Vikipediya:Tahrirlar soniga koʻra vikipediyachilar roʻyxati

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="uz">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikipediya</sitename>
    <dbname>uzwiki</dbname>
    <base>https://uz.wikipedia.org/wiki/Bosh_Sahifa</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Maxsus</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Munozara</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Foydalanuvchi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Foydalanuvchi munozarasi</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vikipediya</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Vikipediya munozarasi</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fayl munozarasi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki munozarasi</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Andoza</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Andoza munozarasi</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Yordam</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Yordam munozarasi</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Turkum</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Turkum munozarasi</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portal munozarasi</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Loyiha</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Loyiha munozarasi</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul munozarasi</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Vikipediya:Tahrirlar soniga koʻra vikipediyachilar roʻyxati</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2552</id>
    <revision>
      <id>6272598</id>
      <parentid>6272066</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>17813</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maʼlumotlar yangilandi</comment>
      <origin>6272598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28294" sha1="lz8judwdvh7fkgqjfylm5t3ve7suuux" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] || [[Special:Contributions/Abdufattohov Ibrohimjon|{{formatnum:209135}}]] || {{Permissions|Abdufattohov Ibrohimjon}}
|-
| 2 || [[User:ShohjahonSobirov|ShohjahonSobirov]] || [[Special:Contributions/ShohjahonSobirov|{{formatnum:201174}}]] || {{Permissions|ShohjahonSobirov}}
|-
| 3 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:166852}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 4 || [[User:AnvarxonM|AnvarxonM]] || [[Special:Contributions/AnvarxonM|{{formatnum:79516}}]] || {{Permissions|AnvarxonM}}
|-
| 5 || [[User:Malikxan|Malikxan]] || [[Special:Contributions/Malikxan|{{formatnum:69981}}]] || {{Permissions|Malikxan}}
|-
| 6 || [[User:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:66045}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 7 || [[User:Kagansky|Kagansky]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:53601}}]] || {{Permissions|Kagansky}}
|-
| 8 || [[User:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] || [[Special:Contributions/Janob Mirzaolim|{{formatnum:50106}}]] || {{Permissions|Janob Mirzaolim}}
|-
| 9 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:40737}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 10 || [[User:Bekipediya|Bekipediya]] || [[Special:Contributions/Bekipediya|{{formatnum:38059}}]] || {{Permissions|Bekipediya}}
|-
| 11 || [[User:Nataev|Nataev]] || [[Special:Contributions/Nataev|{{formatnum:33790}}]] || {{Permissions|Nataev}}
|-
| 12 || [[User:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] || [[Special:Contributions/Ahror Akramovich|{{formatnum:33320}}]] || {{Permissions|Ahror Akramovich}}
|-
| 13 || [[User:Panpanchik|Panpanchik]] || [[Special:Contributions/Panpanchik|{{formatnum:32018}}]] || {{Permissions|Panpanchik}}
|-
| 14 || [[User:Muzaffar Murodovich|Muzaffar Murodovich]] || [[Special:Contributions/Muzaffar Murodovich|{{formatnum:25517}}]] || {{Permissions|Muzaffar Murodovich}}
|-
| 15 || [[User:Albatros777|Albatros777]] || [[Special:Contributions/Albatros777|{{formatnum:22562}}]] || {{Permissions|Albatros777}}
|-
| 16 || [[User:Salazarov|Salazarov]] || [[Special:Contributions/Salazarov|{{formatnum:22201}}]] || {{Permissions|Salazarov}}
|-
| 17 || [[User:Diwikiped|Diwikiped]] || [[Special:Contributions/Diwikiped|{{formatnum:20041}}]] || {{Permissions|Diwikiped}}
|-
| 18 || [[User:Laziz Baxtiyorov|Laziz Baxtiyorov]] || [[Special:Contributions/Laziz Baxtiyorov|{{formatnum:19886}}]] || {{Permissions|Laziz Baxtiyorov}}
|-
| 19 || [[User:Mrshaxas|Mrshaxas]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:19859}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}}
|-
| 20 || [[User:Humoyun Qodirov|Humoyun Qodirov]] || [[Special:Contributions/Humoyun Qodirov|{{formatnum:19077}}]] || {{Permissions|Humoyun Qodirov}}
|-
| 21 || [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] || [[Special:Contributions/Artemev Nikolay|{{formatnum:19047}}]] || {{Permissions|Artemev Nikolay}}
|-
| 22 || [[User:Abdulla|Abdulla]] || [[Special:Contributions/Abdulla|{{formatnum:19014}}]] || {{Permissions|Abdulla}}
|-
| 23 || [[User:Alpasli|Alpasli]] || [[Special:Contributions/Alpasli|{{formatnum:18820}}]] || {{Permissions|Alpasli}}
|-
| 24 || [[User:Vikichizar|Vikichizar]] || [[Special:Contributions/Vikichizar|{{formatnum:18062}}]] || {{Permissions|Vikichizar}}
|-
| 25 || [[User:Oblakulova|Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Oblakulova|{{formatnum:16727}}]] || {{Permissions|Oblakulova}}
|-
| 26 || [[User:Shahriyorxon|Shahriyorxon]] || [[Special:Contributions/Shahriyorxon|{{formatnum:16640}}]] || {{Permissions|Shahriyorxon}}
|-
| 27 || [[User:Husniddin Rasulov|Husniddin Rasulov]] || [[Special:Contributions/Husniddin Rasulov|{{formatnum:15775}}]] || {{Permissions|Husniddin Rasulov}}
|-
| 28 || [[User:Muxriddin Azimov|Muxriddin Azimov]] || [[Special:Contributions/Muxriddin Azimov|{{formatnum:14708}}]] || {{Permissions|Muxriddin Azimov}}
|-
| 29 || [[User:Ikromova Guli|Ikromova Guli]] || [[Special:Contributions/Ikromova Guli|{{formatnum:14521}}]] || {{Permissions|Ikromova Guli}}
|-
| 30 || [[User:Tewayev|Tewayev]] || [[Special:Contributions/Tewayev|{{formatnum:13943}}]] || {{Permissions|Tewayev}}
|-
| 31 || [[User:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] || [[Special:Contributions/Mirishkorlik|{{formatnum:12641}}]] || {{Permissions|Mirishkorlik}}
|-
| 32 || [[User:Jamshid Nurkulov|Jamshid Nurkulov]] || [[Special:Contributions/Jamshid Nurkulov|{{formatnum:12540}}]] || {{Permissions|Jamshid Nurkulov}}
|-
| 33 || [[User:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] || [[Special:Contributions/Xumoshox Ismoilova|{{formatnum:12450}}]] || {{Permissions|Xumoshox Ismoilova}}
|-
| 34 || [[User:Amir.Temur|Amir.Temur]] || [[Special:Contributions/Amir.Temur|{{formatnum:12062}}]] || {{Permissions|Amir.Temur}}
|-
| 35 || [[User:ShHamrayev|ShHamrayev]] || [[Special:Contributions/ShHamrayev|{{formatnum:11755}}]] || {{Permissions|ShHamrayev}}
|-
| 36 || [[User:7Devona|7Devona]] || [[Special:Contributions/7Devona|{{formatnum:11191}}]] || {{Permissions|7Devona}}
|-
| 37 || [[User:SemWikipediya|SemWikipediya]] || [[Special:Contributions/SemWikipediya|{{formatnum:11008}}]] || {{Permissions|SemWikipediya}}
|-
| 38 || [[User:Komilkhuja|Komilkhuja]] || [[Special:Contributions/Komilkhuja|{{formatnum:10477}}]] || {{Permissions|Komilkhuja}}
|-
| 39 || [[User:Usmonov Gayrat|Usmonov Gayrat]] || [[Special:Contributions/Usmonov Gayrat|{{formatnum:10331}}]] || {{Permissions|Usmonov Gayrat}}
|-
| 40 || [[User:Finikchik|Finikchik]] || [[Special:Contributions/Finikchik|{{formatnum:10292}}]] || {{Permissions|Finikchik}}
|-
| 41 || [[User:Uzgen|Uzgen]] || [[Special:Contributions/Uzgen|{{formatnum:9648}}]] || {{Permissions|Uzgen}}
|-
| 42 || [[User:Axadjon1|Axadjon1]] || [[Special:Contributions/Axadjon1|{{formatnum:9570}}]] || {{Permissions|Axadjon1}}
|-
| 43 || [[User:Murodovazizmurod|Murodovazizmurod]] || [[Special:Contributions/Murodovazizmurod|{{formatnum:9320}}]] || {{Permissions|Murodovazizmurod}}
|-
| 44 || [[User:Javoxir Yorqulov|Javoxir Yorqulov]] || [[Special:Contributions/Javoxir Yorqulov|{{formatnum:9140}}]] || {{Permissions|Javoxir Yorqulov}}
|-
| 45 || [[User:Casual|Casual]] || [[Special:Contributions/Casual|{{formatnum:9048}}]] || {{Permissions|Casual}}
|-
| 46 || [[User:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Sitora Oblakulova|{{formatnum:9024}}]] || {{Permissions|Sitora Oblakulova}}
|-
| 47 || [[User:MirfayzbekAbdullayev|MirfayzbekAbdullayev]] || [[Special:Contributions/MirfayzbekAbdullayev|{{formatnum:8878}}]] || {{Permissions|MirfayzbekAbdullayev}}
|-
| 48 || [[User:Creobek|Creobek]] || [[Special:Contributions/Creobek|{{formatnum:8866}}]] || {{Permissions|Creobek}}
|-
| 49 || [[User:Rtfroot|Rtfroot]] || [[Special:Contributions/Rtfroot|{{formatnum:8817}}]] || {{Permissions|Rtfroot}}
|-
| 50 || [[User:Visola Tangirova|Visola Tangirova]] || [[Special:Contributions/Visola Tangirova|{{formatnum:8774}}]] || {{Permissions|Visola Tangirova}}
|-
| 51 || [[User:FreetimeeditorII|FreetimeeditorII]] || [[Special:Contributions/FreetimeeditorII|{{formatnum:8512}}]] || {{Permissions|FreetimeeditorII}}
|-
| 52 || [[User:Xusinboy Bekchanov|Xusinboy Bekchanov]] || [[Special:Contributions/Xusinboy Bekchanov|{{formatnum:8322}}]] || {{Permissions|Xusinboy Bekchanov}}
|-
| 53 || [[User:Azizxon Muzaffarov|Azizxon Muzaffarov]] || [[Special:Contributions/Azizxon Muzaffarov|{{formatnum:8130}}]] || {{Permissions|Azizxon Muzaffarov}}
|-
| 54 || [[User:MrKrasav4ik|MrKrasav4ik]] || [[Special:Contributions/MrKrasav4ik|{{formatnum:8092}}]] || {{Permissions|MrKrasav4ik}}
|-
| 55 || [[User:Hasan Xamidovich|Hasan Xamidovich]] || [[Special:Contributions/Hasan Xamidovich|{{formatnum:8083}}]] || {{Permissions|Hasan Xamidovich}}
|-
| 56 || [[User:Sherzod11W|Sherzod11W]] || [[Special:Contributions/Sherzod11W|{{formatnum:8072}}]] || {{Permissions|Sherzod11W}}
|-
| 57 || [[User:KWiki78|KWiki78]] || [[Special:Contributions/KWiki78|{{formatnum:8059}}]] || {{Permissions|KWiki78}}
|-
| 58 || [[User:OneAzimov|OneAzimov]] || [[Special:Contributions/OneAzimov|{{formatnum:7837}}]] || {{Permissions|OneAzimov}}
|-
| 59 || [[User:Anjaniy|Anjaniy]] || [[Special:Contributions/Anjaniy|{{formatnum:7763}}]] || {{Permissions|Anjaniy}}
|-
| 60 || [[User:Boboyev1996|Boboyev1996]] || [[Special:Contributions/Boboyev1996|{{formatnum:7737}}]] || {{Permissions|Boboyev1996}}
|-
| 61 || [[User:Nataeva|Nataeva]] || [[Special:Contributions/Nataeva|{{formatnum:7673}}]] || {{Permissions|Nataeva}}
|-
| 62 || [[User:Boburjon Xidirov|Boburjon Xidirov]] || [[Special:Contributions/Boburjon Xidirov|{{formatnum:7548}}]] || {{Permissions|Boburjon Xidirov}}
|-
| 63 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:7432}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 64 || [[User:Akobir abdimuminov|Akobir abdimuminov]] || [[Special:Contributions/Akobir abdimuminov|{{formatnum:7295}}]] || {{Permissions|Akobir abdimuminov}}
|-
| 65 || [[User:Olimidono|Olimidono]] || [[Special:Contributions/Olimidono|{{formatnum:7176}}]] || {{Permissions|Olimidono}}
|-
| 66 || [[User:Olaf Studt|Olaf Studt]] || [[Special:Contributions/Olaf Studt|{{formatnum:7027}}]] || {{Permissions|Olaf Studt}}
|-
| 67 || [[User:FarhodShaymanov|FarhodShaymanov]] || [[Special:Contributions/FarhodShaymanov|{{formatnum:6586}}]] || {{Permissions|FarhodShaymanov}}
|-
| 68 || [[User:FaridShavkatullayev|FaridShavkatullayev]] || [[Special:Contributions/FaridShavkatullayev|{{formatnum:6532}}]] || {{Permissions|FaridShavkatullayev}}
|-
| 69 || [[User:Wikivikipediya|Wikivikipediya]] || [[Special:Contributions/Wikivikipediya|{{formatnum:6519}}]] || {{Permissions|Wikivikipediya}}
|-
| 70 || [[User:AnnaDelvey|AnnaDelvey]] || [[Special:Contributions/AnnaDelvey|{{formatnum:6514}}]] || {{Permissions|AnnaDelvey}}
|-
| 71 || [[User:Odilbek Irisqulov|Odilbek Irisqulov]] || [[Special:Contributions/Odilbek Irisqulov|{{formatnum:6505}}]] || {{Permissions|Odilbek Irisqulov}}
|-
| 72 || [[User:Khronos13|Khronos13]] || [[Special:Contributions/Khronos13|{{formatnum:6451}}]] || {{Permissions|Khronos13}}
|-
| 73 || [[User:TimmyvikipediyWiki|TimmyvikipediyWiki]] || [[Special:Contributions/TimmyvikipediyWiki|{{formatnum:6360}}]] || {{Permissions|TimmyvikipediyWiki}}
|-
| 74 || [[User:MrshaxasBot|MrshaxasBot]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:6288}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}}
|-
| 75 || [[User:Miss Kamola|Miss Kamola]] || [[Special:Contributions/Miss Kamola|{{formatnum:6283}}]] || {{Permissions|Miss Kamola}}
|-
| 76 || [[User:Omensweans|Omensweans]] || [[Special:Contributions/Omensweans|{{formatnum:6243}}]] || {{Permissions|Omensweans}}
|-
| 77 || [[User:Khasan azim1|Khasan azim1]] || [[Special:Contributions/Khasan azim1|{{formatnum:6138}}]] || {{Permissions|Khasan azim1}}
|-
| 78 || [[User:Muhammadjon1510|Muhammadjon1510]] || [[Special:Contributions/Muhammadjon1510|{{formatnum:6119}}]] || {{Permissions|Muhammadjon1510}}
|-
| 79 || [[User:Farrukh Askaraliev|Farrukh Askaraliev]] || [[Special:Contributions/Farrukh Askaraliev|{{formatnum:6009}}]] || {{Permissions|Farrukh Askaraliev}}
|-
| 80 || [[User:Xoqoni Said|Xoqoni Said]] || [[Special:Contributions/Xoqoni Said|{{formatnum:5962}}]] || {{Permissions|Xoqoni Said}}
|-
| 81 || [[User:Wikisurgery94|Wikisurgery94]] || [[Special:Contributions/Wikisurgery94|{{formatnum:5813}}]] || {{Permissions|Wikisurgery94}}
|-
| 82 || [[User:Tilkobles|Tilkobles]] || [[Special:Contributions/Tilkobles|{{formatnum:5793}}]] || {{Permissions|Tilkobles}}
|-
| 83 || [[User:Umid1108|Umid1108]] || [[Special:Contributions/Umid1108|{{formatnum:5738}}]] || {{Permissions|Umid1108}}
|-
| 84 || [[User:Lazizbek95|Lazizbek95]] || [[Special:Contributions/Lazizbek95|{{formatnum:5627}}]] || {{Permissions|Lazizbek95}}
|-
| 85 || [[User:Xolnazarov Sarvar|Xolnazarov Sarvar]] || [[Special:Contributions/Xolnazarov Sarvar|{{formatnum:5416}}]] || {{Permissions|Xolnazarov Sarvar}}
|-
| 86 || [[User:Dieri007|Dieri007]] || [[Special:Contributions/Dieri007|{{formatnum:5184}}]] || {{Permissions|Dieri007}}
|-
| 87 || [[User:Masofa321|Masofa321]] || [[Special:Contributions/Masofa321|{{formatnum:5113}}]] || {{Permissions|Masofa321}}
|-
| 88 || [[User:Lutfulloh7|Lutfulloh7]] || [[Special:Contributions/Lutfulloh7|{{formatnum:5102}}]] || {{Permissions|Lutfulloh7}}
|-
| 89 || [[User:Yangilik 3|Yangilik 3]] || [[Special:Contributions/Yangilik 3|{{formatnum:5053}}]] || {{Permissions|Yangilik 3}}
|-
| 90 || [[User:MinaUktamova|MinaUktamova]] || [[Special:Contributions/MinaUktamova|{{formatnum:5042}}]] || {{Permissions|MinaUktamova}}
|-
| 91 || [[User:Mahirema|Mahirema]] || [[Special:Contributions/Mahirema|{{formatnum:4959}}]] || {{Permissions|Mahirema}}
|-
| 92 || [[User:Nafosatxon Otabekovna|Nafosatxon Otabekovna]] || [[Special:Contributions/Nafosatxon Otabekovna|{{formatnum:4792}}]] || {{Permissions|Nafosatxon Otabekovna}}
|-
| 93 || [[User:Sakinabonu|Sakinabonu]] || [[Special:Contributions/Sakinabonu|{{formatnum:4747}}]] || {{Permissions|Sakinabonu}}
|-
| 94 || [[User:Gaffarov737|Gaffarov737]] || [[Special:Contributions/Gaffarov737|{{formatnum:4742}}]] || {{Permissions|Gaffarov737}}
|-
| 95 || [[User:Ravshanbek Tohirov|Ravshanbek Tohirov]] || [[Special:Contributions/Ravshanbek Tohirov|{{formatnum:4678}}]] || {{Permissions|Ravshanbek Tohirov}}
|-
| 96 || [[User:Brainbox 8|Brainbox 8]] || [[Special:Contributions/Brainbox 8|{{formatnum:4660}}]] || {{Permissions|Brainbox 8}}
|-
| 97 || [[User:Optima D|Optima D]] || [[Special:Contributions/Optima D|{{formatnum:4659}}]] || {{Permissions|Optima D}}
|-
| 98 || [[User:Bakhrieva 03|Bakhrieva 03]] || [[Special:Contributions/Bakhrieva 03|{{formatnum:4543}}]] || {{Permissions|Bakhrieva 03}}
|-
| 99 || [[User:Divergent08|Divergent08]] || [[Special:Contributions/Divergent08|{{formatnum:4494}}]] || {{Permissions|Divergent08}}
|-
| 100 || [[User:Wiki7pedia89|Wiki7pedia89]] || [[Special:Contributions/Wiki7pedia89|{{formatnum:4478}}]] || {{Permissions|Wiki7pedia89}}
|-
| 101 || [[User:Diloromkhan|Diloromkhan]] || [[Special:Contributions/Diloromkhan|{{formatnum:4478}}]] || {{Permissions|Diloromkhan}}
|-
| 102 || [[User:Asadbek Bekmirzayev1|Asadbek Bekmirzayev1]] || [[Special:Contributions/Asadbek Bekmirzayev1|{{formatnum:4156}}]] || {{Permissions|Asadbek Bekmirzayev1}}
|-
| 103 || [[User:Translate1|Translate1]] || [[Special:Contributions/Translate1|{{formatnum:4091}}]] || {{Permissions|Translate1}}
|-
| 104 || [[User:Ximik1991|Ximik1991]] || [[Special:Contributions/Ximik1991|{{formatnum:4088}}]] || {{Permissions|Ximik1991}}
|-
| 105 || [[User:Furqatlik|Furqatlik]] || [[Special:Contributions/Furqatlik|{{formatnum:4027}}]] || {{Permissions|Furqatlik}}
|-
| 106 || [[User:Melegim0820|Melegim0820]] || [[Special:Contributions/Melegim0820|{{formatnum:3974}}]] || {{Permissions|Melegim0820}}
|-
| 107 || [[User:DONABDU2003|DONABDU2003]] || [[Special:Contributions/DONABDU2003|{{formatnum:3845}}]] || {{Permissions|DONABDU2003}}
|-
| 108 || [[User:Delecta55|Delecta55]] || [[Special:Contributions/Delecta55|{{formatnum:3811}}]] || {{Permissions|Delecta55}}
|-
| 109 || [[User:XayrinisoJorayeva|XayrinisoJorayeva]] || [[Special:Contributions/XayrinisoJorayeva|{{formatnum:3785}}]] || {{Permissions|XayrinisoJorayeva}}
|-
| 110 || [[User:Sociologist|Sociologist]] || [[Special:Contributions/Sociologist|{{formatnum:3776}}]] || {{Permissions|Sociologist}}
|-
| 111 || [[User:Azizbek Karimov|Azizbek Karimov]] || [[Special:Contributions/Azizbek Karimov|{{formatnum:3764}}]] || {{Permissions|Azizbek Karimov}}
|-
| 112 || [[User:Abilqosimova|Abilqosimova]] || [[Special:Contributions/Abilqosimova|{{formatnum:3742}}]] || {{Permissions|Abilqosimova}}
|-
| 113 || [[User:Gulzoda Abduhalilova|Gulzoda Abduhalilova]] || [[Special:Contributions/Gulzoda Abduhalilova|{{formatnum:3721}}]] || {{Permissions|Gulzoda Abduhalilova}}
|-
| 114 || [[User:Lillimor|Lillimor]] || [[Special:Contributions/Lillimor|{{formatnum:3719}}]] || {{Permissions|Lillimor}}
|-
| 115 || [[User:Wknewpages|Wknewpages]] || [[Special:Contributions/Wknewpages|{{formatnum:3652}}]] || {{Permissions|Wknewpages}}
|-
| 116 || [[User:Wentra30|Wentra30]] || [[Special:Contributions/Wentra30|{{formatnum:3609}}]] || {{Permissions|Wentra30}}
|-
| 117 || [[User:Uzbekistan PFL|Uzbekistan PFL]] || [[Special:Contributions/Uzbekistan PFL|{{formatnum:3558}}]] || {{Permissions|Uzbekistan PFL}}
|-
| 118 || [[User:Akhrarova Ezoza|Akhrarova Ezoza]] || [[Special:Contributions/Akhrarova Ezoza|{{formatnum:3513}}]] || {{Permissions|Akhrarova Ezoza}}
|-
| 119 || [[User:ABDULLOCH A|ABDULLOCH A]] || [[Special:Contributions/ABDULLOCH A|{{formatnum:3510}}]] || {{Permissions|ABDULLOCH A}}
|-
| 120 || [[User:Bakhtiyarovna|Bakhtiyarovna]] || [[Special:Contributions/Bakhtiyarovna|{{formatnum:3498}}]] || {{Permissions|Bakhtiyarovna}}
|-
| 121 || [[User:Oqsaqol|Oqsaqol]] || [[Special:Contributions/Oqsaqol|{{formatnum:3483}}]] || {{Permissions|Oqsaqol}}
|-
| 122 || [[User:BilimNuri|BilimNuri]] || [[Special:Contributions/BilimNuri|{{formatnum:3379}}]] || {{Permissions|BilimNuri}}
|-
| 123 || [[User:Anvarkhoja|Anvarkhoja]] || [[Special:Contributions/Anvarkhoja|{{formatnum:3352}}]] || {{Permissions|Anvarkhoja}}
|-
| 124 || [[User:Panda D|Panda D]] || [[Special:Contributions/Panda D|{{formatnum:3294}}]] || {{Permissions|Panda D}}
|-
| 125 || [[User:AdAstraUz|AdAstraUz]] || [[Special:Contributions/AdAstraUz|{{formatnum:3245}}]] || {{Permissions|AdAstraUz}}
|-
| 126 || [[User:Hilola Jurakulova|Hilola Jurakulova]] || [[Special:Contributions/Hilola Jurakulova|{{formatnum:3222}}]] || {{Permissions|Hilola Jurakulova}}
|-
| 127 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:3209}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 128 || [[User:Muhammad Abul-Futooh|Muhammad Abul-Futooh]] || [[Special:Contributions/Muhammad Abul-Futooh|{{formatnum:3206}}]] || {{Permissions|Muhammad Abul-Futooh}}
|-
| 129 || [[User:Farhodovna 074|Farhodovna 074]] || [[Special:Contributions/Farhodovna 074|{{formatnum:3198}}]] || {{Permissions|Farhodovna 074}}
|-
| 130 || [[User:Konstanta0013|Konstanta0013]] || [[Special:Contributions/Konstanta0013|{{formatnum:3156}}]] || {{Permissions|Konstanta0013}}
|-
| 131 || [[User:Yangilik 2|Yangilik 2]] || [[Special:Contributions/Yangilik 2|{{formatnum:3125}}]] || {{Permissions|Yangilik 2}}
|-
| 132 || [[User:Komronbek Abdulboriyev|Komronbek Abdulboriyev]] || [[Special:Contributions/Komronbek Abdulboriyev|{{formatnum:3075}}]] || {{Permissions|Komronbek Abdulboriyev}}
|-
| 133 || [[User:Ergashev Akobir|Ergashev Akobir]] || [[Special:Contributions/Ergashev Akobir|{{formatnum:3071}}]] || {{Permissions|Ergashev Akobir}}
|-
| 134 || [[User:Akhemen|Akhemen]] || [[Special:Contributions/Akhemen|{{formatnum:3022}}]] || {{Permissions|Akhemen}}
|-
| 135 || [[User:Maysi tod|Maysi tod]] || [[Special:Contributions/Maysi tod|{{formatnum:3022}}]] || {{Permissions|Maysi tod}}
|-
| 136 || [[User:Minor16|Minor16]] || [[Special:Contributions/Minor16|{{formatnum:3006}}]] || {{Permissions|Minor16}}
|-
| 137 || [[User:Rajabova Jasmina|Rajabova Jasmina]] || [[Special:Contributions/Rajabova Jasmina|{{formatnum:2952}}]] || {{Permissions|Rajabova Jasmina}}
|-
| 138 || [[User:BaxtiyJahon|BaxtiyJahon]] || [[Special:Contributions/BaxtiyJahon|{{formatnum:2949}}]] || {{Permissions|BaxtiyJahon}}
|-
| 139 || [[User:Bobonorova Hulkar|Bobonorova Hulkar]] || [[Special:Contributions/Bobonorova Hulkar|{{formatnum:2938}}]] || {{Permissions|Bobonorova Hulkar}}
|-
| 140 || [[User:SardorAblokulov|SardorAblokulov]] || [[Special:Contributions/SardorAblokulov|{{formatnum:2930}}]] || {{Permissions|SardorAblokulov}}
|-
| 141 || [[User:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] || [[Special:Contributions/Alibek Attamonov|{{formatnum:2919}}]] || {{Permissions|Alibek Attamonov}}
|-
| 142 || [[User:Akobirolmasov diplomat|Akobirolmasov diplomat]] || [[Special:Contributions/Akobirolmasov diplomat|{{formatnum:2885}}]] || {{Permissions|Akobirolmasov diplomat}}
|-
| 143 || [[User:Speedbowl|Speedbowl]] || [[Special:Contributions/Speedbowl|{{formatnum:2779}}]] || {{Permissions|Speedbowl}}
|-
| 144 || [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] || [[Special:Contributions/Divandagi ekspert|{{formatnum:2765}}]] || {{Permissions|Divandagi ekspert}}
|-
| 145 || [[User:Lochinovamarjona|Lochinovamarjona]] || [[Special:Contributions/Lochinovamarjona|{{formatnum:2747}}]] || {{Permissions|Lochinovamarjona}}
|-
| 146 || [[User:RedaktorWiki|RedaktorWiki]] || [[Special:Contributions/RedaktorWiki|{{formatnum:2716}}]] || {{Permissions|RedaktorWiki}}
|-
| 147 || [[User:Gulyora Jamolova|Gulyora Jamolova]] || [[Special:Contributions/Gulyora Jamolova|{{formatnum:2660}}]] || {{Permissions|Gulyora Jamolova}}
|-
| 148 || [[User:Scientific Research Journal1|Scientific Research Journal1]] || [[Special:Contributions/Scientific Research Journal1|{{formatnum:2657}}]] || {{Permissions|Scientific Research Journal1}}
|-
| 149 || [[User:Omonovas|Omonovas]] || [[Special:Contributions/Omonovas|{{formatnum:2622}}]] || {{Permissions|Omonovas}}
|-
| 150 || [[User:Kunduziy|Kunduziy]] || [[Special:Contributions/Kunduziy|{{formatnum:2618}}]] || {{Permissions|Kunduziy}}
|-
| 151 || [[User:Anakin F|Anakin F]] || [[Special:Contributions/Anakin F|{{formatnum:2618}}]] || {{Permissions|Anakin F}}
|-
| 152 || [[User:Khorazmiy|Khorazmiy]] || [[Special:Contributions/Khorazmiy|{{formatnum:2587}}]] || {{Permissions|Khorazmiy}}
|-
| 153 || [[User:S(uz)ak|S(uz)ak]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:2552}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 154 || [[User:Xasanboy off|Xasanboy off]] || [[Special:Contributions/Xasanboy off|{{formatnum:2530}}]] || {{Permissions|Xasanboy off}}
|-
| 155 || [[User:Wikitolog|Wikitolog]] || [[Special:Contributions/Wikitolog|{{formatnum:2510}}]] || {{Permissions|Wikitolog}}
|-
| 156 || [[User:Divergent02|Divergent02]] || [[Special:Contributions/Divergent02|{{formatnum:2501}}]] || {{Permissions|Divergent02}}
|-
| 157 || [[User:Zuxra.bmr|Zuxra.bmr]] || [[Special:Contributions/Zuxra.bmr|{{formatnum:2478}}]] || {{Permissions|Zuxra.bmr}}
|-
| 158 || [[User:Gibranist|Gibranist]] || [[Special:Contributions/Gibranist|{{formatnum:2458}}]] || {{Permissions|Gibranist}}
|-
| 159 || [[User:Gulsanam Jahongirovna|Gulsanam Jahongirovna]] || [[Special:Contributions/Gulsanam Jahongirovna|{{formatnum:2448}}]] || {{Permissions|Gulsanam Jahongirovna}}
|-
| 160 || [[User:SIisj|SIisj]] || [[Special:Contributions/SIisj|{{formatnum:2430}}]] || {{Permissions|SIisj}}
|-
| 161 || [[User:Bekzod dentistArzt|Bekzod dentistArzt]] || [[Special:Contributions/Bekzod dentistArzt|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Bekzod dentistArzt}}
|-
| 162 || [[User:Just Khumoyun|Just Khumoyun]] || [[Special:Contributions/Just Khumoyun|{{formatnum:2415}}]] || {{Permissions|Just Khumoyun}}
|-
| 163 || [[User:Amefuri2019|Amefuri2019]] || [[Special:Contributions/Amefuri2019|{{formatnum:2411}}]] || {{Permissions|Amefuri2019}}
|-
| 164 || [[User:Behruznurullayevv|Behruznurullayevv]] || [[Special:Contributions/Behruznurullayevv|{{formatnum:2382}}]] || {{Permissions|Behruznurullayevv}}
|-
| 165 || [[User:Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)|Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)]] || [[Special:Contributions/Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)|{{formatnum:2297}}]] || {{Permissions|Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)}}
|-
| 166 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:2281}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 167 || [[User:Ranoxa|Ranoxa]] || [[Special:Contributions/Ranoxa|{{formatnum:2247}}]] || {{Permissions|Ranoxa}}
|-
| 168 || [[User:Dilmurod Rashidov|Dilmurod Rashidov]] || [[Special:Contributions/Dilmurod Rashidov|{{formatnum:2239}}]] || {{Permissions|Dilmurod Rashidov}}
|-
| 169 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:2234}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}}
|-
| 170 || [[User:Mahmud Hamrayev|Mahmud Hamrayev]] || [[Special:Contributions/Mahmud Hamrayev|{{formatnum:2223}}]] || {{Permissions|Mahmud Hamrayev}}
|-
| 171 || [[User:Quwanishbaev Berdiyar|Quwanishbaev Berdiyar]] || [[Special:Contributions/Quwanishbaev Berdiyar|{{formatnum:2217}}]] || {{Permissions|Quwanishbaev Berdiyar}}
|-
| 172 || [[User:Cekli829|Cekli829]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:2202}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 173 || [[User:Diljahonn|Diljahonn]] || [[Special:Contributions/Diljahonn|{{formatnum:2162}}]] || {{Permissions|Diljahonn}}
|-
| 174 || [[User:Asrorbek|Asrorbek]] || [[Special:Contributions/Asrorbek|{{formatnum:2138}}]] || {{Permissions|Asrorbek}}
|-
| 175 || [[User:Aslzar|Aslzar]] || [[Special:Contributions/Aslzar|{{formatnum:2133}}]] || {{Permissions|Aslzar}}
|-
| 176 || [[User:Husanowar|Husanowar]] || [[Special:Contributions/Husanowar|{{formatnum:2125}}]] || {{Permissions|Husanowar}}
|-
| 177 || [[User:M Xasanboy|M Xasanboy]] || [[Special:Contributions/M Xasanboy|{{formatnum:2113}}]] || {{Permissions|M Xasanboy}}
|-
| 178 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:2099}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 179 || [[User:Ro'zimurodov Zuhriddin|Ro'zimurodov Zuhriddin]] || [[Special:Contributions/Ro'zimurodov Zuhriddin|{{formatnum:2076}}]] || {{Permissions|Ro'zimurodov Zuhriddin}}
|-
| 180 || [[User:Sarvarbekabdukarim|Sarvarbekabdukarim]] || [[Special:Contributions/Sarvarbekabdukarim|{{formatnum:2064}}]] || {{Permissions|Sarvarbekabdukarim}}
|-
| 181 || [[User:Yorqulov Husan|Yorqulov Husan]] || [[Special:Contributions/Yorqulov Husan|{{formatnum:2057}}]] || {{Permissions|Yorqulov Husan}}
|-
| 182 || [[User:Vaska46|Vaska46]] || [[Special:Contributions/Vaska46|{{formatnum:2018}}]] || {{Permissions|Vaska46}}
|-
| 183 || [[User:WorldXTX|WorldXTX]] || [[Special:Contributions/WorldXTX|{{formatnum:2004}}]] || {{Permissions|WorldXTX}}
|-
| 184 || [[User:Xabibulla Muxamedov|Xabibulla Muxamedov]] || [[Special:Contributions/Xabibulla Muxamedov|{{formatnum:1969}}]] || {{Permissions|Xabibulla Muxamedov}}
|-
| 185 || [[User:Abdug'opporov Xalilulloh|Abdug'opporov Xalilulloh]] || [[Special:Contributions/Abdug'opporov Xalilulloh|{{formatnum:1964}}]] || {{Permissions|Abdug'opporov Xalilulloh}}
|-
| 186 || [[User:Gulnozaxon 27|Gulnozaxon 27]] || [[Special:Contributions/Gulnozaxon 27|{{formatnum:1964}}]] || {{Permissions|Gulnozaxon 27}}
|-
| 187 || [[User:MrErgashev|MrErgashev]] || [[Special:Contributions/MrErgashev|{{formatnum:1960}}]] || {{Permissions|MrErgashev}}
|-
| 188 || [[User:Agent026|Agent026]] || [[Special:Contributions/Agent026|{{formatnum:1951}}]] || {{Permissions|Agent026}}
|-
| 189 || [[User:Mupapap29|Mupapap29]] || [[Special:Contributions/Mupapap29|{{formatnum:1943}}]] || {{Permissions|Mupapap29}}
|-
| 190 || [[User:111muhammadkarim|111muhammadkarim]] || [[Special:Contributions/111muhammadkarim|{{formatnum:1935}}]] || {{Permissions|111muhammadkarim}}
|-
| 191 || [[User:Mehriddin 01|Mehriddin 01]] || [[Special:Contributions/Mehriddin 01|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Mehriddin 01}}
|-
| 192 || [[User:Komrontoy|Komrontoy]] || [[Special:Contributions/Komrontoy|{{formatnum:1902}}]] || {{Permissions|Komrontoy}}
|-
| 193 || [[User:Didosh Jurayeva|Didosh Jurayeva]] || [[Special:Contributions/Didosh Jurayeva|{{formatnum:1860}}]] || {{Permissions|Didosh Jurayeva}}
|-
| 194 || [[User:Akramova Komila|Akramova Komila]] || [[Special:Contributions/Akramova Komila|{{formatnum:1855}}]] || {{Permissions|Akramova Komila}}
|-
| 195 || [[User:Rotlink|Rotlink]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:1770}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 196 || [[User:Sakiy na0926|Sakiy na0926]] || [[Special:Contributions/Sakiy na0926|{{formatnum:1758}}]] || {{Permissions|Sakiy na0926}}
|-
| 197 || [[User:Xatchiman|Xatchiman]] || [[Special:Contributions/Xatchiman|{{formatnum:1734}}]] || {{Permissions|Xatchiman}}
|-
| 198 || [[User:Wikivikipedia|Wikivikipedia]] || [[Special:Contributions/Wikivikipedia|{{formatnum:1717}}]] || {{Permissions|Wikivikipedia}}
|-
| 199 || [[User:MiroJP|MiroJP]] || [[Special:Contributions/MiroJP|{{formatnum:1709}}]] || {{Permissions|MiroJP}}
|-
| 200 || [[User:Young Economist7|Young Economist7]] || [[Special:Contributions/Young Economist7|{{formatnum:1707}}]] || {{Permissions|Young Economist7}}
{{/end}}</text>
      <sha1>lz8judwdvh7fkgqjfylm5t3ve7suuux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zulfiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2864</id>
    <revision>
      <id>6272820</id>
      <parentid>6252108</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T05:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50291-90</username>
        <id>307952</id>
      </contributor>
      <comment>/* Faoliyati */</comment>
      <origin>6272820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14475" sha1="jy810dpc1ty6y1no31ihwwnwfut5etk" xml:space="preserve">{{Adib
| Ism                      = Zulfiya Isroilova 
| Ism (oz tilida)          = 
| Surat                    = Zulfiya Isroilova.jpg
| Toliq ismi               = 
| Taxallus                 = Samir
| Tavallud sanasi          = {{Tugʻilgan sanasi|1915|3|1}}
| Tavallud joyi            = {{TavalludJoyi|Toshkent}}, [[Turkiston general-gubernatorligi]], [[Rossiya imperiyasi]]
| Vafot sanasi             = {{Vafot sanasi va yoshi|1996|8|1|1915|3|1}}
| Vafot joyi               = {{VafotJoyi|Toshkent}}, {{UZB}}
| Fuqarolik                = {{SSSR}}→{{UZB}}
| Kasb                     = Shoira
| Faoliyat                 = 
| Yonalish                 = [[:ru:Социалистический реализм|sotsial realizm]]
| Janr                     = [[Sheʼr|sheʼriyat]]
| Magnum opus              = 
| Mukofot                  = {{Sotsialistik Mehnat Qahramoni}}&lt;br /&gt;{{Doʻstlik ordeni}}&lt;br /&gt;{{Lenin ordeni}} {{Lenin ordeni}} {{Mehnat Qizil Bayroq ordeni}} {{Mehnat Qizil Bayroq ordeni}} {{Mehnat Qizil Bayroq ordeni}} {{Xalqlar doʻstligi ordeni}} {{Hurmat Belgisi ordeni}} {{Mehnatda oʻrnak koʻrsatganlik uchun}} {{Mehnatda oʻrnak koʻrsatganlik uchun}} {{Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan ta’sis etilgan medal}} {{Mehnat faxriysi medali (SSSR)}} &lt;br&gt; {{SSSR Davlat mukofoti}} {{Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti}}
| Sayt                     = 
}}
'''Zulfiya Isroilova''' (1-mart 1919-yil — 1-avgust 1999-yil) — ''„Zulfiya“'' nomi bilan tanilgan [[oʻzbekiston]]lik [[shoira]], jurnalist, tarjimon, jamoat arbobi. [[Oʻzbekiston xalq shoiri]] (1965) va [[Sotsialistik Mehnat Qahramoni]] (1984). “Do‘stlik” ordeni sohibasi (1995)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://press.natlib.uz/ru/editions/14669 |sarlavha=„Xalq so‘zi&quot; gazetasi 1994-yil 26-avgust soni  O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1994-yil 25-avgustdagi &quot;O‘zbekiston Respublikasi Mustaqilligi e`lon qilinganligining uch yilligi munosabat bilan mukofotlash to‘g‘risida» gi farmon |Qaralgan sana=19.10.2024 |sana=http://press.natlib.uz/ }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Taʼlim ==
1931-yil Xotin-qizlar pedagogika bilim yurtiga oʻqishga kirib, 1934-yil tugatgan. 1935-yil Oʻzbekiston SSR Fanlar qoʻmitasi qoshidagi Til va adabiyot instituti aspiranturasiga oʻqishga kirgan.

