga qaratilgan edi{{Sfn|Hassani|2009|p=11}}. [[Ibn Xaldun]] tomonidan oʻtkir zehnga ega, salobatli rahbar sifatida taʼriflangan Abu Hammu koʻchmanchi urf-odatlaridan rasmiy saroy marosimlari va maʼmuriy tuzumga oʻtish jarayonida yetakchilik qilgan{{Sfn|Brosselard|1859|p=167}}. U zukko hukmdor boʻlib, [[Adabiyot|adabiyot]] va [[Fan|fan]]ning fidoyi homiysi, taniqli ziyolilar suhbatini sevuvchi shaxs edi{{Sfn|Brosselard|1859|p=167}}.

Uning davri bilan bogʻliq eng mashhur olimlar orasida [[Avlod al-Imom]] („Imom avlodlari“) nomi bilan tanilgan ikki aka-uka — Abu Zayd Abdurahmon va Abu Muso Iso bor edi. Ular hozirgi [[Tenes]] shahri yaqinida joylashgan, hozirda yoʻqolib ketgan [[Breshk]] shahridan boʻlib, obroʻli diniy [[Imom|imom]]lar oilasiga mansub edilar{{Sfn|Ben Daoud|2010|p=129-131}}. Otalari oʻldirilganidan keyin ularning hayoti tubdan oʻzgardi va ular taʼlimlarini davom ettirish uchun bir necha shaharlarga sayohat qilishga majbur boʻldilar{{Sfn|Ben Daoud|2010|p=129-131}}. Oxir-oqibat ular zamondoshlari orasida yuksak obroʻ-eʼtibor qozondilar. Ularning shuhratini eʼtirof etgan holda, [[Abu Hammu Muso I]] aka-ukalarni oʻz poytaxti [[Tilimsan]]ga taklif qildi{{Sfn|Saadallah|2015|p=390}}. Ularni sharaflash uchun sulton tarkibiga [[Avlod al-Imom masjidi|masjid]], madrasa va ularga tutash turar-joy binolari kirgan keng qamrovli diniy majmua qurdirib, ularga yashash va dars berish uchun alohida maskan taqdim etdi{{Sfn|Saadallah|2015|p=390}}. Ushbu diniy majmua ularning nomi — Avlod al-Imom bilan bogʻlanib, [[Magʻrib|Magʻrib]]dagi muhim taʼlim markazlaridan biriga aylandi{{Sfn|Saadallah|2015|p=390}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Abdulvadidlar sulolasiga oid mavzular}}
{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>45dfmktrk7xh5nkxvy3j6ykmzjbugkv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269994</id>
      <parentid>6269989</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <origin>6269994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4665" sha1="qq4nfq1mjcvem83y9bqmaq3kxfexpjj" xml:space="preserve">{{Bino bilgiqutisi
| name             = Avlod al-Imom madrasasi
| native_name      = {{Lang|ar|مدرسة أولاد اللإمام}}
| native_name_lang = ar
| location         = Al-Matmar, Bab Kashut yaqinida
| location_town    = [[Tilimsan]]
| location_country = [[Jazoir]]
| coordinates      = {{coord|34|52|53|N|1|18|48|W|type:city|display=inline,title}}
| completion_date  = {{Circa|1310}}
| map_caption      =
| building_type    = [[Madrasa]]
| namesake         = [[Avlod al-Imom]]
}}
'''Avlod al-Imom madrasasi''' ({{Lang-ar|مدرسة أولاد الإمام|Madrasat Awlad al-Imam}}) Jazoirning [[Tilimsan]] shahridagi tarixiy [[Madrasa|madrasa]]dir. Uni Abdulvadid hukmdori [[Abu Hammu Muso I]] qurdirgan. Qurilish ehtimol 1307-yilda boshlangan va 1310-yilda yakunlangan boʻlishi taxmin qilinadi. Tilimsandagi eng qadimiy madrasa sifatida tan olingan bu maskan mashhur olim aka-ukalar Abu Zayd Abdurahmon va Abu Muso Iso sharafiga barpo etilgan boʻlib, ular birgalikda [[Avlod al-Imom]] („Imom avlodlari“) nomi bilan tanilgan.

Dastlab bu diniy majmua tarkibiga [[Avlod al-Imom masjidi|masjid]], ikki taʼlimiy [[Ayvon|ayvon]]li madrasa va ikki olim uchun moʻljallangan turar-joy xonalari kirgan. U tez orada [[Magʻrib|Magʻrib]]dagi muhim taʼlim markaziga aylangan. Bu dargoh koʻplab olimlarni oʻziga jalb qilgan va [[Al-Abiliy|Muhammad al-Abiliy]], [[Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy]] kabi mashhur olimlar va boshqalar ham shu yerda taʼlim olgan. Keyinchalik u yangi [[Tashfiniya madrasasi]]dan farqlanishi uchun „Eski madrasa“ (''al-Madrasa al-Qadima'') nomi bilan mashhur boʻlib ketgan. Yangi madrasa [[Abu Tashfin Abdurahmon I]] tomonidan barpo etilgan edi.

Asrlar davomida majmua jiddiy tanazzulga uchradi. [[Ahmad al-Maqqariy|Ahmad al-Maqqariy]] kabi olimlarning tarixiy maʼlumotlarida madrasa kutubxonasi tashlab qoʻyilgani va chiqindilar bilan toʻlganligi qayd etiladi, bu esa shahar ilmiy hayotining tanazzulini aks ettiradi. Bugungi kunda madrasa va unga qarashli binolar keyingi shaharsozlik qurilishlari ostida butunlay yoʻqolib ketgan. Imom avlodlari majmuasining faqat masjidi, xususan uning minorasi saqlanib qolgan, biroq uning dastlabki meʼmoriy qiyofasining katta qismi yoʻqolgan.

== Tarixi ==
{{Asosiy|Avlod al-Imom|Abu Hammu Muso I}}
[[File:Tlemcen foundouk.jpg|thumb|upright=0.9|{{Tillararo havola|Gabriel-Charles Deneux|lt=Gabriel-Charles Deneux|fr|Gabriel-Charles Deneux}} ([[Louvre]]) tomonidan chizilgan [[Tilimsan]]dagi koʻcha manzarasi. Shu shaharda ikki olim istiqomat qilgan va ular sharafiga diniy majmua qurilgan.]]

[[Abu Hammu Muso I]] ({{hukmronlik|c. 1308|1318}}) Abdulvadid (Zayyoniylar deb ham ataladi) sulolasining toʻrtinchi hukmdori edi. Uning hukmronligi [[Tilimsan qamali (1299–1307)|Mariniylar qamalining]] uzoq davom etgan davridan keyin [[Tilimsan]]ni tiklash va sulola hokimiyatidan chiqib ketgan qabila hududlarini qaytarib olishga qaratilgandi{{Sfn|Hassani|2009|p=11}}. [[Ibn Xaldun]] tomonidan oʻtkir zehnga ega, salobatli rahbar sifatida taʼriflangan Abu Hammu koʻchmanchi urf-odatlaridan rasmiy saroy marosimlari va maʼmuriy tuzumga oʻtish jarayonida yetakchilik qilgan{{Sfn|Brosselard|1859|p=167}}. U zukko hukmdor boʻlib, [[Adabiyot|adabiyot]] va [[Fan|fan]]ning fidoyi homiysi, taniqli ziyolilar suhbatini sevuvchi shaxs edi{{Sfn|Brosselard|1859|p=167}}.

Uning davri bilan bogʻliq eng mashhur olimlar orasida [[Avlod al-Imom]] („Imom avlodlari“) nomi bilan tanilgan ikki aka-uka — Abu Zayd Abdurahmon va Abu Muso Iso boʻlgan. Ular hozirgi [[Tenes]] shahri yaqinida joylashgan, hozirda yoʻqolib ketgan [[Breshk]] shahridan boʻlib, obroʻli diniy [[Imom|imom]]lar oilasiga mansub edilar{{Sfn|Ben Daoud|2010|p=129-131}}. Otalari oʻldirilganidan keyin ularning hayoti tubdan oʻzgardi va ular taʼlimlarini davom ettirish uchun bir necha shaharlarga sayohat qilishga majbur boʻldilar{{Sfn|Ben Daoud|2010|p=129-131}}. Oxir-oqibat ular zamondoshlari orasida yuksak obroʻ-eʼtibor qozondilar. Ularning shuhratini eʼtirof etgan holda, [[Abu Hammu Muso I]] aka-ukalarni oʻz poytaxti [[Tilimsan]]ga taklif qildi{{Sfn|Saadallah|2015|p=390}}. Ularni sharaflash uchun sulton tarkibiga [[Avlod al-Imom masjidi|masjid]], madrasa va ularga tutash turar-joy binolari kirgan keng qamrovli diniy majmua qurdirib, ularga yashash va dars berish uchun alohida maskan taqdim etdi{{Sfn|Saadallah|2015|p=390}}. Ushbu diniy majmua ularning nomi — Avlod al-Imom bilan bogʻlanib, [[Magʻrib|Magʻrib]]dagi muhim taʼlim markazlaridan biriga aylandi{{Sfn|Saadallah|2015|p=390}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Abdulvadidlar sulolasiga oid mavzular}}
{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>qq4nfq1mjcvem83y9bqmaq3kxfexpjj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269996</id>
      <parentid>6269994</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <comment>/* Manbalar */</comment>
      <origin>6269996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7881" sha1="8yt9zbuymoaxazi3i5v70x4ee6bk7gr" xml:space="preserve">{{Bino bilgiqutisi
| name             = Avlod al-Imom madrasasi
| native_name      = {{Lang|ar|مدرسة أولاد اللإمام}}
| native_name_lang = ar
| location         = Al-Matmar, Bab Kashut yaqinida
| location_town    = [[Tilimsan]]
| location_country = [[Jazoir]]
| coordinates      = {{coord|34|52|53|N|1|18|48|W|type:city|display=inline,title}}
| completion_date  = {{Circa|1310}}
| map_caption      =
| building_type    = [[Madrasa]]
| namesake         = [[Avlod al-Imom]]
}}
'''Avlod al-Imom madrasasi''' ({{Lang-ar|مدرسة أولاد الإمام|Madrasat Awlad al-Imam}}) Jazoirning [[Tilimsan]] shahridagi tarixiy [[Madrasa|madrasa]]dir. Uni Abdulvadid hukmdori [[Abu Hammu Muso I]] qurdirgan. Qurilish ehtimol 1307-yilda boshlangan va 1310-yilda yakunlangan boʻlishi taxmin qilinadi. Tilimsandagi eng qadimiy madrasa sifatida tan olingan bu maskan mashhur olim aka-ukalar Abu Zayd Abdurahmon va Abu Muso Iso sharafiga barpo etilgan boʻlib, ular birgalikda [[Avlod al-Imom]] („Imom avlodlari“) nomi bilan tanilgan.

Dastlab bu diniy majmua tarkibiga [[Avlod al-Imom masjidi|masjid]], ikki taʼlimiy [[Ayvon|ayvon]]li madrasa va ikki olim uchun moʻljallangan turar-joy xonalari kirgan. U tez orada [[Magʻrib|Magʻrib]]dagi muhim taʼlim markaziga aylangan. Bu dargoh koʻplab olimlarni oʻziga jalb qilgan va [[Al-Abiliy|Muhammad al-Abiliy]], [[Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy]] kabi mashhur olimlar va boshqalar ham shu yerda taʼlim olgan. Keyinchalik u yangi [[Tashfiniya madrasasi]]dan farqlanishi uchun „Eski madrasa“ (''al-Madrasa al-Qadima'') nomi bilan mashhur boʻlib ketgan. Yangi madrasa [[Abu Tashfin Abdurahmon I]] tomonidan barpo etilgan edi.

Asrlar davomida majmua jiddiy tanazzulga uchradi. [[Ahmad al-Maqqariy|Ahmad al-Maqqariy]] kabi olimlarning tarixiy maʼlumotlarida madrasa kutubxonasi tashlab qoʻyilgani va chiqindilar bilan toʻlganligi qayd etiladi, bu esa shahar ilmiy hayotining tanazzulini aks ettiradi. Bugungi kunda madrasa va unga qarashli binolar keyingi shaharsozlik qurilishlari ostida butunlay yoʻqolib ketgan. Imom avlodlari majmuasining faqat masjidi, xususan uning minorasi saqlanib qolgan, biroq uning dastlabki meʼmoriy qiyofasining katta qismi yoʻqolgan.

== Tarixi ==
{{Asosiy|Avlod al-Imom|Abu Hammu Muso I}}
[[File:Tlemcen foundouk.jpg|thumb|upright=0.9|{{Tillararo havola|Gabriel-Charles Deneux|lt=Gabriel-Charles Deneux|fr|Gabriel-Charles Deneux}} ([[Louvre]]) tomonidan chizilgan [[Tilimsan]]dagi koʻcha manzarasi. Shu shaharda ikki olim istiqomat qilgan va ular sharafiga diniy majmua qurilgan.]]

[[Abu Hammu Muso I]] ({{hukmronlik|c. 1308|1318}}) Abdulvadid (Zayyoniylar deb ham ataladi) sulolasining toʻrtinchi hukmdori edi. Uning hukmronligi [[Tilimsan qamali (1299–1307)|Mariniylar qamalining]] uzoq davom etgan davridan keyin [[Tilimsan]]ni tiklash va sulola hokimiyatidan chiqib ketgan qabila hududlarini qaytarib olishga qaratilgandi{{Sfn|Hassani|2009|p=11}}. [[Ibn Xaldun]] tomonidan oʻtkir zehnga ega, salobatli rahbar sifatida taʼriflangan Abu Hammu koʻchmanchi urf-odatlaridan rasmiy saroy marosimlari va maʼmuriy tuzumga oʻtish jarayonida yetakchilik qilgan{{Sfn|Brosselard|1859|p=167}}. U zukko hukmdor boʻlib, [[Adabiyot|adabiyot]] va [[Fan|fan]]ning fidoyi homiysi, taniqli ziyolilar suhbatini sevuvchi shaxs edi{{Sfn|Brosselard|1859|p=167}}.

Uning davri bilan bogʻliq eng mashhur olimlar orasida [[Avlod al-Imom]] („Imom avlodlari“) nomi bilan tanilgan ikki aka-uka — Abu Zayd Abdurahmon va Abu Muso Iso boʻlgan. Ular hozirgi [[Tenes]] shahri yaqinida joylashgan, hozirda yoʻqolib ketgan [[Breshk]] shahridan boʻlib, obroʻli diniy [[Imom|imom]]lar oilasiga mansub edilar{{Sfn|Ben Daoud|2010|p=129-131}}. Otalari oʻldirilganidan keyin ularning hayoti tubdan oʻzgardi va ular taʼlimlarini davom ettirish uchun bir necha shaharlarga sayohat qilishga majbur boʻldilar{{Sfn|Ben Daoud|2010|p=129-131}}. Oxir-oqibat ular zamondoshlari orasida yuksak obroʻ-eʼtibor qozondilar. Ularning shuhratini eʼtirof etgan holda, [[Abu Hammu Muso I]] aka-ukalarni oʻz poytaxti [[Tilimsan]]ga taklif qildi{{Sfn|Saadallah|2015|p=390}}. Ularni sharaflash uchun sulton tarkibiga [[Avlod al-Imom masjidi|masjid]], madrasa va ularga tutash turar-joy binolari kirgan keng qamrovli diniy majmua qurdirib, ularga yashash va dars berish uchun alohida maskan taqdim etdi{{Sfn|Saadallah|2015|p=390}}. Ushbu diniy majmua ularning nomi — Avlod al-Imom bilan bogʻlanib, [[Magʻrib|Magʻrib]]dagi muhim taʼlim markazlaridan biriga aylandi{{Sfn|Saadallah|2015|p=390}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
للنشر والتوزيع [Dar Al-Kitab Al-Mu'asir] |edition=1st |isbn=978-9931-882-64-0 |language=ar |ref={{harvid|Houari|2024}}}}
* &lt;!--Kouider--&gt;{{Cite journal |last=قويدر [Kouider] |first=عبّاس [Abbas] |date=2012 |title=المؤسسات التعليمية في المغرب الأوسط: خلال القرنين الثامن الهجري/ الرابع عشر الميلادي |trans-title=Educational institutions in al-Maghrib al-Awsat: during the 8 Ah/14 centuries |url=https://kan.journals.ekb.eg/article_105031.html |journal=دورية كان التاريخية [Kan Historical Journal] |language=ar |issue=18 |pages=86–92 |issn=2090-0449 |ref={{harvid|Kouider|2012}}}}
* &lt;!--Lachachi--&gt;{{Cite book |last=Lachachi |first=Hadj Omar |url=https://books.google.com/books/about/Le_pass%C3%A9_prestigieux_de_Tlemcen.html?id=3qT0jwEACAAJ&amp;redir_esc=y |title=Le passé prestigieux de Tlemcen: ancienne capitale du célèbre berbère Ya'ghmorac'en, fondateur de la nation |date=2011 |publisher=Benmerabet |isbn=978-9931-320-09-8 |edition=2 |language=fr |trans-title=The prestigious past of Tlemcen: ancient capital of the famous Berber Yaghmoracen, founder of the nation |ref={{harvid|Lachachi|2011}}}}
* &lt;!--Marçais--&gt;{{Cite book |last=Marçais |first=Georges |url=https://books.google.com/books/about/L_architecture_musulmane_d_Occident.html?id=FxSj0QEACAAJ&amp;redir_esc=y |title=L'architecture musulmane d'Occident: Tunisie, Algérie, Maroc, Espagne et Sicile |date=1955 |publisher=Arts et métiers graphiques |language=fr |trans-title=The Muslim Architecture of the West: Tunisia, Algeria, Morocco, Spain and Sicily |ref={{harvid|Marçais|1955}}}}
* &lt;!--Marçais--&gt;{{Cite book |last1=Marçais |first1=William |last2=Marçais |first2=Georges |year=1903 |title=Les monuments arabes de Tlemcen |trans-title=The Arab Monuments of Tlemcen |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33750832 |location=Paris (France) |publisher=A. Fontemoing |language=fr |ref={{harvid|Marçais|Marçais|1903}}}}
* &lt;!--Mebarek--&gt;{{Cite journal |last=مبارك [Mebarek] |first=بشير [Bachir] |date=2021 |title=الإسهام العلمي لمدينة برشك بالمغرب الأوسط خلال العصر الوسيط- قراءة في دور ولدي الإمام- |trans-title=The scholarly contribution of the city of Breshk in the al-Maghrib al-awsat during the medieval period: a study of the role of the sons of the Imam |url=https://asjp.cerist.dz/en/article/156390 |journal=مجلة الانسان والمجال [Majallat al-Insan wa al-Majal] |language=ar |volume=7 |issue=1 |pages=9–31 |ref={{harvid|Mebarek|2021}}}}
* &lt;!--Saadallah--&gt;{{Cite book |last=سعد الله [Saadallah] |first=أبو القاسم [Abu al-Qasim] |title=تاريخ الجزائر الثقافي |publisher=عالم المعرفة [Alam al-Ma'rifa] |year=2015 |isbn=978-9947-912-70-6 |edition=1 |series=السلسلة الأولى: من الفتح الإسلامي إلى نهاية القرن التاسع عشر |volume=1 |location=الجزائر [Algiers] |language=ar |trans-title=The First Series: From the Islamic Expansion to the End of the Nineteenth Century |ref={{harvid|Saadallah|2015}}}}
{{Refend}}

{{Abdulvadidlar sulolasiga oid mavzular}}
{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>8yt9zbuymoaxazi3i5v70x4ee6bk7gr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acropentias aureus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447453</id>
    <revision>
      <id>6269990</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>new</comment>
      <origin>6269990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1680" sha1="52gxu4t8bpz9mvlucl1wxalzvjkinmm" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Acropentias aureus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Acropentias aureus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1878-yilda Arthur Gardiner Butler tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]], [[Xitoy]]ning [[Xeylunszyan]], [[Chjetszyan]], [[Futszyan]], [[Xaynan]], [[Guansi-Chjuan muxtor rayoni]] va [[Yunnan]] provinsiyalarida, [[Tayvan]] hamda [[Rossiya Uzoq Sharqi]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/acropentias/#aureus |title=''Acropentias aureus'' (Butler, 1878) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=March 2, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Chen |first1=Fu-Qiang |last2=Wu |first2=Chun-Sheng |date=April 2014 |url=http://www.zootax.com.cn/admin/downfile.aspx?id=33812 |title=Taxonomic review of the subfamily Schoenobiinae (Lepidoptera: Pyraloidea: Crambidae) from China |journal=Zoological Systematics |volume=39 |issue=2 |pages=163–208 |doi=10.11865/zs20140201 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702074137/http://www.zootax.com.cn/admin/downfile.aspx?id=33812 |archive-date=July 2, 2014}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13227516}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>52gxu4t8bpz9mvlucl1wxalzvjkinmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acropentias papuensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447454</id>
    <revision>
      <id>6269991</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="984" sha1="fexb94oymdcy3facn5x6sswty90a458" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Acropentias papuensis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Acropentias papuensis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1919-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yangi Gvineya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}&lt;/ref&gt; It is found in [[New Guinea]].&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/acropentias/#papuensis |title=''Acropentias papuensis'' Hampson, 1919 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=January 19, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13227518}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>fexb94oymdcy3facn5x6sswty90a458</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6269992</id>
      <parentid>6269991</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:07:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <origin>6269992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="953" sha1="pu7bpz41jxfe8uaac2jdvovqkxsiiv3" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Acropentias papuensis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Acropentias papuensis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1919-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yangi Gvineya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/acropentias/#papuensis |title=''Acropentias papuensis'' Hampson, 1919 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=January 19, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13227518}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>pu7bpz41jxfe8uaac2jdvovqkxsiiv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adoxobotys</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447455</id>
    <revision>
      <id>6269993</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>new</comment>
      <origin>6269993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="709" sha1="t890gsy529sdfdshsmhefp28t5qwojx" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Adoxobotys
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Adoxobotys''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-10-11 }}&lt;/ref&gt;.

==Turlari==
*''[[Adoxobotys cacidus]]'' &lt;small&gt;Strand, 1907&lt;/small&gt;
*''[[Adoxobotys cristobalis]]'' 
*''[[Adoxobotys discordalis]]'' &lt;small&gt;(Dyar, 1914)&lt;/small&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q8009258}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>t890gsy529sdfdshsmhefp28t5qwojx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adoxobotys cacidus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447456</id>
    <revision>
      <id>6269995</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="706" sha1="ewnvy272gz3aad9bftedng7sqk7r1nu" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Adoxobotys cacidus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Adoxobotys cacidus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1918-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=20603}} Retrieved April 25, 2018.&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13230046}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>ewnvy272gz3aad9bftedng7sqk7r1nu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adoxobotys cristobalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447457</id>
    <revision>
      <id>6269997</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="658" sha1="cru938i7iqikkm7fxjszgxvipb9az5r" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Adoxobotys cristobalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Adoxobotys cristobalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Meksika]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=20604}} Retrieved April 25, 2018.&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13230047}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>cru938i7iqikkm7fxjszgxvipb9az5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adoxobotys discordalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447458</id>
    <revision>
      <id>6269998</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6269998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="715" sha1="mij44fzvoczougjw725fnnejffwu421" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Adoxobotys discordalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Adoxobotys discordalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1914-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=20605}} Retrieved April 25, 2018.&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13230049}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>mij44fzvoczougjw725fnnejffwu421</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xuzayma ibn Mudrika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447459</id>
    <revision>
      <id>6269999</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Shaxsiyat bilgiqutisi | name               = Xuzayma ibn Mudrika&lt;br/&gt;{{Lang|ar|خزيمة بن مدركة}} | image              = File:Banu Adnan.png | caption            = ''[[Adnan|Adnondan]] pagʻambar [[Muhammad]] va arab qabilalari (jumladan, [[Quraysh]]) nasl-nasabini koʻrsatuvchi shajara'' | birth_place        = Nomaʼlum ([[islom]]dan avvalgi [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]]) | other_names        = Xuzayma ibn Mudrika ibn Ilyos ibn M...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6269999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6634" sha1="sccq7jlavnj0u2fjp8759xx4b33zkt7" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| name               = Xuzayma ibn Mudrika&lt;br/&gt;{{Lang|ar|خزيمة بن مدركة}}
| image              = File:Banu Adnan.png
| caption            = ''[[Adnan|Adnondan]] pagʻambar [[Muhammad]] va arab qabilalari (jumladan, [[Quraysh]]) nasl-nasabini koʻrsatuvchi shajara''
| birth_place        = Nomaʼlum ([[islom]]dan avvalgi [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]])
| other_names        = Xuzayma ibn Mudrika ibn Ilyos ibn Mudar ibn Nizor ibn Maʼd ibn Adnon
| known_for          = *[[Islom]] paygʻambari [[Muhammad]]ning ajdodlaridan biri
* [[Hubal]] butini ibodat qilinadigan iloh sifatida birinchi boʻlib oʻrnatgan
| spouse             = Avana
| children           = [[Muhammadning shajarasi|Kinona]], [[Asad ibn Xuzayma|Asad]], [[Huzayl ibn Xuzayma|Huzayl]]
| mother             = Salma
| father             = [[Mudrika ibn Ilyos]]
| relatives          = Huzayl (aka yoki ukasi)
}}
'''Xuzayma ibn Mudrika''' ({{Lang-ar|خزيمة بن مدركة}}) — [[islom]] [[payg‘ambar]]i [[Muhammad]]ning ajdodlaridan biri, shuningdek, [[Kinona]] va [[Banu Asad]] qabilalarining ham ajdodi boʻlgan. [[Banu Huzayl]] qabilasi ajdodi Huzaylning akasi.

Xuzayma [[Arabiston yarim oroli]]da [[Hubal]] butiga sigʻinuvchi birinchi shaxs boʻlgan. Hubalga sigʻinish uning vafotidan keyin ham, milodiy VII asrgacha [[islom]] dinining paydo boʻlishi davrida davom etgan. Oxir-oqibat, [[Makkaning fath qilinishi]] chogʻida Hubal buti yoʻq qilingan.

== Shajara ==
[[Ibn Isʼhoq]] Xuzaymaning toʻliq nasabini Xuzayma ibn [[Mudrika ibn Ilyos|Mudrika]] (ismi Amir) ibn [[:ar:إلياس بن مضر|Ilyos]] ibn [[Mudar ibn Nizor|Mudar]] ibn [[Nizor ibn Maʼd|Nizor]] ibn [[Maʼad|Maʼd]] ibn [[Adnan|Adnon]] tarzida keltiradi. Shuningdek, Ibn Is’hoq bir necha avlod davom etuvchi ajdodlarini sanab oʻtib, ularning nasabi oxir-oqibat [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] va [[Avraam (paygʻambar)|Ibrohim]]ga borib taqalishini qayd etgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ibn Ishaq |last2= Guillaume |title=The Life of Muhammad: A Translation of Ibn Isḥāq's sīrat|url= https://archive.org/stream/TheLifeOfMohammedGuillaume/The_Life_Of_Mohammed_Guillaume#page/n23/mode/2up |location=London |isbn=0195778286 |year=1955|quote=The Paternal Ancestral Lineage of Prophet Muhammad |page=3}}&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
Xuzayma [[Mudrika ibn Ilyos|Mudrikah ibn Ilyas]]ning oʻgʻli boʻlib, [[Adnan|Adnon]]ning oltinchi avlod zurriyoti ham edi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Chalil |first=K.H. Moenawar |url=https://books.google.com/books?id=kGNkf98YscYC&amp;pg=PA63 |title=Kelengkapan Tarikh Ed.Istimewa Jilid 1 |publisher=Gema Insani |year=2001 |isbn=978-979-561-714-3 |location=Jakarta}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Jawad |first=Ali |title=Sejarah Arab Sebelum Islam |publisher=Pustaka Alvabet |year=2019 |isbn=9786232200616 |chapter=Kondisi Sosial - Budaya |issue=4}}&lt;/ref&gt;. Uning akasi Hudhayl boʻlib, Hudhaylning zurriyotlari [[Banu Huzayl|Banu Hudhayl]] qabilasidir. Xuzayma 'Avanah ismli arab ayoliga uylangan va bu nikohdan Kinana ismli oʻgʻil koʻrgan; keyinchalik Kinana [[Banu Kinana]] qabilasining ajdodi boʻlgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Xuzaymaning yana Asad, Asadah va al-Hun ismli uch oʻgʻli boʻlgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Asad [[Banu Asad ibn Khuzaymah]] qabilasining ajdodi boʻlgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Asadah [[Yaman]]ga koʻchib oʻtgan va [[Laxmiylar qirolligi|Laxmiylar]]ning ajdodlaridan biri hisoblanadi; ular oxir-oqibat milodiy IV asrdan boshlab [[al-Hira]]ni boshqargan qudratli podshohlikka aylangan, to [[Roshidun xalifaligi]] [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]] hududlariga oʻz hukmronligini kengaytirguniga qadar&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Keyingi davr islom olimlari, jumladan [[Ibn Hisham]], [[Tabariy|Tabari]], [[Ibn Kasir]] hamda [[Safiur Rahman Mubarakpuri|Saifur Rahman Muborakpuriy]], Xuzayma Kinana ismli oʻgʻli orqali paygʻambar ajdodi ekanini aytib, Xuzayma orqali Adnongacha boradigan Muhammad nasabini tasdiqlaganlar&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ibn Hisham |title=As-Seerah an-Nabawiyyah Volume 1|publisher=Dar Sadr |date=1 January 2020 |isbn=978-9953130729 |trans-title=The Life Of The Prophet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/tabarivolume06/mode/1up|title=The History of Al-Tabari: Muhammad at Mecca|last1=Tabari|last2=?abar?|date=1999-11-04|publisher=SUNY Press|isbn=9780887067075|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ibn Kathir |title=The life of the prophet Muh̜ammad: a translation of Al-Sīra al-Nabawiyya |publisher=Center for Muslim Contribution to Civilization |year=1998 |isbn=9781873938294 |editor-last=Le Gassick |editor-first=Trevor |location=Virginia }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mubarakpuri |first=Saifur Rahman |title=The Sealed Nectar: Biography of the Noble Prophet |publisher=Dar-us-Salam Publications |year=2008 |isbn=978-9960899558}}&lt;/ref&gt;.

== Din ==
Xuzayma [[Religion in pre-Islamic Arabia|islomdan avvalgi Arabistondagi mushriklik]] eʼtiqodiga mansub boʻlgan va [[Hubal]] sanamini arablarga birinchi boʻlib oʻrnatib, tanishtirgan; ular avlodlar davomida [[Islom]] kelguniga qadar unga sigʻinishda davom etganlar, keyin esa u [[Makkaning fath qilinishi|Makka fathida]] oxir-oqibat vayron qilingan&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=N.A. Faris |date=1952 |title=The Book Of Idols: Being A Translation From The Arabic Of The Kitāb al-Asnām By Hishām Ibn Al-Kalbi |url=https://books.google.com/books?id=G4HXAAAAMAAJ |journal=Princeton Oriental Studies |location=New Jersey |publisher=Princeton University Press |volume=14 |pages=23}}&lt;/ref&gt;. Hubal haykali, Arabiston panteonida uning paydo boʻlishida Xuzaymaning roli tufayli, „Xuzaymaning Hubali“ nomi bilan ham tanilgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Biroq, [[Shialik|shialar]] bunga qoʻshilmaydi va ''[[Bihar al-Anwar]]'' kitobidagi bir rivoyatda Muhammadning [[Avraam (paygʻambar)|Ibrohim]]gacha boʻlgan barcha ajdodlari (jumladan Xuzayma ham) yakkaxudolik tarafdorlari boʻlgani aytiladi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Majlisi |url=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/1466_%D8%A8%D8%AD%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%8A-%D8%AC-%D9%A3%D9%A5/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_83 |title=Biḥār al-ʾanwār al-jāmiʿat li-durar ʾakhbār al-ʾAʾimmat al-ʾAṫhār |publisher=Dar Ihya Turath Al Arabi |volume=35 |location=Beirut |publication-date=2000 |asin=B00XDBJ2VG}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Muhammadning shajarasi|Paygʻambar Muhammadning shajarasi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Muhammadning ajdodlari]]</text>
      <sha1>sccq7jlavnj0u2fjp8759xx4b33zkt7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270012</id>
      <parentid>6269999</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oilasi */</comment>
      <origin>6270012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6602" sha1="6tz2v2n1f0sw5kcllfpwo7xu9vvykce" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| name               = Xuzayma ibn Mudrika&lt;br/&gt;{{Lang|ar|خزيمة بن مدركة}}
| image              = File:Banu Adnan.png
| caption            = ''[[Adnan|Adnondan]] pagʻambar [[Muhammad]] va arab qabilalari (jumladan, [[Quraysh]]) nasl-nasabini koʻrsatuvchi shajara''
| birth_place        = Nomaʼlum ([[islom]]dan avvalgi [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]])
| other_names        = Xuzayma ibn Mudrika ibn Ilyos ibn Mudar ibn Nizor ibn Maʼd ibn Adnon
| known_for          = *[[Islom]] paygʻambari [[Muhammad]]ning ajdodlaridan biri
* [[Hubal]] butini ibodat qilinadigan iloh sifatida birinchi boʻlib oʻrnatgan
| spouse             = Avana
| children           = [[Muhammadning shajarasi|Kinona]], [[Asad ibn Xuzayma|Asad]], [[Huzayl ibn Xuzayma|Huzayl]]
| mother             = Salma
| father             = [[Mudrika ibn Ilyos]]
| relatives          = Huzayl (aka yoki ukasi)
}}
'''Xuzayma ibn Mudrika''' ({{Lang-ar|خزيمة بن مدركة}}) — [[islom]] [[payg‘ambar]]i [[Muhammad]]ning ajdodlaridan biri, shuningdek, [[Kinona]] va [[Banu Asad]] qabilalarining ham ajdodi boʻlgan. [[Banu Huzayl]] qabilasi ajdodi Huzaylning akasi.

Xuzayma [[Arabiston yarim oroli]]da [[Hubal]] butiga sigʻinuvchi birinchi shaxs boʻlgan. Hubalga sigʻinish uning vafotidan keyin ham, milodiy VII asrgacha [[islom]] dinining paydo boʻlishi davrida davom etgan. Oxir-oqibat, [[Makkaning fath qilinishi]] chogʻida Hubal buti yoʻq qilingan.

== Shajara ==
[[Ibn Isʼhoq]] Xuzaymaning toʻliq nasabini Xuzayma ibn [[Mudrika ibn Ilyos|Mudrika]] (ismi Amir) ibn [[:ar:إلياس بن مضر|Ilyos]] ibn [[Mudar ibn Nizor|Mudar]] ibn [[Nizor ibn Maʼd|Nizor]] ibn [[Maʼad|Maʼd]] ibn [[Adnan|Adnon]] tarzida keltiradi. Shuningdek, Ibn Is’hoq bir necha avlod davom etuvchi ajdodlarini sanab oʻtib, ularning nasabi oxir-oqibat [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] va [[Avraam (paygʻambar)|Ibrohim]]ga borib taqalishini qayd etgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ibn Ishaq |last2= Guillaume |title=The Life of Muhammad: A Translation of Ibn Isḥāq's sīrat|url= https://archive.org/stream/TheLifeOfMohammedGuillaume/The_Life_Of_Mohammed_Guillaume#page/n23/mode/2up |location=London |isbn=0195778286 |year=1955|quote=The Paternal Ancestral Lineage of Prophet Muhammad |page=3}}&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
Xuzayma [[Mudrika ibn Ilyos]]ning oʻgʻli boʻlib, [[Adnan|Adnon]]ning oltinchi avlodi hisoblangan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Chalil |first=K.H. Moenawar |url=https://books.google.com/books?id=kGNkf98YscYC&amp;pg=PA63 |title=Kelengkapan Tarikh Ed.Istimewa Jilid 1 |publisher=Gema Insani |year=2001 |isbn=978-979-561-714-3 |location=Jakarta}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Jawad |first=Ali |title=Sejarah Arab Sebelum Islam |publisher=Pustaka Alvabet |year=2019 |isbn=9786232200616 |chapter=Kondisi Sosial - Budaya |issue=4}}&lt;/ref&gt;. Uning Huzayl ismli akasi (yoki ukasi) boʻlib, [[Banu Huzayl]] qabilasi uning avlodlaridan kelib chiqqan. Xuzayma Avana ismli arab ayoliga uylangan va ular Kinona ismli oʻgʻil koʻrgan. Keyinchalik Kinonaning avlodlaridan [[Banu Kinona]] qabilasi vujudga kelgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Shuningdek, Xuzaymaning Asad, Asada va al-Hun ismli uch oʻgʻli ham boʻlgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Asad [[Banu Asad ibn Xuzayma]] qabilasining ajdodi boʻlgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Asada esa [[Yaman]]ga koʻchib oʻtgan boʻlib, u [[Laxmiylar qirolligi]]ning ajdodlaridan biri sanaladi. Ular oxir-oqibat milodiy IV asrdan boshlab [[al-Hira]] shahrini boshqaruvchi qudratli qirollikka aylangan. Ularning hokimiyati [[Roshidun xalifaligi]] oʻz hukmronligini [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]] hududlarigacha kengaytirguniga qadar davom etgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Keyingi davr [[islom]] olimlari, jumladan, [[Ibn Hisham|Ibn Hishom]], [[Tabariy]], [[Ibn Kasir]] hamda [[Saifur Rahman Muborakpuriy]] Xuzayma oʻgʻli Kinona orqali [[paygʻambar]] [[Muhammad]]ning ajdodi ekanini taʼkidlagan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ibn Hisham |title=As-Seerah an-Nabawiyyah Volume 1|publisher=Dar Sadr |date=1 January 2020 |isbn=978-9953130729 |trans-title=The Life Of The Prophet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/tabarivolume06/mode/1up|title=The History of Al-Tabari: Muhammad at Mecca|last1=Tabari|last2=?abar?|date=1999-11-04|publisher=SUNY Press|isbn=9780887067075|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ibn Kathir |title=The life of the prophet Muh̜ammad: a translation of Al-Sīra al-Nabawiyya |publisher=Center for Muslim Contribution to Civilization |year=1998 |isbn=9781873938294 |editor-last=Le Gassick |editor-first=Trevor |location=Virginia }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mubarakpuri |first=Saifur Rahman |title=The Sealed Nectar: Biography of the Noble Prophet |publisher=Dar-us-Salam Publications |year=2008 |isbn=978-9960899558}}&lt;/ref&gt;.

== Din ==
Xuzayma [[Religion in pre-Islamic Arabia|islomdan avvalgi Arabistondagi mushriklik]] eʼtiqodiga mansub boʻlgan va [[Hubal]] sanamini arablarga birinchi boʻlib oʻrnatib, tanishtirgan; ular avlodlar davomida [[Islom]] kelguniga qadar unga sigʻinishda davom etganlar, keyin esa u [[Makkaning fath qilinishi|Makka fathida]] oxir-oqibat vayron qilingan&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=N.A. Faris |date=1952 |title=The Book Of Idols: Being A Translation From The Arabic Of The Kitāb al-Asnām By Hishām Ibn Al-Kalbi |url=https://books.google.com/books?id=G4HXAAAAMAAJ |journal=Princeton Oriental Studies |location=New Jersey |publisher=Princeton University Press |volume=14 |pages=23}}&lt;/ref&gt;. Hubal haykali, Arabiston panteonida uning paydo boʻlishida Xuzaymaning roli tufayli, „Xuzaymaning Hubali“ nomi bilan ham tanilgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Biroq, [[Shialik|shialar]] bunga qoʻshilmaydi va ''[[Bihar al-Anwar]]'' kitobidagi bir rivoyatda Muhammadning [[Avraam (paygʻambar)|Ibrohim]]gacha boʻlgan barcha ajdodlari (jumladan Xuzayma ham) yakkaxudolik tarafdorlari boʻlgani aytiladi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Majlisi |url=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/1466_%D8%A8%D8%AD%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%8A-%D8%AC-%D9%A3%D9%A5/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_83 |title=Biḥār al-ʾanwār al-jāmiʿat li-durar ʾakhbār al-ʾAʾimmat al-ʾAṫhār |publisher=Dar Ihya Turath Al Arabi |volume=35 |location=Beirut |publication-date=2000 |asin=B00XDBJ2VG}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Muhammadning shajarasi|Paygʻambar Muhammadning shajarasi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Muhammadning ajdodlari]]</text>
      <sha1>6tz2v2n1f0sw5kcllfpwo7xu9vvykce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270023</id>
      <parentid>6270012</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:31:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Din */</comment>
      <origin>6270023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6645" sha1="c715dlxt66hgxi4ai18unh2d5a21toc" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| name               = Xuzayma ibn Mudrika&lt;br/&gt;{{Lang|ar|خزيمة بن مدركة}}
| image              = File:Banu Adnan.png
| caption            = ''[[Adnan|Adnondan]] pagʻambar [[Muhammad]] va arab qabilalari (jumladan, [[Quraysh]]) nasl-nasabini koʻrsatuvchi shajara''
| birth_place        = Nomaʼlum ([[islom]]dan avvalgi [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]])
| other_names        = Xuzayma ibn Mudrika ibn Ilyos ibn Mudar ibn Nizor ibn Maʼd ibn Adnon
| known_for          = *[[Islom]] paygʻambari [[Muhammad]]ning ajdodlaridan biri
* [[Hubal]] butini ibodat qilinadigan iloh sifatida birinchi boʻlib oʻrnatgan
| spouse             = Avana
| children           = [[Muhammadning shajarasi|Kinona]], [[Asad ibn Xuzayma|Asad]], [[Huzayl ibn Xuzayma|Huzayl]]
| mother             = Salma
| father             = [[Mudrika ibn Ilyos]]
| relatives          = Huzayl (aka yoki ukasi)
}}
'''Xuzayma ibn Mudrika''' ({{Lang-ar|خزيمة بن مدركة}}) — [[islom]] [[payg‘ambar]]i [[Muhammad]]ning ajdodlaridan biri, shuningdek, [[Kinona]] va [[Banu Asad]] qabilalarining ham ajdodi boʻlgan. [[Banu Huzayl]] qabilasi ajdodi Huzaylning akasi.

Xuzayma [[Arabiston yarim oroli]]da [[Hubal]] butiga sigʻinuvchi birinchi shaxs boʻlgan. Hubalga sigʻinish uning vafotidan keyin ham, milodiy VII asrgacha [[islom]] dinining paydo boʻlishi davrida davom etgan. Oxir-oqibat, [[Makkaning fath qilinishi]] chogʻida Hubal buti yoʻq qilingan.

== Shajara ==
[[Ibn Isʼhoq]] Xuzaymaning toʻliq nasabini Xuzayma ibn [[Mudrika ibn Ilyos|Mudrika]] (ismi Amir) ibn [[:ar:إلياس بن مضر|Ilyos]] ibn [[Mudar ibn Nizor|Mudar]] ibn [[Nizor ibn Maʼd|Nizor]] ibn [[Maʼad|Maʼd]] ibn [[Adnan|Adnon]] tarzida keltiradi. Shuningdek, Ibn Is’hoq bir necha avlod davom etuvchi ajdodlarini sanab oʻtib, ularning nasabi oxir-oqibat [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] va [[Avraam (paygʻambar)|Ibrohim]]ga borib taqalishini qayd etgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ibn Ishaq |last2= Guillaume |title=The Life of Muhammad: A Translation of Ibn Isḥāq's sīrat|url= https://archive.org/stream/TheLifeOfMohammedGuillaume/The_Life_Of_Mohammed_Guillaume#page/n23/mode/2up |location=London |isbn=0195778286 |year=1955|quote=The Paternal Ancestral Lineage of Prophet Muhammad |page=3}}&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
Xuzayma [[Mudrika ibn Ilyos]]ning oʻgʻli boʻlib, [[Adnan|Adnon]]ning oltinchi avlodi hisoblangan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Chalil |first=K.H. Moenawar |url=https://books.google.com/books?id=kGNkf98YscYC&amp;pg=PA63 |title=Kelengkapan Tarikh Ed.Istimewa Jilid 1 |publisher=Gema Insani |year=2001 |isbn=978-979-561-714-3 |location=Jakarta}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Jawad |first=Ali |title=Sejarah Arab Sebelum Islam |publisher=Pustaka Alvabet |year=2019 |isbn=9786232200616 |chapter=Kondisi Sosial - Budaya |issue=4}}&lt;/ref&gt;. Uning Huzayl ismli akasi (yoki ukasi) boʻlib, [[Banu Huzayl]] qabilasi uning avlodlaridan kelib chiqqan. Xuzayma Avana ismli arab ayoliga uylangan va ular Kinona ismli oʻgʻil koʻrgan. Keyinchalik Kinonaning avlodlaridan [[Banu Kinona]] qabilasi vujudga kelgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Shuningdek, Xuzaymaning Asad, Asada va al-Hun ismli uch oʻgʻli ham boʻlgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Asad [[Banu Asad ibn Xuzayma]] qabilasining ajdodi boʻlgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Asada esa [[Yaman]]ga koʻchib oʻtgan boʻlib, u [[Laxmiylar qirolligi]]ning ajdodlaridan biri sanaladi. Ular oxir-oqibat milodiy IV asrdan boshlab [[al-Hira]] shahrini boshqaruvchi qudratli qirollikka aylangan. Ularning hokimiyati [[Roshidun xalifaligi]] oʻz hukmronligini [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]] hududlarigacha kengaytirguniga qadar davom etgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Keyingi davr [[islom]] olimlari, jumladan, [[Ibn Hisham|Ibn Hishom]], [[Tabariy]], [[Ibn Kasir]] hamda [[Saifur Rahman Muborakpuriy]] Xuzayma oʻgʻli Kinona orqali [[paygʻambar]] [[Muhammad]]ning ajdodi ekanini taʼkidlagan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ibn Hisham |title=As-Seerah an-Nabawiyyah Volume 1|publisher=Dar Sadr |date=1 January 2020 |isbn=978-9953130729 |trans-title=The Life Of The Prophet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/tabarivolume06/mode/1up|title=The History of Al-Tabari: Muhammad at Mecca|last1=Tabari|last2=?abar?|date=1999-11-04|publisher=SUNY Press|isbn=9780887067075|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ibn Kathir |title=The life of the prophet Muh̜ammad: a translation of Al-Sīra al-Nabawiyya |publisher=Center for Muslim Contribution to Civilization |year=1998 |isbn=9781873938294 |editor-last=Le Gassick |editor-first=Trevor |location=Virginia }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mubarakpuri |first=Saifur Rahman |title=The Sealed Nectar: Biography of the Noble Prophet |publisher=Dar-us-Salam Publications |year=2008 |isbn=978-9960899558}}&lt;/ref&gt;.

== Din ==
Xuzayma [[islom]]dan oldingi [[Arabiston]]dagi [[ko‘pxudolik]]ka eʼtiqod qilgan. U birinchi boʻlib [[Hubal]] butini oʻrnatib, uni [[arablar]]ga tanishtirgan. Arablar Hubalga islom dini kirib kelguniga qadar avlodlar davomida sigʻinishda davom etganlar. Keyinchalik [[Makkaning fath qilinishi]] chogʻida but yoʻq qilingan&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=N.A. Faris |date=1952 |title=The Book Of Idols: Being A Translation From The Arabic Of The Kitāb al-Asnām By Hishām Ibn Al-Kalbi |url=https://books.google.com/books?id=G4HXAAAAMAAJ |journal=Princeton Oriental Studies |location=New Jersey |publisher=Princeton University Press |volume=14 |pages=23}}&lt;/ref&gt;. Arablar diniy eʼtiqodlari tizimida Hubal haykali paydo boʻlishida Xuzaymaning roli kuchli boʻlgani bois u „Xuzaymaning Hubali“ nomi bilan ham mashhur boʻlgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Biroq [[Shialik|shialar]] bu fikrga qoʻshilmaydi. „''Bihor al-Anvar''“ kitobida keltirilgan rivoyatda [[Muhammad]] paygʻambarning [[Avraam (paygʻambar)|Ibrohimgacha]] boʻlgan barcha ajdodlari, jumladan, Xuzayma ham, [[tavhid]] tarafdorlaridan boʻlganligi bayon qilingan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Majlisi |url=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/1466_%D8%A8%D8%AD%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%8A-%D8%AC-%D9%A3%D9%A5/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_83 |title=Biḥār al-ʾanwār al-jāmiʿat li-durar ʾakhbār al-ʾAʾimmat al-ʾAṫhār |publisher=Dar Ihya Turath Al Arabi |volume=35 |location=Beirut |publication-date=2000 |asin=B00XDBJ2VG}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Muhammadning shajarasi|Paygʻambar Muhammadning shajarasi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Muhammadning ajdodlari]]</text>
      <sha1>c715dlxt66hgxi4ai18unh2d5a21toc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270027</id>
      <parentid>6270023</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <origin>6270027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6659" sha1="o9ckfof1w5v10137wrhwhu98ut9ez3u" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| name               = Xuzayma ibn Mudrika&lt;br/&gt;{{Lang|ar|خزيمة بن مدركة}}
| image              = File:Banu Adnan.png
| caption            = ''[[Adnan|Adnondan]] pagʻambar [[Muhammad]] va arab qabilalari (jumladan, [[Quraysh]]) nasl-nasabini koʻrsatuvchi shajara''
| birth_place        = Nomaʼlum ([[islom]]dan avvalgi [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]])
| other_names        = Xuzayma ibn Mudrika ibn Ilyos ibn Mudar ibn Nizor ibn Maʼd ibn Adnon
| known_for          = *[[Islom]] paygʻambari [[Muhammad]]ning ajdodlaridan biri
* [[Hubal]] butini ibodat qilinadigan iloh sifatida birinchi boʻlib oʻrnatgan
| spouse             = Avana
| children           = [[Muhammadning shajarasi|Kinona]], [[Asad ibn Xuzayma|Asad]], [[Huzayl ibn Xuzayma|Huzayl]]
| mother             = Salma
| father             = [[Mudrika ibn Ilyos]]
| relatives          = Huzayl (aka yoki ukasi)
}}
'''Xuzayma ibn Mudrika''' ({{Lang-ar|خزيمة بن مدركة}}) — [[islom]] [[payg‘ambar]]i [[Muhammad]]ning ajdodlaridan biri, shuningdek, [[Kinona]] va [[Banu Asad]] qabilalarining ham ajdodi boʻlgan. [[Banu Huzayl]] qabilasi ajdodi Huzaylning akasi yoki ukasi.

Xuzayma [[Arabiston yarim oroli]]da [[Hubal]] butiga sigʻinuvchi birinchi shaxs boʻlgan. Hubalga sigʻinish uning vafotidan keyin ham milodiy VII asrgacha, [[islom]] dini paydo boʻlishi davrida ham davom etgan. Oxir-oqibat, [[Makkaning fath qilinishi]] chogʻida Hubal buti yoʻq qilingan.

== Shajara ==
Tarixchi [[Ibn Isʼhoq]] Xuzaymaning toʻliq nasabini Xuzayma ibn [[Mudrika ibn Ilyos|Mudrika]] ibn [[:ar:إلياس بن مضر|Ilyos]] ibn [[Mudar ibn Nizor|Mudar]] ibn [[Nizor ibn Maʼd|Nizor]] ibn [[Maʼad|Maʼd]] ibn [[Adnan|Adnon]] tarzida keltirgan. Shuningdek, tarixchi uning yana bir necha avlod davom etuvchi ajdodlarini sanab oʻtib, ularning nasabi oxir-oqibat [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] va [[Avraam (paygʻambar)|Ibrohim]]ga payg'ambarga borib taqalishini qayd etgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ibn Ishaq |last2= Guillaume |title=The Life of Muhammad: A Translation of Ibn Isḥāq's sīrat|url= https://archive.org/stream/TheLifeOfMohammedGuillaume/The_Life_Of_Mohammed_Guillaume#page/n23/mode/2up |location=London |isbn=0195778286 |year=1955|quote=The Paternal Ancestral Lineage of Prophet Muhammad |page=3}}&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
Xuzayma [[Mudrika ibn Ilyos]]ning oʻgʻli boʻlib, [[Adnan|Adnon]]ning oltinchi avlodi hisoblanadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Chalil |first=K.H. Moenawar |url=https://books.google.com/books?id=kGNkf98YscYC&amp;pg=PA63 |title=Kelengkapan Tarikh Ed.Istimewa Jilid 1 |publisher=Gema Insani |year=2001 |isbn=978-979-561-714-3 |location=Jakarta}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Jawad |first=Ali |title=Sejarah Arab Sebelum Islam |publisher=Pustaka Alvabet |year=2019 |isbn=9786232200616 |chapter=Kondisi Sosial - Budaya |issue=4}}&lt;/ref&gt;. Uning Huzayl ismli akasi yoki ukasi boʻlib, [[Banu Huzayl]] qabilasi uning avlodlari sanaladi. Xuzayma Avona ismli arab ayoliga uylangan va ular Kinona ismli oʻgʻil koʻrgan. Keyinchalik Kinonaning avlodlaridan [[Banu Kinona]] qabilasi vujudga kelgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Shuningdek, Xuzaymaning Asad, Asada va al-Hun ismli uch oʻgʻli boʻlgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Asad [[Banu Asad ibn Xuzayma]] qabilasining ajdodi boʻlgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Asada esa [[Yaman]]ga koʻchib oʻtgan va [[Laxmiylar qirolligi|Laxmiylar]]ning ajdodlaridan biri hisoblanadi. Laxmiylar oxir-oqibat milodiy IV asrdan boshlab [[al-Hira]] shahrini boshqaruvchi qudratli qirollikka aylangan. Ularning hokimiyati [[Roshidun xalifaligi]] oʻz hukmronligini [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]] hududlarigacha kengaytirguniga qadar davom etgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Keyingi davr [[islom]] olimlari, jumladan, [[Ibn Hisham|Ibn Hishom]], [[Tabariy]], [[Ibn Kasir]] hamda [[Saifur Rahmon Muborakpuriy]] Xuzayma oʻgʻli Kinona orqali [[paygʻambar]] [[Muhammad]]ning ajdodi ekanini taʼkidlagan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ibn Hisham |title=As-Seerah an-Nabawiyyah Volume 1|publisher=Dar Sadr |date=1 January 2020 |isbn=978-9953130729 |trans-title=The Life Of The Prophet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/tabarivolume06/mode/1up|title=The History of Al-Tabari: Muhammad at Mecca|last1=Tabari|last2=?abar?|date=1999-11-04|publisher=SUNY Press|isbn=9780887067075|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ibn Kathir |title=The life of the prophet Muh̜ammad: a translation of Al-Sīra al-Nabawiyya |publisher=Center for Muslim Contribution to Civilization |year=1998 |isbn=9781873938294 |editor-last=Le Gassick |editor-first=Trevor |location=Virginia }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mubarakpuri |first=Saifur Rahman |title=The Sealed Nectar: Biography of the Noble Prophet |publisher=Dar-us-Salam Publications |year=2008 |isbn=978-9960899558}}&lt;/ref&gt;.

== Din ==
Xuzayma islomdan oldingi Arabistonda [[ko‘pxudolik]]ka eʼtiqod qilgan. U birinchi boʻlib [[Hubal]] butini oʻrnatib, uni [[arablar]]ga tanishtirgan. Arablar Hubalga islom dini kirib kelguniga qadar avlodlar davomida sigʻinishda davom etganlar. Keyinchalik [[Makkaning fath qilinishi]] chogʻida but yoʻq qilingan&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=N.A. Faris |date=1952 |title=The Book Of Idols: Being A Translation From The Arabic Of The Kitāb al-Asnām By Hishām Ibn Al-Kalbi |url=https://books.google.com/books?id=G4HXAAAAMAAJ |journal=Princeton Oriental Studies |location=New Jersey |publisher=Princeton University Press |volume=14 |pages=23}}&lt;/ref&gt;. Arablar diniy eʼtiqodlari tizimida Hubal haykali paydo boʻlishida Xuzaymaning roli kuchli boʻlgani bois u „Xuzaymaning Hubali“ nomi bilan ham mashhur boʻlgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Biroq [[Shialik|shialar]] bu fikrga qoʻshilmaydi. „''Bihor al-Anvar''“ kitobida keltirilgan rivoyatda [[Muhammad]] paygʻambarning [[Avraam (paygʻambar)|Ibrohimgacha]] boʻlgan barcha ajdodlari, jumladan, Xuzayma ham, [[tavhid]] tarafdorlaridan boʻlganligi bayon qilingan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Majlisi |url=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/1466_%D8%A8%D8%AD%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%8A-%D8%AC-%D9%A3%D9%A5/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_83 |title=Biḥār al-ʾanwār al-jāmiʿat li-durar ʾakhbār al-ʾAʾimmat al-ʾAṫhār |publisher=Dar Ihya Turath Al Arabi |volume=35 |location=Beirut |publication-date=2000 |asin=B00XDBJ2VG}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Muhammadning shajarasi|Paygʻambar Muhammadning shajarasi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Muhammadning ajdodlari]]</text>
      <sha1>o9ckfof1w5v10137wrhwhu98ut9ez3u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270028</id>
      <parentid>6270027</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <origin>6270028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6660" sha1="g56uryngykj7irup51d45jh10mafh8y" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| name               = Xuzayma ibn Mudrika&lt;br/&gt;{{Lang|ar|خزيمة بن مدركة}}
| image              = File:Banu Adnan.png
| caption            = ''[[Adnan|Adnondan]] pagʻambar [[Muhammad]] va arab qabilalari (jumladan, [[Quraysh]]) nasl-nasabini koʻrsatuvchi shajara''
| birth_place        = Nomaʼlum ([[islom]]dan avvalgi [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]])
| other_names        = Xuzayma ibn Mudrika ibn Ilyos ibn Mudar ibn Nizor ibn Maʼd ibn Adnon
| known_for          = *[[Islom]] paygʻambari [[Muhammad]]ning ajdodlaridan biri
* [[Hubal]] butini ibodat qilinadigan iloh sifatida birinchi boʻlib oʻrnatgan
| spouse             = Avana
| children           = [[Muhammadning shajarasi|Kinona]], [[Asad ibn Xuzayma|Asad]], [[Huzayl ibn Xuzayma|Huzayl]]
| mother             = Salma
| father             = [[Mudrika ibn Ilyos]]
| relatives          = Huzayl (aka yoki ukasi)
}}
'''Xuzayma ibn Mudrika''' ({{Lang-ar|خزيمة بن مدركة}}) — [[islom]] [[payg‘ambar]]i [[Muhammad]]ning ajdodlaridan biri, shuningdek, [[Kinona]] va [[Banu Asad]] qabilalarining ham ajdodi boʻlgan. [[Banu Huzayl]] qabilasi ajdodi Huzaylning akasi yoki ukasi.

Xuzayma [[Arabiston yarim oroli]]da [[Hubal]] butiga sigʻinuvchi birinchi shaxs boʻlgan. Hubalga sigʻinish uning vafotidan keyin ham milodiy VII asrgacha, [[islom]] dini paydo boʻlishi davrida ham davom etgan. Oxir-oqibat, [[Makkaning fath qilinishi]] chogʻida Hubal buti yoʻq qilingan.

== Shajara ==
Tarixchi [[Ibn Isʼhoq]] Xuzaymaning toʻliq nasabini Xuzayma ibn [[Mudrika ibn Ilyos|Mudrika]] ibn [[:ar:إلياس بن مضر|Ilyos]] ibn [[Mudar ibn Nizor|Mudar]] ibn [[Nizor ibn Maʼd|Nizor]] ibn [[Maʼad|Maʼd]] ibn [[Adnan|Adnon]] tarzida keltirgan. Shuningdek, tarixchi uning yana bir necha avlod davom etuvchi ajdodlarini sanab oʻtib, ularning nasabi oxir-oqibat [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] va [[Avraam (paygʻambar)|Ibrohim]]ga paygʻambarga borib taqalishini qayd etgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ibn Ishaq |last2= Guillaume |title=The Life of Muhammad: A Translation of Ibn Isḥāq's sīrat|url= https://archive.org/stream/TheLifeOfMohammedGuillaume/The_Life_Of_Mohammed_Guillaume#page/n23/mode/2up |location=London |isbn=0195778286 |year=1955|quote=The Paternal Ancestral Lineage of Prophet Muhammad |page=3}}&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
Xuzayma [[Mudrika ibn Ilyos]]ning oʻgʻli boʻlib, [[Adnan|Adnon]]ning oltinchi avlodi hisoblanadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Chalil |first=K.H. Moenawar |url=https://books.google.com/books?id=kGNkf98YscYC&amp;pg=PA63 |title=Kelengkapan Tarikh Ed.Istimewa Jilid 1 |publisher=Gema Insani |year=2001 |isbn=978-979-561-714-3 |location=Jakarta}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Jawad |first=Ali |title=Sejarah Arab Sebelum Islam |publisher=Pustaka Alvabet |year=2019 |isbn=9786232200616 |chapter=Kondisi Sosial - Budaya |issue=4}}&lt;/ref&gt;. Uning Huzayl ismli akasi yoki ukasi boʻlib, [[Banu Huzayl]] qabilasi uning avlodlari sanaladi. Xuzayma Avona ismli arab ayoliga uylangan va ular Kinona ismli oʻgʻil koʻrgan. Keyinchalik Kinonaning avlodlaridan [[Banu Kinona]] qabilasi vujudga kelgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Shuningdek, Xuzaymaning Asad, Asada va al-Hun ismli uch oʻgʻli boʻlgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Asad [[Banu Asad ibn Xuzayma]] qabilasining ajdodi boʻlgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Asada esa [[Yaman]]ga koʻchib oʻtgan va [[Laxmiylar qirolligi|Laxmiylar]]ning ajdodlaridan biri hisoblanadi. Laxmiylar oxir-oqibat milodiy IV asrdan boshlab [[al-Hira]] shahrini boshqaruvchi qudratli qirollikka aylangan. Ularning hokimiyati [[Roshidun xalifaligi]] oʻz hukmronligini [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]] hududlarigacha kengaytirguniga qadar davom etgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Keyingi davr [[islom]] olimlari, jumladan, [[Ibn Hisham|Ibn Hishom]], [[Tabariy]], [[Ibn Kasir]] hamda [[Saifur Rahmon Muborakpuriy]] Xuzayma oʻgʻli Kinona orqali [[paygʻambar]] [[Muhammad]]ning ajdodi ekanini taʼkidlagan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ibn Hisham |title=As-Seerah an-Nabawiyyah Volume 1|publisher=Dar Sadr |date=1 January 2020 |isbn=978-9953130729 |trans-title=The Life Of The Prophet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/tabarivolume06/mode/1up|title=The History of Al-Tabari: Muhammad at Mecca|last1=Tabari|last2=?abar?|date=1999-11-04|publisher=SUNY Press|isbn=9780887067075|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ibn Kathir |title=The life of the prophet Muh̜ammad: a translation of Al-Sīra al-Nabawiyya |publisher=Center for Muslim Contribution to Civilization |year=1998 |isbn=9781873938294 |editor-last=Le Gassick |editor-first=Trevor |location=Virginia }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mubarakpuri |first=Saifur Rahman |title=The Sealed Nectar: Biography of the Noble Prophet |publisher=Dar-us-Salam Publications |year=2008 |isbn=978-9960899558}}&lt;/ref&gt;.

== Din ==
Xuzayma islomdan oldingi Arabistonda [[ko‘pxudolik]]ka eʼtiqod qilgan. U birinchi boʻlib [[Hubal]] butini oʻrnatib, uni [[arablar]]ga tanishtirgan. Arablar Hubalga islom dini kirib kelguniga qadar avlodlar davomida sigʻinishda davom etganlar. Keyinchalik [[Makkaning fath qilinishi]] chogʻida but yoʻq qilingan&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=N.A. Faris |date=1952 |title=The Book Of Idols: Being A Translation From The Arabic Of The Kitāb al-Asnām By Hishām Ibn Al-Kalbi |url=https://books.google.com/books?id=G4HXAAAAMAAJ |journal=Princeton Oriental Studies |location=New Jersey |publisher=Princeton University Press |volume=14 |pages=23}}&lt;/ref&gt;. Arablar diniy eʼtiqodlari tizimida Hubal haykali paydo boʻlishida Xuzaymaning roli kuchli boʻlgani bois u „Xuzaymaning Hubali“ nomi bilan ham mashhur boʻlgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Biroq [[Shialik|shialar]] bu fikrga qoʻshilmaydi. „''Bihor al-Anvar''“ kitobida keltirilgan rivoyatda [[Muhammad]] paygʻambarning [[Avraam (paygʻambar)|Ibrohimgacha]] boʻlgan barcha ajdodlari, jumladan, Xuzayma ham, [[tavhid]] tarafdorlaridan boʻlganligi bayon qilingan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Majlisi |url=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/1466_%D8%A8%D8%AD%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%8A-%D8%AC-%D9%A3%D9%A5/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_83 |title=Biḥār al-ʾanwār al-jāmiʿat li-durar ʾakhbār al-ʾAʾimmat al-ʾAṫhār |publisher=Dar Ihya Turath Al Arabi |volume=35 |location=Beirut |publication-date=2000 |asin=B00XDBJ2VG}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Muhammadning shajarasi|Paygʻambar Muhammadning shajarasi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Muhammadning ajdodlari]]</text>
      <sha1>g56uryngykj7irup51d45jh10mafh8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aeolosma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447460</id>
    <revision>
      <id>6270000</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:18:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>new</comment>
      <origin>6270000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="640" sha1="3fv6ibrxoe9w1b0nnvw8ez65c31idu3" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Aeolosma
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Aeolosma''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i. Ushbu urug‘ faqat [[Yava]]da uchraydigan '''[[Aeolosma celata]]''' turini o‘z ichiga oladi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-10-11 }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q4687879}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>3fv6ibrxoe9w1b0nnvw8ez65c31idu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aglaops</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447461</id>
    <revision>
      <id>6270001</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:19:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="807" sha1="i0fuz6rfrsttyplwws9t96ifas7pss3" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Aglaops
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Aglaops''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-10-11 }}&lt;/ref&gt;.

==Turlari==
*''[[Aglaops aurantialis]]'' &lt;small&gt;(Munroe &amp; Mutuura, 1968)&lt;/small&gt;
*''[[Aglaops genialis]]'' &lt;small&gt;(Leech, 1889)&lt;/small&gt;
*''[[Aglaops homaloxantha]]'' &lt;small&gt;(Meyrick, 1933)&lt;/small&gt;
*''[[Aglaops youboialis]]'' &lt;small&gt;(Munroe &amp; Mutuura, 1968)&lt;/small&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q4692859}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>i0fuz6rfrsttyplwws9t96ifas7pss3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aglaops aurantialis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447462</id>
    <revision>
      <id>6270002</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1247" sha1="ln5x0hsqy5idlwkc3nhh3cdz1v9kwzy" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Aglaops aurantialis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Aglaops aurantialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1968-yilda Eugene G. Munroe va Akira Mutuura tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]], [[Rossiya]] va [[Xitoy]]ning [[Chjetszyan]] provinsiyasida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Wikispecies}}


{{Taxonbar |from=Q13233496}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>ln5x0hsqy5idlwkc3nhh3cdz1v9kwzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ibn Hadiyya at-Tilimsaniy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447463</id>
    <revision>
      <id>6270003</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Infobox person | birth_date         = milodiy 1267-1268-yillar oraligʻi | birth_place        = Tilimsan | death_date         = milodiy 1335-1336-yillar oraligʻi | module             = {{Arabcha ism bilgiqutisi|embed=yes |ism       = Muhammad |ism-ar    = محمد |nasab     = ibn Mansur ibn ʿAli ibn Hadiyya |nasab-ar  = ابن منصور ابن علي ابن هدية |kunya     = Abu ʿAbd Allah  |kunya-ar  = أبو عبد الله |nisba...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6270003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1454" sha1="o5bba1utiuf7miupvite9dydlkjr53k" xml:space="preserve">{{Infobox person
| birth_date         = milodiy 1267-1268-yillar oraligʻi
| birth_place        = Tilimsan
| death_date         = milodiy 1335-1336-yillar oraligʻi
| module             = {{Arabcha ism bilgiqutisi|embed=yes
|ism       = Muhammad
|ism-ar    = محمد
|nasab     = ibn Mansur ibn ʿAli ibn Hadiyya
|nasab-ar  = ابن منصور ابن علي ابن هدية
|kunya     = Abu ʿAbd Allah 
|kunya-ar  = أبو عبد الله
|nisba     =القرشي النجاري التلمساني
|nisba-ar  = al-Qurashi al-Najjari at-Tilimsaniy
}}
}}
'''Ibn Hadiyya at-Tilimsaniy''' [[Molikiylik|molikiy]] faqihi, qozisi, notiqi va yozuvchisi boʻlib, [[Tilimsan]]dan edi. Uni zikr qiladigan manbalarda uning nasabi [[Uqba ibn Nafiy|Uqba ibn Nafiy]]ga borib taqalishi aytiladi{{Sfn|Zayan|2025|p=255}}.

Ibn Hadiyya tahsilni Tilimsanda oldi va keyinchalik u yerda [[Qozi|qozilik]] lavozimini egalladi. Shuningdek, u Zayyoniylar sulolasining dastlabki hukmdorlari, jumladan, [[Abu Zayyon I]]ning kotibi va maslahatchisi boʻlib xizmat qilgan. Bundan tashqari, u otasi bilan birga oʻzi oshkor qilishni istamagan sabablarga koʻra, [[Mariniylar davlati|Mariniylar]] davridagi [[Fos|Fos]] shahriga koʻchib oʻtgan. Uning vafotidan soʻng sulton [[Abu Tashfin Abdurahmon I]] dafn marosimida qatnashgani rivoyat qilinadi. Ibn Hadiyyaning asarlarining aksariyati yoʻqolgan{{Sfn|Abu al-Qasim|2015|p=425}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>o5bba1utiuf7miupvite9dydlkjr53k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270004</id>
      <parentid>6270003</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Tilimsanlik ulamolar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6270004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1487" sha1="qkoiwzas8i52ycpinka49u6fii5qqie" xml:space="preserve">{{Infobox person
| birth_date         = milodiy 1267-1268-yillar oraligʻi
| birth_place        = Tilimsan
| death_date         = milodiy 1335-1336-yillar oraligʻi
| module             = {{Arabcha ism bilgiqutisi|embed=yes
|ism       = Muhammad
|ism-ar    = محمد
|nasab     = ibn Mansur ibn ʿAli ibn Hadiyya
|nasab-ar  = ابن منصور ابن علي ابن هدية
|kunya     = Abu ʿAbd Allah 
|kunya-ar  = أبو عبد الله
|nisba     =القرشي النجاري التلمساني
|nisba-ar  = al-Qurashi al-Najjari at-Tilimsaniy
}}
}}
'''Ibn Hadiyya at-Tilimsaniy''' [[Molikiylik|molikiy]] faqihi, qozisi, notiqi va yozuvchisi boʻlib, [[Tilimsan]]dan edi. Uni zikr qiladigan manbalarda uning nasabi [[Uqba ibn Nafiy|Uqba ibn Nafiy]]ga borib taqalishi aytiladi{{Sfn|Zayan|2025|p=255}}.

Ibn Hadiyya tahsilni Tilimsanda oldi va keyinchalik u yerda [[Qozi|qozilik]] lavozimini egalladi. Shuningdek, u Zayyoniylar sulolasining dastlabki hukmdorlari, jumladan, [[Abu Zayyon I]]ning kotibi va maslahatchisi boʻlib xizmat qilgan. Bundan tashqari, u otasi bilan birga oʻzi oshkor qilishni istamagan sabablarga koʻra, [[Mariniylar davlati|Mariniylar]] davridagi [[Fos|Fos]] shahriga koʻchib oʻtgan. Uning vafotidan soʻng sulton [[Abu Tashfin Abdurahmon I]] dafn marosimida qatnashgani rivoyat qilinadi. Ibn Hadiyyaning asarlarining aksariyati yoʻqolgan{{Sfn|Abu al-Qasim|2015|p=425}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Tilimsanlik ulamolar]]</text>
      <sha1>qkoiwzas8i52ycpinka49u6fii5qqie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270006</id>
      <parentid>6270004</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Zayyoniylar sulolasi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6270006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1519" sha1="7xckmnnkc2b8nacfiyfj8v3479t87j1" xml:space="preserve">{{Infobox person
| birth_date         = milodiy 1267-1268-yillar oraligʻi
| birth_place        = Tilimsan
| death_date         = milodiy 1335-1336-yillar oraligʻi
| module             = {{Arabcha ism bilgiqutisi|embed=yes
|ism       = Muhammad
|ism-ar    = محمد
|nasab     = ibn Mansur ibn ʿAli ibn Hadiyya
|nasab-ar  = ابن منصور ابن علي ابن هدية
|kunya     = Abu ʿAbd Allah 
|kunya-ar  = أبو عبد الله
|nisba     =القرشي النجاري التلمساني
|nisba-ar  = al-Qurashi al-Najjari at-Tilimsaniy
}}
}}
'''Ibn Hadiyya at-Tilimsaniy''' [[Molikiylik|molikiy]] faqihi, qozisi, notiqi va yozuvchisi boʻlib, [[Tilimsan]]dan edi. Uni zikr qiladigan manbalarda uning nasabi [[Uqba ibn Nafiy|Uqba ibn Nafiy]]ga borib taqalishi aytiladi{{Sfn|Zayan|2025|p=255}}.

Ibn Hadiyya tahsilni Tilimsanda oldi va keyinchalik u yerda [[Qozi|qozilik]] lavozimini egalladi. Shuningdek, u Zayyoniylar sulolasining dastlabki hukmdorlari, jumladan, [[Abu Zayyon I]]ning kotibi va maslahatchisi boʻlib xizmat qilgan. Bundan tashqari, u otasi bilan birga oʻzi oshkor qilishni istamagan sabablarga koʻra, [[Mariniylar davlati|Mariniylar]] davridagi [[Fos|Fos]] shahriga koʻchib oʻtgan. Uning vafotidan soʻng sulton [[Abu Tashfin Abdurahmon I]] dafn marosimida qatnashgani rivoyat qilinadi. Ibn Hadiyyaning asarlarining aksariyati yoʻqolgan{{Sfn|Abu al-Qasim|2015|p=425}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Tilimsanlik ulamolar]]
[[Turkum:Zayyoniylar sulolasi]]</text>
      <sha1>7xckmnnkc2b8nacfiyfj8v3479t87j1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270007</id>
      <parentid>6270006</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Mariniylar sulolasi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6270007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1550" sha1="642nt8a9va4k7t6y0wtawk4ecgyj4pk" xml:space="preserve">{{Infobox person
| birth_date         = milodiy 1267-1268-yillar oraligʻi
| birth_place        = Tilimsan
| death_date         = milodiy 1335-1336-yillar oraligʻi
| module             = {{Arabcha ism bilgiqutisi|embed=yes
|ism       = Muhammad
|ism-ar    = محمد
|nasab     = ibn Mansur ibn ʿAli ibn Hadiyya
|nasab-ar  = ابن منصور ابن علي ابن هدية
|kunya     = Abu ʿAbd Allah 
|kunya-ar  = أبو عبد الله
|nisba     =القرشي النجاري التلمساني
|nisba-ar  = al-Qurashi al-Najjari at-Tilimsaniy
}}
}}
'''Ibn Hadiyya at-Tilimsaniy''' [[Molikiylik|molikiy]] faqihi, qozisi, notiqi va yozuvchisi boʻlib, [[Tilimsan]]dan edi. Uni zikr qiladigan manbalarda uning nasabi [[Uqba ibn Nafiy|Uqba ibn Nafiy]]ga borib taqalishi aytiladi{{Sfn|Zayan|2025|p=255}}.