== Faoliyati ==
1938—1940-yillarda Yoshlar va oʻsmirlar adabiyoti nashriyotida muharrir, Oʻzbekiston davlat nashriyotida boʻlim mudiri (1941—1950), „Oʻzbekiston xotin-qizlari“ (qarang „[[Saodat]]“ jurnali) jurnalida boʻlim mudiri (1950—1953), bosh muharrir (1954—1985) boʻlib ishlagan

== Ijodi ==
Uning ilk sheʼri 1931-yilda „Ishchi“ gazetasida bosilgan. Dastlab 1932 yil „Hayot varaqalari“ sheʼrlar toʻplami nashr etilgan. Shundan keyin uning „Temiroy“ (1934), „Sheʼrlar“, „Qizlar qoʻshigʻi“ (1939) sheʼriy kitoblari eʼlon qilingan. Zulfiya sheʼriy ijodining porlashi „Uni Farhod der edilar“ (1943), „Hijron kunlarida“ (1944) va „Hulkar“ (1947) toʻplamlari bilan bogʻliq. Ayniqsa, Hamid Olimjonning bevaqt vafotidan keyin (1944) yozilgan, ruhiy silsilalar va qalb iztiroblari bilan toʻla sheʼrlar Zulfiya ijodida jiddiy oʻzgarishlar sodir boʻlganidan darak beradi. U shaxsiy fojiasi tasviri orqali Ikkinchi jahon urushidan katta talafot va yoʻqotishlar bilan chiqqan xalqning dard va alamlarini ifodaladi.

1940-yillar oxirida eʼlon qilingan [[Sovet Ittifoqi]]ning sanʼat va adabiyot toʻgʻrisidagi qarorlari oʻzbek adabiyotiga ham katta zarar keltirdi. Zulfiya badbin kayfiyatlar — pessimistik kechinmalar kuychisi sifatida taʼna toshlari ostida qoldi. Shundan keyin u boshqa qalamkash birodarlari singari, „davr gʻoyalari“ni ifodalovchi sheʼrlar yozishga oʻtdi. Lekin koʻp oʻtmay, oʻzbek ayollari hayotini yaxshi biluvchi shoira va jurnalist sifatida dugonalari haqida sheʼr va publitsistik maqolalar yozdi, ularni ijtimoiy faollikka chaqirdi, insoniy haq-huquqlarining poymol boʻlmasligi uchun kurashdi.

1950-yillarning 2-yarmida u [[Osiyo]] va [[Afrika]] yozuvchilarining tinchlik va xalqaro birdamlik shiori ostida oʻtgan harakatida faol qatnashib, jahonning koʻpgina mamlakatlarida boʻldi. [[Hindiston]], [[Misr]], [[Yaponiya]] va qoʻshni respublikalarga qilgan safari shoira ijodida chuqur iz qoldirdi. „Mushoira“, „Oʻgʻlim, sira boʻlmaydi urush“, „Qozogʻiston oʻlanlari“, „Men chizolmagan surat“ singari sheʼrlari Zulfiyaga shuhrat keltirdi. Zulfiya sheʼrlarida tasvir etilayotgan hayot koʻlami kengayb, ijodiga xorijiy xalqlar hayoti manzaralari ham kirib keldi. 70-yil lardan boshlab uning ijodidagi milliy hayot tasvirida yangi ranglar kamalagi paydo boʻldi, haqqoniylik va his-hayajon kuchaydi. „Oʻylar“ (1965) sheʼriy guldastasi bilan boshlangan voqelikni falsafiy idrok etish tamoyili „Visol“ (1972), „Yillar, yillar…“ (1975) sheʼriy kitoblarida davom etib, shoira ijodida chinakam badiiy yuksalish davri boshlanganini namoyish etdi. U yana doston janriga qaytib, ustoz [[Oybek]]ning soʻnggi safariga bagʻishlangan „Quyoshli qalam“ (1970) dostonini yaratdi. Ayni paytda shoira bolalarga bagʻishlangan turkum sheʼrlar ham yozdi („Lolaqizgʻaldoq“, 1975).

Zulfiya hayotining muhim bir qismini Hamid Olimjonning adabiy merosini oʻrganish va nashr etish ishiga bagʻishladi. Ana shu jarayonning uzviy qismi sifatida u shoirning „Semurgʻ yoki Parizod va Bunyod“ dostoni asosida qoʻgʻirchoq teatri uchun „Semurgʻ“ pyesasi (S. Somova bilan hamkorlikda) hamda „Zaynab va Omon“ operasi librettosini yozdi.
=== Tarjimalari ===
[[Aleksandr Pushkin|A. S. Pushkin]], [[Mixail Lermontov|M. Y. Lermontov]]. [[Nikolay Nekrasov|N. A. Nekrasov]], M. Voqif, [[Lesya Ukrainka|L. Ukrainka]], M. Dilboziy, [[Silva Kaputikyan|S. Kaputikyan]], E. Ognetsvet, [[Mustay Karim|M. Karim]], [[Pritam Amrita|P. Amrita]], Y. Bagryana va boshqalarning asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Uning asarlari koʻplab chet tillarda, shuningdek, qardosh [[turkiy xalqlar]] tillarida nashr etilgan.

== Mukofotlari ==
Zulfiya xalqaro „Javaharlal Neru“ (1968), „Nilufar“ (1971) mukofotlari hamda [[Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti|Hamza nomidagi Oʻzbekiston davlat mukofoti]] (1970) laureati. Shuningdek, u [[Bolgariya]]ning „Kirill va Mefodiy“ (1972) ordeniga sazovor boʻlgan.

Oʻzbekiston hukumati atoqli shoiraning madaniyatimiz taraqqiyotidagi katta xizmatlarini eʼtiborga olib, [[Zulfiya nomidagi davlat mukofoti]]ni taʼsis etdi. [[Toshkent]]dagi koʻchalardan biriga [[Zulfiyaxonim koʻchasi (Toshkent)|uning nomi]] berilgan.

* Oʻzbekiston SSR xalq shoirasi (24.11.1965)&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |title=Ўзбекистон ССР Олий Совети Президиумининг Фармони З. Исроиловага «Ўзбекистон ССР халқ шоираси» деган фахрий унвон бериш тўғрисида |journal=[[Oʻzbekiston ovozi|Совет Ўзбекистони]] |date=24-noyabr 1965-yil |issue=276 |page=1 |url=https://press.natlib.uz/ru/editions/106322 |accessdate=6-oktabr 2025-yil}}&lt;/ref&gt;
* [[Sotsialistik Mehnat Qahramoni]] (16.11.1984)&lt;ref name=&quot;:ГСТ&quot;&gt;{{jurnal manbasi |title=СССР Олий Совети Президиумининг Фармони Ёзувчилардан А. А. Ананьев, Зулфия (Зулфия Исроилова), А. С. Иванов, П. А. Куусберг, С. В. Сартаков, С. Н. Ханзадян, М. В. Храпченкога Социалистик Меҳнат Қаҳрамони унвони бериш тўғрисида |journal=[[Oʻzbekiston ovozi|Совет Ўзбекистони]] |date=16-noyabr 1984-yil |issue=265 |page=1 |url=https://press.natlib.uz/ru/editions/105856}}&lt;/ref&gt;
* [[Lenin ordeni]] (2 marta) (18.03.1959)&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |title=Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями работников искусства и литературы Узбекской ССР |journal=[[Pravda vostoka]] |date=19-mart 1959-yil |issue=65 |page=1 |url=https://press.natlib.uz/ru/editions/88908 |accessdate=6-oktabr 2025-yil}}&lt;/ref&gt;; 16.11.1984)&lt;ref name=&quot;:ГСТ&quot;/&gt;
* Mehnat [[Qizil Bayroq ordeni]] (3 marta) (11.01.1957&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |title=Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями СССР колхозников, работников МТС и совхозов сельского хозяйства, партийных, советских, профсоюзных и комсомольских работников Узбекской ССР |journal=[[Pravda vostoka]] |date=11-yanvar 1959-yil |issue=21 |page=2 |url=https://press.natlib.uz/ru/editions/90691 |accessdate=6-oktabr 2025-yil}}&lt;/ref&gt;; 01.03.1965&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |title=С наградой вас, люди трудовой доблести! |journal=[[Pravda vostoka]] |date=1-mart 1965-yil |issue=51 |page=3 |accessdate=6-oktabr 2025-yil}}&lt;/ref&gt;; 09.09.1971)
* [[Xalqlar doʻstligi ordeni]] (28.02.1975)&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |title=СССР Олий Совети Президиумининг Фармони Ёзувчи Зулфия (Зулфия Исроилова)ни Халқлар дўстлиги ордени билган мукофотлаш тўғрисида |journal=[[Oʻzbekiston ovozi|Совет Ўзбекистони]] |date=28-fevral 1975-yil |issue=52 |page=1 |url=https://press.natlib.uz/ru/editions/107309 |accessdate=6-oktabr 2025-yil}}&lt;/ref&gt;
* [[„Hurmat belgisi“ ordeni]] (06.12.1951)&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |title=Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями работников литературы и искусства Узбекской ССР |journal=Советское искусство |date=8-dekabr 1951-yil |issue=98 |page=1 |url=https://portal-kultura.ru/upload/iblock/85c/1951.12.08.pdf |accessdate=6-oktabr 2025-yil}}&lt;/ref&gt;
* [[„Mehnatda oʻrnak koʻrsatganlik uchun“ medali]] (2 marta) (25.12.1944&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |title=Указы Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями колхозников, колхозниц, работников сельского хозяйства, промышленности, науки, культуры и искусства Узбекской ССР |journal=Ведомости Верховного Совета СССР |date=26-yanvar 1945-yil |issue=4 |page=3 |url=https://www.lib.tsu.ru/mminfo/2020/000462771/1945/1945_004.pdf |accessdate=6-oktabr 2025-yil}}&lt;/ref&gt;; 16.01.1950)&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |title=Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями работников промышленности, сельского науки, культуры и искусства Узбекской ССР |journal=[[Pravda Vostoka]] |date=23-mart 1950-yil |issue=68 |page=2 |url=http://press.natlib.uz/ru/editions/75506 |accessdate=6-oktabr 2025-yil |arxiv-sana=2024-09-06 |arxiv-url=https://web.archive.org/web/20240906183509/http://press.natlib.uz/ru/editions/75506 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[SSSR Davlat mukofoti]] (1976) — „Xotira siniqlari“ dostoni (1974) va „Kamalak“ toʻplami uchun&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |title=О присуждении государственных премий СССР в области литературы, искусства и архитектуры 1976 года |journal= Советская культура |date=noyabr 1976-yil |issue=90 |page=5 |url=https://portal-kultura.ru/upload/iblock/4c7/1976.11.07.pdf |accessdate=6-oktabr 2025-yil}}&lt;/ref&gt;
* [[Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti]] (1970)&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi |title=О присуждении государственных премий Узбекской ССР имени Хамзы в области литературы, искусства и архитектуры |journal= Pravda Vostoka |date=17-aprel 1970-yil |issue=90 |page=2 |url=https://press.natlib.uz/ru/editions/120976 |accessdate=6-oktabr 2025-yil}}&lt;/ref&gt;
* [[Doʻstlik ordeni]] (25.08.1994)&lt;ref&gt;{{Lex.uz|О награждении в связи с 3-й годовщиной провозглашения независимости Республики Узбекистан|1994-8-25|УП|939|2361452}}&lt;/ref&gt;

== Nashr qilingan asarlari ==
* Tanlangan asarlar (3 jildlik). [[Toshkent]]. [[Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi|Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti]], 1983—1986.

== Oilasi ==
* Turmush oʻrtogʻi — [[Hamid Olimjon]] publitsist, adabiyotshunosi va jamoat arbobi.
* Qizi — Hulkar&lt;ref name=&quot;tarix&quot; /&gt;
* Akasi — Karimjon Isroilov&lt;ref name=&quot;tarix&quot;&gt;{{Youtube2|7xEdwmUVTSs|Oʻzbekiston Tarixi kanali|logo=1|lang=uz|start=373}}&lt;/ref&gt;.
* Akasi — Normat Isroilov NKVD Xorazm boʻlimida ishlagan. 1937-yil qatag'ong uchrab, Toshkentda otib tashlangan&lt;ref&gt;{{Youtube2|7xEdwmUVTSs|Oʻzbekiston Tarixi kanali|logo=1|lang=uz|start=552}}&lt;/ref&gt;.
* Nabirasi — Lola Muhiddinova — tarixchi va tarjimon&lt;ref&gt;{{Youtube2|7xEdwmUVTSs|Oʻzbekiston Tarixi kanali|logo=1|lang=uz|start=184}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Sultonova M., Ijod sahifalari, Toshkent, 1975; Zulfiya [bibliografiya], Toshkent, 1977; Sultonova M., Zulfiya, Toshkent, 1985; Ibrohimov M., Quyoshli sheʼriyat ijodkori, Toshkent, 1986; Ehtirom [nashrga tayyorlovchilar: Rahima Shomansurova, Raʼno Rahmonova], Toshkent, 1995.
* Naim Karimov. m. G. Gulyama, 1983.
* Qayumov L. Shoira Zulfiya. [[Toshkent]], Oʻzadabiynashr, 1965.
* Mirvaliev S. Oʻzbek adiblari. Toshkent: „[[Yozuvchi]]“, 2000.
* Tanlangan asarlar (3 jildli), Toshkent, 1985.

== Havolalar == 
[https://web.archive.org/web/20090204141808/http://uzlit.edunet.uz/zulfiya.html Biografiyasi] ([[Rus tili|ruscha]])

{{Tashqi havolalar}}
{{DEFAULTSORT:Zulfiya}}
[[Turkum:Oʻzbekistonlik shoiralar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR xalq shoirlari]]
[[Turkum:Sovet yozuvchilari]]
[[Turkum:Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari]]</text>
      <sha1>jy810dpc1ty6y1no31ihwwnwfut5etk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zulfiqor Musoqov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20124</id>
    <revision>
      <id>6272683</id>
      <parentid>6245077</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mukhammadrasul Isakov</username>
        <id>215746</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6272683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4701" sha1="087i3hqzk7nze8pwie4cx4uf0tppgv8" xml:space="preserve">{{Aktyor bilgiqutisi
| Ismi                     = Zulfiqor Jalolovich Musoqov
| Asl ismi                 =  
| tasvir                   =
| eni                      = 
| imzo                     = 
| Tug'ilgan paytidagi ismi = Jamol Musoqov 
| Tavalludi sanasi         = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1958|1|19}}
| Tavalludi joyi = [[Oqqo'rg'on]], [[Oʻzbekiston]]
| Fuqaroligi = {{UZB}}
| Kasbi = rejissor, ssenarist
| Faoliyat yillari = [[1983]] — hozirga qadar
| Yoʻnalish = drama, komediya
| Mukofotlari ={{El-yurt hurmati ordeni}}

{{Mehnat shuhrati ordeni}} 
{{Oʻzbekiston sanʼat arbobi}}
| imdb_id = 0615534
| Sayt =focusgroup.uz
|filmlar=&quot;Abdullajon&quot;, „Yaratganga shukr“, „Osmondagi bolalar“ …}}'''Zulfiqor Musoqov Jalolovich''' (asl ismi — Jamol Musoqov; [[1958]]-yil, [[19-yanvar]]da [[Olmaliq]]da tavallud topgan) — [[Oʻzbekiston|oʻzbek]] kinorejissyori, [[&quot;Oʻzbekfilm&quot;]] kinostudiyasi bosh [[muharrir]]i.[[Oʻzbekiston san'at arbobi]](2006). 
Zulfiqor Musoqov taniqli kinorejissyor va ssenarist, o‘z rejissyorlik faoliyatini 1989-yildan boshlagan.
Zulfiqor Musoqov o‘zining „Abdullajon“, „Bomba“, „&lt;nowiki/&gt;[[Yaratganga shukur (film, 1997)|Yaratganga shukur]]&lt;nowiki/&gt;“, „Kichkina tabib“, „Oyijon“, „Osmondagi bolalar — 1-2-3“, „Vatan“, „Qo‘rg‘oshin“, „Qovun“, „Xazonrezgi“, „Novda“, „Dadam betob“ kabi filmlari va „Ayol zoti“ teleseriali bilan muxlislar qalbidan chuqur joy olgan.
Ijodkor filmlari xalqchilligi bilan ajralib turadi. Rejissyorning „Vatan“ filmi 2007-yilda Malayziyada o‘tkazilgan 50-Xalqaro kinofestivalda „Osiyoning eng yaxshi filmi“ nominatsiyasiga daʼvogarlik qilgan. 2011-yilda rejissyor suratga olgan „Qo‘rg‘oshin“ badiiy filmi Rossiyada bo‘lib o‘tgan „Kinoshok“ Xalqaro kinofestivalida qatnashib, „Eng yaxshi ssenariy“ nominatsiyasi sovrindori bo‘lgan.

Zulfiqor Musoqov 2003-yilda „Mehnat shuhrati“ ordeni, 2006-yilda „O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan sanʼat arbobi“ unvoniga sazovor bo‘lgan&lt;ref&gt;[http://hordiq-plus.uz/37-1/uchrashuv.html Hordiq-Plus gazetasi.]{{Deadlink|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 2026-yil 28-mayda [[El-yurt hurmati ordeni]] bilan taqdirlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://president.uz/oz/lists/view/9258|sarlavha=O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 28-maydagi „Madaniyat, san’at va adabiyot sohalari xodimlaridan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida“gi farmoni|arxivurl=https://web.archive.org/web/20260528145417/https://president.uz/oz/lists/view/9258|arxivsana=2026-05-28|sana=28.05.2026|qaralgan sana=28.05.2026|ish=president.uz}}&lt;/ref&gt;.

== Filmlari ==

* [[Чужое счастье]] ''(1978)'';
* [[Завтра выйдешь?]] ''(1980)'';
* [[Sud kuni]] ''(1983)'';
* Qaldirgʻoch ''(1988)'';
* [[Askarlar ertagi]], Debyut ''(1989)'';
* [[Abdullajon]] ''(1991)'';
* [[Birinchi boʻsa]] ''(1991)'';
* [[Шаг вправо... шаг влево...]] ''(1991)'';
* Makler ''(1992)'';
* [[Bomba (film, 1995)|Bomba]] ''(1995)''; 
* [[Yaratganga shukur]] (film, 1997)
* [[Kichkina tabib]] ''(1997)'';
* [[Ayol zoti]] (serial)''(1998)'';
* Oyijon ''(2000)'';
* [[Osmondagi bolalar]] ''(2002)'';
* Kovush ''(2002)'';
* [[Osmondagi bolalar-2]] ''(2003)'';
* [[Oʻzimizning odam]] (serial) ''(2004)'';
* Dada ''(2004)'';
* [[Свой человек]] ''(2005)'';
* [[Vatan (film)|Vatan]] ''(2006)'';
* [[Osmon yaqin]] ''(2006)'';
* Suiqasd ''(2006)'';
* [[Восточный двор с кривой луной]] ''(2008)'';
* [[Qo‘rg‘oshin (film)|Qo‘rg‘oshin]] ''(2011)'';
* Qovun ''(2012)'';
* [[Bekatdagi odam]] ''(2014)'';
* [[Novda (film)|Novda]] (2015);
* [[Xazonrezgi (film)|Xazonrezgi]] ''(2016)'';
* [[Berlin — Oqqoʻrgʻon]] ''(2018)''.
* [[Alvido ssenarist]] (2019)
* Kasallik tarixi (2021)
* [[Osmondagi bolalar 3: Yerdagi otalar]] ''(2023)''

== Mukofotlari ==
Zulfiqor Musoqov 2006-yil 25-avgustda „Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi“ faxriy unvoni bilan taqdirlangan.&lt;ref&gt;[http://www.gov.uz/en/content.scm?contentId=22298 Gov.uz Portali]{{Deadlink|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;2023-yil 31-avgustda &quot;Fidokorona xizmatlari uchun&quot; orderi bilan taqdirlangan.

== Havolalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://hordiq-plus.uz/37-1/uchrashuv.html Hordiq-Plus gazetasidagi interv’yusi]{{Deadlink|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{director-stub}}
{{Zulfiqor Musoqov}}
{{DEFAULTSORT:Musoqov, Zulfiqor}}

[[Turkum:Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik ssenariychilar]]
[[Turkum:O‘zbekiston kinorejissyorlari]]</text>
      <sha1>087i3hqzk7nze8pwie4cx4uf0tppgv8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272688</id>
      <parentid>6272683</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mukhammadrasul Isakov</username>
        <id>215746</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6272688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4703" sha1="ndeno2e8rxx3wwv52dzqmv5mp7xeff8" xml:space="preserve">{{Aktyor bilgiqutisi
| Ismi                     = Zulfiqor Jalolovich Musoqov
| Asl ismi                 =  
| tasvir                   =
| eni                      = 
| imzo                     = 
| Tug'ilgan paytidagi ismi = Jamol Musoqov 
| Tavalludi sanasi         = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1958|1|19}}
| Tavalludi joyi = [[Oqqo'rg'on]], [[Oʻzbekiston]]
| Fuqaroligi = {{UZB}}
| Kasbi = rejissor, ssenarist
| Faoliyat yillari = [[1983]] — hozirga qadar
| Yoʻnalish = drama, komediya
| Mukofotlari ={{El-yurt hurmati ordeni}}

{{Mehnat shuhrati ordeni}} 
{{Oʻzbekiston sanʼat arbobi}}
| imdb_id = 0615534
| Sayt =focusgroup.uz
|filmlar=&quot;Abdullajon&quot;, „Yaratganga shukr“, „Osmondagi bolalar“ …}}'''Zulfiqor Musoqov Jalolovich''' (asl ismi — Jamol Musoqov; [[1958]]-yil, [[19-yanvar]]da [[Olmaliq]]da tavallud topgan) — [[Oʻzbekiston|oʻzbek]] kinorejissyori, [[&quot;Oʻzbekfilm&quot;]] kinostudiyasi bosh [[muharrir]]i. [[Oʻzbekiston sanʼat arbobi]](2006). 
Zulfiqor Musoqov taniqli kinorejissyor va ssenarist, o‘z rejissyorlik faoliyatini 1989-yildan boshlagan.
Zulfiqor Musoqov o‘zining „Abdullajon“, „Bomba“, „&lt;nowiki/&gt;[[Yaratganga shukur (film, 1997)|Yaratganga shukur]]&lt;nowiki/&gt;“, „Kichkina tabib“, „Oyijon“, „Osmondagi bolalar — 1-2-3“, „Vatan“, „Qo‘rg‘oshin“, „Qovun“, „Xazonrezgi“, „Novda“, „Dadam betob“ kabi filmlari va „Ayol zoti“ teleseriali bilan muxlislar qalbidan chuqur joy olgan.
Ijodkor filmlari xalqchilligi bilan ajralib turadi. Rejissyorning „Vatan“ filmi 2007-yilda Malayziyada o‘tkazilgan 50-Xalqaro kinofestivalda „Osiyoning eng yaxshi filmi“ nominatsiyasiga daʼvogarlik qilgan. 2011-yilda rejissyor suratga olgan „Qo‘rg‘oshin“ badiiy filmi Rossiyada bo‘lib o‘tgan „Kinoshok“ Xalqaro kinofestivalida qatnashib, „Eng yaxshi ssenariy“ nominatsiyasi sovrindori bo‘lgan.

Zulfiqor Musoqov 2003-yilda „Mehnat shuhrati“ ordeni, 2006-yilda „O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan sanʼat arbobi“ unvoniga sazovor bo‘lgan&lt;ref&gt;[http://hordiq-plus.uz/37-1/uchrashuv.html Hordiq-Plus gazetasi.]{{Deadlink|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 2026-yil 28-mayda [[El-yurt hurmati ordeni]] bilan taqdirlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://president.uz/oz/lists/view/9258|sarlavha=O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 28-maydagi „Madaniyat, san’at va adabiyot sohalari xodimlaridan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida“gi farmoni|arxivurl=https://web.archive.org/web/20260528145417/https://president.uz/oz/lists/view/9258|arxivsana=2026-05-28|sana=28.05.2026|qaralgan sana=28.05.2026|ish=president.uz}}&lt;/ref&gt;.

== Filmlari ==

* [[Чужое счастье]] ''(1978)'';
* [[Завтра выйдешь?]] ''(1980)'';
* [[Sud kuni]] ''(1983)'';
* Qaldirgʻoch ''(1988)'';
* [[Askarlar ertagi]], Debyut ''(1989)'';
* [[Abdullajon]] ''(1991)'';
* [[Birinchi boʻsa]] ''(1991)'';
* [[Шаг вправо... шаг влево...]] ''(1991)'';
* Makler ''(1992)'';
* [[Bomba (film, 1995)|Bomba]] ''(1995)''; 
* [[Yaratganga shukur]] (film, 1997)
* [[Kichkina tabib]] ''(1997)'';
* [[Ayol zoti]] (serial)''(1998)'';
* Oyijon ''(2000)'';
* [[Osmondagi bolalar]] ''(2002)'';
* Kovush ''(2002)'';
* [[Osmondagi bolalar-2]] ''(2003)'';
* [[Oʻzimizning odam]] (serial) ''(2004)'';
* Dada ''(2004)'';
* [[Свой человек]] ''(2005)'';
* [[Vatan (film)|Vatan]] ''(2006)'';
* [[Osmon yaqin]] ''(2006)'';
* Suiqasd ''(2006)'';
* [[Восточный двор с кривой луной]] ''(2008)'';
* [[Qo‘rg‘oshin (film)|Qo‘rg‘oshin]] ''(2011)'';
* Qovun ''(2012)'';
* [[Bekatdagi odam]] ''(2014)'';
* [[Novda (film)|Novda]] (2015);
* [[Xazonrezgi (film)|Xazonrezgi]] ''(2016)'';
* [[Berlin — Oqqoʻrgʻon]] ''(2018)''.
* [[Alvido ssenarist]] (2019)
* Kasallik tarixi (2021)
* [[Osmondagi bolalar 3: Yerdagi otalar]] ''(2023)''

== Mukofotlari ==
Zulfiqor Musoqov 2006-yil 25-avgustda „Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi“ faxriy unvoni bilan taqdirlangan.&lt;ref&gt;[http://www.gov.uz/en/content.scm?contentId=22298 Gov.uz Portali]{{Deadlink|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;2023-yil 31-avgustda &quot;Fidokorona xizmatlari uchun&quot; orderi bilan taqdirlangan.

== Havolalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://hordiq-plus.uz/37-1/uchrashuv.html Hordiq-Plus gazetasidagi interv’yusi]{{Deadlink|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{director-stub}}
{{Zulfiqor Musoqov}}
{{DEFAULTSORT:Musoqov, Zulfiqor}}

[[Turkum:Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik ssenariychilar]]
[[Turkum:O‘zbekiston kinorejissyorlari]]</text>
      <sha1>ndeno2e8rxx3wwv52dzqmv5mp7xeff8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Axborot texnologiyalari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20612</id>
    <revision>
      <id>6272822</id>
      <parentid>5413059</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50639-02</username>
        <id>307958</id>
      </contributor>
      <origin>6272822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5635" sha1="63sjdqyo09a9grup5yja8fuhb6czmij" xml:space="preserve">== ''1512306410'' ==
{{manba}}
'''Axborot texnologiyalari''' ({{Lang-en|Information Technology(IT)}}) – bu kompyuter tizimlari, [[dasturiy taʼminot]], [[dasturlash tillari]], maʼlumotlar, maʼlumotlarni qayta ishlash va saqlashni oʻz ichiga olgan tegishli sohalar toʻplami. Axborot texnologiyalari (AT) axborot-kommunikatsiya texnologiyalari ([[AKT]])ning bir qismini tashkil qiladi. AT tizimi – odatda, axborot tizimi, aloqa tizimi yoki aniqrogʻi, kompyuter tizimi, jumladan, barcha apparat, dasturiy taʼminot va periferik jihozlar – cheklangan AT foydalanuvchilari guruhi va AT loyihasi tomonidan boshqariladigan tizim va odatda AT tizimini ishga tushirish va joriy etishni nazarda tutadi.

Garchi odamlar eng qadimgi yozuv tizimlari yaratilganidan beri maʼlumotlarni saqlash, olish, manipulyatsiya qilish va muloqot qilish bilan shugʻullangan boʻlsalar-da, zamonaviy maʼnoda axborot texnologiyasi atamasi birinchi marta 1958-yilda Garvard Business Review jurnalida chop etilgan maqolada paydo boʻlgan; mualliflar Garold J. Leavitt va Tomas L. Uisler „yangi texnologiyaning hali bitta aniq nomi yoʻq. Biz uni axborot texnologiyalari (AT) deb ataymiz“, deb sharhladilar. Ularning taʼrifi uchta toifadan iborat: ishlov berish texnikasi, qaror qabul qilishda statistik va matematik usullarni qoʻllash va [[kompyuter dasturi|kompyuter dasturlari]] orqali yuqori darajadagi fikrlashni simulyatsiya qilish.

AT atamasi odatda, kompyuterlar va kompyuter tarmoqlarining sinonimi sifatida ishlatiladi, lekin u [[televizor]] va [[telefon]] kabi boshqa axborot tarqatish texnologiyalarini ham qamrab oladi. Iqtisodiyot doirasidagi bir qancha mahsulot yoki xizmatlar axborot texnologiyalari, jumladan, [[kompyuter]] texnikasi, [[dasturiy taʼminot]], [[elektronika]], [[yarimoʻtkazgichlar]], [[internet]], [[telekommunikatsiya uskunalari]] va [[elektron tijorat]] bilan bogʻliq.

Amaldagi saqlash va qayta ishlash texnologiyalariga asoslanib, AT rivojlanishining toʻrtta fazasini ajratish mumkin: mexanikgacha (miloddan avvalgi 3000-yildan miloddan avvalgi 1450-yilgacha), mexanik (milodiy 1450-yildan milodiy 1840-yilgacha), elektromexanik (milodiy 1840-yildan milodiy 1940-yilgacha) va elektron (1940-yildan hozirgi kungacha).

Axborot texnologiyalari, shuningdek, [[informatika]]ning bir tarmogʻi boʻlib, uni protsedura, tuzilma va har xil turdagi maʼlumotlarni qayta ishlashni umumiy oʻrganish sifatida aniqlash mumkin. Ushbu soha butun dunyo boʻylab rivojlanishda davom etar ekan, uning umumiy ustuvorligi va ahamiyati ham oshib bordi, bu davrda biz [[K-12]] taʼlimida kompyuter fanlari bilan bogʻliq kurslarni joriy qilishni boshlaymiz.

== Tarixi ==
Kompyuter fanlari gʻoyalari birinchi marta 1950-yillardan oldin Massachusets Texnologiya Instituti ([[MIT]]) va [[Garvard universiteti]]da tilga olingan, ular kompyuter sxemalari va raqamli hisoblarni muhokama qilishgan va oʻylashni boshlaganlar. Vaqt oʻtishi bilan AT va [[informatika]] sohasi murakkablashdi va koʻproq maʼlumotlarni qayta ishlashga qodir boʻldi. Turli tashkilotlardan ilmiy maqolalar chop etila boshlandi.

Dastlabki kompyuterlarga nazar tashlaydigan boʻlsak, [[Alan Turing]], [[J. Presper Ekkert]] va [[Jon Mauchli]] 1900-yillarning oʻrtalarida kompyuter texnologiyalarining asosiy kashshoflari hisoblangan. Ularga oʻzlarining ishlanmalari uchun bunday kredit berish, ularning harakatlarining aksariyati birinchi raqamli kompyuterni loyihalashga qaratilgan edi. Shu bilan birga, [[sunʼiy intellekt]] kabi mavzular koʻtarila boshlandi, chunki Tyuring oʻsha davr texnologiyasini shubha ostiga qoʻya boshladi.

Qurilmalar ming yillar davomida hisoblashda yordam berish uchun ishlatilgan, ehtimol dastlab hisoblagich shaklida. Miloddan avvalgi I asrning boshlarida paydo boʻlgan [[Antikythera]] mexanizmi odatda eng qadimgi mexanik analog kompyuter va eng qadimgi maʼlum boʻlgan tishli mexanizm hisoblanadi. Taqqoslanadigan tishli qurilmalar [[Yevropa]]da XVI asrgacha paydo boʻlmadi va faqat 1645-yilga qadar toʻrtta asosiy arifmetik amalni bajarishga qodir boʻlgan birinchi mexanik kalkulyator ishlab chiqildi.

Klapanli elektron kompyuterlar 1940-yillarning boshida paydo boʻla boshladi. 1941-yilda tugallangan elektromexanik Zuse Z3 dunyodagi birinchi dasturlashtiriladigan kompyuter edi va zamonaviy standartlarga koʻra toʻliq hisoblash mashinasi hisoblanishi mumkin boʻlgan birinchi mashinalardan biri edi. [[Ikkinchi jahon urushi]] paytida Colossus nemis xabarlarini shifrlash uchun birinchi elektron raqamli kompyuterni ishlab chiqdi. Garchi dasturlashtirilsa ham, u umumiy maqsadli emas edi, faqat bitta vazifani bajarish uchun moʻljallangan edi. Shuningdek, u oʻz dasturini xotirada saqlash qobiliyatiga ega emas edi; dasturlash ichki simlarni oʻzgartirish uchun vilkalar va kalitlar yordamida amalga oshirildi. Birinchi taniqli zamonaviy elektron raqamli saqlangan dastur kompyuteri 1948-yil 21-iyunda oʻzining birinchi dasturini ishga tushirgan [[Manchester Baby]] edi.

1940-yillarning oxirida [[Bell Laboratories]]da tranzistorlarning rivojlanishi energiya sarfini sezilarli darajada kamaytiradigan yangi avlod kompyuterlarini ishlab chiqishga imkon berdi. Savdoda mavjud boʻlgan birinchi saqlangan dasturli kompyuter Ferranti Mark I 4050 klapanni oʻz ichiga olgan va 25 kilovatt quvvat sarflagan. Taqqoslash uchun, birinchi [[tranzistorli kompyuter]] [[Manchester universiteti]]da ishlab chiqilgan va 1953-yilning noyabrida ishga tushirilgan boʻlib, uning yakuniy versiyasida atigi 150 vatt quvvat sarflagan.