Ibn Hadiyya tahsilni Tilimsanda oldi va keyinchalik u yerda [[Qozi|qozilik]] lavozimini egalladi. Shuningdek, u Zayyoniylar sulolasining dastlabki hukmdorlari, jumladan, [[Abu Zayyon I]]ning kotibi va maslahatchisi boʻlib xizmat qilgan. Bundan tashqari, u otasi bilan birga oʻzi oshkor qilishni istamagan sabablarga koʻra, [[Mariniylar davlati|Mariniylar]] davridagi [[Fos|Fos]] shahriga koʻchib oʻtgan. Uning vafotidan soʻng sulton [[Abu Tashfin Abdurahmon I]] dafn marosimida qatnashgani rivoyat qilinadi. Ibn Hadiyyaning asarlarining aksariyati yoʻqolgan{{Sfn|Abu al-Qasim|2015|p=425}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Tilimsanlik ulamolar]]
[[Turkum:Zayyoniylar sulolasi]]
[[Turkum:Mariniylar sulolasi]]</text>
      <sha1>642nt8a9va4k7t6y0wtawk4ecgyj4pk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aglaops genialis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447464</id>
    <revision>
      <id>6270005</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:21:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1148" sha1="i4fef3x7gfvuip24ssaomzdpeg2cff5" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Aglaops genialis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Aglaops genialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1889-yilda John Henry Leech tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q18201751}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>i4fef3x7gfvuip24ssaomzdpeg2cff5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aglaops homaloxantha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447465</id>
    <revision>
      <id>6270008</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1457" sha1="3g95kw54rp01w8dlc6exkurc6st9tfu" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Aglaops homaloxantha
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Aglaops homaloxantha''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1933-yilda Edward Meyrick tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Fiji]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=20691 |accessdate=April 25, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar == 
*[https://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1970s/1978/1978-32(2)130-Munroe.pdf Meyrick's Record of &quot;Mecyna furnacalis, Gn.&quot; From Fiji, With a New Generic Assignment for ''Pyrausta homaloxantha'' Meyrick (Pyralidae: Pyraustinae)]
{{Taxonbar |from=Q13233497}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>3g95kw54rp01w8dlc6exkurc6st9tfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aglaops youboialis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447466</id>
    <revision>
      <id>6270009</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1196" sha1="otiebk6o073h2eid09sfly8zfneztwj" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Aglaops youboialis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Aglaops youboialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1968-yilda Eugene G. Munroe va Akira Mutuura tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Xitoy]]ning [[Xaynan]] provinsiyasida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q13233498}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>otiebk6o073h2eid09sfly8zfneztwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turkum:Zayyoniylar sulolasi</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1447467</id>
    <revision>
      <id>6270010</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Commons cat|Zayyanid dynasty}}  '''[[Zayyoniylar sulolasi]]''' (1236–1556) — oʻrta asrlardagi Afrikada [[Tilimsan qirolligi]]ni boshqargan [[Zenata]] qabilalariga mansub berberlarning sunniy musulmon sulolasi.  [[Category:Berber sulolalari]] [[Category:Sunniy sulolalar]] [[Category:Oʻrta asrlardagi Afrika davlatlari]] [[Category:Zenata]] [[Category:Jazoirning oʻrta asrlar tarixi]] [[Category:Jazoir tarixidagi sobiq davlatlar]] Category:...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6270010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="507" sha1="1y7a3ekkwe806rhzn0vfjwuah2ljfcg" xml:space="preserve">{{Commons cat|Zayyanid dynasty}}

'''[[Zayyoniylar sulolasi]]''' (1236–1556) — oʻrta asrlardagi Afrikada [[Tilimsan qirolligi]]ni boshqargan [[Zenata]] qabilalariga mansub berberlarning sunniy musulmon sulolasi.

[[Category:Berber sulolalari]]
[[Category:Sunniy sulolalar]]
[[Category:Oʻrta asrlardagi Afrika davlatlari]]
[[Category:Zenata]]
[[Category:Jazoirning oʻrta asrlar tarixi]]
[[Category:Jazoir tarixidagi sobiq davlatlar]]
[[Category:Tilimsan viloyati tarixi]]
[[Category:Magʻrib tarixi]]</text>
      <sha1>1y7a3ekkwe806rhzn0vfjwuah2ljfcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anamalaia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447468</id>
    <revision>
      <id>6270011</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="645" sha1="5hq966vj5l12a47xode4w8gbd5x1j8c" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Anamalaia
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Anamalaia''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i. Ushbu urug‘ [[Hindiston]]da uchraydigan '''[[Anamalaia nathani]]''' turini o‘z ichiga oladi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2011-10-11}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q4751181}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>5hq966vj5l12a47xode4w8gbd5x1j8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ancyloptila</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447469</id>
    <revision>
      <id>6270013</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:24:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="717" sha1="mwdxi0dq50d1ldbepoau1furd88ykq5" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Ancyloptila
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Ancyloptila''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i. Ushbu urug‘ [[Aru orollari]]da uchraydigan '''[[Ancyloptila lactoides]]''' turini o‘z ichiga oladi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |access-date=2011-10-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=20872 |name=Ancyloptila lactoides}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q4753176}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>mwdxi0dq50d1ldbepoau1furd88ykq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aplectropus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447470</id>
    <revision>
      <id>6270014</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:25:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="761" sha1="5px22as2cmq4sy2dbosfk6bzrohcvik" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Aplectropus
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Aplectropus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i. Ushbu urug‘ [[Yaman]]da uchraydigan '''[[Aplectropus leucopis]]''' turini o‘z ichiga oladi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |access-date=2011-10-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.afromoths.net/species_by_code/APLELEUC ''Eoophyla accra'' (Strand, 1913)]. ''Afro Moths''&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q4779966}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>5px22as2cmq4sy2dbosfk6bzrohcvik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aponia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447471</id>
    <revision>
      <id>6270017</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="825" sha1="n3kmzor6qg6m2zf4xckta418mp1il5e" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Aponia
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Aponia''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2011-10-11}}&lt;/ref&gt;.

==Turlari==
*''[[Aponia aponianalis]]'' &lt;small&gt;(Druce, 1899)&lt;/small&gt;
*''[[Aponia insularis]]'' &lt;small&gt;Munroe, 1964&lt;/small&gt;
*''[[Aponia itzalis]]'' &lt;small&gt;Munroe, 1964&lt;/small&gt;
*''[[Aponia major]]'' &lt;small&gt;Munroe, 1964&lt;/small&gt;
*''[[Aponia minnithalis]]'' &lt;small&gt;(Druce, 1895)&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q4780474}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>n3kmzor6qg6m2zf4xckta418mp1il5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aponia aponianalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447472</id>
    <revision>
      <id>6270019</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="704" sha1="erwgbsxy7oov96zbhrmsbbf3kkwu0gy" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Aponia aponianalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Aponia aponianalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1899-yilda Herbert Druce tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar |from=Q13386772}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>erwgbsxy7oov96zbhrmsbbf3kkwu0gy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aponia insularis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447473</id>
    <revision>
      <id>6270020</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1144" sha1="4a48iu7zc8qmhrz2eg0yeovy6bu11wx" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Aponia insularis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Aponia insularis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1964-yilda Eugene G. Munroe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kuba]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q13386774}}

[[Category:Pyraustinae]]
{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>4a48iu7zc8qmhrz2eg0yeovy6bu11wx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ibn Saʼada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447474</id>
    <revision>
      <id>6270021</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tilkobles</username>
        <id>92150</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2926" sha1="jaz51o0ihi50kh30jugiz8l5mzenuda" xml:space="preserve">{{Qisqa tavsif|12-asr andalusiy olimi va qozisi}}
'''Abu Abdulloh Muhammad ibn Yusuf ibn Saʼada al-Mursiy''' (1103–1170) — [[Al-Andalus|andalusiy]] [[Musulmon|musulmon]] qozisi va [[Tasavvuf|soʻfiy]].

Ibn Saʼada [[mursiya]]lik bo‘lgan, shuning uchun al-Mursiy ''[[nisbasi]]'' ko‘rsatadi. U 1103-yil 8-iyun bilan 7-iyul oralig‘ida tug‘ilgan{{Sfn|FITEA|2017}}. U [[Abu Ali as-Sadafiy]]ning qarindoshi bo‘lib, as-Sadafiy o‘zining ''[[Hadis|hadis]]'' to‘plamini va boshqa qo‘lyozmalarini unga vasiyat qilgan{{Sfn|Robson|1971}}. U as-Sadafiy, [[Abū Muḥammad ibn ʿAttāb|Abu Muḥammad ibn Attab]], [[Abul Valid ibn Rushd]], [[Gʻazzoliy|al-Gʻazzoliy]] va [[Abu Bakr ibn al-Arabiy]]dan taʼlim olgan{{Sfn|Robson|1971}}{{Sfn|Mcgaha|1997|p=53}}. 1126-yilda u Yaqin Sharqqa safar qilgan va 1127-yilda [[Makka]]ga ''[[Haj|haj]]'' qilgan. U Makkada, [[Iskandariya]]da va [[Mahdiya]]da taʼlimini davom ettirgan, faqat 1132-yilda Mursiyaga qaytgan. ''Hadis''dan tashqari, u [[Qurʼon]], [[Arab tili|arab tili]]ning [[Filologiya|filologiyasi]] hamda ''[[Kalom|kalom]]''[[Kalom|ni]] o‘rgangan{{Sfn|Robson|1971}}.

Ibn Saʼada al-Andalusning janubi-sharqida mashhur mudarris va voizga aylangan. Jamiyatning barcha tabaqalari orasida adolatli hukmlari bilan hurmat qozongan. U ''[[Fiqh|fiqh]]''dan dars bergan va Mursiyada, keyinroq [[Xativa]] (Shatiba)da ''[[qozi]]'' (islomiy qozilik) lavozimida xizmat qilgan. Shuningdek, u Mursiya, Xativa va [[Valensiya (shahar)|Valensiya]]da ''hadis''dan taʼlim bergan hamda ''[[Xutba|xutba]]''ni (juma vaʼzi) o‘qigan. U [[Termiziy Abu Iso|at-Termiziy]]ning ''hadis'' to‘plami bo‘lgan ''Jami al-sahih''ni al-Andalusga rivoyat orqali yetkazgan{{Sfn|Robson|1971}}. 1170-yilda Xativada vafot etgan{{Sfn|Robson|1971}}{{Sfn|FITEA|2017}}.

Ibn Saʼadaga ikki kitob nisbat beriladi{{Sfn|FITEA|2017}}, shulardan biri Mursiyada yozilgan soʻfiy risolasi — ''Shajara al-Vahm al-Mutaraqqiyya ila Durva al-Fahm'' (Tafakkur yo‘liga ko‘tarilish imkonini beruvchi tasavvur daraxti)dir{{Sfn|Mcgaha|1997|p=53}}.

==Eslatmalar==
{{Manbalar}}

==Adabiyotlar==
{{Refbegin}}
*{{Veb manbasi|date=24 August 2017 |title=Ibn Saada |publisher=[[Ibn Tufayl arab tadqiqotlari jamgʻarmasi]] |url=https://ibntufayl.org/glossary/ibn-saada-ibn-saada-abu-abd-allah/ |ref={{SfnRef|FITEA|2017}}}}
*{{Cite journal|first=Michael |last=Mcgaha |year=1997 |title=''Sefer Ha-Bahir'' va andalusiy soʻfiylik |journal=Medieval Encounters |volume=3 |issue=1 |pages=20–57 |doi=10.1163/157006797x00026}}
*{{Islom ensiklopediyasi, ikkinchi nashri|first=J. |last=Robson|title=Ibn Saʿāda |volume=3 |page=921 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ibn-saada-SIM_3340}}
{{Refend}}

[[Turkum:1103-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1170-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Mursiyaliklar]]
[[Turkum:Hadis ulamolari]]
[[Turkum:12-asr ulamolar]]
[[Turkum:12-asr fiqhshunoslari]]</text>
      <sha1>jaz51o0ihi50kh30jugiz8l5mzenuda</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270022</id>
      <parentid>6270021</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tilkobles</username>
        <id>92150</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6270022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2921" sha1="00haqf4e2p6glfk753gpnfycnvr7xgv" xml:space="preserve">{{Qisqa tavsif|12-asr andalusiy olimi va qozisi}}
'''Abu Abdulloh Muhammad ibn Yusuf ibn Saʼada al-Mursiy''' (1103–1170) — [[Al-Andalus|andalusiy]] [[Musulmon|musulmon]] qozisi va [[Tasavvuf|soʻfiy]].

Ibn Saʼada [[mursiya]]lik boʻlgan, shuning uchun al-Mursiy ''[[nisbasi]]'' koʻrsatadi. U 1103-yil 8-iyun bilan 7-iyul oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|FITEA|2017}}. U [[Abu Ali as-Sadafiy]]ning qarindoshi boʻlib, as-Sadafiy oʻzining ''[[Hadis|hadis]]'' toʻplamini va boshqa qoʻlyozmalarini unga vasiyat qilgan{{Sfn|Robson|1971}}. U as-Sadafiy, [[Abū Muḥammad ibn ʿAttāb|Abu Muḥammad ibn Attab]], [[Abul Valid ibn Rushd]], [[Gʻazzoliy|al-Gʻazzoliy]] va [[Abu Bakr ibn al-Arabiy]]dan taʼlim olgan{{Sfn|Robson|1971}}{{Sfn|Mcgaha|1997|p=53}}. 1126-yilda u Yaqin Sharqqa safar qilgan va 1127-yilda [[Makka]]ga ''[[Haj|haj]]'' qilgan. U Makkada, [[Iskandariya]]da va [[Mahdiya]]da taʼlimini davom ettirgan, faqat 1132-yilda Mursiyaga qaytgan. ''Hadis''dan tashqari, u [[Qurʼon]], [[Arab tili|arab tili]]ning [[Filologiya|filologiyasi]] hamda ''[[Kalom|kalom]]''[[Kalom|ni]] oʻrgangan{{Sfn|Robson|1971}}.

Ibn Saʼada al-Andalusning janubi-sharqida mashhur mudarris va voizga aylangan. Jamiyatning barcha tabaqalari orasida adolatli hukmlari bilan hurmat qozongan. U ''[[Fiqh|fiqh]]''dan dars bergan va Mursiyada, keyinroq [[Xativa]] (Shatiba)da ''[[qozi]]'' (islomiy qozilik) lavozimida xizmat qilgan. Shuningdek, u Mursiya, Xativa va [[Valensiya (shahar)|Valensiya]]da ''hadis''dan taʼlim bergan hamda ''[[Xutba|xutba]]''ni (juma vaʼzi) oʻqigan. U [[Termiziy Abu Iso|at-Termiziy]]ning ''hadis'' toʻplami boʻlgan ''Jami al-sahih''ni al-Andalusga rivoyat orqali yetkazgan{{Sfn|Robson|1971}}. 1170-yilda Xativada vafot etgan{{Sfn|Robson|1971}}{{Sfn|FITEA|2017}}.

Ibn Saʼadaga ikki kitob nisbat beriladi{{Sfn|FITEA|2017}}, shulardan biri Mursiyada yozilgan soʻfiy risolasi — ''Shajara al-Vahm al-Mutaraqqiyya ila Durva al-Fahm'' (Tafakkur yoʻliga koʻtarilish imkonini beruvchi tasavvur daraxti)dir{{Sfn|Mcgaha|1997|p=53}}.

== Eslatmalar ==
{{Manbalar}}

== Adabiyotlar ==
{{Refbegin}}
* {{Veb manbasi|date=24 August 2017 |title=Ibn Saada |publisher=[[Ibn Tufayl arab tadqiqotlari jamgʻarmasi]] |url=https://ibntufayl.org/glossary/ibn-saada-ibn-saada-abu-abd-allah/ |ref={{SfnRef|FITEA|2017}}}}
* {{Cite journal|first=Michael |last=Mcgaha |year=1997 |title=''Sefer Ha-Bahir'' va andalusiy soʻfiylik |journal=Medieval Encounters |volume=3 |issue=1 |pages=20–57 |doi=10.1163/157006797x00026}}
* {{Islom ensiklopediyasi, ikkinchi nashri|first=J. |last=Robson|title=Ibn Saʿāda |volume=3 |page=921 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ibn-saada-SIM_3340}}
{{Refend}}

[[Turkum:1103-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1170-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Mursiyaliklar]]
[[Turkum:Hadis ulamolari]]
[[Turkum:12-asr ulamolar]]
[[Turkum:12-asr fiqhshunoslari]]</text>
      <sha1>00haqf4e2p6glfk753gpnfycnvr7xgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilimsan qamali (1242)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447475</id>
    <revision>
      <id>6270024</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <comment>„ {{Infobox military conflict | nomi         = Tilimsan qamali | width             = | qismi           = [[Abu Zakariyo Yahyo yurishlari]] | image             = | image_size        = | image_upright     = | alt               = | caption           = | sana              = 1242 | joy         = [[Tilimsan]] | coordinates       = &lt;!--Use the {{coord}} template --&gt; | pushpin_map       = | pushpin_relief    = | pushpin_map_size  = | pushpin_mark_size = | p...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6270024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3639" sha1="qolub7xmln3kypqs2spi9kd2ohm7p28" xml:space="preserve"> {{Infobox military conflict
| nomi         = Tilimsan qamali
| width             =
| qismi           = [[Abu Zakariyo Yahyo yurishlari]]
| image             =
| image_size        =
| image_upright     =
| alt               =
| caption           =
| sana              = 1242
| joy         = [[Tilimsan]]
| coordinates       = &lt;!--Use the {{coord}} template --&gt;
| pushpin_map       =
| pushpin_relief    =
| pushpin_map_size  =
| pushpin_mark_size =
| pushpin_caption   =
| pushpin_label     =
| territory         =
| natija           = [[Hafsiylar]] gʻalabasi
* Tilimsan magʻlubiyati hamda uning Hafsiylar vassali boʻlishi
| status            =
| combatants_header =
| raqib1        = [[Hafsiylar]]
| raqib2        = [[Tilimsan qirolligi]]
| combatant3        =
| qomondon1        = [[Abu Zakariyo Yahyo]]
| qomondon2        = [[Yagʻmurasan ibn Zayyon]]
| commander3        =
| units1            =
| units2            =
| units3            =
| kuch1         = Nomaʼlum
| kuch2         = Nomaʼlum
| strength3         =
| yoqotishlar1       = Nomaʼlum
| yoqotishlar2       = Nomaʼlum
| casualties3       =
| notes             =
| campaignbox       =
}}

'''Tilimsan qamali''' [[1242|1242-yilda]] sodir boʻlgan va [[Abu Zakariyo Yahyo yurishlari]]dagi muhim bosqichni belgilagan. Unda [[Tilimsan qirolligi]] qoʻshinlarini [[Hafsiylar]] qoʻshinlari bir-biriga qarshi jang qilgan va Tilimsan magʻlubiyati hamda uning vassal boʻlishi bilan yakunlandi.

== Tarixi ==
[[1226|1226-yilda]] amir [[Abu Zakariyo Yahyo]] [[Muvahhidlar davlati|Muvahhidlar]]dan ajralib chiqdi va oʻz hududini gʻarb tomonga qarab kengaytirishni boshladi, bu esa uni [[1242|1242-yilda]] Tilimsanga yurish qilishga undadi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lugan |first=Bernard |url=https://books.google.com/books?id=Bwz0EAAAQBAJ&amp;q=Abu%25252520Zakaria%25252520Yahya%25252520m%C3%A9rinide&amp;pg=PA15-IA53 |title=Histoire des Berbères: Des origines à nos jours |date=2024-03-01 |publisher=Editions du Rocher |isbn=978-2-268-11045-5 |language=fr}}&lt;/ref&gt;.

== Voqealar rivoji ==
[[Hafsiylar]] [[Tilimsan]] atroflarida oʻz harby hujumlari uchun mos joylarni egalladilar. [[Yagʻmurasan ibn Zayyon|Yagʻmurasan ibn Zayyon]] oʻz qoʻshinlari bilan shahardan chiqdi, ammo Hafsiylar uning qoʻshiniga qaqshatqich zarba berib, ularni shahar devorlari ortiga chekinishga majbur etdilar. Shundan soʻng [[Abu Zakariyo Yahyo]] va uning qoʻshinlari shahar mudofaasini yorib oʻtdilar va bu [[Yagʻmurasan ibn Zayyon|qirol Yagʻmurasan ibn Zayyon]] hamda uning oilasining qochib ketishi bilan yakunlandi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Khaldûn |first=ʿAbd al-Raḥman b Muḥammad Ibn |url=https://books.google.com/books?id=3dYOAAAAQAAJ&amp;dq=hafside&amp;pg=PA317 |title=Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale, tr. par le baron de Slane |date=1854 | pages=316–317 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7AJCO9mOGgMC&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA133 |title=Encyclopédie moderne: dictionnaire abrégé des sciences, lettres, arts... |date=1857 |publisher=Didot | pages=133|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

== Oqibatlari ==
Tilimsan qamali [[Tilimsan qirolligi]]ning vassalga aylanishi bilan yakunlandi va Hafsiy sultonining yurishlarini davom ettirish uchun [[Marokash]] tomonga yoʻlni ochdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Loth |first=Gaston |url=https://books.google.com/books?id=RR4-AAAAYAAJ&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA169 |title=Histoire de la Tunisie depuis les origines jusqu'a nos jours |date=1898 |publisher=A. Colin | pages=169 |language=fr}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Abdulvadidlar sulolasiga oid mavzular}}
{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>qolub7xmln3kypqs2spi9kd2ohm7p28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270025</id>
      <parentid>6270024</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Zayyoniylar sulolasi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6270025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3672" sha1="artvfn6pu92426m1uqds6ch0jobeou0" xml:space="preserve"> {{Infobox military conflict
| nomi         = Tilimsan qamali
| width             =
| qismi           = [[Abu Zakariyo Yahyo yurishlari]]
| image             =
| image_size        =
| image_upright     =
| alt               =
| caption           =
| sana              = 1242
| joy         = [[Tilimsan]]
| coordinates       = &lt;!--Use the {{coord}} template --&gt;
| pushpin_map       =
| pushpin_relief    =
| pushpin_map_size  =
| pushpin_mark_size =
| pushpin_caption   =
| pushpin_label     =
| territory         =
| natija           = [[Hafsiylar]] gʻalabasi
* Tilimsan magʻlubiyati hamda uning Hafsiylar vassali boʻlishi
| status            =
| combatants_header =
| raqib1        = [[Hafsiylar]]
| raqib2        = [[Tilimsan qirolligi]]
| combatant3        =
| qomondon1        = [[Abu Zakariyo Yahyo]]
| qomondon2        = [[Yagʻmurasan ibn Zayyon]]
| commander3        =
| units1            =
| units2            =
| units3            =
| kuch1         = Nomaʼlum
| kuch2         = Nomaʼlum
| strength3         =
| yoqotishlar1       = Nomaʼlum
| yoqotishlar2       = Nomaʼlum
| casualties3       =
| notes             =
| campaignbox       =
}}

'''Tilimsan qamali''' [[1242|1242-yilda]] sodir boʻlgan va [[Abu Zakariyo Yahyo yurishlari]]dagi muhim bosqichni belgilagan. Unda [[Tilimsan qirolligi]] qoʻshinlarini [[Hafsiylar]] qoʻshinlari bir-biriga qarshi jang qilgan va Tilimsan magʻlubiyati hamda uning vassal boʻlishi bilan yakunlandi.

== Tarixi ==
[[1226|1226-yilda]] amir [[Abu Zakariyo Yahyo]] [[Muvahhidlar davlati|Muvahhidlar]]dan ajralib chiqdi va oʻz hududini gʻarb tomonga qarab kengaytirishni boshladi, bu esa uni [[1242|1242-yilda]] Tilimsanga yurish qilishga undadi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lugan |first=Bernard |url=https://books.google.com/books?id=Bwz0EAAAQBAJ&amp;q=Abu%25252520Zakaria%25252520Yahya%25252520m%C3%A9rinide&amp;pg=PA15-IA53 |title=Histoire des Berbères: Des origines à nos jours |date=2024-03-01 |publisher=Editions du Rocher |isbn=978-2-268-11045-5 |language=fr}}&lt;/ref&gt;.

== Voqealar rivoji ==
[[Hafsiylar]] [[Tilimsan]] atroflarida oʻz harby hujumlari uchun mos joylarni egalladilar. [[Yagʻmurasan ibn Zayyon|Yagʻmurasan ibn Zayyon]] oʻz qoʻshinlari bilan shahardan chiqdi, ammo Hafsiylar uning qoʻshiniga qaqshatqich zarba berib, ularni shahar devorlari ortiga chekinishga majbur etdilar. Shundan soʻng [[Abu Zakariyo Yahyo]] va uning qoʻshinlari shahar mudofaasini yorib oʻtdilar va bu [[Yagʻmurasan ibn Zayyon|qirol Yagʻmurasan ibn Zayyon]] hamda uning oilasining qochib ketishi bilan yakunlandi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Khaldûn |first=ʿAbd al-Raḥman b Muḥammad Ibn |url=https://books.google.com/books?id=3dYOAAAAQAAJ&amp;dq=hafside&amp;pg=PA317 |title=Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale, tr. par le baron de Slane |date=1854 | pages=316–317 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7AJCO9mOGgMC&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA133 |title=Encyclopédie moderne: dictionnaire abrégé des sciences, lettres, arts... |date=1857 |publisher=Didot | pages=133|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

== Oqibatlari ==
Tilimsan qamali [[Tilimsan qirolligi]]ning vassalga aylanishi bilan yakunlandi va Hafsiy sultonining yurishlarini davom ettirish uchun [[Marokash]] tomonga yoʻlni ochdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Loth |first=Gaston |url=https://books.google.com/books?id=RR4-AAAAYAAJ&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA169 |title=Histoire de la Tunisie depuis les origines jusqu'a nos jours |date=1898 |publisher=A. Colin | pages=169 |language=fr}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Abdulvadidlar sulolasiga oid mavzular}}
{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Zayyoniylar sulolasi]]</text>
      <sha1>artvfn6pu92426m1uqds6ch0jobeou0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270026</id>
      <parentid>6270025</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:1242]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6270026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3688" sha1="q5hleijknz1lk55zwec88df4dsbl1vl" xml:space="preserve"> {{Infobox military conflict
| nomi         = Tilimsan qamali
| width             =
| qismi           = [[Abu Zakariyo Yahyo yurishlari]]
| image             =
| image_size        =
| image_upright     =
| alt               =
| caption           =
| sana              = 1242
| joy         = [[Tilimsan]]
| coordinates       = &lt;!--Use the {{coord}} template --&gt;
| pushpin_map       =
| pushpin_relief    =
| pushpin_map_size  =
| pushpin_mark_size =
| pushpin_caption   =
| pushpin_label     =
| territory         =
| natija           = [[Hafsiylar]] gʻalabasi
* Tilimsan magʻlubiyati hamda uning Hafsiylar vassali boʻlishi
| status            =
| combatants_header =
| raqib1        = [[Hafsiylar]]
| raqib2        = [[Tilimsan qirolligi]]
| combatant3        =
| qomondon1        = [[Abu Zakariyo Yahyo]]
| qomondon2        = [[Yagʻmurasan ibn Zayyon]]
| commander3        =
| units1            =
| units2            =
| units3            =
| kuch1         = Nomaʼlum
| kuch2         = Nomaʼlum
| strength3         =
| yoqotishlar1       = Nomaʼlum
| yoqotishlar2       = Nomaʼlum
| casualties3       =
| notes             =
| campaignbox       =
}}

'''Tilimsan qamali''' [[1242|1242-yilda]] sodir boʻlgan va [[Abu Zakariyo Yahyo yurishlari]]dagi muhim bosqichni belgilagan. Unda [[Tilimsan qirolligi]] qoʻshinlarini [[Hafsiylar]] qoʻshinlari bir-biriga qarshi jang qilgan va Tilimsan magʻlubiyati hamda uning vassal boʻlishi bilan yakunlandi.

== Tarixi ==
[[1226|1226-yilda]] amir [[Abu Zakariyo Yahyo]] [[Muvahhidlar davlati|Muvahhidlar]]dan ajralib chiqdi va oʻz hududini gʻarb tomonga qarab kengaytirishni boshladi, bu esa uni [[1242|1242-yilda]] Tilimsanga yurish qilishga undadi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lugan |first=Bernard |url=https://books.google.com/books?id=Bwz0EAAAQBAJ&amp;q=Abu%25252520Zakaria%25252520Yahya%25252520m%C3%A9rinide&amp;pg=PA15-IA53 |title=Histoire des Berbères: Des origines à nos jours |date=2024-03-01 |publisher=Editions du Rocher |isbn=978-2-268-11045-5 |language=fr}}&lt;/ref&gt;.

== Voqealar rivoji ==
[[Hafsiylar]] [[Tilimsan]] atroflarida oʻz harby hujumlari uchun mos joylarni egalladilar. [[Yagʻmurasan ibn Zayyon|Yagʻmurasan ibn Zayyon]] oʻz qoʻshinlari bilan shahardan chiqdi, ammo Hafsiylar uning qoʻshiniga qaqshatqich zarba berib, ularni shahar devorlari ortiga chekinishga majbur etdilar. Shundan soʻng [[Abu Zakariyo Yahyo]] va uning qoʻshinlari shahar mudofaasini yorib oʻtdilar va bu [[Yagʻmurasan ibn Zayyon|qirol Yagʻmurasan ibn Zayyon]] hamda uning oilasining qochib ketishi bilan yakunlandi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Khaldûn |first=ʿAbd al-Raḥman b Muḥammad Ibn |url=https://books.google.com/books?id=3dYOAAAAQAAJ&amp;dq=hafside&amp;pg=PA317 |title=Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale, tr. par le baron de Slane |date=1854 | pages=316–317 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7AJCO9mOGgMC&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA133 |title=Encyclopédie moderne: dictionnaire abrégé des sciences, lettres, arts... |date=1857 |publisher=Didot | pages=133|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

== Oqibatlari ==
Tilimsan qamali [[Tilimsan qirolligi]]ning vassalga aylanishi bilan yakunlandi va Hafsiy sultonining yurishlarini davom ettirish uchun [[Marokash]] tomonga yoʻlni ochdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Loth |first=Gaston |url=https://books.google.com/books?id=RR4-AAAAYAAJ&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA169 |title=Histoire de la Tunisie depuis les origines jusqu'a nos jours |date=1898 |publisher=A. Colin | pages=169 |language=fr}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Abdulvadidlar sulolasiga oid mavzular}}
{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Zayyoniylar sulolasi]]
[[Turkum:1242]]</text>
      <sha1>q5hleijknz1lk55zwec88df4dsbl1vl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Xuzayma ibn Mudrika</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447476</id>
    <revision>
      <id>6270029</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Islom loyihasi}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6270029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="n7r8yypldbg8ydz2gcx99ky2f4cvika" xml:space="preserve">{{Islom loyihasi}}</text>
      <sha1>n7r8yypldbg8ydz2gcx99ky2f4cvika</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270236</id>
      <parentid>6270029</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="7cdzqam2br8xaoayou4cs0kcryn1t8c" xml:space="preserve">{{Munozara}}
{{Islom loyihasi}}</text>
      <sha1>7cdzqam2br8xaoayou4cs0kcryn1t8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atomoclostis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447477</id>
    <revision>
      <id>6270030</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="527" sha1="nazdglzkwdledumvorg56hg56x7ep8b" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Atomoclostis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Atomoclostis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i. Ushbu urug‘ [[Fiji]]da uchraydigan '''[[Atomoclostis deltosema]]''' turini o‘z ichiga oladi&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=20994 |name=Atomoclostis deltosema}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q4817380}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>nazdglzkwdledumvorg56hg56x7ep8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aponia minnithalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447478</id>
    <revision>
      <id>6270031</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="649" sha1="phl4ojo2g2tz3570jhhr37fm76z5884" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Aponia minnithalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Aponia minnithalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1895-yilda Druce tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Gvatemala]] va [[Panama]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13386781}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>phl4ojo2g2tz3570jhhr37fm76z5884</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Asphadastis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447479</id>
    <revision>
      <id>6270032</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:37:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="554" sha1="pwr63og2by64seq29qinkesa9tbloox" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Asphadastis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Asphadastis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i. Ushbu urug‘ [[Yava]]da uchraydigan '''[[Asphadastis cryphomycha]]''' turini o‘z ichiga oladi&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=20975 |name=Asphadastis cryphomycha |accessdate=April 26, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q4807945}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>pwr63og2by64seq29qinkesa9tbloox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arunamalaia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447480</id>
    <revision>
      <id>6270034</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="692" sha1="cvh13akh03psj37qlh7oh1wc8iua076" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Arunamalaia
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Arunamalaia''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i. Ushbu urug‘ [[Hindiston]]ning [[Arunachal-Pradesh]] hududida uchraydigan '''[[Arunamalaia banderdewaensis]]''' turini o‘z ichiga oladi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |access-date=2011-10-11}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q4802206}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>cvh13akh03psj37qlh7oh1wc8iua076</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Al-Sakhawi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447481</id>
    <redirect title="As-Saxoviy" />
    <revision>
      <id>6270037</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tilkobles</username>
        <id>92150</id>
      </contributor>
      <comment>Tilkobles [[Al-Sakhawi]] sahifasini [[As-Saxoviy]]ga koʻchirdi</comment>
      <origin>6270037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="5eetkq2eohmvoavq584fw9gpcpcvl7b" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[As-Saxoviy]]</text>
      <sha1>5eetkq2eohmvoavq584fw9gpcpcvl7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Al-Sakhawi</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447482</id>
    <redirect title="Munozara:As-Saxoviy" />
    <revision>
      <id>6270039</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tilkobles</username>
        <id>92150</id>
      </contributor>
      <comment>Tilkobles [[Munozara:Al-Sakhawi]] sahifasini [[Munozara:As-Saxoviy]]ga koʻchirdi</comment>
      <origin>6270039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="p4igklfodrdw186i3vojekpu2wvn9dj" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Munozara:As-Saxoviy]]</text>
      <sha1>p4igklfodrdw186i3vojekpu2wvn9dj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arenochroa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447483</id>
    <revision>
      <id>6270040</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="743" sha1="sfxu2hu7dsebg96d6j6en96sgb4tgwz" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Arenochroa
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Arenochroa''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i. Ushbu urug‘ [[Meksika]] va [[AQSh]]da uchraydigan '''[[Arenochroa flavalis]]''' turini o‘z ichiga oladi. U [[Arizona]], [[Nevada]] va [[Kaliforniya]] shtatlaridan qayd etilgan&lt;ref&gt;[http://www.boldsystems.org/index.php/Taxbrowser_Taxonpage?taxid=309061 BOLD Systems]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4988 mothphotographersgroup]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q4789031}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>sfxu2hu7dsebg96d6j6en96sgb4tgwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uns bint Abdulkarim bin Ahmad al-Laxmiy an-Nastaraviy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447484</id>
    <revision>
      <id>6270041</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tilkobles</username>
        <id>92150</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2808" sha1="1fqunyqt6amdpha41uzzxet35xcs697" xml:space="preserve">'''Uns binti Abdulkarim ibn Ahmad al-Laxmiy an-Nastraviy''' (arabcha: أنس بنت عبد الكريم بن أحمد اللخمي النصراوي; hijriy 821-yil/milodiy 1418-yil vafot etgan; '''Umm al-Kirom''' nomi bilan ham tanilgan) — Mamluklar davridagi misrlik [[Hadis|hadis]] roviyasi. U klassik tarjimai hol lugʻatlarida qayd etilgan hamda Muhammad Akram Nadviyning ayol hadis olimalariga bagʻishlangan 43 jildli ensiklopediyasida, ''al-Vafo bi-Asmo an-Niso'' asarida keng maqola mavzusi hisoblanadi&lt;ref name=&quot;Nadwi&quot;&gt;{{cite book
|last=Nadwī
 |first=Muḥammad Akram
 |title=al-Wafāʾ bi-Asmāʾ al-Nisāʾ
 |language=ar
 |publisher=Dār al-Minhāj
 |location=Beirut; Jeddah
 |year=2021
 |isbn=9789953620077
 |volume=9
 |pages=195–214
}}&lt;/ref&gt;.

== Ilk hayoti va oilasi ==
Uns Qohirada nufuzli ilmiy oilada tugʻilgan. Otasi qozi Karim ad-Din Abd al-Karim ibn Ahmad ibn Abd al-Aziz al-Laxmiy an-Nastraviy ''Nozir al-Jaysh'' (harbiy maʼmur) lavozimida xizmat qilgan&lt;ref name=&quot;Sakhawi1&quot;&gt;{{cite book |last=al-Sakhāwī |first=Shams al-Dīn |title=al-Ḍawʾ al-Lāmiʿ li-Ahl al-Qarn al-Tāsiʿ |volume=12 |page=11 }}&lt;/ref&gt;.

Onasi Saro binti Nasir ad-Din Muhammad ibn Anas ibn Minku Timur bo‘lib, u Qohiradagi Bob al-Qantara yaqinidagi taʼlim muassasalari bilan bogʻliq bo‘lgan&lt;ref name=&quot;Sakhawi2&quot;&gt;{{cite book |last=al-Sakhāwī |first=Shams al-Dīn |title=al-Jawāhir wa al-Durar |volume=3 |page=1207 }}&lt;/ref&gt;.

U Omina ismli opa-singil (singlisi) bo‘lgan hamda [[Ibn Hajar al-Asqaloniy]]ga turmushga chiqqan&lt;ref name=&quot;Sakhawi1&quot; /&gt;. Ayrim manbalarda u Uns Xotun binti Abdulkarim ibn Ahmad al-Laxmiy an-Nastraviy al-Qohiriy deb tilga olinadi&lt;ref name=&quot;IbnFahd&quot;&gt;{{cite book |last=Ibn Fahd |title=al-Muʿjam |page=60 }}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyati ==
Nadviyga ko‘ra, Uns hadis rivoyatida ishtirok etgan va Qohirada ilmiy majlislar oʻtkazgan&lt;ref name=&quot;Nadwi&quot; /&gt;. U ''Sahih al-Buxoriy'' va ''Sahih Muslim'' kabi yirik hadis toʻplamlaridan, shuningdek boshqa hadis asarlari hamda alohida ''ajza'' (hadis boʻlaklari)dan qismlarni eshitgan va rivoyat qilgan&lt;ref name=&quot;Nadwi&quot; /&gt;.

Manbalarda olimlar uning isnodlariga bogʻliq qiroat majlislarida qatnashgani va u hadis rivoyatiga ruxsat beruvchi ''[[ijozatlar]]''ni bergani qayd etiladi&lt;ref name=&quot;Nadwi&quot; /&gt;. Uning ilmiy yigʻinlardagi ishtiroki [[Al-Sakhawi|As-Saxoviy]] tomonidan ham eslatib oʻtiladi&lt;ref name=&quot;Sakhawi1&quot; /&gt;.

== Vafoti ==
Uns binti Abd al-Karim hijriy 821-yil muharram oyida (milodiy 1418-yil) Qohirada vafot etgan&lt;ref name=&quot;Sakhawi2&quot; /&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:1418-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Misrlik olimlar]]
[[Turkum:Islomdagi olimalar]]
[[Turkum:Sunniy hadis olimlari]]
[[Turkum:Mamluk sultonligi kishilari]]
[[Turkum:Misrlik 15-asr kishilari]]
[[Turkum:15-asr ulamolari]]
[[Turkum:15-asr ayollari]]</text>
      <sha1>1fqunyqt6amdpha41uzzxet35xcs697</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270043</id>
      <parentid>6270041</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:41:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tilkobles</username>
        <id>92150</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6270043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2805" sha1="jo0s1yjtzui9vyt847xfjup5cwjbg04" xml:space="preserve">'''Uns binti Abdulkarim ibn Ahmad al-Laxmiy an-Nastraviy''' (arabcha: أنس بنت عبد الكريم بن أحمد اللخمي النصراوي; hijriy 821-yil/milodiy 1418-yil vafot etgan; '''Umm al-Kirom''' nomi bilan ham tanilgan) — Mamluklar davridagi misrlik [[Hadis|hadis]] roviyasi. U klassik tarjimai hol lugʻatlarida qayd etilgan hamda Muhammad Akram Nadviyning ayol hadis olimalariga bagʻishlangan 43 jildli ensiklopediyasida, ''al-Vafo bi-Asmo an-Niso'' asarida keng maqola mavzusi hisoblanadi&lt;ref name=&quot;Nadwi&quot;&gt;{{cite book
|last=Nadwī
 |first=Muḥammad Akram
 |title=al-Wafāʾ bi-Asmāʾ al-Nisāʾ
 |language=ar
 |publisher=Dār al-Minhāj
 |location=Beirut; Jeddah
 |year=2021
 |isbn=9789953620077
 |volume=9
 |pages=195–214
}}&lt;/ref&gt;.

== Ilk hayoti va oilasi ==
Uns Qohirada nufuzli ilmiy oilada tugʻilgan. Otasi qozi Karim ad-Din Abd al-Karim ibn Ahmad ibn Abd al-Aziz al-Laxmiy an-Nastraviy ''Nozir al-Jaysh'' (harbiy maʼmur) lavozimida xizmat qilgan&lt;ref name=&quot;Sakhawi1&quot;&gt;{{cite book |last=al-Sakhāwī |first=Shams al-Dīn |title=al-Ḍawʾ al-Lāmiʿ li-Ahl al-Qarn al-Tāsiʿ |volume=12 |page=11 }}&lt;/ref&gt;.

Onasi Saro binti Nasir ad-Din Muhammad ibn Anas ibn Minku Timur boʻlib, u Qohiradagi Bob al-Qantara yaqinidagi taʼlim muassasalari bilan bogʻliq boʻlgan&lt;ref name=&quot;Sakhawi2&quot;&gt;{{cite book |last=al-Sakhāwī |first=Shams al-Dīn |title=al-Jawāhir wa al-Durar |volume=3 |page=1207 }}&lt;/ref&gt;.

U Omina ismli opa-singil (singlisi) boʻlgan hamda [[Ibn Hajar al-Asqaloniy]]ga turmushga chiqqan&lt;ref name=&quot;Sakhawi1&quot; /&gt;. Ayrim manbalarda u Uns Xotun binti Abdulkarim ibn Ahmad al-Laxmiy an-Nastraviy al-Qohiriy deb tilga olinadi&lt;ref name=&quot;IbnFahd&quot;&gt;{{cite book |last=Ibn Fahd |title=al-Muʿjam |page=60 }}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyati ==
Nadviyga koʻra, Uns hadis rivoyatida ishtirok etgan va Qohirada ilmiy majlislar oʻtkazgan&lt;ref name=&quot;Nadwi&quot; /&gt;. U ''Sahih al-Buxoriy'' va ''Sahih Muslim'' kabi yirik hadis toʻplamlaridan, shuningdek boshqa hadis asarlari hamda alohida ''ajza'' (hadis boʻlaklari)dan qismlarni eshitgan va rivoyat qilgan&lt;ref name=&quot;Nadwi&quot; /&gt;.

Manbalarda olimlar uning isnodlariga bogʻliq qiroat majlislarida qatnashgani va u hadis rivoyatiga ruxsat beruvchi ''[[ijozatlar]]''ni bergani qayd etiladi&lt;ref name=&quot;Nadwi&quot; /&gt;. Uning ilmiy yigʻinlardagi ishtiroki [[Al-Sakhawi|As-Saxoviy]] tomonidan ham eslatib oʻtiladi&lt;ref name=&quot;Sakhawi1&quot; /&gt;.

== Vafoti ==
Uns binti Abd al-Karim hijriy 821-yil muharram oyida (milodiy 1418-yil) Qohirada vafot etgan&lt;ref name=&quot;Sakhawi2&quot; /&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:1418-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Misrlik olimlar]]
[[Turkum:Islomdagi olimalar]]
[[Turkum:Sunniy hadis olimlari]]
[[Turkum:Mamluk sultonligi kishilari]]
[[Turkum:Misrlik 15-asr kishilari]]
[[Turkum:15-asr ulamolari]]
[[Turkum:15-asr ayollari]]</text>
      <sha1>jo0s1yjtzui9vyt847xfjup5cwjbg04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aponia major</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447485</id>
    <revision>
      <id>6270042</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1142" sha1="cmknlsq8vr1wq7zx5q36dd3ff8w8ob3" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Aponia major
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Aponia major''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1964-yilda Eugene G. Munroe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Nikaragua]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q13386778}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>cmknlsq8vr1wq7zx5q36dd3ff8w8ob3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aponia itzalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447486</id>
    <revision>
      <id>6270044</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1166" sha1="o8kv7sr8ynqrjrp2ujxbtwg3pm9w1aa" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Aponia itzalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Aponia itzalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1964-yilda Eugene G. Munroe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning [[Yukatan]] hududida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar |from=Q13386776}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>o8kv7sr8ynqrjrp2ujxbtwg3pm9w1aa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Jamshid Tog'aev</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447487</id>
    <revision>
      <id>6270045</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6270045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="qi2pj58f01zyjntsd62zgdus2i3g7ju" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 05:47, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>qi2pj58f01zyjntsd62zgdus2i3g7ju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Shoxrux111</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447488</id>
    <revision>
      <id>6270046</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6270046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="e20g2q5cycrxmp3mdaem8hkua6glsl7" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 05:48, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>e20g2q5cycrxmp3mdaem8hkua6glsl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Nozimabegmatova</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447489</id>
    <revision>
      <id>6270047</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6270047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="e20g2q5cycrxmp3mdaem8hkua6glsl7" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 05:48, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>e20g2q5cycrxmp3mdaem8hkua6glsl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Zokirjon jonikulov</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447490</id>
    <revision>
      <id>6270048</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:48:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6270048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="e20g2q5cycrxmp3mdaem8hkua6glsl7" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 05:48, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>e20g2q5cycrxmp3mdaem8hkua6glsl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Eagle1199</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447491</id>
    <revision>
      <id>6270049</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:48:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6270049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="e20g2q5cycrxmp3mdaem8hkua6glsl7" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 05:48, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>e20g2q5cycrxmp3mdaem8hkua6glsl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Viking vin</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447492</id>
    <revision>
      <id>6270050</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6270050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="hpwvmxdvyfo9uuwvzn218nktmsqxy4o" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 05:49, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>hpwvmxdvyfo9uuwvzn218nktmsqxy4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fumibotys</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447493</id>
    <revision>
      <id>6270051</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="879" sha1="6fjd1y9ca38gkslaofgyw1tr2ot8jt1" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Fumibotys
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Fumibotys''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub, faqat bitta turdan iborat [[kuya]]lar urug‘i. Urug‘ 1976-yilda Eugene G. Munroe tomonidan tavsiflangan. Uning yagona turi — '''[[Fumibotys fumalis]]'''. 1854-yilda Achille Guenée tomonidan tavsiflangan, tur [[Shimoliy Amerika]]ning katta qismida uchraydi&lt;ref&gt;[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4950 &quot;801424.00 – 4950 – ''Fumibotys fumalis'' – Mint Root Borer Moth – (Guenée, 1854)&quot;]. ''North American Moth Photographers Group''. Mississippi State University. Retrieved February 13, 2018.&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5508563}}

[[Category:Pyraustinae]]
{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>6fjd1y9ca38gkslaofgyw1tr2ot8jt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Furcivena</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447494</id>
    <revision>
      <id>6270052</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="867" sha1="6pabdai61bvy82hsw48izwdaf91jgpe" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Furcivena
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Furcivena''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=2011-10-11 }}&lt;/ref&gt;.

==Turlari==
*''[[Furcivena cyanoxantha]]'' &lt;small&gt;Meyrick, 1933&lt;/small&gt;
*''[[Furcivena dialithalis]]'' &lt;small&gt;Hampson, 1917&lt;/small&gt;
*''[[Furcivena euclidialis]]'' &lt;small&gt;(Hampson, 1906)&lt;/small&gt;
*''[[Furcivena rhodoneurialis]]'' &lt;small&gt;Hampson, 1898&lt;/small&gt;
*''[[Furcivena strigiferalis]]'' &lt;small&gt;Hampson, 1896&lt;/small&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5509503}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>6pabdai61bvy82hsw48izwdaf91jgpe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Furcivena cyanoxantha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447495</id>
    <revision>
      <id>6270053</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:53:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1437" sha1="37vkrpnc6b5c6yw9z59m9hcp83ku68w" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Furcivena cyanoxantha
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Furcivena cyanoxantha''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1933-yilda Edward Meyrick tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kongo Demokratik Respublikasi]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp |date=2019 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/FURCCYAN |title=''Furcivena cyanoxantha'' (Meyrick, 1933) |website=Afromoths |accessdate=August 29, 2020}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q13638474}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>37vkrpnc6b5c6yw9z59m9hcp83ku68w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Furcivena dialithalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447496</id>
    <revision>
      <id>6270054</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="967" sha1="i53u14t85bettn47jtugwwdl72ixwaf" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Furcivena dialithalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Furcivena dialithalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1917-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Gana]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp |date=2018 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/FURCDIAL |title=''Furcivena dialithalis'' Hampson, 1917 |website=Afromoths |accessdate=October 26, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q13638476}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>i53u14t85bettn47jtugwwdl72ixwaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Furcivena euclidialis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447497</id>
    <revision>
      <id>6270055</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="971" sha1="ndvthsi9guyfby3ychgzjk4gym7e0lr" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Furcivena euclidialis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Furcivena euclidialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1906-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Nigeriya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp |date=2018 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/FURCEUCL |title=''Furcivena euclidialis'' Hampson, 1906 |website=Afromoths |accessdate=October 26, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar |from=Q13638477}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>ndvthsi9guyfby3ychgzjk4gym7e0lr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abu Zakariyo Yahyo yurishlari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447498</id>
    <revision>
      <id>6270056</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Infobox military conflict | nomi          = Abu Zakariya Yahyo yurishlari | width             =  | part_of           =  | image             =  | image_size        =  | image_upright     =  | alt               =  | caption           =  | sana              = 1229–1249 | yer          = [[Magʻrib]] | coordinates       = &lt;!--Use the {{coord}} template --&gt; | pushpin_map       = | pushpin_relief    = | pushpin_map_size  = | pushpin_mark_size = | push...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6270056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10022" sha1="q2x37cqla3p5hahwk5jggxbvl0bflhz" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| nomi          = Abu Zakariya Yahyo yurishlari
| width             = 
| part_of           = 
| image             = 
| image_size        = 
| image_upright     = 
| alt               = 
| caption           = 
| sana              = 1229–1249
| yer          = [[Magʻrib]]
| coordinates       = &lt;!--Use the {{coord}} template --&gt;
| pushpin_map       =
| pushpin_relief    =
| pushpin_map_size  =
| pushpin_mark_size =
| pushpin_caption   =
| pushpin_label     =
| territory         =
| natija            = [[Hafsiy]] decisive victory

* the [[Maghreb]] is conquered by the [[Hafsid]]
| status            =
| combatants_header =
| raqib1        = [[Hafsiylar]]
| raqib2        = [[Muvahhidlar davlati]]&lt;br /&gt;[[Tilimsan qirolligi]]&lt;br /&gt;[[Mariniylat]]&lt;br /&gt;[[Banu Gʻoniya]]
| combatant3        =
| qomondon1        = [[Abu Zakariyo Yahyo]]
| qomondon2        = Yahyo bin Gʻoniya &lt;br /&gt; [[Yagʻmurasan ibn Zayyon]]
| commander3        =
| units1            =
| units2            =
| units3            =
| kuch1         = Nomaʼlum
| kuch2         = Nomaʼlum
| strength3         =
| yoqotishlar1       = Nomaʼlum
| yoqotishlar2       = Nomaʼlum
| casualties3       =
| notes             =
| campaignbox       =
}}
'''Abu Zakariya Yahyo yurishlari''' birinchi [[Hafsiylar]] amiri [[Abu Zakariyo Yahyo|Abu Zakariyo Yahyo]] hukmronligi davrida amalga oshirilgan bir qancha harbiy yurishlarni oʻz ichiga oladi, bu yurishlarning asosiy qismi [[Magʻrib]] hududida boʻlib oʻtgan.

== Yurishlar ==

[[Hafsiylar]] mustaqilligini eʼlon qilinishidan ham avval, [[Abu Zakariyo Yahyo|Abu Zakariyo Yahyo]] allaqachon [[Muvahhidlar davlati|Muvahhidlar xalifaligi]]dan ajralib chiqqan edi. 1230-yilda u qoʻzgʻolon koʻtarib, ikki harbiy yurishni boshladi va ular davomida [[Bijoya]] hamda [[Qusantina]]ni zabt etib, oʻz hududini sharq tomonga kengaytirdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Benameur |first=Kamel Mhamed |url=https://books.google.com/books?id=svaBEAAAQBAJ&amp;dq=hafsid&amp;pg=PT155 |title=Abécédaire de l'Algérie: Des femmes, des hommes et des lieux |date=2022-08-16 |publisher=Les Editions du Net |isbn=978-2-312-12441-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bosworth |first=C. E. |url=https://books.google.com/books?id=maQxEAAAQBAJ&amp;dq=Hafsid+Constantine&amp;pg=PA46 |title=New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual |date=2019-06-01 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-4744-6462-8 | page=46|language=en}}&lt;/ref&gt;.

1236-yilda [[Hafsiylar]] oʻz hududlarini kengaytirishda davom ettirib, Banu Tujjin va [[Banu Mandil]] qabilalarini boʻysundirdilar. Bu ularga [[Jazoir (shahar)|Jazoir]] ustidan nazorat oʻrnatish va Shelif daryosigacha yetib borish imkonini berdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Garcin |first1=Jean-Claude |url=https://books.google.com/books?id=ybJ2DwAAQBAJ&amp;q=Hafsid%252520Ch%C3%A9lif&amp;pg=RA1-PT622 |title=États, sociétés et cultures du monde musulman médiéval : Xe-XVe siècle (1) |last2=Balivet |first2=Michel |last3=Bianquis |first3=Thierry |date=1995-01-01 |publisher=Presses universitaires de France (réédition numérique FeniXX) |isbn=978-2-13-067300-2 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guerre |first=France Ministre de la |url=https://books.google.com/books?id=GW9WAAAAcAAJ&amp;q=Hafsid%252520ch%C3%A9lif&amp;pg=PA444 |title=Journal des sciences militaires |date=1886 | pages=444|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bloom |first1=Jonathan |url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&amp;dq=Abu+zakariya+yahya+constantine&amp;pg=RA1-PA133 |title=Grove Encyclopedia of Islamic Art &amp; Architecture: Three-Volume Set |last2=Blair |first2=Sheila |date=2009-05-14 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-530991-1 | pages=133|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Valérian |first=Dominique |url=https://books.google.com/books?id=idISCwAAQBAJ&amp;dq=Abu+zakariya+yahya+Tripoli&amp;pg=PA54 |title=Bougie, port maghrébin, 1067-1510 |date=2013-05-03 |publisher=Publications de l’École française de Rome |isbn=978-2-7283-1000-5 | pages=54 |language=fr}}&lt;/ref&gt;.

Keyinroq, 1235-yilda Hafsiy amiri [[Tripoli|Tripoli (Liviya)]]ni egallab, uning atrofidagi arab aholisini oʻz nazoratiga oldi. Bu esa unga butun [[Ifriqiya]] mintaqasi ustidan oʻrnatilgan hokimiyatini mustahkamlash imkonini berdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Albergoni |first1=Gianni |url=https://books.google.com/books?id=W54KCwAAQBAJ&amp;dq=hafside&amp;pg=PA20 |title=La Lybie nouvelle: Rupture et continuité |last2=méditerranéennes |first2=Centre de recherches et d'études sur les sociétés |date=1975 |publisher=Institut de recherches et d'études sur le monde arabe et musulman |isbn=978-2-222-01801-8 | pages=20|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shillington |first=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=umyHqvAErOAC&amp;dq=hafsid+tripoli&amp;pg=PA890 |title=Encyclopedia of African History 3-Volume Set |date=2005 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-45670-2 | pages=890 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[Hafsiylar|Hafsiylar sulolasi]]ning 1236-yilda rasmiy mustaqillikka erishganidan bir yil oʻtib, 1237-yilda Abu Zakariyo Yahyo [[Milyona]] yaqinida mashhur [[Banu Gʻoniya]] qabilasini tor-mor keltirdi va ularning yetakchisi Yahyo ibn Gʻoniyani oʻldirdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Laffitte |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=_HJYDwAAQBAJ&amp;q=hafsid%252520ch%C3%A9lif&amp;pg=PT562 |title=C'était l'Algérie |date=1993-12-31 |publisher=FeniXX réédition numérique |isbn=978-2-402-05427-0 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Aillet |first=Cyrille |url=https://books.google.com/books?id=oTCGDwAAQBAJ&amp;dq=Hafside+Tripoli+1234&amp;pg=PT198 |title=L'ibadisme dans les sociétés de l'Islam médiéval: Modèles et interactions |date=2018-09-24 |publisher=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG |isbn=978-3-11-058416-5 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Cressier |first1=Patrice |url=https://books.google.com/books?id=qw5BDwAAQBAJ&amp;dq=Hafside+Tripoli+1234&amp;pg=PA49 |title=Sedrata: Histoire et archéologie d'un carrefour du Sahara médiéval à la lumière des archives inédites de Marguerite van Berchem |last2=Gilotte |first2=Sophie |date=2018-01-11 |publisher=Casa de Velázquez |isbn=978-84-9096-079-0 | pages=49|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

1242-yilda [[Abu Zakariyo Yahyo|Abu Zakariyo Yahyo]] [[Tilimsan]]ni oʻziga qoʻshib oldi. U yerda u [[Tilimsan qirolligi]] hukmdori [[Yagʻmurasan ibn Zayyon|Yagʻmurasan ibn Zayyon]]ni magʻlub etib, uni oilasi bilan birga qochishga majbur qildi. Jangdan soʻng u Yagʻmurasanni Tilimsan ustida hafsiylar oliy hukmronligini tan olishga majbur qildi va shu tariqa butun [[Tilimsan qirolligi]]ni amalda oʻziga qoʻshib oldi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Khaldûn |first=ʿAbd al-Raḥman b Muḥammad Ibn |url=https://books.google.com/books?id=3dYOAAAAQAAJ&amp;dq=hafside&amp;pg=PA317 |title=Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale, tr. par le baron de Slane |date=1854 | pages=317 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lugan |first=Bernard |url=https://books.google.com/books?id=Bwz0EAAAQBAJ&amp;q=Abu%252520Zakaria%252520Yahya%252520m%C3%A9rinide&amp;pg=PA15-IA53 |title=Histoire des Berbères: Des origines à nos jours |date=2024-03-01 |publisher=Editions du Rocher |isbn=978-2-268-11045-5 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7AJCO9mOGgMC&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA133 |title=Encyclopédie moderne: dictionnaire abrégé des sciences, lettres, arts... |date=1857 |publisher=Didot | pages=133|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Loth |first=Gaston |url=https://books.google.com/books?id=RR4-AAAAYAAJ&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA169 |title=Histoire de la Tunisie depuis les origines jusqu'a nos jours |date=1898 |publisher=A. Colin |pages=169|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

U oʻz yurishlarini [[Marokash]]da yakunladi. Bu yerda avval [[Seuta]] va [[Sijilmasa]] kabi shaharlar uning hokimiyatini tan oldi, keyinchalik esa [[Miknas|Meknas]] va [[Tanjer]] ham unga boʻysundi&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/histoire-du-maghreb-medieval-mehdi-ghouirgate/page/n118/mode/1up?q=Hafside |title=Histoire Du Maghreb Medieval Mehdi Ghouirgate}} | pages=119&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Alaoui |first=Abdelaziz El |url=https://books.google.com/books?id=mz8AEQAAQBAJ&amp;dq=Hafsid+ceuta&amp;pg=RA1-PA271 |title=Le Maghrib et le commerce transsaharien, milieu du XIe-milieu du XIVe siècle: Contribution à l'histoire économique, sociale et politique du Maroc médiéval. Thèse en vue du Doctorat de 3e cycle |date=1983-01-01 |publisher=FeniXX |isbn=978-2-402-57434-1 | page=382 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ibn-Ḫaldūn |first=ʿAbd-ar-Raḥmān Ibn-Muḥammad |url=https://books.google.com/books?id=bw0-AAAAcAAJ&amp;dq=Hafsid+ceuta&amp;pg=PA598 |title=Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale: collationné sur plusieurs manuscrits |date=1854 |publisher=Impr. du Gouvernement | pages=598 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mouliéras |first=Auguste |url=https://books.google.com/books?id=vzoiobgtGTMC&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA682 |title=Le Maroc imconnu ...: ptie. Exploration des Djebala |date=1899 |publisher=L'auteur [Impr. Fouque &amp; cie] |pages=682 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=rm8kAQAAIAAJ&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=RA2-PA436 |title=Revue africaine |date=1889 |publisher=Société historique algérienne |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=35YvAAAAIAAJ&amp;q=Hafside+ |title=Histoire du Maroc des origines à l'établissement du Protectorat français |date=1950 |publisher=Éditions Atlantides | pages=436|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Buresi |first1=Pascal |url=https://books.google.com/books?id=Da81DwAAQBAJ&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA76 |title=Gouverner l'empire: La nomination des fonctionnaires provinciaux dans l'empire almohade (Maghreb, 1224-1269) |last2=Aallaoui |first2=Hicham El |publisher=Casa de Velázquez |isbn=978-84-15636-45-8 | pages=76|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>q2x37cqla3p5hahwk5jggxbvl0bflhz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270057</id>
      <parentid>6270056</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Hafsiylar sulolasi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6270057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10053" sha1="cfpykafj7wog7uu6ecch6tmautmlw3l" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| nomi          = Abu Zakariya Yahyo yurishlari
| width             = 
| part_of           = 
| image             = 
| image_size        = 
| image_upright     = 
| alt               = 
| caption           = 
| sana              = 1229–1249
| yer          = [[Magʻrib]]
| coordinates       = &lt;!--Use the {{coord}} template --&gt;
| pushpin_map       =
| pushpin_relief    =
| pushpin_map_size  =
| pushpin_mark_size =
| pushpin_caption   =
| pushpin_label     =
| territory         =
| natija            = [[Hafsiy]] decisive victory

* the [[Maghreb]] is conquered by the [[Hafsid]]
| status            =
| combatants_header =
| raqib1        = [[Hafsiylar]]
| raqib2        = [[Muvahhidlar davlati]]&lt;br /&gt;[[Tilimsan qirolligi]]&lt;br /&gt;[[Mariniylat]]&lt;br /&gt;[[Banu Gʻoniya]]
| combatant3        =
| qomondon1        = [[Abu Zakariyo Yahyo]]
| qomondon2        = Yahyo bin Gʻoniya &lt;br /&gt; [[Yagʻmurasan ibn Zayyon]]
| commander3        =
| units1            =
| units2            =
| units3            =
| kuch1         = Nomaʼlum
| kuch2         = Nomaʼlum
| strength3         =
| yoqotishlar1       = Nomaʼlum
| yoqotishlar2       = Nomaʼlum
| casualties3       =
| notes             =
| campaignbox       =
}}
'''Abu Zakariya Yahyo yurishlari''' birinchi [[Hafsiylar]] amiri [[Abu Zakariyo Yahyo|Abu Zakariyo Yahyo]] hukmronligi davrida amalga oshirilgan bir qancha harbiy yurishlarni oʻz ichiga oladi, bu yurishlarning asosiy qismi [[Magʻrib]] hududida boʻlib oʻtgan.

== Yurishlar ==

[[Hafsiylar]] mustaqilligini eʼlon qilinishidan ham avval, [[Abu Zakariyo Yahyo|Abu Zakariyo Yahyo]] allaqachon [[Muvahhidlar davlati|Muvahhidlar xalifaligi]]dan ajralib chiqqan edi. 1230-yilda u qoʻzgʻolon koʻtarib, ikki harbiy yurishni boshladi va ular davomida [[Bijoya]] hamda [[Qusantina]]ni zabt etib, oʻz hududini sharq tomonga kengaytirdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Benameur |first=Kamel Mhamed |url=https://books.google.com/books?id=svaBEAAAQBAJ&amp;dq=hafsid&amp;pg=PT155 |title=Abécédaire de l'Algérie: Des femmes, des hommes et des lieux |date=2022-08-16 |publisher=Les Editions du Net |isbn=978-2-312-12441-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bosworth |first=C. E. |url=https://books.google.com/books?id=maQxEAAAQBAJ&amp;dq=Hafsid+Constantine&amp;pg=PA46 |title=New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual |date=2019-06-01 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-4744-6462-8 | page=46|language=en}}&lt;/ref&gt;.

1236-yilda [[Hafsiylar]] oʻz hududlarini kengaytirishda davom ettirib, Banu Tujjin va [[Banu Mandil]] qabilalarini boʻysundirdilar. Bu ularga [[Jazoir (shahar)|Jazoir]] ustidan nazorat oʻrnatish va Shelif daryosigacha yetib borish imkonini berdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Garcin |first1=Jean-Claude |url=https://books.google.com/books?id=ybJ2DwAAQBAJ&amp;q=Hafsid%252520Ch%C3%A9lif&amp;pg=RA1-PT622 |title=États, sociétés et cultures du monde musulman médiéval : Xe-XVe siècle (1) |last2=Balivet |first2=Michel |last3=Bianquis |first3=Thierry |date=1995-01-01 |publisher=Presses universitaires de France (réédition numérique FeniXX) |isbn=978-2-13-067300-2 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guerre |first=France Ministre de la |url=https://books.google.com/books?id=GW9WAAAAcAAJ&amp;q=Hafsid%252520ch%C3%A9lif&amp;pg=PA444 |title=Journal des sciences militaires |date=1886 | pages=444|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bloom |first1=Jonathan |url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&amp;dq=Abu+zakariya+yahya+constantine&amp;pg=RA1-PA133 |title=Grove Encyclopedia of Islamic Art &amp; Architecture: Three-Volume Set |last2=Blair |first2=Sheila |date=2009-05-14 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-530991-1 | pages=133|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Valérian |first=Dominique |url=https://books.google.com/books?id=idISCwAAQBAJ&amp;dq=Abu+zakariya+yahya+Tripoli&amp;pg=PA54 |title=Bougie, port maghrébin, 1067-1510 |date=2013-05-03 |publisher=Publications de l’École française de Rome |isbn=978-2-7283-1000-5 | pages=54 |language=fr}}&lt;/ref&gt;.

Keyinroq, 1235-yilda Hafsiy amiri [[Tripoli|Tripoli (Liviya)]]ni egallab, uning atrofidagi arab aholisini oʻz nazoratiga oldi. Bu esa unga butun [[Ifriqiya]] mintaqasi ustidan oʻrnatilgan hokimiyatini mustahkamlash imkonini berdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Albergoni |first1=Gianni |url=https://books.google.com/books?id=W54KCwAAQBAJ&amp;dq=hafside&amp;pg=PA20 |title=La Lybie nouvelle: Rupture et continuité |last2=méditerranéennes |first2=Centre de recherches et d'études sur les sociétés |date=1975 |publisher=Institut de recherches et d'études sur le monde arabe et musulman |isbn=978-2-222-01801-8 | pages=20|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shillington |first=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=umyHqvAErOAC&amp;dq=hafsid+tripoli&amp;pg=PA890 |title=Encyclopedia of African History 3-Volume Set |date=2005 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-45670-2 | pages=890 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[Hafsiylar|Hafsiylar sulolasi]]ning 1236-yilda rasmiy mustaqillikka erishganidan bir yil oʻtib, 1237-yilda Abu Zakariyo Yahyo [[Milyona]] yaqinida mashhur [[Banu Gʻoniya]] qabilasini tor-mor keltirdi va ularning yetakchisi Yahyo ibn Gʻoniyani oʻldirdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Laffitte |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=_HJYDwAAQBAJ&amp;q=hafsid%252520ch%C3%A9lif&amp;pg=PT562 |title=C'était l'Algérie |date=1993-12-31 |publisher=FeniXX réédition numérique |isbn=978-2-402-05427-0 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Aillet |first=Cyrille |url=https://books.google.com/books?id=oTCGDwAAQBAJ&amp;dq=Hafside+Tripoli+1234&amp;pg=PT198 |title=L'ibadisme dans les sociétés de l'Islam médiéval: Modèles et interactions |date=2018-09-24 |publisher=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG |isbn=978-3-11-058416-5 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Cressier |first1=Patrice |url=https://books.google.com/books?id=qw5BDwAAQBAJ&amp;dq=Hafside+Tripoli+1234&amp;pg=PA49 |title=Sedrata: Histoire et archéologie d'un carrefour du Sahara médiéval à la lumière des archives inédites de Marguerite van Berchem |last2=Gilotte |first2=Sophie |date=2018-01-11 |publisher=Casa de Velázquez |isbn=978-84-9096-079-0 | pages=49|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

1242-yilda [[Abu Zakariyo Yahyo|Abu Zakariyo Yahyo]] [[Tilimsan]]ni oʻziga qoʻshib oldi. U yerda u [[Tilimsan qirolligi]] hukmdori [[Yagʻmurasan ibn Zayyon|Yagʻmurasan ibn Zayyon]]ni magʻlub etib, uni oilasi bilan birga qochishga majbur qildi. Jangdan soʻng u Yagʻmurasanni Tilimsan ustida hafsiylar oliy hukmronligini tan olishga majbur qildi va shu tariqa butun [[Tilimsan qirolligi]]ni amalda oʻziga qoʻshib oldi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Khaldûn |first=ʿAbd al-Raḥman b Muḥammad Ibn |url=https://books.google.com/books?id=3dYOAAAAQAAJ&amp;dq=hafside&amp;pg=PA317 |title=Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale, tr. par le baron de Slane |date=1854 | pages=317 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lugan |first=Bernard |url=https://books.google.com/books?id=Bwz0EAAAQBAJ&amp;q=Abu%252520Zakaria%252520Yahya%252520m%C3%A9rinide&amp;pg=PA15-IA53 |title=Histoire des Berbères: Des origines à nos jours |date=2024-03-01 |publisher=Editions du Rocher |isbn=978-2-268-11045-5 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7AJCO9mOGgMC&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA133 |title=Encyclopédie moderne: dictionnaire abrégé des sciences, lettres, arts... |date=1857 |publisher=Didot | pages=133|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Loth |first=Gaston |url=https://books.google.com/books?id=RR4-AAAAYAAJ&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA169 |title=Histoire de la Tunisie depuis les origines jusqu'a nos jours |date=1898 |publisher=A. Colin |pages=169|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

U oʻz yurishlarini [[Marokash]]da yakunladi. Bu yerda avval [[Seuta]] va [[Sijilmasa]] kabi shaharlar uning hokimiyatini tan oldi, keyinchalik esa [[Miknas|Meknas]] va [[Tanjer]] ham unga boʻysundi&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/histoire-du-maghreb-medieval-mehdi-ghouirgate/page/n118/mode/1up?q=Hafside |title=Histoire Du Maghreb Medieval Mehdi Ghouirgate}} | pages=119&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Alaoui |first=Abdelaziz El |url=https://books.google.com/books?id=mz8AEQAAQBAJ&amp;dq=Hafsid+ceuta&amp;pg=RA1-PA271 |title=Le Maghrib et le commerce transsaharien, milieu du XIe-milieu du XIVe siècle: Contribution à l'histoire économique, sociale et politique du Maroc médiéval. Thèse en vue du Doctorat de 3e cycle |date=1983-01-01 |publisher=FeniXX |isbn=978-2-402-57434-1 | page=382 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ibn-Ḫaldūn |first=ʿAbd-ar-Raḥmān Ibn-Muḥammad |url=https://books.google.com/books?id=bw0-AAAAcAAJ&amp;dq=Hafsid+ceuta&amp;pg=PA598 |title=Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale: collationné sur plusieurs manuscrits |date=1854 |publisher=Impr. du Gouvernement | pages=598 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mouliéras |first=Auguste |url=https://books.google.com/books?id=vzoiobgtGTMC&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA682 |title=Le Maroc imconnu ...: ptie. Exploration des Djebala |date=1899 |publisher=L'auteur [Impr. Fouque &amp; cie] |pages=682 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=rm8kAQAAIAAJ&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=RA2-PA436 |title=Revue africaine |date=1889 |publisher=Société historique algérienne |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=35YvAAAAIAAJ&amp;q=Hafside+ |title=Histoire du Maroc des origines à l'établissement du Protectorat français |date=1950 |publisher=Éditions Atlantides | pages=436|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Buresi |first1=Pascal |url=https://books.google.com/books?id=Da81DwAAQBAJ&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA76 |title=Gouverner l'empire: La nomination des fonctionnaires provinciaux dans l'empire almohade (Maghreb, 1224-1269) |last2=Aallaoui |first2=Hicham El |publisher=Casa de Velázquez |isbn=978-84-15636-45-8 | pages=76|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Hafsiylar sulolasi]]</text>
      <sha1>cfpykafj7wog7uu6ecch6tmautmlw3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270059</id>
      <parentid>6270057</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <origin>6270059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9800" sha1="3kh18zocukc8qavdnqdl8yx09y737lj" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| nomi = Abu Zakariya Yahyo yurishlari
| width = 
| part_of = 
| image = 
| image_size = 
| image_upright = 
| alt = 
| caption = 
| sana = 1229–1249
| yer = [[Magʻrib]]
| coordinates = &lt;!--Use the {{coord}} template --&gt;
| pushpin_map = 
| pushpin_relief = 
| pushpin_map_size = 
| pushpin_mark_size = 
| pushpin_caption = 
| pushpin_label = 
| territory = 
| natija = [[Hafsiylar]]ning hal qiluvchi gʻalabasi

* [[Magʻrib]] [[Hafsiylar]] tomonidan zabt etildi
| status = 
| combatants_header = 
| raqib1 = [[Hafsiylar]]
| raqib2 = [[Muvahhidlar davlati]]&lt;br /&gt;[[Tilimsan qirolligi]]&lt;br /&gt;[[Mariniylat]]&lt;br /&gt;[[Banu Gʻoniya]]
| combatant3 = 
| qomondon1 = [[Abu Zakariyo Yahyo]]
| qomondon2 = Yahyo bin Gʻoniya &lt;br /&gt; [[Yagʻmurasan ibn Zayyon]]
| commander3 = 
| units1 = 
| units2 = 
| units3 = 
| kuch1 = Nomaʼlum
| kuch2 = Nomaʼlum
| strength3 = 
| yoqotishlar1 = Nomaʼlum
| yoqotishlar2 = Nomaʼlum
| casualties3 = 
| notes = 
| campaignbox = 
}}
'''Abu Zakariya Yahyo yurishlari''' birinchi [[Hafsiylar]] amiri [[Abu Zakariyo Yahyo|Abu Zakariyo Yahyo]] hukmronligi davrida amalga oshirilgan bir qancha harbiy yurishlarni oʻz ichiga oladi, bu yurishlarning asosiy qismi [[Magʻrib]] hududida boʻlib oʻtgan.