== Maʼlumotlarni qayta ishlash ==

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{compu-stub}}</text>
      <sha1>63sjdqyo09a9grup5yja8fuhb6czmij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gehofen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91660</id>
    <revision>
      <id>6272813</id>
      <parentid>5660208</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T04:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>32143</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen Gehofen.png]] → [[File:DEU Gehofen COA.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>6272813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2162" sha1="9qb6vg3m2sccsfblj3wu7buncfvtbq3" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Gehofen
| mavqe = [[Kommuna]]
| mamlakat = Germaniya
| mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer
| mintaqa = Turingiya
| jadvalda mintaqa = Turingiya
| tuman turi = tuman
| tuman = Kyffhäuserkreis (tuman)
| jadvalda tuman = Kyffhäuserkreis (tuman)
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = DEU Gehofen COA.svg
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 51 | lat_min = 19 | lat_sec = 0
 | lon_dir = E | lon_deg = 11 | lon_min = 19 | lon_sec = 0
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki boʻlinishi = 
| rahbar turi = 
| rahbar = Heiko Kraus
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 13,49
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 125
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 699
| sanalgan yil = 2010
| zichlik = 
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0 34 66
| pochta indeksi = 06571
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = KYF
| identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi
| raqamli identifikator = 16 0 65 019
| Commons turkumi = 
| sayt = http://www.gehofen.de/
| sayt tili = de
}}
'''Gehofen''' — [[Germaniya]]ning [[Turingiya]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan kommuna. Ushbu kommuna [[Kyffhäuserkreis (tuman)|Kyffhäuserkreis]] tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 13,49&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. 699 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).

== Geografiyasi ==
=== Hududi ===
Gehofenning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan.

== Demografiyasi ==
{{Wikidata/Population}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{Commons turkum|Gehofen}}

* [http://www.gehofen.de/ Rasmiy sayti]

{{Germaniya:Kyffhäuserkreis tumani shaharlari}}

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Gehofen}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]  [[Turkum:Germaniya shaharlari]]


{{germany-geo-stub}}</text>
      <sha1>9qb6vg3m2sccsfblj3wu7buncfvtbq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Javohir Zokirov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133925</id>
    <revision>
      <id>6272797</id>
      <parentid>6205891</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T02:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21111" sha1="5sfev0ptr5nnbvlglrki89bmcbltsmn" xml:space="preserve">{{Aktyor bilgiqutisi
| ismi                    = Javohir Zokirov
| tasvir                  = Javohir Zokirov (2018).jpg
| eni                     = 250px
| izoh                    = Javohir Zokirov (2018-yil)
| tavallud_paytidagi_ismi = Javohir Jamshidovich Zokirov
| tavallud_sanasi         = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1972|11|9}}
| tavallud_joyi = [[Toshkent]], Oʻzbekiston SSR
| vafot_sanasi =
| vafot_joyi =
| fuqaroligi = {{UZB}}
| kasbi = aktyor, rejissyor, musiqachi
| filmlari =
| janr = [[drama]], [[melodrama]], [[komediya]]
| faoliyat_yillari = 1986—hozirgacha
| otasi = [[Jamshid Zokirov]]
| onasi = [[Gavhar Zokirova]]
| turmush_oʻrtogʻi = Shahrizod Gʻulomova
| bolalari = 3 nafar
| qarindoshlari = bobosi — [[Karim Zokirov]] &lt;br /&gt; buvisi — [[Shoista Saidova]] &lt;br /&gt; amakilari — [[Farrux Zokirov]], [[Botir Zokirov]]
| mukofotlari =
| veb-sayt =
}}'''Javohir Jamshidovich Zokirov''' ([[1972-yil]] [[9-noyabr]], Toshkent, [[Oʻzbekiston SSR]], [[SSSR]]&lt;ref name=&quot;vokrug1&quot;/&gt;) — [[oʻzbekiston]]lik taniqli [[aktyor]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov Rossiyadagi festivalda diplomga ega boʻldi |url=http://www.brend.uz/uz/madaniyat/javohir_74 |website=www.brend.uz |accessdate=7-iyul 2023-yil |arxivsana=2025-01-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250126090902/http://www.brend.uz/uz/madaniyat/javohir_74 }}&lt;/ref&gt;, [[rejissyor]]&lt;ref name=&quot;kinot1&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Джавахир Закиров (Djavakhir Zakhirov, Жавохир Закиров) / биография |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/ros/1570/bio/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt; va [[xonanda]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov from Uzbekistan |url=https://popnable.com/uzbekistan/artists/51298-javohir-zokirov |website=popnable.com/ |accessdate=7-iyul 2023-yil |language=en |arxivsana=2023-07-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230707223150/https://popnable.com/uzbekistan/artists/51298-javohir-zokirov }}&lt;/ref&gt;. [[Zokirovlar|Zokirovlar sulolasi]] vakili. Mashhur oʻzbek [[rok guruh|pop-rok guruhi]] &lt;nowiki/&gt;„[[Bolalar (guruh)|Bolalar]]“ning asoschilaridan biri&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Aktyor: Javokhir Zokirov (Javohir Zokirov) |url=https://uzsmart.uz/actors/view/20154.html |website=uzsmart.uz/ |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;daryo1&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov “Bolalar” guruhini tuzganini tasdiqladi |url=https://daryo.uz/2015/08/10/javohir-zokirov-bolalar-guruhini-tuzganini-tasdiqladi |website=daryo.uz |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. 2022-yilgi izlanishlarga koʻra, Oʻzbekistondagi eng qimmat [[gonorar]] oluvchi aktyor (kuniga 500 [[AQSh dollari]])&lt;ref name=&quot;zaminuz1&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Ўзбекистондаги энг «қиммат» актёрлар: уларнинг бир кунлик гонорари қанча? |url=https://zamin.uz/madaniyat/96023-zbekistondagi-jeng-immat-akterlar-ularning-bir-kunlik-gonorari-ancha.html |website=zamin.uz |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. Ilk professional rolini „[[Tsarapina]]“&lt;ref name=&quot;kinoteatr1&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Царапина (1986) / информация о фильме |url=https://www.kino-teatr.ru/short/movie/sov/85183/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt; filmida ijro etgan&lt;ref name=&quot;bbc1&quot;&gt;{{veb manbasi |title=BBC mehmoni - taniqli aktyor Javohir Zokirovga savol yo‘llang |url=https://www.bbc.com/uzbek/interactivity/2011/12/111205_latin_talking_point_javohir_zokirov |website=bbc.com |accessdate=7-iyul 2023-yil |language=uz |quote=Lekin, birinchi katta rolni 14 yoshimda &quot;Tirnalgan&quot; (&quot;Tsarapina&quot;) filmida o‘ynaganman&quot;, deydi u}}&lt;/ref&gt;. „[[Sotqin]]“, „[[Baron (film)|Baron]]“, „[[Avloniy (film)|Avloniy]]“ kabi filmlar, „[[Mendirman Jaloliddin]]“ serialidagi rollari bilan omma orasida shuhrat qozongan&lt;ref name=&quot;savol-javob1&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov haqida, oilasi, instagram, rasmlari |url=https://www.savol-javob.com/javohir-zokirov-haqida-oilasi-instagram-rasmlari/ |website=savol-javob.com |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;imdb1&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zakirov Actor |url=https://www.imdb.com/name/nm10848733/ |website=imdb.com |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Yoshligi ==
Javohir Zokirov 1972-yilning 9-noyabr sanasida [[Toshkent shahri]]da, [[Zokirovlar|Zokirovlar sulolasi]] aʼzolari — O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist [[Jamshid Zokirov]] va [[Oʻzbekiston xalq artisti]] [[Gavhar Zokirova]]lar xonadonida tugʻilgan. Oilada toʻngʻich farzand&lt;ref name=&quot;vokrug1&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Джавахир Закиров |url=https://www.vokrug.tv/person/show/djavakhir_zakhirov/ |website=vokrug.tv |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. Bezori bola boʻlgani uchun maktabdan haydalgan. [[Bolalar (guruh)|Bolalar guruhi]] asoschilardan hisoblangan [[Bahodir Po‘latov]] va [[Tohir Sodiqov]] bilan doʻst boʻlgan. Keyinchalik, uchalasi birgalikda guruhga asos solishadi&lt;ref name=&quot;bbc1&quot;/&gt;.
=== Taʼlimi ===
Boshlangʻich taʼlimni [[Olmazor tumani]]da joylashgan 46-maktabda, soʻngra bolalik uyi yaqinida joylashgan maktabda oʻqigan. 1990—1994-yillarda [[Moskva davlat kinematografiya instituti]]da tahsil olgan&lt;ref name=&quot;bbc1&quot;/&gt;.
== Faoliyati ==
=== Ilk davrlar ===
[[BBC|BBC nashri]] bilan [[intervyu]]da 1980-yilda suratga olingan [[Zavtra viydyosh?]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Завтра выйдешь? (1980) / актеры и роли |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/15167/titr/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt; ({{lang-uz|Ertaga koʻchaga chiqasanmi?}}) filmida ilk marotaba koʻrinish berganini taʼkidlagan. Ilk professional rolini „[[Tsarapina]]“&lt;ref name=&quot;kinoteatr1&quot;/&gt; filmida ijro etgan&lt;ref name=&quot;bbc1&quot;/&gt;. Bolalar guruhining [[1989-yil]]i yozilgan eng birinchi — guruhning „[[Esingdami seni?]]“ nomli eng mashhur musiqalaridan biri joy olgan — albomi chiqarilgandan soʻng, Javohir Zokirov guruhni tark etib, [[Rossiya]]ga oʻqishga joʻnab ketadi&lt;ref name=&quot;bbc1&quot;/&gt;.
=== Keyingi yillar ===
Aktyor 1996-yildan beri muntazam ravishda katta ekranlarda koʻrinish berib kelmoqda&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Джавахир Закиров |url=https://www.kinopoisk.ru/name/261482/?utm_referrer=www.google.com |website=kinopoisk.ru/ |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyinchalik, „[[Katta urushdagi kichik odam]]“ (1989-yil; [[Shuhrat Abbosov]] filmi), „[[To‘ylar muborak 2]]“, „[[Bo Ba Bu]]“ (1998-yil; [[Ali Hamroyev]] filmi), „[[Voiz (film)|Voiz]]“ (1998-yil; [[Yusuf Roziqov]] filmi), „[[Tohir va Zuhra (2000-yilgi film)|Tohir va Zuhra]]“, „[[Buyuk Amir Temur]]“ (1996-yil), „[[Ko‘rgulik]]“ va yana bir qator filmlarda bir necha rollar ijro etgan. [[Qozog‘iston]] kinoijodkorlari bilan hamkorlikda ishlagan. TV Markaz xususiy kanali uchun avtorlik dasturlari tayyorlash bilan shugʻullangan. [[BBC]]ning „Sog‘lig‘ingiz o‘z qo‘lingizda“ loyihasi uchun musiqalar yozgan&lt;ref name=&quot;bbc1&quot;/&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Taniqli oʻzbek adibi [[Gʻafur Gʻulom|Gʻofur Gʻulomning]] avlodi Shahrizod Gʻulom (Gʻulomova) bilan turmush qurgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=“Erkak kishi kasb va xotin tanlashda adashmasligi kerak” — xonandalikdan ketgan, teatrdagi maoshidan qoniqmagan va G‘afur G‘ulomga kuyov bo‘lgan Javohir Zokirov 51 yoshda (foto, video) |url=https://daryo.uz/2023/11/15/erkak-kishi-kasb-va-xotin-tanlashda-adashmasligi-kerak-xonandalikdan-ketgan-teatrdagi-maoshidan-qoniqmagan-va-gofur-gulomga-kuyov-bolgan-javohir-zokirov-51-yoshda-foto-video/ |website=www.daryo.uz |accessdate=19-yanvar 2026-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;darakchi.uz&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov farzandlarining qiziqishlari va Nargiz Zokirovaning O`zbekistonga qaytishi haqida(Eksklyuziv) |url=https://darakchi.uz/oz/27276 |website=darakchi.uz |accessdate=7-iyul 2023-yil |language=uz |quote=Ssenariy muallifi, turmush o`rtog`im — Shahrizod G`ulomova |arxivsana=2023-07-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230707223147/https://darakchi.uz/oz/27276 }}&lt;/ref&gt;. Uch nafar — ikki [[oʻgʻil bola|oʻgʻil]] va bir [[qiz]] [[farzand]]i bor&lt;ref name=&quot;savol-javob1&quot;/&gt;. Zokirov [[Jahongir Otajonov]]ning musiqalarini sevib tinglaydi&lt;ref name=&quot;darakchi.uz&quot;/&gt;.
=== Qarindoshlari ===
* Bobosi — [[Karim Zokirov]], sovet qoʻshiqchisi, [[Zokirovlar]] sulolasining asoschisi;
* Buvisi — [[Shoista Saidova]] (1920—2000), xonanda, xalq qoʻshiqlari ijrochisi.
* Otasi — [[Jamshid Zokirov]] (1948—2012), sovet va oʻzbek teatr va kino aktyori, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist.
* Onasi — Oʻzbekiston xalq artisti [[Gavhar Zokirova]];
* Amakisi — [[O‘zbekiston SSR xalq artisti]] [[Botir Zokirov]];
* Amakisi — [[Yalla (guruh)|Yalla]] vokal-instrumental [[ansambl]]i rahbari [[Farrux Zokirov]];
* Singlisi — sanʼatshunos [[Ohista Zokirova]]
* Qarindosh opasi — [[Nargiz Zokirova]]&lt;ref name=&quot;kinot1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Закиров, Джавахир Джамшидович |url=https://cyclowiki.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2,_%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%85%D0%B8%D1%80_%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87#:~:text=%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%20%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%85%D0%B8%D1%80%20%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%20(%D1%83%D0%B7%D0%B1.,%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%20%D0%B8%D0%B7%20%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B8%20%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85. |website=cyclowiki.org |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Filmografiyasi ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Film va seriallardagi rollari&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Джавахир Закиров (Djavakhir Zakhirov, Жавохир Закиров) / фильмография |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/ros/1570/works/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;.
|-
! Sana !! Nom !! Rol !! Manba
|-
| 1986-yil || ''[[Tsarapina]]''|| Rustam || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=ЦАРАПИНА (1986) |url=https://www.kino-teatr.ru/short/movie/sov/85183/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1989-yil || ''[[Katta urushdagi kichik odam]]''  || Safoning doʻsti || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=МАЛЕНЬКИЙ ЧЕЛОВЕК В БОЛЬШОЙ ВОЙНЕ (1989) |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/3681/annot/ |website=kinopoisk.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1996-yil || ''[[Buyuk Amir Temur]]''  || kichik rol || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=ВЕЛИКИЙ АМИР ТЕМУР (1996) |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/post/9170/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1998-yil || ''[[Bo Ba Bu]]'' || Bu (bosh rol) || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=БО БА БУ (1998) |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/post/569/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1999-yil || [[Voiz (film)|''Voiz'']] || bolshevik (bosh rol) || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=ОРАТОР (1999) |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/post/10872/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2004-yil || ''[[Chudnaya dolina]]'' || loʻli || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=ЧУДНАЯ ДОЛИНА (2004) |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/ros/7927/annot/ |website=kino-teatr.ru/ |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2005-yil || ''[[Chastniy detektiv]]'' || Rinat Galiulin || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=ЧАСТНЫЙ ДЕТЕКТИВ (2005) |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/ros/7748/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2006-yil || ''[[Haqiqiy erkaklar ovi]]'' || Marat (narkokuryer) || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Охота для настоящих мужчин (2006) / информация о фильме |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/post/100304/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2006-yil ||  ''[[Xoʻja Nasriddin: Oʻyin boshlandi]]'' || kichik rol || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Ходжа Насреддин: Игра начинается | |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/ros/101120/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2007-yil || ''[[Zabarjad]]''|| Zafarbek || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Забаржад | |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/post/100952/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2007-yil || ''[[Panoh]]''|| kichik rol || 
|-
| 2009-yil || ''[[Sled Salamandri]]'' || kichik rol || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=След саламандры |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/ros/16779/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2011-yil || ''[[Sem mayskix dney]]'' || Xasan (banda boshligʻi; bosh rol) || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Семь майских дней |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/ros/86736/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2012—2014 || ''[[A u nas vo dvore...]]'' || Anvar || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=А у нас во дворе... |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/ros/101270/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015-yil  || ''[[Sotqin]]''|| Sarvar Bahromovning akasi || 
|-
| 2015-yil  || ''[[Pobeg iz Moskavabada]]'' || Xasan || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Побег из Москвабада |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/ros/111889/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016-yil  || [[Baron (film)|''Baron'']] || kichik rol || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Барон (Россия, Узбекистан) |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/ros/149101/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017-yil || [[Nazira (film)|''Nazira'']] || Xamdam || 
|-
| 2018-yil || ''[[Mehmonxona 2]]'' || Jamshid || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Гостиница 2 |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/post/130328/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018-yil || ''[[Zolotaya Orda]]'' || Azar || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Золотая Орда |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/ros/121946/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020-yil || ''[[Kartonnaya pristan]]'' || tojik || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Картонная пристань |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/ros/141631/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021-yil  || ''[[Mendirman Jaloliddin]]'' || [[Chingizxon]] || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Mendirman Jaloliddin |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/post/146153/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022-yil  || ''[[Igra na vijivaniye 2]]'' || Yusuf || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Игра на выживание-2 |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/ros/146752/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023-yil || ''[[Spasti yedinstvennogo sina]]'' || Aliyev || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Спасти единственного сына |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/ros/152259/annot/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023-yil
|''[[Hukmdor Usmon]]''
|Görklü Han
|
|}
==Diskografiyasi ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Ijro etgan ashulalari roʻyxati&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Скачать музыку и клип бесплатно » Javohir Zokirov » Страница 2 |url=https://uzhits.net/xfsearch/Javohir+Zokirov/page/2/ |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! Sana!! Qoʻshiq nomi !! Manba
|-
| 03.06.2015 || Chyornaya toska || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Chyornaya toska |url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15955-javohir-zokirov-chyornaya-toska.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.06.2015 || Devushka-kuvshin || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Devushka-kuvshin |url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15956-javohir-zokirov-devushka-kuvshin.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.06.2015 || Dog || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Dog |url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15957-javohir-zokirov-dog.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.06.2015 || Donoman || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Donoman|url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15958-javohir-zokirov-donoman.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.06.2015 || Dvorik || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Dvorik |url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15959-javohir-zokirov-dvorik.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.06.2015 || Ekolot || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Ekolot |url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15960-javohir-zokirov-ekolot.html |website=uzhits.net/ |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.06.2015 || Erkalab sev || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Erkalab sev |url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15961-javohir-zokirov-erkalab-sev.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.06.2015 || Gde ti || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Gde ti|url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15962-javohir-zokirov-gde-ti.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.06.2015 || Habiba || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Habiba |url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15963-javohir-zokirov-habiba.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.06.2015 || Kel || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Kel |url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15964-javohir-zokirov-kel.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.06.2015 || Kerak emas || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Kerak emas |url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15965-javohir-zokirov-kerak-emas.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.06.2015 || Luna || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Luna |url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15966-javohir-zokirov-luna.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.06.2015 || Lunolikaya || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Lunolikaya |url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15967-javohir-zokirov-lunolikaya.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.06.2015 || Mustafa || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Mustafa |url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15968-javohir-zokirov-mustafa.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.06.2015 || Oy nurlari || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Oy nurlari |url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15969-javohir-zokirov-oy-nurlari.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.06.2015 || Stariy dvorik || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Stariy dvorik|url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15970-javohir-zokirov-stariy-dvorik.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.06.2015 || Tigr || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Tigr|url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15971-javohir-zokirov-tiger.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 07.04.2016 || Yil || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Yil|url=https://uzhits.net/skachat-mp3/zolotoy-uzbek-pesni/15972-javohir-zokirov-yil.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 07.04.2016 || Raʼno || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Ra’no|url=https://uzhits.net/skachat-mp3/26646-javohir-zokirov-rano.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.05.2016 || Zarb || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Zarb|url=https://uzhits.net/skachat-mp3/26803-javohir-zokirov-zarb.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| 03.05.2016 || Dilbarim || &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Javohir Zokirov - Dilbarim|url=https://uzhits.net/skachat-mp3/26847-javohir-zokirov-dilbarim.html |website=uzhits.net |accessdate=7-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
|}

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Havolalar ==
* {{IMDbda kishi|10848733}}
* [https://rizanova.uz/ru/person/1420 Rizanovadagi profili]
* [https://instagram.com/javakhirzakirov_official Javohir Zokirov] [[Instagram]]da
{{Zokirovlar sulolasi}}

{{DEFAULTSORT:Zokirov, Javohir}}
[[Turkum:1972-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak aktyorlar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak qoʻshiqchilar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik rejissyorlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha qoʻshiqchilar]]</text>
      <sha1>5sfev0ptr5nnbvlglrki89bmcbltsmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jennersdorf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140203</id>
    <revision>
      <id>6272805</id>
      <parentid>5155989</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T03:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1965" sha1="7ouxzut4zffcm7zjeiewptysik8fm4b" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| oʻzbekcha nomi = Jennersdorf
| mavqe = shahar
| mamlakat = Avstriya
| mintaqa turi = Avstriya federal yerlari{{!}}Federal yer
| mintaqa = Burgenland
| jadvalda mintaqa = Burgenland
| tuman turi = Avstriya okruglari{{!}}Okrug
| tuman = Jennersdorf (okrug)
| jadvalda tuman = Jennersdorf (okrug)
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = 
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 46 | lat_min = 56 | lat_sec = 16
 | lon_dir = E | lon_deg = 16 | lon_min = 8 | lon_sec = 24
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = Burgomistr
| rahbar = 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 37.92
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 242
| iqlim = 
| rasmiy til = olmoncha
| aholi = 4255
| sanalgan yil = 2005
| zichlik = 
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0 33 29
| pochta indeksi = 8380
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = JE
| identifikator turi = Oʻz-oʻzini boshqarish birligi identifikatsiyasi kodi{{!}}Rasmiy kodi
| raqamli identifikator = 1 05 04
| Commons turkumi = Jennersdorf
| sayt = http://www.jennersdorf.eu
| sayt tili = de
}}
'''Jennersdorf''' [[Avstriya]]ning [[Burgenland]] [[Avstriya yerlari|yerida]] joylashgan shahardir. [[Jennersdorf (okrug)]] okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 37.92&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. 4255 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.jennersdorf.eu Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150825191239/http://www.jennersdorf.eu/ |date=2015-08-25 }} {{ref-de}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]  [[Turkum:Avstriya shaharlari]]


{{austria-geo-stub}}</text>
      <sha1>7ouxzut4zffcm7zjeiewptysik8fm4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Belgrad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>441797</id>
    <revision>
      <id>6273055</id>
      <parentid>6252929</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axadjon1</username>
        <id>94673</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */</comment>
      <origin>6273055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="224771" sha1="hcdbejqvf9l0uh4jaww7szdc3wukg9h" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
 |mavqe                     = shahar
 |oʻzbekcha nomi             = Belgrad 
 |asl nomi                  = Београд &lt;br/&gt;Beograd
 |tasvir                    = Beograd_collage.jpg
 |qaram                     = 
 |mamlakat                  = Serbiya
 |gerb                      = Small_Coat_of_Arms_Belgrade.svg
 |bayroq                    =Flag_of_Belgrade,_Serbia.svg
 |gerb tarifi               = 
 |bayroq tarifi             = 
 |gerb eni                  = 150
 |bayroq eni                = 125
    | lat_dir = N
| lat_deg = 44
| lat_min = 49
| lat_sec = 14
| lon_dir = E
| lon_deg = 20
| lon_min = 27
| lon_sec = 44 
|CoordAddon               =
| CoordScale = 100000
 |mamlakat xaritasi oʻlchami =  Serbiya
 |mintaqa xaritasi oʻlchami  = 
 |tuman xaritasi oʻlchami    = 
 |mintaqa turi              = Mintaqa
 |mintaqa                   = Bolqon
 |jadvalda mintaqa          = 
 |tuman turi                = 
 |tuman                     = Belgrad
 |tuman 2                   = 
 |tuman 3                   = 
 |tuman 4                   = 
 |tuman 5                   = 
 |jadvalda tuman            = Belgrad
 |jadvalda tuman 2          = 
 |jadvalda tuman 3          = 
 |jadvalda tuman 4          = 
 |jadvalda tuman 5          = 
 |jamoat turi               = 
 |jamoat                    = 
 |jadvalda jamoat           = 
 |ichki boʻlinishi           = 17 munitsipalitet
 |rahbar turi               = Mer
 |rahbar                    = [[Aleksandr Shapich]] 
 |asos solingan             = Mil.avv. 279-yil
 |ilk eslatilishi           = 878-yil
 |avvalgi nomlari           =  Singidunum, Biograd, Nandorfexervar, Landorfehrvar
 |qachondan beri            = 
 |maydon                    = 359,9
 |balandlik turi            = 
 |AP markazi balandligi     = 117
 |iqlim                     =  Nam subtropik iqlim
 |rasmiy til                = Serbcha
  |aholi                    =  1 233 796
  |sanalgan yil             = 2022
  |zichlik                  =	3,328
| population_density_urban_km2 = 1,337
| population_density_metro_km2 = 522
  |aglomeratsiya            = 1 659 440 kishi (2014-yil)
  |milliy tarkib            =  [[Serblar|serblar]] — 90,0% &lt;br/&gt; siganlar — 1,4% &lt;br/&gt; [[Chernogorlar|chernogorlar]] — 0,7% &lt;br/&gt;yugoslavlar — 0,6%  &lt;br/&gt; [[Xorvatlar|xorvatlar]] — 0,6% &lt;br/&gt; [[Makedonlar|makedonlar]] — 0,5% &lt;br/&gt; goranilar — 0,3% &lt;br/&gt;[[Musulmon|musulmonlar]] — 0,3%&lt;br/&gt; boshqa — 2,8%&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stat.gov.rs/publikacije/publication/?p=15174|title=Национална припадност, 2022  {{!}} Републички завод за статистику Србије|date=28.04.2023.|website=www.stat.gov.rs|url-status=live|access-date=2023-08-21}}&lt;/ref&gt;
  |konfessiyaviy tarkib     = [[Pravoslav cherkovi|Pravoslavlar]]&lt;br/&gt;[[Musulmon|musulmonlar]]&lt;br/&gt;[[Katolik cherkovi|katolik]]&lt;br/&gt;[[Protestantizm|protestant]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131018083036/http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/VJN3.pdf „Књиге резултата Пописа 2002: „Књига 3: Вероисповест, матерњи језик и национална или етничка припадност према старости и полу — подаци по општинама”]. Републички завод за статистику Србије. {{page|year=2003|id=|pages=12}}&lt;/ref&gt;
  |etnoxoronim               = Belgrad aholisi
 |vaqt mintaqasi            = +1
 |DST                       = bor (+2)
 |telefon kodi              = 011
 |pochta indeksi            = 11000
 |pochta indekslari         = 
 |avtomobil kodi            = BG
 |identifikator turi        = 
 |raqamli identifikator     = 
 |Commons turkumi           = 
 |sayt                      =  {{URL|http://www.beograd.rs|beograd.rs}}
 |sayt tili                 = serbcha
| map_caption = Interactive map outlining Belgrade
| pushpin_map_caption = Yevropa ichida joylashgan##Serbiya ichida joylashgan
| pushpin_relief = 1
| pushpin_map = Yevropa#Serbia
| coordinates = {{coord|44| 49|04|N|20|27|25|E|region:RS}}

| ichki bolinishi = 17
| zichlik = 3,328
}}

'''Belgrad''' (/bɛlˈɡreɪd/''bel-GRAYD;'' [[Serb tili|serbcha]]: Beograd; maʼnosi: „Oq shahar“) — [[Serbiya]] poytaxti va mamlakatning aholi eng zich yashaydigan shahri. [[Sava (daryo)|Sava daryosining]] [[Dunay|Dunayga]] quyilish joyida, Pannoniya tekisligi va [[Bolqon yarim oroli]] kesishgan nuqtada joylashgan&lt;ref name=&quot;Beograd-invest&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1299561 |title=Why invest in Belgrade? |publisher=City of Belgrade |access-date=11 October 2010 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924080008/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1299561 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Dengiz sathidan 117 m balandlikda. 2022-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, poytaxt Belgrad aholisi 1,681,405 kishini tashkil qiladi&lt;ref name=&quot;zis&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.stat.gov.rs/en-us/vesti/statisticalrelease/?p=14061&amp;a=31&amp;s=3104 |title=First results of the 2022 Census of Population, Households and Dwellings |website=stat.gov.rs |access-date=22 December 2022 |archive-date=21 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221114326/https://www.stat.gov.rs/en-us/vesti/statisticalrelease/?p=14061&amp;a=31&amp;s=3104 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Dunay daryosi boʻyida aholi eng zich yashaydigan uchinchi katta shahardir.

Belgrad [[Yevropa|Yevropadagi]] va dunyodagi eng qadimiy shaharlardan biridir. Yevropaning tarixiy madaniyat markazlaridan boʻlgan [[Vincha madaniyati]] Belgrad hududida miloddan avvalgi VI ming yillikda paydo boʻlgan. [[Antik davr|Antik davrda]] bu hududda [[frakiyaliklar]] — [[daklar]] yashagan. Miloddan avvalgi 279-yildan boshlab [[keltlar]] shaharga koʻchib kelib joylashadi va bu yerga ''Singidun'' deb nom qoʻyishadi&lt;ref name=&quot;discover&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=320 |title=Discover Belgrade |publisher=City of Belgrade |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090518005044/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=320 |archive-date=18 May 2009 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.  &lt;nowiki/&gt;[[Avgust (imperator)|Imperator Avgust]] hukmronligi davrida Singidun rimliklar tomonidan bosib olingan va II asr oʻrtalariga qadar [[Rim]] imperiyasi shahri maqomiga ega boʻlgan&lt;ref name=&quot;manba&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=b7RWayXdH0UC&amp;pg=PA3 |title=Belgrade A Cultural History |access-date=16 January 2016 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=9780199704521 |date=29 October 2008 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091412/https://books.google.com/books?id=b7RWayXdH0UC&amp;pg=PA3 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Jason and the Argonauts sail again |newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/2259344/Jason-and-the-Argonauts-sail-again.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=16 January 2016 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/2259344/Jason-and-the-Argonauts-sail-again.html |archive-date=11 January 2022}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;.  Milodiy 520-yillarda hududga [[slavyanlar]] koʻchib kela boshlaydi. Shahar [[Vizantiya imperiyasi]], [[Franklar]] imperiyasi, [[Bolgariya]] imperiyasi va [[Vengriya]] qirolliklari oʻrtasida qoʻldan-qoʻlga oʻtgan. [[1284|1284-yilda]] Serbiya qiroli Stefan Dragutin shaharni oʻz qarorgohiga aylantiradi. Stefan Lazarevich hukmronligi va vorisi Đurađ Brankovich davrida hudud Vengriya qirolligi tarkibiga kiradi. Chunki Vengriya qiroli Belgrad hududi evaziga Stefan Lazarevichni Serbiyaning yangi hukmdori sifatida tan olishi kerak edi. Natijada Janob George boshchiligidagi Serbiya Davlat Assambleyasi va Serbiya patriarxi Nikanon Belgradni vengerlarga hadya qilishga qaror qiladi. 1456-yilda Usmonli imperiyasi Vengriya qirolliga hujum qiladi va shahar qamal qilinadi. [[1521|1521-yilda]] Belgrad [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonlilar]] tomonidan bosib olinib, Smederevo sanjoqbeyi qarorgohiga aylantiriladi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html |title=The History of Belgrade |publisher=BelgradeNet Travel Guide |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081230032249/http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html |archive-date=30 December 2008 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Tez-tez sodir boʻlgan Usmonli — Gabsburg urushlari natijasida shaharning katta qismi vayron boʻlgan va oxir-oqibat hukmronlik [[Gabsburglar]] qoʻl ostiga oʻtgan.

[[Serb inqilobi|Serb inqilobidan]] keyin Belgrad 1841-yilda Serbiya poytaxtiga aylandi. Shimoliy Belgrad hududlari 1918-yilgacha Gabsburglar imperiyasining janubiy chegarasi boʻlgan, chunki [[Avstriya-Vengriya imperiyasi]] hududlari [[Birinchi jahon urushi|birinchi jahon urushidan]] keyin parchalanib ketdi. Uning bir qismida serb, xorvat va slovenlar davlati  — Yugoslaviya tuzilgan. [[1918|1918—]][[2006|2006-yil]]&lt;nowiki/&gt;larda mavjud boʻlgan [[Yugoslaviya|Yugoslaviya davlatining]] poytaxti Belgrad shahri edi.  Strategik mavqega ega boʻlgan shahar 115 ta urushda qatnashgan, 44 marta vayron qilingan, besh marta bombardimonga uchragan va koʻp marta qamalda qolgan&lt;ref name=&quot;Nurden&quot;&gt;{{cite news |last=Nurden |first=Robert |date=22 March 2009 |title=Belgrade has risen from the ashes to become the Balkans' party city |newspaper=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/travel/europe/belgrade-has-risen-from-the-ashes-to-become-the-balkans-party-city-1651037.html |url-status=live |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054925/http://www.independent.co.uk/travel/europe/belgrade-has-risen-from-the-ashes-to-become-the-balkans-party-city-1651037.html |archive-date=26 March 2009}}&lt;/ref&gt;.

Serbiyaning bosh shahri boʻlgan Belgrad mamlakatda maxsus maʼmuriy maqomga ega&lt;ref name=&quot;assemb&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201014 |title=Assembly of the City of Belgrade |publisher=City of Belgrade |access-date=10 July 2007 |archive-date=13 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150113130104/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.  Shahar markaziy hukumat, maʼmuriy organlar va hukumat vazirliklarining qarorgohi, shuningdek, deyarli barcha yirik Serbiya kompaniyalari, ommaviy axborot vositalari va ilmiy muassasalarning uyidir. Belgrad muhim strategik shahar sifatida qoʻshni davlatlarga siyosiy, iqtisodiy yoki madaniy taʼsir koʻrsatadi&lt;ref&gt;{{cite web |title=The World According to GAWC 2012 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html |publisher=GAWC |access-date=10 January 2015 |archive-date=20 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320212149/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.  Shaharda dunyodagi eng katta sigʻimga ega shifoxona majmualaridan biri — [[Serbiya klinik markazi]], eng katta [[Pravoslav cherkovi|pravoslav]] cherkovi — [[Avliyo Sava cherkovi]] va Yevropadagi eng katta sigʻimli yopiq arenalardan biri [[Stark Arena|Shtark Arena]] joylashgan.

Belgradda 1948-yildagi Belgrad konferensiyasi, [[Qoʻshilmaslik harakati|Qoʻshilmaslik harakatining]] birinchi sammiti (1961), [[Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti|YXHTning]] birinchi yirik yigʻilishi (1977—1978), [[Eurovision qoʻshiq tanlovi 2008|Eurovision qoʻshiq tanlovi (2008)]] oʻtkazilgan. Shuningdek, sport sohasidagi yirik xalqaro tadbir FINA suv sporti boʻyicha birinchi jahon chempionati (1973), [[UEFA Yevro]] (1976), [[Universiada|Yozgi Universiada]] (2009) va uch marta (1961, 1975, 2005) EuroBasket kabi tadbirlar uchun Belgrad shahri tanlangan. Belgrad shahri 2023-yilning 21-iyun kuni Expo 2027 ixtisoslashtirilgan koʻrgazmasi mezbonligiga tasdiqlandi&lt;ref name=&quot;whatisspecial&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bie-paris.org/site/en/about-specialised-expos |title=About |access-date=28 July 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
=== Qadimgi davrlarda ===
{{multiple image
|align=left
|direction=horizontal
|total_width=180
|image1=Vinca_clay_figure_02.jpg
|caption1=[[Vincha madaniyati]] haykalcha, miloddan avvalgi 4500—4000-yillar.
|image2=
|caption2=
}}
[[Zemun|Zemun shahridan]] topilgan yoʻnuvchi tosh qurollar Belgrad atrofida [[paleolit]] ​​va [[mezolit]] davrlarida koʻchmanchi chorvadorlar yashaganligini koʻrsatadi. Ushbu qurollardan baʼzilari [[Mustye madaniyati|Mustye davriga]] oid, ulardan [[neandertallar]] foydalangan. Hudud yaqinida [[Orinyak madaniyati|Orinyak]] va Gravet madaniyati ashyolari ham ham topilgan. Topilmalar bundan 50 000 — 20 000 yil oldin ham hududda aholi punktlari boʻlganligini koʻrsatadi&lt;ref name=&quot;Josip 2008&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Saric|first1=J.|doi=10.2298/STA0858009S|title=Paleolithic and mesolithic finds from profile of the Zemun loess|journal=Starinar|issue=58|pages=9–27|year=2008|doi-access=free |issn=0350-0241 }}&lt;/ref&gt;.

[[File:Калемегдан,_споменик_Побједник,_Биоград.jpg|thumb|upright=1.0|[[Belgrad qalʼasi]], II—XVIII asrlar davomida qurilgan, Sava va [[Dunay]] daryolarining qoʻshilishida joylashgan.]]
Mintaqada dehqonchilik bilan shugʻullangan odamlarning birinchi aholi punkti Starčevo madaniyatidir. Starčevo madaniyati neolit ​​davrida, aniqrogʻi miloddan avvalgi 6200- va 5200-yillar orasida gullab-yashnagan&lt;ref name=&quot;Chapman 2000&quot;&gt;{{Cite book |title=Fragmentation in Archaeology: People, Places, and Broken Objects |url=https://archive.org/details/fragmentationina0000chap |last=Chapman |first=John |year=2000 |publisher=Routledge |location=London |isbn=978-0-415-15803-9 |page=[https://archive.org/details/fragmentationina0000chap/page/236 236]}}&lt;/ref&gt;. Belgrad va uning atrofida bir nechta Starčevoga oid nomlar uchraydi. Starčevo madaniyati oʻrnida keyinchalik Vincha madaniyati (miloddan avvalgi 5500—4500-yillar) yuzaga keladi. [[Vincha madaniyati]] yirik aholi yashaydigan punktlari bilan mashhur, ular Yevropada eng qadimgi aholi punktlaridan biri sifatida tan olingan&lt;ref name=&quot;Chapman 1981&quot;&gt;{{Cite book |title=The Vinča culture of south-east Europe: Studies in chronology, economy and society (2 vols) |last=Chapman |first=John |year=1981 |publisher=BAR |location=Oxford |isbn=0-86054-139-8 |series=BAR International Series |volume=117}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/m/upoznajte-beograd/1022-istorija/ |title=Историjа |publisher=Сайт Белграда |access-date=2017-02-21 |lang=sr |archive-date=2017-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223050018/http://www.beograd.rs/m/upoznajte-beograd/1022-istorija/ |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Град на вечном удару. Освајачи и владари Београда&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.odbrana.mod.gov.rs/specijalni%20prilog/150/Odbrana%20262%20-%20Spec%20prilog%20150.pdf |title=Град на вечном удару. Освајачи и владари Београда |author=Предраг Поповић |website=«Одбрана» (журнал Министерства обороны Сербии) |access-date=2018-09-03 |lang=sr |archive-date=2018-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180903215320/http://www.odbrana.mod.gov.rs/specijalni%20prilog/150/Odbrana%20262%20-%20Spec%20prilog%20150.pdf |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Винча. Центар неолитске културе у Подунављу|1990}}. Shuningdek, Vincha madaniyati bilan bogʻliq boʻlgan ashyolarda Yevropadagi eng qadimgi metallurgiya namunasi boʻlgan [[mis]] uchraydi&lt;ref name=&quot;Radivojevic et al 2010&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Radivojević |first1=M. |last2=Rehren |first2=T. |last3=Pernicka |first3=E. |last4=Šljivar |first4=D. A. |last5=Brauns |first5=M. |last6=Borić |first6=D. A. |doi=10.1016/j.jas.2010.06.012 |title=On the origins of extractive metallurgy: New evidence from Europe |journal=Journal of Archaeological Science |volume=37 |issue=11 |page=2775 |year=2010|bibcode=2010JArSc..37.2775R }}&lt;/ref&gt;. Qadimgi Yevropa yozuvi sifatida tanilgan Belgrad proto-yozuv shakli [[shumerlar]] yozuvi va [[Minoy sivilizatsiyasi|Minoy sivilizatsiyalaridan]] ham avvalroq paydo boʻlgan&lt;ref name=&quot;GdS&quot;&gt;{{cite book |last=Haarmann |first=Harald |title=Geschichte der Schrift |publisher=C.H. Beck |year=2002 |isbn=978-3-406-47998-4 |page=20 |language=de}}&lt;/ref&gt;. Shahardagi Chetinjska koʻchasidan 1890-yilda paleolit ​​davri odamining bosh suyagi topilgan, suyak qoldiqlari miloddan avvalgi 5000-yilga oid&lt;ref&gt;{{cite book |title=Српска породична енциклопедија, књига 3, Ба-Би |trans-title=Serbian family encynclopedia, Vol. 3, Ba-Bi |date=2006 |page=116 |editor-first=Radivoje |editor-last=Mikić |publisher=Narodna Knjiga, Politika |isbn=86-331-2732-6}}&lt;/ref&gt;.

=== Antik davr ===
Belgradning geografik joylashuvi haqidagi dastlabki maʼlumotlar turli xil qadimiy afsona va rivoyatlarda ham uchraydi. Masalan, Sava daryosining Dunayga quyilish joyida joylashgan togʻ tizmasi [[Argonavtlar|Yason va Argonavtlar]] hikoyasidagi Yason toʻxtagan joylardan biri sifatida keltiriladi&lt;ref name=&quot;manba&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/2259344/Jason-and-the-Argonauts-sail-again.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/2259344/Jason-and-the-Argonauts-sail-again.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Jason and the Argonauts sail again |access-date=16 January 2016 |newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;. Antik davrda ham bu hududda bir qancha qabilalar, jumladan, Belgrad atrofidagi katta hududlarni boshqargan frakiyaliklar va daklar yashagan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beogradskatvrdjava.co.rs/Belgrade-Fortress-history_2178-74_2176 |title=Belgrade Fortress history |access-date=18 January 2011 |publisher=Public Enterprise &quot;Belgrade Fortress&quot; |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905092854/http://www.beogradskatvrdjava.co.rs/Belgrade-Fortress-history_2178-74_2176 |archive-date=5 September 2011}}&lt;/ref&gt;. Frakiya — daklar avlodi hisoblangan Singi qabilasi Belgrad hududida istiqomat qilgan&lt;ref name=&quot;discover&quot;/&gt;. Miloddan avvalgi [[279|279-yilda]] keltlar bosqini paytida Skordiski qabilalari shaharni singilardan tortib oladi va uni Singidun (d|ūn — „qal’a“) deb nomlaydi&lt;ref name=&quot;discover&quot;/&gt;. Miloddan avvalgi 34—33-yillarda [[Rim imperiyasi]] qoʻshinlari Belgradga bostirib kiradi. Hudud eramizning I asrida Rim imperiyasiga boʻysunuvchi shaharga aylanadi va II asr oʻrtalariga kelib, Rim hukumati tomonidan [[munitsipalitet]] deb eʼlon qilinadi. II sr oxiriga kelib koloniyaga aylanadi&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_uMP91pRf0UC&amp;pg=PA113 |title=The City in Late Antiquity |last=Rich |first=John |page=113 |publisher=CRC Press |year=1992 |isbn=978-0-203-13016-2 |access-date=1 October 2020 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416093705/https://books.google.com/books?id=_uMP91pRf0UC&amp;pg=PA113 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Rimning birinchi xristian [[Imperator|imperatori]] — [[Konstantin I]] (Buyuk Konstantin nomi bilan ham tanilgan)&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/eb/article-9109633/Constantine-I |title=Constantine I – Britannica Online Encyclopedia |encyclopedia=Britannica.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618100901/https://www.britannica.com/eb/article-9109633/Constantine-I |archive-date=18 June 2008 |url-status=live |access-date=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; — Belgrad janubidagi Neysus shahrida tugʻilgan. Yana bir xristianlikni qoʻllovchi imperator Flaviy Iovianus (Jovian) Singidunumda tugʻilgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.25:1:283.harpers |archive-url=https://archive.today/20070813044518/http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.25:1:283.harpers |url-status=dead |archive-date=13 August 2007 |title=Philologic Results- |publisher=The ARTFL Project |access-date=7 July 2009}}&lt;/ref&gt;. Jovian xristianlikni Rim imperiyasining rasmiy dini sifatida qayta tikladi va oʻzidan oldingi [[murtad]] [[imperator  Julian]] davrida yuz bergan (u xristianlikka eʼtiqod qilishni taqiqlab qoʻyadi, shuning uchun xristian dunyosida murtad Julian laqabini olgan) anʼanaviy rimcha eʼtiqodlarining qisqa muddat tiklanish jarayoniga yakun yasadi. [[Milod|Milodiy]] [[395|395-yilda]] bu joy Sharqiy Rim imperiyasi ([[Vizantiya imperiyasi]])ga oʻtgan&lt;ref name=&quot;ancient&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201172 |title=History (Ancient Period) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=16 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216090323/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201172 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{sfn|История Югославии, т. 1|1963|с=22}}.

=== Oʻrta asrlar ===
[[File:Panorama i ratna scena zauzimanja Beograda 1521. god.jpg|thumb|upright=1.0|[[Belgrad|Belgradni]] bosib olinishi, [[1521|1521-yil]]. Sulton [[Sulaymon]] (Buyuk) tomonidan [[Belgrad qalʼasi|Belgrad qalʼasi]] qamal qilingan.]]
442-yilda Belgrad hududi [[Attila]] boshliq xun qabilalari tomonidan vayron qilingan&lt;ref&gt;{{cite book |first1=Gerard |last1=Friell |first2=Stephen |last2=Williams |title=The Rome that Did Not Fall: The Survival of the East in the Fifth Century |url=https://books.google.com/books?id=tGLN47tfT4UC&amp;pg=PA67 |year=1999 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-15403-1 |page=67 |access-date=19 October 2015 |archive-date=10 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160610173616/https://books.google.com/books?id=tGLN47tfT4UC&amp;pg=PA67 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Shahar 471-yilda [[ostgotlar]] qiroli [[Teodorix Buyuk|Buyuk Teodorixning]] [[Italiya|Italiyaga]] yurishi vaqtida bosib olingan&lt;ref&gt;{{cite book |author=Roy E. H. Mellor |title=Eastern Europe: a geography of the Comecon countries |url=https://books.google.com/books?id=uUoeAAAAMAAJ |year=1975 |publisher=Macmillan |page=43 |isbn=9780333173114 |access-date=19 October 2015 |archive-date=8 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508041945/https://books.google.com/books?id=uUoeAAAAMAAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ostgotlar ketishi bilan yana bir german qabilasi gepidlar shaharga bostirib kirib, uni egallab olgan. 539-yilda vizantiyaliklar shaharni gepidlardan qaytarib oladi&lt;ref&gt;Procopius, De Bello Gothico, III:34, quoted in Pohl 1997, pp. 89-90&lt;/ref&gt;. 577-yilda 100 000 ga yaqin slavyanlar Frakiya va Illirikumga yurish qilib, shaharlarni talon-taroj qilishadi, keyinchalik oʻzlari ham Belgradda yashab qolishadi&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bury |first=J. B. |author-link=J. B. Bury |url=https://books.google.com/books?id=wDIJNvWb48YC |title=History of the Later Roman Empire from Arcadius to Irene Vol. II |publisher=Cosimo Classics |location=New York |year=2009 |orig-year=1889 |page=117 |isbn=978-1-60520-405-5 |access-date=1 October 2020 |archive-date=4 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203221/https://books.google.com/books?id=wDIJNvWb48YC |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 582-yilga kelib [[Boyonxon|B]][[Boyonxon|ayan I]] boshchiligidagi avarlar butun mintaqani va shaharning yangi egalari — slavyanlarni butunlay boʻysundirdilar&lt;ref&gt;''Warriors of the Steppe: a military history of Central Asia, 500 B. C. to 1700'', [https://books.google.com/books?id=yVwsxl_OI18C&amp;pg=PA76 p. 76] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160503013333/https://books.google.com/books?id=yVwsxl_OI18C&amp;pg=PA76 |date=3 May 2016 }}&lt;/ref&gt;. Vizantiyaning ''De Administrando Imperio'' yilnomasi sahifalarida yozilishicha, oq serblar qabilasi gʻarbda Adriatika atrofidagi viloyatlarga oʻrnashib Vizantiya imperatori Gerakliyga (610—641) itoatkorlikda hayot kechirgan&lt;ref&gt;Bohlau, 1964, ''Slavistische Forschungen, Volume 6'', p. 103. University of California.&lt;/ref&gt;. 829-yilda xon [[Omurtag]] Singidunum va uning atrofini Bolgariya qirolligiga qoʻshib olishga muvaffaq boʻladi&lt;ref&gt;''A Concise History of Bulgaria'', R. J. Crampton, Edition 2, revised, Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|1139448234}}, p. 10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zemya na svetoven krʼstopʼt, Boris Stoev Cholpanov, Izd. na Bʼlgarskata akademiya na naukite, 1993, str. 39.&lt;/ref&gt;. Belgrad nomi birinchi marta 878-yil 16-aprelda Rim papasining Bolgariya hukmdori Boris I ga yuborgan nomasida&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.promacedonia.org/libi/2/gal/2_151.html |title=LIBI, t. II (1960) (2_151.jpg) |publisher=promacedonia.org |access-date=16 July 2015 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924124620/http://www.promacedonia.org/libi/2/gal/2_151.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; tilga olingan. Taxminan toʻrt asr davomida shahar Vizantiya imperiyasi, Vengriya Qirolligi va Bolgariya imperiyasi oʻrtasidagi jang maydoniga aylandi&lt;ref name=&quot;ancbhistory&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.belgradenet.com/belgrade_history_ancient.html |title=The History of Belgrade |publisher=Belgradenet.com |access-date=16 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707223012/http://www.belgradenet.com/belgrade_history_ancient.html |archive-date=7 July 2011 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Basil II (976—1025) Belgradda qal’a qurdirgan&lt;ref&gt;''Byzantium in the year 1000'',[https://books.google.com/books?id=CSZQ-VPFKoMC&amp;pg=PA121 p. 121]&lt;/ref&gt;. Shahar birinchi va ikkinchi [[salib yurishlari]] davrida urush tashkilotchilariga yordam bergan, ammo, uchinchi Salib yurishi paytida, [[Fridrix I Barbarossa|Fridrix Barbarossa]] va uning 190 000 salibchilar qoʻshini Belgradni vayronaga aylantirgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.belgradenet.com/belgrade_history.html |title=The History of Belgrade |publisher=Belgradenet.com |access-date=7 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628031001/http://www.belgradenet.com/belgrade_history.html |archive-date=28 June 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Vengriya qiroli [[Stephen V]] kuyovi Stefan Dragutinga (hukmronlik yillari 1276—1282) 1284-yilda Belgrad yerlarini hadya qiladi va shahar Sirmiya qirolligining poytaxtiga aylanadi. Dragutin (vengercha: Dragutin István) Belgradni boshqargan birinchi serb qiroli hisoblanadi&lt;ref name=&quot;MSH&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201247 |title=History (Medieval Serbian Belgrade) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924073223/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201247 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

[[Maritsa jangi|Maritsa (1371)]] va Kosovo maydonidagi (1389) janglardan soʻng, Belgrad janubi Usmonli imperiyasi qoʻl ostiga oʻtadi&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/eb/article-9050991/Battle-of-the-Maritsa-River |title=Battle of Maritsa |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=10 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614084904/https://www.britannica.com/eb/article-9050991/Battle-of-the-Maritsa-River |archive-date=14 June 2007 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/eb/article-9046112/Battle-of-Kosovo |title=Battle of Kosovo |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=10 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070626175037/https://www.britannica.com/eb/article-9046112/Battle-of-Kosovo |archive-date=26 June 2007 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Hozirgi Serbiyaning shimoliy hududlari Serbiya despotati sifatida saqlanib qolinadi, uning poytaxti Belgrad boʻlgan. Shahar serb knyazi Lazar Hrebelyanovichning oʻgʻli [[Stefan Lazarević|Stefan Lazarevich]] davrida gullab-yashnagan. Lazarevich devor va minoralari boʻlgan qal’a qurdiradi. Qal‘adan hozirgacha faqat Despot minorasi va uning gʻarbiy devori saqlanib qolgan. Lazarevich, shuningdek, shaharning qadimiy devorlarini qayta tiklaydi, natijada Serbiya despotati Usmonlilar hujumiga qariyb 70 yil qarshilik koʻrsatadi. Bu vaqt ichida Belgrad Usmonlilar hukmronligidan qochgan koʻplab Bolqon xalqlari uchun boshpana boʻlgan va oʻsha paytlarda shahar aholisi 40 000 dan 50 000 gacha boʻlgan deb taxmin qilinadi&lt;ref name=&quot;MSH&quot; /&gt;.