== Yurishlar ==

[[Hafsiylar]] mustaqilligini eʼlon qilinishidan ham avval, [[Abu Zakariyo Yahyo|Abu Zakariyo Yahyo]] allaqachon [[Muvahhidlar davlati|Muvahhidlar xalifaligi]]dan ajralib chiqqan edi. 1230-yilda u qoʻzgʻolon koʻtarib, ikki harbiy yurishni boshladi va ular davomida [[Bijoya]] hamda [[Qusantina]]ni zabt etib, oʻz hududini sharq tomonga kengaytirdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Benameur |first=Kamel Mhamed |url=https://books.google.com/books?id=svaBEAAAQBAJ&amp;dq=hafsid&amp;pg=PT155 |title=Abécédaire de l'Algérie: Des femmes, des hommes et des lieux |date=2022-08-16 |publisher=Les Editions du Net |isbn=978-2-312-12441-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bosworth |first=C. E. |url=https://books.google.com/books?id=maQxEAAAQBAJ&amp;dq=Hafsid+Constantine&amp;pg=PA46 |title=New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual |date=2019-06-01 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-4744-6462-8 | page=46|language=en}}&lt;/ref&gt;.

1236-yilda [[Hafsiylar]] oʻz hududlarini kengaytirishda davom ettirib, Banu Tujjin va [[Banu Mandil]] qabilalarini boʻysundirdilar. Bu ularga [[Jazoir (shahar)|Jazoir]] ustidan nazorat oʻrnatish va Shelif daryosigacha yetib borish imkonini berdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Garcin |first1=Jean-Claude |url=https://books.google.com/books?id=ybJ2DwAAQBAJ&amp;q=Hafsid%252520Ch%C3%A9lif&amp;pg=RA1-PT622 |title=États, sociétés et cultures du monde musulman médiéval : Xe-XVe siècle (1) |last2=Balivet |first2=Michel |last3=Bianquis |first3=Thierry |date=1995-01-01 |publisher=Presses universitaires de France (réédition numérique FeniXX) |isbn=978-2-13-067300-2 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guerre |first=France Ministre de la |url=https://books.google.com/books?id=GW9WAAAAcAAJ&amp;q=Hafsid%252520ch%C3%A9lif&amp;pg=PA444 |title=Journal des sciences militaires |date=1886 | pages=444|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bloom |first1=Jonathan |url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&amp;dq=Abu+zakariya+yahya+constantine&amp;pg=RA1-PA133 |title=Grove Encyclopedia of Islamic Art &amp; Architecture: Three-Volume Set |last2=Blair |first2=Sheila |date=2009-05-14 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-530991-1 | pages=133|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Valérian |first=Dominique |url=https://books.google.com/books?id=idISCwAAQBAJ&amp;dq=Abu+zakariya+yahya+Tripoli&amp;pg=PA54 |title=Bougie, port maghrébin, 1067-1510 |date=2013-05-03 |publisher=Publications de l’École française de Rome |isbn=978-2-7283-1000-5 | pages=54 |language=fr}}&lt;/ref&gt;.

Keyinroq, 1235-yilda Hafsiy amiri [[Tripoli|Tripoli (Liviya)]]ni egallab, uning atrofidagi arab aholisini oʻz nazoratiga oldi. Bu esa unga butun [[Ifriqiya]] mintaqasi ustidan oʻrnatilgan hokimiyatini mustahkamlash imkonini berdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Albergoni |first1=Gianni |url=https://books.google.com/books?id=W54KCwAAQBAJ&amp;dq=hafside&amp;pg=PA20 |title=La Lybie nouvelle: Rupture et continuité |last2=méditerranéennes |first2=Centre de recherches et d'études sur les sociétés |date=1975 |publisher=Institut de recherches et d'études sur le monde arabe et musulman |isbn=978-2-222-01801-8 | pages=20|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shillington |first=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=umyHqvAErOAC&amp;dq=hafsid+tripoli&amp;pg=PA890 |title=Encyclopedia of African History 3-Volume Set |date=2005 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-45670-2 | pages=890 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[Hafsiylar|Hafsiylar sulolasi]]ning 1236-yilda rasmiy mustaqillikka erishganidan bir yil oʻtib, 1237-yilda Abu Zakariyo Yahyo [[Milyona]] yaqinida mashhur [[Banu Gʻoniya]] qabilasini tor-mor keltirdi va ularning yetakchisi Yahyo ibn Gʻoniyani oʻldirdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Laffitte |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=_HJYDwAAQBAJ&amp;q=hafsid%252520ch%C3%A9lif&amp;pg=PT562 |title=C'était l'Algérie |date=1993-12-31 |publisher=FeniXX réédition numérique |isbn=978-2-402-05427-0 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Aillet |first=Cyrille |url=https://books.google.com/books?id=oTCGDwAAQBAJ&amp;dq=Hafside+Tripoli+1234&amp;pg=PT198 |title=L'ibadisme dans les sociétés de l'Islam médiéval: Modèles et interactions |date=2018-09-24 |publisher=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG |isbn=978-3-11-058416-5 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Cressier |first1=Patrice |url=https://books.google.com/books?id=qw5BDwAAQBAJ&amp;dq=Hafside+Tripoli+1234&amp;pg=PA49 |title=Sedrata: Histoire et archéologie d'un carrefour du Sahara médiéval à la lumière des archives inédites de Marguerite van Berchem |last2=Gilotte |first2=Sophie |date=2018-01-11 |publisher=Casa de Velázquez |isbn=978-84-9096-079-0 | pages=49|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

1242-yilda [[Abu Zakariyo Yahyo|Abu Zakariyo Yahyo]] [[Tilimsan]]ni oʻziga qoʻshib oldi. U yerda u [[Tilimsan qirolligi]] hukmdori [[Yagʻmurasan ibn Zayyon|Yagʻmurasan ibn Zayyon]]ni magʻlub etib, uni oilasi bilan birga qochishga majbur qildi. Jangdan soʻng u Yagʻmurasanni Tilimsan ustida hafsiylar oliy hukmronligini tan olishga majbur qildi va shu tariqa butun [[Tilimsan qirolligi]]ni amalda oʻziga qoʻshib oldi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Khaldûn |first=ʿAbd al-Raḥman b Muḥammad Ibn |url=https://books.google.com/books?id=3dYOAAAAQAAJ&amp;dq=hafside&amp;pg=PA317 |title=Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale, tr. par le baron de Slane |date=1854 | pages=317 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lugan |first=Bernard |url=https://books.google.com/books?id=Bwz0EAAAQBAJ&amp;q=Abu%252520Zakaria%252520Yahya%252520m%C3%A9rinide&amp;pg=PA15-IA53 |title=Histoire des Berbères: Des origines à nos jours |date=2024-03-01 |publisher=Editions du Rocher |isbn=978-2-268-11045-5 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7AJCO9mOGgMC&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA133 |title=Encyclopédie moderne: dictionnaire abrégé des sciences, lettres, arts... |date=1857 |publisher=Didot | pages=133|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Loth |first=Gaston |url=https://books.google.com/books?id=RR4-AAAAYAAJ&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA169 |title=Histoire de la Tunisie depuis les origines jusqu'a nos jours |date=1898 |publisher=A. Colin |pages=169|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

U oʻz yurishlarini [[Marokash]]da yakunladi. Bu yerda avval [[Seuta]] va [[Sijilmasa]] kabi shaharlar uning hokimiyatini tan oldi, keyinchalik esa [[Miknas|Meknas]] va [[Tanjer]] ham unga boʻysundi&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/histoire-du-maghreb-medieval-mehdi-ghouirgate/page/n118/mode/1up?q=Hafside |title=Histoire Du Maghreb Medieval Mehdi Ghouirgate}} | pages=119&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Alaoui |first=Abdelaziz El |url=https://books.google.com/books?id=mz8AEQAAQBAJ&amp;dq=Hafsid+ceuta&amp;pg=RA1-PA271 |title=Le Maghrib et le commerce transsaharien, milieu du XIe-milieu du XIVe siècle: Contribution à l'histoire économique, sociale et politique du Maroc médiéval. Thèse en vue du Doctorat de 3e cycle |date=1983-01-01 |publisher=FeniXX |isbn=978-2-402-57434-1 | page=382 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ibn-Ḫaldūn |first=ʿAbd-ar-Raḥmān Ibn-Muḥammad |url=https://books.google.com/books?id=bw0-AAAAcAAJ&amp;dq=Hafsid+ceuta&amp;pg=PA598 |title=Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale: collationné sur plusieurs manuscrits |date=1854 |publisher=Impr. du Gouvernement | pages=598 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mouliéras |first=Auguste |url=https://books.google.com/books?id=vzoiobgtGTMC&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA682 |title=Le Maroc imconnu ...: ptie. Exploration des Djebala |date=1899 |publisher=L'auteur [Impr. Fouque &amp; cie] |pages=682 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=rm8kAQAAIAAJ&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=RA2-PA436 |title=Revue africaine |date=1889 |publisher=Société historique algérienne |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=35YvAAAAIAAJ&amp;q=Hafside+ |title=Histoire du Maroc des origines à l'établissement du Protectorat français |date=1950 |publisher=Éditions Atlantides | pages=436|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Buresi |first1=Pascal |url=https://books.google.com/books?id=Da81DwAAQBAJ&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA76 |title=Gouverner l'empire: La nomination des fonctionnaires provinciaux dans l'empire almohade (Maghreb, 1224-1269) |last2=Aallaoui |first2=Hicham El |publisher=Casa de Velázquez |isbn=978-84-15636-45-8 | pages=76|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Hafsiylar sulolasi]]</text>
      <sha1>3kh18zocukc8qavdnqdl8yx09y737lj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270069</id>
      <parentid>6270059</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <comment>/* Yurishlar */</comment>
      <origin>6270069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9800" sha1="ldmrlz7tb9uycwedgt6f47zi2p39w8c" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| nomi = Abu Zakariya Yahyo yurishlari
| width = 
| part_of = 
| image = 
| image_size = 
| image_upright = 
| alt = 
| caption = 
| sana = 1229–1249
| yer = [[Magʻrib]]
| coordinates = &lt;!--Use the {{coord}} template --&gt;
| pushpin_map = 
| pushpin_relief = 
| pushpin_map_size = 
| pushpin_mark_size = 
| pushpin_caption = 
| pushpin_label = 
| territory = 
| natija = [[Hafsiylar]]ning hal qiluvchi gʻalabasi

* [[Magʻrib]] [[Hafsiylar]] tomonidan zabt etildi
| status = 
| combatants_header = 
| raqib1 = [[Hafsiylar]]
| raqib2 = [[Muvahhidlar davlati]]&lt;br /&gt;[[Tilimsan qirolligi]]&lt;br /&gt;[[Mariniylat]]&lt;br /&gt;[[Banu Gʻoniya]]
| combatant3 = 
| qomondon1 = [[Abu Zakariyo Yahyo]]
| qomondon2 = Yahyo bin Gʻoniya &lt;br /&gt; [[Yagʻmurasan ibn Zayyon]]
| commander3 = 
| units1 = 
| units2 = 
| units3 = 
| kuch1 = Nomaʼlum
| kuch2 = Nomaʼlum
| strength3 = 
| yoqotishlar1 = Nomaʼlum
| yoqotishlar2 = Nomaʼlum
| casualties3 = 
| notes = 
| campaignbox = 
}}
'''Abu Zakariya Yahyo yurishlari''' birinchi [[Hafsiylar]] amiri [[Abu Zakariyo Yahyo|Abu Zakariyo Yahyo]] hukmronligi davrida amalga oshirilgan bir qancha harbiy yurishlarni oʻz ichiga oladi, bu yurishlarning asosiy qismi [[Magʻrib]] hududida boʻlib oʻtgan.

== Yurishlar ==

[[Hafsiylar]] mustaqilligini eʼlon qilinishidan ham avval, [[Abu Zakariyo Yahyo|Abu Zakariyo Yahyo]] allaqachon [[Muvahhidlar davlati|Muvahhidlar xalifaligi]]dan ajralib chiqqan edi. 1230-yilda u qoʻzgʻolon koʻtarib, ikki harbiy yurishni boshladi va ular davomida [[Bijaya]] hamda [[Qusantina]]ni zabt etib, oʻz hududini sharq tomonga kengaytirdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Benameur |first=Kamel Mhamed |url=https://books.google.com/books?id=svaBEAAAQBAJ&amp;dq=hafsid&amp;pg=PT155 |title=Abécédaire de l'Algérie: Des femmes, des hommes et des lieux |date=2022-08-16 |publisher=Les Editions du Net |isbn=978-2-312-12441-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bosworth |first=C. E. |url=https://books.google.com/books?id=maQxEAAAQBAJ&amp;dq=Hafsid+Constantine&amp;pg=PA46 |title=New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual |date=2019-06-01 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-4744-6462-8 | page=46|language=en}}&lt;/ref&gt;.

1236-yilda [[Hafsiylar]] oʻz hududlarini kengaytirishda davom ettirib, Banu Tujjin va [[Banu Mandil]] qabilalarini boʻysundirdilar. Bu ularga [[Jazoir (shahar)|Jazoir]] ustidan nazorat oʻrnatish va Shelif daryosigacha yetib borish imkonini berdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Garcin |first1=Jean-Claude |url=https://books.google.com/books?id=ybJ2DwAAQBAJ&amp;q=Hafsid%252520Ch%C3%A9lif&amp;pg=RA1-PT622 |title=États, sociétés et cultures du monde musulman médiéval : Xe-XVe siècle (1) |last2=Balivet |first2=Michel |last3=Bianquis |first3=Thierry |date=1995-01-01 |publisher=Presses universitaires de France (réédition numérique FeniXX) |isbn=978-2-13-067300-2 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guerre |first=France Ministre de la |url=https://books.google.com/books?id=GW9WAAAAcAAJ&amp;q=Hafsid%252520ch%C3%A9lif&amp;pg=PA444 |title=Journal des sciences militaires |date=1886 | pages=444|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bloom |first1=Jonathan |url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&amp;dq=Abu+zakariya+yahya+constantine&amp;pg=RA1-PA133 |title=Grove Encyclopedia of Islamic Art &amp; Architecture: Three-Volume Set |last2=Blair |first2=Sheila |date=2009-05-14 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-530991-1 | pages=133|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Valérian |first=Dominique |url=https://books.google.com/books?id=idISCwAAQBAJ&amp;dq=Abu+zakariya+yahya+Tripoli&amp;pg=PA54 |title=Bougie, port maghrébin, 1067-1510 |date=2013-05-03 |publisher=Publications de l’École française de Rome |isbn=978-2-7283-1000-5 | pages=54 |language=fr}}&lt;/ref&gt;.

Keyinroq, 1235-yilda Hafsiy amiri [[Tripoli|Tripoli (Liviya)]]ni egallab, uning atrofidagi arab aholisini oʻz nazoratiga oldi. Bu esa unga butun [[Ifriqiya]] mintaqasi ustidan oʻrnatilgan hokimiyatini mustahkamlash imkonini berdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Albergoni |first1=Gianni |url=https://books.google.com/books?id=W54KCwAAQBAJ&amp;dq=hafside&amp;pg=PA20 |title=La Lybie nouvelle: Rupture et continuité |last2=méditerranéennes |first2=Centre de recherches et d'études sur les sociétés |date=1975 |publisher=Institut de recherches et d'études sur le monde arabe et musulman |isbn=978-2-222-01801-8 | pages=20|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shillington |first=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=umyHqvAErOAC&amp;dq=hafsid+tripoli&amp;pg=PA890 |title=Encyclopedia of African History 3-Volume Set |date=2005 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-45670-2 | pages=890 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[Hafsiylar|Hafsiylar sulolasi]]ning 1236-yilda rasmiy mustaqillikka erishganidan bir yil oʻtib, 1237-yilda Abu Zakariyo Yahyo [[Milyona]] yaqinida mashhur [[Banu Gʻoniya]] qabilasini tor-mor keltirdi va ularning yetakchisi Yahyo ibn Gʻoniyani oʻldirdi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Laffitte |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=_HJYDwAAQBAJ&amp;q=hafsid%252520ch%C3%A9lif&amp;pg=PT562 |title=C'était l'Algérie |date=1993-12-31 |publisher=FeniXX réédition numérique |isbn=978-2-402-05427-0 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Aillet |first=Cyrille |url=https://books.google.com/books?id=oTCGDwAAQBAJ&amp;dq=Hafside+Tripoli+1234&amp;pg=PT198 |title=L'ibadisme dans les sociétés de l'Islam médiéval: Modèles et interactions |date=2018-09-24 |publisher=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG |isbn=978-3-11-058416-5 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Cressier |first1=Patrice |url=https://books.google.com/books?id=qw5BDwAAQBAJ&amp;dq=Hafside+Tripoli+1234&amp;pg=PA49 |title=Sedrata: Histoire et archéologie d'un carrefour du Sahara médiéval à la lumière des archives inédites de Marguerite van Berchem |last2=Gilotte |first2=Sophie |date=2018-01-11 |publisher=Casa de Velázquez |isbn=978-84-9096-079-0 | pages=49|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

1242-yilda [[Abu Zakariyo Yahyo|Abu Zakariyo Yahyo]] [[Tilimsan]]ni oʻziga qoʻshib oldi. U yerda u [[Tilimsan qirolligi]] hukmdori [[Yagʻmurasan ibn Zayyon|Yagʻmurasan ibn Zayyon]]ni magʻlub etib, uni oilasi bilan birga qochishga majbur qildi. Jangdan soʻng u Yagʻmurasanni Tilimsan ustida hafsiylar oliy hukmronligini tan olishga majbur qildi va shu tariqa butun [[Tilimsan qirolligi]]ni amalda oʻziga qoʻshib oldi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Khaldûn |first=ʿAbd al-Raḥman b Muḥammad Ibn |url=https://books.google.com/books?id=3dYOAAAAQAAJ&amp;dq=hafside&amp;pg=PA317 |title=Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale, tr. par le baron de Slane |date=1854 | pages=317 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lugan |first=Bernard |url=https://books.google.com/books?id=Bwz0EAAAQBAJ&amp;q=Abu%252520Zakaria%252520Yahya%252520m%C3%A9rinide&amp;pg=PA15-IA53 |title=Histoire des Berbères: Des origines à nos jours |date=2024-03-01 |publisher=Editions du Rocher |isbn=978-2-268-11045-5 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7AJCO9mOGgMC&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA133 |title=Encyclopédie moderne: dictionnaire abrégé des sciences, lettres, arts... |date=1857 |publisher=Didot | pages=133|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Loth |first=Gaston |url=https://books.google.com/books?id=RR4-AAAAYAAJ&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA169 |title=Histoire de la Tunisie depuis les origines jusqu'a nos jours |date=1898 |publisher=A. Colin |pages=169|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

U oʻz yurishlarini [[Marokash]]da yakunladi. Bu yerda avval [[Seuta]] va [[Sijilmasa]] kabi shaharlar uning hokimiyatini tan oldi, keyinchalik esa [[Miknas|Meknas]] va [[Tanjer]] ham unga boʻysundi&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/histoire-du-maghreb-medieval-mehdi-ghouirgate/page/n118/mode/1up?q=Hafside |title=Histoire Du Maghreb Medieval Mehdi Ghouirgate}} | pages=119&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Alaoui |first=Abdelaziz El |url=https://books.google.com/books?id=mz8AEQAAQBAJ&amp;dq=Hafsid+ceuta&amp;pg=RA1-PA271 |title=Le Maghrib et le commerce transsaharien, milieu du XIe-milieu du XIVe siècle: Contribution à l'histoire économique, sociale et politique du Maroc médiéval. Thèse en vue du Doctorat de 3e cycle |date=1983-01-01 |publisher=FeniXX |isbn=978-2-402-57434-1 | page=382 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ibn-Ḫaldūn |first=ʿAbd-ar-Raḥmān Ibn-Muḥammad |url=https://books.google.com/books?id=bw0-AAAAcAAJ&amp;dq=Hafsid+ceuta&amp;pg=PA598 |title=Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique septentrionale: collationné sur plusieurs manuscrits |date=1854 |publisher=Impr. du Gouvernement | pages=598 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mouliéras |first=Auguste |url=https://books.google.com/books?id=vzoiobgtGTMC&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA682 |title=Le Maroc imconnu ...: ptie. Exploration des Djebala |date=1899 |publisher=L'auteur [Impr. Fouque &amp; cie] |pages=682 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=rm8kAQAAIAAJ&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=RA2-PA436 |title=Revue africaine |date=1889 |publisher=Société historique algérienne |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=35YvAAAAIAAJ&amp;q=Hafside+ |title=Histoire du Maroc des origines à l'établissement du Protectorat français |date=1950 |publisher=Éditions Atlantides | pages=436|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Buresi |first1=Pascal |url=https://books.google.com/books?id=Da81DwAAQBAJ&amp;dq=Hafside+Tanger&amp;pg=PA76 |title=Gouverner l'empire: La nomination des fonctionnaires provinciaux dans l'empire almohade (Maghreb, 1224-1269) |last2=Aallaoui |first2=Hicham El |publisher=Casa de Velázquez |isbn=978-84-15636-45-8 | pages=76|language=fr}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Hafsiylar sulolasi]]</text>
      <sha1>ldmrlz7tb9uycwedgt6f47zi2p39w8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Furcivena rhodoneurialis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447499</id>
    <revision>
      <id>6270058</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:55:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="981" sha1="svoeawigi493r1wvth0on56j67kltqg" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Furcivena rhodoneurialis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Furcivena rhodoneurialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1898-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Nigeriya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp |date=2018 |url=https://www.afromoths.net/species_by_code/FURCRHDN |title=''Furcivena rhodoneurialis'' Hampson, 1898 |website=Afromoths |accessdate=October 26, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar |from=Q13638478}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>svoeawigi493r1wvth0on56j67kltqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turkum:Hafsiylar sulolasi</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1447500</id>
    <revision>
      <id>6270060</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Cat main|Hafsiylar sulolasi}} {{Commons cat|Hafsid dynasty}}  [[Category:Berber sulolalari]] [[Category:Tunisdagi berberlar]] [[Category:Xalifaliklar]] [[Category:Hintata]] [[Category:Ifriqiya]] [[Category:Sunniy sulolalar]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6270060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="226" sha1="hdu9nqvvgi07cllwklu16qpt5joqgam" xml:space="preserve">{{Cat main|Hafsiylar sulolasi}}
{{Commons cat|Hafsid dynasty}}

[[Category:Berber sulolalari]]
[[Category:Tunisdagi berberlar]]
[[Category:Xalifaliklar]]
[[Category:Hintata]]
[[Category:Ifriqiya]]
[[Category:Sunniy sulolalar]]</text>
      <sha1>hdu9nqvvgi07cllwklu16qpt5joqgam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hafsiylar sulolasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447501</id>
    <redirect title="Hafsiylar" />
    <revision>
      <id>6270061</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:57:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <comment>[[Hafsiylar]]ga yoʻnaltirildi</comment>
      <origin>6270061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="6w77xi57ycz2y580xrcagy36a2z2mgh" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Hafsiylar]]</text>
      <sha1>6w77xi57ycz2y580xrcagy36a2z2mgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Furcivena strigiferalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447502</id>
    <revision>
      <id>6270063</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="747" sha1="clv3pd6smjhbs4hdi18rp0iz2j8xmfk" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Furcivena strigiferalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Furcivena strigiferalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1896-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Hindiston]]ning [[Sekkim]] hududida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar |from=Q13638479}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>clv3pd6smjhbs4hdi18rp0iz2j8xmfk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gynenomis sericealis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447503</id>
    <revision>
      <id>6270067</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="714" sha1="lbi616t3n5gcmmu2lb5smvnbdcpu53d" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Gynenomis sericealis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Gynenomis sericealis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1917-yilda Wileman va South tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Tayvan]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=23281 |accessdate=May 5, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13649250}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>lbi616t3n5gcmmu2lb5smvnbdcpu53d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Banu Taym</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447504</id>
    <revision>
      <id>6270068</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Qabila bilgiqutisi | name = Banu Taym &lt;br&gt; {{Lang-ar|بَنُو تَيْم}} | type = [[Quraysh]]iy arab qabilasi | nisba = At-Taymiy ({{Lang|ar|ٱلتَّيْمي}}) | location = [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]], [[Shimoliy Afrika]] va [[Levant]] | descended = Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn [[Molik ibn an-Nadr|Molik]] ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nazr ibn Kinona]] | branches = * Banu Abu...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6270068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9399" sha1="j5lcpdcck1760kewjazkftx8g9l5c98" xml:space="preserve">{{Qabila bilgiqutisi
| name = Banu Taym &lt;br&gt; {{Lang-ar|بَنُو تَيْم}}
| type = [[Quraysh]]iy arab qabilasi
| nisba = At-Taymiy ({{Lang|ar|ٱلتَّيْمي}})
| location = [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]], [[Shimoliy Afrika]] va [[Levant]]
| descended = Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn [[Molik ibn an-Nadr|Molik]] ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nazr ibn Kinona]]
| branches = * Banu [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]
* Banu [[Talha ibn Ubaydulloh]]
| religion = [[Islom]]
| ethnicity = [[Arablar]]
| parent_tribe = [[Quraysh]]ning [[Banu Kinona]] tarmogʻi
| language = [[Arab tili]]
}}
'''Banu Taym''' ({{Lang-ar|بَنُو تَيْم}}) — [[Makka]]dagi [[Quraysh]] qabilasiga mansub [[Arablar|arab]] urugʻi. Ularning avlodlari [[Oʻrta Sharq|Yaqin Sharq]]ning koʻplab mamlakatlari, jumladan, [[Arabiston yarim oroli]], [[Levant]] va [[Shimoliy Afrika]]da uchraydi.

[[Roshidun xalifaligi]] birinchi xalifasi [[Abu Bakr Siddiq]] Banu Taym urugʻidan boʻlgan. Shuningdek mashhur [[sahoba]] [[Talha ibn Ubaydulloh]] hamda paygʻambar [[Muhammad]]ning uchinchi xotini [[Oysha]] ham shu urugʻdan edi.

== Kelib chiqishi ==
Banu Taym [[Quraysh]] arab qabilasining bir klani edi. Qurayshning [[progenitor|ajdodi]] [[Fihr ibn Molik|Fihr ibn Malik]] boʻlib, anʼanaviy arab manbalariga koʻra, uning toʻliq nasabnomasi quyidagicha: Fihr ibn Malik ibn an-Nadr ibn Kinana ibn Xuzayma ibn Mudrika ibn Ilyas ibn Mudar ibn Nizar ibn Maʼadd ibn Adnon{{Sfn|Watt|1986|p=434}}. Shunday qilib, Fihr [[Kinanah|Kinana]] qabilasiga mansub boʻlgan va uning nasabi yarim-afsonaviy „[[Adnoniylar|shimoliy arablar]]“ning otasi hisoblangan [[Adnan|Adnon]] [[Ishmaelites|ismoiiliy]]ga borib taqaladi. Anʼanaviy manbalarga koʻra, Fihr Kaʼbani (oʻsha paytda Makkadagi yirik butparast ziyoratgoh) [[Yaman]]dan boʻlgan qabilalar hujumidan himoya qilishda Kinananing va [[Muhammadning shajarasi|Xuzayma]]ning jangchilariga boshchilik qilgan; biroq ziyoratgoh va u bilan bogʻliq imtiyozlar yamanlik [[Banu Khuza'a|Xuzoa]] qabilasi qoʻlida qolaverdi. Qurayshlar oʻz nomini [[Qusay ibn Kilab|Qusayy ibn Kilab]] — Fihr ibn Malikning oltinchi avlod avlodi — qarindoshlarini toʻplab, Kaʼbani nazoratiga olganida oldi. Bundan oldin Fihrning avlodlari Kinana qarindoshlari orasida tarqoq, koʻchmanchi guruhlar boʻlib yashagan{{Sfn|Watt|1986|p=434}}.

=== Nasabi ===
Qabila Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb|Murrah ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib|Lu’ay ibn Ghalib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn Malik ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nadr ibn Kinanah]]dan tarqalgan. Taym ''Quraysh al-Bitah'' (yaʼni [[Makka]]dagi [[Kaʼba|Kaʼba]] yaqinida yashagan qurayshiylar) aʼzosi boʻlgan hamda [[Muhammad]]ning [[Muhammadning shajarasi|ota tomondan ajdodi]] boʻlgan qurayshiy sardor [[Qusay ibn Kilab|Qusayy ibn Kilab]]ning amakisi edi&lt;ref name=&quot;ruqaiyyah3&quot;&gt;{{cite web |last=Maqsood |first=Ruqaiyyah Waris |url=http://www.ruqaiyyah.karoo.net/articles/prophfamily3.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080530213139/http://www.ruqaiyyah.karoo.net/articles/prophfamily3.htm |url-status=dead |archive-date=30 May 2008 |title=The Prophet's Line Family No 3 – Qusayy, Hubbah, and Banu Nadr to Quraysh |publisher=Ruqaiyyah Waris Maqsood Dawah |access-date=1 July 2013}}&lt;/ref&gt;.

== Mashhur aʼzolari ==
{{Div col|colwidth=30em}}
* [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]], katta shogird (''[[Sahoba|sahoba]]'') va [[Qurʼonda ismi kelgan paygʻambarlar|islom paygʻambari]] [[Muhammad]]ning qaynotasi; u 632–634-yillarda [[Roshidun xalifaligi]]ni boshqargan va Muhammad vafotidan soʻng birinchi musulmon [[Xalifalik|xalifa]] boʻlgan&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;{{cite web|title=Abū Bakr|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/2153/Abu-Bakr}}&lt;/ref&gt;.
** [[Ummu al-Xayr (Abu Bakrning onasi)|Salma Umm al-Xayr]] (632–634-yillarda vafot etgan) — Muhammadning ayol shogirdi va Abu Bakrning onasi.
** [[Abu Quhofa|Usmon Abu Quhofa ibn Amir]] — mashhur musulmon va xalifa Abu Bakrning otasi.
** [[Abdurrahmon ibn Abu Bakr as-Siddiq|Abd ar-Rahmon ibn Abi Bakr]] — Abu Bakrning toʻngʻich oʻgʻli
** [[Abdulloh ibn Abu Bakr|Abdulloh ibn Abi Bakr]] — [[Qutayla bint Abduluzzo|Qutayla bint Abd-al-Uzzo]] va [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]ning oʻgʻli, birinchi [[Roshidun|roshidun]] [[Xalifalik|xalifa]].
** [[Oysha|Oisha bint Abi Bakr]] — [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]ning qizi va [[Muhammad]]ning xotinlaridan biri&lt;ref name=spellberg3&gt;{{harvnb|Spellberg|1994|p=3}}&lt;/ref&gt;.
** [[Muhammad ibn Abu Bakr|Muhammad ibn Abi Bakr]] — [[Ali]] xalifaligi davrida (656–661) Misrda harbiy sarkarda va noib.
** [[Qosim ibn Muhammad ibn Abu Bakr|Qosim ibn Muhammad ibn Abi Bakr]] — ilk islom davridagi muhim faqih.
* [[Talha ibn Ubaydulloh|Talha ibn Ubayd Alloh]] — shogird va [[Sahoba|Muhammadning sahobasi]]&lt;ref name=Origins&gt;{{cite book|last=Jafri|first=Hua M.|title=The Origins and Early Development of Shi`a Islam|publisher=International Book Centre|year=1979|pages=58–79}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Restatement&gt;{{cite book|last=Razwy|first=Ali Asghar|title=A Restatement of the History of Islam and Muslims|url=http://al-islam.org/restatement/57.htm}}&lt;/ref&gt;. Abu Bakrning ota tomondan amakivachchasi.
** [[Iso ibn Talha at-Taymiy]] — ilk islom tarixchilari rivoyat qilgan tarixiy xabarlarning mashhur roviyi.
** [[Muhammad ibn Talha]] — mashhur musulmon jangchi va askar.
** [[Oisha bint Talha]] — Talha va [[Ummu Kulsum bint Abu Bakr|Umm Kulsum bint Abi Bakr]]ning qizi.
** [[Isʼhoq ibn Talha|Ishoq ibn Talha]] — xalifalik hukumatida amaldor.
** [[Ummu Isʼhoq binti Talha ibn Ubaydulloh|Umm Ishoq bint Talha ibn Ubayd Alloh]] — [[Hasan ibn Ali]]ning, keyinroq esa [[Husayn ibn Ali]]ning xotini
* [[Umar ibn Ubaydulloh ibn Maʼmar|Umar ibn Ubayd Alloh ibn Maʼmar]] — Umaviylar va Zubayriylar davrida qoʻmondon va noib.
* [[Ummu Farva|Umm Farvah bint al-Qosim]] — [[Muhammad al-Boqir|Muhammad ibn Ali ibn al-Husayn ibn Ali ibn Abi Tolib]]ning xotini va [[Jaʼfar as-Sodiq|Jaʼfar ibn Muhammad al-Hoshimiy]]ning onasi.

=== Boshqa mashhur aʼzolar ===
* [[Fotima bintu Muhammad at-Taymiy|Fotima bint Muhammad at-Taymiy]] — xalifa [[Abu Jafar al-Mansur|al-Mansur]]ning taʼsirchan xotini.
* [[Ibn al-Javziy]] — arab musulmon faqihi, voiz, notiq, bid’atchilik haqida yozuvchi, hadis ilmi olimi, tarixchi, qozi, avliyo-biograf (hagiograf) va filolog.
* [[Shihobiddin Umar as-Suhravardiy|Shahobiddin ‘Umar as-Suhrawardiy]] — Eronʼda joylashib qolgan oiladan chiqqan arab; u xalifa an-Nosir tomonidan Shayx al-islom etib tayinlangan.

{{Div col end}}

== Shajarasi ==
{{tree chart/start}}
{{tree chart| As |y| Mu |y|Hi|As=[[Asma bint Adiy al-Bariqiyyah]]|Mu=[[Murrah ibn Ka'b]]|Hi=Hind bint Surayr ibn Tha'labah }}
{{tree chart| |,|-|^|-|.| |`|-|.| | }}
{{tree chart| Ya | | Ta  | | Ki | | |Ya=[[Banu Makhzum|Yaqazah ibn Murrah]]|Ta=Taym ibn Murrah|Ki=[[Kilab ibn Murrah]]}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Sa | | | | |Sa=Sa'd ibn Taym}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Ka | | | | |Ka=Ka'b ibn Sa'd}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Am | | | | |Am='Amr ibn Ka'b}}
{{tree chart| | | | | | ) |-|-|-|.|}}
{{tree chart| | | | | Ami | |Sa| | |Ami='Amir ibn 'Amr|Sa=Sakhar ibn 'Amr}}
{{tree chart| | | | | | ! | | | |!|}}
{{tree chart| Hin|y| Ut|y|Sal| ||Hin=Hind bint Nuqayd| Ut=[[Uthman Abu Quhafa|'Uthman Abu Quhafa ibn 'Amir]]|Sal=[[Salma Umm al-Khair|Salma Umm al-Khair bint Sakhar]]}}
{{tree chart| | ,|-|(| |,|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.|}}
{{tree chart|UM|!|  |!||||!||||!||||!| UM=Umm Farwa}}
{{tree chart|| |  |!| |!||||!||||!||||!}}
{{tree chart|Qu|(| Ab ||Mu||Mua||Quh| Qu=Qurayba|Ab='''[[Abu Bakr]]'''|Mu=Muataq|Mua=Mu'aytaq&lt;ref&gt;[[History of the Prophets and Kings|Tarikh ar-Rusul wa al-Muluk]] 3/ 425&lt;/ref&gt;|Quh=Quhafa}}
{{tree chart| | | |!}}
{{tree chart|Umm|'|Umm=Umm Amir}}
{{tree chart/end}}

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Kitob manbasi|last1=Donner |first1=Fred M. |url=https://books.google.com/books?id=l5__AwAAQBAJ&amp;pg=PA51 |title=Ilk islomiy fathlar |date=1981 |publisher=Princeton University Press |isbn=9781400847877 |location=Princeton |author-link=Fred M. Donner}}
* {{Kitob manbasi|last1=Fitzpatrick |first1=Coeli |title=Muhammad tarix, tafakkur va madaniyatda: Xudo payg‘ambari ensiklopediyasi |last2=Walker |first2=Adam Hani |year=2014 |isbn=9781610691789}}
* {{Kitob manbasi|last1=Macdonald |url=https://books.google.com/books?id=0jVIEAAAQBAJ |title=Jahon konstitutsiyachiligi sari: Jahon hamjamiyatining huquqiy tartibga solinishi masalalari |date=2005 |publisher=Brill |isbn=9789047415916 |author-link=Ronald St. John Macdonald |first=Ronald St. John}}
* {{Kitob manbasi|last1=Spellberg |first1=Denise |author1-link=Denise Spellberg |title=Siyosat, gender va islom o‘tmishi: Oisha bint Abi Bakr merosi |year=1994 |publisher=[[Kolumbiya universiteti nashriyoti]] |isbn=978-0231079990}}
* {{Ensiklopediya manbasi|year=1986 |title= |encyclopedia=[[Islom ensiklopediyasi]] |publisher=Brill |location=Leiden va Nyu-York |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |edition=New |volume=V: ''Khe–Mahi'' |pages=434–435 |isbn=90-04-07819-3 |article=Kuraysh}}
{{refend}}

{{Tarixiy arab qabilalari}}

[[Turkum:Banu Taym]]

{{Tashqi havolalar}}

{{Osiyo-etnik-guruhi-stub}}</text>
      <sha1>j5lcpdcck1760kewjazkftx8g9l5c98</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270070</id>
      <parentid>6270068</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Shajarasi */</comment>
      <origin>6270070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9441" sha1="mis42ojmi7p5qn7pcq4il0lxkpjmmr2" xml:space="preserve">{{Qabila bilgiqutisi
| name = Banu Taym &lt;br&gt; {{Lang-ar|بَنُو تَيْم}}
| type = [[Quraysh]]iy arab qabilasi
| nisba = At-Taymiy ({{Lang|ar|ٱلتَّيْمي}})
| location = [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]], [[Shimoliy Afrika]] va [[Levant]]
| descended = Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn [[Molik ibn an-Nadr|Molik]] ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nazr ibn Kinona]]
| branches = * Banu [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]
* Banu [[Talha ibn Ubaydulloh]]
| religion = [[Islom]]
| ethnicity = [[Arablar]]
| parent_tribe = [[Quraysh]]ning [[Banu Kinona]] tarmogʻi
| language = [[Arab tili]]
}}
'''Banu Taym''' ({{Lang-ar|بَنُو تَيْم}}) — [[Makka]]dagi [[Quraysh]] qabilasiga mansub [[Arablar|arab]] urugʻi. Ularning avlodlari [[Oʻrta Sharq|Yaqin Sharq]]ning koʻplab mamlakatlari, jumladan, [[Arabiston yarim oroli]], [[Levant]] va [[Shimoliy Afrika]]da uchraydi.

[[Roshidun xalifaligi]] birinchi xalifasi [[Abu Bakr Siddiq]] Banu Taym urugʻidan boʻlgan. Shuningdek mashhur [[sahoba]] [[Talha ibn Ubaydulloh]] hamda paygʻambar [[Muhammad]]ning uchinchi xotini [[Oysha]] ham shu urugʻdan edi.

== Kelib chiqishi ==
Banu Taym [[Quraysh]] arab qabilasining bir klani edi. Qurayshning [[progenitor|ajdodi]] [[Fihr ibn Molik|Fihr ibn Malik]] boʻlib, anʼanaviy arab manbalariga koʻra, uning toʻliq nasabnomasi quyidagicha: Fihr ibn Malik ibn an-Nadr ibn Kinana ibn Xuzayma ibn Mudrika ibn Ilyas ibn Mudar ibn Nizar ibn Maʼadd ibn Adnon{{Sfn|Watt|1986|p=434}}. Shunday qilib, Fihr [[Kinanah|Kinana]] qabilasiga mansub boʻlgan va uning nasabi yarim-afsonaviy „[[Adnoniylar|shimoliy arablar]]“ning otasi hisoblangan [[Adnan|Adnon]] [[Ishmaelites|ismoiiliy]]ga borib taqaladi. Anʼanaviy manbalarga koʻra, Fihr Kaʼbani (oʻsha paytda Makkadagi yirik butparast ziyoratgoh) [[Yaman]]dan boʻlgan qabilalar hujumidan himoya qilishda Kinananing va [[Muhammadning shajarasi|Xuzayma]]ning jangchilariga boshchilik qilgan; biroq ziyoratgoh va u bilan bogʻliq imtiyozlar yamanlik [[Banu Khuza'a|Xuzoa]] qabilasi qoʻlida qolaverdi. Qurayshlar oʻz nomini [[Qusay ibn Kilab|Qusayy ibn Kilab]] — Fihr ibn Malikning oltinchi avlod avlodi — qarindoshlarini toʻplab, Kaʼbani nazoratiga olganida oldi. Bundan oldin Fihrning avlodlari Kinana qarindoshlari orasida tarqoq, koʻchmanchi guruhlar boʻlib yashagan{{Sfn|Watt|1986|p=434}}.

=== Nasabi ===
Qabila Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb|Murrah ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib|Lu’ay ibn Ghalib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn Malik ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nadr ibn Kinanah]]dan tarqalgan. Taym ''Quraysh al-Bitah'' (yaʼni [[Makka]]dagi [[Kaʼba|Kaʼba]] yaqinida yashagan qurayshiylar) aʼzosi boʻlgan hamda [[Muhammad]]ning [[Muhammadning shajarasi|ota tomondan ajdodi]] boʻlgan qurayshiy sardor [[Qusay ibn Kilab|Qusayy ibn Kilab]]ning amakisi edi&lt;ref name=&quot;ruqaiyyah3&quot;&gt;{{cite web |last=Maqsood |first=Ruqaiyyah Waris |url=http://www.ruqaiyyah.karoo.net/articles/prophfamily3.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080530213139/http://www.ruqaiyyah.karoo.net/articles/prophfamily3.htm |url-status=dead |archive-date=30 May 2008 |title=The Prophet's Line Family No 3 – Qusayy, Hubbah, and Banu Nadr to Quraysh |publisher=Ruqaiyyah Waris Maqsood Dawah |access-date=1 July 2013}}&lt;/ref&gt;.

== Mashhur aʼzolari ==
{{Div col|colwidth=30em}}
* [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]], katta shogird (''[[Sahoba|sahoba]]'') va [[Qurʼonda ismi kelgan paygʻambarlar|islom paygʻambari]] [[Muhammad]]ning qaynotasi; u 632–634-yillarda [[Roshidun xalifaligi]]ni boshqargan va Muhammad vafotidan soʻng birinchi musulmon [[Xalifalik|xalifa]] boʻlgan&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;{{cite web|title=Abū Bakr|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/2153/Abu-Bakr}}&lt;/ref&gt;.
** [[Ummu al-Xayr (Abu Bakrning onasi)|Salma Umm al-Xayr]] (632–634-yillarda vafot etgan) — Muhammadning ayol shogirdi va Abu Bakrning onasi.
** [[Abu Quhofa|Usmon Abu Quhofa ibn Amir]] — mashhur musulmon va xalifa Abu Bakrning otasi.
** [[Abdurrahmon ibn Abu Bakr as-Siddiq|Abd ar-Rahmon ibn Abi Bakr]] — Abu Bakrning toʻngʻich oʻgʻli
** [[Abdulloh ibn Abu Bakr|Abdulloh ibn Abi Bakr]] — [[Qutayla bint Abduluzzo|Qutayla bint Abd-al-Uzzo]] va [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]ning oʻgʻli, birinchi [[Roshidun|roshidun]] [[Xalifalik|xalifa]].
** [[Oysha|Oisha bint Abi Bakr]] — [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]ning qizi va [[Muhammad]]ning xotinlaridan biri&lt;ref name=spellberg3&gt;{{harvnb|Spellberg|1994|p=3}}&lt;/ref&gt;.
** [[Muhammad ibn Abu Bakr|Muhammad ibn Abi Bakr]] — [[Ali]] xalifaligi davrida (656–661) Misrda harbiy sarkarda va noib.
** [[Qosim ibn Muhammad ibn Abu Bakr|Qosim ibn Muhammad ibn Abi Bakr]] — ilk islom davridagi muhim faqih.
* [[Talha ibn Ubaydulloh|Talha ibn Ubayd Alloh]] — shogird va [[Sahoba|Muhammadning sahobasi]]&lt;ref name=Origins&gt;{{cite book|last=Jafri|first=Hua M.|title=The Origins and Early Development of Shi`a Islam|publisher=International Book Centre|year=1979|pages=58–79}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Restatement&gt;{{cite book|last=Razwy|first=Ali Asghar|title=A Restatement of the History of Islam and Muslims|url=http://al-islam.org/restatement/57.htm}}&lt;/ref&gt;. Abu Bakrning ota tomondan amakivachchasi.
** [[Iso ibn Talha at-Taymiy]] — ilk islom tarixchilari rivoyat qilgan tarixiy xabarlarning mashhur roviyi.
** [[Muhammad ibn Talha]] — mashhur musulmon jangchi va askar.
** [[Oisha bint Talha]] — Talha va [[Ummu Kulsum bint Abu Bakr|Umm Kulsum bint Abi Bakr]]ning qizi.
** [[Isʼhoq ibn Talha|Ishoq ibn Talha]] — xalifalik hukumatida amaldor.
** [[Ummu Isʼhoq binti Talha ibn Ubaydulloh|Umm Ishoq bint Talha ibn Ubayd Alloh]] — [[Hasan ibn Ali]]ning, keyinroq esa [[Husayn ibn Ali]]ning xotini
* [[Umar ibn Ubaydulloh ibn Maʼmar|Umar ibn Ubayd Alloh ibn Maʼmar]] — Umaviylar va Zubayriylar davrida qoʻmondon va noib.
* [[Ummu Farva|Umm Farvah bint al-Qosim]] — [[Muhammad al-Boqir|Muhammad ibn Ali ibn al-Husayn ibn Ali ibn Abi Tolib]]ning xotini va [[Jaʼfar as-Sodiq|Jaʼfar ibn Muhammad al-Hoshimiy]]ning onasi.

=== Boshqa mashhur aʼzolar ===
* [[Fotima bintu Muhammad at-Taymiy|Fotima bint Muhammad at-Taymiy]] — xalifa [[Abu Jafar al-Mansur|al-Mansur]]ning taʼsirchan xotini.
* [[Ibn al-Javziy]] — arab musulmon faqihi, voiz, notiq, bid’atchilik haqida yozuvchi, hadis ilmi olimi, tarixchi, qozi, avliyo-biograf (hagiograf) va filolog.
* [[Shihobiddin Umar as-Suhravardiy|Shahobiddin ‘Umar as-Suhrawardiy]] — Eronʼda joylashib qolgan oiladan chiqqan arab; u xalifa an-Nosir tomonidan Shayx al-islom etib tayinlangan.

{{Div col end}}

== Shajarasi ==
{{tree chart/start}}
{{tree chart| As |y| Mu |y|Hi|As=[[Asmo bintu Adiy al-Bariqiyya|Asmo bint Adiy al-Bariqiyya]]|Mu=[[Murra ibn Kaʼb]]|Hi=Hind bint Surayr ibn Taʼlaba }}
{{tree chart| |,|-|^|-|.| |`|-|.| | }}
{{tree chart| Ya | | Ta  | | Ki | | |Ya=[[Banu Maxzum|Yaqoza ibn Murra]]|Ta=Taym ibn Murra|Ki=[[Kilab ibn Murra|Kilob ibn Murra]]}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Sa | | | | |Sa=Saʼd ibn Taym}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Ka | | | | |Ka=Kaʼb ibn Sa'd}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Am | | | | |Am=Amr ibn Kaʼb}}
{{tree chart| | | | | | ) |-|-|-|.|}}
{{tree chart| | | | | Ami | |Sa| | |Ami=Amir ibn Amr|Sa=Saxar ibn Amr}}
{{tree chart| | | | | | ! | | | |!|}}
{{tree chart| Hin|y| Ut|y|Sal| ||Hin=Hind bint Nuqayd| Ut=[[Abu Quhofa|Usmon Abu Quhofa ibn Amir]]|Sal=[[Ummu al-Xayr (Abu Bakrning onasi)|Salma Ummu al-Xayr bint Saxar]]}}
{{tree chart| | ,|-|(| |,|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.|}}
{{tree chart|UM|!|  |!||||!||||!||||!| UM=Umm Farvo}}
{{tree chart|| |  |!| |!||||!||||!||||!}}
{{tree chart|Qu|(| Ab ||Mu||Mua||Quh| Qu=Qurayba|Ab='''[[Abu Bakr]]'''|Mu=Muataq|Mua=Muʼaytaq&lt;ref&gt;[[History of the Prophets and Kings|Tarikh ar-Rusul wa al-Muluk]] 3/ 425&lt;/ref&gt;|Quh=Quhofa}}
{{tree chart| | | |!}}
{{tree chart|Umm|'|Umm=Ummu Amir}}
{{tree chart/end}}

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Kitob manbasi|last1=Donner |first1=Fred M. |url=https://books.google.com/books?id=l5__AwAAQBAJ&amp;pg=PA51 |title=Ilk islomiy fathlar |date=1981 |publisher=Princeton University Press |isbn=9781400847877 |location=Princeton |author-link=Fred M. Donner}}
* {{Kitob manbasi|last1=Fitzpatrick |first1=Coeli |title=Muhammad tarix, tafakkur va madaniyatda: Xudo payg‘ambari ensiklopediyasi |last2=Walker |first2=Adam Hani |year=2014 |isbn=9781610691789}}
* {{Kitob manbasi|last1=Macdonald |url=https://books.google.com/books?id=0jVIEAAAQBAJ |title=Jahon konstitutsiyachiligi sari: Jahon hamjamiyatining huquqiy tartibga solinishi masalalari |date=2005 |publisher=Brill |isbn=9789047415916 |author-link=Ronald St. John Macdonald |first=Ronald St. John}}
* {{Kitob manbasi|last1=Spellberg |first1=Denise |author1-link=Denise Spellberg |title=Siyosat, gender va islom o‘tmishi: Oisha bint Abi Bakr merosi |year=1994 |publisher=[[Kolumbiya universiteti nashriyoti]] |isbn=978-0231079990}}
* {{Ensiklopediya manbasi|year=1986 |title= |encyclopedia=[[Islom ensiklopediyasi]] |publisher=Brill |location=Leiden va Nyu-York |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |edition=New |volume=V: ''Khe–Mahi'' |pages=434–435 |isbn=90-04-07819-3 |article=Kuraysh}}
{{refend}}

{{Tarixiy arab qabilalari}}

[[Turkum:Banu Taym]]

{{Tashqi havolalar}}

{{Osiyo-etnik-guruhi-stub}}</text>
      <sha1>mis42ojmi7p5qn7pcq4il0lxkpjmmr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270071</id>
      <parentid>6270070</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Adabiyotlar */</comment>
      <origin>6270071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9444" sha1="shbt151b1iuyz762z55c0o427ez6fr4" xml:space="preserve">{{Qabila bilgiqutisi
| name = Banu Taym &lt;br&gt; {{Lang-ar|بَنُو تَيْم}}
| type = [[Quraysh]]iy arab qabilasi
| nisba = At-Taymiy ({{Lang|ar|ٱلتَّيْمي}})
| location = [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]], [[Shimoliy Afrika]] va [[Levant]]
| descended = Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn [[Molik ibn an-Nadr|Molik]] ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nazr ibn Kinona]]
| branches = * Banu [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]
* Banu [[Talha ibn Ubaydulloh]]
| religion = [[Islom]]
| ethnicity = [[Arablar]]
| parent_tribe = [[Quraysh]]ning [[Banu Kinona]] tarmogʻi
| language = [[Arab tili]]
}}
'''Banu Taym''' ({{Lang-ar|بَنُو تَيْم}}) — [[Makka]]dagi [[Quraysh]] qabilasiga mansub [[Arablar|arab]] urugʻi. Ularning avlodlari [[Oʻrta Sharq|Yaqin Sharq]]ning koʻplab mamlakatlari, jumladan, [[Arabiston yarim oroli]], [[Levant]] va [[Shimoliy Afrika]]da uchraydi.

[[Roshidun xalifaligi]] birinchi xalifasi [[Abu Bakr Siddiq]] Banu Taym urugʻidan boʻlgan. Shuningdek mashhur [[sahoba]] [[Talha ibn Ubaydulloh]] hamda paygʻambar [[Muhammad]]ning uchinchi xotini [[Oysha]] ham shu urugʻdan edi.

== Kelib chiqishi ==
Banu Taym [[Quraysh]] arab qabilasining bir klani edi. Qurayshning [[progenitor|ajdodi]] [[Fihr ibn Molik|Fihr ibn Malik]] boʻlib, anʼanaviy arab manbalariga koʻra, uning toʻliq nasabnomasi quyidagicha: Fihr ibn Malik ibn an-Nadr ibn Kinana ibn Xuzayma ibn Mudrika ibn Ilyas ibn Mudar ibn Nizar ibn Maʼadd ibn Adnon{{Sfn|Watt|1986|p=434}}. Shunday qilib, Fihr [[Kinanah|Kinana]] qabilasiga mansub boʻlgan va uning nasabi yarim-afsonaviy „[[Adnoniylar|shimoliy arablar]]“ning otasi hisoblangan [[Adnan|Adnon]] [[Ishmaelites|ismoiiliy]]ga borib taqaladi. Anʼanaviy manbalarga koʻra, Fihr Kaʼbani (oʻsha paytda Makkadagi yirik butparast ziyoratgoh) [[Yaman]]dan boʻlgan qabilalar hujumidan himoya qilishda Kinananing va [[Muhammadning shajarasi|Xuzayma]]ning jangchilariga boshchilik qilgan; biroq ziyoratgoh va u bilan bogʻliq imtiyozlar yamanlik [[Banu Khuza'a|Xuzoa]] qabilasi qoʻlida qolaverdi. Qurayshlar oʻz nomini [[Qusay ibn Kilab|Qusayy ibn Kilab]] — Fihr ibn Malikning oltinchi avlod avlodi — qarindoshlarini toʻplab, Kaʼbani nazoratiga olganida oldi. Bundan oldin Fihrning avlodlari Kinana qarindoshlari orasida tarqoq, koʻchmanchi guruhlar boʻlib yashagan{{Sfn|Watt|1986|p=434}}.

=== Nasabi ===
Qabila Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb|Murrah ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib|Lu’ay ibn Ghalib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn Malik ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nadr ibn Kinanah]]dan tarqalgan. Taym ''Quraysh al-Bitah'' (yaʼni [[Makka]]dagi [[Kaʼba|Kaʼba]] yaqinida yashagan qurayshiylar) aʼzosi boʻlgan hamda [[Muhammad]]ning [[Muhammadning shajarasi|ota tomondan ajdodi]] boʻlgan qurayshiy sardor [[Qusay ibn Kilab|Qusayy ibn Kilab]]ning amakisi edi&lt;ref name=&quot;ruqaiyyah3&quot;&gt;{{cite web |last=Maqsood |first=Ruqaiyyah Waris |url=http://www.ruqaiyyah.karoo.net/articles/prophfamily3.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080530213139/http://www.ruqaiyyah.karoo.net/articles/prophfamily3.htm |url-status=dead |archive-date=30 May 2008 |title=The Prophet's Line Family No 3 – Qusayy, Hubbah, and Banu Nadr to Quraysh |publisher=Ruqaiyyah Waris Maqsood Dawah |access-date=1 July 2013}}&lt;/ref&gt;.

== Mashhur aʼzolari ==
{{Div col|colwidth=30em}}
* [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]], katta shogird (''[[Sahoba|sahoba]]'') va [[Qurʼonda ismi kelgan paygʻambarlar|islom paygʻambari]] [[Muhammad]]ning qaynotasi; u 632–634-yillarda [[Roshidun xalifaligi]]ni boshqargan va Muhammad vafotidan soʻng birinchi musulmon [[Xalifalik|xalifa]] boʻlgan&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;{{cite web|title=Abū Bakr|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/2153/Abu-Bakr}}&lt;/ref&gt;.
** [[Ummu al-Xayr (Abu Bakrning onasi)|Salma Umm al-Xayr]] (632–634-yillarda vafot etgan) — Muhammadning ayol shogirdi va Abu Bakrning onasi.
** [[Abu Quhofa|Usmon Abu Quhofa ibn Amir]] — mashhur musulmon va xalifa Abu Bakrning otasi.
** [[Abdurrahmon ibn Abu Bakr as-Siddiq|Abd ar-Rahmon ibn Abi Bakr]] — Abu Bakrning toʻngʻich oʻgʻli
** [[Abdulloh ibn Abu Bakr|Abdulloh ibn Abi Bakr]] — [[Qutayla bint Abduluzzo|Qutayla bint Abd-al-Uzzo]] va [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]ning oʻgʻli, birinchi [[Roshidun|roshidun]] [[Xalifalik|xalifa]].
** [[Oysha|Oisha bint Abi Bakr]] — [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]ning qizi va [[Muhammad]]ning xotinlaridan biri&lt;ref name=spellberg3&gt;{{harvnb|Spellberg|1994|p=3}}&lt;/ref&gt;.
** [[Muhammad ibn Abu Bakr|Muhammad ibn Abi Bakr]] — [[Ali]] xalifaligi davrida (656–661) Misrda harbiy sarkarda va noib.
** [[Qosim ibn Muhammad ibn Abu Bakr|Qosim ibn Muhammad ibn Abi Bakr]] — ilk islom davridagi muhim faqih.
* [[Talha ibn Ubaydulloh|Talha ibn Ubayd Alloh]] — shogird va [[Sahoba|Muhammadning sahobasi]]&lt;ref name=Origins&gt;{{cite book|last=Jafri|first=Hua M.|title=The Origins and Early Development of Shi`a Islam|publisher=International Book Centre|year=1979|pages=58–79}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Restatement&gt;{{cite book|last=Razwy|first=Ali Asghar|title=A Restatement of the History of Islam and Muslims|url=http://al-islam.org/restatement/57.htm}}&lt;/ref&gt;. Abu Bakrning ota tomondan amakivachchasi.
** [[Iso ibn Talha at-Taymiy]] — ilk islom tarixchilari rivoyat qilgan tarixiy xabarlarning mashhur roviyi.
** [[Muhammad ibn Talha]] — mashhur musulmon jangchi va askar.
** [[Oisha bint Talha]] — Talha va [[Ummu Kulsum bint Abu Bakr|Umm Kulsum bint Abi Bakr]]ning qizi.
** [[Isʼhoq ibn Talha|Ishoq ibn Talha]] — xalifalik hukumatida amaldor.
** [[Ummu Isʼhoq binti Talha ibn Ubaydulloh|Umm Ishoq bint Talha ibn Ubayd Alloh]] — [[Hasan ibn Ali]]ning, keyinroq esa [[Husayn ibn Ali]]ning xotini
* [[Umar ibn Ubaydulloh ibn Maʼmar|Umar ibn Ubayd Alloh ibn Maʼmar]] — Umaviylar va Zubayriylar davrida qoʻmondon va noib.
* [[Ummu Farva|Umm Farvah bint al-Qosim]] — [[Muhammad al-Boqir|Muhammad ibn Ali ibn al-Husayn ibn Ali ibn Abi Tolib]]ning xotini va [[Jaʼfar as-Sodiq|Jaʼfar ibn Muhammad al-Hoshimiy]]ning onasi.

=== Boshqa mashhur aʼzolar ===
* [[Fotima bintu Muhammad at-Taymiy|Fotima bint Muhammad at-Taymiy]] — xalifa [[Abu Jafar al-Mansur|al-Mansur]]ning taʼsirchan xotini.
* [[Ibn al-Javziy]] — arab musulmon faqihi, voiz, notiq, bid’atchilik haqida yozuvchi, hadis ilmi olimi, tarixchi, qozi, avliyo-biograf (hagiograf) va filolog.
* [[Shihobiddin Umar as-Suhravardiy|Shahobiddin ‘Umar as-Suhrawardiy]] — Eronʼda joylashib qolgan oiladan chiqqan arab; u xalifa an-Nosir tomonidan Shayx al-islom etib tayinlangan.

{{Div col end}}

== Shajarasi ==
{{tree chart/start}}
{{tree chart| As |y| Mu |y|Hi|As=[[Asmo bintu Adiy al-Bariqiyya|Asmo bint Adiy al-Bariqiyya]]|Mu=[[Murra ibn Kaʼb]]|Hi=Hind bint Surayr ibn Taʼlaba }}
{{tree chart| |,|-|^|-|.| |`|-|.| | }}
{{tree chart| Ya | | Ta  | | Ki | | |Ya=[[Banu Maxzum|Yaqoza ibn Murra]]|Ta=Taym ibn Murra|Ki=[[Kilab ibn Murra|Kilob ibn Murra]]}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Sa | | | | |Sa=Saʼd ibn Taym}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Ka | | | | |Ka=Kaʼb ibn Sa'd}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Am | | | | |Am=Amr ibn Kaʼb}}
{{tree chart| | | | | | ) |-|-|-|.|}}
{{tree chart| | | | | Ami | |Sa| | |Ami=Amir ibn Amr|Sa=Saxar ibn Amr}}
{{tree chart| | | | | | ! | | | |!|}}
{{tree chart| Hin|y| Ut|y|Sal| ||Hin=Hind bint Nuqayd| Ut=[[Abu Quhofa|Usmon Abu Quhofa ibn Amir]]|Sal=[[Ummu al-Xayr (Abu Bakrning onasi)|Salma Ummu al-Xayr bint Saxar]]}}
{{tree chart| | ,|-|(| |,|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.|}}
{{tree chart|UM|!|  |!||||!||||!||||!| UM=Umm Farvo}}
{{tree chart|| |  |!| |!||||!||||!||||!}}
{{tree chart|Qu|(| Ab ||Mu||Mua||Quh| Qu=Qurayba|Ab='''[[Abu Bakr]]'''|Mu=Muataq|Mua=Muʼaytaq&lt;ref&gt;[[History of the Prophets and Kings|Tarikh ar-Rusul wa al-Muluk]] 3/ 425&lt;/ref&gt;|Quh=Quhofa}}
{{tree chart| | | |!}}
{{tree chart|Umm|'|Umm=Ummu Amir}}
{{tree chart/end}}

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Kitob manbasi|last1=Donner |first1=Fred M. |url=https://books.google.com/books?id=l5__AwAAQBAJ&amp;pg=PA51 |title=Ilk islomiy fathlar |date=1981 |publisher=Princeton University Press |isbn=9781400847877 |location=Princeton |author-link=Fred M. Donner}}
* {{Kitob manbasi|last1=Fitzpatrick |first1=Coeli |title=Muhammad tarix, tafakkur va madaniyatda: Xudo payg‘ambari ensiklopediyasi |last2=Walker |first2=Adam Hani |year=2014 |isbn=9781610691789}}
* {{Kitob manbasi|last1=Macdonald |url=https://books.google.com/books?id=0jVIEAAAQBAJ |title=Jahon konstitutsiyachiligi sari: Jahon hamjamiyatining huquqiy tartibga solinishi masalalari |date=2005 |publisher=Brill |isbn=9789047415916 |author-link=Ronald St. John Macdonald |first=Ronald St. John}}
* {{Kitob manbasi|last1=Spellberg |first1=Denise |author1-link=Denise Spellberg |title=Siyosat, gender va islom o‘tmishi: Oisha bint Abi Bakr merosi |year=1994 |publisher=[[Kolumbiya universiteti nashriyoti]] |isbn=978-0231079990}}
* {{Ensiklopediya manbasi|year=1986 |title= |encyclopedia=[[Islom ensiklopediyasi]] |publisher=Brill |location=Leiden va Nyu-York |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |edition=New |volume=V: ''Khe–Mahi'' |pages=434–435 |isbn=90-04-07819-3 |article=Kuraysh}}
{{refend}}


{{Tarixiy arab qabilalari}}

[[Turkum:Banu Taym]]

{{Tashqi havolalar}}


{{Osiyo-etnik-guruhi-stub}}</text>
      <sha1>shbt151b1iuyz762z55c0o427ez6fr4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270084</id>
      <parentid>6270071</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kelib chiqishi */</comment>
      <origin>6270084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9360" sha1="kd4w9v96c3fixx8hpxjdcwc15c3d4ws" xml:space="preserve">{{Qabila bilgiqutisi
| name = Banu Taym &lt;br&gt; {{Lang-ar|بَنُو تَيْم}}
| type = [[Quraysh]]iy arab qabilasi
| nisba = At-Taymiy ({{Lang|ar|ٱلتَّيْمي}})
| location = [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]], [[Shimoliy Afrika]] va [[Levant]]
| descended = Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn [[Molik ibn an-Nadr|Molik]] ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nazr ibn Kinona]]
| branches = * Banu [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]
* Banu [[Talha ibn Ubaydulloh]]
| religion = [[Islom]]
| ethnicity = [[Arablar]]
| parent_tribe = [[Quraysh]]ning [[Banu Kinona]] tarmogʻi
| language = [[Arab tili]]
}}
'''Banu Taym''' ({{Lang-ar|بَنُو تَيْم}}) — [[Makka]]dagi [[Quraysh]] qabilasiga mansub [[Arablar|arab]] urugʻi. Ularning avlodlari [[Oʻrta Sharq|Yaqin Sharq]]ning koʻplab mamlakatlari, jumladan, [[Arabiston yarim oroli]], [[Levant]] va [[Shimoliy Afrika]]da uchraydi.

[[Roshidun xalifaligi]] birinchi xalifasi [[Abu Bakr Siddiq]] Banu Taym urugʻidan boʻlgan. Shuningdek mashhur [[sahoba]] [[Talha ibn Ubaydulloh]] hamda paygʻambar [[Muhammad]]ning uchinchi xotini [[Oysha]] ham shu urugʻdan edi.

== Kelib chiqishi ==
Banu Taym [[Quraysh]] arab qabilasining bir urug'i bo'lgan. [[Fihr ibn Molik]] Quraysh qabilasi ajdodi boʻlib, an’anaviy arab manbalariga ko‘ra, uning to‘liq nasab shajarasi quyidagicha: Fihr ibn Molik ibn an-Nazr ibn Kinona ibn Xuzayma ibn Mudrika ibn Ilyos ibn Mudar ibn Nizor ibn Maʼd ibn Adnon{{Sfn|Watt|1986|p=434}}. Shunday qilib, Fihr Kinona qabilasiga mansub boʻlgan va uning nasabi [[Adnan|Adnonga]] borib taqaladi. An’anaviy manbalarga ko‘ra, Fihr o‘sha davrda [[Makka|Makkadagi]] yirik butparastlik maskani bo‘lgan [[Kaʼba|Ka’bani]] [[Yaman|Yamandan]] kelgan qabilalardan himoya qilish uchun Kinona va Xuzayma jangchilariga boshchilik qilgan. Biroq muqaddas maskan va u bilan bog‘liq imtiyozlar Yamanning Xuzo’ʼa qabilasi qo‘lida qolgan. Qurayshlar oʻz nomini Fihr ibn Molikning oltinchi avlodi bo'lgan [[Qusay ibn Kilab|Qusay ibn Kilob]] o‘z qarindoshlarini bir joyga to‘plab, Ka’ba ustidan nazoratni qo‘lga kiritganidan keyin olgan. Ungacha Fihrning avlodlari o‘zlarining Kinona qabilasiga mansub qarindoshlari orasida tarqoq, ko‘chmanchi guruhlar sifatida yashagan{{Sfn|Watt|1986|p=434}}.

=== Nasabi ===
Qabila nasabi Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn Molik ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nazr ibn Kinonaga]]dan borib tarqaladi. Taym [[Kaʼba|Ka’ba]] yaqinida, [[Makka|Makkada]] yashagan Quraysh al-Bita tarkibiga mansub bo‘lgan. Shuningdek, u Quraysh qabilasi boshlig‘i Qusay ibn Kilobning amakisi bo‘lgan. Qusay ibn Kilob esa Muhammad payg‘ambarning ota tomondan ajdodlaridan biri hisoblanadi&lt;ref name=&quot;ruqaiyyah3&quot;&gt;{{cite web |last=Maqsood |first=Ruqaiyyah Waris |url=http://www.ruqaiyyah.karoo.net/articles/prophfamily3.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080530213139/http://www.ruqaiyyah.karoo.net/articles/prophfamily3.htm |url-status=dead |archive-date=30 May 2008 |title=The Prophet's Line Family No 3 – Qusayy, Hubbah, and Banu Nadr to Quraysh |publisher=Ruqaiyyah Waris Maqsood Dawah |access-date=1 July 2013}}&lt;/ref&gt;.

== Mashhur aʼzolari ==
{{Div col|colwidth=30em}}
* [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]], katta shogird (''[[Sahoba|sahoba]]'') va [[Qurʼonda ismi kelgan paygʻambarlar|islom paygʻambari]] [[Muhammad]]ning qaynotasi; u 632–634-yillarda [[Roshidun xalifaligi]]ni boshqargan va Muhammad vafotidan soʻng birinchi musulmon [[Xalifalik|xalifa]] boʻlgan&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;{{cite web|title=Abū Bakr|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/2153/Abu-Bakr}}&lt;/ref&gt;.
** [[Ummu al-Xayr (Abu Bakrning onasi)|Salma Umm al-Xayr]] (632–634-yillarda vafot etgan) — Muhammadning ayol shogirdi va Abu Bakrning onasi.
** [[Abu Quhofa|Usmon Abu Quhofa ibn Amir]] — mashhur musulmon va xalifa Abu Bakrning otasi.
** [[Abdurrahmon ibn Abu Bakr as-Siddiq|Abd ar-Rahmon ibn Abi Bakr]] — Abu Bakrning toʻngʻich oʻgʻli
** [[Abdulloh ibn Abu Bakr|Abdulloh ibn Abi Bakr]] — [[Qutayla bint Abduluzzo|Qutayla bint Abd-al-Uzzo]] va [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]ning oʻgʻli, birinchi [[Roshidun|roshidun]] [[Xalifalik|xalifa]].
** [[Oysha|Oisha bint Abi Bakr]] — [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]ning qizi va [[Muhammad]]ning xotinlaridan biri&lt;ref name=spellberg3&gt;{{harvnb|Spellberg|1994|p=3}}&lt;/ref&gt;.
** [[Muhammad ibn Abu Bakr|Muhammad ibn Abi Bakr]] — [[Ali]] xalifaligi davrida (656–661) Misrda harbiy sarkarda va noib.
** [[Qosim ibn Muhammad ibn Abu Bakr|Qosim ibn Muhammad ibn Abi Bakr]] — ilk islom davridagi muhim faqih.
* [[Talha ibn Ubaydulloh|Talha ibn Ubayd Alloh]] — shogird va [[Sahoba|Muhammadning sahobasi]]&lt;ref name=Origins&gt;{{cite book|last=Jafri|first=Hua M.|title=The Origins and Early Development of Shi`a Islam|publisher=International Book Centre|year=1979|pages=58–79}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Restatement&gt;{{cite book|last=Razwy|first=Ali Asghar|title=A Restatement of the History of Islam and Muslims|url=http://al-islam.org/restatement/57.htm}}&lt;/ref&gt;. Abu Bakrning ota tomondan amakivachchasi.
** [[Iso ibn Talha at-Taymiy]] — ilk islom tarixchilari rivoyat qilgan tarixiy xabarlarning mashhur roviyi.
** [[Muhammad ibn Talha]] — mashhur musulmon jangchi va askar.
** [[Oisha bint Talha]] — Talha va [[Ummu Kulsum bint Abu Bakr|Umm Kulsum bint Abi Bakr]]ning qizi.
** [[Isʼhoq ibn Talha|Ishoq ibn Talha]] — xalifalik hukumatida amaldor.
** [[Ummu Isʼhoq binti Talha ibn Ubaydulloh|Umm Ishoq bint Talha ibn Ubayd Alloh]] — [[Hasan ibn Ali]]ning, keyinroq esa [[Husayn ibn Ali]]ning xotini
* [[Umar ibn Ubaydulloh ibn Maʼmar|Umar ibn Ubayd Alloh ibn Maʼmar]] — Umaviylar va Zubayriylar davrida qoʻmondon va noib.
* [[Ummu Farva|Umm Farvah bint al-Qosim]] — [[Muhammad al-Boqir|Muhammad ibn Ali ibn al-Husayn ibn Ali ibn Abi Tolib]]ning xotini va [[Jaʼfar as-Sodiq|Jaʼfar ibn Muhammad al-Hoshimiy]]ning onasi.

=== Boshqa mashhur aʼzolar ===
* [[Fotima bintu Muhammad at-Taymiy|Fotima bint Muhammad at-Taymiy]] — xalifa [[Abu Jafar al-Mansur|al-Mansur]]ning taʼsirchan xotini.
* [[Ibn al-Javziy]] — arab musulmon faqihi, voiz, notiq, bid’atchilik haqida yozuvchi, hadis ilmi olimi, tarixchi, qozi, avliyo-biograf (hagiograf) va filolog.
* [[Shihobiddin Umar as-Suhravardiy|Shahobiddin ‘Umar as-Suhrawardiy]] — Eronʼda joylashib qolgan oiladan chiqqan arab; u xalifa an-Nosir tomonidan Shayx al-islom etib tayinlangan.