1427-yilda Stefanning vorisi Đurađ Branković Belgradni Vengriya qiroliga qaytarib, oʻziga poytaxt sifatida Smederevoni tanlaydi. Garchi Usmonlilar Serbiya despotligining katta hududini qoʻlga kiritgan boʻlsalar ham, Belgradning 1440- va 1456-yillarda&lt;ref name=&quot;corovic&quot;&gt;{{cite book |last=Ćorović |first=Vladimir |author-link=Vladimir Ćorović |title=Istorija srpskog naroda |url=http://www.rastko.org.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/index_l.html |year=1997 |publisher=[[Project Rastko]] |location=Banja Luka / Belgrade |language=sr |chapter=V. Despot Đurađ Branković |chapter-url=http://www.rastko.org.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/4_5_l.html |access-date=17 July 2007 |isbn=86-7119-101-X |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319070121/http://www.rastko.org.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/index_l.html |archive-date=19 March 2013}}&lt;/ref&gt; qamal qilinishi muvaffaqiyatsiz yakun topadi. [[Belgrad qamali (1456)|1456-yilda 100 000 Usmonli askari]]&lt;ref name=&quot;belgradenet-middleages&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html |title=The History of Belgrade |publisher=Belgradenet.com |access-date=7 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081230032249/http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html |archive-date=30 December 2008 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Belgrad qamali (1456)|shaharni qamal qildi.]] Qamal vaqtida shaharni venger generali John Hunyadi boshchiligidagi xristian armiyasi muvaffaqiyatli himoya qilgan&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kovach |first=Tom R. |url=http://www.historynet.com/magazines/military_history/3030796.html |title=Ottoman-Hungarian Wars: Siege of Belgrade in 1456 |work=Military History |access-date=10 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070626184935/http://www.historynet.com/magazines/military_history/3030796.html |archive-date=26 June 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ​​Bu gʻalaba [[Rim papasi]] Callixtus III boshchiligida butun xristian dunyosida keng nishonlanadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mek.oszk.hu/02000/02085/02085.htm |title=Hungary: A Brief History |publisher=Mek.oszk.hu |access-date=16 November 2010 |archive-date=24 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024132929/http://mek.oszk.hu/02000/02085/02085.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Usmonlilar hukmronligi va Avstriya bosqinlari ===
Dastlabki qamaldan 70 yil oʻtib, [[1521|1521-yil]] [[28-avgust|28-avgustda]] qal’a 250 000 turk askari va 100 dan ortiq kema yordamida [[Sulaymon I|Sulaymon Sulton]] tomonidan bosib olingan&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/m/istorija/1249-turska-i-austrijska-vladavina/ |title=Турска и аустријска владавина |publisher=Сайт Белграда |access-date=2017-02-21 |lang=sr |archive-date=2017-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170226213458/http://www.beograd.rs/m/istorija/1249-turska-i-austrijska-vladavina/ |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;{{sfn|История Югославии, т. 1|1963|с=196}}. Bosib olingach shaharning koʻp qismi vayron qilingan va uning butun pravoslav xristian aholisi [[Istanbul|Istanbulga]]&lt;ref&gt;{{cite web |last=Serbia |first=RTS, Radio televizija Srbije, Radio Television of |title=Ко су потомци Београђана које је Сулејман Величанствени пре пет векова одвео у Истанбул |url=http://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/501/zanimljivosti/4279377/beograd-istambul-sulejman-velicanstveni.html |access-date=4 March 2021 |website=www.rts.rs |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304093012/https://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/501/zanimljivosti/4279377/beograd-istambul-sulejman-velicanstveni.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; deportatsiya qilingan, oʻshandan beri haydab kelingan aholi joylashgan yerlar Belgrad oʻrmoni deb nomlanadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.roughguides.co.uk/website/travel/Destination/content/default.aspx?titleid=104&amp;xid=idh573385336_0211 |archive-url=https://archive.today/20120909184933/http://www.roughguides.co.uk/website/travel/Destination/content/default.aspx?titleid=104&amp;xid=idh573385336_0211 |url-status=dead |archive-date=9 September 2012 |title=The Rough Guide to Turkey: Belgrade Forest |publisher=Rough Guides |access-date=5 May 2009}}&lt;/ref&gt;. Belgrad shahri Smederevo poshosining qarorgohiga aylantirildi (shuningdek, Smederevo sanjoqbeyligi sifatida ham tilga olinadi) va tez orada 100 000 dan ortiq aholiga ega boʻlgan Yevropadagi ikkinchi eng yirik Usmonli shahriga aylandi (Yevropadagi eng yirik Usmonli shahri Konstantinopol boʻlgan). Usmonli hukmronligi davrida musulmon meʼmorchiligi uslubida koʻplab [[masjidlar]] qurilib, shahar qayta tiklanadi&lt;ref name=&quot;imperialrule&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201251 |title=History (Turkish and Austrian Rule) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924061435/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201251 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 1594-yilda serblarning yirik qoʻzgʻoloni Usmonlilar tomonidan ayovsiz bostirilgan. Qasos olish uchun amir Sinan posho avliyo Sava ibodatxonasini yoqib yuborishni buyurgan. XX asrda ushbu voqeani xotirlash uchun Avliyo Sava cherkovi serblar tomonidan qayta qurilgan&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://balkanologie.revues.org/index494.html?file=1 |title=Nationalism In Construction: The Memorial Church of St. Sava on Vračar Hill In Belgrade |last=Aleksov |first=Bojan |journal=Balkanologie |volume=VII |issue=47 |pages=52–53 |date=December 2003 |access-date=15 September 2010 |archive-date=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723063232/http://balkanologie.revues.org/index494.html?file=1 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Belgrad [[Gabsburglar]] tomonidan uch marta (1688—1690, 1717—1739, 1789—1791) bosib olingan. Ammo Usmonlilar tomonidan tezda qaytarib olingan va har safar urushlar natijasida shahar vayron boʻlgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://razgledanje.tripod.com/tvrdjava/english.htm |title=Belgrade Fortress: History |publisher=Razgledanje.tripod.com |date=23 August 2004 |access-date=7 July 2009 |archive-date=10 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910052943/http://razgledanje.tripod.com/tvrdjava/english.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Serbiya knyazligi va Serbiya qirolligi ===
[[File:150 dpi 1 (cropped).jpg|thumb|upright=1.0|Avstriyaning Serbiya gubernatori [[Vyurtemberg gersogi]] saroyining 1738-yildagi gravyurasi.]]

XIX asr boshlarida Belgradda asosan [[Musulmon|musulmonlar]] istiqomat qilgan. XIX asrgacha masjidlar va bozorlarning koʻrinishida Usmonli arxitekturasining izlari saqlanib qolgan. Musulmon meʼmorchiligi Belgrad shahri manzarasiga oʻz taʼsirini oʻtkazgan. Serbiyaga Usmonlilar imperiyasidan alohida viloyat sifatida muxtoriyat berilganidan keyin ham bir necha oʻn yillar bu [[Meʼmorlik|arxitektura]] yoʻnalishi saqlanib qoldi&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Basare und Boulevards: Belgrad im 19. Jahrhundert. |last=Mišković |first=Nataša |year=2008 |location=Vienna |page=16}}&lt;/ref&gt;.

[[Birinchi Serb qoʻzgʻoloni]] paytida serb inqilobchilari shaharni 1807-yil 8-yanvardan 1813-yilgacha ushlab turishdi&lt;ref name=&quot;bglib&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201255 |title=History (Liberation of Belgrade) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924080603/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201255 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 1815-yildagi Ikkinchi Serb qoʻzgʻolonidan soʻng Serbiya suverenitetga erishdi va bu [[suverenitet]] 1830-yilda [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli davlati]] tomonidan rasman tan olingan&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Nations into States: National Liberations in Former Yugoslavia |last=Pavkovic |first=Aleksandar |journal=National Europe Centre Paper No. 5 |publisher=The Australian National University |date=19 October 2001 |url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/41654/3/pavkovic.pdf |access-date=13 September 2019 |archive-date=31 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331000615/https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/41654/3/pavkovic.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
[[File:Belgrade_Cathedral_&amp;_Landing_Place_1.jpg|thumb|left|upright=1.0|1890-yilda Belgradning koʻrinishi.]]

1815-yildan keyin Belgrad arxitekturasining rivojlanishini toʻrt davrga boʻlish mumkin. 1815-yildan 1835-yilgacha davom etgan birinchi bosqichda Usmonli taʼsiri katta boʻlgan. Shu bilan birga, Yevropa arxitektura uslublari kirib kelgan. Markaziy va Gʻarbiy Yevropa meʼmorchiligining gullab-yashnash davri boshlangan. 1835—1850-yillar oraligʻida Avstriya chegarasidan janubda [[Neoklassik arxitektura|neoklassik]] va [[barokko]] uslubida barpo etilgan binolar soni sezilarli darajada oshdi, bunga 1840-yilda qurilgan [[Avliyo Michail sobori]] (serbcha: Saborna crkva) misol boʻla oladi. XIX asrning soʻnggi choragida Markaziy Yevropa shaharlariga xos boʻlgan toʻrtinchi bosqich [[Eklektizm|eklektistik uslub]] bilan ajralib turadi&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Istorija Beograda |editor-last=Antonić |editor-first=Zdravko |year=1995 |location=Belgrade |pages=263–264}}&lt;/ref&gt;.
[[File:Belgrade_University_Buildings.jpg|thumb|upright=1.0|1890—1900-yillardagi Belgradning koʻrinishi.]]

1841-yilda shahzoda [[Mihailo Obrenović]] Serbiya knyazligi poytaxtini Kragujevacdan Belgradga koʻchirdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kragujevac.rs/History-152-2 |title=History |publisher=City of Kragujevac |access-date=15 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100329035624/http://www.kragujevac.rs/History-152-2 |archive-date=29 March 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201239 |title=History (Important Years Through City History) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924063201/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201239 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Shahzoda Mihailo Obrenović (1815—1839-yillarda hukmronlik qilgan) yangi aholi punktlarini qurish orqali shahar aholisini koʻpaytirishga intilib, Belgradni knyazlikning maʼmuriy, harbiy va madaniy muassasalari markaziga aylantirishni maqsad qilgan. Oxir-oqibat bu istagiga erishgan. Uning yangi bozor maydonini yaratish loyihasi unchalik muvaffaqiyatli boʻlmadi. Chunki bir necha asrlardan beri aholi Donja čarshija va Gornja čarshija kabi bozorlarda savdo-sotiq ishlarini olib borilgan. Yangi qurilish loyihalarida xristianlik anʼanalari ustunlik qilgan, shahards eski musulmon mahallalari qisqara borgan. [[1863|1863-yilda]] Usmonlilar tomonidan tuzilgan shahar xaritasida 9 musulmon mahallasi aks etgan. Bugungi kunda faqat beshta shunday mahallaning nomi maʼlum: „Ali-pašina“, „Reis-efendijina“, „Jahja-pašina“, „Bajram-begova“, va „Laz Hadži-Mahmudova“&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Beogradski odonimi. |last=Radović |first=Srđan |year=2014 |location=Belgrade |pages=47–48}}&lt;/ref&gt;. [[Chukur favvorasi voqeasi|Chukur favvorasi voqeasidan]] keyin Belgrad Usmonlilar tomonidan bombardimon qilingan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Vesković |first1=Ivana |title=Čukur česma=Čukur fountain |date=2010 |publisher=The Cultural Heritage Protection Institute of the City of Belgrade |location=Belgrade |isbn=978-86-81157-45-9}}&lt;/ref&gt;.

[[1867|1867-yil]] [[18-aprel|18-aprelda]] Usmonli hukumati Usmonli garnizonini [[Kalemegdan|Kalemegdandan]] olib chiqishga buyruq berdi. Harbiy garnizon 1826-yildan buyon Serbiyadagi Usmonli hukmronligining soʻnggi qoldiqlari boʻlgan. Serbiyaning suverinitetini tan olishga Usmonlilar bir shart bilan rozi boʻladi. Unga koʻra, Serbiya mustaqillikka erishgandan keyin ham Usmonli bayrogʻi qal’a ustida [[Serbiya bayrogʻi|Serb bayrogʻi]] bilan birga hilpirab turishi kerak edi. Serbiyaning mustaqilligi shu voqeadan boshlangan&lt;ref&gt;Stanford J. Shaw and Ezel Kural Shaw, ''History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, Volume 2: Reform, Revolution and Republic—The Rise of Modern Turkey, 1808-1975'' (Cambridge University Press, 1977), p. 148.&lt;/ref&gt;. Keyingi yillarda shaharsozlik boʻyicha mutaxassis Emilijan Josimović Belgradga sezilarli taʼsir koʻrsatdi. U 1867-yilda shaharni tartibga solish rejasini ishlab chiqdi. Rejada Josimović shaharning qiyshiq koʻchalarini yangi loyiha bilan almashtirishni taklif qildi. Mustaqil Serbiyaning siyosiy va madaniy institutlari, shuningdek, shaharda koʻplab parklar qurilishi ham katta ahamiyatga ega edi. Serb olimlari Josimović loyihalarini shaharni Usmonli meʼmorchilik anʼanalarini gʻarb meʼmorchilik uslublariga almashtirish sifatida qayd etganlar. Belgrad va Serbiyani qoʻl ostida ushlagan davlatning poytaxti Istanbul ham xuddi shunday oʻzgarishlarga duch keldi&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Nationalism and Architecture. |editor-last=Quek |editor-first=Raymond |year=2012 |location=Farnham |page=97}}&lt;/ref&gt;.

[[File:An old postcard from Belgrade.jpg|thumb|right|upright=1.0|1931-yildagi Belgrad otkritkasi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.staribeograd.com/galerija/v/Razglednice/Razglednica+1931.jpg.html |title=Razglednica 1931 |website=www.staribeograd.com |access-date=8 February 2020 |archive-date=20 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920171920/http://www.staribeograd.com/galerija/v/Razglednice/Razglednica+1931.jpg.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
qarang: Eski saroy, Terazije, Knyaz Milosha koʻchasi, Kalemegdan va Eski pochta boʻlimi.]]

1868-yil may oyida knyaz Mihailo amakivachchasi [[Anka Konstantinovich]] bilan oʻz qarorgohidan aravada chiqayotganda oʻldirildi&lt;ref&gt;{{citation |last=Hawkesworth |first=Celia |title=''Voices in the Shadows: Women and Verbal Art in Serbia and Bosnia'' |publisher=Budapest and New York: Central European University Press |year=2000 |isbn=963-9116-62-9 |page=101}}&lt;/ref&gt;.

1878-yilda [[Serbiya knyazligi|knyazlikning]] toʻliq mustaqilligi va 1882-yilda uni [[Serbiya qirolligi|Serbiya qirolligiga]] aylantirilishi bilan Belgrad yana Bolqon yarim orolining muhim shahriga aylandi va tezlik bilan rivojlana boshladi&lt;ref name=&quot;20c&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201259 |title=History (The Capital of Serbia and Yugoslavia) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924062838/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201259 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Serbiyaning ikkinchi yirik shahri boʻlgan [[Nish|Nishga]] temir yoʻl ochilishi va boshqa yaratilgan shart-sharoitlarga qaramay Serbiya agrar mamlakatligicha qoldi. [[1900|1900-yilda]] poytaxtda 70 ming aholi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lahmeyer |first=Jan |url=http://www.populstat.info/Europe/yugoslft.htm |title=The Yugoslav Federation: Historical demographical data of the urban centers |publisher=populstat.info |date=3 February 2003 |access-date=17 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011232754/http://populstat.info/Europe/yugoslft.htm |archive-date=11 October 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; boʻlgan (oʻsha paytda Serbiyaning oʻzida 2,5 million kishi yashagan). Shunga qaramay, 1905-yilga kelib aholi soni 80 000 dan oshdi va 1914-yilda birinchi jahon urushi boshlanishi arafasida [[Avstriya-Vengriya imperiyasi|Avstriya-Vengriyaga]] tegishli boʻlgan [[Zemun|Zemun shahrini]] hisobga olmaganda, Belgrad aholisi 100 000 dan oshib ketadi&lt;ref&gt;{{Cite CE1913|wstitle=Belgrade and Smederevo}}&lt;/ref&gt;.

Bolqon va Markaziy Yevropada kinofilmlarning birinchi namoyishi 1896-yil iyun oyida Belgradda boʻlib oʻtgan. Filmlar namoyishi [[aka-uka Lyumerlar]] vakili Andre Kar tomonidan oʻtkazilgan. Andre Kar keyingi yili Belgrad haqidagi birinchi kinofilmlarini suratga oldi; ammo ular saqlanib qolmagan&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.rastko.org.rs/isk/index_e.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319065325/http://www.rastko.org.rs/isk/index_e.html |url-status=dead |archive-date=19 March 2013 |chapter-url=http://www.rastko.org.rs/isk/dkosanovic-cinematography.html |title=The history of Serbian Culture |chapter=Serbian Film and Cinematography (1896–1993) |last=Kosanovic |first=Dejan |isbn=1-870732-31-6 |publisher=Porthill Publishers |access-date=10 July 2007 |year=1995}}&lt;/ref&gt;. Belgradda birinchi doimiy kinoteatr 1909-yilda ochilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Деретић |first=Јован |url=https://books.google.com/books?id=zI7pAAAACAAJ&amp;q=kulturna+istorija+Srba |title=Културна историја Срба: предавања |date=2005 |page=312 |publisher=Народна књига |language=en |access-date=1 October 2020 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417205051/https://books.google.com/books?id=zI7pAAAACAAJ&amp;q=kulturna+istorija+Srba |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Birinchi jahon urushi: Germaniya-Avstriya istilosi ===
[[File:Novo groblje3.jpg|thumb|Belgrad himoyachilariga yodgorlik ossuariysi 1914—1918-yillar.]]
[[Birinchi jahon urushi]] 1914-yil 28-iyulda Avstriya-Vengriya Serbiyaga urush eʼlon qilishidan keyin boshlandi. Keyingi Bolqon hujumlarining aksariyati Belgrad yaqinida sodir boʻlgan. 1914-yil 29-iyulda [[Avstriya-Vengriya dengiz floti|Avstriya-Vengriya armiyasi]] Belgradni oʻqqa tutdi va u 30-noyabrda general Oskar Potiorek boshchiligidagi qoʻshinlar hujumi natijasida bosib olindi. 15-dekabrda Belgrad marshal Radomir Putnik boshchiligidagi serb qoʻshinlari tomonidan qaytarib olingan. 1915-yil 9-oktyabrda Belgrad feldmarshal Avgust fon Makkensen qoʻmondonligidagi nemis va Avstriya-Vengriya qoʻshinlari qoʻliga oʻtadi. Shahar 1918-yil 1-noyabrda fransuz marshali Lui Franchet d’Esperi boshchiligidagi fransuz qoʻshinlari va [[Aleksandr I Karageorgiyevich|Serbiya valiahd shahzodasi Aleksandr]] qoʻmondonligi ostida serblar tomonidan ozod qilingan&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/m/istorija/1257-prestonica-srbije-i-jugoslavije/ |title=Престоница Србије и Југославије |publisher=Сайт Белграда |access-date=2017-02-21 |lang=sr |archive-date=2017-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170306212820/http://www.beograd.rs/m/istorija/1257-prestonica-srbije-i-jugoslavije/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nspm.rs/kuda-ide-srbija/komandanti-vojnih-jedinica-koje-su-oslobadjale-beograd.html?alphabet=l |title=Komandanti vojnih jedinica koje su oslobađale Beograd |access-date=2016-07-07 |lang=sr |archive-date=2016-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919221119/http://www.nspm.rs/kuda-ide-srbija/komandanti-vojnih-jedinica-koje-su-oslobadjale-beograd.html?alphabet=l |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;. Urush natijasida vayron boʻlgan Belgrad bir muncha vaqt qirollikning eng yirik shahri unvonini boy berdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.balkanology.com/serbia/article_vojvodina.html |title=Serbia :: Vojvodina |publisher=Balkanology |access-date=7 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312085105/http://balkanology.com/serbia/article_vojvodina.html |archive-date=12 March 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Yugoslaviya qirolligi ===
[[File:TrgRepublike1934.jpg|thumb|Teatr maydoni (hozirgi Respublika maydoni) 1934-yil.]]
Belgrad urushdan keyin serb, xorvat va slovenlar davlati — Yugoslaviyaning poytaxti boʻldi. 1929-yilda hududlar nomi [[Yugoslaviya qirolligi]] deb nomlandi. Qirollik [[Banovina|banovinalarga]] boʻlingan. Belgrad Zemun va [[Pančevo]] shaharlari bilan birgalikda alohida maʼmuriy birlikni tashkil qilgan&lt;ref&gt;{{ISBN|86-17-09287-4}}: Kosta Nikolić, Nikola Žutić, Momčilo Pavlović, Zorica Špadijer: Istoriјa za treћi razred gimnaziјe, Belgrade, 2002, p. 144.&lt;/ref&gt;.

XX asrning 30-yillarida shahar aholisi tezlik bilan oʻsdi, [[Modernizatsiya|modernizatsiyani]] boshdan kechirdi. Belgrad aholisi 1931-yilga kelib 239 000 kishiga (Zemun bilan birga) va 1940-yilga kelib 320 000 ga yetdi. 1921-yildan 1948-yilgacha aholining oʻsish sur’ati yiliga oʻrtacha 4,08% ni tashkil etgan&lt;ref name=&quot;stan&quot;&gt;{{cite journal |url=http://scindeks.nb.rs/article.aspx?artid=0350-03730101087P&amp;redirect=ft |title=Industrija i urbani razvoj Beograda |first2=R |last2=Arold |last1=Petrović |first1=Dragan |journal=Industrija |year=2001 |volume=21 |issue=1–4 |pages=87–94 |access-date=10 July 2007 |issn=0350-0373 |format=PDF |id=0350-03730101087P |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217212301/http://scindeks.nb.rs/article.aspx?artid=0350-03730101087P&amp;redirect=ft |archive-date=17 December 2008 |archivedate=2008-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217212301/http://scindeks.nb.rs/article.aspx?artid=0350-03730101087P&amp;redirect=ft }}&lt;/ref&gt;.

Belgradning birinchi aeroporti 1927-yilda ochilgan. 1929-yilda uning birinchi radiostansiyasi eshittirishlarini boshlaydi. Dunay daryosini kesib oʻtuvchi Panchevo koʻprigi 1935-yilda&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.serbia-info.com/g3/images/1930-50-e.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080118092237/http://www.serbia-info.com/g3/images/1930-50-e.htm |archive-date=18 January 2008 |title=Twentieth Century – Innovations in Belgrade |publisher=Serbia-info.com (Government of Serbia website) |access-date=21 July 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, Sava ustidagi [[qirol Aleksandr koʻprigi]] 1934-yilda ochilgan. Ikkinchi jahon urushi [[Belgrad qal’asi]] atrofida boʻlib oʻtdi va urushning borishi 80 000 aholi hayotiga bevosita taʼsir koʻrsatdi&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.automagazin.rs/sport/kruzne-trke/10094/poslednji-grand-prix-u-beogradu |title=Poslednji Grand Prix u Beogradu |work=Auto Magazin |date=2 September 2011 |language=sr |access-date=12 December 2012 |archive-date=11 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121211042448/http://www.automagazin.rs/sport/kruzne-trke/10094/poslednji-grand-prix-u-beogradu |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Ikkinchi jahon urushi: Germaniya tomonidan bosib olinishi ===
1941-yil 25-martda [[valiahd]] shahzoda Paul hukumati ikkinchi jahon urushida chetda turish va mojaro paytida Yugoslaviyani betaraf saqlash maqsadida Germaniya boshliq kuchlar bilan [[Berlin pakti|Uch tomonlama pakt]] imzoladi. Buning ortidan darhol Belgraddagi ommaviy norozilik namoyishlari boshlanib ketdi. Natijada havo kuchlari qoʻmondoni general [[Dušan Simović]] boshchiligida harbiy toʻntarish uyushtirildi, u qirol [[Peter II]] ni davlatni boshqarish yoshiga yetgan deb eʼlon qildi. 1941-yil 6-aprelda shahar [[Luftwaffe]] tomonidan bombardimon qilindi. Hujum natijasida 2274 kishi halok boʻldi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.blic.rs/vesti/beograd/da-nije-bilo-6-aprila-najlepse-srusene-zgrade-beograda/9hjel3n |title=DA NIJE BILO 6. APRILA Najlepše srušene zgrade Beograda |date=25 November 2015 |access-date=29 March 2017 |archive-date=5 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170405182628/http://www.blic.rs/vesti/beograd/da-nije-bilo-6-aprila-najlepse-srusene-zgrade-beograda/9hjel3n |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Xbg6AQAAQBAJ&amp;pg=PA84 |title=Lovački avioni Drugog svetskog rata |first=Samir |last=Aslani |date=1 June 2004 |publisher=Samir Aslani |via=Google Books |isbn=9788690553501 |access-date=29 March 2017 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225222859/https://books.google.com/books?id=Xbg6AQAAQBAJ&amp;pg=PA84 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |chapter-url=http://www.history.army.mil/books/wwii/balkan/20_260_2.htm |title=The German campaign in the Balkans (Spring 1941) |chapter=Part Two the Yugoslav Campaign |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |url=http://www.history.army.mil/books/wwii/balkan/intro.htm |access-date=7 July 2009 |id=CMH Pub 104-4 |year=1986 |orig-year=1953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619234443/http://history.army.mil/books/wwii/balkan/intro.htm |archive-date=2009-06-19 |url-status=live |chapterurl=http://history.army.mil/books/wwii/balkan/intro.htm }}&lt;/ref&gt;. Yugoslaviya hududlari [[Germaniya]], [[Italiya]], [[Vengriya]] va [[Bolgariya]] kuchlari tomonidan bosib olindi. Belgrad shahri hiyla-nayrang ishlatgan nemis ofitseri Fritz Klingenberg boshchiligidagi olti nemis askari tahdidi ostida taslim boʻldi&lt;ref&gt;Taking Belgrade by bluff. By: Heaton, Colin D., World War II, 08984204, Jan98, Vol. 12, Issue 5&lt;/ref&gt;. Belgrad oʻsha oyda nemis armiyasi tomonidan toʻgʻridan-toʻgʻri ishgʻol qilindi va qoʻgʻirchoq hukumat — [[Nedić rejimi]] oʻrnatildi&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005456 |title=Axis Invasion of Yugoslavia |encyclopedia=Holocaust Encyclopedia |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |access-date=19 April 2016 |archive-date=3 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160503181152/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005456 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Belgradning baʼzi hududlari Xorvatiya mustaqil davlati tarkibiga qoʻshildi, u yer [[Ustashe rejimi]] ostida boshqarilgan. Ustashe rejimi ostida mamlakatda serblarni ommaviy qatl qilish, zoʻrlash, etnik tozalash, [[deportatsiya]] ishlari amalga oshirildi. Bu voqealar tarixga [[Serblar genotsidi]] nomi bilan kirgan&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Barić |first=Nikica |year=2011 |title=Politika Nezavisne Države Hrvatske prema Srbiji |publisher=Institut za savremenu istoriju |journal=Istorija 20. Veka |volume=29 |issue=1 |pages=115–126 |doi=10.29362/ist20veka.2011.1.bar.115-126|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Жители Белграда торжественно встречают советских солдат-освободителей.jpg|thumb|Belgrad fuqarolari [[Qizil armiya|Qizil armiyaning]] 3-Ukraina frontini nemis bosqinchi qoʻshinlaridan ozod qilganlar sifatida kutib olishmoqda, 1944-yil 20 oktyabr.]]
1941-yilning yozi va kuzida partizan hujumlariga javoban nemislar Belgrad fuqarolarini bir necha marta qirgʻin qilishgan. Xususan, yahudiy jamiyati aʼzolari Germaniya taʼsirida boʻlgan general Franz Böhme buyrugʻi bilan ommaviy otishmalarga uchragan. Böhme har bir oʻldirilgan nemis uchun 100 serb yoki yahudiyni otib oʻldirish haqidagi buyruq bergan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Rubenstein |first1=Richard L |last2=Roth |first2=John King |title=Approaches to Auschwitz: The Holocaust and Its Legacy |year=2003 |publisher=Westminster John Knox Press |isbn=0-664-22353-2 |page=170 |url=https://www.questia.com/library/book/approaches-to-auschwitz-the-holocaust-and-its-legacy-by-john-k-roth-richard-l-rubenstein.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013012423/http://www.questia.com/library/book/approaches-to-auschwitz-the-holocaust-and-its-legacy-by-john-k-roth-richard-l-rubenstein.jsp |url-status=dead |archive-date=2008-10-13 |chapterurl=http://www.questia.com/library/book/approaches-to-auschwitz-the-holocaust-and-its-legacy-by-john-k-roth-richard-l-rubenstein.jsp |access-date=2023-07-06 }}&lt;/ref&gt;. Belgrad Yevropada fashistik davlatlar tomonidan [[Judenfrei]] ([[Holokost|Xolokost]] davrida yahudiylardan „tozalangan“ hudud) deb eʼlon qilingan birinchi shahar boʻlgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Morton |first1=J. |last2=Forage |first2=P. |last3=Bianchini |first3=S. |last4=Nation |first4=R. |title=Reflections on the Balkan Wars: Ten Years After the Break-Up of Yugoslavia |date=2004 |publisher=Springer |isbn=978-1-40398-020-5 |page=5 |url=https://books.google.com/books?id=ZfPFAAAAQBAJ&amp;pg=PA5 |access-date=27 May 2020 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416081357/https://books.google.com/books?id=ZfPFAAAAQBAJ&amp;pg=PA5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Belgraddagi qarshilik harakatiga mayor Žarko Todorović 1941—1943-yillarda yaʼni hibsga olinguncha boshchilik qilgan&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_6.htm Zbornik dokumenata vojnoistorijskog instituta: TOM XIV, Knjiga 1] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.net/00001/4_14_1_6.htm |date=5 October 2011 }}, znaci.net; accessed 15 March 2016.&lt;/ref&gt;.

Germaniya va fashist ittifoqchilarning bombardimonidan ikki marta vayron boʻlgan [[Rotterdam]] singari, Belgrad [[ikkinchi jahon urushi]] davrida 1944-yil 16-aprelda [[Gitlerchilarga qarshi koalitsiya|ittifoqchilar]] tomonidan bombardimon qilingan va kamida 1100 kishi halok boʻlgan. Ushbu mash’um voqealar provaslavlarning [[Pasxa|Pasxa bayramiga]] toʻgʻri keladi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.spc.rs/eng/anniversary_allied_bomb_attacks_against_belgrade |title=Anniversary of the Allied Bomb Attacks Against Belgrade |publisher=Radio-Television of Serbia |date=17 April 2008 |access-date=5 May 2009 |archive-date=6 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906090715/http://www.spc.rs/eng/anniversary_allied_bomb_attacks_against_belgrade |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Shaharning katta qismi 1944-yil 20-oktabrda [[Sovet Armiyasi|Qizil Armiya]] va Yugoslaviya kommunistik partizanlari tomonidan fashistlardan ozod qilinadi. 1925-yilda partiya

1945-yil 29-noyabrda marshal [[Josip Broz Tito]] Belgradda Yugoslaviya Federativ Xalq Respublikasi tuzilganligini (keyinchalik 1963-yil 7-aprelda Yugoslaviya Sotsialistik Federativ Respublikasi deb oʻzgartirildi) eʼlon qildi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.napredniklub.org/tekstovi.php?subaction=showfull&amp;id=1255532834&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp; |title=Tekstovi (Texts) |publisher=Napredniklub.org |access-date=16 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727110857/http://www.napredniklub.org/tekstovi.php?subaction=showfull&amp;id=1255532834&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp; |archive-date=27 July 2011}}&lt;/ref&gt;.

=== Yugoslaviya Sotsialistik respublikasi ===
Urush tugagach olib borilgan hisob-kitoblarga koʻra shaharda 11 500 ta uy-joy vayron boʻlgan&lt;ref&gt;{{Citation |title=Rastao je na ruševinama (reprint on 20 October 2017) |trans-title=(Belgrade) rose on the ruins |newspaper=Politika |language=sr |date=20 October 1967}}&lt;/ref&gt;. Urushdan keyingi davrda Belgrad Yugoslaviyaning poytaxti sifatida tez rivojlanib, yirik sanoat markaziga aylandi.

1948-yilda [[Yangi Belgrad]] shahrining qurilishi boshlandi. 1958-yilda Belgradning birinchi televizion stansiyasi kanallarni efirga uzata boshlaydi. 1961-yilda Belgradda Tito raisligida [[Qoʻshilmaslik harakati|Qoʻshilmaslik harakatining]] birinchi taʼsis konferensiyasi boʻlib oʻtgan{{sfn|Norris|2008|p=134}}. 1962-yilda Belgradda [[Nikola Tesla nomidagi xalqaro aeroport|Nikola Tesla aeroporti]] qurilgan. 1968-yilda [[Yugoslaviyada talabalar namoyishlari|talabalarning shahardagi yirik namoyishlari]] talabalar va politsiya oʻrtasida bir necha koʻcha toʻqnashuvlariga olib keldi&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.boell.eu/downloads/mai_68_uk.pdf |page=49 |last=Popov |first=Nebojša |title=Belgrade, June 1968 |journal=1968 Revisited: 40 Years of Protest Movements |publisher=Heinrich Böll Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618055051/http://www.boell.eu/downloads/mai_68_uk.pdf |archive-date=18 June 2013}}&lt;/ref&gt;.
[[File:Beograd - Zgrade Generalštaba Vojske Srbije i Crne Gore i Ministarstva odbrane (43221947840).jpg|alt=|right|thumb|1999-yilda NATO bombardimonida shikastlangan Sobiq Mudofaa vazirligi binosi. ]]

1972-yilda Belgradda [[chechak]] epidemiyasi qayd etildi, bu ikkinchi jahon urushidan keyin Yevropada yuz bergan chechakning oxirgi yirik epidemiyasi boʻlgan&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Trifunović |first=Vesna |title=Temporality and discontinuity as aspects of smallpox outbreak in Yugoslavia |journal=Glasnik Etnografskog instituta SANU |date=July 2018 |volume=65 |issue=1 |pages=127–145 |doi=10.2298/GEI1701127T|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;. 1977-yilning oktyabridan 1978-yilning martigacha shahar [[Helsinki kelishuvlari|Helsinki kelishuvlarini]] amalga oshirish maqsadida [[Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti|Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkilotining]] birinchi yirik yigʻilishiga mezbonlik qilgan boʻlsa, 1980-yilda Belgradda [[UNESCO|YUNESKO]] konferensiyasi oʻtkazilgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bilandžić |first1=Vladimir |last2=Dahlmann |first2=Dittmar |last3=Kosanović |first3=Milan |title=From Helsinki to Belgrade: The First CSCE Follow-up Meeting and the Crisis of Détente |publisher=Vandenhoeck &amp; Ruprecht |isbn=9783899719383 |year=2012 |pages=163–184}}&lt;/ref&gt;. Josip Broz Tito 1980-yil may oyida vafot etdi va uning Belgraddagi dafn marosimida [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti aʻzolari|Birlashgan Millatlar Tashkilotining 154 aʼzosidan 128 tasidan]] vakillar, yuqori amaldorlar va davlat delegatsiyalari ishtirok etdi. U tarixdagi eng katta dafn marosimlaridan biriga aylangan&lt;ref name=Ridley&gt;{{cite book |title=Tito: A Biography |last=Ridley |first=Jasper |year=1996 |publisher=Constable |isbn=0-09-475610-4 |page=19}}&lt;/ref&gt;.

=== Yugoslaviyaning parchalanishi ===
Belgradda 1991-yil 9-mart kuni [[Vuk Drašković]] boshchiligida [[Slobodan Milošević|Slobodan Miloshevichga]] qarshi ommaviy namoyishlar boʻlib oʻtdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mc.rs/prvi-udarac-milosevicevom-rezimu.6.html?eventId=24600 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190814193726/http://www.mc.rs/prvi-udarac-milosevicevom-rezimu.6.html%3FeventId%3D24600 |url-status=dead |archive-date=14 August 2019 |title=Prvi udarac Miloševićevom režimu |work=[[Danas (newspaper)|Danas]] |date=9 March 2006 |language=sr |access-date=10 July 2007}}&lt;/ref&gt;. Turli ommaviy axborot vositalari xabarlariga koʻra, koʻchalarda 100 000 dan 150 000 gacha odam toʻplangan&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Graff |first=James L. |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,972607-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930073731/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,972607-1,00.html |url-status=dead |archive-date=30 September 2007 |title=Yugoslavia: Mass bedlam in Belgrade |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=25 March 1991 |access-date=10 July 2007}}&lt;/ref&gt;. Namoyishlar chogʻida ikki kishi halok boʻlgan, 203 kishi yaralangan va 108 kishi hibsga olingan. Oʻsha kuni tartib oʻrnatish uchun tanklar koʻchalarga chiqarilgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vreme.com/arhiva_html/450/2.html |title=Srbija na mitinzima (1990–1999) |work=[[Vreme]] |date=21 August 1999 |language=sr |access-date=10 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070619005413/http://www.vreme.com/arhiva_html/450/2.html |archive-date=19 June 2007 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Belgradda urushga qarshi koʻplab norozilik namoyishlari boʻlib oʻtgan, eng yirik namoyishlar [[Sarayevo qamali]] qurbonlariga uyushtirilgan birdamlik kuni boʻlib oʻtgan&lt;ref&gt;{{cite book |title=Burn This House: The Making and Unmaking of Yugoslavia |first1=Jasminka |last1=Udovicki |first2=James |last2=Ridgeway |publisher=[[Duke University Press]] |year=2000 |isbn=9781136764820 |location=Durham, North Carolina |pages=255-266}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fridman |first1=Orli |title='It was like fighting a war with our own people': anti-war activism in Serbia during the 1990s |journal=The Journal of Nationalism and Ethnicity |year=2010 |volume=39 |issue=4 |pages=507–522 |doi=10.1080/00905992.2011.579953 |s2cid=153467930}}&lt;/ref&gt;. Hukumatga qarshi keyingi namoyishlar 1996-yilning noyabridan 1997-yilning fevraligacha Belgradda mahalliy saylovlarni soxtalashtirilganlik uchun kelib chiqqan&lt;ref name=&quot;twelveyears&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201267 |title=History (Disintegration Years 1988–2000) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924063500/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201267 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Bu noroziliklar Yugoslaviya Kommunistlar Ligasiga yoki undan keyingi oʻrinda turuvchi Serbiya Sotsialistik partiyasiga aʼzo boʻlmagan Belgradning birinchi meri [[Zoran Đinđić|Zoran Đinđićni]] hokimiyatga olib keldi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Perlez |first=Jane |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40616F83B5A0C708EDDAB0894DF494D81 |title=New Mayor of Belgrade: A Serbian Chameleon |newspaper=[[The New York Times]] |date=23 February 1997 |access-date=17 May 2007}}&lt;/ref&gt;.

1999-yilda, [[Kosovo urushi]] paytida, [[NATO|NATOning]]Yugoslaviyani bombardimon qilishi shaharga jiddiy zarar yetkazdi. Portlatilgan joylar orasida bir qancha vazirlik binolari, Radio televideniya binosi, shifoxonalar, Yugoslaviya mehmonxonasi, Markaziy Qoʻmita binosi, Avala minorasi va Xitoy elchixonasi boʻlgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201271 |title=NATO bombing |publisher=Beograd.rs |access-date=17 May 2007 |archive-date=16 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150816025147/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201271 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. NATO bombardimonlari natijasida 2000 ga yaqin tinch aholi halok boʻlgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=220. Bombing to Bring Peace {{!}} Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/220-bombing-to-bring-peace |access-date=2023-01-29 |website=www.wilsoncenter.org |language=en}}&lt;/ref&gt;. [[Yugoslaviya urushlari|Yugoslaviya urushlaridan]] soʻng Serbiya Yevropadagi eng koʻp [[qochqinlar]] va ichki koʻchirilganlar vataniga aylandi, bu qochqinlarning uchdan biridan koʻprogʻi Belgradga joylashgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Serbia: Europe's largest proctracted refugee situation |url=http://www.osce.org/serbia/24323?download=true |publisher=[[Organization for Security and Co-operation in Europe|OSCE]] |access-date=5 May 2020 |archive-date=26 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326082139/http://www.osce.org/serbia/24323?download=true |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author1=S. Cross|author2=S. Kentera|author3=R. Vukadinovic|author4=R. Nation |title=Shaping South East Europe's Security Community for the Twenty-First Century: Trust, Partnership, Integration |url=https://books.google.com/books?id=el-YZHB8hzYC&amp;pg=PP1 |access-date=5 May 2020 |date=7 May 2013 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |page=169 |isbn=9781137010209 |archive-date=26 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326082403/https://books.google.rs/books?id=el-YZHB8hzYC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PP1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.refworld.org/docid/3ae6a8b92c.html |title=U.S. Committee for Refugees World Refugee Survey 1998 – Yugoslavia |publisher=[[U.S. Committee for Refugees and Immigrants]] |access-date=5 May 2020 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302142950/https://www.refworld.org/docid/3ae6a8b92c.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Udovicki&gt;{{cite book |title=Housing and Property Rights in Bosnia and Herzegovina, Croatia and Serbia, and Montenegro |first1=Veljko |last1=Mikelić |publisher=[[United Nations Human Settlements Programme]] |year=2005 |isbn=9789211317848 |page=120}}&lt;/ref&gt;.

2000-yilgi prezidentlik saylovlaridan soʻng Belgrad yirik ommaviy norozilik namoyishlari hududiga aylandi, unda yarim milliondan ortiq odam qatnashdi. Bu namoyishlar [[Otpor]] (1998—2004-yillarda mavjud boʻlgan Serbiyadagi siyosiy tashkilot) harakatining bir qismi sifatida prezident [[Slobodan Milošević|Miloševićning]] hokimiyatdan chetlatilishiga olib keldi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2007&amp;mm=10&amp;dd=05&amp;nav_category=90&amp;nav_id=44315 |title=Parties, citizens mark October 5 |publisher=B92 |date=5 October 2007 |access-date=7 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418190114/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2007&amp;mm=10&amp;dd=05&amp;nav_category=90&amp;nav_id=44315 |archive-date=18 April 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201275 |title=October 5, 2000 |publisher=City of Belgrade |access-date=7 May 2009 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924062458/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201275 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Rivojlanishi ===
[[File:Свјетлопис_Биограда_на_води(2022.).jpg|250px|thumb|[[Belgrad Waterfront]] loyihasining qurilish ishlari. 2022-yil.]]
2014-yilda Serbiya hukumati va uning Birlashgan arab amirliklaridagi hamkori [[Eagle Hills Properties]] kompaniyasi tomonidan shaharni yangilash maqsadida [[Belgrad Waterfront]] loyihasi boshlangan. Loyihaga Serbiya hukumati va ularning BAAdagi hamkorlari tomonidan 3,5 milliard yevroga yaqin sarmoya kiritilishi rejalashtirildi&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.blic.rs/Vesti/Ekonomija/435629/Ovako-ce-izgledati-Beograd-na-vodi |title=Ovako će izgledati &quot;Beograd na vodi&quot; |publisher=Blic.rs |date=19 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222204657/http://www.blic.rs/Vesti/Ekonomija/435629/Ovako-ce-izgledati-Beograd-na-vodi |archive-date=22 February 2014}}&lt;/ref&gt;. Loyiha ofis va hashamatli turar-joy binolari, besh yulduzli mehmonxonalar, savdo markazi va „[[Belgrad minorasi]]“ni qurishni koʻzda tutadi. Biroq, loyiha juda ziddiyatli — uning moliyalashtirilishi, zarurati va arxitekturasida shaharning qolgan qismi bilan uygʻunlik yoʻqligi bilan bogʻliq bir qator noaniqliklar mavjud&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/wadeshepard/2016/12/08/inside-abu-dhabis-bad-joke-the-belgrade-waterfront-project/#49c14d826c12 |title=A Look at Abu Dhabi's 'Bad Joke': The Belgrade Waterfront Project |website=[[Forbes]] |access-date=7 November 2017 |archive-date=7 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107172658/https://www.forbes.com/sites/wadeshepard/2016/12/08/inside-abu-dhabis-bad-joke-the-belgrade-waterfront-project/#49c14d826c12 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Soʻnggi yillarda Belgrad shahri jadal rivojlanmoqda va rekonstruksiya qilinmoqda, ayniqsa Yangi Belgrad hududida (2020-yil holatiga koʻra) Serbiyaning eng yirik iqtisodiy sohalaridan biri boʻlgan Belgrad IT sektorini qoʻllab-quvvatlash uchun turar-joy va ofis binolari qurilmoqda. 2020-yil sentabr oyida Belgradda 2000 ga yaqin faol qurilish maydonchalari roʻyxatga olingan&lt;ref&gt;{{cite web |last=Online |first=Piše: Danas |date=19 September 2020 |title=Vesić: U Beogradu se ove godine gradi više nego lane |url=https://www.danas.rs/beograd/vesic-u-beogradu-se-ove-godine-gradi-vise-nego-lane/ |access-date=22 December 2020 |website=Dnevni list Danas |language=sr-RS |archive-date=23 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023014923/https://www.danas.rs/beograd/vesic-u-beogradu-se-ove-godine-gradi-vise-nego-lane/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Geografiyasi ==
=== Topografiyasi ===
{{wide image|The confluence of the Sava into the Danube at Belgrade.jpg|1210px|Belgraddagi Savaning [[Dunay]]ga quyilish joyi. Surat [[Kalemegdan qalʼasi]]dan olingan.}}
Belgrad dengiz sathidan 116,75 m (383,0 fut) balandlikda, Sava daryosining Dunayga quyilishida joylashgan&lt;ref name=Nurden/&gt;. Belgradning tarixiy markazi boʻlgan Kalemegdan Dunay daryosining oʻng qirgʻogʻida joylashgan. XIX asrdan boshlab shahar [[janub]] va sharqqa qarab kengayib boradi. Ikkinchi jahon urushidan keyin Sava daryosining chap qirgʻogʻida Belgradni Zemun bilan bogʻlaydigan Yangi Belgrad shahri qurilgan. Dunay boʻylab joylashgan kichikroq Krnjača, Kotez va Borcha kabi [[turar joy]] hududlari ham shahar bilan birlashadi. [[Ogʻir sanoat|Ogʻir sanoatga]] ixtisoslashgan Panchevo shahri Belgrad tarkibiga kirmaydi, hozirgacha alohidaligicha qolmoqda.

=== Iqlimi ===
[[File:Свјетлопис ТЦ Галерије и Куле Бгд., Биограда на води.jpg|thumb|upright=1.0|Sava daryosi, Belgrad qirgʻogʻi.]]

Köppen iqlim tasnifiga koʻra, Belgrad ham nam subtropik, ham nam [[Kontinental iqlim|kontinental]] iqlimga ega. Yilning toʻrt faslida bir xil miqdorda yogʻin yogʻadi. Oylik oʻrtacha harorat yanvarda 1,4 °C (34,5 °F) dan iyulda 23,0 °C (73,4 °F) gacha, yillik oʻrtacha harorat 12,5 °C (54,5 °F)ga yetadi. Yiliga harorat 30 °C (86 °F) dan yuqori boʻlgan oʻrtacha 31 kun va harorat 25 °C (77 °F) dan yuqori boʻlgan 95 kun bor. Belgradda yiliga taxminan 691 mm (27 dyum) yogʻingarchilik yogʻadi, bahorning oxirida esa namgarchilik yuqori boʻladi. Quyoshli kunlarning yillik oʻrtacha miqdori 2112 soatni tashkil qiladi.