{{Div col end}}

== Shajarasi ==
{{tree chart/start}}
{{tree chart| As |y| Mu |y|Hi|As=[[Asmo bintu Adiy al-Bariqiyya|Asmo bint Adiy al-Bariqiyya]]|Mu=[[Murra ibn Kaʼb]]|Hi=Hind bint Surayr ibn Taʼlaba }}
{{tree chart| |,|-|^|-|.| |`|-|.| | }}
{{tree chart| Ya | | Ta  | | Ki | | |Ya=[[Banu Maxzum|Yaqoza ibn Murra]]|Ta=Taym ibn Murra|Ki=[[Kilab ibn Murra|Kilob ibn Murra]]}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Sa | | | | |Sa=Saʼd ibn Taym}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Ka | | | | |Ka=Kaʼb ibn Sa'd}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Am | | | | |Am=Amr ibn Kaʼb}}
{{tree chart| | | | | | ) |-|-|-|.|}}
{{tree chart| | | | | Ami | |Sa| | |Ami=Amir ibn Amr|Sa=Saxar ibn Amr}}
{{tree chart| | | | | | ! | | | |!|}}
{{tree chart| Hin|y| Ut|y|Sal| ||Hin=Hind bint Nuqayd| Ut=[[Abu Quhofa|Usmon Abu Quhofa ibn Amir]]|Sal=[[Ummu al-Xayr (Abu Bakrning onasi)|Salma Ummu al-Xayr bint Saxar]]}}
{{tree chart| | ,|-|(| |,|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.|}}
{{tree chart|UM|!|  |!||||!||||!||||!| UM=Umm Farvo}}
{{tree chart|| |  |!| |!||||!||||!||||!}}
{{tree chart|Qu|(| Ab ||Mu||Mua||Quh| Qu=Qurayba|Ab='''[[Abu Bakr]]'''|Mu=Muataq|Mua=Muʼaytaq&lt;ref&gt;[[History of the Prophets and Kings|Tarikh ar-Rusul wa al-Muluk]] 3/ 425&lt;/ref&gt;|Quh=Quhofa}}
{{tree chart| | | |!}}
{{tree chart|Umm|'|Umm=Ummu Amir}}
{{tree chart/end}}

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Kitob manbasi|last1=Donner |first1=Fred M. |url=https://books.google.com/books?id=l5__AwAAQBAJ&amp;pg=PA51 |title=Ilk islomiy fathlar |date=1981 |publisher=Princeton University Press |isbn=9781400847877 |location=Princeton |author-link=Fred M. Donner}}
* {{Kitob manbasi|last1=Fitzpatrick |first1=Coeli |title=Muhammad tarix, tafakkur va madaniyatda: Xudo payg‘ambari ensiklopediyasi |last2=Walker |first2=Adam Hani |year=2014 |isbn=9781610691789}}
* {{Kitob manbasi|last1=Macdonald |url=https://books.google.com/books?id=0jVIEAAAQBAJ |title=Jahon konstitutsiyachiligi sari: Jahon hamjamiyatining huquqiy tartibga solinishi masalalari |date=2005 |publisher=Brill |isbn=9789047415916 |author-link=Ronald St. John Macdonald |first=Ronald St. John}}
* {{Kitob manbasi|last1=Spellberg |first1=Denise |author1-link=Denise Spellberg |title=Siyosat, gender va islom o‘tmishi: Oisha bint Abi Bakr merosi |year=1994 |publisher=[[Kolumbiya universiteti nashriyoti]] |isbn=978-0231079990}}
* {{Ensiklopediya manbasi|year=1986 |title= |encyclopedia=[[Islom ensiklopediyasi]] |publisher=Brill |location=Leiden va Nyu-York |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |edition=New |volume=V: ''Khe–Mahi'' |pages=434–435 |isbn=90-04-07819-3 |article=Kuraysh}}
{{refend}}


{{Tarixiy arab qabilalari}}

[[Turkum:Banu Taym]]

{{Tashqi havolalar}}


{{Osiyo-etnik-guruhi-stub}}</text>
      <sha1>kd4w9v96c3fixx8hpxjdcwc15c3d4ws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270086</id>
      <parentid>6270084</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mashhur aʼzolari */</comment>
      <origin>6270086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9349" sha1="1taxlk7wq57ts78dzqqumot68l8u7q4" xml:space="preserve">{{Qabila bilgiqutisi
| name = Banu Taym &lt;br&gt; {{Lang-ar|بَنُو تَيْم}}
| type = [[Quraysh]]iy arab qabilasi
| nisba = At-Taymiy ({{Lang|ar|ٱلتَّيْمي}})
| location = [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]], [[Shimoliy Afrika]] va [[Levant]]
| descended = Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn [[Molik ibn an-Nadr|Molik]] ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nazr ibn Kinona]]
| branches = * Banu [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]
* Banu [[Talha ibn Ubaydulloh]]
| religion = [[Islom]]
| ethnicity = [[Arablar]]
| parent_tribe = [[Quraysh]]ning [[Banu Kinona]] tarmogʻi
| language = [[Arab tili]]
}}
'''Banu Taym''' ({{Lang-ar|بَنُو تَيْم}}) — [[Makka]]dagi [[Quraysh]] qabilasiga mansub [[Arablar|arab]] urugʻi. Ularning avlodlari [[Oʻrta Sharq|Yaqin Sharq]]ning koʻplab mamlakatlari, jumladan, [[Arabiston yarim oroli]], [[Levant]] va [[Shimoliy Afrika]]da uchraydi.

[[Roshidun xalifaligi]] birinchi xalifasi [[Abu Bakr Siddiq]] Banu Taym urugʻidan boʻlgan. Shuningdek mashhur [[sahoba]] [[Talha ibn Ubaydulloh]] hamda paygʻambar [[Muhammad]]ning uchinchi xotini [[Oysha]] ham shu urugʻdan edi.

== Kelib chiqishi ==
Banu Taym [[Quraysh]] arab qabilasining bir urug'i bo'lgan. [[Fihr ibn Molik]] Quraysh qabilasi ajdodi boʻlib, an’anaviy arab manbalariga ko‘ra, uning to‘liq nasab shajarasi quyidagicha: Fihr ibn Molik ibn an-Nazr ibn Kinona ibn Xuzayma ibn Mudrika ibn Ilyos ibn Mudar ibn Nizor ibn Maʼd ibn Adnon{{Sfn|Watt|1986|p=434}}. Shunday qilib, Fihr Kinona qabilasiga mansub boʻlgan va uning nasabi [[Adnan|Adnonga]] borib taqaladi. An’anaviy manbalarga ko‘ra, Fihr o‘sha davrda [[Makka|Makkadagi]] yirik butparastlik maskani bo‘lgan [[Kaʼba|Ka’bani]] [[Yaman|Yamandan]] kelgan qabilalardan himoya qilish uchun Kinona va Xuzayma jangchilariga boshchilik qilgan. Biroq muqaddas maskan va u bilan bog‘liq imtiyozlar Yamanning Xuzo’ʼa qabilasi qo‘lida qolgan. Qurayshlar oʻz nomini Fihr ibn Molikning oltinchi avlodi bo'lgan [[Qusay ibn Kilab|Qusay ibn Kilob]] o‘z qarindoshlarini bir joyga to‘plab, Ka’ba ustidan nazoratni qo‘lga kiritganidan keyin olgan. Ungacha Fihrning avlodlari o‘zlarining Kinona qabilasiga mansub qarindoshlari orasida tarqoq, ko‘chmanchi guruhlar sifatida yashagan{{Sfn|Watt|1986|p=434}}.

=== Nasabi ===
Qabila nasabi Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn Molik ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nazr ibn Kinonaga]]dan borib tarqaladi. Taym [[Kaʼba|Ka’ba]] yaqinida, [[Makka|Makkada]] yashagan Quraysh al-Bita tarkibiga mansub bo‘lgan. Shuningdek, u Quraysh qabilasi boshlig‘i Qusay ibn Kilobning amakisi bo‘lgan. Qusay ibn Kilob esa Muhammad payg‘ambarning ota tomondan ajdodlaridan biri hisoblanadi&lt;ref name=&quot;ruqaiyyah3&quot;&gt;{{cite web |last=Maqsood |first=Ruqaiyyah Waris |url=http://www.ruqaiyyah.karoo.net/articles/prophfamily3.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080530213139/http://www.ruqaiyyah.karoo.net/articles/prophfamily3.htm |url-status=dead |archive-date=30 May 2008 |title=The Prophet's Line Family No 3 – Qusayy, Hubbah, and Banu Nadr to Quraysh |publisher=Ruqaiyyah Waris Maqsood Dawah |access-date=1 July 2013}}&lt;/ref&gt;.

== Mashhur aʼzolari ==
{{Div col|colwidth=30em}}
* [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]] – (''[[Sahoba|sahoba]]'') va [[Qurʼonda ismi kelgan paygʻambarlar|islom paygʻambari]] [[Muhammad]]ning qaynotasi; u 632–634-yillarda [[Roshidun xalifaligi]]ni boshqargan va Muhammad vafotidan soʻng birinchi musulmon [[Xalifalik|xalifa]] boʻlgan&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;{{cite web|title=Abū Bakr|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/2153/Abu-Bakr}}&lt;/ref&gt;.
** [[Ummu al-Xayr (Abu Bakrning onasi)|Salma Umm al-Xayr]] (632–634-yillarda vafot etgan) — Muhammadning ayol shogirdi va Abu Bakrning onasi.
** [[Abu Quhofa|Usmon Abu Quhofa ibn Amir]] — mashhur musulmon va xalifa Abu Bakrning otasi.
** [[Abdurrahmon ibn Abu Bakr as-Siddiq|Abd ar-Rahmon ibn Abi Bakr]] — Abu Bakrning toʻngʻich oʻgʻli
** [[Abdulloh ibn Abu Bakr|Abdulloh ibn Abi Bakr]] — [[Qutayla bint Abduluzzo|Qutayla bint Abd-al-Uzzo]] va [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]ning oʻgʻli, birinchi [[Roshidun|roshidun]] [[Xalifalik|xalifa]].
** [[Oysha|Oisha bint Abi Bakr]] — [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]ning qizi va [[Muhammad]]ning xotinlaridan biri&lt;ref name=spellberg3&gt;{{harvnb|Spellberg|1994|p=3}}&lt;/ref&gt;.
** [[Muhammad ibn Abu Bakr|Muhammad ibn Abi Bakr]] — [[Ali]] xalifaligi davrida (656–661) Misrda harbiy sarkarda va noib.
** [[Qosim ibn Muhammad ibn Abu Bakr|Qosim ibn Muhammad ibn Abi Bakr]] — ilk islom davridagi muhim faqih.
* [[Talha ibn Ubaydulloh|Talha ibn Ubayd Alloh]] — shogird va [[Sahoba|Muhammadning sahobasi]]&lt;ref name=Origins&gt;{{cite book|last=Jafri|first=Hua M.|title=The Origins and Early Development of Shi`a Islam|publisher=International Book Centre|year=1979|pages=58–79}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Restatement&gt;{{cite book|last=Razwy|first=Ali Asghar|title=A Restatement of the History of Islam and Muslims|url=http://al-islam.org/restatement/57.htm}}&lt;/ref&gt;. Abu Bakrning ota tomondan amakivachchasi.
** [[Iso ibn Talha at-Taymiy]] — ilk islom tarixchilari rivoyat qilgan tarixiy xabarlarning mashhur roviyi.
** [[Muhammad ibn Talha]] — mashhur musulmon jangchi va askar.
** [[Oisha bint Talha]] — Talha va [[Ummu Kulsum bint Abu Bakr|Umm Kulsum bint Abi Bakr]]ning qizi.
** [[Isʼhoq ibn Talha|Ishoq ibn Talha]] — xalifalik hukumatida amaldor.
** [[Ummu Isʼhoq binti Talha ibn Ubaydulloh|Umm Ishoq bint Talha ibn Ubayd Alloh]] — [[Hasan ibn Ali]]ning, keyinroq esa [[Husayn ibn Ali]]ning xotini
* [[Umar ibn Ubaydulloh ibn Maʼmar|Umar ibn Ubayd Alloh ibn Maʼmar]] — Umaviylar va Zubayriylar davrida qoʻmondon va noib.
* [[Ummu Farva|Umm Farvah bint al-Qosim]] — [[Muhammad al-Boqir|Muhammad ibn Ali ibn al-Husayn ibn Ali ibn Abi Tolib]]ning xotini va [[Jaʼfar as-Sodiq|Jaʼfar ibn Muhammad al-Hoshimiy]]ning onasi.

=== Boshqa mashhur aʼzolar ===
* [[Fotima bintu Muhammad at-Taymiy|Fotima bint Muhammad at-Taymiy]] — xalifa [[Abu Jafar al-Mansur|al-Mansur]]ning taʼsirchan xotini.
* [[Ibn al-Javziy]] — arab musulmon faqihi, voiz, notiq, bid’atchilik haqida yozuvchi, hadis ilmi olimi, tarixchi, qozi, avliyo-biograf (hagiograf) va filolog.
* [[Shihobiddin Umar as-Suhravardiy|Shahobiddin ‘Umar as-Suhrawardiy]] — Eronʼda joylashib qolgan oiladan chiqqan arab; u xalifa an-Nosir tomonidan Shayx al-islom etib tayinlangan.

{{Div col end}}

== Shajarasi ==
{{tree chart/start}}
{{tree chart| As |y| Mu |y|Hi|As=[[Asmo bintu Adiy al-Bariqiyya|Asmo bint Adiy al-Bariqiyya]]|Mu=[[Murra ibn Kaʼb]]|Hi=Hind bint Surayr ibn Taʼlaba }}
{{tree chart| |,|-|^|-|.| |`|-|.| | }}
{{tree chart| Ya | | Ta  | | Ki | | |Ya=[[Banu Maxzum|Yaqoza ibn Murra]]|Ta=Taym ibn Murra|Ki=[[Kilab ibn Murra|Kilob ibn Murra]]}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Sa | | | | |Sa=Saʼd ibn Taym}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Ka | | | | |Ka=Kaʼb ibn Sa'd}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Am | | | | |Am=Amr ibn Kaʼb}}
{{tree chart| | | | | | ) |-|-|-|.|}}
{{tree chart| | | | | Ami | |Sa| | |Ami=Amir ibn Amr|Sa=Saxar ibn Amr}}
{{tree chart| | | | | | ! | | | |!|}}
{{tree chart| Hin|y| Ut|y|Sal| ||Hin=Hind bint Nuqayd| Ut=[[Abu Quhofa|Usmon Abu Quhofa ibn Amir]]|Sal=[[Ummu al-Xayr (Abu Bakrning onasi)|Salma Ummu al-Xayr bint Saxar]]}}
{{tree chart| | ,|-|(| |,|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.|}}
{{tree chart|UM|!|  |!||||!||||!||||!| UM=Umm Farvo}}
{{tree chart|| |  |!| |!||||!||||!||||!}}
{{tree chart|Qu|(| Ab ||Mu||Mua||Quh| Qu=Qurayba|Ab='''[[Abu Bakr]]'''|Mu=Muataq|Mua=Muʼaytaq&lt;ref&gt;[[History of the Prophets and Kings|Tarikh ar-Rusul wa al-Muluk]] 3/ 425&lt;/ref&gt;|Quh=Quhofa}}
{{tree chart| | | |!}}
{{tree chart|Umm|'|Umm=Ummu Amir}}
{{tree chart/end}}

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Kitob manbasi|last1=Donner |first1=Fred M. |url=https://books.google.com/books?id=l5__AwAAQBAJ&amp;pg=PA51 |title=Ilk islomiy fathlar |date=1981 |publisher=Princeton University Press |isbn=9781400847877 |location=Princeton |author-link=Fred M. Donner}}
* {{Kitob manbasi|last1=Fitzpatrick |first1=Coeli |title=Muhammad tarix, tafakkur va madaniyatda: Xudo payg‘ambari ensiklopediyasi |last2=Walker |first2=Adam Hani |year=2014 |isbn=9781610691789}}
* {{Kitob manbasi|last1=Macdonald |url=https://books.google.com/books?id=0jVIEAAAQBAJ |title=Jahon konstitutsiyachiligi sari: Jahon hamjamiyatining huquqiy tartibga solinishi masalalari |date=2005 |publisher=Brill |isbn=9789047415916 |author-link=Ronald St. John Macdonald |first=Ronald St. John}}
* {{Kitob manbasi|last1=Spellberg |first1=Denise |author1-link=Denise Spellberg |title=Siyosat, gender va islom o‘tmishi: Oisha bint Abi Bakr merosi |year=1994 |publisher=[[Kolumbiya universiteti nashriyoti]] |isbn=978-0231079990}}
* {{Ensiklopediya manbasi|year=1986 |title= |encyclopedia=[[Islom ensiklopediyasi]] |publisher=Brill |location=Leiden va Nyu-York |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |edition=New |volume=V: ''Khe–Mahi'' |pages=434–435 |isbn=90-04-07819-3 |article=Kuraysh}}
{{refend}}


{{Tarixiy arab qabilalari}}

[[Turkum:Banu Taym]]

{{Tashqi havolalar}}


{{Osiyo-etnik-guruhi-stub}}</text>
      <sha1>1taxlk7wq57ts78dzqqumot68l8u7q4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270087</id>
      <parentid>6270086</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mashhur aʼzolari */</comment>
      <origin>6270087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9042" sha1="0rud2foydglva5mpau18f19mlfa4qoh" xml:space="preserve">{{Qabila bilgiqutisi
| name = Banu Taym &lt;br&gt; {{Lang-ar|بَنُو تَيْم}}
| type = [[Quraysh]]iy arab qabilasi
| nisba = At-Taymiy ({{Lang|ar|ٱلتَّيْمي}})
| location = [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]], [[Shimoliy Afrika]] va [[Levant]]
| descended = Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn [[Molik ibn an-Nadr|Molik]] ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nazr ibn Kinona]]
| branches = * Banu [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]
* Banu [[Talha ibn Ubaydulloh]]
| religion = [[Islom]]
| ethnicity = [[Arablar]]
| parent_tribe = [[Quraysh]]ning [[Banu Kinona]] tarmogʻi
| language = [[Arab tili]]
}}
'''Banu Taym''' ({{Lang-ar|بَنُو تَيْم}}) — [[Makka]]dagi [[Quraysh]] qabilasiga mansub [[Arablar|arab]] urugʻi. Ularning avlodlari [[Oʻrta Sharq|Yaqin Sharq]]ning koʻplab mamlakatlari, jumladan, [[Arabiston yarim oroli]], [[Levant]] va [[Shimoliy Afrika]]da uchraydi.

[[Roshidun xalifaligi]] birinchi xalifasi [[Abu Bakr Siddiq]] Banu Taym urugʻidan boʻlgan. Shuningdek mashhur [[sahoba]] [[Talha ibn Ubaydulloh]] hamda paygʻambar [[Muhammad]]ning uchinchi xotini [[Oysha]] ham shu urugʻdan edi.

== Kelib chiqishi ==
Banu Taym [[Quraysh]] arab qabilasining bir urug'i bo'lgan. [[Fihr ibn Molik]] Quraysh qabilasi ajdodi boʻlib, an’anaviy arab manbalariga ko‘ra, uning to‘liq nasab shajarasi quyidagicha: Fihr ibn Molik ibn an-Nazr ibn Kinona ibn Xuzayma ibn Mudrika ibn Ilyos ibn Mudar ibn Nizor ibn Maʼd ibn Adnon{{Sfn|Watt|1986|p=434}}. Shunday qilib, Fihr Kinona qabilasiga mansub boʻlgan va uning nasabi [[Adnan|Adnonga]] borib taqaladi. An’anaviy manbalarga ko‘ra, Fihr o‘sha davrda [[Makka|Makkadagi]] yirik butparastlik maskani bo‘lgan [[Kaʼba|Ka’bani]] [[Yaman|Yamandan]] kelgan qabilalardan himoya qilish uchun Kinona va Xuzayma jangchilariga boshchilik qilgan. Biroq muqaddas maskan va u bilan bog‘liq imtiyozlar Yamanning Xuzo’ʼa qabilasi qo‘lida qolgan. Qurayshlar oʻz nomini Fihr ibn Molikning oltinchi avlodi bo'lgan [[Qusay ibn Kilab|Qusay ibn Kilob]] o‘z qarindoshlarini bir joyga to‘plab, Ka’ba ustidan nazoratni qo‘lga kiritganidan keyin olgan. Ungacha Fihrning avlodlari o‘zlarining Kinona qabilasiga mansub qarindoshlari orasida tarqoq, ko‘chmanchi guruhlar sifatida yashagan{{Sfn|Watt|1986|p=434}}.

=== Nasabi ===
Qabila nasabi Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn Molik ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nazr ibn Kinonaga]]dan borib tarqaladi. Taym [[Kaʼba|Ka’ba]] yaqinida, [[Makka|Makkada]] yashagan Quraysh al-Bita tarkibiga mansub bo‘lgan. Shuningdek, u Quraysh qabilasi boshlig‘i Qusay ibn Kilobning amakisi bo‘lgan. Qusay ibn Kilob esa Muhammad payg‘ambarning ota tomondan ajdodlaridan biri hisoblanadi&lt;ref name=&quot;ruqaiyyah3&quot;&gt;{{cite web |last=Maqsood |first=Ruqaiyyah Waris |url=http://www.ruqaiyyah.karoo.net/articles/prophfamily3.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080530213139/http://www.ruqaiyyah.karoo.net/articles/prophfamily3.htm |url-status=dead |archive-date=30 May 2008 |title=The Prophet's Line Family No 3 – Qusayy, Hubbah, and Banu Nadr to Quraysh |publisher=Ruqaiyyah Waris Maqsood Dawah |access-date=1 July 2013}}&lt;/ref&gt;.

== Mashhur aʼzolari ==
{{Div col|colwidth=30em}}
* [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]] — [[Sahoba|sahoba]], [[Qurʼonda ismi kelgan paygʻambarlar|islom paygʻambari]] [[Muhammad]]ning qaynotasi. Paygʻambar Muhammad vafotidan soʻng birinchi [[musulmon]] [[Xalifalik|xalifa]] boʻlib, 632–634-yillarda [[Roshidun xalifaligi]]ni boshqargan&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;{{cite web|title=Abū Bakr|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/2153/Abu-Bakr}}&lt;/ref&gt;.
** [[Ummu al-Xayr (Abu Bakrning onasi)|Salma Ummu al-Xayr]] (632–634-yillarda vafot etgan) — sahoba, Abu Bakrning onasi.
** [[Abu Quhofa|Usmon Abu Quhofa ibn Amir]] — Abu Bakrning otasi.
** [[Abdurrahmon ibn Abu Bakr as-Siddiq]] — Abu Bakrning toʻngʻich oʻgʻli.
** [[Abdulloh ibn Abu Bakr]] — [[Qutayla bint Abduluzzo]] va [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]ning oʻgʻli.
** [[Oysha]] — Abu Bakrning qizi, paygʻambar [[Muhammad]]ning xotinlaridan biri&lt;ref name=spellberg3&gt;{{harvnb|Spellberg|1994|p=3}}&lt;/ref&gt;.
** [[Muhammad ibn Abu Bakr]] — [[Ali]] xalifaligi davrida (656–661) Misr harbiy sarkardasi va noibi.
** [[Qosim ibn Muhammad ibn Abu Bakr]] — ilk islom davrida faoliyat yuritgan [[faqih]].
* [[Talha ibn Ubaydulloh]] — sahoba&lt;ref name=Origins&gt;{{cite book|last=Jafri|first=Hua M.|title=The Origins and Early Development of Shi`a Islam|publisher=International Book Centre|year=1979|pages=58–79}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Restatement&gt;{{cite book|last=Razwy|first=Ali Asghar|title=A Restatement of the History of Islam and Muslims|url=http://al-islam.org/restatement/57.htm}}&lt;/ref&gt;, Abu Bakrning amakivachchasi.
** [[Iso ibn Talha at-Taymiy]] — ilk islom tarixchilari rivoyat qilgan tarixiy xabarlarning mashhur [[roviy]]i.
** [[Muhammad ibn Talha]] — mashhur [[musulmon]] jangchi va askar.
** [[Oisha bint Talha|Oysha bint Talha]] — Talha va [[Ummu Kulsum bint Abu Bakr]]ning qizi.
** [[Isʼhoq ibn Talha]] — xalifalik hukumatida faoliyat yuritgan amaldor.
** [[Ummu Isʼhoq binti Talha ibn Ubaydulloh|Ummu Isʼhoq bint Talha ibn Ubaydulloh]] — [[Hasan ibn Ali]], keyinchalik [[Husayn ibn Ali]]ning xotini.
* [[Umar ibn Ubaydulloh ibn Maʼmar]] — [[Umaviylar]] va Zubayriylar davrida faoliyat yuritgan qoʻmondon va noib.
* [[Ummu Farva|Ummu Farva bint al-Qosim]] — [[Muhammad al-Boqir|Muhammad ibn Ali ibn al-Husayn ibn Ali ibn Abu Tolib]]ning xotini, [[Jaʼfar as-Sodiq|Jaʼfar ibn Muhammad al-Hoshimiy]]ning onasi.

=== Boshqa mashhur aʼzolar ===
* [[Fotima bintu Muhammad at-Taymiy|Fotima bint Muhammad at-Taymiy]] — xalifa [[Abu Jafar al-Mansur|al-Mansur]]ning kuchli taʼsirga ega xotini.
* [[Ibn al-Javziy]] — arab musulmon faqihi, [[voiz]], notiq, bid’atchilik haqida yozgan yozuvchi, [[hadis]] ilmi olimi, tarixchi, [[qozi]], filolog.
* [[Shihobiddin Umar as-Suhravardiy|Shahobiddin Umar as-Suhravardiy]] — Eronga koʻchib kelib, shu yerda yashab qolgan arab oilasi boʻlib, xalifa an-Nosir tomonidan [[Shayx ul-islom]] etib tayinlangan.

{{Div col end}}

== Shajarasi ==
{{tree chart/start}}
{{tree chart| As |y| Mu |y|Hi|As=[[Asmo bintu Adiy al-Bariqiyya|Asmo bint Adiy al-Bariqiyya]]|Mu=[[Murra ibn Kaʼb]]|Hi=Hind bint Surayr ibn Taʼlaba }}
{{tree chart| |,|-|^|-|.| |`|-|.| | }}
{{tree chart| Ya | | Ta  | | Ki | | |Ya=[[Banu Maxzum|Yaqoza ibn Murra]]|Ta=Taym ibn Murra|Ki=[[Kilab ibn Murra|Kilob ibn Murra]]}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Sa | | | | |Sa=Saʼd ibn Taym}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Ka | | | | |Ka=Kaʼb ibn Sa'd}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Am | | | | |Am=Amr ibn Kaʼb}}
{{tree chart| | | | | | ) |-|-|-|.|}}
{{tree chart| | | | | Ami | |Sa| | |Ami=Amir ibn Amr|Sa=Saxar ibn Amr}}
{{tree chart| | | | | | ! | | | |!|}}
{{tree chart| Hin|y| Ut|y|Sal| ||Hin=Hind bint Nuqayd| Ut=[[Abu Quhofa|Usmon Abu Quhofa ibn Amir]]|Sal=[[Ummu al-Xayr (Abu Bakrning onasi)|Salma Ummu al-Xayr bint Saxar]]}}
{{tree chart| | ,|-|(| |,|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.|}}
{{tree chart|UM|!|  |!||||!||||!||||!| UM=Umm Farvo}}
{{tree chart|| |  |!| |!||||!||||!||||!}}
{{tree chart|Qu|(| Ab ||Mu||Mua||Quh| Qu=Qurayba|Ab='''[[Abu Bakr]]'''|Mu=Muataq|Mua=Muʼaytaq&lt;ref&gt;[[History of the Prophets and Kings|Tarikh ar-Rusul wa al-Muluk]] 3/ 425&lt;/ref&gt;|Quh=Quhofa}}
{{tree chart| | | |!}}
{{tree chart|Umm|'|Umm=Ummu Amir}}
{{tree chart/end}}

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Kitob manbasi|last1=Donner |first1=Fred M. |url=https://books.google.com/books?id=l5__AwAAQBAJ&amp;pg=PA51 |title=Ilk islomiy fathlar |date=1981 |publisher=Princeton University Press |isbn=9781400847877 |location=Princeton |author-link=Fred M. Donner}}
* {{Kitob manbasi|last1=Fitzpatrick |first1=Coeli |title=Muhammad tarix, tafakkur va madaniyatda: Xudo payg‘ambari ensiklopediyasi |last2=Walker |first2=Adam Hani |year=2014 |isbn=9781610691789}}
* {{Kitob manbasi|last1=Macdonald |url=https://books.google.com/books?id=0jVIEAAAQBAJ |title=Jahon konstitutsiyachiligi sari: Jahon hamjamiyatining huquqiy tartibga solinishi masalalari |date=2005 |publisher=Brill |isbn=9789047415916 |author-link=Ronald St. John Macdonald |first=Ronald St. John}}
* {{Kitob manbasi|last1=Spellberg |first1=Denise |author1-link=Denise Spellberg |title=Siyosat, gender va islom o‘tmishi: Oisha bint Abi Bakr merosi |year=1994 |publisher=[[Kolumbiya universiteti nashriyoti]] |isbn=978-0231079990}}
* {{Ensiklopediya manbasi|year=1986 |title= |encyclopedia=[[Islom ensiklopediyasi]] |publisher=Brill |location=Leiden va Nyu-York |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |edition=New |volume=V: ''Khe–Mahi'' |pages=434–435 |isbn=90-04-07819-3 |article=Kuraysh}}
{{refend}}


{{Tarixiy arab qabilalari}}

[[Turkum:Banu Taym]]

{{Tashqi havolalar}}


{{Osiyo-etnik-guruhi-stub}}</text>
      <sha1>0rud2foydglva5mpau18f19mlfa4qoh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270093</id>
      <parentid>6270087</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <origin>6270093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9030" sha1="9qst1ponwakpnxpar0m8j8u4qhqmwoe" xml:space="preserve">{{Qabila bilgiqutisi
| name = Banu Taym &lt;br&gt; {{Lang-ar|بَنُو تَيْم}}
| type = [[Quraysh]]iy arab qabilasi
| nisba = At-Taymiy ({{Lang|ar|ٱلتَّيْمي}})
| location = [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]], [[Shimoliy Afrika]] va [[Levant]]
| descended = Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn [[Molik ibn an-Nadr|Molik]] ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nazr ibn Kinona]]
| branches = * Banu [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]
* Banu [[Talha ibn Ubaydulloh]]
| religion = [[Islom]]
| ethnicity = [[Arablar]]
| parent_tribe = [[Quraysh]]ning [[Banu Kinona]] tarmogʻi
| language = [[Arab tili]]
}}
'''Banu Taym''' ({{Lang-ar|بَنُو تَيْم}}) — [[Makka]]dagi [[Quraysh]] qabilasiga mansub [[Arablar|arab]] urugʻi. Ularning avlodlari [[Oʻrta Sharq|Yaqin Sharq]]ning koʻplab mamlakatlari, jumladan, [[Arabiston yarim oroli]], [[Levant]] va [[Shimoliy Afrika]]da uchraydi.

Birinchi musulmon xalifa [[Abu Bakr Siddiq]] Banu Taym urugʻidan boʻlgan. Shuningdek, mashhur [[sahoba]] [[Talha ibn Ubaydulloh]] hamda paygʻambar [[Muhammad]]ning uchinchi xotini [[Oysha]] ham shu urugʻga mansub edi.

== Kelib chiqishi ==
Banu Taym [[Quraysh]] arab qabilasining bir urug'i bo'lgan. [[Fihr ibn Molik]] Quraysh qabilasi ajdodi boʻlib, an’anaviy arab manbalariga ko‘ra, uning to‘liq nasab shajarasi quyidagicha: Fihr ibn Molik ibn an-Nazr ibn Kinona ibn Xuzayma ibn Mudrika ibn Ilyos ibn Mudar ibn Nizor ibn Maʼd ibn Adnon{{Sfn|Watt|1986|p=434}}. Shunday qilib, Fihr Kinona qabilasiga mansub boʻlgan va uning nasabi [[Adnan|Adnonga]] borib taqaladi. An’anaviy manbalarga ko‘ra, Fihr o‘sha davrda [[Makka|Makkadagi]] yirik butparastlik maskani bo‘lgan [[Kaʼba|Ka’bani]] [[Yaman|Yamandan]] kelgan qabilalardan himoya qilish uchun Kinona va Xuzayma jangchilariga boshchilik qilgan. Biroq muqaddas maskan va u bilan bog‘liq imtiyozlar Yamanning Xuzoʼa qabilasi qo‘lida qolgan. Qurayshlar oʻz nomini Fihr ibn Molikning oltinchi avlodi bo'lgan [[Qusay ibn Kilab|Qusay ibn Kilob]] o‘z qarindoshlarini bir joyga to‘plab, Ka’ba ustidan nazoratni qo‘lga kiritganidan keyin olgan. Ungacha Fihrning avlodlari o‘zlarining Kinona qabilasiga mansub qarindoshlari orasida tarqoq, ko‘chmanchi guruhlar sifatida yashagan{{Sfn|Watt|1986|p=434}}.

=== Nasabi ===
Qabila nasabi Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn Molik ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nazr ibn Kinonaga]]dan borib tarqaladi. Taym [[Makka|Makkada]] [[Kaʼba|Ka’ba]] yaqinida yashagan ''Quraysh al-Bita'' tarkibiga mansub bo‘lgan. Shuningdek, u Quraysh qabilasi boshlig‘i Qusay ibn Kilobning amakisi edi. Qusay ibn Kilob esa Muhammad payg‘ambarning ota tomondan ajdodlaridan biri hisoblanadi&lt;ref name=&quot;ruqaiyyah3&quot;&gt;{{cite web |last=Maqsood |first=Ruqaiyyah Waris |url=http://www.ruqaiyyah.karoo.net/articles/prophfamily3.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080530213139/http://www.ruqaiyyah.karoo.net/articles/prophfamily3.htm |url-status=dead |archive-date=30 May 2008 |title=The Prophet's Line Family No 3 – Qusayy, Hubbah, and Banu Nadr to Quraysh |publisher=Ruqaiyyah Waris Maqsood Dawah |access-date=1 July 2013}}&lt;/ref&gt;.

== Mashhur aʼzolari ==
{{Div col|colwidth=30em}}
* [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]] — [[Sahoba|sahoba]], [[Qurʼonda ismi kelgan paygʻambarlar|islom paygʻambari]] [[Muhammad]]ning qaynotasi. Paygʻambar Muhammad vafotidan soʻng birinchi [[musulmon]] [[Xalifalik|xalifa]] boʻlib, 632–634-yillarda [[Roshidun xalifaligi]]ni boshqargan&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;{{cite web|title=Abū Bakr|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/2153/Abu-Bakr}}&lt;/ref&gt;.
** [[Ummu al-Xayr (Abu Bakrning onasi)|Salma Ummu al-Xayr]] — sahoba, Abu Bakrning onasi.
** [[Abu Quhofa|Usmon Abu Quhofa ibn Amir]] — Abu Bakrning otasi.
** [[Abdurrahmon ibn Abu Bakr as-Siddiq|Abdurahmon ibn Abu Bakr as-Siddiq]] — Abu Bakrning toʻngʻich oʻgʻli.
** [[Abdulloh ibn Abu Bakr]] — [[Qutayla bint Abduluzzo]] va [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]ning oʻgʻli.
** [[Oysha]] — Abu Bakrning qizi, paygʻambar [[Muhammad]]ning xotinlaridan biri&lt;ref name=spellberg3&gt;{{harvnb|Spellberg|1994|p=3}}&lt;/ref&gt;.
** [[Muhammad ibn Abu Bakr]] — [[Ali]] xalifaligi davrida (656–661) Misr harbiy sarkardasi va noibi.
** [[Qosim ibn Muhammad ibn Abu Bakr]] — ilk islom davrida faoliyat yuritgan [[faqih]].
* [[Talha ibn Ubaydulloh]] — sahoba&lt;ref name=Origins&gt;{{cite book|last=Jafri|first=Hua M.|title=The Origins and Early Development of Shi`a Islam|publisher=International Book Centre|year=1979|pages=58–79}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Restatement&gt;{{cite book|last=Razwy|first=Ali Asghar|title=A Restatement of the History of Islam and Muslims|url=http://al-islam.org/restatement/57.htm}}&lt;/ref&gt;, Abu Bakrning amakivachchasi.
** [[Iso ibn Talha at-Taymiy]] — ilk islom tarixchilari rivoyat qilgan tarixiy xabarlarning mashhur [[roviy]]i.
** [[Muhammad ibn Talha]] — mashhur [[musulmon]] jangchi va askar.
** [[Oisha bint Talha|Oysha bint Talha]] — Talha va [[Ummu Kulsum bint Abu Bakr]]ning qizi.
** [[Isʼhoq ibn Talha]] — xalifalik hukumatida faoliyat yuritgan amaldor.
** [[Ummu Isʼhoq binti Talha ibn Ubaydulloh|Ummu Isʼhoq bint Talha ibn Ubaydulloh]] — [[Hasan ibn Ali]], keyinchalik [[Husayn ibn Ali]]ning xotini.
* [[Umar ibn Ubaydulloh ibn Maʼmar]] — [[Umaviylar]] va Zubayriylar davrida faoliyat yuritgan qoʻmondon va noib.
* [[Ummu Farva|Ummu Farva bint al-Qosim]] — [[Muhammad al-Boqir|Muhammad ibn Ali ibn al-Husayn ibn Ali ibn Abu Tolib]]ning xotini, [[Jaʼfar as-Sodiq|Jaʼfar ibn Muhammad al-Hoshimiy]]ning onasi.

=== Boshqa mashhur aʼzolar ===
* [[Fotima bintu Muhammad at-Taymiy|Fotima bint Muhammad at-Taymiy]] — xalifa [[Abu Jafar al-Mansur|al-Mansur]]ning kuchli taʼsirga ega xotini.
* [[Ibn al-Javziy]] — arab musulmon faqihi, [[voiz]], notiq, bid’atchilik haqida yozgan yozuvchi, [[hadis]] ilmi olimi, tarixchi, [[qozi]], filolog.
* [[Shihobiddin Umar as-Suhravardiy|Shahobiddin Umar as-Suhravardiy]] — [[Eron]]ga koʻchib kelib, shu yerda yashab qolgan arab oilasi boʻlib, xalifa an-Nosir tomonidan [[Shayx ul-islom]] etib tayinlangan.

{{Div col end}}

== Shajarasi ==
{{tree chart/start}}
{{tree chart| As |y| Mu |y|Hi|As=[[Asmo bintu Adiy al-Bariqiyya|Asmo bint Adiy al-Bariqiyya]]|Mu=[[Murra ibn Kaʼb]]|Hi=Hind bint Surayr ibn Taʼlaba }}
{{tree chart| |,|-|^|-|.| |`|-|.| | }}
{{tree chart| Ya | | Ta  | | Ki | | |Ya=[[Banu Maxzum|Yaqoza ibn Murra]]|Ta=Taym ibn Murra|Ki=[[Kilab ibn Murra|Kilob ibn Murra]]}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Sa | | | | |Sa=Saʼd ibn Taym}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Ka | | | | |Ka=Kaʼb ibn Sa'd}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Am | | | | |Am=Amr ibn Kaʼb}}
{{tree chart| | | | | | ) |-|-|-|.|}}
{{tree chart| | | | | Ami | |Sa| | |Ami=Amir ibn Amr|Sa=Saxar ibn Amr}}
{{tree chart| | | | | | ! | | | |!|}}
{{tree chart| Hin|y| Ut|y|Sal| ||Hin=Hind bint Nuqayd| Ut=[[Abu Quhofa|Usmon Abu Quhofa ibn Amir]]|Sal=[[Ummu al-Xayr (Abu Bakrning onasi)|Salma Ummu al-Xayr bint Saxar]]}}
{{tree chart| | ,|-|(| |,|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.|}}
{{tree chart|UM|!|  |!||||!||||!||||!| UM=Umm Farvo}}
{{tree chart|| |  |!| |!||||!||||!||||!}}
{{tree chart|Qu|(| Ab ||Mu||Mua||Quh| Qu=Qurayba|Ab='''[[Abu Bakr]]'''|Mu=Muataq|Mua=Muʼaytaq&lt;ref&gt;[[History of the Prophets and Kings|Tarikh ar-Rusul wa al-Muluk]] 3/ 425&lt;/ref&gt;|Quh=Quhofa}}
{{tree chart| | | |!}}
{{tree chart|Umm|'|Umm=Ummu Amir}}
{{tree chart/end}}

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Kitob manbasi|last1=Donner |first1=Fred M. |url=https://books.google.com/books?id=l5__AwAAQBAJ&amp;pg=PA51 |title=Ilk islomiy fathlar |date=1981 |publisher=Princeton University Press |isbn=9781400847877 |location=Princeton |author-link=Fred M. Donner}}
* {{Kitob manbasi|last1=Fitzpatrick |first1=Coeli |title=Muhammad tarix, tafakkur va madaniyatda: Xudo payg‘ambari ensiklopediyasi |last2=Walker |first2=Adam Hani |year=2014 |isbn=9781610691789}}
* {{Kitob manbasi|last1=Macdonald |url=https://books.google.com/books?id=0jVIEAAAQBAJ |title=Jahon konstitutsiyachiligi sari: Jahon hamjamiyatining huquqiy tartibga solinishi masalalari |date=2005 |publisher=Brill |isbn=9789047415916 |author-link=Ronald St. John Macdonald |first=Ronald St. John}}
* {{Kitob manbasi|last1=Spellberg |first1=Denise |author1-link=Denise Spellberg |title=Siyosat, gender va islom o‘tmishi: Oisha bint Abi Bakr merosi |year=1994 |publisher=[[Kolumbiya universiteti nashriyoti]] |isbn=978-0231079990}}
* {{Ensiklopediya manbasi|year=1986 |title= |encyclopedia=[[Islom ensiklopediyasi]] |publisher=Brill |location=Leiden va Nyu-York |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |edition=New |volume=V: ''Khe–Mahi'' |pages=434–435 |isbn=90-04-07819-3 |article=Kuraysh}}
{{refend}}


{{Tarixiy arab qabilalari}}

[[Turkum:Banu Taym]]

{{Tashqi havolalar}}


{{Osiyo-etnik-guruhi-stub}}</text>
      <sha1>9qst1ponwakpnxpar0m8j8u4qhqmwoe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270094</id>
      <parentid>6270093</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <origin>6270094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9014" sha1="bwa2sr3a2x3obmjipku9nrvi1ac2mc4" xml:space="preserve">{{Qabila bilgiqutisi
| name = Banu Taym &lt;br&gt; {{Lang-ar|بَنُو تَيْم}}
| type = [[Quraysh]]iy arab qabilasi
| nisba = At-Taymiy ({{Lang|ar|ٱلتَّيْمي}})
| location = [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]], [[Shimoliy Afrika]] va [[Levant]]
| descended = Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn [[Molik ibn an-Nadr|Molik]] ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nazr ibn Kinona]]
| branches = * Banu [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]
* Banu [[Talha ibn Ubaydulloh]]
| religion = [[Islom]]
| ethnicity = [[Arablar]]
| parent_tribe = [[Quraysh]]ning [[Banu Kinona]] tarmogʻi
| language = [[Arab tili]]
}}
'''Banu Taym''' ({{Lang-ar|بَنُو تَيْم}}) — [[Makka]]dagi [[Quraysh]] qabilasiga mansub [[Arablar|arab]] urugʻi. Ularning avlodlari [[Oʻrta Sharq|Yaqin Sharq]]ning koʻplab mamlakatlari, jumladan, [[Arabiston yarim oroli]], [[Levant]] va [[Shimoliy Afrika]]da uchraydi.

Birinchi musulmon xalifa [[Abu Bakr Siddiq]] Banu Taym urugʻidan boʻlgan. Shuningdek, mashhur [[sahoba]] [[Talha ibn Ubaydulloh]] hamda paygʻambar [[Muhammad]]ning uchinchi xotini [[Oysha]] ham shu urugʻga mansub edi.

== Kelib chiqishi ==
Banu Taym [[Quraysh]] arab qabilasining bir urugʻi boʻlgan. [[Fihr ibn Molik]] Quraysh qabilasi ajdodi boʻlib, anʼanaviy arab manbalariga koʻra, uning toʻliq nasab shajarasi quyidagicha: Fihr ibn Molik ibn an-Nazr ibn Kinona ibn Xuzayma ibn Mudrika ibn Ilyos ibn Mudar ibn Nizor ibn Maʼd ibn Adnon{{Sfn|Watt|1986|p=434}}. Shunday qilib, Fihr Kinona qabilasiga mansub boʻlgan va uning nasabi [[Adnan|Adnonga]] borib taqaladi. Anʼanaviy manbalarga koʻra, Fihr oʻsha davrda [[Makka|Makkadagi]] yirik butparastlik maskani boʻlgan [[Kaʼba|Kaʼbani]] [[Yaman|Yamandan]] kelgan qabilalardan himoya qilish uchun Kinona va Xuzayma jangchilariga boshchilik qilgan. Biroq muqaddas maskan va u bilan bogʻliq imtiyozlar Yamanning Xuzoʼa qabilasi qoʻlida qolgan. Qurayshlar oʻz nomini Fihr ibn Molikning oltinchi avlodi boʻlgan [[Qusay ibn Kilab|Qusay ibn Kilob]] oʻz qarindoshlarini bir joyga toʻplab, Kaʼba ustidan nazoratni qoʻlga kiritganidan keyin olgan. Ungacha Fihrning avlodlari oʻzlarining Kinona qabilasiga mansub qarindoshlari orasida tarqoq, koʻchmanchi guruhlar sifatida yashagan{{Sfn|Watt|1986|p=434}}.

=== Nasabi ===
Qabila nasabi Taym ibn [[Murra ibn Kaʼb]] ibn [[Luay ibn Gʻolib]] ibn [[Fihr ibn Molik|Fihr]] ibn Molik ibn [[An-Nazr ibn Kinona|an-Nazr ibn Kinonaga]]dan borib tarqaladi. Taym [[Makka|Makkada]] [[Kaʼba|Kaʼba]] yaqinida yashagan ''Quraysh al-Bita'' tarkibiga mansub boʻlgan. Shuningdek, u Quraysh qabilasi boshligʻi Qusay ibn Kilobning amakisi edi. Qusay ibn Kilob esa Muhammad paygʻambarning ota tomondan ajdodlaridan biri hisoblanadi&lt;ref name=&quot;ruqaiyyah3&quot;&gt;{{cite web |last=Maqsood |first=Ruqaiyyah Waris |url=http://www.ruqaiyyah.karoo.net/articles/prophfamily3.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080530213139/http://www.ruqaiyyah.karoo.net/articles/prophfamily3.htm |url-status=dead |archive-date=30 May 2008 |title=The Prophet's Line Family No 3 – Qusayy, Hubbah, and Banu Nadr to Quraysh |publisher=Ruqaiyyah Waris Maqsood Dawah |access-date=1 July 2013}}&lt;/ref&gt;.

== Mashhur aʼzolari ==
{{Div col|colwidth=30em}}
* [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]] — [[Sahoba|sahoba]], [[Qurʼonda ismi kelgan paygʻambarlar|islom paygʻambari]] [[Muhammad]]ning qaynotasi. Paygʻambar Muhammad vafotidan soʻng birinchi [[musulmon]] [[Xalifalik|xalifa]] boʻlib, 632–634-yillarda [[Roshidun xalifaligi]]ni boshqargan&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;{{cite web|title=Abū Bakr|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/2153/Abu-Bakr}}&lt;/ref&gt;.
** [[Ummu al-Xayr (Abu Bakrning onasi)|Salma Ummu al-Xayr]] — sahoba, Abu Bakrning onasi.
** [[Abu Quhofa|Usmon Abu Quhofa ibn Amir]] — Abu Bakrning otasi.
** [[Abdurrahmon ibn Abu Bakr as-Siddiq|Abdurahmon ibn Abu Bakr as-Siddiq]] — Abu Bakrning toʻngʻich oʻgʻli.
** [[Abdulloh ibn Abu Bakr]] — [[Qutayla bint Abduluzzo]] va [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]]ning oʻgʻli.
** [[Oysha]] — Abu Bakrning qizi, paygʻambar [[Muhammad]]ning xotinlaridan biri&lt;ref name=spellberg3&gt;{{harvnb|Spellberg|1994|p=3}}&lt;/ref&gt;.
** [[Muhammad ibn Abu Bakr]] — [[Ali]] xalifaligi davrida (656–661) Misr harbiy sarkardasi va noibi.
** [[Qosim ibn Muhammad ibn Abu Bakr]] — ilk islom davrida faoliyat yuritgan [[faqih]].
* [[Talha ibn Ubaydulloh]] — sahoba&lt;ref name=Origins&gt;{{cite book|last=Jafri|first=Hua M.|title=The Origins and Early Development of Shi`a Islam|publisher=International Book Centre|year=1979|pages=58–79}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Restatement&gt;{{cite book|last=Razwy|first=Ali Asghar|title=A Restatement of the History of Islam and Muslims|url=http://al-islam.org/restatement/57.htm}}&lt;/ref&gt;, Abu Bakrning amakivachchasi.
** [[Iso ibn Talha at-Taymiy]] — ilk islom tarixchilari rivoyat qilgan tarixiy xabarlarning mashhur [[roviy]]i.
** [[Muhammad ibn Talha]] — mashhur [[musulmon]] jangchi va askar.
** [[Oisha bint Talha|Oysha bint Talha]] — Talha va [[Ummu Kulsum bint Abu Bakr]]ning qizi.
** [[Isʼhoq ibn Talha]] — xalifalik hukumatida faoliyat yuritgan amaldor.
** [[Ummu Isʼhoq binti Talha ibn Ubaydulloh|Ummu Isʼhoq bint Talha ibn Ubaydulloh]] — [[Hasan ibn Ali]], keyinchalik [[Husayn ibn Ali]]ning xotini.
* [[Umar ibn Ubaydulloh ibn Maʼmar]] — [[Umaviylar]] va Zubayriylar davrida faoliyat yuritgan qoʻmondon va noib.
* [[Ummu Farva|Ummu Farva bint al-Qosim]] — [[Muhammad al-Boqir|Muhammad ibn Ali ibn al-Husayn ibn Ali ibn Abu Tolib]]ning xotini, [[Jaʼfar as-Sodiq|Jaʼfar ibn Muhammad al-Hoshimiy]]ning onasi.

=== Boshqa mashhur aʼzolar ===
* [[Fotima bintu Muhammad at-Taymiy|Fotima bint Muhammad at-Taymiy]] — xalifa [[Abu Jafar al-Mansur|al-Mansur]]ning kuchli taʼsirga ega xotini.
* [[Ibn al-Javziy]] — arab musulmon faqihi, [[voiz]], notiq, bid’atchilik haqida yozgan yozuvchi, [[hadis]] ilmi olimi, tarixchi, [[qozi]], filolog.
* [[Shihobiddin Umar as-Suhravardiy|Shahobiddin Umar as-Suhravardiy]] — [[Eron]]ga koʻchib kelib, shu yerda yashab qolgan arab oilasi boʻlib, xalifa an-Nosir tomonidan [[Shayx ul-islom]] etib tayinlangan.

{{Div col end}}

== Shajarasi ==
{{tree chart/start}}
{{tree chart| As |y| Mu |y|Hi|As=[[Asmo bintu Adiy al-Bariqiyya|Asmo bint Adiy al-Bariqiyya]]|Mu=[[Murra ibn Kaʼb]]|Hi=Hind bint Surayr ibn Taʼlaba }}
{{tree chart| |,|-|^|-|.| |`|-|.| | }}
{{tree chart| Ya | | Ta  | | Ki | | |Ya=[[Banu Maxzum|Yaqoza ibn Murra]]|Ta=Taym ibn Murra|Ki=[[Kilab ibn Murra|Kilob ibn Murra]]}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Sa | | | | |Sa=Saʼd ibn Taym}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Ka | | | | |Ka=Kaʼb ibn Sa'd}}
{{tree chart| | | | | |  ! | | | | |}}
{{tree chart| | | | | Am | | | | |Am=Amr ibn Kaʼb}}
{{tree chart| | | | | | ) |-|-|-|.|}}
{{tree chart| | | | | Ami | |Sa| | |Ami=Amir ibn Amr|Sa=Saxar ibn Amr}}
{{tree chart| | | | | | ! | | | |!|}}
{{tree chart| Hin|y| Ut|y|Sal| ||Hin=Hind bint Nuqayd| Ut=[[Abu Quhofa|Usmon Abu Quhofa ibn Amir]]|Sal=[[Ummu al-Xayr (Abu Bakrning onasi)|Salma Ummu al-Xayr bint Saxar]]}}
{{tree chart| | ,|-|(| |,|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.|}}
{{tree chart|UM|!|  |!||||!||||!||||!| UM=Umm Farvo}}
{{tree chart|| |  |!| |!||||!||||!||||!}}
{{tree chart|Qu|(| Ab ||Mu||Mua||Quh| Qu=Qurayba|Ab='''[[Abu Bakr]]'''|Mu=Muataq|Mua=Muʼaytaq&lt;ref&gt;[[History of the Prophets and Kings|Tarikh ar-Rusul wa al-Muluk]] 3/ 425&lt;/ref&gt;|Quh=Quhofa}}
{{tree chart| | | |!}}
{{tree chart|Umm|'|Umm=Ummu Amir}}
{{tree chart/end}}

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Kitob manbasi|last1=Donner |first1=Fred M. |url=https://books.google.com/books?id=l5__AwAAQBAJ&amp;pg=PA51 |title=Ilk islomiy fathlar |date=1981 |publisher=Princeton University Press |isbn=9781400847877 |location=Princeton |author-link=Fred M. Donner}}
* {{Kitob manbasi|last1=Fitzpatrick |first1=Coeli |title=Muhammad tarix, tafakkur va madaniyatda: Xudo payg‘ambari ensiklopediyasi |last2=Walker |first2=Adam Hani |year=2014 |isbn=9781610691789}}
* {{Kitob manbasi|last1=Macdonald |url=https://books.google.com/books?id=0jVIEAAAQBAJ |title=Jahon konstitutsiyachiligi sari: Jahon hamjamiyatining huquqiy tartibga solinishi masalalari |date=2005 |publisher=Brill |isbn=9789047415916 |author-link=Ronald St. John Macdonald |first=Ronald St. John}}
* {{Kitob manbasi|last1=Spellberg |first1=Denise |author1-link=Denise Spellberg |title=Siyosat, gender va islom o‘tmishi: Oisha bint Abi Bakr merosi |year=1994 |publisher=[[Kolumbiya universiteti nashriyoti]] |isbn=978-0231079990}}
* {{Ensiklopediya manbasi|year=1986 |title= |encyclopedia=[[Islom ensiklopediyasi]] |publisher=Brill |location=Leiden va Nyu-York |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |edition=New |volume=V: ''Khe–Mahi'' |pages=434–435 |isbn=90-04-07819-3 |article=Kuraysh}}
{{refend}}


{{Tarixiy arab qabilalari}}

[[Turkum:Banu Taym]]

{{Tashqi havolalar}}


{{Osiyo-etnik-guruhi-stub}}</text>
      <sha1>bwa2sr3a2x3obmjipku9nrvi1ac2mc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447505</id>
    <revision>
      <id>6270072</id>
      <timestamp>2026-09-14T06:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Infobox person | name               = Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy | birth_date         = 1310 | birth_place        = [[Tilimsan]] | death_date         = 1370 | death_place        =  | module             = {{Arabcha ism bilgiqutisi  | embed    = yes  | kunya    = Abu Abdallah  | kunya-ar = أبو عبد الله  | ism      = Muhammad  | ism-ar   = محمد  | nasab    = ibn Ahmed ibn Ali  | nasab-ar = ابن أحمد ابن علي  | nisba...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6270072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2202" sha1="mvtx5nmox9sgcle7r8y0z5vyvbwabw7" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy
| birth_date         = 1310
| birth_place        = [[Tilimsan]]
| death_date         = 1370
| death_place        = 
| module             = {{Arabcha ism bilgiqutisi
 | embed    = yes
 | kunya    = Abu Abdallah
 | kunya-ar = أبو عبد الله
 | ism      = Muhammad
 | ism-ar   = محمد
 | nasab    = ibn Ahmed ibn Ali
 | nasab-ar = ابن أحمد ابن علي
 | nisba    = at-Tilimsaniy
 | nisba-ar = التلمساني
}}
}}
'''Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy''' (1310–1370) [[Tilimsan]]lik ulamo edi. U Zayyoniylar va [[Mariniylar davlati|Mariniy]]lar sulolalari davrida taniqli intellektual shaxs boʻlgan. Polimat sifatida u [[Molikiylik|molikiy]] fiqhi, [[Kalom|ilohiyot]] (''kalam''), [[Mantiq|mantiq]] va arab tili ilmi boʻyicha yetuk mutaxassis sifatida tan olingan.

== Hayoti va taʼlimi ==
Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy 1310-yilda hozirgi [[Jazoir]] hududidagi [[Tilimsan]] shahrida tugʻilgan. U aslida al-Ulviyin (yoki al-Ulaviyin deb ham atalgan) nomli qishloqdan boʻlib, dastlabki taʼlim bosqichlarini shu shaharda olgan{{Sfn|Ben Ahmed|Cherrad|p=8|2025}}.

== Asarlari ==

* ''Miftah al-vusul ila bino al-furu ala al-usul'' (yaqin nomlar bilan ham keltiriladi, masalan, ''Kitab al-Miftah fi usul al-fiqh'' yoki ''Mukhtasar fi al-usul''); bu uning usul al-fiqhga oid asosiy asari boʻlib, Mariniy sultoni [[Abu Inan Faris]]ga bagʻishlangan.
* ''Sharh Jumal al-Xunaji''; al-Xunajiyning mantiqqa oid ''al-Jumal'' asariga sharh boʻlib, mantiq va man­tiq masalalariga qaratilgan.
* ''Kitab fi al-muʻatat / al-muʻavazat''; muomalalar va ayirboshlashlarga oid ilmiy asar.
* ''Risala fi al-qazo va-l-qadar''; ilohiy taqdir va predestinatsiya masalalarini yorituvchi risola.
* ''Mavlid uchun qasoid''; [[Mavlud|Mavlud]] bayrami munosabati bilan maxsus bitilgan qasidalar toʻplami.
* ''Fatvolar''; turli huquqiy qarorlar boʻlib, ular keyingi toʻplamlar orqali yetib kelgan, jumladan, [[Ahmad al-Vansharisiy|al-Vansharisiy]] toʻplamlari tarkibida tilga olinadi.

== Yana qarang ==

* [[Al-Abiliy|Muhammad al-Abiliy]]
* [[Muhammad al-Maqqariy]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>mvtx5nmox9sgcle7r8y0z5vyvbwabw7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270073</id>
      <parentid>6270072</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Tilimsanlik ulamolar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6270073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2235" sha1="n5qh1kijb8ezbucyorqm3wn0hmm6jnk" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy
| birth_date         = 1310
| birth_place        = [[Tilimsan]]
| death_date         = 1370
| death_place        = 
| module             = {{Arabcha ism bilgiqutisi
 | embed    = yes
 | kunya    = Abu Abdallah
 | kunya-ar = أبو عبد الله
 | ism      = Muhammad
 | ism-ar   = محمد
 | nasab    = ibn Ahmed ibn Ali
 | nasab-ar = ابن أحمد ابن علي
 | nisba    = at-Tilimsaniy
 | nisba-ar = التلمساني
}}
}}
'''Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy''' (1310–1370) [[Tilimsan]]lik ulamo edi. U Zayyoniylar va [[Mariniylar davlati|Mariniy]]lar sulolalari davrida taniqli intellektual shaxs boʻlgan. Polimat sifatida u [[Molikiylik|molikiy]] fiqhi, [[Kalom|ilohiyot]] (''kalam''), [[Mantiq|mantiq]] va arab tili ilmi boʻyicha yetuk mutaxassis sifatida tan olingan.

== Hayoti va taʼlimi ==
Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy 1310-yilda hozirgi [[Jazoir]] hududidagi [[Tilimsan]] shahrida tugʻilgan. U aslida al-Ulviyin (yoki al-Ulaviyin deb ham atalgan) nomli qishloqdan boʻlib, dastlabki taʼlim bosqichlarini shu shaharda olgan{{Sfn|Ben Ahmed|Cherrad|p=8|2025}}.

== Asarlari ==

* ''Miftah al-vusul ila bino al-furu ala al-usul'' (yaqin nomlar bilan ham keltiriladi, masalan, ''Kitab al-Miftah fi usul al-fiqh'' yoki ''Mukhtasar fi al-usul''); bu uning usul al-fiqhga oid asosiy asari boʻlib, Mariniy sultoni [[Abu Inan Faris]]ga bagʻishlangan.
* ''Sharh Jumal al-Xunaji''; al-Xunajiyning mantiqqa oid ''al-Jumal'' asariga sharh boʻlib, mantiq va man­tiq masalalariga qaratilgan.
* ''Kitab fi al-muʻatat / al-muʻavazat''; muomalalar va ayirboshlashlarga oid ilmiy asar.
* ''Risala fi al-qazo va-l-qadar''; ilohiy taqdir va predestinatsiya masalalarini yorituvchi risola.
* ''Mavlid uchun qasoid''; [[Mavlud|Mavlud]] bayrami munosabati bilan maxsus bitilgan qasidalar toʻplami.
* ''Fatvolar''; turli huquqiy qarorlar boʻlib, ular keyingi toʻplamlar orqali yetib kelgan, jumladan, [[Ahmad al-Vansharisiy|al-Vansharisiy]] toʻplamlari tarkibida tilga olinadi.

== Yana qarang ==

* [[Al-Abiliy|Muhammad al-Abiliy]]
* [[Muhammad al-Maqqariy]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Tilimsanlik ulamolar]]</text>
      <sha1>n5qh1kijb8ezbucyorqm3wn0hmm6jnk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270074</id>
      <parentid>6270073</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:05:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Zayyoniylar sulolasi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6270074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2267" sha1="o69xzthqxuubs289gfc59mym3hgiruc" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy
| birth_date         = 1310
| birth_place        = [[Tilimsan]]
| death_date         = 1370
| death_place        = 
| module             = {{Arabcha ism bilgiqutisi
 | embed    = yes
 | kunya    = Abu Abdallah
 | kunya-ar = أبو عبد الله
 | ism      = Muhammad
 | ism-ar   = محمد
 | nasab    = ibn Ahmed ibn Ali
 | nasab-ar = ابن أحمد ابن علي
 | nisba    = at-Tilimsaniy
 | nisba-ar = التلمساني
}}
}}
'''Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy''' (1310–1370) [[Tilimsan]]lik ulamo edi. U Zayyoniylar va [[Mariniylar davlati|Mariniy]]lar sulolalari davrida taniqli intellektual shaxs boʻlgan. Polimat sifatida u [[Molikiylik|molikiy]] fiqhi, [[Kalom|ilohiyot]] (''kalam''), [[Mantiq|mantiq]] va arab tili ilmi boʻyicha yetuk mutaxassis sifatida tan olingan.

== Hayoti va taʼlimi ==
Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy 1310-yilda hozirgi [[Jazoir]] hududidagi [[Tilimsan]] shahrida tugʻilgan. U aslida al-Ulviyin (yoki al-Ulaviyin deb ham atalgan) nomli qishloqdan boʻlib, dastlabki taʼlim bosqichlarini shu shaharda olgan{{Sfn|Ben Ahmed|Cherrad|p=8|2025}}.

== Asarlari ==

* ''Miftah al-vusul ila bino al-furu ala al-usul'' (yaqin nomlar bilan ham keltiriladi, masalan, ''Kitab al-Miftah fi usul al-fiqh'' yoki ''Mukhtasar fi al-usul''); bu uning usul al-fiqhga oid asosiy asari boʻlib, Mariniy sultoni [[Abu Inan Faris]]ga bagʻishlangan.
* ''Sharh Jumal al-Xunaji''; al-Xunajiyning mantiqqa oid ''al-Jumal'' asariga sharh boʻlib, mantiq va man­tiq masalalariga qaratilgan.
* ''Kitab fi al-muʻatat / al-muʻavazat''; muomalalar va ayirboshlashlarga oid ilmiy asar.
* ''Risala fi al-qazo va-l-qadar''; ilohiy taqdir va predestinatsiya masalalarini yorituvchi risola.
* ''Mavlid uchun qasoid''; [[Mavlud|Mavlud]] bayrami munosabati bilan maxsus bitilgan qasidalar toʻplami.
* ''Fatvolar''; turli huquqiy qarorlar boʻlib, ular keyingi toʻplamlar orqali yetib kelgan, jumladan, [[Ahmad al-Vansharisiy|al-Vansharisiy]] toʻplamlari tarkibida tilga olinadi.

== Yana qarang ==

* [[Al-Abiliy|Muhammad al-Abiliy]]
* [[Muhammad al-Maqqariy]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Tilimsanlik ulamolar]]
[[Turkum:Zayyoniylar sulolasi]]</text>
      <sha1>o69xzthqxuubs289gfc59mym3hgiruc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270075</id>
      <parentid>6270074</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Mariniylar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6270075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2289" sha1="ddx1rhz7yobtq776e3yrvkf7w9sjozr" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy
| birth_date         = 1310
| birth_place        = [[Tilimsan]]
| death_date         = 1370
| death_place        = 
| module             = {{Arabcha ism bilgiqutisi
 | embed    = yes
 | kunya    = Abu Abdallah
 | kunya-ar = أبو عبد الله
 | ism      = Muhammad
 | ism-ar   = محمد
 | nasab    = ibn Ahmed ibn Ali
 | nasab-ar = ابن أحمد ابن علي
 | nisba    = at-Tilimsaniy
 | nisba-ar = التلمساني
}}
}}
'''Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy''' (1310–1370) [[Tilimsan]]lik ulamo edi. U Zayyoniylar va [[Mariniylar davlati|Mariniy]]lar sulolalari davrida taniqli intellektual shaxs boʻlgan. Polimat sifatida u [[Molikiylik|molikiy]] fiqhi, [[Kalom|ilohiyot]] (''kalam''), [[Mantiq|mantiq]] va arab tili ilmi boʻyicha yetuk mutaxassis sifatida tan olingan.

== Hayoti va taʼlimi ==
Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy 1310-yilda hozirgi [[Jazoir]] hududidagi [[Tilimsan]] shahrida tugʻilgan. U aslida al-Ulviyin (yoki al-Ulaviyin deb ham atalgan) nomli qishloqdan boʻlib, dastlabki taʼlim bosqichlarini shu shaharda olgan{{Sfn|Ben Ahmed|Cherrad|p=8|2025}}.

== Asarlari ==

* ''Miftah al-vusul ila bino al-furu ala al-usul'' (yaqin nomlar bilan ham keltiriladi, masalan, ''Kitab al-Miftah fi usul al-fiqh'' yoki ''Mukhtasar fi al-usul''); bu uning usul al-fiqhga oid asosiy asari boʻlib, Mariniy sultoni [[Abu Inan Faris]]ga bagʻishlangan.
* ''Sharh Jumal al-Xunaji''; al-Xunajiyning mantiqqa oid ''al-Jumal'' asariga sharh boʻlib, mantiq va man­tiq masalalariga qaratilgan.
* ''Kitab fi al-muʻatat / al-muʻavazat''; muomalalar va ayirboshlashlarga oid ilmiy asar.
* ''Risala fi al-qazo va-l-qadar''; ilohiy taqdir va predestinatsiya masalalarini yorituvchi risola.
* ''Mavlid uchun qasoid''; [[Mavlud|Mavlud]] bayrami munosabati bilan maxsus bitilgan qasidalar toʻplami.
* ''Fatvolar''; turli huquqiy qarorlar boʻlib, ular keyingi toʻplamlar orqali yetib kelgan, jumladan, [[Ahmad al-Vansharisiy|al-Vansharisiy]] toʻplamlari tarkibida tilga olinadi.

== Yana qarang ==

* [[Al-Abiliy|Muhammad al-Abiliy]]
* [[Muhammad al-Maqqariy]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Tilimsanlik ulamolar]]
[[Turkum:Zayyoniylar sulolasi]]
[[Turkum:Mariniylar]]</text>
      <sha1>ddx1rhz7yobtq776e3yrvkf7w9sjozr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270076</id>
      <parentid>6270075</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:1310-yilda tugʻilganlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6270076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2325" sha1="pjiz6wfypp4wb49vwpktnzqwfkri3hz" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy
| birth_date         = 1310
| birth_place        = [[Tilimsan]]
| death_date         = 1370
| death_place        = 
| module             = {{Arabcha ism bilgiqutisi
 | embed    = yes
 | kunya    = Abu Abdallah
 | kunya-ar = أبو عبد الله
 | ism      = Muhammad
 | ism-ar   = محمد
 | nasab    = ibn Ahmed ibn Ali
 | nasab-ar = ابن أحمد ابن علي
 | nisba    = at-Tilimsaniy
 | nisba-ar = التلمساني
}}
}}
'''Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy''' (1310–1370) [[Tilimsan]]lik ulamo edi. U Zayyoniylar va [[Mariniylar davlati|Mariniy]]lar sulolalari davrida taniqli intellektual shaxs boʻlgan. Polimat sifatida u [[Molikiylik|molikiy]] fiqhi, [[Kalom|ilohiyot]] (''kalam''), [[Mantiq|mantiq]] va arab tili ilmi boʻyicha yetuk mutaxassis sifatida tan olingan.

== Hayoti va taʼlimi ==
Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy 1310-yilda hozirgi [[Jazoir]] hududidagi [[Tilimsan]] shahrida tugʻilgan. U aslida al-Ulviyin (yoki al-Ulaviyin deb ham atalgan) nomli qishloqdan boʻlib, dastlabki taʼlim bosqichlarini shu shaharda olgan{{Sfn|Ben Ahmed|Cherrad|p=8|2025}}.

== Asarlari ==

* ''Miftah al-vusul ila bino al-furu ala al-usul'' (yaqin nomlar bilan ham keltiriladi, masalan, ''Kitab al-Miftah fi usul al-fiqh'' yoki ''Mukhtasar fi al-usul''); bu uning usul al-fiqhga oid asosiy asari boʻlib, Mariniy sultoni [[Abu Inan Faris]]ga bagʻishlangan.
* ''Sharh Jumal al-Xunaji''; al-Xunajiyning mantiqqa oid ''al-Jumal'' asariga sharh boʻlib, mantiq va man­tiq masalalariga qaratilgan.
* ''Kitab fi al-muʻatat / al-muʻavazat''; muomalalar va ayirboshlashlarga oid ilmiy asar.
* ''Risala fi al-qazo va-l-qadar''; ilohiy taqdir va predestinatsiya masalalarini yorituvchi risola.
* ''Mavlid uchun qasoid''; [[Mavlud|Mavlud]] bayrami munosabati bilan maxsus bitilgan qasidalar toʻplami.
* ''Fatvolar''; turli huquqiy qarorlar boʻlib, ular keyingi toʻplamlar orqali yetib kelgan, jumladan, [[Ahmad al-Vansharisiy|al-Vansharisiy]] toʻplamlari tarkibida tilga olinadi.

== Yana qarang ==

* [[Al-Abiliy|Muhammad al-Abiliy]]
* [[Muhammad al-Maqqariy]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Tilimsanlik ulamolar]]
[[Turkum:Zayyoniylar sulolasi]]
[[Turkum:Mariniylar]]
[[Turkum:1310-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>pjiz6wfypp4wb49vwpktnzqwfkri3hz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270077</id>
      <parentid>6270076</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:1370-yilda vafot etganlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6270077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2362" sha1="f9xluvdw7oq3bux38xuyq4ggngz2w85" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy
| birth_date         = 1310
| birth_place        = [[Tilimsan]]
| death_date         = 1370
| death_place        = 
| module             = {{Arabcha ism bilgiqutisi
 | embed    = yes
 | kunya    = Abu Abdallah
 | kunya-ar = أبو عبد الله
 | ism      = Muhammad
 | ism-ar   = محمد
 | nasab    = ibn Ahmed ibn Ali
 | nasab-ar = ابن أحمد ابن علي
 | nisba    = at-Tilimsaniy
 | nisba-ar = التلمساني
}}
}}
'''Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy''' (1310–1370) [[Tilimsan]]lik ulamo edi. U Zayyoniylar va [[Mariniylar davlati|Mariniy]]lar sulolalari davrida taniqli intellektual shaxs boʻlgan. Polimat sifatida u [[Molikiylik|molikiy]] fiqhi, [[Kalom|ilohiyot]] (''kalam''), [[Mantiq|mantiq]] va arab tili ilmi boʻyicha yetuk mutaxassis sifatida tan olingan.

== Hayoti va taʼlimi ==
Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy 1310-yilda hozirgi [[Jazoir]] hududidagi [[Tilimsan]] shahrida tugʻilgan. U aslida al-Ulviyin (yoki al-Ulaviyin deb ham atalgan) nomli qishloqdan boʻlib, dastlabki taʼlim bosqichlarini shu shaharda olgan{{Sfn|Ben Ahmed|Cherrad|p=8|2025}}.

== Asarlari ==

* ''Miftah al-vusul ila bino al-furu ala al-usul'' (yaqin nomlar bilan ham keltiriladi, masalan, ''Kitab al-Miftah fi usul al-fiqh'' yoki ''Mukhtasar fi al-usul''); bu uning usul al-fiqhga oid asosiy asari boʻlib, Mariniy sultoni [[Abu Inan Faris]]ga bagʻishlangan.
* ''Sharh Jumal al-Xunaji''; al-Xunajiyning mantiqqa oid ''al-Jumal'' asariga sharh boʻlib, mantiq va man­tiq masalalariga qaratilgan.
* ''Kitab fi al-muʻatat / al-muʻavazat''; muomalalar va ayirboshlashlarga oid ilmiy asar.
* ''Risala fi al-qazo va-l-qadar''; ilohiy taqdir va predestinatsiya masalalarini yorituvchi risola.
* ''Mavlid uchun qasoid''; [[Mavlud|Mavlud]] bayrami munosabati bilan maxsus bitilgan qasidalar toʻplami.
* ''Fatvolar''; turli huquqiy qarorlar boʻlib, ular keyingi toʻplamlar orqali yetib kelgan, jumladan, [[Ahmad al-Vansharisiy|al-Vansharisiy]] toʻplamlari tarkibida tilga olinadi.

== Yana qarang ==

* [[Al-Abiliy|Muhammad al-Abiliy]]
* [[Muhammad al-Maqqariy]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Tilimsanlik ulamolar]]
[[Turkum:Zayyoniylar sulolasi]]
[[Turkum:Mariniylar]]
[[Turkum:1310-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1370-yilda vafot etganlar]]</text>
      <sha1>f9xluvdw7oq3bux38xuyq4ggngz2w85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gynenomis mindanaoensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447506</id>
    <revision>
      <id>6270078</id>
      <timestamp>2026-09-14T06:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1212" sha1="4631dnckr157i8c7of2zaei2qelnhyn" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Gynenomis mindanaoensis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Gynenomis mindanaoensis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1968-yilda Eugene G. Munroe va Akira Mutuura tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Filippin]]dagi [[Mindanao]] orolida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q13649247}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>4631dnckr157i8c7of2zaei2qelnhyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Baqoyeva laylo</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447507</id>
    <revision>
      <id>6270079</id>
      <timestamp>2026-09-14T06:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6270079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="pyj2cmg3flya2mua1fb0cyss3bp945r" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 06:08, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>pyj2cmg3flya2mua1fb0cyss3bp945r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gynenomis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447508</id>
    <revision>
      <id>6270080</id>
      <timestamp>2026-09-14T06:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="701" sha1="b8c21fzvak16x41sfs0rt4neg8nuju2" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Gynenomis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Gynenomis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2011-10-11}}&lt;/ref&gt;.

==Turlari==
*''[[Gynenomis mindanaoensis]]'' &lt;small&gt;Munroe &amp; Mutuura, 1968&lt;/small&gt;
*''[[Gynenomis sericealis]]'' &lt;small&gt;(Wileman &amp; South, 1917)&lt;/small&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5625193}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>b8c21fzvak16x41sfs0rt4neg8nuju2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gnamptorhiza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447509</id>
    <revision>
      <id>6270081</id>
      <timestamp>2026-09-14T06:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="689" sha1="4msctduuozoug69hfx9jkt0068kk787" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Gnamptorhiza
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Gnamptorhiza''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i. Ushbu urug‘ [[Hindiston]]ning [[Xasi tepaliklari]] hududida uchraydigan '''[[Gnamptorhiza multiplicalis]]''' turini o‘z ichiga oladi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-10-11 }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5574066}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>4msctduuozoug69hfx9jkt0068kk787</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Glyphidomarptis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447510</id>
    <revision>
      <id>6270082</id>
      <timestamp>2026-09-14T06:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="sa5cjwh2mamfgudpz9fpb1vp6bux15o" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Glyphidomarptis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Glyphidomarptis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i. Ushbu urug‘ [[Kongo Demokratik Respublikasi]]da uchraydigan '''[[Glyphidomarptis cyphoplaca]]''' turini o‘z ichiga oladi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-10-11 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.afromoths.net/species_by_code/GLYPCYPH Afro Moths]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q10762009}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>sa5cjwh2mamfgudpz9fpb1vp6bux15o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gyptitia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447511</id>
    <revision>
      <id>6270083</id>
      <timestamp>2026-09-14T06:11:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="643" sha1="91s4myiur5zc0dnz8nfr5ixdlhmmyp5" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Gyptitia
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Gyptitia''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i. Ushbu urug‘ [[Sulavesi]]da uchraydigan '''[[Gyptitia gonialis]]''' turini o‘z ichiga oladi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |access-date=2011-10-11}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q10763439}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>91s4myiur5zc0dnz8nfr5ixdlhmmyp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Glaucoda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447512</id>
    <revision>
      <id>6270085</id>
      <timestamp>2026-09-14T06:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="o7ete9rjx03r8dlt0hi9kakhe47pgwe" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Glaucoda
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Glaucoda''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i. Ushbu urug‘ [[Kamerun]], [[Kongo Demokratik Respublikasi]], [[Ekvatorial Gvineya]], [[Syerra-Leone]] va [[Togo]] hududlarida uchraydigan '''[[Glaucoda transparitalis]]''' turini o‘z ichiga oladi&lt;ref&gt;[http://www.afromoths.net/species_by_code/01EPODAR Afro Moths]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5567289}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>o7ete9rjx03r8dlt0hi9kakhe47pgwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia fordi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447513</id>
    <revision>
      <id>6270088</id>
      <timestamp>2026-09-14T06:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="924" sha1="6skut1grlazixwmpb34pb7p2fcq3i5w" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia fordi
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia fordi''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[AQSh]]ning janubi-g‘arbiy qismida uchraydi hamda [[Kaliforniya]] va [[Arizona]] shtatlaridan, shuningdek [[Meksika]]ning [[Sonora]] hududidan qayd etilgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search|website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4960 ''Moth Photographers Group''] at Mississippi State University&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650920}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>6skut1grlazixwmpb34pb7p2fcq3i5w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia entephrialis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447514</id>
    <revision>
      <id>6270089</id>
      <timestamp>2026-09-14T06:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1037" sha1="9l4u1857u4v817bhaz414mrrkuadwc8" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia entephrialis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia entephrialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1912-yilda William Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kosta-Rika]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#entephrialis |title=''Hahncappsia entephrialis'' (Capps, 1967) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13650918}}
[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>9l4u1857u4v817bhaz414mrrkuadwc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia ecuadoralis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447515</id>
    <revision>
      <id>6270090</id>
      <timestamp>2026-09-14T06:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1061" sha1="fgoetzn9owba52sn4vpketwsgrscppv" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia ecuadoralis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia ecuadoralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Peru]], [[Ekvador]] va [[Boliviya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#ecuadoralis |title=''Hahncappsia ecuadoralis'' (Capps, 1967) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13650916}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>fgoetzn9owba52sn4vpketwsgrscppv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia alpinensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447516</id>
    <revision>
      <id>6270092</id>
      <timestamp>2026-09-14T06:26:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="881" sha1="ddlf4arlfodw82ji98xextio0354u5q" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia alpinensis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia alpinensis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi hamda [[Arizona]], [[Nyu-Meksiko]] va [[Texas]] shtatlaridan qayd etilgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search|website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4961 ''Moth Photographers Group''] at Mississippi State University&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650895}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>ddlf4arlfodw82ji98xextio0354u5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Banu Taym</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447517</id>
    <revision>
      <id>6270095</id>
      <timestamp>2026-09-14T06:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Islom loyihasi}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6270095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="n7r8yypldbg8ydz2gcx99ky2f4cvika" xml:space="preserve">{{Islom loyihasi}}</text>
      <sha1>n7r8yypldbg8ydz2gcx99ky2f4cvika</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270197</id>
      <parentid>6270095</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:19:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="7cdzqam2br8xaoayou4cs0kcryn1t8c" xml:space="preserve">{{Munozara}}
{{Islom loyihasi}}</text>
      <sha1>7cdzqam2br8xaoayou4cs0kcryn1t8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia autocratoralis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447518</id>
    <revision>
      <id>6270096</id>
      <timestamp>2026-09-14T06:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="728" sha1="bsl0izr25qiuqikmogdqsmnbue14xg4" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia autocratoralis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia autocratoralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Meksika]]ning [[Mexiko Federal okrugi]], [[Morelos]], [[Verakrus]], [[San-Luis-Potosi]], [[Michoakan]] va [[Chiapas]] hududlarida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650897}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>bsl0izr25qiuqikmogdqsmnbue14xg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mushrikun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447520</id>
    <revision>
      <id>6270099</id>
      <timestamp>2026-09-14T06:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Islom}} '''''Mushrikun''''' ({{Lang-ar|المشركون|translit=al-Mushrikūn}} yoki {{Lang-ar|المشركين|translit=al-Mushrikīn|label=none}}, birlikda '''''mushrik''''' {{Lang-ar|مشرك|translit=mushrik|label=none}}) — [[Qurʼon]]da milodiy VII asr boshlarida [[paygʻambar]] [[Muhammad]] va uning izdoshlariga qarshi chiqqan [[musulmon]] boʻlmagan [[arablar]]ni ifodalash uchun qoʻllanilgan atama. Bu atama ''[[shirk]]'' otidan kelib...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6270099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4884" sha1="tv4etwldbxeo0521lay6iegphwop3du" xml:space="preserve">{{Islom}}
'''''Mushrikun''''' ({{Lang-ar|المشركون|translit=al-Mushrikūn}} yoki {{Lang-ar|المشركين|translit=al-Mushrikīn|label=none}}, birlikda '''''mushrik''''' {{Lang-ar|مشرك|translit=mushrik|label=none}}) — [[Qurʼon]]da milodiy VII asr boshlarida [[paygʻambar]] [[Muhammad]] va uning izdoshlariga qarshi chiqqan [[musulmon]] boʻlmagan [[arablar]]ni ifodalash uchun qoʻllanilgan atama. Bu atama ''[[shirk]]'' otidan kelib chiqqan boʻlib, „Allohga sherik qoʻshuvchilar“, yaʼni „Allohga boshqani sherik qiluvchilar“ va Allohga boshqa ilohni teng qoʻyuvchilar&quot; deb tarjima qilinishi mumkin. Ayrim olimlarning fikricha, Qurʼonda tanqid qilingan mushriklar aslida [[Monoteizm|monoteistlar]] yaʼni (yakkaxudolik tarafdorlari) yoki [[Enoteizm|henoteistlar]] (bir oliy xudoni tan olgan holda boshqa ilohlarga ham sigʻingan kishilar) boʻlgan deb hisoblaydi.

Muhammad paygʻambar oʻzini paygʻambarligini eʼlon qilganidan soʻng ''mushrikun'' endigina shakllanayotgan [[musulmon]] jamoasi aʼzolarini taʼqib qila boshladilar. Ularga [[Abu Jahl|Amr ibn Hishom]] boshchilik qilgan. Mushriklar va musulmonlar oʻrtasidagi ziddiyatlar kuchayib borgach, Muhammad paygʻambar va uning [[sahoba]]lari qoʻshni [[Madina (shahar)|Madina]] shahriga [[hijrat]] qilgan. U yerda Muhammad paygʻambarga shahar boshqaruvi taklif qilingan. Madinada islomiy davlat tuzildi; u mushriklar tomonidan keskin qarshilikka uchradi va keyinchalik har ikki tomon 624-yilda [[Badr jangi]]da toʻqnashdi, natijada ular magʻlubiyatga uchradi.

== Etimologiyasi ==
Arabcha ''mushrikun'' atamasi (''mushrik'' soʻzining koʻpligi) ''ashraka'' („(kimnidir) sherik qilish; sherik qoʻshish“) feʼlidan yasalgan [[agent noun|ish-harakat egasini bildiruvchi ot]] boʻlib, uning oʻzakdosh oti ''[[Shirk|shirk]]''dir{{Sfn|Sinai|2018}}. Bu atama „(Allohga) sherik qoʻshuvchilar“, yaʼni „Allohga [sherik] qoʻshadiganlar“ va „Allohga teng qilib boshqa bir ilohni qoʻyadiganlar“ deb tarjima qilinishi mumkin. Qurʼonning zamonaviy inglizcha tarjimalarida u koʻpincha „polyteistlar“ („koʻpxudolilar“) deb tarjima qilinadi (ammo quyidagi ''[[Mushrikun#Religious identity and practices|Diniy oʻzlik va amaliyotlar]]'' boʻlimiga qarang){{Sfn|Grasso|2021|pp=301,309}}. ''Shirk'' va ''mushrikun'' atamalari „polyteizm“ soʻziga nisbatan koʻproq qoralash maʼnosini anglatadi{{Sfn|Sinai|2018}}.

== Yana qarang ==
{{Portal|Islom}}
* ''[[Shirk|Shirk]]''
* ''[[Kofir]]''
* ''[[Zimmiy]]''
* ''[[Ridda]]''
* ''[[Ahl ul-kitob]]''

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Kitob manbasi|last=Al-Azmeh |first=Aziz |title=So‘nggi antik davrda Islomning vujudga kelishi: Alloh va Uning xalqi |year=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-64155-2 |author-link=Aziz al-Azmeh}}
* {{The History of al-Tabari|volume=10|url={{Google books||plainurl=y}}}}
* {{Kitob manbasi|last=Grasso |first=Valentina A. |chapter=Qur’ondagi xudolar: so‘nggi antik davrda Ḥijāziy henoteizmning yuksalishi |date=25 October 2021|title=Islom kelib chiqishlarini o‘rganish |pages=297–324 |editor-last=Bjerregaard Mortensen |editor-first=Mette |publisher=De Gruyter |doi=10.1515/9783110675498-013 |isbn=978-3-11-067549-8 |editor2-last=Dye |editor2-first=Guillaume |editor3-last=Oliver |editor3-first=Isaac W. |editor4-last=Tesei |editor4-first=Tommaso}}
* {{Kitob manbasi|last=Lindstedt |first=Ilkka |title=Muhammad va uning izdoshlarining kontekstdagi o‘rni: so‘nggi antik davr Arabistonining diniy xaritasi |date=2023 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-68713-4 |location=Leiden}}
* {{Kitob manbasi|last=Robin |first=Christian J. |author-link=Christian J. Robin |title=So‘nggi antik davr bo‘yicha Oksford qo‘llanmasi |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-533693-1 |editor-last=Johnson |editor-first=Scott Fitzgerald |series=Oxford handbooks |location=Oxford |pages=247–332 |chapter=Arabiston va Efiopiya}}
* {{Veb manbasi|last=Sinai |first=Nicolai |date=2018 |editor-last=Fleet |editor-first=K. |editor2-last=Krämer |editor2-first=G. |editor3-last=Matringe |editor3-first=D. |editor4-last=Nawas |editor4-first=J. |editor5-last=Stewart |editor5-first=D. J. |title=Ko‘pxudolik |url=https://doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_46230 |url-access=subscription |access-date=23 April 2026 |website=Encyclopaedia of Islam Three Online |publisher=Brill}}
* {{Islom ensiklopediyasi, ikkinchi nashri|article=Abū Sufyān|last=Watt|first=W. Montgomery|authorlink=W. Montgomery Watt|volume=1|page=151}}
* {{Kitob manbasi|last1=Watt |first1=Montgomery William |url=https://books.google.com/books?id=zLN2hNidLw4C |title=Muhammad: payg‘ambar va davlat arbobi |date=1961 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780198810780 |location=London |author-link=W. Montgomery Watt}}
{{refend}}

[[Turkum:Islom atamalari]]</text>
      <sha1>tv4etwldbxeo0521lay6iegphwop3du</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270109</id>
      <parentid>6270099</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <origin>6270109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4454" sha1="hmjmehutigpdzxehxdy9xiw9bx2qhi3" xml:space="preserve">{{Islom}}
'''''Mushrikun''''' ({{Lang-ar|المشركون|translit=al-Mushrikūn}} yoki {{Lang-ar|المشركين|translit=al-Mushrikīn|label=none}}, birlikda '''''mushrik''''' {{Lang-ar|مشرك|translit=mushrik|label=none}}) — [[Qurʼon]]da milodiy VII asr boshlarida [[paygʻambar]] [[Muhammad]] va uning izdoshlariga qarshi chiqqan [[musulmon]] boʻlmagan [[arablar]]ni ifodalash uchun qoʻllanilgan atama. Bu atama ''[[shirk]]'' otidan kelib chiqqan boʻlib, „Allohga sherik qoʻshuvchilar“, yaʼni „Allohga boshqani sherik qiluvchilar“ va Allohga boshqa ilohni teng qoʻyuvchilar&quot; deb tarjima qilinishi mumkin. Ayrim olimlarning fikricha, Qurʼonda tanqid qilingan mushriklar aslida [[Monoteizm|monoteistlar]] yaʼni (yakkaxudolik tarafdorlari) yoki [[Enoteizm|henoteistlar]] (bir oliy xudoni tan olgan holda boshqa ilohlarga ham sigʻingan kishilar) boʻlgan deb hisoblaydi.

Muhammad paygʻambar oʻzini paygʻambarligini eʼlon qilganidan soʻng ''mushrikun'' endigina shakllanayotgan [[musulmon]] jamoasi aʼzolarini taʼqib qila boshladilar. Ularga [[Abu Jahl|Amr ibn Hishom]] boshchilik qilgan. Mushriklar va musulmonlar oʻrtasidagi ziddiyatlar kuchayib borgach, Muhammad paygʻambar va uning [[sahoba]]lari qoʻshni [[Madina (shahar)|Madina]] shahriga [[hijrat]] qilgan. U yerda Muhammad paygʻambarga shahar boshqaruvi taklif qilingan. Madinada islomiy davlat tashkil topgan. Biroq bu davlat mushriklarning keskin qarshiligiga duch kelgan. Shundan so‘ng ikki tomon 624-yilda [[Badr jangi|Badr jangida]] to‘qnash kelgan va jang [[Musulmon|musulmonlarning]] g‘alabasi bilan yakunlangan.

== Etimologiyasi ==
Arabcha &quot;mushrikun&quot; atamasi (''mushrik'' soʻzining koʻplik shakli) &quot;ashraka&quot; so'zidan olingan bo'lib, „(kimnidir) sherik qilmoq, sherik qoʻshmoq“ degan ma'noni anglatadi. O'zagi - shirk{{Sfn|Sinai|2018}}. ''Shirk'' va ''mushrikun'' atamalari [[Politeizm|ko‘pxudolik]] so‘ziga qaraganda kuchliroq qoralovchi mazmunni bildiradi{{Sfn|Sinai|2018}}.

== Yana qarang ==
{{Portal|Islom}}
* ''[[Shirk|Shirk]]''
* ''[[Kofir]]''
* ''[[Zimmiy]]''
* ''[[Ridda]]''
* ''[[Ahl ul-kitob]]''

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Kitob manbasi|last=Al-Azmeh |first=Aziz |title=So‘nggi antik davrda Islomning vujudga kelishi: Alloh va Uning xalqi |year=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-64155-2 |author-link=Aziz al-Azmeh}}
* {{The History of al-Tabari|volume=10|url={{Google books||plainurl=y}}}}
* {{Kitob manbasi|last=Grasso |first=Valentina A. |chapter=Qur’ondagi xudolar: so‘nggi antik davrda Ḥijāziy henoteizmning yuksalishi |date=25 October 2021|title=Islom kelib chiqishlarini o‘rganish |pages=297–324 |editor-last=Bjerregaard Mortensen |editor-first=Mette |publisher=De Gruyter |doi=10.1515/9783110675498-013 |isbn=978-3-11-067549-8 |editor2-last=Dye |editor2-first=Guillaume |editor3-last=Oliver |editor3-first=Isaac W. |editor4-last=Tesei |editor4-first=Tommaso}}
* {{Kitob manbasi|last=Lindstedt |first=Ilkka |title=Muhammad va uning izdoshlarining kontekstdagi o‘rni: so‘nggi antik davr Arabistonining diniy xaritasi |date=2023 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-68713-4 |location=Leiden}}
* {{Kitob manbasi|last=Robin |first=Christian J. |author-link=Christian J. Robin |title=So‘nggi antik davr bo‘yicha Oksford qo‘llanmasi |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-533693-1 |editor-last=Johnson |editor-first=Scott Fitzgerald |series=Oxford handbooks |location=Oxford |pages=247–332 |chapter=Arabiston va Efiopiya}}
* {{Veb manbasi|last=Sinai |first=Nicolai |date=2018 |editor-last=Fleet |editor-first=K. |editor2-last=Krämer |editor2-first=G. |editor3-last=Matringe |editor3-first=D. |editor4-last=Nawas |editor4-first=J. |editor5-last=Stewart |editor5-first=D. J. |title=Ko‘pxudolik |url=https://doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_46230 |url-access=subscription |access-date=23 April 2026 |website=Encyclopaedia of Islam Three Online |publisher=Brill}}
* {{Islom ensiklopediyasi, ikkinchi nashri|article=Abū Sufyān|last=Watt|first=W. Montgomery|authorlink=W. Montgomery Watt|volume=1|page=151}}
* {{Kitob manbasi|last1=Watt |first1=Montgomery William |url=https://books.google.com/books?id=zLN2hNidLw4C |title=Muhammad: payg‘ambar va davlat arbobi |date=1961 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780198810780 |location=London |author-link=W. Montgomery Watt}}
{{refend}}

[[Turkum:Islom atamalari]]</text>
      <sha1>hmjmehutigpdzxehxdy9xiw9bx2qhi3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270110</id>
      <parentid>6270109</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <origin>6270110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4464" sha1="4sdf53guz9zbzhw2fkw4hajbezkgspw" xml:space="preserve">{{Islom}}
'''''Mushrikun''''' ({{Lang-ar|المشركون|translit=al-Mushrikūn}} yoki {{Lang-ar|المشركين|translit=al-Mushrikīn|label=none}}, birlikda '''''mushrik''''' {{Lang-ar|مشرك|translit=mushrik|label=none}}) — [[Qurʼon]]da milodiy VII asr boshlarida [[paygʻambar]] [[Muhammad]] va uning izdoshlariga qarshi chiqqan [[musulmon]] boʻlmagan [[arablar]]ni ifodalash uchun qoʻllanilgan atama. Bu atama ''[[shirk]]'' otidan kelib chiqqan boʻlib, „Allohga sherik qoʻshuvchilar“, yaʼni „Allohga boshqani sherik qiluvchilar“ va Allohga boshqa ilohni teng qoʻyuvchilar&quot; deb tarjima qilinishi mumkin. Ayrim olimlarning fikricha, Qurʼonda tanqid qilingan mushriklar aslida [[Monoteizm|monoteistlar]] yaʼni (yakkaxudolik tarafdorlari) yoki [[Enoteizm|henoteistlar]] (bir oliy xudoni tan olgan holda boshqa ilohlarga ham sigʻingan kishilar) boʻlgan deb hisoblaydi.

Muhammad paygʻambar oʻzini paygʻambarligini eʼlon qilganidan soʻng ''mushrikun'' endigina shakllanayotgan [[musulmon]] jamoasi aʼzolarini taʼqib qila boshladilar. Ularga [[Abu Jahl|Amr ibn Hishom]] boshchilik qilgan. Mushriklar va musulmonlar oʻrtasidagi ziddiyatlar kuchayib borgach, Muhammad paygʻambar va uning [[sahoba]]lari qoʻshni [[Madina (shahar)|Madina]] shahriga [[hijrat]] qilgan. U yerda Muhammad paygʻambarga shahar boshqaruvi taklif qilingan. Madinada islomiy davlat tashkil topgan. Biroq bu davlat mushriklarning keskin qarshiligiga duch kelgan. Shundan soʻng ikki tomon 624-yilda [[Badr jangi|Badr jangida]] toʻqnash kelgan va jang [[Musulmon|musulmonlarning]] gʻalabasi bilan yakunlangan.

== Etimologiyasi ==
Arabcha „mushrikun“ atamasi (''mushrik'' soʻzining koʻplik shakli) „ashraka“ soʻzidan olingan boʻlib, „(kimnidir) sherik qilmoq, sherik qoʻshmoq“ degan maʼnoni anglatadi. Oʻzagi — shirk{{Sfn|Sinai|2018}}. ''Shirk'' va ''mushrikun'' atamalari [[Politeizm|koʻpxudolik]] soʻziga qaraganda kuchliroq qoralovchi mazmunni bildiradi{{Sfn|Sinai|2018}}.

== Yana qarang ==
{{Portal|Islom}}
* ''[[Shirk|Shirk]]''
* ''[[Kofir]]''
* ''[[Zimmiy]]''
* ''[[Ridda]]''
* ''[[Ahl ul-kitob]]''

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Kitob manbasi|last=Al-Azmeh |first=Aziz |title=So‘nggi antik davrda Islomning vujudga kelishi: Alloh va Uning xalqi |year=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-64155-2 |author-link=Aziz al-Azmeh}}
* {{The History of al-Tabari|volume=10|url={{Google books||plainurl=y}}}}
* {{Kitob manbasi|last=Grasso |first=Valentina A. |chapter=Qur’ondagi xudolar: so‘nggi antik davrda Ḥijāziy henoteizmning yuksalishi |date=25 October 2021|title=Islom kelib chiqishlarini o‘rganish |pages=297–324 |editor-last=Bjerregaard Mortensen |editor-first=Mette |publisher=De Gruyter |doi=10.1515/9783110675498-013 |isbn=978-3-11-067549-8 |editor2-last=Dye |editor2-first=Guillaume |editor3-last=Oliver |editor3-first=Isaac W. |editor4-last=Tesei |editor4-first=Tommaso}}
* {{Kitob manbasi|last=Lindstedt |first=Ilkka |title=Muhammad va uning izdoshlarining kontekstdagi o‘rni: so‘nggi antik davr Arabistonining diniy xaritasi |date=2023 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-68713-4 |location=Leiden}}
* {{Kitob manbasi|last=Robin |first=Christian J. |author-link=Christian J. Robin |title=So‘nggi antik davr bo‘yicha Oksford qo‘llanmasi |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-533693-1 |editor-last=Johnson |editor-first=Scott Fitzgerald |series=Oxford handbooks |location=Oxford |pages=247–332 |chapter=Arabiston va Efiopiya}}
* {{Veb manbasi|last=Sinai |first=Nicolai |date=2018 |editor-last=Fleet |editor-first=K. |editor2-last=Krämer |editor2-first=G. |editor3-last=Matringe |editor3-first=D. |editor4-last=Nawas |editor4-first=J. |editor5-last=Stewart |editor5-first=D. J. |title=Ko‘pxudolik |url=https://doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_46230 |url-access=subscription |access-date=23 April 2026 |website=Encyclopaedia of Islam Three Online |publisher=Brill}}
* {{Islom ensiklopediyasi, ikkinchi nashri|article=Abū Sufyān|last=Watt|first=W. Montgomery|authorlink=W. Montgomery Watt|volume=1|page=151}}
* {{Kitob manbasi|last1=Watt |first1=Montgomery William |url=https://books.google.com/books?id=zLN2hNidLw4C |title=Muhammad: payg‘ambar va davlat arbobi |date=1961 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780198810780 |location=London |author-link=W. Montgomery Watt}}
{{refend}}

[[Turkum:Islom atamalari]]</text>
      <sha1>4sdf53guz9zbzhw2fkw4hajbezkgspw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270111</id>
      <parentid>6270110</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <origin>6270111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4492" sha1="18ukgcr9nocqhsielkk2jz6w9ssz6y1" xml:space="preserve">{{Islom}}
'''''Mushrikun''''' ({{Lang-ar|المشركون|translit=al-Mushrikūn}} yoki {{Lang-ar|المشركين|translit=al-Mushrikīn|label=none}}), birlikda '''''mushrik''''' ({{Lang-ar|مشرك|translit=mushrik|label=none}}) — [[Qurʼon]]da milodiy VII asr boshlarida [[paygʻambar]] [[Muhammad]] va uning izdoshlariga qarshi chiqqan [[musulmon]] boʻlmagan [[arablar]]ni ifodalash uchun qoʻllanilgan atama. Bu atama ''[[shirk]]'' [[Ot (soʻz turkumi)|otidan]] kelib chiqqan boʻlib, „Allohga sherik qoʻshuvchilar“, yaʼni „Allohga boshqani sherik qiluvchilar“ va &quot;Allohga boshqa ilohni teng qoʻyuvchilar&quot; deb tarjima qilinishi mumkin. Ayrim olimlarning fikricha, Qurʼonda tanqid qilingan mushriklar aslida [[Monoteizm|monoteistlar]] (yakkaxudolik tarafdorlari) yoki [[Enoteizm|henoteistlar]] (bir oliy xudoni tan olgan holda boshqa ilohlarga ham sigʻingan kishilar) boʻlgan.

Muhammad paygʻambar oʻzining paygʻambarligini eʼlon qilganidan soʻng ''mushrikun'' endigina shakllanayotgan [[musulmon]] jamoasi aʼzolarini taʼqib qila boshlagan. Ularga [[Abu Jahl|Amr ibn Hishom]] boshchilik qilgan. ''Mushrikun'' va musulmonlar oʻrtasidagi ziddiyatlar kuchayib borgach, Muhammad paygʻambar va uning [[sahoba]]lari qoʻshni [[Madina (shahar)|Madina]] shahriga [[hijrat]] qilgan. U yerda paygʻambar Muhammadga shahar boshqaruvi taklif qilingan va Madinada islomiy davlat tashkil topgan. Biroq bu davlat ''mushrikunning'' keskin qarshiligiga duch kelgan. Shundan soʻng ikki tomon 624-yilda [[Badr jangi|Badr jangida]] toʻqnash kelgan va jang [[Musulmon|musulmonlarning]] gʻalabasi bilan yakunlangan.

== Etimologiyasi ==
Arabcha „''mushrikun''“ atamasi (''mushrik'' soʻzining koʻplik shakli) „''ashraka''“ soʻzidan olingan boʻlib, „(kimnidir) sherik qilmoq, sherik qoʻshmoq“ degan maʼnoni anglatadi. Oʻzagi — ''[[shirk]]''{{Sfn|Sinai|2018}}. ''Shirk'' va ''mushrikun'' atamalari [[Politeizm|koʻpxudolik]] soʻziga qaraganda kuchliroq qoralovchi mazmunni bildiradi{{Sfn|Sinai|2018}}.

== Yana qarang ==
{{Portal|Islom}}
* ''[[Shirk|Shirk]]''
* ''[[Kofir]]''
* ''[[Zimmiy]]''
* ''[[Ridda]]''
* ''[[Ahl ul-kitob]]''

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Kitob manbasi|last=Al-Azmeh |first=Aziz |title=So‘nggi antik davrda Islomning vujudga kelishi: Alloh va Uning xalqi |year=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-64155-2 |author-link=Aziz al-Azmeh}}
* {{The History of al-Tabari|volume=10|url={{Google books||plainurl=y}}}}
* {{Kitob manbasi|last=Grasso |first=Valentina A. |chapter=Qur’ondagi xudolar: so‘nggi antik davrda Ḥijāziy henoteizmning yuksalishi |date=25 October 2021|title=Islom kelib chiqishlarini o‘rganish |pages=297–324 |editor-last=Bjerregaard Mortensen |editor-first=Mette |publisher=De Gruyter |doi=10.1515/9783110675498-013 |isbn=978-3-11-067549-8 |editor2-last=Dye |editor2-first=Guillaume |editor3-last=Oliver |editor3-first=Isaac W. |editor4-last=Tesei |editor4-first=Tommaso}}
* {{Kitob manbasi|last=Lindstedt |first=Ilkka |title=Muhammad va uning izdoshlarining kontekstdagi o‘rni: so‘nggi antik davr Arabistonining diniy xaritasi |date=2023 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-68713-4 |location=Leiden}}
* {{Kitob manbasi|last=Robin |first=Christian J. |author-link=Christian J. Robin |title=So‘nggi antik davr bo‘yicha Oksford qo‘llanmasi |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-533693-1 |editor-last=Johnson |editor-first=Scott Fitzgerald |series=Oxford handbooks |location=Oxford |pages=247–332 |chapter=Arabiston va Efiopiya}}
* {{Veb manbasi|last=Sinai |first=Nicolai |date=2018 |editor-last=Fleet |editor-first=K. |editor2-last=Krämer |editor2-first=G. |editor3-last=Matringe |editor3-first=D. |editor4-last=Nawas |editor4-first=J. |editor5-last=Stewart |editor5-first=D. J. |title=Ko‘pxudolik |url=https://doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_46230 |url-access=subscription |access-date=23 April 2026 |website=Encyclopaedia of Islam Three Online |publisher=Brill}}
* {{Islom ensiklopediyasi, ikkinchi nashri|article=Abū Sufyān|last=Watt|first=W. Montgomery|authorlink=W. Montgomery Watt|volume=1|page=151}}
* {{Kitob manbasi|last1=Watt |first1=Montgomery William |url=https://books.google.com/books?id=zLN2hNidLw4C |title=Muhammad: payg‘ambar va davlat arbobi |date=1961 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780198810780 |location=London |author-link=W. Montgomery Watt}}
{{refend}}

[[Turkum:Islom atamalari]]</text>
      <sha1>18ukgcr9nocqhsielkk2jz6w9ssz6y1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270112</id>
      <parentid>6270111</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <origin>6270112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4496" sha1="r92mk7uj9hu5dyt8d9stj0b21dghdxu" xml:space="preserve">{{Islom}}
'''''Mushrikun''''' ({{Lang-ar|المشركون|translit=al-Mushrikūn}} yoki {{Lang-ar|المشركين|translit=al-Mushrikīn|label=none}}), birlikda '''''mushrik''''' ({{Lang-ar|مشرك|translit=mushrik|label=none}}) — [[Qurʼon]]da milodiy VII asr boshlarida [[paygʻambar]] [[Muhammad]] va uning izdoshlariga qarshi chiqqan [[musulmon]] boʻlmagan [[arablar]]ni ifodalash uchun qoʻllanilgan atama. Bu atama ''[[shirk]]'' [[Ot (soʻz turkumi)|otidan]] kelib chiqqan boʻlib, „Allohga sherik qoʻshuvchilar“, yaʼni „Allohga boshqani sherik qiluvchilar“ va „Allohga boshqa ilohni teng qoʻyuvchilar“ deb tarjima qilinishi mumkin. Ayrim olimlarning fikricha, Qurʼonda tanqid qilingan mushriklar aslida [[Monoteizm|monoteistlar]] (yakkaxudolik tarafdorlari) yoki [[Enoteizm|henoteistlar]] (bir oliy xudoni tan olgan holda boshqa ilohlarga ham sigʻingan kishilar) boʻlgan.

Muhammad paygʻambar oʻzining paygʻambarligini eʼlon qilganidan soʻng ''mushrikun'' endigina shakllanayotgan [[musulmon]] jamoasi aʼzolarini taʼqib qila boshlagan. Ularga [[Abu Jahl|Amr ibn Hishom]] boshchilik qilgan. ''Mushrikun'' va musulmonlar oʻrtasidagi ziddiyatlar kuchayib borgach, Muhammad paygʻambar va uning [[sahoba]]lari qoʻshni [[Madina (shahar)|Madina]] shahriga [[hijrat]] qilgan. U yerda paygʻambar Muhammadga shahar boshqaruvi taklif qilingan va Madinada islomiy davlat tashkil topgan. Biroq bu davlat ''mushrikunning'' keskin qarshiligiga duch kelgan. Shundan soʻng ikki tomon 624-yilda [[Badr jangi|Badr jangida]] toʻqnash kelgan va jang [[Musulmon|musulmonlarning]] gʻalabasi bilan yakunlangan.

== Etimologiyasi ==
Arabcha „''mushrikun''“ atamasi (''mushrik'' soʻzining koʻplik shakli) „''ashraka''“ soʻzidan olingan boʻlib, „(kimnidir) sherik qilmoq, sherik qoʻshmoq“ degan maʼnoni anglatadi. Oʻzagi — ''[[shirk]]''{{Sfn|Sinai|2018}}. ''Shirk'' va ''mushrikun'' atamalari [[Politeizm|koʻpxudolik]] soʻziga qaraganda kuchliroq qoralovchi mazmunni bildiradi{{Sfn|Sinai|2018}}.

== Yana qarang ==
{{Portal|Islom}}
* ''[[Shirk|Shirk]]''
* ''[[Kofir]]''
* ''[[Zimmiy]]''
* ''[[Ridda]]''
* ''[[Ahl ul-kitob]]''

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Kitob manbasi|last=Al-Azmeh |first=Aziz |title=So‘nggi antik davrda Islomning vujudga kelishi: Alloh va Uning xalqi |year=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-64155-2 |author-link=Aziz al-Azmeh}}
* {{The History of al-Tabari|volume=10|url={{Google books||plainurl=y}}}}
* {{Kitob manbasi|last=Grasso |first=Valentina A. |chapter=Qur’ondagi xudolar: so‘nggi antik davrda Ḥijāziy henoteizmning yuksalishi |date=25 October 2021|title=Islom kelib chiqishlarini o‘rganish |pages=297–324 |editor-last=Bjerregaard Mortensen |editor-first=Mette |publisher=De Gruyter |doi=10.1515/9783110675498-013 |isbn=978-3-11-067549-8 |editor2-last=Dye |editor2-first=Guillaume |editor3-last=Oliver |editor3-first=Isaac W. |editor4-last=Tesei |editor4-first=Tommaso}}
* {{Kitob manbasi|last=Lindstedt |first=Ilkka |title=Muhammad va uning izdoshlarining kontekstdagi o‘rni: so‘nggi antik davr Arabistonining diniy xaritasi |date=2023 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-68713-4 |location=Leiden}}
* {{Kitob manbasi|last=Robin |first=Christian J. |author-link=Christian J. Robin |title=So‘nggi antik davr bo‘yicha Oksford qo‘llanmasi |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-533693-1 |editor-last=Johnson |editor-first=Scott Fitzgerald |series=Oxford handbooks |location=Oxford |pages=247–332 |chapter=Arabiston va Efiopiya}}
* {{Veb manbasi|last=Sinai |first=Nicolai |date=2018 |editor-last=Fleet |editor-first=K. |editor2-last=Krämer |editor2-first=G. |editor3-last=Matringe |editor3-first=D. |editor4-last=Nawas |editor4-first=J. |editor5-last=Stewart |editor5-first=D. J. |title=Ko‘pxudolik |url=https://doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_46230 |url-access=subscription |access-date=23 April 2026 |website=Encyclopaedia of Islam Three Online |publisher=Brill}}
* {{Islom ensiklopediyasi, ikkinchi nashri|article=Abū Sufyān|last=Watt|first=W. Montgomery|authorlink=W. Montgomery Watt|volume=1|page=151}}
* {{Kitob manbasi|last1=Watt |first1=Montgomery William |url=https://books.google.com/books?id=zLN2hNidLw4C |title=Muhammad: payg‘ambar va davlat arbobi |date=1961 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780198810780 |location=London |author-link=W. Montgomery Watt}}
{{refend}}

[[Turkum:Islom atamalari]]</text>
      <sha1>r92mk7uj9hu5dyt8d9stj0b21dghdxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Zarif Ochilov</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447521</id>
    <revision>
      <id>6270100</id>
      <timestamp>2026-09-14T07:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6270100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="s3ibozita2nlc40nqdpoqph04kj7qg8" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 07:10, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>s3ibozita2nlc40nqdpoqph04kj7qg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia cayugalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447522</id>
    <revision>
      <id>6270101</id>
      <timestamp>2026-09-14T07:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1060" sha1="55d6oenjo80qw5iv8vya39lfc1zfyye" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia cayugalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia cayugalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Gvatemala]], [[Kosta-Rika]] va [[Meksika]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#cayugalis |title=''Hahncappsia cayugalis'' (Capps, 1967) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650900}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>55d6oenjo80qw5iv8vya39lfc1zfyye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia cynoalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447523</id>
    <revision>
      <id>6270102</id>
      <timestamp>2026-09-14T07:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1060" sha1="dj0gpwkihsut8ulpai2d3otv5l1un2u" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia cynoalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia cynoalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1895-yilda Herbert Druce tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Gvatemala]] va [[Panama]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |date=January 28, 2013 |url=https://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#cynoalis |title=''Hahncappsia cynoalis'' (Druce, 1895) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=December 28, 2019}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q13650914}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>dj0gpwkihsut8ulpai2d3otv5l1un2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia chiapasalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447524</id>
    <revision>
      <id>6270103</id>
      <timestamp>2026-09-14T07:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1059" sha1="kvtubl0g9qax2iw1stie30gs7e19tlr" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia chiapasalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia chiapasalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning [[Chiapas]] hududida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#chiapasalis |title=''Hahncappsia chiapasalis'' (Capps, 1967) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650903}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>kvtubl0g9qax2iw1stie30gs7e19tlr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia cochisensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447525</id>
    <revision>
      <id>6270104</id>
      <timestamp>2026-09-14T07:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="875" sha1="ro1tbinivb6mfipuqbwx8rggq4365qr" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia cochisensis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia cochisensis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi hamda [[Arizona]] va [[Texas]]ning g‘arbiy qismidan qayd etilgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search|website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4969 ''Moth Photographers Group''] at Mississippi State University&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13650905}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>ro1tbinivb6mfipuqbwx8rggq4365qr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia coloradensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447526</id>
    <revision>
      <id>6270105</id>
      <timestamp>2026-09-14T07:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1461" sha1="8xek5zfrpx0sauotz0qc78x1i5xoq9u" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia coloradensis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia coloradensis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1867-yilda Augustus Radcliffe Grote va Coleman Townsend Robinson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi hamda [[Ayova]]dan [[Yuta]]gacha, [[Kolorado]], [[Texas]] va [[Arizona]] shtatlaridan qayd etilgan&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=https://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#coloradensis |title=''Hahncappsia coloradensis'' (Grote &amp; Robinson, 1867) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4970 &quot;801447.00 – 4970 – ''Hahncappsia coloradensis'' – (Grote &amp; Robinson, 1867)&quot;]. ''North American Moth Photographers Group''. Mississippi State University. Retrieved February 13, 2018.&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650907}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>8xek5zfrpx0sauotz0qc78x1i5xoq9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia conisphora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447527</id>
    <revision>
      <id>6270106</id>
      <timestamp>2026-09-14T07:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1063" sha1="pocxyxzcmwl9lzxpun8crmzos5obaak" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia conisphora
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia conisphora''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1913-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Gvatemala]], [[Kosta-Rika]] va [[Meksika]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#conisphora |title=''Hahncappsia conisphora'' (Hampson, 1913) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q13650909}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>pocxyxzcmwl9lzxpun8crmzos5obaak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia conisphoralis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447528</id>
    <revision>
      <id>6270107</id>
      <timestamp>2026-09-14T07:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="666" sha1="s1s6u0es9np3uj5ksj5st6i46xo2sxx" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Herpetogramma latifuscalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Herpetogramma latifuscalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1899-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Butan]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q18347956}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>s1s6u0es9np3uj5ksj5st6i46xo2sxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Mushrikun</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447529</id>
    <revision>
      <id>6270113</id>
      <timestamp>2026-09-14T07:58:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Islom loyihasi}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6270113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="n7r8yypldbg8ydz2gcx99ky2f4cvika" xml:space="preserve">{{Islom loyihasi}}</text>
      <sha1>n7r8yypldbg8ydz2gcx99ky2f4cvika</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270183</id>
      <parentid>6270113</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="7cdzqam2br8xaoayou4cs0kcryn1t8c" xml:space="preserve">{{Munozara}}
{{Islom loyihasi}}</text>
      <sha1>7cdzqam2br8xaoayou4cs0kcryn1t8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi:BotirovMJ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>1447530</id>
    <revision>
      <id>6270114</id>
      <timestamp>2026-09-14T08:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BotirovMJ</username>
        <id>306801</id>
      </contributor>
      <comment>Manfaatlar ziddiyati haqida ma’lumot</comment>
      <origin>6270114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="271" sha1="huxoaziebr5rh9b12ynqnmzrgxzj9s4" xml:space="preserve">Men Jasur G‘ayratovman. “Jasur G‘ayratov” haqidagi maqola mavzusi bilan bevosita aloqador bo‘lganim sababli manfaatlar ziddiyati mavjudligini ochiq ma’lum qilaman. Maqola qoralamasining mustaqil muharrirlar tomonidan betaraf ko‘rib chiqilishini so‘rayman.</text>
      <sha1>huxoaziebr5rh9b12ynqnmzrgxzj9s4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi:BotirovMJ/Jasur G‘ayratov</title>
    <ns>2</ns>
    <id>1447531</id>
    <revision>
      <id>6270156</id>
      <timestamp>2026-09-14T09:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BotirovMJ</username>
        <id>306801</id>
      </contributor>
      <comment>Jasur G‘ayratov haqidagi maqola qoralamasi yaratildi; manbalar qo‘shildi</comment>
      <origin>6270156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3909" sha1="rl9nhp3p67visbu1e944ylxb5nxwcti" xml:space="preserve">'''Jasur G‘ayratov''' — O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Migratsiya agentligining fuqarolarni xorijiy davlatlarda ishlash uchun chet tillariga o‘qitish va maqsadli tayyorlash markazi rahbari.&lt;ref name=&quot;uza&quot;&gt;{{Veb manbasi
 |url=https://uza.uz/oz/posts/mehnat-migratsiyasi-sohasida-nima-ozgardi-video_685056
 |sarlavha=Mehnat migratsiyasi sohasida nima o‘zgardi? (+video)
 |vebsayt=O‘zbekiston Milliy axborot agentligi
 |sana=5-fevral 2025
 |qaralgan sana=14-sentyabr 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Ta’limi ==

G‘ayratov 2015–2019-yillarda Toshkent shahridagi Turin politexnika universitetida Mechanical Engineering yo‘nalishida bakalavriat bosqichida tahsil olgan. 2019–2021-yillarda universitetda xodimlar bo‘limi mutaxassisi hamda Juventus futbol akademiyasi menejeri sifatida ishlagan.&lt;ref name=&quot;ttpu&quot;&gt;{{Veb manbasi
 |url=https://turin.uz/ttpu-students-study-abroad-with-state-grants/
 |sarlavha=TTPU students study abroad with state grants
 |vebsayt=Turin Polytechnic University in Tashkent
 |til=en
 |qaralgan sana=14-sentyabr 2026
}}&lt;/ref&gt;

2021–2022-o‘quv yili uchun “El-yurt umidi” jamg‘armasining xorijda ta’lim olish grantini qo‘lga kiritgan va Italiyaning Turin politexnika universitetida Engineering and Management yo‘nalishi bo‘yicha magistratura bosqichida tahsil olgan.&lt;ref name=&quot;ttpu&quot;/&gt;

== Mehnat faoliyati ==

2024-yilda Jahon bankining O‘zbekistondagi ijtimoiy himoya tizimini mustahkamlash loyihasiga oid hujjatida G‘ayratov Mehnat migratsiyasi agentligining kasbiy ta’lim va milliy malaka tizimini joriy etish bo‘yicha departament rahbari sifatida qayd etilgan.&lt;ref name=&quot;wb&quot;&gt;{{Veb manbasi
 |url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/099120124115022827/pdf/P166447148e4d90791b40412ec23aadea80.pdf
 |sarlavha=Strengthening the Social Protection System Project
 |nashriyot=World Bank
 |format=PDF
 |til=en
 |qaralgan sana=14-sentyabr 2026
}}&lt;/ref&gt;

2025-yil fevral oyida O‘zbekiston Milliy axborot agentligi G‘ayratov bilan mehnat migratsiyasi, xorijga ishlash uchun ketayotgan fuqarolarni kasbiy va til jihatidan tayyorlash masalalariga bag‘ishlangan suhbat e’lon qilgan. Materialda u Migratsiya agentligi boshqarma boshlig‘i sifatida taqdim etilgan.&lt;ref name=&quot;uza&quot;/&gt;

Yaponiyaning Organization for Technical Intern Training tashkiloti tomonidan e’lon qilingan O‘zbekistonning tasdiqlangan yuboruvchi tashkilotlari ro‘yxatida G‘ayratov O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Migratsiya agentligining xodimlarni tayyorlash uchun mas’ul vakili sifatida qayd etilgan.&lt;ref name=&quot;otit&quot;&gt;{{Veb manbasi
 |url=https://www.otit.go.jp/files/user/250304_UZB.pdf
 |sarlavha=Full List of Approved Sending Organization of Uzbekistan
 |nashriyot=Organization for Technical Intern Training
 |format=PDF
 |til=en
 |qaralgan sana=14-sentyabr 2026
}}&lt;/ref&gt;

Migratsiya agentligining O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portalidagi rasmiy markaziy apparat sahifasida G‘ayratov fuqarolarni xorijiy davlatlarda ishlash uchun chet tillariga o‘qitish va maqsadli tayyorlash markazi rahbari sifatida ko‘rsatilgan.&lt;ref name=&quot;govuz&quot;&gt;{{Veb manbasi
 |url=https://gov.uz/en/migration/departments/staff?active=5476
 |sarlavha=Central staff
 |vebsayt=Government Portal of the Republic of Uzbekistan
 |nashriyot=Migration Agency under the Cabinet of Ministers of the Republic of Uzbekistan
 |til=en
 |qaralgan sana=14-sentyabr 2026
}}&lt;/ref&gt;

2026-yil avgust oyida Slovakiyaning SITA axborot portalidagi materialda ham G‘ayratov Til va kasbiy tayyorgarlik markazi direktori sifatida qayd etilgan.&lt;ref name=&quot;sita&quot;&gt;{{Veb manbasi
 |url=https://sita.sk/v-bratislave-predstavili-zastupenie-uzbeckej-agentury-pre-migraciu/
 |sarlavha=V Bratislave predstavili zastúpenie uzbeckej Agentúry pre migráciu
 |vebsayt=SITA
 |sana=24-avgust 2026
 |til=sk
 |qaralgan sana=14-sentyabr 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>rl9nhp3p67visbu1e944ylxb5nxwcti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia corozalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447532</id>
    <revision>
      <id>6270163</id>
      <timestamp>2026-09-14T09:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="630" sha1="imgw0iclh81d448ghas934c2r73agr8" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia corozalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia corozalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Panama]], [[Kosta-Rika]] va [[Meksika]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650912}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>imgw0iclh81d448ghas934c2r73agr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia huachucalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447533</id>
    <revision>
      <id>6270164</id>
      <timestamp>2026-09-14T09:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="853" sha1="adcz9x45u9pn6jbfpj2npz60s123br2" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia huachucalis
| olam = Hayvonlar
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Hahncappsia huachucalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da, xususan [[Arizona]] va [[Texas]] shtatlarida qayd etilgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search|website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4972 ''Moth Photographers Group''] at Mississippi State University&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650924}}
[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>adcz9x45u9pn6jbfpj2npz60s123br2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sina-Tibet togʻlari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447534</id>
    <redirect title="Sino-Tibet togʻlari" />
    <revision>
      <id>6270166</id>
      <timestamp>2026-09-14T09:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tim124865</username>
        <id>97914</id>
      </contributor>
      <comment>Tim124865 [[Sina-Tibet togʻlari]] sahifasini [[Sino-Tibet togʻlari]]ga koʻchirdi</comment>
      <origin>6270166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="1vh2132gkog1icyg0ir39ynjhzbzki9" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Sino-Tibet togʻlari]]</text>
      <sha1>1vh2132gkog1icyg0ir39ynjhzbzki9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Sina-Tibet togʻlari</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447535</id>
    <redirect title="Munozara:Sino-Tibet togʻlari" />
    <revision>
      <id>6270168</id>
      <timestamp>2026-09-14T09:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tim124865</username>
        <id>97914</id>
      </contributor>
      <comment>Tim124865 [[Munozara:Sina-Tibet togʻlari]] sahifasini [[Munozara:Sino-Tibet togʻlari]]ga koʻchirdi</comment>
      <origin>6270168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="dp2yjjlvhbjohthtbhymryq44pgkqhz" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Munozara:Sino-Tibet togʻlari]]</text>
      <sha1>dp2yjjlvhbjohthtbhymryq44pgkqhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hahncappsia huachucalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447536</id>
    <revision>
      <id>6270170</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hahncappsia corozalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447537</id>
    <revision>
      <id>6270171</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia jacalensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447538</id>
    <revision>
      <id>6270172</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1069" sha1="372mo5t2crmdrksk6vlpdc6z6k1zjy7" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia jacalensis
| olam = Hayvonlar
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Hahncappsia jacalensis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning [[Idalgo (shtat)|Hidalgo]] shtatida qayd etilgan&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#jacalensis |title=''Hahncappsia jacalensis'' (Capps, 1967) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13650926}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>372mo5t2crmdrksk6vlpdc6z6k1zjy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hahncappsia conisphoralis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447539</id>
    <revision>
      <id>6270173</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia jaliscalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447540</id>
    <revision>
      <id>6270174</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="649" sha1="67ofh86cnvfserbaks6yafcppigbee7" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia jaliscalis
| olam = Hayvonlar
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Hahncappsia jaliscalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Meksika]]da, [[San-Luis-Potosi]] va [[Xalisko]] shtatlarida qayd etilgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q18347963}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>67ofh86cnvfserbaks6yafcppigbee7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hahncappsia conisphora</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447541</id>
    <revision>
      <id>6270175</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:05:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hahncappsia coloradensis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447542</id>
    <revision>
      <id>6270176</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hahncappsia cochisensis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447543</id>
    <revision>
      <id>6270177</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hahncappsia chiapasalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447544</id>
    <revision>
      <id>6270178</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:07:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia jaralis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447545</id>
    <revision>
      <id>6270179</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1384" sha1="fol8oh9pmoj40543l8xe0zo1ugpai6s" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia jaralis
| olam = Hayvonlar
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Hahncappsia jaralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1920-yilda William Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[AQSH]]ning janubiy [[Arizona]] shtatida hamda [[Meksika]]ning [[Oaxaca]], [[Puebla]], [[Xalisko]] va [[San-Luis-Potosi]] shtatlarida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4966 &quot;801443.00 – 4966 – ''Hahncappsia jaralis'' – (Schaus, 1920)&quot;]. ''North American Moth Photographers Group''. Mississippi State University. Retrieved February 13, 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#jaralis |title=''Hahncappsia jaralis'' (Schaus, 1920) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650928}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>fol8oh9pmoj40543l8xe0zo1ugpai6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hahncappsia cynoalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447546</id>
    <revision>
      <id>6270180</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia lautalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447547</id>
    <revision>
      <id>6270181</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1085" sha1="nbp7tcgz1akq1hqgir1jrl34c0mr6m9" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia lautalis
| olam = Hayvonlar
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Hahncappsia lautalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1863-yilda Julius Lederer tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kolumbiya]] va [[Braziliya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#lautalis |title=''Hahncappsia lautalis'' (Lederer, 1863) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=23311 |accessdate=May 5, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650930}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>nbp7tcgz1akq1hqgir1jrl34c0mr6m9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hahncappsia cayugalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447548</id>
    <revision>
      <id>6270182</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia mancalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447549</id>
    <revision>
      <id>6270184</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="832" sha1="ajhli28ca34sm9ph7dw2jrexrjh3tx1" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia mancalis
| olam = Hayvonlar
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Hahncappsia mancalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1863-yilda Julius Lederer tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[AQSH]]ning [[Merilend]] shtatidan [[Illinoys]] shtatigacha, janubda [[Florida]], [[Texas]] va [[Arizona]] shtatlarida, shuningdek [[Meksika]] va [[Kosta-Rika]]da uchraydi.
== Havolalar == 
*[http://bugguide.net/node/view/98977 BugGuide]
*[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4967 Images]
*[http://www.marylandmoths.com/Html/Crambidae/Pyraustinae/Pyraustini/Hahncappsia_mancalis.html Maryland Moths]

{{Taxonbar|from=Q5638889}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>ajhli28ca34sm9ph7dw2jrexrjh3tx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hahncappsia autocratoralis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447550</id>
    <revision>
      <id>6270185</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hahncappsia alpinensis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447551</id>
    <revision>
      <id>6270186</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hahncappsia ecuadoralis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447552</id>
    <revision>
      <id>6270187</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hahncappsia entephrialis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447553</id>
    <revision>
      <id>6270188</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hahncappsia fordi</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447554</id>
    <revision>
      <id>6270189</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Glaucoda</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447555</id>
    <revision>
      <id>6270190</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Gyptitia</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447556</id>
    <revision>
      <id>6270191</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Glyphidomarptis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447557</id>
    <revision>
      <id>6270192</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Gnamptorhiza</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447558</id>
    <revision>
      <id>6270193</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Gynenomis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447559</id>
    <revision>
      <id>6270194</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Gynenomis mindanaoensis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447560</id>
    <revision>
      <id>6270195</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447561</id>
    <revision>
      <id>6270196</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Gynenomis sericealis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447562</id>
    <revision>
      <id>6270198</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Furcivena strigiferalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447563</id>
    <revision>
      <id>6270199</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Furcivena rhodoneurialis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447564</id>
    <revision>
      <id>6270200</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Abu Zakariyo Yahyo yurishlari</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447565</id>
    <revision>
      <id>6270201</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Furcivena euclidialis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447566</id>
    <revision>
      <id>6270202</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Furcivena dialithalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447567</id>
    <revision>
      <id>6270205</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:24:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Furcivena cyanoxantha</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447568</id>
    <revision>
      <id>6270206</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Furcivena</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447569</id>
    <revision>
      <id>6270207</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Fumibotys</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447570</id>
    <revision>
      <id>6270208</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Aponia itzalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447571</id>
    <revision>
      <id>6270209</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Aponia major</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447572</id>
    <revision>
      <id>6270210</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia mancaloides</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447573</id>
    <revision>
      <id>6270211</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="686" sha1="lkquwozmyj7worzjjfkdk3fo8vbsmth" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia mancaloides
| olam = Hayvonlar
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Hahncappsia mancaloides''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Venesuela]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=24397 |name=Loxostege mancaloides |accessdate=May 5, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q18347967}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>lkquwozmyj7worzjjfkdk3fo8vbsmth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Uns bint Abdulkarim bin Ahmad al-Laxmiy an-Nastaraviy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447574</id>
    <revision>
      <id>6270212</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:28:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Arenochroa</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447575</id>
    <revision>
      <id>6270213</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia marculenta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447576</id>
    <revision>
      <id>6270214</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1097" sha1="fzdy6nxg3n767nru99crpk453clabq2" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia marculenta
| olam = Hayvonlar
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Hahncappsia marculenta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1867-yilda Augustus Radcliffe Grote va Coleman Townsend Robinson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da, [[Qoyali togʻlar]]dan sharqda keng tarqalgan&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4962 |title=801439.00 – 4962 – ''Hahncappsia marculenta'' – (Grote &amp; Robinson, 1867) |website=North American Moth Photographers Group |publisher=Mississippi State University |accessdate=August 9, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13650932}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>fzdy6nxg3n767nru99crpk453clabq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Arunamalaia</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447577</id>
    <revision>
      <id>6270215</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia marialis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447578</id>
    <revision>
      <id>6270216</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1021" sha1="iibn2vqelzb3ub5mice4yo5f2ll629q" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia marialis
| olam = Hayvonlar
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Hahncappsia marialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Gvatemala]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#marialis |title=''Hahncappsia marialis'' (Capps, 1967) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650935}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>iibn2vqelzb3ub5mice4yo5f2ll629q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Asphadastis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447579</id>
    <revision>
      <id>6270217</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Aponia minnithalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447580</id>
    <revision>
      <id>6270218</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia mellinialis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447581</id>
    <revision>
      <id>6270219</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1438" sha1="mth4uonsjs0z2ujd27whzvjfbgf6zvw" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia mellinialis
| olam = Hayvonlar
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Hahncappsia mellinialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1899-yilda Herbert Druce tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[AQSH]]ning [[Kolorado]], [[Arizona]] va [[Nyu-Meksiko]] shtatlarida, shuningdek [[Meksika]] va [[Gvatemala]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4973 |title=801450.00 – 4973 – ''Hahncappsia mellinialis'' – (Druce, 1899) |website=North American Moth Photographers Group |publisher=Mississippi State University |accessdate=December 28, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |date=January 28, 2013 |url=https://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#mellinialis |title=''Hahncappsia mellinialis'' (Druce, 1899) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=December 28, 2019}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar |from=Q13650938}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>mth4uonsjs0z2ujd27whzvjfbgf6zvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Atomoclostis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447582</id>
    <revision>
      <id>6270220</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Tilimsan qamali (1242)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447583</id>
    <revision>
      <id>6270221</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Ibn Saʼada</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447584</id>
    <revision>
      <id>6270222</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:34:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Aponia insularis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447585</id>
    <revision>
      <id>6270223</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Aponia aponianalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447586</id>
    <revision>
      <id>6270224</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Aponia</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447587</id>
    <revision>
      <id>6270225</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Aplectropus</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447588</id>
    <revision>
      <id>6270226</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Ancyloptila</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447589</id>
    <revision>
      <id>6270227</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:37:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Anamalaia</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447590</id>
    <revision>
      <id>6270228</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Aglaops youboialis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447591</id>
    <revision>
      <id>6270229</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Aglaops homaloxantha</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447592</id>
    <revision>
      <id>6270230</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:40:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Aglaops genialis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447593</id>
    <revision>
      <id>6270231</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Ibn Hadiyya at-Tilimsaniy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447594</id>
    <revision>
      <id>6270232</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Aglaops aurantialis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447595</id>
    <revision>
      <id>6270233</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Aglaops</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447596</id>
    <revision>
      <id>6270234</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Aeolosma</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447597</id>
    <revision>
      <id>6270235</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Adoxobotys discordalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447598</id>
    <revision>
      <id>6270237</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Adoxobotys cristobalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447599</id>
    <revision>
      <id>6270238</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Adoxobotys cacidus</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447600</id>
    <revision>
      <id>6270239</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:46:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Adoxobotys</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447601</id>
    <revision>
      <id>6270240</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia neobliteralis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447602</id>
    <revision>
      <id>6270241</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1018" sha1="hpf5rpw7sed40a9cwmobh5k7gto9ywf" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia neobliteralis
| olam = Hayvonlar
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Hahncappsia neobliteralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da, [[Indiana]], [[Ayova]], [[Merilend]], [[Missisipi]], [[Nyu-Jersi]], [[Shimoliy Karolina]], [[Ogayo]], [[Pensilvaniya]], [[Kvebek]], [[Tennessi]], [[Vashington (shahar)|Vashington]] va [[Gʻarbiy Virjiniya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search|website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4965 ''Moth Photographers Group''] at Mississippi State University&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650941}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>hpf5rpw7sed40a9cwmobh5k7gto9ywf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Acropentias papuensis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447603</id>
    <revision>
      <id>6270242</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Acropentias aureus</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447604</id>
    <revision>
      <id>6270243</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:49:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Avlod al-Imom madrasasi</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447605</id>
    <revision>
      <id>6270244</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1-iyuli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447606</id>
    <revision>
      <id>6270245</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49660-16</username>
        <id>306829</id>
      </contributor>
      <comment>„рре6евпаёаыю2гу фы5як4к  Вп2цыыыяяк4яяк5еы“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6270245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="bgnsmtltm3h5obaucsylf7mi6qud1nx" xml:space="preserve">рре6евпаёаыю2гу фы5як4к

Вп2цыыыяяк4яяк5еы</text>
      <sha1>bgnsmtltm3h5obaucsylf7mi6qud1nx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Achyra takowensis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447607</id>
    <revision>
      <id>6270246</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Achyra serrulata</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447608</id>
    <revision>
      <id>6270247</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia neomarculenta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447609</id>
    <revision>
      <id>6270248</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="945" sha1="6z604im0c2xum20h8s7sbwqdf67lcxc" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia neomarculenta
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia neomarculenta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi hamda [[Merilend]], [[Indiana]], [[Gʻarbiy Virjiniya]], [[Shimoliy Karolina]], [[Ogayo]] va [[Tennessi]] shtatlaridan qayd etilgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search|website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4963 ''Moth Photographers Group''] at Mississippi State University&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650944}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>6z604im0c2xum20h8s7sbwqdf67lcxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Kilim</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447610</id>
    <revision>
      <id>6270250</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia neotropicalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447611</id>
    <revision>
      <id>6270251</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1114" sha1="q3xfaevp3f075wywppl6mhisbbevygr" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia neotropicalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia neotropicalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning [[Xalapa]] shahri, [[Gvatemala]], [[Kosta-Rika]] va [[Venesuela]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#neotropicalis |title=''Hahncappsia neotropicalis'' (Capps, 1967) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650949}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>q3xfaevp3f075wywppl6mhisbbevygr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Demirchilar gilami</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447612</id>
    <revision>
      <id>6270252</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:53:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia yucatanalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447613</id>
    <revision>
      <id>6270253</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="683" sha1="jel0eexw6vq86mn094v3a73wa99occq" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia yucatanalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia yucatanalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Meksika]]ning [[Yukatan]] hududida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=23331 |accessdate=May 5, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13650978}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>jel0eexw6vq86mn094v3a73wa99occq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Sor Angélica</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447614</id>
    <revision>
      <id>6270254</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia nigripes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447615</id>
    <revision>
      <id>6270255</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1038" sha1="ng9ofyeb7c3gz6uj20uoy8g2jjuc4e1" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia nigripes
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia nigripes''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1920-yilda William Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Gvatemala]] va [[Meksika]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#nigripes |title=''Hahncappsia nigripes'' (Schaus, 1920) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650951}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>ng9ofyeb7c3gz6uj20uoy8g2jjuc4e1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Suspiros de Triana</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447616</id>
    <revision>
      <id>6270256</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Séptima página</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447617</id>
    <revision>
      <id>6270257</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Servicio en la mar</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447618</id>
    <revision>
      <id>6270258</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:56:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Segundo López</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447619</id>
    <revision>
      <id>6270259</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:La noche del sábado</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447620</id>
    <revision>
      <id>6270260</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Habitación para tres</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447621</id>
    <revision>
      <id>6270261</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Zaaihoek toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447622</id>
    <revision>
      <id>6270262</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Xonxa toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447623</id>
    <revision>
      <id>6270263</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Xilinxa toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447624</id>
    <revision>
      <id>6270264</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Wriggleswade toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447625</id>
    <revision>
      <id>6270265</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Wolwedans toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447626</id>
    <revision>
      <id>6270267</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Witklip toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447627</id>
    <revision>
      <id>6270268</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Witbank toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447628</id>
    <revision>
      <id>6270269</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Windsor toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447629</id>
    <revision>
      <id>6270270</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Westoe toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447630</id>
    <revision>
      <id>6270271</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Waterdown toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447631</id>
    <revision>
      <id>6270272</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Wagendrift toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447632</id>
    <revision>
      <id>6270273</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Vondo toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447633</id>
    <revision>
      <id>6270274</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Voëlvlei toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447634</id>
    <revision>
      <id>6270275</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Vanwyksvlei toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447635</id>
    <revision>
      <id>6270276</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Jamshidbek Abdunabiyev</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447636</id>
    <revision>
      <id>6270277</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:09:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6270277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="ie07riz85t6604ntlztgl4p3xfbbvsc" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 11:09, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>ie07riz85t6604ntlztgl4p3xfbbvsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Budapesht Ferenc Liszt xalqaro aeroporti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447637</id>
    <revision>
      <id>6270278</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <comment>Inglizchadan tarjima qildim</comment>
      <origin>6270278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99797" sha1="k9wbt2mkok12siocqf501ju94qjq232" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| name            = Budapesht Ferenc Liszt xalqaro aeroporti
| nativename-a     = {{lang|hu|Budapest Liszt Ferenc&lt;br /&gt; Nemzetközi Repülőtér}}
| image           = BUD airport logo.svg
| image_size      = 150
| image2          = Budapest, Hungary ESA23505779 (cropped).tiff
| image2_size     = 250
| caption2        = Aeroportning sunʼiy yoʻldoshdan olingan tasviri, 2021-yil
| IATA            = BUD
| ICAO            = LHBP
| type            = Fuqarolik
| operator        = Budapest Airport Ltd.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bud.hu/english/budapest-airport/facts_about_bud/ownership|title=Owners of Budapest Airport Zrt.(Ltd.)|website=bud (Budapest Airport) |date=8 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106065423/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/facts_about_bud/ownership|archive-date=6 January 2015}}&lt;/ref&gt;
| city-served     = [[Budapesht]] aglomeratsiyasi
| location        = Budapesht markazidan {{convert|16|km|nmi|frac=2|abbr=on}} janubi-sharqda
| hub             = {{ubl|Smartwings Hungary|[[Wizz Air]]}}
| operating-base  = [[Ryanair]]
[[Wizz Air]]
| elevation_f     = 495
| elevation_m     = 151
| coordinates     = {{coord|47|26|22|N|019|15|43|E|region:HU|display=inline,title}}
|latd=47|latm=26|lats=22|latNS=N|longd=019|longm=15|longs=43|longEW=E
| website         = {{URL|https://www.bud.hu/en}}
| pushpin_map     = Vengriya
| pushpin_label   = BUD
| pushpin_caption = Aeroportning [[Vengriya]] xaritasidagi joylashuvi
| metric_elev     = Y
| metric_rwy      = Y
| r1-number       = 13L/31R
| r1-length-f     = 12,162
| r1-length-m     = 3,707
| r1-surface      = [[Asfalt-beton|Asfalt]]
| r2-number       = 13R/31L
| r2-length-f     = 9,875
| r2-length-m     = 3,010
| r2-surface      = [[Asfalt-beton|Asfalt]]
| stat-year       = 2025
| stat1-header    = Yoʻlovchilar soni
| stat1-data      = 19 632 894&lt;ref&gt;{{cite web|title=Budapest Airport closed the 75th anniversary of its opening with new records |date=21 January 2026 |url=https://www.bud.hu/en/mediacenter/airport-news/budapest-airport-closed-the-75th-anniversary-of-its-opening-with-new-records.html}}&lt;/ref&gt;
| stat2-header    = Yoʻlovchilar soni oʻzgarishi, 2024-2025
| stat2-data      = {{increase}}11,7%
| footnotes       = Manba: Yoʻlovchilar oqimi, ACI Europe&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pr.euractiv.com/files/pr/Airport%20Traffic%20Report%20-%20December%20Q4%20%20Full%20Year%202015.pdf|title=ACI EUROPE Airport Traffic Report. December, Q4 and Full Year 2015|access-date=28 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Vengirya Aeronavtika axborot nashri&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ais-en.hungarocontrol.hu/aip/2015-11-12-final/|title=Hungary AIP (final, November 12, 2015)|access-date=28 August 2016|archive-date=4 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004004956/http://ais-en.hungarocontrol.hu/aip/2015-11-12-final/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}
'''Budapesht Ferenc Liszt xalqaro aeroporti'''&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Airport |first1=Budapest |url=http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/cargo-city-construction-at-budapest-airport-1296.html |title=Cargo City construction at Budapest Airport |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306070828/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/cargo-city-construction-at-budapest-airport-1296.html |archive-date=6 March 2012 |website=bud (Budapest Airport) |access-date=4 February 2012}}&lt;/ref&gt; ({{lang-hu|Budapest Liszt Ferenc Nemzetközi Repülőtér}}) {{airport codes|BUD|LHBP}}, avvalgi nomi '''Budapesht Feihegy xalqaro aeroporti''' va koʻpincha '''Ferihegy''' deb ataladi — [[Vengriya]] poytaxti [[Budapesht]]ga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro aeroport. Mamlakatdagi toʻrtta tijoriy aeroport ichida eng kattasi boʻlib, Debretsen va Hévíz–Balaton aeroportlaridan yuqori turadi. Aeroport Budapesht markazidan janubi-sharqda {{convert|16|km|nmi|frac=2|abbr=off}} masofada (Pesht okrugi bilan chegaradosh hududda) joylashgan boʻlib, 2011-yilda vengriyalik bastakor [[Franz Liszt]] ({{lang-hu|Liszt Ferenc}}) tavalludining 200 yilligi munosabati bilan uning nomi bilan qayta nomlangan&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bud.hu/en/budapest_airport/facts_about_bud/history/history |title=History |website=bud (Budapest Airport) |access-date=17 July 2019 |archive-date=22 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180522043108/https://www.bud.hu/en/budapest_airport/facts_about_bud/history/history |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Aeroport majmuasi {{convert|1515|ha|acre|0}} maydonni egallaydi va ikkita uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bud.hu/en/budapest_airport/facts_about_bud/about_the_airport/facts|title=Budapest Airport Facts|website=www.bud.hu|access-date=10 October 2023|archive-date=19 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319140352/https://www.bud.hu/en/budapest_airport/facts_about_bud/about_the_airport/facts|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Ferens List aeroporti asosan Yevropaning boshqa shaharlari bilan xalqaro aloqalarni taʼminlasa-da, [[Shimoliy Amerika]], [[Afrika]], [[Yaqin Sharq]] va [[Sharqiy Osiyo]] yoʻnalishlariga ham xizmat koʻrsatadi. 2024-yilda aeroport 17,6 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi. [[Wizz Air]] aviakompaniyasining bosh qarorgohi va asosiy habi, shuningdek, [[Ryanair]] kompaniyasining bazasi hisoblanadi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.portfolio.hu/en/economy/budapest_airport_sets_new_record_in_passenger_traffic_in_2014.28981.html|title=PORTFOLIO.HU – Online Financial Journal|access-date=3 June 2015}}&lt;/ref&gt;. Aeroport 2012-yil 3-fevralda Malév Hungarian Airlines kompaniyasi bankrot boʻlguniga qadar ushbu aviakompaniyaning asosiy habi boʻlgan; bankrotlik dastlab tranzit yoʻlovchilar, parvozlar va yuk tashish hajmining sezilarli darajada kamayishiga olib kelgan&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Airport |first1=Budapest |url=http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/news/press-release-of-malev-zrt.-8954.html |title=Press release of Malév Zrt. |website=bud (Budapest Airport) |access-date=3 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626105205/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/news/press-release-of-malev-zrt.-8954.html|archive-date=26 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReutersSwoop&quot;&gt;{{cite web |last1=Dunai |first1=Marton |last2=Gergely |first2=Szakacs |url=https://www.reuters.com/article/us-malev-stoppage-idUSTRE8121JS20120203 |title=Rivals swoop in as Hungary's Malev stops flying |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924162113/http://www.reuters.com/article/2012/02/03/us-malev-stoppage-idUSTRE8121JS20120203 |archive-date=24 September 2015 |work=[[Reuters]] |date=3 February 2012}}&lt;/ref&gt;.

== Nomlanishi ==
Ferihegy — aeroport atrofidagi hududning nomi boʻlib, u Ferenc Xavér Mayerffy (1776–1845) sharafiga shunday nomlangan. Mayerffy ushbu hududning avvalgi egasi boʻlib, u yerda uzumzorlar barpo etgan va Pesht-Buda hududida [[uzumchilik]] rivojiga hissa qoʻshgan. „Feri“ — Ferenc ismining erkalatilgan shakli. „Hegy“ soʻzi togʻ maʼnosini anglatadi: hudud deyarli tekis boʻlishiga qaramay, 1940-yillarda aeroport qurilishi jarayonida balandligi 147 metr boʻlgan qumli tepalik tekislab tashlangan&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;/&gt;.

== Tarixi ==
=== Loyihalashtirilishi va qurilishi (1939—1944) ===
1938-yilda Budapesht uchun yangi fuqarolik va harbiy aeroport qurish gʻoyasi paydo boʻldi; u Pestszentlőrinc, Rákoshegy va Vecsés aholi punktlari tutashgan hududda barpo etilishi rejalashtirildi. Fuqarolik inshootlarini shimoli-gʻarbiy, harbiy inshootlarni esa janubi-gʻarbiy qismda joylashtirish koʻzda tutilgan. Inshootlarni loyihalash va qurish uchun ochiq tanlov eʼlon qilindi&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;/&gt;.

1939-yil dekabr oyida ilgʻor zamonaviy meʼmor Károly Dávid Jr. (1903—1973) tomonidan ishlab chiqilgan loyiha tanlab olindi; unga koʻra, terminal binosi yuqoridan qaraganda samolyot shaklini eslatuvchi koʻrinishga ega boʻlishi kerak edi. Qurilish ishlari 1942-yilda boshlandi. Shahardan aeroportga borish uchun 1940—1943-yillar oraligʻida {{convert|16|km|mi|0|adj=on}} avtomobil yoʻli qurildi; keyinchalik takomillashtirilgan ushbu yoʻl bugungi kunda ham foydalanilmoqda&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;/&gt;.

Harbiy inshootlar urush ehtiyojlarini qondirish maqsadida 1940-yildan boshlab shoshilinch ravishda qurildi va 1943-yilda aviatsiya faoliyati yoʻlga qoʻyildi, fuqarolik inshootlari qurilishi esa 1944-yil boshida toʻxtatildi. Aeroport binolarining aksariyati Sovet qoʻshinlarining Budapeshtga hujumi paytida shikastlandi. 1944-yil oxiriga kelib, shahar va uning aeroporti Sovet istilosi ostida qoldi&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;/&gt;.

=== Qayta qurilishi (1947—1950) ===
1947-yilda aeroportni fuqarolik aviatsiyasi ehtiyojlari uchun qayta qurishga qaror qilindi va buning uchun 40 million forint mablagʻ ajratildi. Ochilish marosimi 1950-yil may oyida boʻlib oʻtdi (garchi barcha qismlar toʻliq yakunlanmagan boʻlsa-da) va parvozlar 1946-yilda tashkil etilgan Magyar-Szovjet Polgári Légiforgalmi Rt. (MASZOVLET, Vengriya-Sovet fuqarolik aviatsiyasi kompaniyasi) tomonidan amalga oshirila boshlandi. Aviakompaniya atigi bir nechta xalqaro yoʻnalishlarda, jumladan, [[Praga]], [[Buxarest]], [[Varshava]] va [[Sofiya]]ga parvozlarni amalga oshirgan&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;/&gt;.

Magyar Légiforgalmi Vállalat (Malév, Hungarian Airlines) 1954-yil 25-noyabrda tashkil etilgan. Aeroportdan Gʻarbiy Yevropaga amalga oshirilgan birinchi muntazam reys 1956-yil yozida Malév kompaniyasining Venaga parvozi boʻldi. Budapeshtga parvoz qilgan birinchi Gʻarb aviakompaniyasi 1957-yilda [[KLM]] boʻldi. Shu davrda terminal binosi qurib bitkazildi va uzunligi {{convert|2500|m|ft|0|adj=on}} boʻlgan uchish-qoʻnish yoʻlagi barpo etildi. 1958-yil oxiriga kelib, uchish-qoʻnish yoʻlagi {{convert|3010|m|ft|0}} uzaytirildi va D taksi yoʻli qurib bitkazildi&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;/&gt;.

=== Barqaror oʻsish davri (1960—1980) ===
[[File:Ferihegyi (ma Liszt Ferenc) repülőtér, várócsarnok. Fortepan 84663.jpg|thumb|Budapesht aeroporti, 1961-yil]]
[[File:Hungary, Budapest XVIII. Fortepan 7705.jpg|thumb|Budapesht aeroporti, 1966-yil]]

1950-yildan 1960-yilgacha qoʻnishlar soni 4 786 tadan 17 133 tagacha, yoʻlovchilar oqimi esa 49 955 nafardan 359 338 nafargacha oshdi&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;/&gt;. 1974-yilda yoʻlovchilar soni bir millionga yetdi. 1977-yilda yangi boshqaruv minorasi, shuningdek, eskisi bilan parallel ravishda ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi va MALÉV aviakompaniyasining texnik xizmat koʻrsatish majmuasi qurildi. Uzunligi {{convert|3707|m|ft|0|adj=on}} boʻlgan yangi uchish-qoʻnish yoʻlagi 1983-yil sentyabrida foydalanishga topshirildi&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;/&gt;.

=== Yahudiylarning koʻchib ketishi va yangi infratuzilma (1980—2000) ===
[[File:B762ER_Malev.jpg|thumb|2008-yilda aeroportda sobiq flagmani — Malév Hungarian Airlines kompaniyasining Boeing 767-200ER samolyoti]]

1989-yildan 1991-yilgacha Budapeshtning Ferihegy aeroporti Isroilga yoʻl olgan 160 000 dan ortiq sovet yahudiylari uchun muhim tranzit markazi vazifasini oʻtadi. [[Sovet Ittifoqi]]dan [[Isroil]]ga toʻgʻridan-toʻgʻri parvozlar siyosiy jihatdan nozik masala boʻlgani va 1991-yil oxirigacha mavjud boʻlmagani sababli, Yahudiy agentligi va Malév Hungarian Airlines aviakompaniyasi hamkorlikda Moskva, Budapesht va Tel-Avivni bogʻlovchi bir qator charter reyslarini amalga oshirdi.

Ushbu operatsiya Vengriyani postsovet davridagi „aliyah“ (yahudiylarning Isroilga koʻchishi) jarayonida muhim logistika hamkoriga aylantirdi va mamlakatning Gʻarbga yoʻnaltirilgan gumanitar siyosat sari burilishini namoyon etdi. Aeroport xalqaro eʼtibor va xavfsizlik masalalari, jumladan, terrorchilik tahdidlari markaziga aylandi. 1991-yil dekabr oyida Germaniyaning radikal kommunistik guruhi — „Qizil armiya fraksiyasi“ (RAF) Ferihegyga olib boruvchi yoʻlda yahudiy qochqinlar boʻlgan avtobuslar karvoniga qarshi qoʻlbola portlovchi qurilma yordamida hujum uyushtirishga urindi&lt;ref&gt;{{cite news|author=Kirsten Grieshaber|title=World Briefing – Europe: Germany: Sentencing In 1991 Attack On Jews |url=https://www.nytimes.com/2004/09/29/world/world-briefing-europe-germany-sentencing-in-1991-attack-on-jews.html?fta=y|work=[[The New York Times]]|date=29 September 2004|access-date=3 January 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Dániel |last=Fárkas |title=Hungary, Soviet Jewish Refugees, and the Making of a New Geopolitical Identity, 1989–1991 |work=Danube Institute |date=January 2025 |url=https://danubeinstitute.hu/hu/kutatas/hungary-soviet-jewish-refugees-and-the-making-of-a-new-geopolitical-identity-1989-1991}}&lt;/ref&gt;.

1993-yilda Malév aviakompaniyasi aeroportdan ilk bor Vengriya transatlantik reysini — [[Rim Fiumichino aeroporti|Rim]] orqali Nyu-York—Nyuark shahriga parvozni yoʻlga qoʻydi&lt;ref&gt;{{cite news |date=1 June 2012 |title=Negyven éves a magyar-amerikai légügyi egyezmény |url=https://iho.hu/hirek/negyven-eves-a-magyar-amerikai-legugyi-egyezmeny-120601 |trans-title=The Hungarian-American civil air transport agreement in 40 years old |work=iho.hu |language=hu |publisher=IHO |access-date=3 February 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=6 January 2014 |title=Videó a Malév New Yorkról |url=https://airportal.hu/video-a-malev-new-yorkrol/ |trans-title=Video of Malev New York |work=AIRPortal.hu |language=hu |access-date=3 February 2025}}&lt;/ref&gt;. Yangi mingyillik uchun moʻljallangan prognozlarga koʻra, yiliga 4 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi ikkita terminal kelajakda yetarli boʻlmasligi taxmin qilindi. Maydoni 30 000 m² boʻlgan 2B-terminal 1997-yilda yettita chiqish eshigi, beshta masofaviy toʻxtash joyi va yiliga 3,5 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvati bilan ishga tushirildi. Barcha xorijiy aviakompaniyalar yangi terminalga koʻchib oʻtdi&lt;ref name=&quot;Tourism and Transportation&quot;&gt;{{cite book |last=Veres |first=Lajos |year=2011 |title=Turizmus és közlekedés |url=https://www.eturizmus.pte.hu/szakmai-anyagok/Turizmus%20és%20közlekedés/book.html |trans-title=Tourism and Transportation |language=hu |location=Pécs |publisher=Pécsi Tudományegyetem |isbn=978-963-642-434-3 |access-date=3 February 2025}}&lt;/ref&gt;.

=== Davlat tasarrufidan davlat-xususiy sheriklikka oʻtish (2000–2012) ===
[[File:Ferihegy2 repülőgép-állások.jpg|thumb|2008-yildagi 2-terminal koʻrinishi, ''SkyCourt'' qurilishidan oldin]]

2005-yil 8-dekabrda BAA plc kompaniyasi Ferihegy aeroportidagi 75 foizlik ulushni (shu jumladan, 75 yilga moʻljallangan boshqaruv huquqini) 464,5 milliard Vengriya forinti (taxminan 2,1 milliard [[AQSh dollari]]) evaziga sotib oldi&lt;ref name=&quot;Tourism and Transportation&quot;/&gt;.

2006-yil 20-oktyabrda BAA Vengriya davlatining roziligi sharti bilan Budapesht aeroportidagi oʻz ulushini Germaniyaning Hochtief AirPort GmbH aeroportlar guruhi boshchiligidagi konsorsiumga sotish niyatida ekanligini eʼlon qildi&lt;ref name=&quot;Tourism and Transportation&quot;/&gt;.

2007-yil 6-iyunda BAA va Hochtief AirPort (HTA) boshchiligidagi konsorsium BAAning Budapesht aeroportidagi aksiyalarini Hochtief AirPort konsorsiumiga sotish boʻyicha bitimni rasman yakunladi. Mulkchilik taqsimoti quyidagicha edi: Hochtief AirPort (49,666%) va uchta moliyaviy investor: Caisse de dépôt et placement du Québec (23,167%), GIC Special Investments (23,167%) va KfW IPEX-Bank (4,0%)&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Airport |first1=Budapest |title=HOCHTIEF AirPort Consortium takes over Budapest Airport|url=http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/hochtief-airport-consortium-takes-over-budapest-airport-827.html |website=bud (Budapest Airport) |archive-url=https://web.archive.org/web/20150725234111/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/hochtief-airport-consortium-takes-over-budapest-airport-827.html|archive-date=25 July 2015}}&lt;/ref&gt;.

2010-yil 15-noyabrda Budapesht aeroporti zarur xavfsizlik choralarini amalga oshirib, qatʼiy qayta tekshiruvdan oʻtgach, Shengen hududi talablariga toʻliq moslik maqomini qayta qoʻlga kiritdi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbj.hu/business/ferihegy-security-status-upgraded-to-clear_54858|title=Budapest Business Journal|access-date=3 June 2015|archive-date=18 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218111751/http://www.bbj.hu/business/ferihegy-security-status-upgraded-to-clear_54858}}&lt;/ref&gt;.

Doʻkonlar, restoranlar va dam olish zallarini oʻz ichiga olgan hamda 2A va 2B-terminallarini oʻzaro bogʻlovchi yangi kengaytirish loyihasi — SkyCourt 2011-yil 27-martda ochildi. Oʻsha yilning yozida 2-terminalning eski qismlarini taʼmirlash ishlari boshlandi; ishlar 2012-yilda yakunlandi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://bud.hu/english/budapest-airport/media/news/new-shops-opening-one-after-the-other-11494.html |title=New shops opening one after the other |website=bud (Budapest Airport) |access-date=3 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150613235326/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/news/new-shops-opening-one-after-the-other-11494.html|archive-date=13 June 2015}}&lt;/ref&gt;.

=== Malév inqirozi, uning oqibatlari va kelajak (2012-yildan hozirgi kungacha) ===
Malév aviakompaniyasi faoliyati toʻxtatilgach, Ryanair kompaniyasi Liszt aeroportiga parvozlarni kengaytirishini eʼlon qildi. [[Ryanair]] chiptalarni sotishni boshladi, biroq Budapesht aeroporti maʼmuriyati kompaniya barcha zarur parvoz slotlarini rasmiylashtirmaganini bildirdi (keyinchalik bu masalada muvaffaqiyatli kelishuvga erishildi)&lt;ref&gt;{{cite web |last=Eddy |first=Kester |url=http://blogs.ft.com/beyond-brics/2012/02/07/ryanair-vs-budapest-playing-dirty/#axzz1lmLU2mSu |title=Ryanair vs Budapest: playing dirty? |archive-url=https://web.archive.org/web/20170524151526/http://blogs.ft.com/beyond-brics/2012/02/07/ryanair-vs-budapest-playing-dirty/#axzz1lmLU2mSu |archive-date=24 May 2017 |work=Financial Times |date=7 February 2012 |access-date=9 February 2012}}&lt;/ref&gt;.

Biroq, aeroport Malév aviakompaniyasi faoliyati toʻxtatilishidan oldin yiliga 1,5 millionni tashkil etgan ushbu kompaniyaning tranzit yoʻlovchilarini yoʻqotdi. Malévning inqirozga uchrashi yana bir oqibatni keltirib chiqardi: yoʻlovchilar oqimi qayta tiklangan taqdirda ham, kompaniyaning samolyotlarga texnik xizmat koʻrsatish inshootlari endi daromad keltirmaydigan boʻlib qoldi. Ushbu omillar jiddiy moliyaviy taqchillikni yuzaga keltirdi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Simon |first=Zoltan |url=http://www.businessweek.com/news/2012-02-09/hungary-seeks-budapest-airport-compromise-to-protect-budget.html |title=Hungary Seeks Budapest Airport Compromise to Protect Budget |work=BusinessWeek |date=9 February 2012 |access-date=9 February 2012}}&lt;/ref&gt;.

2012-yil fevral oyida Hainan Airlines Pekin va Budapesht oʻrtasidagi parvozlarni toʻxtatdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.air-journal.fr/2012-02-14-hainan-airlines-arrete-son-pekin-%E2%80%93-budapest-544278.html |title=Hainan Airlines arrête son Pékin – Budapest |work=Air Journal |date=14 February 2012 |access-date=30 August 2012}}&lt;/ref&gt;. Malév inqirozga uchramasdan avval, Hainan Airlines u bilan codeshare hamkorligiga ega edi&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=31 August 2012 |date=24 February 2012 |title=Felfüggesztik a Peking-Budapest közvetlen légi járatot |url=https://hungarian.cri.cn/261/2012/02/24/124s144143.htm |work=China Radio International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103151854/http://www.malev.com/companyinformation/partner-airlines |title=Partner airlines |work=Malév |date=3 January 2011 |access-date=31 August 2012 |url=http://www.malev.com/companyinformation/partner-airlines |archive-date=3 January 2011}}&lt;/ref&gt;.

2013-yil may oyida Hochtief Group Budapesht aeroportidagi oʻz ulushini Kanadaning Jamoat sektori pensiya investitsiya kengashi ({{lang-en|Public Sector Pension Investment Board, PSP Investments}}) pensiya jamgʻarmasiga sotdi&lt;ref&gt;{{cite web|title=Budapest Airport stake sold to Canadian pension fund manager|url=http://bbj.hu/budapest/budapest-airport-stake-sold-to-canadian-pension-fund-manager_65829|website=Budapest Business Journal|date=19 June 2024 }}&lt;/ref&gt;. Sotuvdan soʻng HOCHTIEF AirPort boʻlinmasi AviAlliance deb qayta nomlandi&lt;ref&gt;{{cite web|title=History – AviAlliance|url=http://www.avialliance.com/avia_en/24.jhtml|website=AviAlliance corporate website}}&lt;/ref&gt;. 2015-yil iyul holatiga koʻra, Budapesht aeroportiga egalik qilish taqsimoti quyidagicha edi:

* AviAlliance (52,666%) — egasi: PSP Investments (Kanada),
* Malton Investment (22,167%) — egasi: GIC Special Investments (Singapur),
* Caisse de dépôt et placement du Québec (Kanada) (20,167%),
* KfW IPEX-Bank (Germaniya) (5%)[26].

2012-yil dekabriga qadar aeroport infratuzilmasini kengaytirish va modernizatsiya qilishga 61 million yevro sarflandi. 2012-yilda 2A va 2B-terminallari taʼmirlandi va Skycourt nomli asosiy joʻnab ketish zali orqali oʻzaro birlashtirildi. 2018-yilda 2B-terminali kengaytirildi&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.bud.hu/en/budapest_airport/media/news/actual_press_releases/new_passenger_pier_inaugurated_at_budapest_airport_with_astana_flight.html|access-date=7 August 2018 |title=New passenger pier inaugurated at Budapest Airport with Astana flight|date=1 August 2018|website=bud (Budapest Airport) |language=en}}&lt;/ref&gt;. Yangi biznes va yuk tashish hududi — „Budapest Airport Business Park“&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Airport |first1=Budapest |date=7 August 2013 |url=http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/news/dhl-moves-to-budapest-airport-business-park-13579.html |title=DHL moves to Budapest Airport Business Park |website=bud (Budapest Airport) |access-date=3 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304004037/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/news/dhl-moves-to-budapest-airport-business-park-13579.html|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=15 December 2012 |url=http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/news/dhl-moves-to-budapest-airport-business-park-12026.html |title=DHL moves to Budapest Airport Business Park |website=bud (Budapest Airport) |access-date=3 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923195033/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/news/dhl-moves-to-budapest-airport-business-park-12026.html |archive-date=23 September 2015}}&lt;/ref&gt;, shuningdek, aeroportda yangi mehmonxona qurildi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://businesstraveller.hu/bt_szallashelyek/vendegeket-var-az-ibis-styles-budapest-airport-1141484|website=Business Traveller Hungary|access-date=9 January 2018|title=Business Traveller – Szállás – Vendégeket vár az ibis Styles Budapest Airport|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110055131/http://businesstraveller.hu/bt_szallashelyek/vendegeket-var-az-ibis-styles-budapest-airport-1141484|archive-date=10 January 2018}}&lt;/ref&gt;.

Kelajakdagi bir qator kengaytirish loyihalari tartibga soluvchi organlarning ruxsati va uchinchi tomon investitsiyalarini kutayotgan holda, yana 300 million yevro miqdoridagi mablagʻni talab qiladi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bud.hu/english/business-and-partners/property |title=Részletes repülőjárat információk, parkolási lehetőségek – bud.hu: Property |website=bud (Budapest Airport) |access-date=29 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111224221527/http://www.bud.hu/english/business-and-partners/property |archive-date=24 December 2011}}&lt;/ref&gt;. Takliflar orasida yangi yuk tashish inshootlari va dastlab 2020-yilga rejalashtirilgan yangi 3-terminal loyihalari mavjud&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://turizmus.com/fokusz/2017-re-airport-hotelt-2020-ra-c-terminalt-epit-a-budapest-airport-1132971|title=2017-re Airport Hotelt, 2020-ra C Terminált épít a Budapest Airport|trans-title=By 2017 Airport Hotel by 2020 C Terminal is built by Budapest Airport|date=8 December 2015|language=hu}}&lt;/ref&gt;. 2021-yilda bergan intervyusida yangi tayinlangan bosh direktor yangi terminal qurilishi 2025-yilda boshlanishi mumkinligini taʼkidladi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bud.hu/en/budapest_airport/media/news/actual_press_releases/terminal_1_could_reopen_the_construction_of_terminal_3_could_begin_in_2025_at_ferihegy.html|title=Terminal 1 could reopen, the construction of Terminal 3 could begin in 2025 at Ferihegy|date=13 May 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[Bloomberg]] xabariga koʻra, 2020-yilda Vengriya hukumati aeroportni uning xorijiy egalari — GIC (Singapur suveren jamgʻarmasi) va Kanadaning AviAlliance kompaniyasidan sotib olishni rejalashtirgan edi; bu amaliyot amaldagi Bosh vazir [[Viktor Orban]] qarshi chiqqan 2005-yildagi xususiylashtirish jarayonini ortga qaytarishni anglatardi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-10-09/covid-travel-chaos-puts-airport-in-crosshairs-for-orban-s-allies |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011185455/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-10-09/covid-travel-chaos-puts-airport-in-crosshairs-for-orban-s-allies |archive-date=11 October 2020 |title=Orban Allies Seek to Grab Control Over Budapest Airport – Bloomberg|website=[[Bloomberg News]] }}&lt;/ref&gt;. 2023-yil sentyabrida hukumat Budapesht aeroportini sotib olish boʻyicha rasmiy taklif kiritdi&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 September 2023 |title=Hungary's government submits new formal bid for Budapest Airport, shareholder says |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/markets/deals/hungarys-government-submits-new-formal-bid-budapest-airport-shareholder-2023-09-06/ |access-date=13 November 2023}}&lt;/ref&gt;.

2024-yil 6-iyunda hukumat aeroportni uning operatori boʻlgan Vinci Airports kompaniyasi bilan hamkorlikda sotib olganini eʼlon qildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.portfolio.hu/gazdasag/20240606/visszavasarolta-a-kormany-a-ferihegyi-repuloteret-690783|title=Visszavásárolta a kormány a ferihegyi repülőteret|date=6 June 2024|website=Portfolio.hu}}&lt;/ref&gt;. Vengriya va Vinci 3,1 milliard yevro toʻlab hamda 1,2 milliard yevro miqdoridagi sof qarz majburiyatini oʻz zimmasiga olib, mos ravishda aeroportga egalik huquqining 80 va 20 foiziga ega boʻldi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-06-06/hungary-and-vinci-buy-budapest-airport-in-4-7-billion-deal|title=Hungary and Vinci Buy Budapest Airport in $4.7 Billion Deal|date=6 June 2024|via=www.bloomberg.com}}&lt;/ref&gt;. Vinci Airports operatorlik faoliyatini davom ettiradi; kompaniyaning konsessiya shartnomasi 2080-yilda oʻz nihoyasiga yetadi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/VINCI-4725/news/VINCI-acquires-a-20-shareholding-in-the-Budapest-airport-concession-company-and-becomes-the-platfor-46921727/|title=VINCI acquires a 20% shareholding in the Budapest airport concession company and becomes the platform operator - MarketScreener|date=6 June 2024|website=www.marketscreener.com}}&lt;/ref&gt;.

== Terminallari ==
[[File:Airport Budapest Terminal 1 (4977).jpg|thumb|Hozirda faoliyat koʻrsatmayotgan 1-terminal]]
[[File:Terminál 2 - Ferihegy, 2015.07.27.JPG|thumb|2B-terminali]]
[[File:Budapest Airport-201402.jpg|thumb|''Sky Court'' — 2A va 2B terminallarini bogʻlovchi bino boʻlib, hozirda u yerda asosiy joʻnab ketish zali va savdo hududi joylashgan.
]]
[[File:Liszt Ferenc Repuloter 2-es terminal varocsarnok 06.JPG|thumb|''Sky Court'' interyeri]]

=== 1-terminal ===
2005-yil 1-sentyabrdan boshlab qayta ochilgan 1-terminal loukosterlarga xizmat koʻrsata boshladi. 1-terminal [[Shengen hududi|Shengen]] va Shengen hududiga kirmaydigan mamlakatlar uchun moʻljallangan chiqish darvozalariga boʻlingan&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Airport |first1=Budapest |url=http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/?article_hid=792|title=Budapest Airport is prepared for Schengen accession – as of 30 March, Terminal 2A handles Schengen and Terminal 2B non-Schengen traffic |website=bud (Budapest Airport) |access-date=3 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304004046/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/?article_hid=792|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;.

Budapesht hududida joylashgani sababli, u shahar markaziga tezroq yetib olish imkonini beradi (taqqoslash uchun: 2-terminal shahar markazidan taxminan 3 kilometrga uzoqroqda joylashgan). 1-terminaldan Budapesht shahar markaziga poyezdda toʻgʻridan-toʻgʻri borish taxminan 20 daqiqa vaqt oladi, 2-terminaldan esa temir yoʻl bekatiga yetib olish uchun avval 8 daqiqalik avtobus qatnovi talab etiladi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bud.hu/english/passengers/access_and_parking/by_train|title=By train |website=bud (Budapest Airport) |access-date=3 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512195410/http://www.bud.hu/english/passengers/access_and_parking/by_train/|archive-date=12 May 2015}}&lt;/ref&gt;.

=== 2A va 2B-terminallari orasidagi Sky Court ===
Sky Court — 2A va 2B-terminallari orasida joylashgan, 5 qavatli va eng zamonaviy talablarga javob beradigan bino. Yoʻlovchilar xavfsizligini tekshirish punktlari, shuningdek, yangi bagaj saralash tizimlari va biznes-klass zallari, jumladan, Yevropadagi birinchi MasterCard zali shu yerga koʻchirilgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.emeraldmedia.co.uk/5/news/469/first-mastercard-lounge-in-europe-inaugurated-at-budapest-airport/|title=Emerald Media – First MasterCard Lounge in Europe inaugurated at Budapest Airport|access-date=29 April 2017}}&lt;/ref&gt;.

== Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar ==
=== Yoʻlovchi ===
2025-yil iyul holatiga koʻra, quyidagi aviakompaniyalar Budapesht Ferenc Liszt aeroportidan/aeroportiga mutazam va charter qatnovlarni amalga oshiradi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bud.hu/english/passengers/flight_information/destinations |title=Timetable and route planner |website=bud (Budapest Airport) |archive-url=https://web.archive.org/web/20170109022528/http://www.bud.hu/english/passengers/flight_information/destinations |archive-date=9 January 2017 |access-date=8 January 2017}}&lt;/ref&gt;:

{{Aeroport-yoʻnalishlar
&lt;!-- --&gt;
| [[Aegean Airlines]] | [[Afina xalqaro aeroporti|Afina]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Varley |first1=Len |title=Aegean Airlines A320-200 Runway Excursion After Landing in Budapest |url=https://aviationsourcenews.com/aegean-airlines-a320-200-runway-excursion-after-landing-in-budapest/ |access-date=11 July 2026 |work=AviationSource News |date=29 November 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Aer Lingus, {{IRL}} | {{Flagicon|Ireland}}Dublin&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Leahy |first1=Ed |title=Postcard from Budapest: Ireland ready to reap rewards |url=https://www.rte.ie/sport/soccer/2025/1115/1544196-postcard-from-budapest-ireland-ready-to-reap-rewards/ |access-date=11 July 2026 |date=15 November 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Air Algérie]] | {{Flagicon|Algeria}}Jazoir&lt;ref&gt;{{cite news |title=Air Algérie Expands Global Reach With New And Resumed International Routes |url=https://trendsnafrica.com/air-algerie-expands-global-reach-with-new-and-resumed-international-routes/ |access-date=11 July 2026 |date=4 April 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Air Cairo]] | '''Mavsumiy:''' [[Hurgada xalqaro aeroporti|Hurgada]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Greenbank |first1=Chloe |title=Air Cairo resumes services from Budapest |url=https://www.regionalgateway.net/air-cairo-resumes-services-from-budapest-with-hurghada-link/ |access-date=11 July 2026 |work=Regional Gateway |date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Air Canada]] | '''Mavsumiy:''' {{Flagicon|Canada}}Toronto–Pearson&lt;ref&gt;{{cite web |title=Going Global - New Destinations Take Flight as Air Canada Expands Network for Summer 2026 |url=https://www.newswire.ca/news-releases/going-global-new-destinations-take-flight-as-air-canada-expands-network-for-summer-2026-852010608.html |website=newswire.ca |date=10 September 2025|access-date=10 September 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Air China]] | [[Pekin Poytaxt xalqaro aeroporti|Pekin–Poytaxt]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://hungarytoday.hu/air-china-resumes-beijing-budapest-flight/ | title=Air China Resumes Beijing-Budapest Flight | date=27 June 2022 }}&lt;/ref&gt;, [[Chunsin Jiangbei xalqaro aeroporti|Chunsin]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Shah |first1=Dillon |title=This week's long-haul flight schedule changes from Europe |url=https://aerospaceglobalnews.com/news/long-haul-flight-schedule-changes-europe-14/ |access-date=11 July 2026 |work=AGN |date=17 January 2026 |language=en-en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Air France]] | [[Sharl de Goll aeroporti|Parij–Sharl de Goll]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Winter schedule at Budapest Airport began with 9 new flights |url=https://dailynewshungary.com/budapest-airport-winter-schedule-started/ |access-date=11 July 2026 |date=27 October 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Air Serbia]] | [[Nikola Tesla nomidagi xalqaro aeroport|Belgrad]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.exyuaviation.com/2022/12/air-serbia-reveals-third-set-of-new.html | title=Air Serbia reveals third set of new routes | date=8 December 2022 }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[airBaltic]] | [[Riga xalqaro aeroport|Riga]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Air Serbia expands airBaltic partnership |url=https://www.exyuaviation.com/2025/05/air-serbia-expands-airbaltic-partnership.html |access-date=11 July 2026 |work=EX-YU Aviation News |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[AJet]] | [[Istanbul Sabiha Goʻkchen xalqaro aeroporti|Istanbul–Sabiha Goʻkchen]]&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://airportal.hu/jaratokat-indit-budapestre-a-turkish-airlines-diszkont-legitarsasaga/ | title=Járatokat indít Budapestre a Turkish Airlines diszkont légitársasága | date=April 2022 }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| American Airlines | '''Mavsumiy:''' {{Flagicon|USA}}Fhiladelfiya&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=Budapest Airport CEO talks about the summer season and new routes, new parking facility opens! |url=https://dailynewshungary.com/budapest-airport-summer-season-new-parking/ |access-date=11 July 2026 |date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Arkia, {{ISR}} | [[Ben Gurion aeroporti|Tel-Aviv]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=קוטלר |first1=עמית |title=החל מ-169 דולר: מילאנו, בודפשט, דובאי וגם יוון וקפריסין. לוח הטיסות החדש של ארקיע |url=https://passportnews.co.il/article/192863 |access-date=22 October 2024 |work=פספורטניוז |publisher=PassportNews |date=22 October 2024 |language=he}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Asiana Airlines]] | [[Inchxon aeroporti|Seul–Inchxon]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Skledar |first1=CroDodo-Domagoj |title=The new Seoul–Budapest route expands Budapest's role |url=https://karlobag.eu/en/travel/asiana-launched-the-seoul-budapest-route-and-opened-a-new-chapter-in-the-connect-puf8f/ |access-date=11 July 2026 |date=8 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Austrian Airlines]] | [[Vena xalqaro aeroporti|Vina]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nikel |first1=David |title=Austrian Airlines To Launch Direct Route Between Bergen and Vienna |url=https://www.lifeinnorway.net/austrian-airlines-bergen-vienna/ |access-date=12 July 2026 |work=Life in Norway |date=11 November 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Bluebird Airways, {{GRC}} |  [[Ben Gurion aeroporti|Tel-Aviv]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=קוטלר |first1=עמית |title=החל מ-59$ לכיוון, 198$ לטיסת הלוך ושוב: מבצעי החזרה לישראל של Blue Bird |url=https://passportnews.co.il/article/192867 |access-date=22 October 2024 |work=פספורטניוז |publisher=PassportNews |date=22 October 2024 |language=he}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[British Airways]] | [[Hitrou aeroporti|London–Hitrou]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Phillips |first1=Jacob |title=British Airways flight to Budapest forced to return to Heathrow |url=https://www.standard.co.uk/news/london/british-airways-flight-emergency-heathrow-budapest-b1182677.html |access-date=12 July 2026 |work=The Standard |date=18 September 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Brussels Airlines]] | {{Flagicon|Belgium}}Brussel&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Noëth |first1=Bart |title=Brussels Airlines A320neo returns to Brussels after lightning strike during take-off |url=https://www.aviation24.be/airlines/lufthansa-group/brussels-airlines/a320neo-returns-to-brussels-after-lightning-strike-during-take-off/ |access-date=12 July 2026 |work=Aviation24.be |date=19 May 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[China Southern Airlines]] | [[Guanchjou Baiyun xalqaro aeroporti|Guanchjou]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aviation24.be/airlines/china-southern-airlines/budapest-airport-expands-reach-with-china-southern-airlines-partnership-and-new-guangzhou-route/|title=Budapest Airport expands reach with China Southern Airlines partnership and Guangzhou route|publisher=Aviation24.be|date=11 April 2024|access-date=12 April 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Condor, {{DEU}} | [[Frankfurt aeroporti|Frankfurt]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.travelandtourworld.com/news/article/condor-expands-european-network-with-new-daily-flights-from-frankfurt-to-barcelona-budapest-and-venice-starting-may-1-2026/ | title=Condor Expands European Network with New Daily Flights from Frankfurt to Barcelona, Budapest, and Venice Starting May 1, 2026 | work=Travel And Tour World | date=4 July 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| easyJet, {{UK}} | {{Flagicon|Switzerland}}Bazel/Mulhouse&lt;ref name=&quot;LyonEasyJet&quot;/&gt;, {{Flagicon|France}}Bordo&lt;ref name=&quot;Easy25&quot;/&gt;, {{Flagicon|Switzerland}}Jeneva&lt;ref name=&quot;LyonEasyJet&quot;/&gt;, {{Flagicon|France}}Lion&lt;ref name=&quot;LyonEasyJet&quot;&gt;{{cite news |title=Budapest Airport celebrates return of easyJet's Lyon service – Airport World |url=https://airport-world.com/budapest-airport-celebrates-return-of-easyjets-lyon-service/ |access-date=12 July 2026 |date=29 August 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Gatvik aeroporti|London–Gatvik]]&lt;ref name=&quot;LyonEasyJet&quot;/&gt;, {{Flagicon|England}}London–Southend (2026-yil 26-oktyabrdan boshlanadi)&lt;ref&gt;{{cite web | last=England | first=Sophie | title=Southend Airport announces return of flights to popular European destination | website=Echo | date=24 April 2026 | url=https://www.echo-news.co.uk/news/26049557.southend-airport-easyjet-announce-budapest-flights/ | access-date=24 April 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|France}}Nant&lt;ref name=&quot;Easy25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://hungarytoday.hu/easyjet-to-add-two-french-destinations-to-its-offer/ |title=EasyJet to Add Two French Destinations to Its Routes |date=20 March 2025 |website=Hungary Today}}&lt;/ref&gt;, [[Sharl de Goll aeroporti|Parij–Sharl de Goll]]&lt;ref name=&quot;LyonEasyJet&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Egyptair]] | [[Qohira xalqaro aeroporti|Qohira]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Casey |first1=David |title=Interview: Budapest Airport CEO Kam Jandu |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/interview-budapest-airport-ceo-kam-jandu? |work=Aviation Week |date=17 August 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| El Al, {{ISR}} | [[Ben Gurion aeroporti|Tel-Aviv]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Israel's El Al to drop UP budget brand|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/63062-israels-el-al-to-drop-up-budget-brand|website=ch-aviation.com|access-date=7 January 2018}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Emirates]] | [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay–Xalqaro]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Emirates to Resume Daily Flights between Budapest and Dubai |url=https://hungarytoday.hu/emirates-to-resume-daily-flights-between-budapest-and-dubai/ |access-date=12 July 2026 |work=Hungary Today |date=5 May 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Eurowings, {{DEU}} | {{Flagicon|Germany}}Düsseldorf&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=Düsseldorf-Budapest Eurowings-Flug zur Notlandung in Wien gezwungen - DailyNewsHungary |url=https://dailynewshungary.com/de/dusseldorf-budapest-eurowings-flug-zur-notlandung-in-wien-gezwungen/ |access-date=12 July 2026 |date=20 March 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Germany}}Hamburg&lt;ref&gt;{{cite news |title=Streik angekündigt: Wann Flüge in Hamburg ausfallen |url=https://www.tageblatt.de/Nachrichten/Streik-beim-Cockpitpersonal-Fluege-in-Hamburg-fallen-aus-734607.html |access-date=12 July 2026 |date=12 April 2026 |language=de}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Germany}}Kyoln/Bonn&lt;ref&gt;{{cite news |title=Flughafen Köln/Bonn: Zahlreiche Eurowings-Ausfälle auch am Mittwoch |url=https://www.ksta.de/redaktion/flughafen-koeln-bonn-zahlreiche-eurowings-ausfaelle-am-mittwoch-208167 |access-date=12 July 2026 |work=Kölner Stadt-Anzeiger |date=19 October 2022 |language=de}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Germany}}Shtutgart&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Breithut |first1=Jörg |title=Viele Lufthansa- und Eurowings-Flüge in Stuttgart fallen aus |url=https://www.stuttgarter-zeitung.de/lokales/stuttgart/viele-lufthansa-und-eurowings-fluege-in-stuttgart-fallen-aus-78832225.html |access-date=12 July 2026 |date=13 April 2026 |language=de}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Finnair | {{Flagicon|Finland}}Helsinki&lt;ref&gt;{{cite news |title=Finnair flight struck by lightning, returns safely to Helsinki |url=https://www.helsinkitimes.fi/finland/finland-news/domestic/25793-finnair-flight-struck-by-lightning-returns-safely-to-helsinki.html |access-date=12 July 2026 |work=Helsinki Times |date=23 November 2024 |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[flydubai]] | [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay–Xalqaro]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nagy |first1=Tamás |title=Dubai–Budapest flights: Flydubai cancels, Emirates reduces |url=https://dailynewshungary.com/dubai-budapest-flights-cuts-flydubai-emirates/ |access-date=12 July 2026 |date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Hainan Airlines, {{CHN}} | [[Shenjen Baoan xalqaro aeroporti|Shenjen]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.businesstraveller.com/business-travel/2024/07/09/china-eastern-airlines-adds-xian-route-from-budapest/|title=Hainan Airlines will join the fray from August with a nonstop service between Shenzhen and Budapest|date=9 July 2024 |publisher=businesstraveller.com|access-date=9 July 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Iberia]] | [[Madrid–Barajas aeroporti|Madrid]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Balogh |first1=András |title=Iberia to operate daily flights between Budapest and Madrid |url=https://dailynewshungary.com/iberia-to-operate-daily-flights-between-budapest-and-madrid/ |access-date=12 July 2026 |date=11 July 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Israir | [[Ben Gurion aeroporti|Tel-Aviv]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lifshitz-Klieger |first1=Iris |title=Rescue flights to Israel go on sale: $425 from Athens, $495 from Budapest |url=https://www.ynetnews.com/travel/article/r1wuatktbx |access-date=12 July 2026 |work=Ynetglobal |date=7 March 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Jazeera Airways]] | '''Mavsumiy:''' [[Kuvayt xalqaro aeroporti|Kuvayt]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Kató |first1=Alpár |title=Budapest-Kuwait direct flight returns |url=https://dailynewshungary.com/budapest-kuwait-direct-flight-2026/ |access-date=12 July 2026 |date=31 May 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Jet2.com, {{UK}} | [[Birmingem aeroporti|Birmingem]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Harrison |first1=Claire |title=Jet2 expand 2024 City Breaks from Birmingham Airport |url=https://www.coventrytelegraph.net/news/uk-world-news/jet2-expand-2024-city-breaks-25533101 |access-date=12 July 2026 |work=Coventry Live |date=20 November 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}East Midlands&lt;ref&gt;{{cite news |last1=DeFalco |first1=Daniel |title=Jet2 confirms new European Christmas market schedule from East Midlands Airport |url=https://www.nottinghamworld.com/travel/jet2-confirms-new-european-christmas-market-schedule-from-east-midlands-airport-5285200 |access-date=12 July 2026 |work=NottinghamWorld |date=22 August 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Leeds/Bradford&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Jones |first1=Craig |title=Leeds Bradford Airport announces new 2026 Jet2 flights to European capital city |url=https://www.examinerlive.co.uk/whats-on/whats-on-news/leeds-bradford-airport-route-33138537 |access-date=12 July 2026 |work=Yorkshire Live |date=30 December 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Manchester&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lorenzato-Lloyd |first1=Alice |title=Jet2 Set To Launch Brand New Flight From Manchester To This Fairytale Christmas Market Destination – And It Has Europe's Most Extensive Mulled Wine Selection &amp; A Magnificent 14-Metre Christmas Tree |url=https://secretmanchester.com/jet2-new-flight-tallinn-estonia-christmas-market-from-manchester/ |access-date=12 July 2026 |work=Secret Manchester |date=26 November 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[KLM]] | [[Schiphol|Amsterdam]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=KLM, Business Class – Airbus A 321 NEO: Amsterdam to Budapest |url=https://knightofmalta.net/2025/12/22/klm-2/ |access-date=12 July 2026 |work=knightofmalta |date=22 December 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Korean Air]] | [[Inchxon aeroporti|Seul–Inchxon]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Finta |first1=Csaba |title=Great news! South Korean airline set to return to Budapest! |url=https://dailynewshungary.com/south-korean-airline-return-to-budapest/ |access-date=12 July 2026 |date=25 October 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[LOT Polish Airlines]] |[[Varshava Shopen aeroporti|Varshava–Shopen]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Schlappig |first1=Ben |title=LOT Polish Airlines Ends Budapest Long Haul Flights, Focuses On Warsaw |url=https://onemileatatime.com/news/lot-polish-airlines-budapest-flights/ |access-date=12 July 2026 |work=One Mile at a Time |date=6 February 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Lufthansa]] | [[Frankfurt aeroporti|Frankfurt]]&lt;ref name=&quot;FrankfurtLuft&quot;&gt;{{cite news |title=Lufthansa cancels Monday Budapest flights |url=https://www.debrecensun.hu/global/2026/04/13/lufthansa-cancels-monday-budapest-flights/ |access-date=12 July 2026 |date=13 April 2026}}&lt;/ref&gt;, [[Myunxen aeroporti|Myunxen]]&lt;ref name=&quot;FrankfurtLuft&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Luxair | {{Flagicon|Luxembourg}}Luksemburg&lt;ref&gt;{{cite news |title=Applies to Luxembourg flights: Two-day Lufthansa cabin crew strike begins as pilots announce further action |url=https://today.rtl.lu/news/luxembourg/two-day-lufthansa-cabin-crew-strike-begins-as-pilots-announce-further-action-1109744979 |access-date=12 July 2026 |work=RTL Today |date=15 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Norwegian Air Shuttle | [[Kopengagen aeroporti|Kopengagen]]&lt;ref name=&quot;CopenhagenNAS&quot;&gt;{{cite news |last1=Orban |first1=André |title=Budapest Airport expands Scandinavian reach with SAS relaunching direct flights to Copenhagen |url=https://www.aviation24.be/airlines/scandinavian-airlines-system-sas/budapest-airport-expands-scandinavian-reach-with-sas-relaunching-direct-flights-to-copenhagen/ |access-date=12 July 2026 |work=Aviation24.be |date=27 September 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Norway}}Oslo&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Kató |first1=Alpár |title=Ambassador of Norway to Hungary on cooperations, Hungarian gastronomy in Oslo, Norwegian students and community and more – Interview |url=https://dailynewshungary.com/ambassador-of-norway-to-hungary-on-cooperations-hungarian-gastronomy-in-oslo-norwegian-students-and-comminity-and-more-interview/ |access-date=12 July 2026 |date=26 December 2022}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Sweden}}Stokgolm–Arlanda&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Casey |first1=David |title=Norwegian To Reopen Stockholm Arlanda Base |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/norwegian-reopen-stockholm-arlanda-base |access-date=12 July 2026 |work=Aviation Week |date=27 January 2022}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Pegasus Airlines]] | [[Istanbul Sabiha Goʻkchen xalqaro aeroporti|Istanbul–Sabiha Goʻkchen]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Aircraft Gets Stuck in Snow during Takeoff at Budapest Airport |url=https://hungarytoday.hu/aircraft-gets-stuck-in-snow-during-takeoff-at-budapest-airport/ |access-date=12 July 2026 |work=Hungary Today |date=6 January 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Qanot Sharq]] | [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Woods |first1=John |title=Another direct flight set to soar from Budapest Airport to the United States this summer |url=https://dailynewshungary.com/budapest-airport-new-direct-flight-to-the-usa/ |access-date=12 July 2026 |date=20 January 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Ryanair]] | [[Afina xalqaro aeroporti|Afina]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Aegean Cancels Dozens of Flights Amid Greek Airspace Disruption |url=https://europeanconservative.com/articles/news-corner/aegean-dozens-flights-cancelled-greece-air-traffic-disruption/ |access-date=12 July 2026 |date=4 January 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Alikante&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Trelinski |first1=Alex |title=Ryanair adds extra winter flights to Costa Blanca airport after cutting regional services in Spain |url=https://www.theolivepress.es/spain-news/2025/10/14/ryanair-adds-extra-winter-flights-to-costa-blanca-airport-after-cutting-regional-services-in-spain/ |access-date=12 July 2026 |work=Olive Press News Spain |date=14 October 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Barselona&lt;ref name=&quot;RyanairBarcelona&quot;&gt;{{cite news |title=Ezek a magyarok kedvenc húsvéti úti céljai a Ryanair szerint |url=https://airportal.hu/ezek-a-magyarok-kedvenc-husveti-uti-celjai-a-ryanair-szerint/ |access-date=12 July 2026 |date=10 April 2025 |language=hu}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Bari&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair, per la summer 82 rotte da Bari e Brindisi |url=https://www.guidaviaggi.it/2026/03/05/ryanair-per-la-summer-82-rotte-da-bari-e-brindisi/ |access-date=12 July 2026 |work=GuidaViaggi |date=5 March 2026 |language=it-IT}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Northern Ireland}}Belfast–Xalqaro&lt;ref&gt;{{cite news |last1=McAleer |first1=Ryan |title=EasyJet to restore direct flights to Budapest from Belfast International Airport |url=https://www.irishnews.com/news/business/easyjet-to-restore-direct-flights-to-budapest-from-belfast-international-airport-APRXPAQ7SFHE3D6VW7FF77CD3E/ |access-date=12 July 2026 |work=The Irish News |date=25 June 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Germany}}Berlin&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Stawski |first1=Lena Catharina |title=Ryanair zieht sich aus Berlin zurück: Was das für Reisende bedeutet |url=https://www.reisereporter.de/reisenews/ryanair-zieht-sich-aus-berlin-zurueck-was-das-fuer-reisende-bedeutet-CH43DSSLRVBODCUFKYY3XAO234.html |access-date=12 July 2026 |work=Reisereporter |date=24 April 2024 |language=de-DE}}&lt;/ref&gt;, [[Birmingem aeroporti|Birmingem]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Jackson |first1=Matt |title=Birmingham mum 'humilated' after Ryanair spots issue with daughter's suitcase |url=https://www.birminghammail.co.uk/news/midlands-news/birmingham-mum-humilated-after-ryanair-33771609 |access-date=12 July 2026 |work=Birmingham Live |date=16 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Bolonya&lt;ref&gt;{{cite news |title=Reader's letter: Ryanair keeps passengers on plane for hours with no food or water on Budapest-Bologna flight |url=https://dailynewshungary.com/readers-letter-ryanair-keeps-passengers-on-plane-for-hours-with-no-food-or-water-on-budapest-bologna-flight/ |access-date=12 July 2026 |date=27 December 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Bristol&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Baker |first1=Hannah |title=Ryanair expands Bristol Airport fleet and launches new routes |url=https://www.business-live.co.uk/economic-development/ryanair-expands-bristol-airport-launches-27939178 |access-date=12 July 2026 |work=Business Live |date=19 October 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Brussel-Sharlerua&lt;ref&gt;{{cite news |title=Budapesti járatokat is töröltek a Charleroi-reptéren folyó sztrájk miatt |url=https://airportal.hu/budapesti-jaratokat-is-toroltek-a-charleroi-repteren-folyo-sztrajk-miatt |access-date=12 July 2026 |date=12 September 2024 |language=hu}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Ireland}}Dublin&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Percival |first1=Geoff |title=Ryanair Unveils Winter 2025 Dublin Airport Schedule |url=https://ittn.ie/travel-news/ryanair-unveils-winter-2025-dublin-airport-schedule/ |access-date=12 July 2026 |date=25 September 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Scotland}}Edinburg&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gaskell |first1=Erin |title=Two flights cancelled and others delayed from Edinburgh Airport |url=https://www.newsandstar.co.uk/news/26169230.edinburgh-airport-two-flights-cancelled-others-delayed/ |access-date=12 July 2026 |work=News and Star |date=5 June 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Poland}}Gdansk (2026-yil 25-oktyabrdan boshlanadi)&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://hubigo.com/blog/new-ryanair-routes-from-gdansk-budapest-madrid-and-catania |title=New Ryanair routes from Gdańsk: Budapest, Madrid and Catania |date=19 May 2026 |website=Hubigo.com}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Gran Canaria&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair links Gran Canaria and Budapest |url= https://www.spain-grancanaria.com/en/latest-news/ryanair-gran-canaria-budapest.html | work = SpainGranCanaria.com | access-date=12 July 2026 |date=12 July 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Kalyari&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tutti i voli Ryanair per l'estate 2026 da Cagliari |url=https://www.cagliaritoday.it/cronaca/ryanair-voli-cagliari-estate-2026.html |access-date=12 July 2026 |work=CagliariToday |date=25 February 2026 |language=it}}&lt;/ref&gt;, [[Kataniya–Fontanarossa aeroporti|Kataniya]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Porcu |first1=Mattia |title=From Catania there will be 650 flights a week only with Ryanair: 5 new routes for summer 24 |url=https://www.theflightclub.it/en/2024/02/from-catania-there-will-be-650-flights-a-week-only-with-ryanair-5-new-routes-for-summer-24/ |access-date=12 July 2026 |work=The Flight Club |date=14 February 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Poland}}Katovitsa&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://rekordot-jelento-nyari-menetrendet-hirdetett-a-ryanair-budapestrol/ | title=Rekordot jelentő nyári menetrendet hirdetett a Ryanair Budapestről | date=11 March 2025 }}&lt;/ref&gt;, [[Kopengagen aeroporti|Kopengagen]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair forced landing at Budapest Airport, more than 100 police deployed |url=https://dailynewshungary.com/ryanair-forced-landing-at-budapest-airport-more-than-100-police-deployed/ |access-date=12 July 2026 |date=20 January 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Portugal}}Lissabon&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lopes |first1=Sara |title=Últimos descontos do ano. Ryanair está com bilhetes desde 14€ até à meia-noite |url=https://www.nit.pt/fora-de-casa/viagens/ultimos-descontos-ano-ryanair-esta-com-bilhetes-desde-14e-ate-meia-noite |access-date=12 July 2026 |work=NiT |date=11 December 2024 |language=pt-PT}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Liverpul&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thebusinessdesk.com/northwest/news/2133194-ljla-to-introduce-new-sunexpress-summer-route-to-turkiye|title=LJLA to introduce new SunExpress summer route to Türkiye &amp;#124; TheBusinessDesk.com|date=9 May 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}London–Stansted&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lassetter |first1=Jon |title=Ryanair now offering 1 in 7 European seats; flights up 9% in Q2 v 2022 as 10 airports added, six dropped |url=https://airserviceone.com/ryanair-now-offering-1-in-7-european-seats-flights-up-9-in-q2-v-2022-as-10-airports-added-six-dropped/ |access-date=12 July 2026 |work=Air Service One |date=3 March 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Madrid–Barajas aeroporti|Madrid]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=Attention: Ryanair braces for months-long strike – Here's how it could impact you |url=https://dailynewshungary.com/ryanair-spanish-ground-staff-strike-august |access-date=12 July 2026 |date=6 August 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Malaga&lt;ref name=&quot;RyanairBarcelona&quot;/&gt;, {{Flagicon|Malta}}Malta&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gauci |first1=Antonella |title=5 cheap flights you can catch from Malta in September |url=https://x2.timesofmalta.com/20240827/pink/5-cheap-flights-you-can-catch-from-malta-in-september |access-date=12 July 2026 |work=Times² |date=27 August 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Manchester&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Whilding |first1=Alex |title=Full list of cancelled and delayed flights at Manchester Airport on June 16 |url=https://www.leaderlive.co.uk/news/26199415.full-list-delayed-flights-manchester-airport-today/ |access-date=12 July 2026 |work=The Leader |date=16 June 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Marokash Menara aeroporti|Marokash]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Essassi |first1=Donya |title=Ryanair Includes Marrakech Route in Budapest Summer Schedule |url=https://barlamantoday.com/2026/03/08/ryanair-includes-marrakech-route-in-budapest-summer-schedule/ |access-date=12 July 2026 |work=Barlaman Today |date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;, [[Marsel Provans aeroporti|Marsel]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=Several Budapest flights could be affected by Ryanair's mass cancellations during French strike |url=https://dailynewshungary.com/budapest-flight-ryanair-cancel-french-strike/ |access-date=12 July 2026 |date=3 October 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Milan-Bergamo&lt;ref&gt;{{cite news |title=Orio, scoppiano gli pneumatici del carrello posteriore di un aereo: &quot;Pista riaperta alle 19,30&quot; |url=https://www.bergamonews.it/2024/10/01/guasto-a-un-aereo-chiusa-momentaneamente-la-pista-di-orio-al-serio/738814/ |access-date=12 July 2026 |work=BergamoNews |date=1 October 2024 |language=it}}&lt;/ref&gt;, [[Milan Malpensa aeroporti|Milan–Malpensa]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.malpensanews.it/2023/12/ryanair-apre-tre-nuove-rotte-da-milano-malpensa-compreso-il-volo-giornaliero-per-budapest/898766/ | title=Ryanair apre tre nuove rotte da Milano Malpensa, compreso il volo giornaliero per Budapest | date=5 December 2023 }}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Neapol&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair Flight from Budapest to Naples Delayed by Nearly Seven Hours |url=https://www.ilmattino.it/en/ryanair_flight_from_budapest_to_naples_delayed_by_nearly_seven_hours-8275463.html |access-date=12 July 2026 |date=1 August 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Newcastle upon Tyne&lt;ref&gt;{{cite web | title=Ryanair adds new flights from Newcastle and celebrates with £30 sale | date=19 August 2025 | url=https://www.chroniclelive.co.uk/news/north-east-news/ryanair-adds-new-flights-newcastle-32303971 }}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Palermo&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Porcu |first1=Mattia |title=Summer 2024, Ryanair from Palermo will operate more than 600 flights a week to 41 destinations |url=https://www.theflightclub.it/en/2024/02/ryanair-palermo-summer-2024-destinations/ |access-date=12 July 2026 |work=The Flight Club |date=17 February 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Pafos&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=Ryanair scandal in Cyprus: Hungarian passengers left stranded without assistance and water |url=https://dailynewshungary.com/ryanair-scandal-cyprus-passengers-stranded/ |access-date=12 July 2026 |date=29 June 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|France}}Parij-Bove&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair dévoile les destinations incontournables pour un week-end de Noël depuis l'aéroport de Beauvais |url=https://actu.fr/hauts-de-france/beauvais_60057/ryanair-devoile-les-destinations-incontournables-pour-un-week-end-de-noel-depuis-l-aeroport-de-beauvais_63477717.html |access-date=12 July 2026 |date=24 November 2025 |language=fr}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Pisa&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ritardo di 5 ore per il volo Pisa-Budapest, notte da incubo per i passeggeri bloccati in aeroporto |url=https://www.lanazione.it/pisa/cronaca/pisa-budapest-volo-h4oj1eu3 |access-date=12 July 2026 |work=La Nazione |date=10 June 2025 |language=it}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Portugal}}Portu&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lima |first1=Margarida |title=Ryanair anuncia 55 rotas no Porto, com duas novidades: Itália e Marrocos |url=https://www.nit.pt/fora-de-casa/viagens/ryanair-anuncia-55-rotas-no-porto-com-duas-novidades-italia-e-marrocos |access-date=12 July 2026 |work=NiT |date=5 November 2024 |language=pt-PT}}&lt;/ref&gt;, [[Vatslav Gavel aeroporti|Praga]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Velani |first1=Bhavya |title=Ryanair Announces the New Flights from Prague |url=https://aviationa2z.com/index.php/2023/09/14/ryanair-announces-new-flights-from-prague/ |access-date=12 July 2026 |work=Aviation A2Z |date=14 September 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Rim Champino aeroporti|Rim–Champino]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair seeks more flights for Rome Ciampino for Jubilee 2025 |url=https://www.wantedinrome.com/news/italy-ryanair-rome-ciampino-jubilee-2025.html |access-date=12 July 2026 |work=Wanted in Rome |date=18 September 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Saloniki&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Glover |first1=Patrick |title=Ryanair cuts flights to 19 airports across the UK and Europe |url=https://www.newsandstar.co.uk/news/26157450.full-list-19-airports-affected-ryanair-flight-cuts/ |access-date=12 July 2026 |work=News and Star |date=2 June 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Sweden}}Stokgolm–Arlanda&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Woods |first1=John |title=5 supercheap but mesmerizing destinations from Budapest by plane |url=https://dailynewshungary.com/5-supercheap-but-mesmerizing-destinations/ |access-date=12 July 2026 |date=7 April 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Bulgaria}}Sofiya&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=Emergency landing in Budapest: Ryanair flight to Sofia returns shortly after takeoff due to technical issue |url=https://dailynewshungary.com/emergency-landing-budapest-ryanair-sofia/ |access-date=12 July 2026 |date=23 April 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Tenerife–Janub&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair adds 8 new routes to Tenerife for summer |url=https://www.guidetocanaryislands.com/ryanair-adds-8-new-routes-to-tenerife-for-summer/ |access-date=12 July 2026 |work=GuideToCanaryIslands |date=21 February 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Albania}}Tirana&lt;ref name=&quot;TiranaRyanair&quot;&gt;{{cite news |last1=Woods |first1=John |title=New flights from Budapest to exotic places: summer timetable begins this weekend! |url=https://dailynewshungary.com/new-flights-from-budapest-summer-timetable/ |access-date=12 July 2026 |date=29 March 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|France}}Tuluza&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://centreforaviation.com/news/ryanair-resuming-budapest-toulouse-service-from-late-oct-2024-1263587|title=News for Airlines, Airports and the Aviation Industry &amp;#124; CAPA|website=centreforaviation.com}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Treviso&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair resumes service from Venice Treviso as the airport becomes the carrier's 15th Italian base |url=https://airserviceone.com/ryanair-resumes-service-from-venice-treviso-as-the-airport-becomes-the-carriers-15th-italian-base/ |access-date=12 July 2026 |date=3 June 2021}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Turin (2026-yil 25-oktyabrdan qayta tiklanadi)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://italiavola.com/2026/06/13/ryanair-riapre-una-nuova-rotta-da-e-per-litalia-un-altro-clash-con-wizz-air/|title=Ryanair riapre una nuova rotta da e per l'Italia. Un altro clash con Wizz Air|date=13 June 2026 |website=Italiavola |language=Italian|trans-title=Ryanair reopens a new route to and from Italy. Another clash with Wizz Air}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Valensiya, {{Flagicon|Italy}}Venetsiya&lt;ref&gt;{{cite web | url= https://italiavola.com/2026/04/03/ryanair-riapre-due-rotte/ | title= Ryanair riapre due rotte | date= 3 April 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Poland}}Varshava–Modlin&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Orban |first1=André |title=Budapest Airport's route boost with Ryanair's new destinations Warsaw Modlin and Alghero |url=https://www.aviation24.be/airports/budapest/budapest-airports-route-boost-with-ryanairs-new-destrinations-warsaw-modlin-and-alghero/ |access-date=12 July 2026 |work=Aviation24.be |date=11 March 2022}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Ireland}}Shannon&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lynch |first1=Richard |title=Shannon Airport Welcomes Ryanair Shannon Summer 2026 Expansion |url=https://www.ilovelimerick.ie/ryanair-shannon-summer-2026/ |access-date=12 July 2026 |date=11 December 2025}}&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt; '''Mavsumiy:''' {{Flagicon|Italy}}Alghero&lt;ref&gt;{{cite news |title=Voli internazionali da Alghero, tutte le rotte della Summer 2026: Parigi, Amsterdam e le conferme |url=https://www.lanuovasardegna.it/alghero/cronaca/2026/01/09/news/voli-internazionali-da-alghero-tutte-le-rotte-della-summer-2026-parigi-amsterdam-e-le-conferme-1.100814847 |access-date=12 July 2026 |work=La Nuova Sardegna |date=9 January 2026 |language=it}}&lt;/ref&gt;, [[Qirolicha Aliya xalqaro aeroporti|Amman–Qirolicha Aliya]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair and Wizz Air to launch direct flights to Jordan in April |url=https://www.intellinews.com/ryanair-and-wizz-air-to-launch-direct-flights-to-jordan-in-april-371534/ |access-date=12 July 2026 |date=13 March 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Burgas aeroporti|Burgas]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Kokalova-Gray |first1=Antonia |title=Ryanair to link Bulgaria's coastal airports to 14 cities in Europe in 2024 {{!}} Bulgaria Investments News {{!}} SeeNews |url=https://seenews.com/news/ryanair-to-link-bulgarias-coastal-airports-to-14-cities-in-europe-in-2024-1241854 |access-date=12 July 2026 |date=4 January 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Castellón&lt;ref name=&quot;RyanairBarcelona&quot;/&gt;, {{Flagdeco|HRV}}Dubrovnik&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://dailynewshungary.com/ryanair-takes-on-wizz-air-croatia-budapest/|title=Ryanair takes on Wizz Air on popular Croatian route with new summer flights from Budapest!|website=DNH|date=8 February 2026 |access-date=9 February 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}East Midlands&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Antcliff |first1=Karen |title=£25 return Ryanair East Midlands Airport flights released |url=https://www.nottinghampost.com/news/nottingham-news/ryanair-cheap-east-midlands-flights-7925021 |access-date=12 July 2026 |work=Nottingham Post |date=13 December 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Gago Koutino aeroporti|Faro]]&lt;ref name=&quot;TiranaRyanair&quot;/&gt;, {{Flagicon|Sweden}}Gyoteborg&lt;ref&gt;{{cite news |title=Itt a Ryanair téli menetrendje, elbúcsúzhatunk több kitűnő úticéltól |url=https://okosutas.hu/itt-a-ryanair-teli-menetrendje-elbucsuzhatunk-tobb-kituno-uticeltol/ |access-date=12 July 2026 |work=Okosutas |date=3 May 2026 |language=hu}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Korfu&lt;ref&gt;{{cite news | title=Υψηλές πτήσεις στην Ελλάδα «βλέπει» η Ryanair – Kαι νέα δρομολόγια | trans-title = Ryanair is &quot;looking&quot; at high-cost flights to Greece - and new routes | url= https://www.skyrodos.gr/%CF%85%CF%88%CE%B7%CE%BB%CE%AD%CF%82-%CF%80%CF%84%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1-%CE%B2%CE%BB%CE%AD%CF%80%CE%B5%CE%B9-%CE%B7-ry/ |access-date=12 July 2026 |work=Sky Rodos | language = el | date=1 April 2021}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Lamezia Terme&lt;ref name=&quot;h715&quot;&gt;{{cite web | last=Woods | first=John | title=Ryanair–Wizz Air battle intensifies on new Budapest route to Mediterranean paradise | website=DailyNewsHungary | date=8 December 2025 | url=https://dailynewshungary.com/ryanair-wizz-air-battle-budapest-italy/ | access-date=8 December 2025}}&lt;/ref&gt;, [[Lanzarote aeroporti|Lanzarote]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Woods |first1=John |title=Budapest Airport summer schedule brings important changes: here are the details |url=https://dailynewshungary.com/budapest-airport-summer-schedule-in-march |access-date=12 July 2026 |date=5 March 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Mykonos&lt;ref name=&quot;MykonosRyanair&quot;&gt;{{cite news |last1=Forgács |first1=Fanni |title=Fancy a Greek holiday? Book now! – Flights got significantly cheaper from Budapest |url=https://dailynewshungary.com/fancy-a-greek-holiday-book-now-flights-got-significantly-cheaper-from-budapest/ |access-date=12 July 2026 |date=6 June 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Palma de Mallorca&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=Attention: Ryanair braces for months-long strike – Here's how it could impact you |url=https://dailynewshungary.com/ryanair-spanish-ground-staff-strike-august/ |access-date=12 July 2026 |date=6 August 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Preveza/Lefkada&lt;ref name=&quot;MykonosRyanair&quot;/&gt;, {{Flagicon|Greece}}Rodos&lt;ref&gt;{{cite news |last=Mercédesz | first=Hetzmann |title=Vacation nightmare: Hungarian couple loses EUR 5,000 after being denied boarding on Ryanair flight |url=https://dailynewshungary.com/couple-loses-eur-5000-denied-boarding-ryanair |access-date=12 July 2026 |date=2 October 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Rimini&lt;ref&gt;{{cite news |last=Porcu |first=Mattia |title=Summer 2025, Ryanair will fly 8 routes from Rimini: details |url=https://www.theflightclub.it/en/2025/03/summer-2025-ryanair-will-fly-8-routes-from-rimini-the-details/ |access-date=12 July 2026 |work=The Flight Club |date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Skiatos&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://airportal.hu/szkiathosz-szigetere-indit-jaratot-budapestrol-a-ryanair/ | title=Szkiathosz szigetére indít járatot Budapestről a Ryanair | date=5 December 2023 }}&lt;/ref&gt;, [[Xanya xalqaro aeroporti|Xanya]]&lt;ref name=&quot;MykonosRyanair&quot;/&gt;, {{Flagdeco|HRV}}Zadar&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair cuts Bosnia and Serbia flights as Croatia sees summer growth |url=https://www.exyuaviation.com/2025/12/ryanair-cuts-bosnia-and-serbia-flights.html |access-date=12 July 2026 |work=EX-YU Aviation News |date=16 December 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Zakynthos&lt;ref name=&quot;MykonosRyanair&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Scandinavian Airlines | [[Kopengagen aeroporti|Kopengagen]]&lt;ref name=&quot;CopenhagenNAS&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[SCAT Airlines]] | [[Chimkent xalqaro aeroporti|Chimkent]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://airportal.hu/simkent-es-budapest-kozott-indit-jaratot-a-scat-airlines/|title=Simkent és Budapest között indít járatot a Scat Airlines|date=5 February 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Shanghai Airlines, {{CHN}} | {{Flagicon|China}}Ningbo&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hungarytoday.hu/ningbo-budapest-flight-route-is-of-great-importance-in-light-of-the-war/|title=Ningbo-Budapest Flight Route is of Great Importance in Light of the War|date=20 June 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Sian Syanyan xalqaro aeroporti|Sian]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aviation24.be/airlines/shanghai-airlines/budapest-airport-welcomes-return-of-xian-connection-with-shanghai-airlines|title=Budapest Airport welcomes return of Xi'An connection with Shanghai Airlines|publisher=Aviation24|date=23 April 2024|access-date=24 April 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Shanxay Pudong xalqaro aeroporti|Shanxay–Pudong]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nukina |first1=Keishi |title=Air China and Shanghai Airlines to Increase Budapest Capacity During 2024 Summer Schedule |url=https://knaviation.net/china-budapest-expansion/ |access-date=12 July 2026 |work=KN Aviation |date=29 January 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Smartwings]] | '''Mavsumiy charter:''' {{Flagicon|Spain}}Almeria&lt;ref name=&quot;AlmeriaSmartwings&quot;&gt;{{cite news |title=Budapestről és Debrecenből új járatokat indít nyáron a Smartwings |url=https://airportal.hu/budapestrol-es-debrecenbol-uj-jaratokat-indit-nyaron-a-smartwings |access-date=12 July 2026 |date=28 January 2025 |language=hu}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Barselona&lt;ref name=&quot;AlmeriaSmartwings&quot;/&gt;, [[Milas–Bodrum aeroporti|Bodrum]]&lt;ref name=&quot;AlmeriaSmartwings&quot;/&gt;, {{Flagicon|Turkey}}Dalaman&lt;ref&gt;{{cite web|title=Budapest(BUD) to Dalaman(DLM)|url=https://flyteam.jp/en/airline_route/bud_dlm|website=flyteam.jp|access-date=5 February 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Fuerteventura&lt;ref name=&quot;FuerteventuraSmartwings&quot;&gt;{{cite news |last1=Gruber |first1=Jan |title=Charter: Smartwings with new destinations from Debrecen and BudapestCharter: Smartwings with new destinations from Debrecen and Budapest |url=https://aviation.direct/en/charter-smartwings-with-new-destinations-from-debrecen-and-budapest |access-date=12 July 2026 |work=Aviation.Direct |date=5 April 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Palma de Mallorca&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ágnes |first1=Vágó |title=Egyensúly a piacon, minőségi termékkínálat, felelős árkalkuláció |url=https://turizmusonline.hu/cikkek/kulfold/egyensuly-a-piacon-minosegi-termekkinalat-felelos-arkalkulacio-.html |website=Turizmus Online |access-date=12 July 2026 |language=hu |date=21 January 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Preveza/Aktion&lt;ref name=&quot;FuerteventuraSmartwings&quot;/&gt;, {{Flagdeco|CPV}}Sal&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hungarytoday.hu/new-exotic-destination-charter-flight-launched-from-budapest-to-the-republic-of-cape-verde/|title=New Exotic Destination: Charter Flight Launched from Budapest to the Republic of Cape Verde|date=8 May 2026|website=hungarytoday.hu}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Egypt}}Taba&lt;ref name=&quot;FuerteventuraSmartwings&quot;/&gt;, {{Flagicon|Albania}}Tirana&lt;ref&gt;{{cite news |title=Budapest bezárt! - kártérítés |url=https://kesettagepem.hu/budapest-bezart |access-date=12 July 2026 |work=Késett a gépem, kártérítési igény |date=7 July 2025 |language=hu}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Zakynthos&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://airportal.hu/travel-service-harom-uj-utvonal-es-13-os-kapacitasbovites-nyari-menetrendben/|title=Travel Service: Három új útvonal és 13%-os kapacitásbővítés a nyári menetrendben|date=27 February 2018}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[SunExpress]] | '''Mavsumiy:''' [[Antaliya aeroporti|Antaliya]]]&lt;ref name=&quot;IzmirSunExpress&quot;/&gt;, [[Izmir Adnan Menderes aeroporti|Izmir]]&lt;ref name=&quot;IzmirSunExpress&quot;&gt;{{cite news |last1=Karp |first1=Aaron |title=Sun Express Opens Budapest-Izmir, Turkey Route |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/sun-express-opens-budapest-izmir-turkey-route |access-date=12 July 2026 |date=27 June 2022}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Swiss International Air Lines | {{Flagicon|Switzerland}}Syurix&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Liebrich |first1=Martin |title=Flughafen Zürich: Airbus A220 von Swiss nach Budapest muss umdrehen |url=https://www.tagesanzeiger.ch/flughafen-zuerich-swiss-flug-nach-budapest-dreht-um-686607413143 |access-date=12 July 2026 |work=Tages-Anzeiger |date=13 March 2026 |language=de}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| TAROM, {{ROU}} | [[Buxarest Henri Coandă xalqaro aeroporti|Buxarest–Otopeni]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Airline News in Brief 11 June 2026 |url=https://asianaviation.com/posts/airline-news-in-brief-11-june-2026 |access-date=12 July 2026 |work=Asian Aviation |date=11 June 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[TUI Airways]] | '''Mavsumiy:''' [[Birmingem aeroporti|Birmingem]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Birmingham Airport confirms full list of new direct routes for 2026 |url=https://www.birminghamworld.uk/travel/confirms-full-list-of-45-direct-routes-for-2026-as-new-airline-starts-flights-5443390 |access-date=12 July 2026 |work=BirminghamWorld |date=15 December 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Gatvik aeroporti|London–Gatvik]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Millar |first1=Will |title=TUI announces new routes and more flights from UK airports for summer 2024 |url=https://www.sussexexpress.co.uk/read-this/tui-launches-extra-flights-for-summer-2024-full-list-of-airports-and-new-routes-4113562 |access-date=12 July 2026 |work=SussexWorld |date=21 April 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Manchester&lt;ref&gt;{{cite news |title=Full list of cancelled and delayed flights from Manchester Airport today |url=https://www.nwemail.co.uk/news/26115220.manchester-airport-cancelled-delayed-flights-today/ |access-date=12 July 2026 |work=The Mail |date=18 May 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Turkish Airlines]] | [[Istanbul aeroporti|Istanbul]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=Attention: Change in Turkish low-cost airline flying from Budapest to Istanbul |url=https://dailynewshungary.com/turkish-low-cost-airline-budapest-istanbul/ |access-date=12 July 2026 |date=3 May 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Wizz Air]] | [[Zayd xalqaro aeroporti|Abu-Dabi]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wizz Air suspends several routes from the UAE – here's why {{!}} Time Out Dubai |url=https://www.timeoutdubai.com/news/wizz-air-abu-dhabi-suspensions |access-date=12 July 2026 |date=10 July 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Alikante&lt;ref name=&quot;KeflavikWizzAir&quot;/&gt; [[Amman Airport|Amman–Queen Alia]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wizz Air suspends flights to Middle East for several months |url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-suspends-flights-middle-east-months/ |access-date=12 July 2026 |date=5 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[Ankara Airport|Ankara]],&lt;ref&gt;{{cite web | last=Woods | first=John | title=Wizz Air announces long-awaited flight to Anatolian metropolis | website=DailyNewsHungary | date=8 December 2025 | url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-new-flight-to-anatolian-metropolis/ | access-date=9 December 2025}}&lt;/ref&gt;, [[Afina xalqaro aeroporti|Afina]]&lt;ref name=&quot;ValenciaWizzAir&quot; /&gt; [[Heydar Aliyev International Airport|Baku]],&lt;ref name=&quot;SkopjeWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Spain}}Barselona&lt;ref name=&quot;BarcelonaWizzAir&quot;&gt;{{cite news |title=Wizz Air Adds Multiple New Routes Linking Spain, Italy, Bulgaria and Albania Ahead of Summer 2026 |url=https://ftnnews.com/travel-news/aviation/wizz-air-adds-multiple-new-routes-linking-spain-italy-bulgaria-and-albania-ahead-of-summer-2026/ |access-date=12 July 2026 |date=14 January 2026 |language=English}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Bari&lt;ref name=&quot;SkopjeWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Switzerland}}Bazel/Mulhouse&lt;ref name=&quot;KeflavikWizzAir&quot;/&gt; [[Bergen Airport|Bergen]],&lt;ref name=&quot;k296&quot;&gt;{{cite web | last=Woods | first=John | title=Wizz Air announcement surge from New York: new routes, base expansions, increased flight frequencies | website=DailyNewsHungary | date=19 November 2025 | url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-announces-new-flightis-bases-routes/ | access-date=8 December 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Germany}}Berlin&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Woods |first1=John |title=Wizz Air cockpit door opened during hard landing, passengers shocked |url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-cockpit-door-opened-during-hard-landing-passengers-shocked/ |access-date=12 July 2026 |date=6 May 2023}}&lt;/ref&gt; [[Bilbao Airport|Bilbao]],&lt;ref name=&quot;turizmus.com&quot;/&gt; [[Billund Airport|Billund]],&lt;ref&gt;{{cite web | title=Udvidelsen fortsætter: NY rute fra Billund åbner til europæisk hovedstad &amp;#124; jv.dk | date=17 October 2025 | url=https://jv.dk/billund/udvidelsen-fortsaetter-ny-rute-fra-billund-aabner-til-europaeisk-hovedstad }}&lt;/ref&gt;  [[Brașov-Ghimbav International Airport|Brașov]],&lt;ref name=&quot;dailynewshungary.com&quot;&gt;{{cite web | url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-launches-six-new-flights-budapest/ | title=BREAKING: Hungarian Wizz Air launches six new flights from Budapest! - UPDATED - Daily News Hungary | date=28 February 2024 }}&lt;/ref&gt; [[Baneasa Airport|Bucharest–Baneasa]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://airportal.hu/otopeni-helyett-baneasara-repul-budapestrol-a-wizz-air/|title=Otopeni helyett Baneasára repül Budapestről a Wizz Air|date=27 January 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Brussel-Sharlerua&lt;ref name=&quot;BrusselsCWizzAir&quot;&gt;{{cite news |title=Wizz Air Expands European Routes with Return to Transylvania |url=https://hungarytoday.hu/wizz-air-expands-european-routes-with-return-to-transylvania/ |access-date=12 July 2026 |work=Hungary Today |date=9 December 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Kataniya–Fontanarossa aeroporti|Kataniya]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wizz Air chiude la Catania-Verona? |url=https://italiavola.com/2023/10/17/wizz-air-chiude-la-catania-verona/ |access-date=12 July 2026 |work=Italiavola &amp; Travel |date=17 October 2023 |language=it-IT}}&lt;/ref&gt; [[Chișinău International Airport|Chișinău]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wizz Air adds Chișinău to network from Turin: starting Dec. 13, two weekly flights |url=https://www.theflightclub.it/en/2025/09/wizz-air-adds-chisinau-to-network-from-turin-from-dec-13-two-weekly-flights/ |access-date=12 July 2026 |work=The Flight Club |date=6 September 2025}}&lt;/ref&gt;, [[Kopengagen aeroporti|Kopengagen]]&lt;ref name=&quot;Új útvonalakat jelentett be a Wizz Air-2023&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.startlap.hu/utazas/wizz-air-dania-egyiptom/ | title=Új útvonalakat jelentett be a Wizz Air, már ide is elrepítenek októbertől &amp;#124; Startlap Utazás | date=21 March 2023 }}&lt;/ref&gt; [[Dortmund Airport|Dortmund]],&lt;ref name=&quot;LondonLutonWizzAir&quot;/&gt;, [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay–Xalqaro]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=says |first1=Londonsteve |title=Wizz Air suspends flights to Middle East for several months |url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-suspends-flights-middle-east-months/ |access-date=12 July 2026 |date=5 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[Eindhoven Airport|Eindhoven]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wizz Air offers a year of unlimited last-minute flying for €500 {{!}} NL Times |url=https://nltimes.nl/2024/08/14/wizz-air-offers-year-unlimited-last-minute-flying-eu500 |access-date=12 July 2026 |work=nltimes.nl |date=14 August 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Madeira Airport|Funchal]],&lt;ref name=&quot;KeflavikWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Poland}}Gdansk&lt;ref name=&quot;turizmus.com&quot;/&gt;, [[Hurgada xalqaro aeroporti|Hurgada]]&lt;ref name=&quot;KeflavikWizzAir&quot;/&gt;, [[Istanbul aeroporti|Istanbul]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=New Wizz Air route puts Türkiye's capital on the map for Hungarians as direct flights launch! |url=https://dailynewshungary.com/new-wizz-air-route-turkiye-ankara/ |access-date=12 July 2026 |date=7 May 2026}}&lt;/ref&gt; [[King Abdulaziz International Airport|Jeddah]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lassetter |first1=Jon |title=Europe gets 42 new Saudi Arabia routes this year; Wizz Air and flyadeal add the most; Riyadh the top 'new route' gateway |url=https://airserviceone.com/europe-gets-42-new-saudi-arabia-routes-this-year-wizz-air-and-flyadeal-add-the-most-riyadh-the-top-new-route-gateway/ |access-date=12 July 2026 |work=Air Service One |date=13 April 2023}}&lt;/ref&gt;  [[Kalamata International Airport|Kalamata]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kalamata Airport to Connect to 22 Destinations via 31 Routes in 2026 |url=https://news.gtp.gr/2026/02/25/kalamata-airport-to-connect-to-22-destinations-via-31-routes-in-2026/ |access-date=12 July 2026 |date=25 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[David the Builder Kutaisi International Airport|Kutaisi]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kutaisi International Airport: The Gateway to Georgia's Wizz Air Adventures |url=https://drifttravel.com/kutaisi-international-airport-the-gateway-to-georgias-wizz-air-adventures/ |access-date=12 July 2026 |work=Drift Travel Magazine |date=1 May 2023}}&lt;/ref&gt; [[Larnaca International Airport|Larnaca]],&lt;ref name=&quot;BrusselsCWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Portugal}}Lissabon&lt;ref name=&quot;SkopjeWizzAir&quot;/&gt; [[Gatvik aeroporti|London–Gatvik]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wizz Air cutting Gatwick flights |url=https://travelmole.com/news/wizz-air-cutting-gatwick-flights |access-date=12 July 2026 |date=18 November 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[London–Luton]],&lt;ref name=&quot;LondonLutonWizzAir&quot;&gt;{{cite news |last1=Woods |first1=John |title=Wizz Air shared surprising details of some new routes |url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-shared-surprising-details-of-some-new-routes/ |access-date=12 July 2026 |date=8 April 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Madrid–Barajas aeroporti|Madrid]]&lt;ref name=&quot;KeflavikWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Spain}}Malaga&lt;ref name=&quot;BarcelonaWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Malta}}Malta&lt;ref name=&quot;ValenciaWizzAir&quot; /&gt;, [[Marokash Menara aeroporti|Marokash]]&lt;ref name=&quot;SkopjeWizzAir&quot;/&gt; [[Memmingen Airport|Memmingen]],&lt;ref name=&quot;BrusselsCWizzAir&quot;/&gt;, [[Milan Malpensa aeroporti|Milan–Malpensa]]&lt;ref name=&quot;KeflavikWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Italy}}Neapol&lt;ref name=&quot;ValenciaWizzAir&quot; /&gt; [[Nice Côte d'Azur Airport|Nice]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Woods |first1=John |title=Passengers sick after Wizz pilot's stunning move: plane never arrived at its destination |url=https://dailynewshungary.com/passengers-sick-after-wizz-pilots-stunning-move-plane-never-arrived-at-its-destination/ |access-date=12 July 2026 |date=11 March 2023}}&lt;/ref&gt; [[Paris–Orly]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Balogh |first1=András |title=Wizz Air compensation: some received some did not |url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-compensation-some-received-some-did-not/ |access-date=12 July 2026 |date=31 August 2022}}&lt;/ref&gt; [[Podgorica Airport|Podgorica]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=New Air Links to Montenegro: Podgorica and Tivat Add Dozens of Flights as Airlines Expand for 2025/26 |url=https://www.vijesti.me/montenegro4u/travel-to-montenegro/784966/new-air-links-to-montenegro-podgorica-and-tivat-add-dozens-of-flights-as-airlines-expand-for-202526 |access-date=12 July 2026 |date=20 November 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Keflavík International Airport|Reykjavík–Keflavík]],&lt;ref name=&quot;KeflavikWizzAir&quot;&gt;{{cite news |title=Kilenc budapesti útvonalán növeli a járatok számát a Wizz Air |url=https://airportal.hu/kilenc-budapesti-utvonalan-noveli-a-jaratok-szamat-a-wizz-air |access-date=12 July 2026 |work=AIRportal.hu |date=13 September 2023 |language=hu}}&lt;/ref&gt; [[Rome–Fiumicino]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Oleksandr |first1=Shostal |title=Wizz Air launches summer sale: tickets from €14 |url=https://112.ua/en/wizz-air-zapustiv-litnu-akciu-z-kvitkami-vid-14-evro-aki-napramki-dostupni-169346 |access-date=12 July 2026 |date=16 June 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Sharm El Sheikh International Airport|Sharm El Sheikh]],&lt;ref name=&quot;Új útvonalakat jelentett be a Wizz Air-2023&quot;/&gt;, {{Flagicon|Greece}}Saloniki&lt;ref name=&quot;ValenciaWizzAir&quot; /&gt;, [[Skopje International Airport|Skopje]],&lt;ref name=&quot;SkopjeWizzAir&quot;&gt;{{cite news |last1=Woods |first1=John |title=Wizz Air announcement surge from New York: new routes, base expansions, increased flight frequencies |url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-announces-new-flightis-bases-routes/ |access-date=12 July 2026 |date=19 November 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Bulgaria}}Sofiya&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wizz Air Expands Operations in Bulgaria with Eighth Aircraft in Sofia and Five New Routes - Novinite.com - Sofia News Agency |url=https://www.novinite.com/articles/236755/Wizz+Air+Expands+Operations+in+Bulgaria+with+Eighth+Aircraft+in+Sofia+and+Five+New+Routes |access-date=26 July 2026 |date=30 January 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Sweden}}Stokgolm–Arlanda&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.aviation24.be/airlines/wizz-air/wizz-air-establishes-operations-at-stockholm-arlanda-with-two-new-direct-routes/ | title=Wizz Air establishes operations at Stockholm Arlanda with two new direct routes | date=26 September 2023 }}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Germany}}Shtutgart&lt;ref name=&quot;dailynewshungary.com&quot;/&gt; [[Tallinn International Airport|Tallinn]],&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://airportal.hu/tallinn-es-billund-is-bekerul-a-wizz-air-budapesti-halozataba/ | title=Tallinn és Billund is bekerül a Wizz Air budapesti hálózatába | date=17 October 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Târgu Mureș International Airport|Târgu Mureș]],&lt;ref name=&quot;BrusselsCWizzAir&quot;/&gt;, [[Ben Gurion aeroporti|Tel-Aviv]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wrobel |first1=Sharon |title=Wizz Air expected to partially resume Tel Aviv flights from August 8 |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/wizz-air-expected-to-partially-resume-tel-aviv-flights-from-august-8/ |access-date=8 July 2025 |work=[[The Times of Israel]] |publisher=The Times of Israel |date=8 July 2025 |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Tenerife–Janub&lt;ref name=&quot;KeflavikWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Italy}}Turin&lt;ref&gt;{{cite web | title=Wizz Air announces new Turin-Bucharest flight | date=August 2025 | url=https://airlinergs.com/wizz-air-announces-new-turin-bucharest-flight/ }}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Valensiya&lt;ref name=&quot;ValenciaWizzAir&quot;&gt;{{cite news |title=Wizz Air Launches Six New Flights from Budapest |url=https://hungarytoday.hu/wizz-air-launches-six-new-flights-from-budapest/ |access-date=12 July 2026 |work=Hungary Today |date=29 February 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Venetsiya&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lassetter |first1=Jon |title=New Route of the Day (8 March 2025): Wizz Air between Venice and Budapest |url=https://airserviceone.com/new-route-of-the-day-8-march-2025-wizz-air-between-venice-and-budapest/ |access-date=12 July 2026 |work=Air Service One |date=19 March 2025}}&lt;/ref&gt; [[Vilnius Airport|Vilnius]],&lt;ref name=&quot;turizmus.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://turizmus.com/cikk/kozlekedes/negy-uj-jaratot-indit-budapestrol-wizz-air|title=Wizz Air launches new flights from Budapest to Poland, Spain and Lithuania|date=26 March 2025}}&lt;/ref&gt;, [[Varshava Shopen aeroporti|Varshava–Shopen]]&lt;ref name=&quot;SkopjeWizzAir&quot;/&gt; [[Wrocław Airport|Wrocław]],&lt;ref name=&quot;turizmus.com&quot;/&gt; [[Zvartnots International Airport|Yerevan]]&lt;ref name=&quot;dailynewshungary.com&quot;/&gt; &lt;br/&gt; '''Mavsumiy:''' [[Antaliya aeroporti|Antaliya]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://repjegykiraly.hu/wizz-air-isztambul/ | title=Wizz Air ÚJ JÁRATOK Magyarországról Isztambulba és Antalyába | date=19 January 2023 }}&lt;/ref&gt;, [[Burgas aeroporti|Burgas]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Kumanov |first1=Georgi |title=Wizz Air launches summer flights from Bulgaria to Corfu, Budapest {{!}} Southeast Europe Investments News {{!}} SeeNews |url=https://seenews.com/news/wizz-air-launches-summer-flights-from-bulgaria-to-corfu-budapest-1296114 |access-date=12 July 2026 |work=seenews.com |date=9 June 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Korfu&lt;ref&gt;{{cite web | last=Today | first=MTI-Hungary | title=Wizz Air to Increase Seat Capacity on Hungarian Flights for the Summer Season | website=Hungary Today | date=24 January 2024 | url=https://hungarytoday.hu/wizz-air-to-increase-seat-capacity-on-its-hungarian-flights-for-the-summer-season/ | access-date=23 December 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagdeco|HRV}}Dubrovnik&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Wizz Air to launch new Dubrovnik route|url=https://www.exyuaviation.com/2026/01/wizz-air-to-launch-new-dubrovnik-route.html|website=exyuaviation.com|date=20 January 2026|accessdate=23 January 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Genoa Airport|Genoa]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Porcu |first1=Mattia |title=Summer 2025, here are all the routes served by Genoa airport |url=https://www.theflightclub.it/en/2025/04/summer-2025-here-are-all-the-routes-served-by-genoa-airport/ |access-date=12 July 2026 |work=The Flight Club |date=1 April 2025}}&lt;/ref&gt; [[Sphinx International Airport|Giza]],&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://airportal.hu/kairoba-indit-jaratokat-budapestrol-a-wizz-air/ | title=Kairóba indít járatokat Budapestről a Wizz Air | date=15 June 2023 }}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Gran Canaria&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hungarytoday.hu/wizz-air-to-launch-new-flight-from-budapest-to-the-exotic-gran-canaria/|title=Wizz Air to Launch New Flight from Budapest to the Exotic Gran Canaria|date=5 July 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Lamezia Terme&lt;ref name=&quot;h715&quot;/&gt;, {{Flagicon|Spain}}Palma de Mallorca&lt;ref&gt;{{cite news |title=Harminc százalékkal növeli budapesti kapacitásait nyáron a Wizz Air |url=https://turizmus.com/cikk/kozlekedes/wizz-air-nyari-menetrend-kapacitas-budapest |access-date=12 July 2026 |date=30 March 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Rimini&lt;ref name=&quot;k296&quot;/&gt;, {{Flagicon|Albania}}Tirana&lt;ref name=&quot;ValenciaWizzAir&quot; /&gt;, {{Flagdeco|HRV}}Zadar&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Avio|first1=Radar|url=https://avioradar.net/en/wizz-air-connects-zadar-with-budapest-and-warsaw/|title=Wizz Air connects Zadar with Budapest and Warsaw|website=Avioradar.com|date=25 February 2026|access-date=27 February 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
}}

=== Yuk ===
{{Aeroport-yoʻnalishlar
&lt;!-- --&gt;
| [[Cargolux]]&lt;ref&gt;[https://www.cargolux.com/network-offices/network-offices cargolux.com – Network &amp; Offices] retrieved 24 July 2020&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Cargolux Schedule Worldwide May 2023|url=https://www.cargolux.com/media/x3inlsba/cargolux-schedule-worldwide-may-2023.pdf|website=[[Cargolux]]|access-date=11 May 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cargolux Schedule Worldwide|url=https://www.cargolux.com/media/fuioaghx/cargolux-schedule-worldwide-september-2025.pdf|website=Cargolux}}&lt;/ref&gt; | [[Ashgabat International Airport|Ashgabat]], [[Heydar Aliyev International Airport|Baku]], [[Bangkok–Suvarnabhumi]], [[Soekarno-Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno-Hatta]], [[Hong Kong International Airport|Hong Kong]], {{Flagicon|Luxembourg}}Luksemburg, [[Shenjen Baoan xalqaro aeroporti|Shenjen]], [[Zhengzhou Xinzheng International Airport|Zhengzhou]]
&lt;!-- --&gt;
| [[China Cargo Airlines]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stattimes.com/air-cargo/china-cargo-airlines-launches-shanghai-budapest-flights-1352694|title=China Cargo Airlines launches Shanghai-Budapest|publisher=Stat Times|date=18 July 2024|access-date=21 July 2024}}&lt;/ref&gt; | [[Shanxay Pudong xalqaro aeroporti|Shanxay–Pudong]]
&lt;!-- --&gt;
| [[FedEx Express]]&lt;ref&gt;[https://www.airlineroutemaps.com/maps/FedEx/Europe/Paris_CDG airlineroutemaps.com – FedEx] retrieved 14 August 2022&lt;/ref&gt; | [[Sharl de Goll aeroporti|Parij–Sharl de Goll]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Hungary Air Cargo]]&lt;ref&gt;[https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/freighter-strengthens-hungary-to-china-trade/ aircargonews.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230204063718/https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/freighter-strengthens-hungary-to-china-trade/ |date=4 February 2023 }} retrieved 22 December 2022&lt;/ref&gt; | [[Zhengzhou Xinzheng International Airport|Zhengzhou]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Korean Air Cargo]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://aircargoworld.com/allposts/korean-air-launches-direct-icn-bud-cargo-flight/|title=Korean Air launches direct ICN-BUD cargo flight|website=AIRCARGOWORLD.COM|date=21 February 2020 |access-date=7 March 2020}}&lt;/ref&gt; | [[Frankfurt aeroporti|Frankfurt]], [[Inchxon aeroporti|Seul–Inchxon]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Qatar Airways Cargo]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.qrcargo.com/s/network-and-services/flight-schedule|title=Schedule your Next Destination - Qatar Airways Cargo|date=25 August 2025}}&lt;/ref&gt; | [[Hamad International Airport|Doha]]
&lt;!-- --&gt;
| [[SF Airlines]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stattimes.com/air-cargo/sf-airlines-launches-china-hungary-route-1352413|title=SF Airlines launches China-Hungary route|publisher=Stat Times|date=18 June 2024|access-date=27 June 2024}}&lt;/ref&gt; | [[Ezhou Huahu Airport|Ezhou]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Sichuan Airlines|Sichuan Airlines Cargo]]&lt;ref&gt;[https://airportal.hu/unnepelyesen-koszontottek-a-sichuan-airlines-aruszallito-jaratat-ferihegyen/] retrieved 24 July 2020&lt;/ref&gt; | [[Almaty Airport|Almaty]], [[Chengdu–Shuangliu]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Turkish Cargo]]&lt;ref&gt;[https://www.turkishcargo.com.tr/en/online-services/flight-schedule turkishcargo.com – Flight Schedule] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211019111442/https://www.turkishcargo.com.tr/en/online-services/flight-schedule |date=19 October 2021 }} retrieved 24 July 2020&lt;/ref&gt; | [[Istanbul aeroporti|Istanbul]]
&lt;!-- --&gt;
| [[UPS Airlines]]&lt;ref&gt;[https://www.airlineroutemaps.com/maps/UPS_United_Parcel_Service/Europe airlineroutemaps.com – UPS] retrieved 24 July 2020&lt;/ref&gt; | {{Flagicon|Germany}}Kyoln/Bonn
&lt;!-- --&gt;
}}

== Statistika ==
=== Eng gavjum yo'nalishlar ===
{| class=&quot;wikitable&quot; 
|+ Budapeshtdan amalga oshiriladigan eng gavjum 10 yo'nalish, 2024&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/avia_par_pt__custom_18464606/default/table|title=Air passenger transport routes between partner airports and main airports in Hungary|access-date=18 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
! O'rni
! Aeroport
! Yo'lovchilar soni
! Aviakompaniyalar
|-
| 1
| [[Istanbul aeroporti|Istanbul]]
| 517 748
| Turkish Airlines, Wizz Air
|-
| 2
| London–Stansted
| 498 175
| Ryanair
|-
| 3
| [[Frankfurt aeroporti|Frankfurt]]
| 482 651
| Lufthansa
|-
| 4
| Barselona
| 482 054
| Ryanair, Smartwings, Wizz Air
|-
| 5
| [[Ben Gurion aeroporti|Tel-Aviv]]
| 466 757
| arkia, Bluebird Airways, El Al, FLYYO, Israir, Ryanair, Wizz Air
|-
| 6
| London–Luton
| 453 440
| Wizz Air
|-
| 7
| [[Schiphol|Amsterdam]]
| 442 559
| KLM
|-
| 8
| [[Milan Malpensa aeroporti|Milan–Malpensa]]
| 425 516
| Ryanair, Wizz Air
|-
| 9
| [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay]]
| 382 692
| Emirates, flydubai, Wizz Air
|-
| 10
| [[Madrid–Barajas aeroporti|Madrid]]
| 380,381
| Iberia, Ryanair, Wizz Air
|}

== Boshqa inshootlari ==
* [[Wizz Air]] aviakompaniyasining bosh ofisi 221-binoda joylashgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wizzair.com/about_us/company_information/? |title=Company overview |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312090822/http://wizzair.com/about_us/company_information/ |archive-date=12 March 2009 |website=[[Wizz Air]] |access-date=11 December 2011 |quote=Wizz Air Hungary Airlines Ltd. BUD International Airport Building 221 H-1185 Budapest}}&lt;/ref&gt;. Wizz Air 2010-yil oktyabr oyida ijara shartnomasini imzolagan va 2011-yil iyun oyida 150 nafar xodimi bilan u yerga ko‘chib o‘tgan. Aviakompaniya o‘z faoliyatini boshlaganidan so‘ng qayta ta’mirlangan ofis binosida {{convert|2000|sqm|sqft}} dan ortiq maydonni egallaydi. Ochiq rejalashtirilgan ofis maydoniga ega ushbu binoda taxminan 150 nafar xodim ishlaydi&lt;ref name=&quot;AirportHQ&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bud.hu/english/business-and-partners/property |title=Property development |archive-url=https://web.archive.org/web/20111224221527/http://www.bud.hu/english/business-and-partners/property |archive-date=24 December 2011 |website=bud (Budapest Airport) |access-date=11 December 2011}}&lt;/ref&gt;. Bundan tashqari, Farnair Hungary kompaniyasining bosh ofisi ham aeroport hududida joylashgan&lt;ref&gt;{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20091018093627/http://www.farnair.com/Html/ContactUs/ContactUs.php |title=Our Offices |work=Farnair Europe |access-date=19 February 2012 |quote=H-1185 Budapest Liszt Ferenc ROK 17. Hungary |url=http://www.farnair.com/Html/ContactUs/ContactUs.php |archive-date=18 October 2009}}&lt;/ref&gt;.
* Malév Hungarian Airlines 2011-yil bahorida aeroport bilan ijara shartnomasini imzolab, o‘z bosh qarorgohini 2012-yil yoziga qadar aeroport hududiga ko‘chirishga kelishib olgan&lt;ref name=&quot;AirportHQ&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20110526024453/http://www.malev.com/companyinformation/pressreleases/article?Content=%2FRoot%2FMalevContents%2FEn%2Fcompany-information%2Fpressreleases%2Fpress-releases%2F2011%2F4%2Fmoving |title=Malév headquarters moves back to Budapest Airport |work= Malév Hungarian Airlines |date=20 April 2011 |access-date=4 February 2012 |url=http://www.malev.com/companyinformation/pressreleases/article?Content=%2FRoot%2FMalevContents%2FEn%2Fcompany-information%2Fpressreleases%2Fpress-releases%2F2011%2F4%2Fmoving |archive-date=26 May 2011}}&lt;/ref&gt;

== Yer usti transporti ==
=== Taksi ===
Budapesht aeroportining rasmiy taksi hamkori — Főtaxi kompaniyasi bo‘lib, uning taksi buyurtma berish shoxobchasi kelish zali chiqish qismida (bino tashqarisida) joylashgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bud.hu/en/passengers/transport/airport_transfer_and_other_services/taxi |title=BUD's website about their official taxi partner |website=bud (Budapest Airport) |access-date=17 March 2018 |archive-date=17 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317165356/https://www.bud.hu/en/passengers/transport/airport_transfer_and_other_services/taxi |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Baxtsiz hodisalar va falokatlar ==
* 1961-yil 6-avgustda Malév Hungarian Airlines aviakompaniyasiga qarashli Douglas C-47A samolyoti sayohat parvozi vaqtida aholi yashash hududiga qulab tushdi. Ekipajning barcha 4 a’zosi va 23 nafar yo‘lovchi, shuningdek, yerdagi 3 kishi halok bo‘ldi.
* 1975-yil 15-yanvarda Malév Hungarian Airlines aviakompaniyasining 801A-reysi (IL-18 samolyoti) — yo‘lovchilarsiz amalga oshirilgan texnik parvoz — noqulay ob-havo, qorong‘ulik, tuman, ekipaj a’zolari o‘rtasidagi hamkorlikning yetishmasligi hamda fazoviy mo‘ljalni yo‘qotish ehtimoli tufayli 31-uchish-qo‘nish yo‘lagi oxiridan 1360 metr narida va yo‘lak o‘q chizig‘idan 120 metr chaproqda qulab tushdi. Bortdagi barcha 9 kishi halok bo‘ldi.
* 1994-yil 22-fevralda Budapesht aeroportida texnik ko‘rik vaqtida Malév Hungarian Airlines aviakompaniyasining TU-134 samolyotida yong‘in chiqdi. To‘rt nafar texnik xodim halok bo‘ldi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar == 
{{commons category-inline|Budapest Liszt Ferenc International Airport}}
* [https://www.bud.hu/en Official website]
* [https://web.archive.org/web/20120324180313/http://aviation-safety.net/database/airport/airport.php?id=BUD Accident history for BUD] at Aviation Safety Network

{{authority control}}

[[Turkum:Vengriya aeroportlari]]
[[Turkum:Budapeshtdagi bino va inshootlar]]</text>
      <sha1>k9wbt2mkok12siocqf501ju94qjq232</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6270300</id>
      <parentid>6270278</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar */ ichki havola</comment>
      <origin>6270300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99796" sha1="qfys2vr8ihui4uxz2hkesbpygodghht" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| name            = Budapesht Ferenc Liszt xalqaro aeroporti
| nativename-a     = {{lang|hu|Budapest Liszt Ferenc&lt;br /&gt; Nemzetközi Repülőtér}}
| image           = BUD airport logo.svg
| image_size      = 150
| image2          = Budapest, Hungary ESA23505779 (cropped).tiff
| image2_size     = 250
| caption2        = Aeroportning sunʼiy yoʻldoshdan olingan tasviri, 2021-yil
| IATA            = BUD
| ICAO            = LHBP
| type            = Fuqarolik
| operator        = Budapest Airport Ltd.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bud.hu/english/budapest-airport/facts_about_bud/ownership|title=Owners of Budapest Airport Zrt.(Ltd.)|website=bud (Budapest Airport) |date=8 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106065423/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/facts_about_bud/ownership|archive-date=6 January 2015}}&lt;/ref&gt;
| city-served     = [[Budapesht]] aglomeratsiyasi
| location        = Budapesht markazidan {{convert|16|km|nmi|frac=2|abbr=on}} janubi-sharqda
| hub             = {{ubl|Smartwings Hungary|[[Wizz Air]]}}
| operating-base  = [[Ryanair]]
[[Wizz Air]]
| elevation_f     = 495
| elevation_m     = 151
| coordinates     = {{coord|47|26|22|N|019|15|43|E|region:HU|display=inline,title}}
|latd=47|latm=26|lats=22|latNS=N|longd=019|longm=15|longs=43|longEW=E
| website         = {{URL|https://www.bud.hu/en}}
| pushpin_map     = Vengriya
| pushpin_label   = BUD
| pushpin_caption = Aeroportning [[Vengriya]] xaritasidagi joylashuvi
| metric_elev     = Y
| metric_rwy      = Y
| r1-number       = 13L/31R
| r1-length-f     = 12,162
| r1-length-m     = 3,707
| r1-surface      = [[Asfalt-beton|Asfalt]]
| r2-number       = 13R/31L
| r2-length-f     = 9,875
| r2-length-m     = 3,010
| r2-surface      = [[Asfalt-beton|Asfalt]]
| stat-year       = 2025
| stat1-header    = Yoʻlovchilar soni
| stat1-data      = 19 632 894&lt;ref&gt;{{cite web|title=Budapest Airport closed the 75th anniversary of its opening with new records |date=21 January 2026 |url=https://www.bud.hu/en/mediacenter/airport-news/budapest-airport-closed-the-75th-anniversary-of-its-opening-with-new-records.html}}&lt;/ref&gt;
| stat2-header    = Yoʻlovchilar soni oʻzgarishi, 2024-2025
| stat2-data      = {{increase}}11,7%
| footnotes       = Manba: Yoʻlovchilar oqimi, ACI Europe&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pr.euractiv.com/files/pr/Airport%20Traffic%20Report%20-%20December%20Q4%20%20Full%20Year%202015.pdf|title=ACI EUROPE Airport Traffic Report. December, Q4 and Full Year 2015|access-date=28 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Vengirya Aeronavtika axborot nashri&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ais-en.hungarocontrol.hu/aip/2015-11-12-final/|title=Hungary AIP (final, November 12, 2015)|access-date=28 August 2016|archive-date=4 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004004956/http://ais-en.hungarocontrol.hu/aip/2015-11-12-final/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}
'''Budapesht Ferenc Liszt xalqaro aeroporti'''&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Airport |first1=Budapest |url=http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/cargo-city-construction-at-budapest-airport-1296.html |title=Cargo City construction at Budapest Airport |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306070828/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/cargo-city-construction-at-budapest-airport-1296.html |archive-date=6 March 2012 |website=bud (Budapest Airport) |access-date=4 February 2012}}&lt;/ref&gt; ({{lang-hu|Budapest Liszt Ferenc Nemzetközi Repülőtér}}) {{airport codes|BUD|LHBP}}, avvalgi nomi '''Budapesht Feihegy xalqaro aeroporti''' va koʻpincha '''Ferihegy''' deb ataladi — [[Vengriya]] poytaxti [[Budapesht]]ga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro aeroport. Mamlakatdagi toʻrtta tijoriy aeroport ichida eng kattasi boʻlib, Debretsen va Hévíz–Balaton aeroportlaridan yuqori turadi. Aeroport Budapesht markazidan janubi-sharqda {{convert|16|km|nmi|frac=2|abbr=off}} masofada (Pesht okrugi bilan chegaradosh hududda) joylashgan boʻlib, 2011-yilda vengriyalik bastakor [[Franz Liszt]] ({{lang-hu|Liszt Ferenc}}) tavalludining 200 yilligi munosabati bilan uning nomi bilan qayta nomlangan&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bud.hu/en/budapest_airport/facts_about_bud/history/history |title=History |website=bud (Budapest Airport) |access-date=17 July 2019 |archive-date=22 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180522043108/https://www.bud.hu/en/budapest_airport/facts_about_bud/history/history |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Aeroport majmuasi {{convert|1515|ha|acre|0}} maydonni egallaydi va ikkita uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bud.hu/en/budapest_airport/facts_about_bud/about_the_airport/facts|title=Budapest Airport Facts|website=www.bud.hu|access-date=10 October 2023|archive-date=19 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319140352/https://www.bud.hu/en/budapest_airport/facts_about_bud/about_the_airport/facts|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Ferens List aeroporti asosan Yevropaning boshqa shaharlari bilan xalqaro aloqalarni taʼminlasa-da, [[Shimoliy Amerika]], [[Afrika]], [[Yaqin Sharq]] va [[Sharqiy Osiyo]] yoʻnalishlariga ham xizmat koʻrsatadi. 2024-yilda aeroport 17,6 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi. [[Wizz Air]] aviakompaniyasining bosh qarorgohi va asosiy habi, shuningdek, [[Ryanair]] kompaniyasining bazasi hisoblanadi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.portfolio.hu/en/economy/budapest_airport_sets_new_record_in_passenger_traffic_in_2014.28981.html|title=PORTFOLIO.HU – Online Financial Journal|access-date=3 June 2015}}&lt;/ref&gt;. Aeroport 2012-yil 3-fevralda Malév Hungarian Airlines kompaniyasi bankrot boʻlguniga qadar ushbu aviakompaniyaning asosiy habi boʻlgan; bankrotlik dastlab tranzit yoʻlovchilar, parvozlar va yuk tashish hajmining sezilarli darajada kamayishiga olib kelgan&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Airport |first1=Budapest |url=http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/news/press-release-of-malev-zrt.-8954.html |title=Press release of Malév Zrt. |website=bud (Budapest Airport) |access-date=3 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626105205/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/news/press-release-of-malev-zrt.-8954.html|archive-date=26 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReutersSwoop&quot;&gt;{{cite web |last1=Dunai |first1=Marton |last2=Gergely |first2=Szakacs |url=https://www.reuters.com/article/us-malev-stoppage-idUSTRE8121JS20120203 |title=Rivals swoop in as Hungary's Malev stops flying |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924162113/http://www.reuters.com/article/2012/02/03/us-malev-stoppage-idUSTRE8121JS20120203 |archive-date=24 September 2015 |work=[[Reuters]] |date=3 February 2012}}&lt;/ref&gt;.

== Nomlanishi ==
Ferihegy — aeroport atrofidagi hududning nomi boʻlib, u Ferenc Xavér Mayerffy (1776–1845) sharafiga shunday nomlangan. Mayerffy ushbu hududning avvalgi egasi boʻlib, u yerda uzumzorlar barpo etgan va Pesht-Buda hududida [[uzumchilik]] rivojiga hissa qoʻshgan. „Feri“ — Ferenc ismining erkalatilgan shakli. „Hegy“ soʻzi togʻ maʼnosini anglatadi: hudud deyarli tekis boʻlishiga qaramay, 1940-yillarda aeroport qurilishi jarayonida balandligi 147 metr boʻlgan qumli tepalik tekislab tashlangan&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;/&gt;.

== Tarixi ==
=== Loyihalashtirilishi va qurilishi (1939—1944) ===
1938-yilda Budapesht uchun yangi fuqarolik va harbiy aeroport qurish gʻoyasi paydo boʻldi; u Pestszentlőrinc, Rákoshegy va Vecsés aholi punktlari tutashgan hududda barpo etilishi rejalashtirildi. Fuqarolik inshootlarini shimoli-gʻarbiy, harbiy inshootlarni esa janubi-gʻarbiy qismda joylashtirish koʻzda tutilgan. Inshootlarni loyihalash va qurish uchun ochiq tanlov eʼlon qilindi&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;/&gt;.

1939-yil dekabr oyida ilgʻor zamonaviy meʼmor Károly Dávid Jr. (1903—1973) tomonidan ishlab chiqilgan loyiha tanlab olindi; unga koʻra, terminal binosi yuqoridan qaraganda samolyot shaklini eslatuvchi koʻrinishga ega boʻlishi kerak edi. Qurilish ishlari 1942-yilda boshlandi. Shahardan aeroportga borish uchun 1940—1943-yillar oraligʻida {{convert|16|km|mi|0|adj=on}} avtomobil yoʻli qurildi; keyinchalik takomillashtirilgan ushbu yoʻl bugungi kunda ham foydalanilmoqda&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;/&gt;.

Harbiy inshootlar urush ehtiyojlarini qondirish maqsadida 1940-yildan boshlab shoshilinch ravishda qurildi va 1943-yilda aviatsiya faoliyati yoʻlga qoʻyildi, fuqarolik inshootlari qurilishi esa 1944-yil boshida toʻxtatildi. Aeroport binolarining aksariyati Sovet qoʻshinlarining Budapeshtga hujumi paytida shikastlandi. 1944-yil oxiriga kelib, shahar va uning aeroporti Sovet istilosi ostida qoldi&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;/&gt;.

=== Qayta qurilishi (1947—1950) ===
1947-yilda aeroportni fuqarolik aviatsiyasi ehtiyojlari uchun qayta qurishga qaror qilindi va buning uchun 40 million forint mablagʻ ajratildi. Ochilish marosimi 1950-yil may oyida boʻlib oʻtdi (garchi barcha qismlar toʻliq yakunlanmagan boʻlsa-da) va parvozlar 1946-yilda tashkil etilgan Magyar-Szovjet Polgári Légiforgalmi Rt. (MASZOVLET, Vengriya-Sovet fuqarolik aviatsiyasi kompaniyasi) tomonidan amalga oshirila boshlandi. Aviakompaniya atigi bir nechta xalqaro yoʻnalishlarda, jumladan, [[Praga]], [[Buxarest]], [[Varshava]] va [[Sofiya]]ga parvozlarni amalga oshirgan&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;/&gt;.

Magyar Légiforgalmi Vállalat (Malév, Hungarian Airlines) 1954-yil 25-noyabrda tashkil etilgan. Aeroportdan Gʻarbiy Yevropaga amalga oshirilgan birinchi muntazam reys 1956-yil yozida Malév kompaniyasining Venaga parvozi boʻldi. Budapeshtga parvoz qilgan birinchi Gʻarb aviakompaniyasi 1957-yilda [[KLM]] boʻldi. Shu davrda terminal binosi qurib bitkazildi va uzunligi {{convert|2500|m|ft|0|adj=on}} boʻlgan uchish-qoʻnish yoʻlagi barpo etildi. 1958-yil oxiriga kelib, uchish-qoʻnish yoʻlagi {{convert|3010|m|ft|0}} uzaytirildi va D taksi yoʻli qurib bitkazildi&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;/&gt;.

=== Barqaror oʻsish davri (1960—1980) ===
[[File:Ferihegyi (ma Liszt Ferenc) repülőtér, várócsarnok. Fortepan 84663.jpg|thumb|Budapesht aeroporti, 1961-yil]]
[[File:Hungary, Budapest XVIII. Fortepan 7705.jpg|thumb|Budapesht aeroporti, 1966-yil]]

1950-yildan 1960-yilgacha qoʻnishlar soni 4 786 tadan 17 133 tagacha, yoʻlovchilar oqimi esa 49 955 nafardan 359 338 nafargacha oshdi&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;/&gt;. 1974-yilda yoʻlovchilar soni bir millionga yetdi. 1977-yilda yangi boshqaruv minorasi, shuningdek, eskisi bilan parallel ravishda ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi va MALÉV aviakompaniyasining texnik xizmat koʻrsatish majmuasi qurildi. Uzunligi {{convert|3707|m|ft|0|adj=on}} boʻlgan yangi uchish-qoʻnish yoʻlagi 1983-yil sentyabrida foydalanishga topshirildi&lt;ref name=&quot;bud (Budapest Airport)&quot;/&gt;.

=== Yahudiylarning koʻchib ketishi va yangi infratuzilma (1980—2000) ===
[[File:B762ER_Malev.jpg|thumb|2008-yilda aeroportda sobiq flagmani — Malév Hungarian Airlines kompaniyasining Boeing 767-200ER samolyoti]]

1989-yildan 1991-yilgacha Budapeshtning Ferihegy aeroporti Isroilga yoʻl olgan 160 000 dan ortiq sovet yahudiylari uchun muhim tranzit markazi vazifasini oʻtadi. [[Sovet Ittifoqi]]dan [[Isroil]]ga toʻgʻridan-toʻgʻri parvozlar siyosiy jihatdan nozik masala boʻlgani va 1991-yil oxirigacha mavjud boʻlmagani sababli, Yahudiy agentligi va Malév Hungarian Airlines aviakompaniyasi hamkorlikda Moskva, Budapesht va Tel-Avivni bogʻlovchi bir qator charter reyslarini amalga oshirdi.

Ushbu operatsiya Vengriyani postsovet davridagi „aliyah“ (yahudiylarning Isroilga koʻchishi) jarayonida muhim logistika hamkoriga aylantirdi va mamlakatning Gʻarbga yoʻnaltirilgan gumanitar siyosat sari burilishini namoyon etdi. Aeroport xalqaro eʼtibor va xavfsizlik masalalari, jumladan, terrorchilik tahdidlari markaziga aylandi. 1991-yil dekabr oyida Germaniyaning radikal kommunistik guruhi — „Qizil armiya fraksiyasi“ (RAF) Ferihegyga olib boruvchi yoʻlda yahudiy qochqinlar boʻlgan avtobuslar karvoniga qarshi qoʻlbola portlovchi qurilma yordamida hujum uyushtirishga urindi&lt;ref&gt;{{cite news|author=Kirsten Grieshaber|title=World Briefing – Europe: Germany: Sentencing In 1991 Attack On Jews |url=https://www.nytimes.com/2004/09/29/world/world-briefing-europe-germany-sentencing-in-1991-attack-on-jews.html?fta=y|work=[[The New York Times]]|date=29 September 2004|access-date=3 January 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Dániel |last=Fárkas |title=Hungary, Soviet Jewish Refugees, and the Making of a New Geopolitical Identity, 1989–1991 |work=Danube Institute |date=January 2025 |url=https://danubeinstitute.hu/hu/kutatas/hungary-soviet-jewish-refugees-and-the-making-of-a-new-geopolitical-identity-1989-1991}}&lt;/ref&gt;.

1993-yilda Malév aviakompaniyasi aeroportdan ilk bor Vengriya transatlantik reysini — [[Rim Fiumichino aeroporti|Rim]] orqali Nyu-York—Nyuark shahriga parvozni yoʻlga qoʻydi&lt;ref&gt;{{cite news |date=1 June 2012 |title=Negyven éves a magyar-amerikai légügyi egyezmény |url=https://iho.hu/hirek/negyven-eves-a-magyar-amerikai-legugyi-egyezmeny-120601 |trans-title=The Hungarian-American civil air transport agreement in 40 years old |work=iho.hu |language=hu |publisher=IHO |access-date=3 February 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=6 January 2014 |title=Videó a Malév New Yorkról |url=https://airportal.hu/video-a-malev-new-yorkrol/ |trans-title=Video of Malev New York |work=AIRPortal.hu |language=hu |access-date=3 February 2025}}&lt;/ref&gt;. Yangi mingyillik uchun moʻljallangan prognozlarga koʻra, yiliga 4 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi ikkita terminal kelajakda yetarli boʻlmasligi taxmin qilindi. Maydoni 30 000 m² boʻlgan 2B-terminal 1997-yilda yettita chiqish eshigi, beshta masofaviy toʻxtash joyi va yiliga 3,5 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvati bilan ishga tushirildi. Barcha xorijiy aviakompaniyalar yangi terminalga koʻchib oʻtdi&lt;ref name=&quot;Tourism and Transportation&quot;&gt;{{cite book |last=Veres |first=Lajos |year=2011 |title=Turizmus és közlekedés |url=https://www.eturizmus.pte.hu/szakmai-anyagok/Turizmus%20és%20közlekedés/book.html |trans-title=Tourism and Transportation |language=hu |location=Pécs |publisher=Pécsi Tudományegyetem |isbn=978-963-642-434-3 |access-date=3 February 2025}}&lt;/ref&gt;.

=== Davlat tasarrufidan davlat-xususiy sheriklikka oʻtish (2000–2012) ===
[[File:Ferihegy2 repülőgép-állások.jpg|thumb|2008-yildagi 2-terminal koʻrinishi, ''SkyCourt'' qurilishidan oldin]]

2005-yil 8-dekabrda BAA plc kompaniyasi Ferihegy aeroportidagi 75 foizlik ulushni (shu jumladan, 75 yilga moʻljallangan boshqaruv huquqini) 464,5 milliard Vengriya forinti (taxminan 2,1 milliard [[AQSh dollari]]) evaziga sotib oldi&lt;ref name=&quot;Tourism and Transportation&quot;/&gt;.

2006-yil 20-oktyabrda BAA Vengriya davlatining roziligi sharti bilan Budapesht aeroportidagi oʻz ulushini Germaniyaning Hochtief AirPort GmbH aeroportlar guruhi boshchiligidagi konsorsiumga sotish niyatida ekanligini eʼlon qildi&lt;ref name=&quot;Tourism and Transportation&quot;/&gt;.

2007-yil 6-iyunda BAA va Hochtief AirPort (HTA) boshchiligidagi konsorsium BAAning Budapesht aeroportidagi aksiyalarini Hochtief AirPort konsorsiumiga sotish boʻyicha bitimni rasman yakunladi. Mulkchilik taqsimoti quyidagicha edi: Hochtief AirPort (49,666%) va uchta moliyaviy investor: Caisse de dépôt et placement du Québec (23,167%), GIC Special Investments (23,167%) va KfW IPEX-Bank (4,0%)&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Airport |first1=Budapest |title=HOCHTIEF AirPort Consortium takes over Budapest Airport|url=http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/hochtief-airport-consortium-takes-over-budapest-airport-827.html |website=bud (Budapest Airport) |archive-url=https://web.archive.org/web/20150725234111/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/hochtief-airport-consortium-takes-over-budapest-airport-827.html|archive-date=25 July 2015}}&lt;/ref&gt;.

2010-yil 15-noyabrda Budapesht aeroporti zarur xavfsizlik choralarini amalga oshirib, qatʼiy qayta tekshiruvdan oʻtgach, Shengen hududi talablariga toʻliq moslik maqomini qayta qoʻlga kiritdi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbj.hu/business/ferihegy-security-status-upgraded-to-clear_54858|title=Budapest Business Journal|access-date=3 June 2015|archive-date=18 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218111751/http://www.bbj.hu/business/ferihegy-security-status-upgraded-to-clear_54858}}&lt;/ref&gt;.

Doʻkonlar, restoranlar va dam olish zallarini oʻz ichiga olgan hamda 2A va 2B-terminallarini oʻzaro bogʻlovchi yangi kengaytirish loyihasi — SkyCourt 2011-yil 27-martda ochildi. Oʻsha yilning yozida 2-terminalning eski qismlarini taʼmirlash ishlari boshlandi; ishlar 2012-yilda yakunlandi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://bud.hu/english/budapest-airport/media/news/new-shops-opening-one-after-the-other-11494.html |title=New shops opening one after the other |website=bud (Budapest Airport) |access-date=3 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150613235326/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/news/new-shops-opening-one-after-the-other-11494.html|archive-date=13 June 2015}}&lt;/ref&gt;.

=== Malév inqirozi, uning oqibatlari va kelajak (2012-yildan hozirgi kungacha) ===
Malév aviakompaniyasi faoliyati toʻxtatilgach, Ryanair kompaniyasi Liszt aeroportiga parvozlarni kengaytirishini eʼlon qildi. [[Ryanair]] chiptalarni sotishni boshladi, biroq Budapesht aeroporti maʼmuriyati kompaniya barcha zarur parvoz slotlarini rasmiylashtirmaganini bildirdi (keyinchalik bu masalada muvaffaqiyatli kelishuvga erishildi)&lt;ref&gt;{{cite web |last=Eddy |first=Kester |url=http://blogs.ft.com/beyond-brics/2012/02/07/ryanair-vs-budapest-playing-dirty/#axzz1lmLU2mSu |title=Ryanair vs Budapest: playing dirty? |archive-url=https://web.archive.org/web/20170524151526/http://blogs.ft.com/beyond-brics/2012/02/07/ryanair-vs-budapest-playing-dirty/#axzz1lmLU2mSu |archive-date=24 May 2017 |work=Financial Times |date=7 February 2012 |access-date=9 February 2012}}&lt;/ref&gt;.

Biroq, aeroport Malév aviakompaniyasi faoliyati toʻxtatilishidan oldin yiliga 1,5 millionni tashkil etgan ushbu kompaniyaning tranzit yoʻlovchilarini yoʻqotdi. Malévning inqirozga uchrashi yana bir oqibatni keltirib chiqardi: yoʻlovchilar oqimi qayta tiklangan taqdirda ham, kompaniyaning samolyotlarga texnik xizmat koʻrsatish inshootlari endi daromad keltirmaydigan boʻlib qoldi. Ushbu omillar jiddiy moliyaviy taqchillikni yuzaga keltirdi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Simon |first=Zoltan |url=http://www.businessweek.com/news/2012-02-09/hungary-seeks-budapest-airport-compromise-to-protect-budget.html |title=Hungary Seeks Budapest Airport Compromise to Protect Budget |work=BusinessWeek |date=9 February 2012 |access-date=9 February 2012}}&lt;/ref&gt;.

2012-yil fevral oyida Hainan Airlines Pekin va Budapesht oʻrtasidagi parvozlarni toʻxtatdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.air-journal.fr/2012-02-14-hainan-airlines-arrete-son-pekin-%E2%80%93-budapest-544278.html |title=Hainan Airlines arrête son Pékin – Budapest |work=Air Journal |date=14 February 2012 |access-date=30 August 2012}}&lt;/ref&gt;. Malév inqirozga uchramasdan avval, Hainan Airlines u bilan codeshare hamkorligiga ega edi&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=31 August 2012 |date=24 February 2012 |title=Felfüggesztik a Peking-Budapest közvetlen légi járatot |url=https://hungarian.cri.cn/261/2012/02/24/124s144143.htm |work=China Radio International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103151854/http://www.malev.com/companyinformation/partner-airlines |title=Partner airlines |work=Malév |date=3 January 2011 |access-date=31 August 2012 |url=http://www.malev.com/companyinformation/partner-airlines |archive-date=3 January 2011}}&lt;/ref&gt;.

2013-yil may oyida Hochtief Group Budapesht aeroportidagi oʻz ulushini Kanadaning Jamoat sektori pensiya investitsiya kengashi ({{lang-en|Public Sector Pension Investment Board, PSP Investments}}) pensiya jamgʻarmasiga sotdi&lt;ref&gt;{{cite web|title=Budapest Airport stake sold to Canadian pension fund manager|url=http://bbj.hu/budapest/budapest-airport-stake-sold-to-canadian-pension-fund-manager_65829|website=Budapest Business Journal|date=19 June 2024 }}&lt;/ref&gt;. Sotuvdan soʻng HOCHTIEF AirPort boʻlinmasi AviAlliance deb qayta nomlandi&lt;ref&gt;{{cite web|title=History – AviAlliance|url=http://www.avialliance.com/avia_en/24.jhtml|website=AviAlliance corporate website}}&lt;/ref&gt;. 2015-yil iyul holatiga koʻra, Budapesht aeroportiga egalik qilish taqsimoti quyidagicha edi:

* AviAlliance (52,666%) — egasi: PSP Investments (Kanada),
* Malton Investment (22,167%) — egasi: GIC Special Investments (Singapur),
* Caisse de dépôt et placement du Québec (Kanada) (20,167%),
* KfW IPEX-Bank (Germaniya) (5%)[26].

2012-yil dekabriga qadar aeroport infratuzilmasini kengaytirish va modernizatsiya qilishga 61 million yevro sarflandi. 2012-yilda 2A va 2B-terminallari taʼmirlandi va Skycourt nomli asosiy joʻnab ketish zali orqali oʻzaro birlashtirildi. 2018-yilda 2B-terminali kengaytirildi&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.bud.hu/en/budapest_airport/media/news/actual_press_releases/new_passenger_pier_inaugurated_at_budapest_airport_with_astana_flight.html|access-date=7 August 2018 |title=New passenger pier inaugurated at Budapest Airport with Astana flight|date=1 August 2018|website=bud (Budapest Airport) |language=en}}&lt;/ref&gt;. Yangi biznes va yuk tashish hududi — „Budapest Airport Business Park“&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Airport |first1=Budapest |date=7 August 2013 |url=http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/news/dhl-moves-to-budapest-airport-business-park-13579.html |title=DHL moves to Budapest Airport Business Park |website=bud (Budapest Airport) |access-date=3 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304004037/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/news/dhl-moves-to-budapest-airport-business-park-13579.html|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=15 December 2012 |url=http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/news/dhl-moves-to-budapest-airport-business-park-12026.html |title=DHL moves to Budapest Airport Business Park |website=bud (Budapest Airport) |access-date=3 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923195033/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/news/dhl-moves-to-budapest-airport-business-park-12026.html |archive-date=23 September 2015}}&lt;/ref&gt;, shuningdek, aeroportda yangi mehmonxona qurildi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://businesstraveller.hu/bt_szallashelyek/vendegeket-var-az-ibis-styles-budapest-airport-1141484|website=Business Traveller Hungary|access-date=9 January 2018|title=Business Traveller – Szállás – Vendégeket vár az ibis Styles Budapest Airport|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110055131/http://businesstraveller.hu/bt_szallashelyek/vendegeket-var-az-ibis-styles-budapest-airport-1141484|archive-date=10 January 2018}}&lt;/ref&gt;.

Kelajakdagi bir qator kengaytirish loyihalari tartibga soluvchi organlarning ruxsati va uchinchi tomon investitsiyalarini kutayotgan holda, yana 300 million yevro miqdoridagi mablagʻni talab qiladi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bud.hu/english/business-and-partners/property |title=Részletes repülőjárat információk, parkolási lehetőségek – bud.hu: Property |website=bud (Budapest Airport) |access-date=29 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111224221527/http://www.bud.hu/english/business-and-partners/property |archive-date=24 December 2011}}&lt;/ref&gt;. Takliflar orasida yangi yuk tashish inshootlari va dastlab 2020-yilga rejalashtirilgan yangi 3-terminal loyihalari mavjud&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://turizmus.com/fokusz/2017-re-airport-hotelt-2020-ra-c-terminalt-epit-a-budapest-airport-1132971|title=2017-re Airport Hotelt, 2020-ra C Terminált épít a Budapest Airport|trans-title=By 2017 Airport Hotel by 2020 C Terminal is built by Budapest Airport|date=8 December 2015|language=hu}}&lt;/ref&gt;. 2021-yilda bergan intervyusida yangi tayinlangan bosh direktor yangi terminal qurilishi 2025-yilda boshlanishi mumkinligini taʼkidladi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bud.hu/en/budapest_airport/media/news/actual_press_releases/terminal_1_could_reopen_the_construction_of_terminal_3_could_begin_in_2025_at_ferihegy.html|title=Terminal 1 could reopen, the construction of Terminal 3 could begin in 2025 at Ferihegy|date=13 May 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[Bloomberg]] xabariga koʻra, 2020-yilda Vengriya hukumati aeroportni uning xorijiy egalari — GIC (Singapur suveren jamgʻarmasi) va Kanadaning AviAlliance kompaniyasidan sotib olishni rejalashtirgan edi; bu amaliyot amaldagi Bosh vazir [[Viktor Orban]] qarshi chiqqan 2005-yildagi xususiylashtirish jarayonini ortga qaytarishni anglatardi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-10-09/covid-travel-chaos-puts-airport-in-crosshairs-for-orban-s-allies |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011185455/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-10-09/covid-travel-chaos-puts-airport-in-crosshairs-for-orban-s-allies |archive-date=11 October 2020 |title=Orban Allies Seek to Grab Control Over Budapest Airport – Bloomberg|website=[[Bloomberg News]] }}&lt;/ref&gt;. 2023-yil sentyabrida hukumat Budapesht aeroportini sotib olish boʻyicha rasmiy taklif kiritdi&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 September 2023 |title=Hungary's government submits new formal bid for Budapest Airport, shareholder says |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/markets/deals/hungarys-government-submits-new-formal-bid-budapest-airport-shareholder-2023-09-06/ |access-date=13 November 2023}}&lt;/ref&gt;.

2024-yil 6-iyunda hukumat aeroportni uning operatori boʻlgan Vinci Airports kompaniyasi bilan hamkorlikda sotib olganini eʼlon qildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.portfolio.hu/gazdasag/20240606/visszavasarolta-a-kormany-a-ferihegyi-repuloteret-690783|title=Visszavásárolta a kormány a ferihegyi repülőteret|date=6 June 2024|website=Portfolio.hu}}&lt;/ref&gt;. Vengriya va Vinci 3,1 milliard yevro toʻlab hamda 1,2 milliard yevro miqdoridagi sof qarz majburiyatini oʻz zimmasiga olib, mos ravishda aeroportga egalik huquqining 80 va 20 foiziga ega boʻldi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-06-06/hungary-and-vinci-buy-budapest-airport-in-4-7-billion-deal|title=Hungary and Vinci Buy Budapest Airport in $4.7 Billion Deal|date=6 June 2024|via=www.bloomberg.com}}&lt;/ref&gt;. Vinci Airports operatorlik faoliyatini davom ettiradi; kompaniyaning konsessiya shartnomasi 2080-yilda oʻz nihoyasiga yetadi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/VINCI-4725/news/VINCI-acquires-a-20-shareholding-in-the-Budapest-airport-concession-company-and-becomes-the-platfor-46921727/|title=VINCI acquires a 20% shareholding in the Budapest airport concession company and becomes the platform operator - MarketScreener|date=6 June 2024|website=www.marketscreener.com}}&lt;/ref&gt;.

== Terminallari ==
[[File:Airport Budapest Terminal 1 (4977).jpg|thumb|Hozirda faoliyat koʻrsatmayotgan 1-terminal]]
[[File:Terminál 2 - Ferihegy, 2015.07.27.JPG|thumb|2B-terminali]]
[[File:Budapest Airport-201402.jpg|thumb|''Sky Court'' — 2A va 2B terminallarini bogʻlovchi bino boʻlib, hozirda u yerda asosiy joʻnab ketish zali va savdo hududi joylashgan.
]]
[[File:Liszt Ferenc Repuloter 2-es terminal varocsarnok 06.JPG|thumb|''Sky Court'' interyeri]]

=== 1-terminal ===
2005-yil 1-sentyabrdan boshlab qayta ochilgan 1-terminal loukosterlarga xizmat koʻrsata boshladi. 1-terminal [[Shengen hududi|Shengen]] va Shengen hududiga kirmaydigan mamlakatlar uchun moʻljallangan chiqish darvozalariga boʻlingan&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Airport |first1=Budapest |url=http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/?article_hid=792|title=Budapest Airport is prepared for Schengen accession – as of 30 March, Terminal 2A handles Schengen and Terminal 2B non-Schengen traffic |website=bud (Budapest Airport) |access-date=3 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304004046/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/?article_hid=792|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;.

Budapesht hududida joylashgani sababli, u shahar markaziga tezroq yetib olish imkonini beradi (taqqoslash uchun: 2-terminal shahar markazidan taxminan 3 kilometrga uzoqroqda joylashgan). 1-terminaldan Budapesht shahar markaziga poyezdda toʻgʻridan-toʻgʻri borish taxminan 20 daqiqa vaqt oladi, 2-terminaldan esa temir yoʻl bekatiga yetib olish uchun avval 8 daqiqalik avtobus qatnovi talab etiladi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bud.hu/english/passengers/access_and_parking/by_train|title=By train |website=bud (Budapest Airport) |access-date=3 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512195410/http://www.bud.hu/english/passengers/access_and_parking/by_train/|archive-date=12 May 2015}}&lt;/ref&gt;.

=== 2A va 2B-terminallari orasidagi Sky Court ===
Sky Court — 2A va 2B-terminallari orasida joylashgan, 5 qavatli va eng zamonaviy talablarga javob beradigan bino. Yoʻlovchilar xavfsizligini tekshirish punktlari, shuningdek, yangi bagaj saralash tizimlari va biznes-klass zallari, jumladan, Yevropadagi birinchi MasterCard zali shu yerga koʻchirilgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.emeraldmedia.co.uk/5/news/469/first-mastercard-lounge-in-europe-inaugurated-at-budapest-airport/|title=Emerald Media – First MasterCard Lounge in Europe inaugurated at Budapest Airport|access-date=29 April 2017}}&lt;/ref&gt;.

== Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar ==
=== Yoʻlovchi ===
2025-yil iyul holatiga koʻra, quyidagi aviakompaniyalar Budapesht Ferenc Liszt aeroportidan/aeroportiga mutazam va charter qatnovlarni amalga oshiradi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bud.hu/english/passengers/flight_information/destinations |title=Timetable and route planner |website=bud (Budapest Airport) |archive-url=https://web.archive.org/web/20170109022528/http://www.bud.hu/english/passengers/flight_information/destinations |archive-date=9 January 2017 |access-date=8 January 2017}}&lt;/ref&gt;:

{{Aeroport-yoʻnalishlar
&lt;!-- --&gt;
| [[Aegean Airlines]] | [[Afina xalqaro aeroporti|Afina]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Varley |first1=Len |title=Aegean Airlines A320-200 Runway Excursion After Landing in Budapest |url=https://aviationsourcenews.com/aegean-airlines-a320-200-runway-excursion-after-landing-in-budapest/ |access-date=11 July 2026 |work=AviationSource News |date=29 November 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Aer Lingus, {{IRL}} | {{Flagicon|Ireland}}Dublin&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Leahy |first1=Ed |title=Postcard from Budapest: Ireland ready to reap rewards |url=https://www.rte.ie/sport/soccer/2025/1115/1544196-postcard-from-budapest-ireland-ready-to-reap-rewards/ |access-date=11 July 2026 |date=15 November 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Air Algérie]] | {{Flagicon|Algeria}}Jazoir&lt;ref&gt;{{cite news |title=Air Algérie Expands Global Reach With New And Resumed International Routes |url=https://trendsnafrica.com/air-algerie-expands-global-reach-with-new-and-resumed-international-routes/ |access-date=11 July 2026 |date=4 April 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Air Cairo]] | '''Mavsumiy:''' [[Hurgada xalqaro aeroporti|Hurgada]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Greenbank |first1=Chloe |title=Air Cairo resumes services from Budapest |url=https://www.regionalgateway.net/air-cairo-resumes-services-from-budapest-with-hurghada-link/ |access-date=11 July 2026 |work=Regional Gateway |date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Air Canada]] | '''Mavsumiy:''' {{Flagicon|Canada}}Toronto–Pearson&lt;ref&gt;{{cite web |title=Going Global - New Destinations Take Flight as Air Canada Expands Network for Summer 2026 |url=https://www.newswire.ca/news-releases/going-global-new-destinations-take-flight-as-air-canada-expands-network-for-summer-2026-852010608.html |website=newswire.ca |date=10 September 2025|access-date=10 September 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Air China]] | [[Pekin Poytaxt xalqaro aeroporti|Pekin–Poytaxt]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://hungarytoday.hu/air-china-resumes-beijing-budapest-flight/ | title=Air China Resumes Beijing-Budapest Flight | date=27 June 2022 }}&lt;/ref&gt;, [[Chunsin Jiangbei xalqaro aeroporti|Chunsin]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Shah |first1=Dillon |title=This week's long-haul flight schedule changes from Europe |url=https://aerospaceglobalnews.com/news/long-haul-flight-schedule-changes-europe-14/ |access-date=11 July 2026 |work=AGN |date=17 January 2026 |language=en-en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Air France]] | [[Sharl de Goll aeroporti|Parij–Sharl de Goll]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Winter schedule at Budapest Airport began with 9 new flights |url=https://dailynewshungary.com/budapest-airport-winter-schedule-started/ |access-date=11 July 2026 |date=27 October 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Air Serbia]] | [[Nikola Tesla nomidagi xalqaro aeroport|Belgrad]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.exyuaviation.com/2022/12/air-serbia-reveals-third-set-of-new.html | title=Air Serbia reveals third set of new routes | date=8 December 2022 }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[airBaltic]] | [[Riga xalqaro aeroport|Riga]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Air Serbia expands airBaltic partnership |url=https://www.exyuaviation.com/2025/05/air-serbia-expands-airbaltic-partnership.html |access-date=11 July 2026 |work=EX-YU Aviation News |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[AJet]] | [[Istanbul Sabiha Goʻkchen xalqaro aeroporti|Istanbul–Sabiha Goʻkchen]]&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://airportal.hu/jaratokat-indit-budapestre-a-turkish-airlines-diszkont-legitarsasaga/ | title=Járatokat indít Budapestre a Turkish Airlines diszkont légitársasága | date=April 2022 }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| American Airlines | '''Mavsumiy:''' {{Flagicon|USA}}Fhiladelfiya&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=Budapest Airport CEO talks about the summer season and new routes, new parking facility opens! |url=https://dailynewshungary.com/budapest-airport-summer-season-new-parking/ |access-date=11 July 2026 |date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Arkia, {{ISR}} | [[Ben Gurion aeroporti|Tel-Aviv]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=קוטלר |first1=עמית |title=החל מ-169 דולר: מילאנו, בודפשט, דובאי וגם יוון וקפריסין. לוח הטיסות החדש של ארקיע |url=https://passportnews.co.il/article/192863 |access-date=22 October 2024 |work=פספורטניוז |publisher=PassportNews |date=22 October 2024 |language=he}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Asiana Airlines]] | [[Inchxon aeroporti|Seul–Inchxon]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Skledar |first1=CroDodo-Domagoj |title=The new Seoul–Budapest route expands Budapest's role |url=https://karlobag.eu/en/travel/asiana-launched-the-seoul-budapest-route-and-opened-a-new-chapter-in-the-connect-puf8f/ |access-date=11 July 2026 |date=8 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Austrian Airlines]] | [[Vena xalqaro aeroporti|Vina]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nikel |first1=David |title=Austrian Airlines To Launch Direct Route Between Bergen and Vienna |url=https://www.lifeinnorway.net/austrian-airlines-bergen-vienna/ |access-date=12 July 2026 |work=Life in Norway |date=11 November 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Bluebird Airways, {{GRC}} |  [[Ben Gurion aeroporti|Tel-Aviv]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=קוטלר |first1=עמית |title=החל מ-59$ לכיוון, 198$ לטיסת הלוך ושוב: מבצעי החזרה לישראל של Blue Bird |url=https://passportnews.co.il/article/192867 |access-date=22 October 2024 |work=פספורטניוז |publisher=PassportNews |date=22 October 2024 |language=he}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[British Airways]] | [[Hitrou aeroporti|London–Hitrou]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Phillips |first1=Jacob |title=British Airways flight to Budapest forced to return to Heathrow |url=https://www.standard.co.uk/news/london/british-airways-flight-emergency-heathrow-budapest-b1182677.html |access-date=12 July 2026 |work=The Standard |date=18 September 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Brussels Airlines]] | {{Flagicon|Belgium}}Brussel&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Noëth |first1=Bart |title=Brussels Airlines A320neo returns to Brussels after lightning strike during take-off |url=https://www.aviation24.be/airlines/lufthansa-group/brussels-airlines/a320neo-returns-to-brussels-after-lightning-strike-during-take-off/ |access-date=12 July 2026 |work=Aviation24.be |date=19 May 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[China Southern Airlines]] | [[Guanchjou Baiyun xalqaro aeroporti|Guanchjou]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aviation24.be/airlines/china-southern-airlines/budapest-airport-expands-reach-with-china-southern-airlines-partnership-and-new-guangzhou-route/|title=Budapest Airport expands reach with China Southern Airlines partnership and Guangzhou route|publisher=Aviation24.be|date=11 April 2024|access-date=12 April 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Condor, {{DEU}} | [[Frankfurt aeroporti|Frankfurt]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.travelandtourworld.com/news/article/condor-expands-european-network-with-new-daily-flights-from-frankfurt-to-barcelona-budapest-and-venice-starting-may-1-2026/ | title=Condor Expands European Network with New Daily Flights from Frankfurt to Barcelona, Budapest, and Venice Starting May 1, 2026 | work=Travel And Tour World | date=4 July 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| easyJet, {{UK}} | {{Flagicon|Switzerland}}Bazel/Mulhouse&lt;ref name=&quot;LyonEasyJet&quot;/&gt;, {{Flagicon|France}}Bordo&lt;ref name=&quot;Easy25&quot;/&gt;, {{Flagicon|Switzerland}}Jeneva&lt;ref name=&quot;LyonEasyJet&quot;/&gt;, {{Flagicon|France}}Lion&lt;ref name=&quot;LyonEasyJet&quot;&gt;{{cite news |title=Budapest Airport celebrates return of easyJet's Lyon service – Airport World |url=https://airport-world.com/budapest-airport-celebrates-return-of-easyjets-lyon-service/ |access-date=12 July 2026 |date=29 August 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Gatvik aeroporti|London–Gatvik]]&lt;ref name=&quot;LyonEasyJet&quot;/&gt;, {{Flagicon|England}}London–Southend (2026-yil 26-oktyabrdan boshlanadi)&lt;ref&gt;{{cite web | last=England | first=Sophie | title=Southend Airport announces return of flights to popular European destination | website=Echo | date=24 April 2026 | url=https://www.echo-news.co.uk/news/26049557.southend-airport-easyjet-announce-budapest-flights/ | access-date=24 April 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|France}}Nant&lt;ref name=&quot;Easy25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://hungarytoday.hu/easyjet-to-add-two-french-destinations-to-its-offer/ |title=EasyJet to Add Two French Destinations to Its Routes |date=20 March 2025 |website=Hungary Today}}&lt;/ref&gt;, [[Sharl de Goll aeroporti|Parij–Sharl de Goll]]&lt;ref name=&quot;LyonEasyJet&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Egyptair]] | [[Qohira xalqaro aeroporti|Qohira]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Casey |first1=David |title=Interview: Budapest Airport CEO Kam Jandu |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/interview-budapest-airport-ceo-kam-jandu? |work=Aviation Week |date=17 August 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| El Al, {{ISR}} | [[Ben Gurion aeroporti|Tel-Aviv]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Israel's El Al to drop UP budget brand|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/63062-israels-el-al-to-drop-up-budget-brand|website=ch-aviation.com|access-date=7 January 2018}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Emirates]] | [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay–Xalqaro]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Emirates to Resume Daily Flights between Budapest and Dubai |url=https://hungarytoday.hu/emirates-to-resume-daily-flights-between-budapest-and-dubai/ |access-date=12 July 2026 |work=Hungary Today |date=5 May 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Eurowings, {{DEU}} | {{Flagicon|Germany}}Düsseldorf&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=Düsseldorf-Budapest Eurowings-Flug zur Notlandung in Wien gezwungen - DailyNewsHungary |url=https://dailynewshungary.com/de/dusseldorf-budapest-eurowings-flug-zur-notlandung-in-wien-gezwungen/ |access-date=12 July 2026 |date=20 March 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Germany}}Hamburg&lt;ref&gt;{{cite news |title=Streik angekündigt: Wann Flüge in Hamburg ausfallen |url=https://www.tageblatt.de/Nachrichten/Streik-beim-Cockpitpersonal-Fluege-in-Hamburg-fallen-aus-734607.html |access-date=12 July 2026 |date=12 April 2026 |language=de}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Germany}}Kyoln/Bonn&lt;ref&gt;{{cite news |title=Flughafen Köln/Bonn: Zahlreiche Eurowings-Ausfälle auch am Mittwoch |url=https://www.ksta.de/redaktion/flughafen-koeln-bonn-zahlreiche-eurowings-ausfaelle-am-mittwoch-208167 |access-date=12 July 2026 |work=Kölner Stadt-Anzeiger |date=19 October 2022 |language=de}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Germany}}Shtutgart&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Breithut |first1=Jörg |title=Viele Lufthansa- und Eurowings-Flüge in Stuttgart fallen aus |url=https://www.stuttgarter-zeitung.de/lokales/stuttgart/viele-lufthansa-und-eurowings-fluege-in-stuttgart-fallen-aus-78832225.html |access-date=12 July 2026 |date=13 April 2026 |language=de}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Finnair | {{Flagicon|Finland}}Helsinki&lt;ref&gt;{{cite news |title=Finnair flight struck by lightning, returns safely to Helsinki |url=https://www.helsinkitimes.fi/finland/finland-news/domestic/25793-finnair-flight-struck-by-lightning-returns-safely-to-helsinki.html |access-date=12 July 2026 |work=Helsinki Times |date=23 November 2024 |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[flydubai]] | [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay–Xalqaro]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nagy |first1=Tamás |title=Dubai–Budapest flights: Flydubai cancels, Emirates reduces |url=https://dailynewshungary.com/dubai-budapest-flights-cuts-flydubai-emirates/ |access-date=12 July 2026 |date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Hainan Airlines, {{CHN}} | [[Shenjen Baoan xalqaro aeroporti|Shenjen]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.businesstraveller.com/business-travel/2024/07/09/china-eastern-airlines-adds-xian-route-from-budapest/|title=Hainan Airlines will join the fray from August with a nonstop service between Shenzhen and Budapest|date=9 July 2024 |publisher=businesstraveller.com|access-date=9 July 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Iberia]] | [[Madrid–Barajas aeroporti|Madrid]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Balogh |first1=András |title=Iberia to operate daily flights between Budapest and Madrid |url=https://dailynewshungary.com/iberia-to-operate-daily-flights-between-budapest-and-madrid/ |access-date=12 July 2026 |date=11 July 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Israir | [[Ben Gurion aeroporti|Tel-Aviv]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lifshitz-Klieger |first1=Iris |title=Rescue flights to Israel go on sale: $425 from Athens, $495 from Budapest |url=https://www.ynetnews.com/travel/article/r1wuatktbx |access-date=12 July 2026 |work=Ynetglobal |date=7 March 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Jazeera Airways]] | '''Mavsumiy:''' [[Kuvayt xalqaro aeroporti|Kuvayt]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Kató |first1=Alpár |title=Budapest-Kuwait direct flight returns |url=https://dailynewshungary.com/budapest-kuwait-direct-flight-2026/ |access-date=12 July 2026 |date=31 May 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Jet2.com, {{UK}} | [[Birmingem aeroporti|Birmingem]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Harrison |first1=Claire |title=Jet2 expand 2024 City Breaks from Birmingham Airport |url=https://www.coventrytelegraph.net/news/uk-world-news/jet2-expand-2024-city-breaks-25533101 |access-date=12 July 2026 |work=Coventry Live |date=20 November 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}East Midlands&lt;ref&gt;{{cite news |last1=DeFalco |first1=Daniel |title=Jet2 confirms new European Christmas market schedule from East Midlands Airport |url=https://www.nottinghamworld.com/travel/jet2-confirms-new-european-christmas-market-schedule-from-east-midlands-airport-5285200 |access-date=12 July 2026 |work=NottinghamWorld |date=22 August 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Leeds/Bradford&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Jones |first1=Craig |title=Leeds Bradford Airport announces new 2026 Jet2 flights to European capital city |url=https://www.examinerlive.co.uk/whats-on/whats-on-news/leeds-bradford-airport-route-33138537 |access-date=12 July 2026 |work=Yorkshire Live |date=30 December 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Manchester&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lorenzato-Lloyd |first1=Alice |title=Jet2 Set To Launch Brand New Flight From Manchester To This Fairytale Christmas Market Destination – And It Has Europe's Most Extensive Mulled Wine Selection &amp; A Magnificent 14-Metre Christmas Tree |url=https://secretmanchester.com/jet2-new-flight-tallinn-estonia-christmas-market-from-manchester/ |access-date=12 July 2026 |work=Secret Manchester |date=26 November 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[KLM]] | [[Schiphol|Amsterdam]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=KLM, Business Class – Airbus A 321 NEO: Amsterdam to Budapest |url=https://knightofmalta.net/2025/12/22/klm-2/ |access-date=12 July 2026 |work=knightofmalta |date=22 December 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Korean Air]] | [[Inchxon aeroporti|Seul–Inchxon]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Finta |first1=Csaba |title=Great news! South Korean airline set to return to Budapest! |url=https://dailynewshungary.com/south-korean-airline-return-to-budapest/ |access-date=12 July 2026 |date=25 October 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[LOT Polish Airlines]] |[[Varshava Shopen aeroporti|Varshava–Shopen]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Schlappig |first1=Ben |title=LOT Polish Airlines Ends Budapest Long Haul Flights, Focuses On Warsaw |url=https://onemileatatime.com/news/lot-polish-airlines-budapest-flights/ |access-date=12 July 2026 |work=One Mile at a Time |date=6 February 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Lufthansa]] | [[Frankfurt aeroporti|Frankfurt]]&lt;ref name=&quot;FrankfurtLuft&quot;&gt;{{cite news |title=Lufthansa cancels Monday Budapest flights |url=https://www.debrecensun.hu/global/2026/04/13/lufthansa-cancels-monday-budapest-flights/ |access-date=12 July 2026 |date=13 April 2026}}&lt;/ref&gt;, [[Myunxen aeroporti|Myunxen]]&lt;ref name=&quot;FrankfurtLuft&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Luxair | {{Flagicon|Luxembourg}}Luksemburg&lt;ref&gt;{{cite news |title=Applies to Luxembourg flights: Two-day Lufthansa cabin crew strike begins as pilots announce further action |url=https://today.rtl.lu/news/luxembourg/two-day-lufthansa-cabin-crew-strike-begins-as-pilots-announce-further-action-1109744979 |access-date=12 July 2026 |work=RTL Today |date=15 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Norwegian Air Shuttle | [[Kopengagen aeroporti|Kopengagen]]&lt;ref name=&quot;CopenhagenNAS&quot;&gt;{{cite news |last1=Orban |first1=André |title=Budapest Airport expands Scandinavian reach with SAS relaunching direct flights to Copenhagen |url=https://www.aviation24.be/airlines/scandinavian-airlines-system-sas/budapest-airport-expands-scandinavian-reach-with-sas-relaunching-direct-flights-to-copenhagen/ |access-date=12 July 2026 |work=Aviation24.be |date=27 September 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Norway}}Oslo&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Kató |first1=Alpár |title=Ambassador of Norway to Hungary on cooperations, Hungarian gastronomy in Oslo, Norwegian students and community and more – Interview |url=https://dailynewshungary.com/ambassador-of-norway-to-hungary-on-cooperations-hungarian-gastronomy-in-oslo-norwegian-students-and-comminity-and-more-interview/ |access-date=12 July 2026 |date=26 December 2022}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Sweden}}Stokgolm–Arlanda&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Casey |first1=David |title=Norwegian To Reopen Stockholm Arlanda Base |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/norwegian-reopen-stockholm-arlanda-base |access-date=12 July 2026 |work=Aviation Week |date=27 January 2022}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Pegasus Airlines]] | [[Istanbul Sabiha Goʻkchen xalqaro aeroporti|Istanbul–Sabiha Goʻkchen]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Aircraft Gets Stuck in Snow during Takeoff at Budapest Airport |url=https://hungarytoday.hu/aircraft-gets-stuck-in-snow-during-takeoff-at-budapest-airport/ |access-date=12 July 2026 |work=Hungary Today |date=6 January 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Qanot Sharq]] | [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Woods |first1=John |title=Another direct flight set to soar from Budapest Airport to the United States this summer |url=https://dailynewshungary.com/budapest-airport-new-direct-flight-to-the-usa/ |access-date=12 July 2026 |date=20 January 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Ryanair]] | [[Afina xalqaro aeroporti|Afina]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Aegean Cancels Dozens of Flights Amid Greek Airspace Disruption |url=https://europeanconservative.com/articles/news-corner/aegean-dozens-flights-cancelled-greece-air-traffic-disruption/ |access-date=12 July 2026 |date=4 January 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Alikante&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Trelinski |first1=Alex |title=Ryanair adds extra winter flights to Costa Blanca airport after cutting regional services in Spain |url=https://www.theolivepress.es/spain-news/2025/10/14/ryanair-adds-extra-winter-flights-to-costa-blanca-airport-after-cutting-regional-services-in-spain/ |access-date=12 July 2026 |work=Olive Press News Spain |date=14 October 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Barselona&lt;ref name=&quot;RyanairBarcelona&quot;&gt;{{cite news |title=Ezek a magyarok kedvenc húsvéti úti céljai a Ryanair szerint |url=https://airportal.hu/ezek-a-magyarok-kedvenc-husveti-uti-celjai-a-ryanair-szerint/ |access-date=12 July 2026 |date=10 April 2025 |language=hu}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Bari&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair, per la summer 82 rotte da Bari e Brindisi |url=https://www.guidaviaggi.it/2026/03/05/ryanair-per-la-summer-82-rotte-da-bari-e-brindisi/ |access-date=12 July 2026 |work=GuidaViaggi |date=5 March 2026 |language=it-IT}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Northern Ireland}}Belfast–Xalqaro&lt;ref&gt;{{cite news |last1=McAleer |first1=Ryan |title=EasyJet to restore direct flights to Budapest from Belfast International Airport |url=https://www.irishnews.com/news/business/easyjet-to-restore-direct-flights-to-budapest-from-belfast-international-airport-APRXPAQ7SFHE3D6VW7FF77CD3E/ |access-date=12 July 2026 |work=The Irish News |date=25 June 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Germany}}Berlin&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Stawski |first1=Lena Catharina |title=Ryanair zieht sich aus Berlin zurück: Was das für Reisende bedeutet |url=https://www.reisereporter.de/reisenews/ryanair-zieht-sich-aus-berlin-zurueck-was-das-fuer-reisende-bedeutet-CH43DSSLRVBODCUFKYY3XAO234.html |access-date=12 July 2026 |work=Reisereporter |date=24 April 2024 |language=de-DE}}&lt;/ref&gt;, [[Birmingem aeroporti|Birmingem]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Jackson |first1=Matt |title=Birmingham mum 'humilated' after Ryanair spots issue with daughter's suitcase |url=https://www.birminghammail.co.uk/news/midlands-news/birmingham-mum-humilated-after-ryanair-33771609 |access-date=12 July 2026 |work=Birmingham Live |date=16 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Bolonya&lt;ref&gt;{{cite news |title=Reader's letter: Ryanair keeps passengers on plane for hours with no food or water on Budapest-Bologna flight |url=https://dailynewshungary.com/readers-letter-ryanair-keeps-passengers-on-plane-for-hours-with-no-food-or-water-on-budapest-bologna-flight/ |access-date=12 July 2026 |date=27 December 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Bristol&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Baker |first1=Hannah |title=Ryanair expands Bristol Airport fleet and launches new routes |url=https://www.business-live.co.uk/economic-development/ryanair-expands-bristol-airport-launches-27939178 |access-date=12 July 2026 |work=Business Live |date=19 October 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Brussel-Sharlerua&lt;ref&gt;{{cite news |title=Budapesti járatokat is töröltek a Charleroi-reptéren folyó sztrájk miatt |url=https://airportal.hu/budapesti-jaratokat-is-toroltek-a-charleroi-repteren-folyo-sztrajk-miatt |access-date=12 July 2026 |date=12 September 2024 |language=hu}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Ireland}}Dublin&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Percival |first1=Geoff |title=Ryanair Unveils Winter 2025 Dublin Airport Schedule |url=https://ittn.ie/travel-news/ryanair-unveils-winter-2025-dublin-airport-schedule/ |access-date=12 July 2026 |date=25 September 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Scotland}}Edinburg&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gaskell |first1=Erin |title=Two flights cancelled and others delayed from Edinburgh Airport |url=https://www.newsandstar.co.uk/news/26169230.edinburgh-airport-two-flights-cancelled-others-delayed/ |access-date=12 July 2026 |work=News and Star |date=5 June 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Poland}}Gdansk (2026-yil 25-oktyabrdan boshlanadi)&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://hubigo.com/blog/new-ryanair-routes-from-gdansk-budapest-madrid-and-catania |title=New Ryanair routes from Gdańsk: Budapest, Madrid and Catania |date=19 May 2026 |website=Hubigo.com}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Gran Canaria&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair links Gran Canaria and Budapest |url= https://www.spain-grancanaria.com/en/latest-news/ryanair-gran-canaria-budapest.html | work = SpainGranCanaria.com | access-date=12 July 2026 |date=12 July 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Kalyari&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tutti i voli Ryanair per l'estate 2026 da Cagliari |url=https://www.cagliaritoday.it/cronaca/ryanair-voli-cagliari-estate-2026.html |access-date=12 July 2026 |work=CagliariToday |date=25 February 2026 |language=it}}&lt;/ref&gt;, [[Kataniya–Fontanarossa aeroporti|Kataniya]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Porcu |first1=Mattia |title=From Catania there will be 650 flights a week only with Ryanair: 5 new routes for summer 24 |url=https://www.theflightclub.it/en/2024/02/from-catania-there-will-be-650-flights-a-week-only-with-ryanair-5-new-routes-for-summer-24/ |access-date=12 July 2026 |work=The Flight Club |date=14 February 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Poland}}Katovitsa&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://rekordot-jelento-nyari-menetrendet-hirdetett-a-ryanair-budapestrol/ | title=Rekordot jelentő nyári menetrendet hirdetett a Ryanair Budapestről | date=11 March 2025 }}&lt;/ref&gt;, [[Kopengagen aeroporti|Kopengagen]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair forced landing at Budapest Airport, more than 100 police deployed |url=https://dailynewshungary.com/ryanair-forced-landing-at-budapest-airport-more-than-100-police-deployed/ |access-date=12 July 2026 |date=20 January 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Portugal}}Lissabon&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lopes |first1=Sara |title=Últimos descontos do ano. Ryanair está com bilhetes desde 14€ até à meia-noite |url=https://www.nit.pt/fora-de-casa/viagens/ultimos-descontos-ano-ryanair-esta-com-bilhetes-desde-14e-ate-meia-noite |access-date=12 July 2026 |work=NiT |date=11 December 2024 |language=pt-PT}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Liverpul&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thebusinessdesk.com/northwest/news/2133194-ljla-to-introduce-new-sunexpress-summer-route-to-turkiye|title=LJLA to introduce new SunExpress summer route to Türkiye &amp;#124; TheBusinessDesk.com|date=9 May 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}London–Stansted&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lassetter |first1=Jon |title=Ryanair now offering 1 in 7 European seats; flights up 9% in Q2 v 2022 as 10 airports added, six dropped |url=https://airserviceone.com/ryanair-now-offering-1-in-7-european-seats-flights-up-9-in-q2-v-2022-as-10-airports-added-six-dropped/ |access-date=12 July 2026 |work=Air Service One |date=3 March 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Madrid–Barajas aeroporti|Madrid]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=Attention: Ryanair braces for months-long strike – Here's how it could impact you |url=https://dailynewshungary.com/ryanair-spanish-ground-staff-strike-august |access-date=12 July 2026 |date=6 August 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Malaga&lt;ref name=&quot;RyanairBarcelona&quot;/&gt;, {{Flagicon|Malta}}Malta&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gauci |first1=Antonella |title=5 cheap flights you can catch from Malta in September |url=https://x2.timesofmalta.com/20240827/pink/5-cheap-flights-you-can-catch-from-malta-in-september |access-date=12 July 2026 |work=Times² |date=27 August 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Manchester&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Whilding |first1=Alex |title=Full list of cancelled and delayed flights at Manchester Airport on June 16 |url=https://www.leaderlive.co.uk/news/26199415.full-list-delayed-flights-manchester-airport-today/ |access-date=12 July 2026 |work=The Leader |date=16 June 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Marokash Menara aeroporti|Marokash]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Essassi |first1=Donya |title=Ryanair Includes Marrakech Route in Budapest Summer Schedule |url=https://barlamantoday.com/2026/03/08/ryanair-includes-marrakech-route-in-budapest-summer-schedule/ |access-date=12 July 2026 |work=Barlaman Today |date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;, [[Marsel Provans aeroporti|Marsel]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=Several Budapest flights could be affected by Ryanair's mass cancellations during French strike |url=https://dailynewshungary.com/budapest-flight-ryanair-cancel-french-strike/ |access-date=12 July 2026 |date=3 October 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Milan-Bergamo&lt;ref&gt;{{cite news |title=Orio, scoppiano gli pneumatici del carrello posteriore di un aereo: &quot;Pista riaperta alle 19,30&quot; |url=https://www.bergamonews.it/2024/10/01/guasto-a-un-aereo-chiusa-momentaneamente-la-pista-di-orio-al-serio/738814/ |access-date=12 July 2026 |work=BergamoNews |date=1 October 2024 |language=it}}&lt;/ref&gt;, [[Milan Malpensa aeroporti|Milan–Malpensa]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.malpensanews.it/2023/12/ryanair-apre-tre-nuove-rotte-da-milano-malpensa-compreso-il-volo-giornaliero-per-budapest/898766/ | title=Ryanair apre tre nuove rotte da Milano Malpensa, compreso il volo giornaliero per Budapest | date=5 December 2023 }}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Neapol&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair Flight from Budapest to Naples Delayed by Nearly Seven Hours |url=https://www.ilmattino.it/en/ryanair_flight_from_budapest_to_naples_delayed_by_nearly_seven_hours-8275463.html |access-date=12 July 2026 |date=1 August 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Newcastle upon Tyne&lt;ref&gt;{{cite web | title=Ryanair adds new flights from Newcastle and celebrates with £30 sale | date=19 August 2025 | url=https://www.chroniclelive.co.uk/news/north-east-news/ryanair-adds-new-flights-newcastle-32303971 }}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Palermo&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Porcu |first1=Mattia |title=Summer 2024, Ryanair from Palermo will operate more than 600 flights a week to 41 destinations |url=https://www.theflightclub.it/en/2024/02/ryanair-palermo-summer-2024-destinations/ |access-date=12 July 2026 |work=The Flight Club |date=17 February 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Pafos&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=Ryanair scandal in Cyprus: Hungarian passengers left stranded without assistance and water |url=https://dailynewshungary.com/ryanair-scandal-cyprus-passengers-stranded/ |access-date=12 July 2026 |date=29 June 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|France}}Parij-Bove&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair dévoile les destinations incontournables pour un week-end de Noël depuis l'aéroport de Beauvais |url=https://actu.fr/hauts-de-france/beauvais_60057/ryanair-devoile-les-destinations-incontournables-pour-un-week-end-de-noel-depuis-l-aeroport-de-beauvais_63477717.html |access-date=12 July 2026 |date=24 November 2025 |language=fr}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Pisa&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ritardo di 5 ore per il volo Pisa-Budapest, notte da incubo per i passeggeri bloccati in aeroporto |url=https://www.lanazione.it/pisa/cronaca/pisa-budapest-volo-h4oj1eu3 |access-date=12 July 2026 |work=La Nazione |date=10 June 2025 |language=it}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Portugal}}Portu&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lima |first1=Margarida |title=Ryanair anuncia 55 rotas no Porto, com duas novidades: Itália e Marrocos |url=https://www.nit.pt/fora-de-casa/viagens/ryanair-anuncia-55-rotas-no-porto-com-duas-novidades-italia-e-marrocos |access-date=12 July 2026 |work=NiT |date=5 November 2024 |language=pt-PT}}&lt;/ref&gt;, [[Vatslav Gavel aeroporti|Praga]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Velani |first1=Bhavya |title=Ryanair Announces the New Flights from Prague |url=https://aviationa2z.com/index.php/2023/09/14/ryanair-announces-new-flights-from-prague/ |access-date=12 July 2026 |work=Aviation A2Z |date=14 September 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Rim Champino aeroporti|Rim–Champino]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair seeks more flights for Rome Ciampino for Jubilee 2025 |url=https://www.wantedinrome.com/news/italy-ryanair-rome-ciampino-jubilee-2025.html |access-date=12 July 2026 |work=Wanted in Rome |date=18 September 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Saloniki&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Glover |first1=Patrick |title=Ryanair cuts flights to 19 airports across the UK and Europe |url=https://www.newsandstar.co.uk/news/26157450.full-list-19-airports-affected-ryanair-flight-cuts/ |access-date=12 July 2026 |work=News and Star |date=2 June 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Sweden}}Stokgolm–Arlanda&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Woods |first1=John |title=5 supercheap but mesmerizing destinations from Budapest by plane |url=https://dailynewshungary.com/5-supercheap-but-mesmerizing-destinations/ |access-date=12 July 2026 |date=7 April 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Bulgaria}}Sofiya&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=Emergency landing in Budapest: Ryanair flight to Sofia returns shortly after takeoff due to technical issue |url=https://dailynewshungary.com/emergency-landing-budapest-ryanair-sofia/ |access-date=12 July 2026 |date=23 April 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Tenerife–Janub&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair adds 8 new routes to Tenerife for summer |url=https://www.guidetocanaryislands.com/ryanair-adds-8-new-routes-to-tenerife-for-summer/ |access-date=12 July 2026 |work=GuideToCanaryIslands |date=21 February 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Albania}}Tirana&lt;ref name=&quot;TiranaRyanair&quot;&gt;{{cite news |last1=Woods |first1=John |title=New flights from Budapest to exotic places: summer timetable begins this weekend! |url=https://dailynewshungary.com/new-flights-from-budapest-summer-timetable/ |access-date=12 July 2026 |date=29 March 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|France}}Tuluza&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://centreforaviation.com/news/ryanair-resuming-budapest-toulouse-service-from-late-oct-2024-1263587|title=News for Airlines, Airports and the Aviation Industry &amp;#124; CAPA|website=centreforaviation.com}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Treviso&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair resumes service from Venice Treviso as the airport becomes the carrier's 15th Italian base |url=https://airserviceone.com/ryanair-resumes-service-from-venice-treviso-as-the-airport-becomes-the-carriers-15th-italian-base/ |access-date=12 July 2026 |date=3 June 2021}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Turin (2026-yil 25-oktyabrdan qayta tiklanadi)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://italiavola.com/2026/06/13/ryanair-riapre-una-nuova-rotta-da-e-per-litalia-un-altro-clash-con-wizz-air/|title=Ryanair riapre una nuova rotta da e per l'Italia. Un altro clash con Wizz Air|date=13 June 2026 |website=Italiavola |language=Italian|trans-title=Ryanair reopens a new route to and from Italy. Another clash with Wizz Air}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Valensiya, {{Flagicon|Italy}}Venetsiya&lt;ref&gt;{{cite web | url= https://italiavola.com/2026/04/03/ryanair-riapre-due-rotte/ | title= Ryanair riapre due rotte | date= 3 April 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Poland}}Varshava–Modlin&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Orban |first1=André |title=Budapest Airport's route boost with Ryanair's new destinations Warsaw Modlin and Alghero |url=https://www.aviation24.be/airports/budapest/budapest-airports-route-boost-with-ryanairs-new-destrinations-warsaw-modlin-and-alghero/ |access-date=12 July 2026 |work=Aviation24.be |date=11 March 2022}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Ireland}}Shannon&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lynch |first1=Richard |title=Shannon Airport Welcomes Ryanair Shannon Summer 2026 Expansion |url=https://www.ilovelimerick.ie/ryanair-shannon-summer-2026/ |access-date=12 July 2026 |date=11 December 2025}}&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt; '''Mavsumiy:''' {{Flagicon|Italy}}Alghero&lt;ref&gt;{{cite news |title=Voli internazionali da Alghero, tutte le rotte della Summer 2026: Parigi, Amsterdam e le conferme |url=https://www.lanuovasardegna.it/alghero/cronaca/2026/01/09/news/voli-internazionali-da-alghero-tutte-le-rotte-della-summer-2026-parigi-amsterdam-e-le-conferme-1.100814847 |access-date=12 July 2026 |work=La Nuova Sardegna |date=9 January 2026 |language=it}}&lt;/ref&gt;, [[Qirolicha Aliya xalqaro aeroporti|Amman–Qirolicha Aliya]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair and Wizz Air to launch direct flights to Jordan in April |url=https://www.intellinews.com/ryanair-and-wizz-air-to-launch-direct-flights-to-jordan-in-april-371534/ |access-date=12 July 2026 |date=13 March 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Burgas aeroporti|Burgas]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Kokalova-Gray |first1=Antonia |title=Ryanair to link Bulgaria's coastal airports to 14 cities in Europe in 2024 {{!}} Bulgaria Investments News {{!}} SeeNews |url=https://seenews.com/news/ryanair-to-link-bulgarias-coastal-airports-to-14-cities-in-europe-in-2024-1241854 |access-date=12 July 2026 |date=4 January 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Castellón&lt;ref name=&quot;RyanairBarcelona&quot;/&gt;, {{Flagdeco|HRV}}Dubrovnik&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://dailynewshungary.com/ryanair-takes-on-wizz-air-croatia-budapest/|title=Ryanair takes on Wizz Air on popular Croatian route with new summer flights from Budapest!|website=DNH|date=8 February 2026 |access-date=9 February 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}East Midlands&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Antcliff |first1=Karen |title=£25 return Ryanair East Midlands Airport flights released |url=https://www.nottinghampost.com/news/nottingham-news/ryanair-cheap-east-midlands-flights-7925021 |access-date=12 July 2026 |work=Nottingham Post |date=13 December 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Gago Koutino aeroporti|Faro]]&lt;ref name=&quot;TiranaRyanair&quot;/&gt;, {{Flagicon|Sweden}}Gyoteborg&lt;ref&gt;{{cite news |title=Itt a Ryanair téli menetrendje, elbúcsúzhatunk több kitűnő úticéltól |url=https://okosutas.hu/itt-a-ryanair-teli-menetrendje-elbucsuzhatunk-tobb-kituno-uticeltol/ |access-date=12 July 2026 |work=Okosutas |date=3 May 2026 |language=hu}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Korfu&lt;ref&gt;{{cite news | title=Υψηλές πτήσεις στην Ελλάδα «βλέπει» η Ryanair – Kαι νέα δρομολόγια | trans-title = Ryanair is &quot;looking&quot; at high-cost flights to Greece - and new routes | url= https://www.skyrodos.gr/%CF%85%CF%88%CE%B7%CE%BB%CE%AD%CF%82-%CF%80%CF%84%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1-%CE%B2%CE%BB%CE%AD%CF%80%CE%B5%CE%B9-%CE%B7-ry/ |access-date=12 July 2026 |work=Sky Rodos | language = el | date=1 April 2021}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Lamezia Terme&lt;ref name=&quot;h715&quot;&gt;{{cite web | last=Woods | first=John | title=Ryanair–Wizz Air battle intensifies on new Budapest route to Mediterranean paradise | website=DailyNewsHungary | date=8 December 2025 | url=https://dailynewshungary.com/ryanair-wizz-air-battle-budapest-italy/ | access-date=8 December 2025}}&lt;/ref&gt;, [[Lanzarote aeroporti|Lanzarote]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Woods |first1=John |title=Budapest Airport summer schedule brings important changes: here are the details |url=https://dailynewshungary.com/budapest-airport-summer-schedule-in-march |access-date=12 July 2026 |date=5 March 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Mykonos&lt;ref name=&quot;MykonosRyanair&quot;&gt;{{cite news |last1=Forgács |first1=Fanni |title=Fancy a Greek holiday? Book now! – Flights got significantly cheaper from Budapest |url=https://dailynewshungary.com/fancy-a-greek-holiday-book-now-flights-got-significantly-cheaper-from-budapest/ |access-date=12 July 2026 |date=6 June 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Palma de Mallorca&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=Attention: Ryanair braces for months-long strike – Here's how it could impact you |url=https://dailynewshungary.com/ryanair-spanish-ground-staff-strike-august/ |access-date=12 July 2026 |date=6 August 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Preveza/Lefkada&lt;ref name=&quot;MykonosRyanair&quot;/&gt;, {{Flagicon|Greece}}Rodos&lt;ref&gt;{{cite news |last=Mercédesz | first=Hetzmann |title=Vacation nightmare: Hungarian couple loses EUR 5,000 after being denied boarding on Ryanair flight |url=https://dailynewshungary.com/couple-loses-eur-5000-denied-boarding-ryanair |access-date=12 July 2026 |date=2 October 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Rimini&lt;ref&gt;{{cite news |last=Porcu |first=Mattia |title=Summer 2025, Ryanair will fly 8 routes from Rimini: details |url=https://www.theflightclub.it/en/2025/03/summer-2025-ryanair-will-fly-8-routes-from-rimini-the-details/ |access-date=12 July 2026 |work=The Flight Club |date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Skiatos&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://airportal.hu/szkiathosz-szigetere-indit-jaratot-budapestrol-a-ryanair/ | title=Szkiathosz szigetére indít járatot Budapestről a Ryanair | date=5 December 2023 }}&lt;/ref&gt;, [[Xanya xalqaro aeroporti|Xanya]]&lt;ref name=&quot;MykonosRyanair&quot;/&gt;, {{Flagdeco|HRV}}Zadar&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ryanair cuts Bosnia and Serbia flights as Croatia sees summer growth |url=https://www.exyuaviation.com/2025/12/ryanair-cuts-bosnia-and-serbia-flights.html |access-date=12 July 2026 |work=EX-YU Aviation News |date=16 December 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Zakynthos&lt;ref name=&quot;MykonosRyanair&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Scandinavian Airlines | [[Kopengagen aeroporti|Kopengagen]]&lt;ref name=&quot;CopenhagenNAS&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[SCAT Airlines]] | [[Chimkent xalqaro aeroporti|Chimkent]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://airportal.hu/simkent-es-budapest-kozott-indit-jaratot-a-scat-airlines/|title=Simkent és Budapest között indít járatot a Scat Airlines|date=5 February 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Shanghai Airlines, {{CHN}} | {{Flagicon|China}}Ningbo&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hungarytoday.hu/ningbo-budapest-flight-route-is-of-great-importance-in-light-of-the-war/|title=Ningbo-Budapest Flight Route is of Great Importance in Light of the War|date=20 June 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Sian Syanyan xalqaro aeroporti|Sian]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aviation24.be/airlines/shanghai-airlines/budapest-airport-welcomes-return-of-xian-connection-with-shanghai-airlines|title=Budapest Airport welcomes return of Xi'An connection with Shanghai Airlines|publisher=Aviation24|date=23 April 2024|access-date=24 April 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Shanxay Pudong xalqaro aeroporti|Shanxay–Pudong]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nukina |first1=Keishi |title=Air China and Shanghai Airlines to Increase Budapest Capacity During 2024 Summer Schedule |url=https://knaviation.net/china-budapest-expansion/ |access-date=12 July 2026 |work=KN Aviation |date=29 January 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Smartwings]] | '''Mavsumiy charter:''' {{Flagicon|Spain}}Almeria&lt;ref name=&quot;AlmeriaSmartwings&quot;&gt;{{cite news |title=Budapestről és Debrecenből új járatokat indít nyáron a Smartwings |url=https://airportal.hu/budapestrol-es-debrecenbol-uj-jaratokat-indit-nyaron-a-smartwings |access-date=12 July 2026 |date=28 January 2025 |language=hu}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Barselona&lt;ref name=&quot;AlmeriaSmartwings&quot;/&gt;, [[Milas–Bodrum aeroporti|Bodrum]]&lt;ref name=&quot;AlmeriaSmartwings&quot;/&gt;, {{Flagicon|Turkey}}Dalaman&lt;ref&gt;{{cite web|title=Budapest(BUD) to Dalaman(DLM)|url=https://flyteam.jp/en/airline_route/bud_dlm|website=flyteam.jp|access-date=5 February 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Fuerteventura&lt;ref name=&quot;FuerteventuraSmartwings&quot;&gt;{{cite news |last1=Gruber |first1=Jan |title=Charter: Smartwings with new destinations from Debrecen and BudapestCharter: Smartwings with new destinations from Debrecen and Budapest |url=https://aviation.direct/en/charter-smartwings-with-new-destinations-from-debrecen-and-budapest |access-date=12 July 2026 |work=Aviation.Direct |date=5 April 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Palma de Mallorca&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ágnes |first1=Vágó |title=Egyensúly a piacon, minőségi termékkínálat, felelős árkalkuláció |url=https://turizmusonline.hu/cikkek/kulfold/egyensuly-a-piacon-minosegi-termekkinalat-felelos-arkalkulacio-.html |website=Turizmus Online |access-date=12 July 2026 |language=hu |date=21 January 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Preveza/Aktion&lt;ref name=&quot;FuerteventuraSmartwings&quot;/&gt;, {{Flagdeco|CPV}}Sal&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hungarytoday.hu/new-exotic-destination-charter-flight-launched-from-budapest-to-the-republic-of-cape-verde/|title=New Exotic Destination: Charter Flight Launched from Budapest to the Republic of Cape Verde|date=8 May 2026|website=hungarytoday.hu}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Egypt}}Taba&lt;ref name=&quot;FuerteventuraSmartwings&quot;/&gt;, {{Flagicon|Albania}}Tirana&lt;ref&gt;{{cite news |title=Budapest bezárt! - kártérítés |url=https://kesettagepem.hu/budapest-bezart |access-date=12 July 2026 |work=Késett a gépem, kártérítési igény |date=7 July 2025 |language=hu}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Zakynthos&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://airportal.hu/travel-service-harom-uj-utvonal-es-13-os-kapacitasbovites-nyari-menetrendben/|title=Travel Service: Három új útvonal és 13%-os kapacitásbővítés a nyári menetrendben|date=27 February 2018}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[SunExpress]] | '''Mavsumiy:''' [[Antaliya aeroporti|Antaliya]]]&lt;ref name=&quot;IzmirSunExpress&quot;/&gt;, [[Izmir Adnan Menderes aeroporti|Izmir]]&lt;ref name=&quot;IzmirSunExpress&quot;&gt;{{cite news |last1=Karp |first1=Aaron |title=Sun Express Opens Budapest-Izmir, Turkey Route |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/sun-express-opens-budapest-izmir-turkey-route |access-date=12 July 2026 |date=27 June 2022}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Swiss International Air Lines | {{Flagicon|Switzerland}}Syurix&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Liebrich |first1=Martin |title=Flughafen Zürich: Airbus A220 von Swiss nach Budapest muss umdrehen |url=https://www.tagesanzeiger.ch/flughafen-zuerich-swiss-flug-nach-budapest-dreht-um-686607413143 |access-date=12 July 2026 |work=Tages-Anzeiger |date=13 March 2026 |language=de}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| TAROM, {{ROU}} | [[Buxarest Henri Coandă xalqaro aeroporti|Buxarest–Otopeni]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Airline News in Brief 11 June 2026 |url=https://asianaviation.com/posts/airline-news-in-brief-11-june-2026 |access-date=12 July 2026 |work=Asian Aviation |date=11 June 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[TUI Airways]] | '''Mavsumiy:''' [[Birmingem aeroporti|Birmingem]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Birmingham Airport confirms full list of new direct routes for 2026 |url=https://www.birminghamworld.uk/travel/confirms-full-list-of-45-direct-routes-for-2026-as-new-airline-starts-flights-5443390 |access-date=12 July 2026 |work=BirminghamWorld |date=15 December 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Gatvik aeroporti|London–Gatvik]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Millar |first1=Will |title=TUI announces new routes and more flights from UK airports for summer 2024 |url=https://www.sussexexpress.co.uk/read-this/tui-launches-extra-flights-for-summer-2024-full-list-of-airports-and-new-routes-4113562 |access-date=12 July 2026 |work=SussexWorld |date=21 April 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Manchester&lt;ref&gt;{{cite news |title=Full list of cancelled and delayed flights from Manchester Airport today |url=https://www.nwemail.co.uk/news/26115220.manchester-airport-cancelled-delayed-flights-today/ |access-date=12 July 2026 |work=The Mail |date=18 May 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Turkish Airlines]] | [[Istanbul aeroporti|Istanbul]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=Attention: Change in Turkish low-cost airline flying from Budapest to Istanbul |url=https://dailynewshungary.com/turkish-low-cost-airline-budapest-istanbul/ |access-date=12 July 2026 |date=3 May 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Wizz Air]] | [[Zayd xalqaro aeroporti|Abu-Dabi]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wizz Air suspends several routes from the UAE – here's why {{!}} Time Out Dubai |url=https://www.timeoutdubai.com/news/wizz-air-abu-dhabi-suspensions |access-date=12 July 2026 |date=10 July 2025}}&lt;/ref&gt;, [[Afina xalqaro aeroporti|Afina]]&lt;ref name=&quot;ValenciaWizzAir&quot; /&gt;, {{Flagicon|Spain}}Alikante&lt;ref name=&quot;KeflavikWizzAir&quot;/&gt;, [[Qirolicha Aliya xalqaro aeroporti|Amman–Qirolicha Aliya]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wizz Air suspends flights to Middle East for several months |url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-suspends-flights-middle-east-months/ |access-date=12 July 2026 |date=5 March 2026}}&lt;/ref&gt;, [[Anqara Esenbogʻa aeroporti|Anqara]]&lt;ref&gt;{{cite web | last=Woods | first=John | title=Wizz Air announces long-awaited flight to Anatolian metropolis | website=DailyNewsHungary | date=8 December 2025 | url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-new-flight-to-anatolian-metropolis/ | access-date=9 December 2025}}&lt;/ref&gt;,{{Flagicon|Spain}}Barselona&lt;ref name=&quot;BarcelonaWizzAir&quot;&gt;{{cite news |title=Wizz Air Adds Multiple New Routes Linking Spain, Italy, Bulgaria and Albania Ahead of Summer 2026 |url=https://ftnnews.com/travel-news/aviation/wizz-air-adds-multiple-new-routes-linking-spain-italy-bulgaria-and-albania-ahead-of-summer-2026/ |access-date=12 July 2026 |date=14 January 2026 |language=English}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Bari&lt;ref name=&quot;SkopjeWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Switzerland}}Bazel/Mulhouse&lt;ref name=&quot;KeflavikWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Finland}}Bergen&lt;ref name=&quot;k296&quot;&gt;{{cite web | last=Woods | first=John | title=Wizz Air announcement surge from New York: new routes, base expansions, increased flight frequencies | website=DailyNewsHungary | date=19 November 2025 | url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-announces-new-flightis-bases-routes/ | access-date=8 December 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Germany}}Berlin&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Woods |first1=John |title=Wizz Air cockpit door opened during hard landing, passengers shocked |url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-cockpit-door-opened-during-hard-landing-passengers-shocked/ |access-date=12 July 2026 |date=6 May 2023}}&lt;/ref&gt; [[Bilbao Airport|Bilbao]],&lt;ref name=&quot;turizmus.com&quot;/&gt;, {{Flagicon|Denmark}}Billund&lt;ref&gt;{{cite web | title=Udvidelsen fortsætter: NY rute fra Billund åbner til europæisk hovedstad &amp;#124; jv.dk | date=17 October 2025 | url=https://jv.dk/billund/udvidelsen-fortsaetter-ny-rute-fra-billund-aabner-til-europaeisk-hovedstad }}&lt;/ref&gt;, [[Haydar Aliyev xalqaro aeroporti|Boku]]&lt;ref name=&quot;SkopjeWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Romania}}Brashov&lt;ref name=&quot;dailynewshungary.com&quot;&gt;{{cite web | url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-launches-six-new-flights-budapest/ | title=BREAKING: Hungarian Wizz Air launches six new flights from Budapest! - UPDATED - Daily News Hungary | date=28 February 2024 }}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|England}}Brussel-Sharlerua&lt;ref name=&quot;BrusselsCWizzAir&quot;&gt;{{cite news |title=Wizz Air Expands European Routes with Return to Transylvania |url=https://hungarytoday.hu/wizz-air-expands-european-routes-with-return-to-transylvania/ |access-date=12 July 2026 |work=Hungary Today |date=9 December 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Romania}}Buxarest–Baneasa&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://airportal.hu/otopeni-helyett-baneasara-repul-budapestrol-a-wizz-air/|title=Otopeni helyett Baneasára repül Budapestről a Wizz Air|date=27 January 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Germany}}Dortmund&lt;ref name=&quot;LondonLutonWizzAir&quot;/&gt;, [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay–Xalqaro]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=says |first1=Londonsteve |title=Wizz Air suspends flights to Middle East for several months |url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-suspends-flights-middle-east-months/ |access-date=12 July 2026 |date=5 March 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Germany}}Eyndxoven&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wizz Air offers a year of unlimited last-minute flying for €500 {{!}} NL Times |url=https://nltimes.nl/2024/08/14/wizz-air-offers-year-unlimited-last-minute-flying-eu500 |access-date=12 July 2026 |work=nltimes.nl |date=14 August 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Portugal}}Funchal&lt;ref name=&quot;KeflavikWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Poland}}Gdansk&lt;ref name=&quot;turizmus.com&quot;/&gt;, [[Hurgada xalqaro aeroporti|Hurgada]]&lt;ref name=&quot;KeflavikWizzAir&quot;/&gt;, [[Istanbul aeroporti|Istanbul]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mercédesz |first1=Hetzmann |title=New Wizz Air route puts Türkiye's capital on the map for Hungarians as direct flights launch! |url=https://dailynewshungary.com/new-wizz-air-route-turkiye-ankara/ |access-date=12 July 2026 |date=7 May 2026}}&lt;/ref&gt; [[King Abdulaziz International Airport|Jeddah]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lassetter |first1=Jon |title=Europe gets 42 new Saudi Arabia routes this year; Wizz Air and flyadeal add the most; Riyadh the top 'new route' gateway |url=https://airserviceone.com/europe-gets-42-new-saudi-arabia-routes-this-year-wizz-air-and-flyadeal-add-the-most-riyadh-the-top-new-route-gateway/ |access-date=12 July 2026 |work=Air Service One |date=13 April 2023}}&lt;/ref&gt;  [[Kalamata International Airport|Kalamata]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kalamata Airport to Connect to 22 Destinations via 31 Routes in 2026 |url=https://news.gtp.gr/2026/02/25/kalamata-airport-to-connect-to-22-destinations-via-31-routes-in-2026/ |access-date=12 July 2026 |date=25 February 2026}}&lt;/ref&gt;, [[Kataniya–Fontanarossa aeroporti|Kataniya]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wizz Air chiude la Catania-Verona? |url=https://italiavola.com/2023/10/17/wizz-air-chiude-la-catania-verona/ |access-date=12 July 2026 |work=Italiavola &amp; Travel |date=17 October 2023 |language=it-IT}}&lt;/ref&gt;, [[Kishinyov xalqaro aeroporti|Kishinyov]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wizz Air adds Chișinău to network from Turin: starting Dec. 13, two weekly flights |url=https://www.theflightclub.it/en/2025/09/wizz-air-adds-chisinau-to-network-from-turin-from-dec-13-two-weekly-flights/ |access-date=12 July 2026 |work=The Flight Club |date=6 September 2025}}&lt;/ref&gt;, [[Kopengagen aeroporti|Kopengagen]]&lt;ref name=&quot;Új útvonalakat jelentett be a Wizz Air-2023&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.startlap.hu/utazas/wizz-air-dania-egyiptom/ | title=Új útvonalakat jelentett be a Wizz Air, már ide is elrepítenek októbertől &amp;#124; Startlap Utazás | date=21 March 2023 }}&lt;/ref&gt;, [[David the Builder Kutaisi International Airport|Kutaisi]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kutaisi International Airport: The Gateway to Georgia's Wizz Air Adventures |url=https://drifttravel.com/kutaisi-international-airport-the-gateway-to-georgias-wizz-air-adventures/ |access-date=12 July 2026 |work=Drift Travel Magazine |date=1 May 2023}}&lt;/ref&gt; [[Larnaca International Airport|Larnaca]],&lt;ref name=&quot;BrusselsCWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Portugal}}Lissabon&lt;ref name=&quot;SkopjeWizzAir&quot;/&gt; [[Gatvik aeroporti|London–Gatvik]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wizz Air cutting Gatwick flights |url=https://travelmole.com/news/wizz-air-cutting-gatwick-flights |access-date=12 July 2026 |date=18 November 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[London–Luton]],&lt;ref name=&quot;LondonLutonWizzAir&quot;&gt;{{cite news |last1=Woods |first1=John |title=Wizz Air shared surprising details of some new routes |url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-shared-surprising-details-of-some-new-routes/ |access-date=12 July 2026 |date=8 April 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Madrid–Barajas aeroporti|Madrid]]&lt;ref name=&quot;KeflavikWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Spain}}Malaga&lt;ref name=&quot;BarcelonaWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Malta}}Malta&lt;ref name=&quot;ValenciaWizzAir&quot; /&gt;, [[Marokash Menara aeroporti|Marokash]]&lt;ref name=&quot;SkopjeWizzAir&quot;/&gt; [[Memmingen Airport|Memmingen]],&lt;ref name=&quot;BrusselsCWizzAir&quot;/&gt;, [[Milan Malpensa aeroporti|Milan–Malpensa]]&lt;ref name=&quot;KeflavikWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Italy}}Neapol&lt;ref name=&quot;ValenciaWizzAir&quot; /&gt; [[Nice Côte d'Azur Airport|Nice]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Woods |first1=John |title=Passengers sick after Wizz pilot's stunning move: plane never arrived at its destination |url=https://dailynewshungary.com/passengers-sick-after-wizz-pilots-stunning-move-plane-never-arrived-at-its-destination/ |access-date=12 July 2026 |date=11 March 2023}}&lt;/ref&gt; [[Paris–Orly]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Balogh |first1=András |title=Wizz Air compensation: some received some did not |url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-compensation-some-received-some-did-not/ |access-date=12 July 2026 |date=31 August 2022}}&lt;/ref&gt; [[Podgorica Airport|Podgorica]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=New Air Links to Montenegro: Podgorica and Tivat Add Dozens of Flights as Airlines Expand for 2025/26 |url=https://www.vijesti.me/montenegro4u/travel-to-montenegro/784966/new-air-links-to-montenegro-podgorica-and-tivat-add-dozens-of-flights-as-airlines-expand-for-202526 |access-date=12 July 2026 |date=20 November 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Keflavík International Airport|Reykjavík–Keflavík]],&lt;ref name=&quot;KeflavikWizzAir&quot;&gt;{{cite news |title=Kilenc budapesti útvonalán növeli a járatok számát a Wizz Air |url=https://airportal.hu/kilenc-budapesti-utvonalan-noveli-a-jaratok-szamat-a-wizz-air |access-date=12 July 2026 |work=AIRportal.hu |date=13 September 2023 |language=hu}}&lt;/ref&gt; [[Rome–Fiumicino]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Oleksandr |first1=Shostal |title=Wizz Air launches summer sale: tickets from €14 |url=https://112.ua/en/wizz-air-zapustiv-litnu-akciu-z-kvitkami-vid-14-evro-aki-napramki-dostupni-169346 |access-date=12 July 2026 |date=16 June 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Sharm El Sheikh International Airport|Sharm El Sheikh]],&lt;ref name=&quot;Új útvonalakat jelentett be a Wizz Air-2023&quot;/&gt;, {{Flagicon|Greece}}Saloniki&lt;ref name=&quot;ValenciaWizzAir&quot; /&gt;, [[Skopje International Airport|Skopje]],&lt;ref name=&quot;SkopjeWizzAir&quot;&gt;{{cite news |last1=Woods |first1=John |title=Wizz Air announcement surge from New York: new routes, base expansions, increased flight frequencies |url=https://dailynewshungary.com/wizz-air-announces-new-flightis-bases-routes/ |access-date=12 July 2026 |date=19 November 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Bulgaria}}Sofiya&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wizz Air Expands Operations in Bulgaria with Eighth Aircraft in Sofia and Five New Routes - Novinite.com - Sofia News Agency |url=https://www.novinite.com/articles/236755/Wizz+Air+Expands+Operations+in+Bulgaria+with+Eighth+Aircraft+in+Sofia+and+Five+New+Routes |access-date=26 July 2026 |date=30 January 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Sweden}}Stokgolm–Arlanda&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.aviation24.be/airlines/wizz-air/wizz-air-establishes-operations-at-stockholm-arlanda-with-two-new-direct-routes/ | title=Wizz Air establishes operations at Stockholm Arlanda with two new direct routes | date=26 September 2023 }}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Germany}}Shtutgart&lt;ref name=&quot;dailynewshungary.com&quot;/&gt; [[Tallinn International Airport|Tallinn]],&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://airportal.hu/tallinn-es-billund-is-bekerul-a-wizz-air-budapesti-halozataba/ | title=Tallinn és Billund is bekerül a Wizz Air budapesti hálózatába | date=17 October 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Târgu Mureș International Airport|Târgu Mureș]],&lt;ref name=&quot;BrusselsCWizzAir&quot;/&gt;, [[Ben Gurion aeroporti|Tel-Aviv]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wrobel |first1=Sharon |title=Wizz Air expected to partially resume Tel Aviv flights from August 8 |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/wizz-air-expected-to-partially-resume-tel-aviv-flights-from-august-8/ |access-date=8 July 2025 |work=[[The Times of Israel]] |publisher=The Times of Israel |date=8 July 2025 |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Tenerife–Janub&lt;ref name=&quot;KeflavikWizzAir&quot;/&gt;, {{Flagicon|Italy}}Turin&lt;ref&gt;{{cite web | title=Wizz Air announces new Turin-Bucharest flight | date=August 2025 | url=https://airlinergs.com/wizz-air-announces-new-turin-bucharest-flight/ }}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Valensiya&lt;ref name=&quot;ValenciaWizzAir&quot;&gt;{{cite news |title=Wizz Air Launches Six New Flights from Budapest |url=https://hungarytoday.hu/wizz-air-launches-six-new-flights-from-budapest/ |access-date=12 July 2026 |work=Hungary Today |date=29 February 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Venetsiya&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lassetter |first1=Jon |title=New Route of the Day (8 March 2025): Wizz Air between Venice and Budapest |url=https://airserviceone.com/new-route-of-the-day-8-march-2025-wizz-air-between-venice-and-budapest/ |access-date=12 July 2026 |work=Air Service One |date=19 March 2025}}&lt;/ref&gt; [[Vilnius Airport|Vilnius]],&lt;ref name=&quot;turizmus.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://turizmus.com/cikk/kozlekedes/negy-uj-jaratot-indit-budapestrol-wizz-air|title=Wizz Air launches new flights from Budapest to Poland, Spain and Lithuania|date=26 March 2025}}&lt;/ref&gt;, [[Varshava Shopen aeroporti|Varshava–Shopen]]&lt;ref name=&quot;SkopjeWizzAir&quot;/&gt; [[Wrocław Airport|Wrocław]],&lt;ref name=&quot;turizmus.com&quot;/&gt; [[Zvartnots International Airport|Yerevan]]&lt;ref name=&quot;dailynewshungary.com&quot;/&gt; &lt;br/&gt; '''Mavsumiy:''' [[Antaliya aeroporti|Antaliya]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://repjegykiraly.hu/wizz-air-isztambul/ | title=Wizz Air ÚJ JÁRATOK Magyarországról Isztambulba és Antalyába | date=19 January 2023 }}&lt;/ref&gt;, [[Burgas aeroporti|Burgas]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Kumanov |first1=Georgi |title=Wizz Air launches summer flights from Bulgaria to Corfu, Budapest {{!}} Southeast Europe Investments News {{!}} SeeNews |url=https://seenews.com/news/wizz-air-launches-summer-flights-from-bulgaria-to-corfu-budapest-1296114 |access-date=12 July 2026 |work=seenews.com |date=9 June 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Greece}}Korfu&lt;ref&gt;{{cite web | last=Today | first=MTI-Hungary | title=Wizz Air to Increase Seat Capacity on Hungarian Flights for the Summer Season | website=Hungary Today | date=24 January 2024 | url=https://hungarytoday.hu/wizz-air-to-increase-seat-capacity-on-its-hungarian-flights-for-the-summer-season/ | access-date=23 December 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagdeco|HRV}}Dubrovnik&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Wizz Air to launch new Dubrovnik route|url=https://www.exyuaviation.com/2026/01/wizz-air-to-launch-new-dubrovnik-route.html|website=exyuaviation.com|date=20 January 2026|accessdate=23 January 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Genoa Airport|Genoa]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Porcu |first1=Mattia |title=Summer 2025, here are all the routes served by Genoa airport |url=https://www.theflightclub.it/en/2025/04/summer-2025-here-are-all-the-routes-served-by-genoa-airport/ |access-date=12 July 2026 |work=The Flight Club |date=1 April 2025}}&lt;/ref&gt; [[Sphinx International Airport|Giza]],&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://airportal.hu/kairoba-indit-jaratokat-budapestrol-a-wizz-air/ | title=Kairóba indít járatokat Budapestről a Wizz Air | date=15 June 2023 }}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Gran Canaria&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hungarytoday.hu/wizz-air-to-launch-new-flight-from-budapest-to-the-exotic-gran-canaria/|title=Wizz Air to Launch New Flight from Budapest to the Exotic Gran Canaria|date=5 July 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Lamezia Terme&lt;ref name=&quot;h715&quot;/&gt;, {{Flagicon|Spain}}Palma de Mallorca&lt;ref&gt;{{cite news |title=Harminc százalékkal növeli budapesti kapacitásait nyáron a Wizz Air |url=https://turizmus.com/cikk/kozlekedes/wizz-air-nyari-menetrend-kapacitas-budapest |access-date=12 July 2026 |date=30 March 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Italy}}Rimini&lt;ref name=&quot;k296&quot;/&gt;, {{Flagicon|Albania}}Tirana&lt;ref name=&quot;ValenciaWizzAir&quot; /&gt;, {{Flagdeco|HRV}}Zadar&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Avio|first1=Radar|url=https://avioradar.net/en/wizz-air-connects-zadar-with-budapest-and-warsaw/|title=Wizz Air connects Zadar with Budapest and Warsaw|website=Avioradar.com|date=25 February 2026|access-date=27 February 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
}}

=== Yuk ===
{{Aeroport-yoʻnalishlar
&lt;!-- --&gt;
| [[Cargolux]]&lt;ref&gt;[https://www.cargolux.com/network-offices/network-offices cargolux.com – Network &amp; Offices] retrieved 24 July 2020&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Cargolux Schedule Worldwide May 2023|url=https://www.cargolux.com/media/x3inlsba/cargolux-schedule-worldwide-may-2023.pdf|website=[[Cargolux]]|access-date=11 May 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cargolux Schedule Worldwide|url=https://www.cargolux.com/media/fuioaghx/cargolux-schedule-worldwide-september-2025.pdf|website=Cargolux}}&lt;/ref&gt; | [[Ashgabat International Airport|Ashgabat]], [[Haydar Aliyev xalqaro aeroporti|Boku]], [[Bangkok–Suvarnabhumi]], [[Soekarno-Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno-Hatta]], [[Hong Kong International Airport|Hong Kong]], {{Flagicon|Luxembourg}}Luksemburg, [[Shenjen Baoan xalqaro aeroporti|Shenjen]], [[Zhengzhou Xinzheng International Airport|Zhengzhou]]
&lt;!-- --&gt;
| [[China Cargo Airlines]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stattimes.com/air-cargo/china-cargo-airlines-launches-shanghai-budapest-flights-1352694|title=China Cargo Airlines launches Shanghai-Budapest|publisher=Stat Times|date=18 July 2024|access-date=21 July 2024}}&lt;/ref&gt; | [[Shanxay Pudong xalqaro aeroporti|Shanxay–Pudong]]
&lt;!-- --&gt;
| [[FedEx Express]]&lt;ref&gt;[https://www.airlineroutemaps.com/maps/FedEx/Europe/Paris_CDG airlineroutemaps.com – FedEx] retrieved 14 August 2022&lt;/ref&gt; | [[Sharl de Goll aeroporti|Parij–Sharl de Goll]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Hungary Air Cargo]]&lt;ref&gt;[https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/freighter-strengthens-hungary-to-china-trade/ aircargonews.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230204063718/https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/freighter-strengthens-hungary-to-china-trade/ |date=4 February 2023 }} retrieved 22 December 2022&lt;/ref&gt; | [[Zhengzhou Xinzheng International Airport|Zhengzhou]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Korean Air Cargo]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://aircargoworld.com/allposts/korean-air-launches-direct-icn-bud-cargo-flight/|title=Korean Air launches direct ICN-BUD cargo flight|website=AIRCARGOWORLD.COM|date=21 February 2020 |access-date=7 March 2020}}&lt;/ref&gt; | [[Frankfurt aeroporti|Frankfurt]], [[Inchxon aeroporti|Seul–Inchxon]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Qatar Airways Cargo]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.qrcargo.com/s/network-and-services/flight-schedule|title=Schedule your Next Destination - Qatar Airways Cargo|date=25 August 2025}}&lt;/ref&gt; | [[Hamad International Airport|Doha]]
&lt;!-- --&gt;
| [[SF Airlines]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stattimes.com/air-cargo/sf-airlines-launches-china-hungary-route-1352413|title=SF Airlines launches China-Hungary route|publisher=Stat Times|date=18 June 2024|access-date=27 June 2024}}&lt;/ref&gt; | [[Ezhou Huahu Airport|Ezhou]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Sichuan Airlines|Sichuan Airlines Cargo]]&lt;ref&gt;[https://airportal.hu/unnepelyesen-koszontottek-a-sichuan-airlines-aruszallito-jaratat-ferihegyen/] retrieved 24 July 2020&lt;/ref&gt; | [[Almaty Airport|Almaty]], [[Chengdu–Shuangliu]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Turkish Cargo]]&lt;ref&gt;[https://www.turkishcargo.com.tr/en/online-services/flight-schedule turkishcargo.com – Flight Schedule] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211019111442/https://www.turkishcargo.com.tr/en/online-services/flight-schedule |date=19 October 2021 }} retrieved 24 July 2020&lt;/ref&gt; | [[Istanbul aeroporti|Istanbul]]
&lt;!-- --&gt;
| [[UPS Airlines]]&lt;ref&gt;[https://www.airlineroutemaps.com/maps/UPS_United_Parcel_Service/Europe airlineroutemaps.com – UPS] retrieved 24 July 2020&lt;/ref&gt; | {{Flagicon|Germany}}Kyoln/Bonn
&lt;!-- --&gt;
}}

== Statistika ==
=== Eng gavjum yo'nalishlar ===
{| class=&quot;wikitable&quot; 
|+ Budapeshtdan amalga oshiriladigan eng gavjum 10 yo'nalish, 2024&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/avia_par_pt__custom_18464606/default/table|title=Air passenger transport routes between partner airports and main airports in Hungary|access-date=18 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
! O'rni
! Aeroport
! Yo'lovchilar soni
! Aviakompaniyalar
|-
| 1
| [[Istanbul aeroporti|Istanbul]]
| 517 748
| Turkish Airlines, Wizz Air
|-
| 2
| London–Stansted
| 498 175
| Ryanair
|-
| 3
| [[Frankfurt aeroporti|Frankfurt]]
| 482 651
| Lufthansa
|-
| 4
| Barselona
| 482 054
| Ryanair, Smartwings, Wizz Air
|-
| 5
| [[Ben Gurion aeroporti|Tel-Aviv]]
| 466 757
| arkia, Bluebird Airways, El Al, FLYYO, Israir, Ryanair, Wizz Air
|-
| 6
| London–Luton
| 453 440
| Wizz Air
|-
| 7
| [[Schiphol|Amsterdam]]
| 442 559
| KLM
|-
| 8
| [[Milan Malpensa aeroporti|Milan–Malpensa]]
| 425 516
| Ryanair, Wizz Air
|-
| 9
| [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay]]
| 382 692
| Emirates, flydubai, Wizz Air
|-
| 10
| [[Madrid–Barajas aeroporti|Madrid]]
| 380,381
| Iberia, Ryanair, Wizz Air
|}

== Boshqa inshootlari ==
* [[Wizz Air]] aviakompaniyasining bosh ofisi 221-binoda joylashgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wizzair.com/about_us/company_information/? |title=Company overview |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312090822/http://wizzair.com/about_us/company_information/ |archive-date=12 March 2009 |website=[[Wizz Air]] |access-date=11 December 2011 |quote=Wizz Air Hungary Airlines Ltd. BUD International Airport Building 221 H-1185 Budapest}}&lt;/ref&gt;. Wizz Air 2010-yil oktyabr oyida ijara shartnomasini imzolagan va 2011-yil iyun oyida 150 nafar xodimi bilan u yerga ko‘chib o‘tgan. Aviakompaniya o‘z faoliyatini boshlaganidan so‘ng qayta ta’mirlangan ofis binosida {{convert|2000|sqm|sqft}} dan ortiq maydonni egallaydi. Ochiq rejalashtirilgan ofis maydoniga ega ushbu binoda taxminan 150 nafar xodim ishlaydi&lt;ref name=&quot;AirportHQ&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bud.hu/english/business-and-partners/property |title=Property development |archive-url=https://web.archive.org/web/20111224221527/http://www.bud.hu/english/business-and-partners/property |archive-date=24 December 2011 |website=bud (Budapest Airport) |access-date=11 December 2011}}&lt;/ref&gt;. Bundan tashqari, Farnair Hungary kompaniyasining bosh ofisi ham aeroport hududida joylashgan&lt;ref&gt;{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20091018093627/http://www.farnair.com/Html/ContactUs/ContactUs.php |title=Our Offices |work=Farnair Europe |access-date=19 February 2012 |quote=H-1185 Budapest Liszt Ferenc ROK 17. Hungary |url=http://www.farnair.com/Html/ContactUs/ContactUs.php |archive-date=18 October 2009}}&lt;/ref&gt;.
* Malév Hungarian Airlines 2011-yil bahorida aeroport bilan ijara shartnomasini imzolab, o‘z bosh qarorgohini 2012-yil yoziga qadar aeroport hududiga ko‘chirishga kelishib olgan&lt;ref name=&quot;AirportHQ&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20110526024453/http://www.malev.com/companyinformation/pressreleases/article?Content=%2FRoot%2FMalevContents%2FEn%2Fcompany-information%2Fpressreleases%2Fpress-releases%2F2011%2F4%2Fmoving |title=Malév headquarters moves back to Budapest Airport |work= Malév Hungarian Airlines |date=20 April 2011 |access-date=4 February 2012 |url=http://www.malev.com/companyinformation/pressreleases/article?Content=%2FRoot%2FMalevContents%2FEn%2Fcompany-information%2Fpressreleases%2Fpress-releases%2F2011%2F4%2Fmoving |archive-date=26 May 2011}}&lt;/ref&gt;

== Yer usti transporti ==
=== Taksi ===
Budapesht aeroportining rasmiy taksi hamkori — Főtaxi kompaniyasi bo‘lib, uning taksi buyurtma berish shoxobchasi kelish zali chiqish qismida (bino tashqarisida) joylashgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bud.hu/en/passengers/transport/airport_transfer_and_other_services/taxi |title=BUD's website about their official taxi partner |website=bud (Budapest Airport) |access-date=17 March 2018 |archive-date=17 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317165356/https://www.bud.hu/en/passengers/transport/airport_transfer_and_other_services/taxi |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Baxtsiz hodisalar va falokatlar ==
* 1961-yil 6-avgustda Malév Hungarian Airlines aviakompaniyasiga qarashli Douglas C-47A samolyoti sayohat parvozi vaqtida aholi yashash hududiga qulab tushdi. Ekipajning barcha 4 a’zosi va 23 nafar yo‘lovchi, shuningdek, yerdagi 3 kishi halok bo‘ldi.
* 1975-yil 15-yanvarda Malév Hungarian Airlines aviakompaniyasining 801A-reysi (IL-18 samolyoti) — yo‘lovchilarsiz amalga oshirilgan texnik parvoz — noqulay ob-havo, qorong‘ulik, tuman, ekipaj a’zolari o‘rtasidagi hamkorlikning yetishmasligi hamda fazoviy mo‘ljalni yo‘qotish ehtimoli tufayli 31-uchish-qo‘nish yo‘lagi oxiridan 1360 metr narida va yo‘lak o‘q chizig‘idan 120 metr chaproqda qulab tushdi. Bortdagi barcha 9 kishi halok bo‘ldi.
* 1994-yil 22-fevralda Budapesht aeroportida texnik ko‘rik vaqtida Malév Hungarian Airlines aviakompaniyasining TU-134 samolyotida yong‘in chiqdi. To‘rt nafar texnik xodim halok bo‘ldi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar == 
{{commons category-inline|Budapest Liszt Ferenc International Airport}}
* [https://www.bud.hu/en Official website]
* [https://web.archive.org/web/20120324180313/http://aviation-safety.net/database/airport/airport.php?id=BUD Accident history for BUD] at Aviation Safety Network

{{authority control}}

[[Turkum:Vengriya aeroportlari]]
[[Turkum:Budapeshtdagi bino va inshootlar]]</text>
      <sha1>qfys2vr8ihui4uxz2hkesbpygodghht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Baxamalak</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447638</id>
    <revision>
      <id>6270279</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6270279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="ie07riz85t6604ntlztgl4p3xfbbvsc" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 11:09, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>ie07riz85t6604ntlztgl4p3xfbbvsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Kotzaztzikli</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447639</id>
    <revision>
      <id>6270280</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6270280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="e3e8u7d6zhmthg9tjbs3sz2e32b1j69" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 11:10, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>e3e8u7d6zhmthg9tjbs3sz2e32b1j69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Vanderkloof toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447640</id>
    <revision>
      <id>6270281</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:BilolxonSinodorov</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1447641</id>
    <revision>
      <id>6270282</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6270282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="e3e8u7d6zhmthg9tjbs3sz2e32b1j69" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 11:10, 2026-yil 14-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>e3e8u7d6zhmthg9tjbs3sz2e32b1j69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Vaalkop toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447642</id>
    <revision>
      <id>6270283</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Vaalharts Storage Weir</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447643</id>
    <revision>
      <id>6270284</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Vaal Barrage</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447644</id>
    <revision>
      <id>6270285</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turkum:Vengriya aeroportlari</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1447645</id>
    <revision>
      <id>6270286</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Commons category|Airports in Hungary}}  [[Turkum:Mamlakatlar boʻyicha aeroportlar]] [[Turkum:Mamlakatlar boʻyicha Yevropa aeroportlari]] [[Turkum:Vengriya iqtisodiyoti|Aeroport]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6270286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="pjezjhd60sk5qa368xji82d651ra161" xml:space="preserve">{{Commons category|Airports in Hungary}}

[[Turkum:Mamlakatlar boʻyicha aeroportlar]]
[[Turkum:Mamlakatlar boʻyicha Yevropa aeroportlari]]
[[Turkum:Vengriya iqtisodiyoti|Aeroport]]</text>
      <sha1>pjezjhd60sk5qa368xji82d651ra161</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Tzaneen toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447646</id>
    <revision>
      <id>6270287</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia pergilvalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447647</id>
    <revision>
      <id>6270288</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1242" sha1="ewnv3mu8ie5afoxr2hhjv0l0evliyo6" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia pergilvalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia pergilvalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1886-yilda George Duryea Hulst tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi hamda [[Ontario]] va [[AQSh]]ning shimoli-sharqiy hamda janubi-g‘arbiy hududlaridan qayd etilgan. Shuningdek, [[Meksika]]da ham uchraydi va [[Mexiko shahri]], [[Puebla]] hamda [[Xalisko]] hududlaridan qayd etilgan&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4968 |title= 801445.00 – 4968 – ''Hahncappsia pergilvalis'' – (Hulst, 1886) |website=North American Moth Photographers Group |publisher=Mississippi State University |accessdate=August 11, 2019}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q13650954}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>ewnv3mu8ie5afoxr2hhjv0l0evliyo6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Tweedraai toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447648</id>
    <revision>
      <id>6270289</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Tsojana toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447649</id>
    <revision>
      <id>6270290</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Tshakhuma toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447650</id>
    <revision>
      <id>6270291</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia potosiensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447651</id>
    <revision>
      <id>6270292</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:15:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1067" sha1="nyza1uyadtxl2grhw1oe2q9w995orly" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia potosiensis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia potosiensis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning [[San-Luis-Potosi]] shtatida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#potosiensis |title=''Hahncappsia potosiensis'' (Capps, 1967) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650957}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>nyza1uyadtxl2grhw1oe2q9w995orly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Trichardtsfontein toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447652</id>
    <revision>
      <id>6270293</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia praxitalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447653</id>
    <revision>
      <id>6270294</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="794" sha1="8df62r17ub118a0ohxa94s5fqv6vpgl" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia praxitalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia praxitalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1895-yilda Herbert Druce tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning [[Xalapa]] va [[Verakrus]] hududlari, [[Gvatemala]] va [[Kosta-Rika]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q13650958}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>8df62r17ub118a0ohxa94s5fqv6vpgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Taung toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447654</id>
    <revision>
      <id>6270295</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Stompdrift toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447655</id>
    <revision>
      <id>6270296</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:17:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Stettynskloof toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447656</id>
    <revision>
      <id>6270297</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Steenbras Upper toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447657</id>
    <revision>
      <id>6270298</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Spring Grove toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447658</id>
    <revision>
      <id>6270301</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Spitskop toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447659</id>
    <revision>
      <id>6270302</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Spioenkop toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447660</id>
    <revision>
      <id>6270303</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Sol Plaatje toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447661</id>
    <revision>
      <id>6270304</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:22:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Smartt toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447662</id>
    <revision>
      <id>6270305</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Slangdraai toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447663</id>
    <revision>
      <id>6270306</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Shongveni toʻgʻoni va qoʻriqxonasi</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447664</id>
    <revision>
      <id>6270307</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:24:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Setumo toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447665</id>
    <revision>
      <id>6270308</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Settlers toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447666</id>
    <revision>
      <id>6270309</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Sandile toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447667</id>
    <revision>
      <id>6270310</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Rustfontein toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447668</id>
    <revision>
      <id>6270311</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Rust de Winter toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447669</id>
    <revision>
      <id>6270312</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Rooikrantz toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447670</id>
    <revision>
      <id>6270313</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Roodekoppies toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447671</id>
    <revision>
      <id>6270314</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Roode Els Berg toʻgʻoni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447672</id>
    <revision>
      <id>6270316</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:John Spicer (Angliya parlamenti aʼzosi)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447673</id>
    <revision>
      <id>6270317</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Allan Percy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447674</id>
    <revision>
      <id>6270318</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:John Pitt (Angliya parlamenti aʼzosi)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447675</id>
    <revision>
      <id>6270320</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:32:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Christopher Pigott</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447676</id>
    <revision>
      <id>6270321</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:William Smith (Aylesbury)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447677</id>
    <revision>
      <id>6270322</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:34:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Edward Salter</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447678</id>
    <revision>
      <id>6270323</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Christopher Stone</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447679</id>
    <revision>
      <id>6270324</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Thomas Robarts</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447680</id>
    <revision>
      <id>6270325</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:36:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Edward Tyrwhitt</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447681</id>
    <revision>
      <id>6270326</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:John Williams (Dorset)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447682</id>
    <revision>
      <id>6270327</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Laurence Washington</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447683</id>
    <revision>
      <id>6270328</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:John Kay</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447684</id>
    <revision>
      <id>6270329</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Richard Hurt</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447685</id>
    <revision>
      <id>6270330</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Otomar Krejča</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447686</id>
    <revision>
      <id>6270331</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Matthew Hadde</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447687</id>
    <revision>
      <id>6270332</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Sir Edward Greville (Angliya parlamenti aʼzosi)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447688</id>
    <revision>
      <id>6270333</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Richard Gore</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447689</id>
    <revision>
      <id>6270334</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Richard Godfrey</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447690</id>
    <revision>
      <id>6270335</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:43:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:William Gee</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447691</id>
    <revision>
      <id>6270336</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Robert Oxenbridge</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447692</id>
    <revision>
      <id>6270337</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:45:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia pseudobliteralis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447693</id>
    <revision>
      <id>6270338</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="944" sha1="5e3g3ah88xbd8atkgupgbkfxmsknke9" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia pseudobliteralis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia pseudobliteralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi hamda [[Arizona]] va [[Texas]] shtatlaridan qayd etilgan. Shuningdek, [[Meksika]]ning [[Morelos]] hududidan ham qayd etilgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search|website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4964 ''Moth Photographers Group''] at Mississippi State University&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650962}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>5e3g3ah88xbd8atkgupgbkfxmsknke9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Edward Man</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447694</id>
    <revision>
      <id>6270339</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia purulhalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447695</id>
    <revision>
      <id>6270340</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1032" sha1="602uwrzm9bvugdwqmeknewdhd501dsx" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia purulhalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia purulhalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Gvatemala]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#purulhalis |title=''Hahncappsia purulhalis'' (Capps, 1967) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13650964}}
[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>602uwrzm9bvugdwqmeknewdhd501dsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Sir William Dunch</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447696</id>
    <revision>
      <id>6270341</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia ramsdenalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447697</id>
    <revision>
      <id>6270342</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="784" sha1="alnyelzsoiro3eqe33287ekgi4oj3od" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia ramsdenalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia ramsdenalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1920-yilda Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kuba]], [[Kayman orollari]], [[Meksika]]ning [[Xalapa]] va [[Oaxaca]] hududlari, [[Gvatemala]], [[Venesuela]], [[Braziliya]] va [[Boliviya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13650966}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>alnyelzsoiro3eqe33287ekgi4oj3od</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Walter Dottyn</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447698</id>
    <revision>
      <id>6270343</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Henry Cromwell</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447699</id>
    <revision>
      <id>6270344</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia sacculalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447700</id>
    <revision>
      <id>6270345</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="660" sha1="j1re8nlbnr7hp77k9fhcy5lqs2kbqym" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia sacculalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia sacculalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Venesuela]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=23327 |accessdate=May 5, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13650968}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>j1re8nlbnr7hp77k9fhcy5lqs2kbqym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Thomas Crewe</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447701</id>
    <revision>
      <id>6270346</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:49:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia spinalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447702</id>
    <revision>
      <id>6270347</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="682" sha1="s1pek0b3rzr0lzk4qop4hqsjwhznelb" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia spinalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia spinalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Venesuela]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=24444 |name=Loxostege spinalis |accessdate=May 5, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q18347979}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>s1pek0b3rzr0lzk4qop4hqsjwhznelb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Alexander Chocke of Avington</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447703</id>
    <revision>
      <id>6270348</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia straminea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447704</id>
    <revision>
      <id>6270349</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="684" sha1="anr2s9gqyc6v2tzdpnt5h0plkol7ahp" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia straminea
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia straminea''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Meksika]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=23329 |name=Hahncappsia venadialis |accessdate=May 5, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q18347983}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>anr2s9gqyc6v2tzdpnt5h0plkol7ahp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Thomas Burgess (Angliya parlamenti aʼzosi)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447705</id>
    <revision>
      <id>6270350</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:50:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia suarezalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447706</id>
    <revision>
      <id>6270351</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="660" sha1="10uj92d36kdglggxx7ki0leb5j5azu7" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia suarezalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia suarezalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Boliviya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=23328 |accessdate=May 5, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13650970}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>10uj92d36kdglggxx7ki0leb5j5azu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Marie Tomášová</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447707</id>
    <revision>
      <id>6270352</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Christopher Brooking</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447708</id>
    <revision>
      <id>6270353</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Giles Brook</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447709</id>
    <revision>
      <id>6270354</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia volcanensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447710</id>
    <revision>
      <id>6270355</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1127" sha1="aur30cgiuzwl606luxt8oafyofwky4h" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia volcanensis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia volcanensis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1967-yilda Hahn William Capps tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Gvatemala]], [[Kosta-Rika]] va [[Venesuela]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=23330 |accessdate=May 5, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/hahncappsia/#volcanensis |title=''Hahncappsia volcanensis'' (Capps, 1967) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=February 13, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13650976}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>aur30cgiuzwl606luxt8oafyofwky4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Candace Cable</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447711</id>
    <revision>
      <id>6270356</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:John Brace</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447712</id>
    <revision>
      <id>6270357</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hahncappsia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447713</id>
    <revision>
      <id>6270358</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2427" sha1="bks44e1gpnixslsno1ivpci4b983jqc" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Hahncappsia
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Hahncappsia''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2011-10-11}}&lt;/ref&gt;.

==Turlari==
*''[[Hahncappsia alpinensis]]'' &lt;small&gt;(Capps, 1967)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia autocratoralis]]'' 
*''[[Hahncappsia cayugalis]]'' 
*''[[Hahncappsia chiapasalis]]'' 
*''[[Hahncappsia cochisensis]]'' &lt;small&gt;(Capps, 1967)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia coloradensis]]'' &lt;small&gt;(Grote &amp; Robinson, 1867)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia conisphora]]'' &lt;small&gt;(Hampson, 1913)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia conisphoralis]]'' 
*''[[Hahncappsia corozalis]]'' 
*''[[Hahncappsia cynoalis]]'' &lt;small&gt;(Druce, 1895)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia ecuadoralis]]'' 
*''[[Hahncappsia entephrialis]]'' 
*''[[Hahncappsia fordi]]'' &lt;small&gt;(Capps, 1967)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia huachucalis]]'' &lt;small&gt;(Capps, 1967)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia jacalensis]]'' 
*''[[Hahncappsia jaliscalis]]'' 
*''[[Hahncappsia jaralis]]'' &lt;small&gt;(Schaus, 1920)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia lautalis]]'' 
*''[[Hahncappsia mancalis]]'' &lt;small&gt;(Lederer, 1863)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia mancaloides]]'' 
*''[[Hahncappsia marculenta]]'' &lt;small&gt;(Grote &amp; Robinson, 1867)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia marialis]]'' 
*''[[Hahncappsia mellinialis]]'' &lt;small&gt;(Druce, 1899)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia neobliteralis]]'' &lt;small&gt;(Capps, 1967)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia neomarculenta]]'' &lt;small&gt;(Capps, 1967)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia neotropicalis]]'' 
*''[[Hahncappsia nigripes]]'' &lt;small&gt;(Schaus, 1920)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia pergilvalis]]'' &lt;small&gt;(Hulst, 1886)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia potosiensis]]'' 
*''[[Hahncappsia praxitalis]]'' &lt;small&gt;(Druce, 1895)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia pseudobliteralis]]'' &lt;small&gt;(Capps, 1967)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia purulhalis]]'' 
*''[[Hahncappsia ramsdenalis]]'' &lt;small&gt;(Schaus, 1920)&lt;/small&gt;
*''[[Hahncappsia sacculalis]]'' 
*''[[Hahncappsia spinalis]]'' 
*''[[Hahncappsia straminea]]'' 
*''[[Hahncappsia suarezalis]]'' 
*''[[Hahncappsia volcanensis]]'' 
*''[[Hahncappsia yucatanalis]]''

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Commons}}
{{Wikispecies}}


{{Taxonbar|from=Q5638896}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>bks44e1gpnixslsno1ivpci4b983jqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Richard Yarward</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447714</id>
    <revision>
      <id>6270359</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Helvibotys sinaloensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447715</id>
    <revision>
      <id>6270360</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:55:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="623" sha1="5bbm88q08h8suarja393thxkraeg0y5" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Helvibotys sinaloensis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Helvibotys sinaloensis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Meksika]]ning [[Sinaloa]] hududida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13224246}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>5bbm88q08h8suarja393thxkraeg0y5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Robert Wynde</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447716</id>
    <revision>
      <id>6270361</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:55:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:John Wood (Angliya parlamenti aʼzosi)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447717</id>
    <revision>
      <id>6270362</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:56:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Helvibotys pucilla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447718</id>
    <revision>
      <id>6270363</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6270363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="885" sha1="8h40lzrfkscx1fzpxj7aokfzvkqho3p" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Helvibotys pucilla
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Helvibotys pucilla''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1895-yilda Herbert Druce tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Gvatemala]], [[Kosta-Rika]], [[Meksika]]ning [[Verakrus]] shtati va [[AQSh]]da uchraydi hamda [[Kentukki]], [[Oklaxoma]] va [[Texas]] shtatlaridan qayd etilgan&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=23410}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q13224244}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>8h40lzrfkscx1fzpxj7aokfzvkqho3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:John Wogan</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447719</id>
    <revision>
      <id>6270364</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:William Wingfield (Angliya parlamenti aʼzosi)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447720</id>
    <revision>
      <id>6270365</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Shannon Bloedel</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1447721</id>
    <revision>
      <id>6270366</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6270366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>