Belgradda rasman qayd etilgan eng yuqori harorat [[2007|2007-yil]] [[24-iyul|24-iyulda]] 43,6 °C (110,5 °F) boʻlgan&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.monstersandcritics.com/europe/news/article_1334095.php/Record-breaking_heat_measured_in_Belgrade |agency=[[Deutsche Presse-Agentur]] |title=Record-breaking heat measured in Belgrade |date=24 July 2007 |access-date=10 August 2007 |publisher=[[Monsters and Critics]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20120714085754/http://news.monstersandcritics.com/europe/news/article_1334095.php/Record-breaking_heat_measured_in_Belgrade |archive-date=14 July 2012}}&lt;/ref&gt;, eng past harorat [[1893|1893-yil]] [[10-yanvar|10-yanvarda]] 26,2 °C (-15 °F) boʻlgan&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201193 |title=Climate |publisher=City of Belgrade |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924064353/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201193 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
{{Joy iqlimi
 | Uzunlik    = 
 | Joylashuv oʻrni = 
 | Joy_ot = Belgrad (1991—2020, ekstremallar 1936-yildan hozirgi kungacha)
 | Manba  = Serbiya respublikasi Gidrometeorologiya xizmati&lt;ref name=RHSS&gt;{{cite web |url=https://www.hidmet.gov.rs/ciril/meteorologija/stanica_sr_beograd.php |title=Monthly and annual means, maximum and minimum values of meteorological elements for the period 1991–2020 |language=sr |publisher=Republic Hydrometeorological Service of Serbia |access-date=15 April 2022 |archive-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415152549/https://www.hidmet.gov.rs/ciril/meteorologija/stanica_sr_beograd.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/serbia/belgrade-climate |title=Belgrade, Serbia – Detailed climate information and monthly weather forecast |publisher=Yu Media Group |website=Weather Atlas |language=en |access-date=3 July 2019 |archive-date=3 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703202940/https://www.weather-atlas.com/en/serbia/belgrade-climate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Meteo Climat (rekord yuqori va past koʻrsatkichlar)&lt;ref name=meteoclimat&gt;{{cite web |url=http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&amp;id=361 |title=Station Belgrade–Triche |publisher=Meteo Climat |language=fr |access-date=18 December 2019 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225061442/http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&amp;id=361 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 

 | Yan_oʻr = 5.2            | Yan_oʻr_yogʻin = 47.9 
 | Fev_oʻr = 7.8            | Fev_oʻr_yogʻin = 43.5
 | Mar_oʻr = 13.1          | Mar_oʻr_yogʻin = 48.7
 | Apr_oʻr = 18.9          | Apr_oʻr_yogʻin = 51.5
 | May_oʻr = 23.6            | May_oʻr_yogʻin = 72.3
 | Iyn_oʻr = 27.1             | Iyn_oʻr_yogʻin = 95.6
 | Iyl_oʻr =  29.3           | Iyl_oʻr_yogʻin = 66.5
 | Avg_oʻr = 29.7             | Avg_oʻr_yogʻin = 55.1
 | Sen_oʻr = 24.3            | Sen_oʻr_yogʻin = 58.6
 | Okt_oʻr =  18.7           | Okt_oʻr_yogʻin = 54.8
 | Noy_oʻr =  12.2           | Noy_oʻr_yogʻin = 49.6
 | Dek_oʻr = 6.1            | Dek_oʻr_yogʻin = 54.8
 | Yil_oʻr = 18.0            | Yil_oʻr_yogʻin = 698.9

 | Yan_oʻr_min =-0.7         | Yan_oʻr_maks = 5.2
 | Fev_oʻr_min = 0.6        | Fev_oʻr_maks = 7.8
 | Mar_oʻr_min = 4.2        | Mar_oʻr_maks = 13.1
 | Apr_oʻr_min = 8.8       | Apr_oʻr_maks = 18.9
 | May_oʻr_min = 13.2        | May_oʻr_maks = 23.6
 | Iyn_oʻr_min = 16.7        | Iyn_oʻr_maks = 27.1
 | Iyl_oʻr_min = 18.4        | Iyl_oʻr_maks = 29.3
 | Avg_oʻr_min = 18.5        | Avg_oʻr_maks = 29.7
 | Sen_oʻr_min = 14.1        | Sen_oʻr_maks = 18.5 
 | Okt_oʻr_min = 9.4        | Okt_oʻr_maks = 13.3
 | Noy_oʻr_min = 5.1        | Noy_oʻr_maks = 8.1
 | Dek_oʻr_min = 0.5       | Dek_oʻr_maks = 3.0
 | Yil_oʻr_min = 9.1       | Yil_oʻr_maks = 13.0

 | Yan_m_maks = 20.7         | Yan_m_min = -24.5
 | Fev_m_maks = 23.9         | Fev_m_min = -20.5
 | Mar_m_maks = 30         | Mar_m_min = -12.4
 | Apr_m_maks = 32.4         | Apr_m_min = -3.4
 | May_m_maks = 34.9         | May_m_min = 0.4
 | Iyn_m_maks = 37.4         | Iyn_m_min = 4.6
 | Iyl_m_maks = 43.6         | Iyl_m_min = 8.3
 | Avg_m_maks = 40.0        | Avg_m_min = 6.7
 | Sen_m_maks = 41.8        | Sen_m_min = 0.6
 | Okt_m_maks = 33.7         | Okt_m_min = -6.9
 | Noy_m_maks = 28.4         | Noy_m_min = -8.3
 | Dek_m_maks = 22.6         | Dek_m_min = -15.8
 | Yil_m_maks = 43.6         | Yil_m_min = -24.5
}}

[[File:Monument to the Unknown Hero (Avala, Serbia).jpg|thumb|upright=1.0|[[Avala]] togʻidagi [[Nomaʼlum qahramon haykali]].]]


{{Joy iqlimi
 | Uzunlik    = 
 | Joylashuv oʻrni = 
 | Joy_ot = Belgrad uchun iqlim maʼlumotlari (2010—2022)
 | Manba  = weatheronline.co.uk&lt;ref name=&quot;Weatheronline.co.uk&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?LANG=en&amp;PLZ=_____&amp;PLZN=_____&amp;WMO=13274&amp;CONT=euro&amp;R=160&amp;LEVEL=162&amp;REGION=0005&amp;LAND=YG&amp;MOD=tab&amp;ART=TEM&amp;NOREGION=1&amp;FMM=1&amp;FYY=2010&amp;LMM=12&amp;LYY=2022 |title= Climate: Belgrade, Serbia|publisher=Weatheronline.co.uk|access-date=20 April 2023}}&lt;/ref&gt;.

 | Yan_oʻr = 5.5            
 | Fev_oʻr = 8.8            
 | Mar_oʻr = 13.3          
 | Apr_oʻr = 19.1          
 | May_oʻr = 23.1            
 | Iyn_oʻr = 27.8             
 | Iyl_oʻr =  30.2           
 | Avg_oʻr = 30.5             
 | Sen_oʻr = 25.2            
 | Okt_oʻr =  18.9          
 | Noy_oʻr =  13.0          
 | Dek_oʻr = 7.0           
 | Yil_oʻr = 18.5            

 | Yan_oʻr_min =2.8         | Yan_oʻr_maks = 0.1
 | Fev_oʻr_min = 5.5        | Fev_oʻr_maks = 2.2
 | Mar_oʻr_min = 9.1        | Mar_oʻr_maks = 4.9
 | Apr_oʻr_min =14.2       | Apr_oʻr_maks = 9.3
 | May_oʻr_min = 18.3        | May_oʻr_maks = 13.5
 | Iyn_oʻr_min = 22.9        | Iyn_oʻr_maks = 17.8
 | Iyl_oʻr_min = 24.8        | Iyl_oʻr_maks = 19.5
 | Avg_oʻr_min = 25.0        | Avg_oʻr_maks = 19.4
 | Sen_oʻr_min = 20.2        | Sen_oʻr_maks = 15.2 
 | Okt_oʻr_min = 14.5        | Okt_oʻr_maks = 10.1
 | Noy_oʻr_min = 9.8        | Noy_oʻr_maks = 6.5
 | Dek_oʻr_min = 4.6       | Dek_oʻr_maks = 2.1
 | Yil_oʻr_min = 14.3       | Yil_oʻr_maks = 10.0

 
}}

== Gerbi ==
[[File:Small Coat of Arms Belgrade.svg|thumb|Belgrad gerbi.]]
1931-yilda shahar assambleyasi raisi Milan Nesich shahar [[Gerb|gerbini]] tasdiqlash tashabbusini ilgari surdi. Tezda qoʻmita tuzildi, uning tarkibiga sanʼatkorlar va olimlar, siyosatchilar va harbiylar kiritildi. [[1931|1931-yil]] [[19-may|19-mayda]] bir qator yigʻilishlardan soʻng qoʻmita shahar gerbining tasviri uchun belgilangan talablarni kelishib oldi. Avvalo qalqon aks etishi, qalqon foni davlat bayrogʻi ranglariga boʻyalgan boʻlishi kerak edi. Belgradning qudrati ramzi sifatida [[Daryo|daryo]], antik davr timsoli sifatida Rim triremasi, shaharning ramzi sifatida [[Minora|minorali]] oq devorlar, erkinlik ramzi sifatida ochiq [[Darvoza|darvozalar]] tasviri boʻlishi shart edi. Daryo va devorlar orasidagi yer shahar aholisining toʻkilgan qonini va azobini eslatish uchun qizil rangda boʻlishi, geraldik qonunlarga koʻra daryo oq rangda, devor va minora ham „oq shahar“ maʼnosini bildirishi uchun oq rangda boʻlishi, osmon yorugʻ kelajakka umid maʼnosida koʻk rangga boʻyalishi shart deb kelishiladi. Gerbning koʻrinishi uchun ushbu talablarga mos Jorj Andreevich-Kun loyihasi 1931-yilda gʻolib boʻlib maxsus tanlovda eʼlon qilinadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cir/upoznajte-beograd/1207-grb-i-zastava-beograda_2/ |title=Грб и застава Београда |publisher=Сайт Белграда |access-date=2018-07-06 |lang=sr |archive-date=2018-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161659/http://www.beograd.rs/cir/upoznajte-beograd/1207-grb-i-zastava-beograda_2/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sanu.ac.rs/clan/andrejevic-kun-djordje/ |title=Ђорђе Андреjевић Кун |lang=sr |publisher=Сайт Сербской академии наук и искусств |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603153812/https://www.sanu.ac.rs/clan/andrejevic-kun-djordje/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

== Maʼmuriyati ==
[[File:Narodna skupština - panoramio (3).jpg|upright=1.1|Serbiya Respublikasi Milliy Assambleyasi Palatasi. |thumb]]

Belgrad Serbiyadagi alohida hududiy birlik boʻlib, oʻzining avtonom shahar hokimiyatiga ega. Belgrad shahar assambleyasi toʻrt yillik muddatga saylanadigan 110 aʼzodan iborat&lt;ref&gt;{{cite web |title=Assembly of the City of Belgrade |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201014 |publisher=Beograd.rs |access-date=4 November 2013 |archive-date=13 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150113130104/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. [[Assambleya]] tomonidan saylanadigan 13 aʼzodan iborat shahar Kengashi mavjud. U kundalik maʼmuriy ishlarni boshqaradigan shahar maʼmuriyati ustidan nazoratga ega&lt;ref&gt;{{cite web |title=City Council |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201898 |publisher=Beograd.rs |access-date=4 November 2013 |archive-date=17 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033009/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201898 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Maʼmuriy hokimiyat 14 ta kotibiyatga boʻlingan boʻlib, ularning har biri transport yoki sogʻliqni saqlash kabi oʻziga xos vazirlikka va bir nechta professional xizmatlar, agentliklar va institutlarga ega&lt;ref&gt;{{cite web |title=City Administration |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201902 |publisher=Beograd.rs |access-date=4 November 2013 |archive-date=26 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130326103342/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201902 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2022-yilgi Belgrad shahar assambleyasi saylovlarida Serbiya Sotsialistik partiyasi bilan Serbiya progressiv partiyasi koalitsiya tuzgan. 2004—2013-yillarda Demokratik partiya hokimiyatni boshqargan&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2013&amp;mm=09&amp;dd=24&amp;nav_id=87773 |title=Councilors vote to remove Belgrade mayor from office |publisher=B92 |date=24 September 2013 |access-date=4 November 2013 |archive-date=28 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131128020353/http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2013&amp;mm=09&amp;dd=24&amp;nav_id=87773 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Serbiyaning siyosiy va iqtisodiy hayotidagi ahamiyati tufayli [[Mer|shahar merining]] idorasi koʻpincha Serbiya hukumati raisi va respublika prezidentidan keyin mamlakatdagi uchinchi muhim idora sifatida tasniflanadi&lt;ref&gt;{{cite news |author=Jelena Mitrović, Anica Telesković |title=Ko će biti beogradski pobednik? |trans-title=Who will be the Belgrade's winner? |publisher=[[Radio Television Serbia]] |language=sr |date=23 February 2022 |url=https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/20/rts-1/4715012/ko-ce-biti-beogradski-pobednik.html |access-date=1 March 2022 |archive-date=1 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301155326/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/20/rts-1/4715012/ko-ce-biti-beogradski-pobednik.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Tamara |last=Skrozza |title=Prvi ljudi velike varoši |trans-title=First citizens of great town |newspaper=Vreme, No. 710 |language=sr |date=12 August 2004 |url=https://www.vreme.com/vreme/prvi-ljudi-velike-varosi/ |access-date=1 March 2022 |archive-date=1 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301155328/https://www.vreme.com/vreme/prvi-ljudi-velike-varosi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Poytaxt sifatida Belgradda Serbiyaning barcha davlat hokimiyati organlari — [[Ijro etuvchi hokimiyat|ijro etuvchi,]] [[Qonun chiqaruvchi hokimiyat|qonun chiqaruvchi]], [[sud hokimiyati]] va deyarli barcha milliy siyosiy partiyalarning shtab-kvartirasi, shuningdek, 75 diplomatik vakolatxona joylashgan&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.mup.gov.rs/cms_lat/sadrzaj.nsf/ambasade.h |title=Ambasade i konzularna predstavništva u Beogradu |publisher=Ministry of Interior of the Republic of Serbia |language=sr |access-date=12 December 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130128091441/http://www.mup.gov.rs/cms_lat/sadrzaj.nsf/ambasade.h |archive-date=28 January 2013}}&lt;/ref&gt;. Bunga Milliy Assambleya, Prezidentlik, Serbiya hukumati va barcha vazirliklar, Oliy kassatsiya sudi va Konstitutsiyaviy sud kiradi.

=== Munitsipalitetlar ===
[[File:Свјетлопис зграде Скупштине града у Биограду, Стари двор.jpg|thumb|upright=1.1|Shahar meriyasi ([[Stari dvor|Eski saroy]]) — mer qarorgohi.]]
Shahar 17 ta [[Munitsipalitetlar|munitsipalitetga]] boʻlingan&lt;ref name=&quot;municip&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201906 |title=Urban Municipalities |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924043019/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201906 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ilgari ular 10 ta shahar va markazlari kichikroq shaharchalardan iborat 7 ta munitsipalitetlarga boʻlingan&lt;ref&gt;{{citation |last=Bačić |first=B. Č. |title=Najveći problem izjednačavanje statusa gradskih i prigradskih opština |url=http://www.danas.rs/danasrs/srbija/beograd/najveci_problem_izjednacavanje_statusa_gradskih_i_prigradskih_opstina_.39.html?news_id=141062 |publisher=Danas |date=1 October 2008 |access-date=9 February 2010 |language=sr |archive-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610220820/http://www.danas.rs/danasrs/srbija/beograd/najveci_problem_izjednacavanje_statusa_gradskih_i_prigradskih_opstina_.39.html?news_id=141062 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; . Yangi 2010-yilgi shahar nizomi asosida ularning barchasiga teng maqom berilgan.

Munitsipalitetlarning aksariyati Dunay va Sava daryolarining janubiy tomonida, Shumadija viloyatida joylashgan. Uchta munitsipalitet (Zemun, Yangi Belgrad va Surchin) Sirmiya viloyatidagi Savaning shimoliy qirgʻogʻida, Palilula munitsipaliteti Dunay daryosini boʻyida joylashgan.
[[File:Belgrade_municipalities02.png|thumb|350px|Belgrad munitsipalitetlari xaritasi.]]

{|class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! Munitsipalitet
! Tasnifi
! Hududi (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! Aholisi (2021)
! Aholi zichligi (har km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Barajevo]] ||shahar cheti ||213 ||26,604 ||125
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Čukarica]] ||shahar ||156 ||176,092 ||1,129
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Grocka]] ||shahar cheti ||289 ||83,435 ||289
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Lazarevac]] ||shahar cheti ||384 ||55,513 ||145
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Mladenovac]] ||shahar cheti ||339 ||49,020 ||145
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[New Belgrade|Novi Beograd]] ||shahar ||41 ||209,812 ||5,117
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Obrenovac]] ||shahar cheti ||411 ||69,376 ||169
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Palilula (Belgrade)|Palilula]] ||shahar ||451 ||182,672 ||405
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Rakovica, Belgrade|Rakovica]] ||shahar ||31 ||104,921 ||3,385
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Savski Venac]] ||shahar ||14 ||36,431 ||2,602
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Sopot, Serbia|Sopot]] ||shahar cheti ||271 ||19,246 ||71
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Stari Grad, Belgrade|Stari Grad]] ||shahar ||5 ||44,712 ||8,942
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Surčin]] ||shahar ||285 ||45,595 ||160
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Voždovac]] ||shahar ||148 ||175,075 ||1,182
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Vračar]] ||shahar ||3 ||55,768 ||18,589
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Zemun]] ||shahar ||154 ||179,368 ||1,164
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Zvezdara]] ||shahar ||32 ||171,923 ||5,372
|- style=&quot;background:#e9e9e9;&quot;
! style=&quot;text-align:left&quot;|Umumiy ||||style=&quot;text-align:right&quot;|3,227 ||style=&quot;text-align:right&quot;|1,685,563 ||style=&quot;text-align:right&quot;|522
|}

== Demografiyasi ==
[[File:Belgrade oblast population pyramid in 2021.svg|thumb|2021-yilda Belgrad viloyatining aholi piramidasi.]]

2022-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda 1,383,875 aholi istiqomat qiladi, Borcha, Ovcha va Surchin kabi aholi punktlari bilan birga 1,681,405 nafar aholiga ega.

Belgrad sobiq Yugoslaviya va Bolqon mintaqasidagi koʻplab etnik guruhlarning vatani hisoblanadi. Asosiy etnik guruhlar: [[serblar]] (1505448), [[siganlar]] (27325), [[chernogorlar]] (9902), yugoslavlar (8061), [[xorvatlar]] (7752), makedonlar (6970) va musulmonlar (3996)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Nacionalna%20pripadnost-Ethnicity.pdf |title=2011 Census |access-date=21 December 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811224233/http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Nacionalna%20pripadnost-Ethnicity.pdf |archive-date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt;. Koʻplab odamlar shaharga kichikroq shaharlar va qishloqlardan iqtisodiy muhojir sifatida kelgan boʻlsa, oʻn minglab odamlar 1990-yillardagi Yugoslaviya urushlari natijasida [[Xorvatiya]], [[Bosniya va Gersegovina]] va [[Kosovo|Kosovodan]] qochqin sifatida kelgan&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/balkans/stories/belgrade062299.htm Refugee Serbs Assail Belgrade Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324092931/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/balkans/stories/belgrade062299.htm |date=24 March 2012 }}: ''[[The Washington Post]]'', Tuesday, 22 June 1999.&lt;/ref&gt;.

Taxminlarga koʻra, Belgradda 10 000 dan 20 000 gacha&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.novosti.rs/code/navigate.php?Id=14&amp;status=jedna&amp;vest=120710&amp;datum=2008-05-06 |title=Stranci tanje budžet |publisher=Novosti.rs |access-date=16 November 2010 |archive-date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100201175632/http://www.novosti.rs/code/navigate.php?Id=14 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; xitoyliklar yashaydi. Xitoyliklar 1990-yillarning oʻrtalarida kelgan. Oʻshandan beri Yangi Belgraddagi 70-blok xalq tilida Xitoy mahallasi sifatida tanilgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://arhiva.kurir-info.rs/Arhiva/2005/februar/19-20/B-01-19022005.shtml |title=Kinezi Marko, Miloš i Ana |work=[[Kurir]] |date=20 February 2005 |access-date=18 July 2007 |language=sr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212031104/http://arhiva.kurir-info.rs/Arhiva/2005/februar/19-20/B-01-19022005.shtml |archive-date=12 February 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vasić |first=Biljana |url=http://www.vreme.com/arhiva_html/471/10.html |title=Kineska četvrt u bloku 70 |work=[[Vreme]] |date=15 January 2001 |access-date=18 July 2007 |language=sr |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715030740/http://www.vreme.com/arhiva_html/471/10.html |archive-date=15 July 2007 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Koʻpgina Yaqin Sharq fuqarolari (asosan, Suriya, Eron, Iordaniya va Iroqdan kelganlar) 1970—1980-yillarda taʼlim olish uchun kelgan va shaharda yashab qolgan&lt;ref&gt;{{cite web |last=Zimonjic |first=Vesna Peric |url=http://www.dawn.com/2005/12/07/int17.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927225101/http://www.dawn.com/2005/12/07/int17.htm |archive-date=27 September 2007 |title=A unique friendship club in Belgrade |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |date=7 December 2005 |access-date=17 July 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Belgradda XIX asrda va XX asr boshlarida [[Aromunlar|aromunlar]], [[chexlar]], [[Yunonlar|yunonlardan]] iborat kichik jamoalar; [[nemislar]], [[vengerlar]], yahudiylar, [[turklar]], [[armanlar]] va rus muhojirlari ham mavjud boʻlgan. Bugungi kunda shahar atrofida ozchilikka ega ikkita aholi punkti mavjud: Ovcha va Boljevci qishlogʻi. Ularning ikkalasida ham aholisining toʻrtdan bir qismi ruminlar va slovaklardir.

{{Historical populations
|percentages=pagr|1426|50000&lt;ref name=&quot;The History of Belgrade&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html |title=The History of Belgrade: Middle Ages – Turkish Conquest – Liberation of Belgrade |last=Belgradenet.com |website=belgradenet.com |access-date=14 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081230032249/http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html |archive-date=30 December 2008 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; |1683|100000&lt;ref name=&quot;The History of Belgrade&quot;/&gt; |1800|25000&lt;ref name=&quot;populstat.info&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.populstat.info/Europe/yugoslft.htm |title=The YUGOSLAV FEDERATION : urban population |website=populstat.info |access-date=17 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011232754/http://populstat.info/Europe/yugoslft.htm |archive-date=11 October 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; |1850|15000&lt;ref name=&quot;populstat.info&quot;/&gt; |1860|22000&lt;ref name=&quot;populstat.info&quot;/&gt; |1875|27000&lt;ref name=&quot;populstat.info&quot;/&gt; |1880|36000&lt;ref name=&quot;populstat.info&quot;/&gt; |1890|54000&lt;ref name=&quot;populstat.info&quot;/&gt; |1900|69000&lt;ref name=&quot;populstat.info&quot;/&gt; |1910|89000&lt;ref name=&quot;populstat.info&quot;/&gt; |1921|111739 |1931|238775 |1948|397911 |1953|477982 |1961|657362 |1971|899094 |1981|1087915 |1991|1133146 |2002|1119642 |2011|1166763|2022|1197714 |

}}
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! Aholi punktlari
! Aholi&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;{{Serbian census 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|Belgrad ||1,197,714
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Borča]] ||51,862
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Kaluđerica]] ||28,483
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Lazarevac]] ||27,635
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Obrenovac]] ||25,380
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Mladenovac]] ||22,346
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Surčin]] ||20,602
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Sremčica]] ||19,434
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Ugrinovci]] ||11,859
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Leštane]] ||10,454
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[Ripanj]] ||10,084
|}

Belgradda bir nechta diniy jamoalar mavjud boʻlsa-da, shaharning diniy tarkibining tuzilishi nisbatan bir xil. Serb pravoslav jamiyati 1 475 168 tarafdori bilan eng katta hisoblanadi. Shuningdek, 31 914 [[musulmon]], 13 720 [[Katolik cherkovi|rim katolik]] va 3 128 [[Protestantizm|protestant]] bor.

Bir paytlar Belgradda [[yahudiylar]] jamoasi boʻlgan, ammo ikkinchi jahon urushi natijasida fashistlar tomonidan shaharni bosib olishi va undan keyingi yahudiylarning emigratsiyasidan soʻng ularning soni 10 000 dan 295 taga kamayib ketgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga4_Veroispovest.pdf |title=2011 Census |access-date=17 December 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715000726/http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga4_Veroispovest.pdf |archive-date=15 July 2014}}&lt;/ref&gt;. Belgrad eng koʻp buddistlar yashaydigan joylardan biri boʻlgan. Rossiya fuqarolar urushi ortidan 400 ga yaqin asosan buddist qalmiqlar Belgrad shahri atrofiga joylashganlar. Yevropadagi birinchi buddistlar ibodatxonasi 1929-yilda Belgradda qurilgan. Ularning aksariyati ikkinchi jahon urushidan keyin koʻchib ketgan. Belgrad pagodasi esa tashlab ketilgan. Buddistlarning Belgrad pagodasi kommunistik rejim buyrugʻi ostida oxir-oqibat buzib tashlangan&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 December 2020 |title=Drugi budistički hram u Evropi nalazio se u Beogradu |url=https://www.gradnja.rs/drugi-budisticki-hram-u-evropi-nalazio-se-u-beogradu/ |access-date=19 December 2020 |website=Gradnja |language=sr-RS |archive-date=17 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117162912/https://www.gradnja.rs/drugi-budisticki-hram-u-evropi-nalazio-se-u-beogradu/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Iqtisodiyoti ==
[[File:Belgrade Rail HQ.JPG|thumb|right|[[Serbiya temir yoʻllari]] bosh qarorgohi Belgradda joylashgan.]]
Belgrad Serbiya va Janubi-Sharqiy Yevropaning moliyaviy markazi boʻlib, jami {{cvt|17|e6m2|abbr=off}} shaxsiy yoki ijaraga beriladigan ofis maydoniga ega&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/ekonomija/aktuelno.239.html:443796-Lokale-nece-ni-dzabe |title=Lokale neće ni džabe |publisher=novosti.rs |access-date=14 July 2013 |archive-date=23 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023080331/http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/ekonomija/aktuelno.239.html:443796-Lokale-nece-ni-dzabe |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Shaharda Serbiyaning Markaziy banki ham joylashgan. Belgradda 750 550 nafar xodim ishlaydi (2020-yil iyul)&lt;ref name=&quot;Telegraf 628 Euros&quot;&gt;{{cite web |url=https://biznis.telegraf.rs/info-biz/3242399-prosecna-plata-za-jul-u-beogradu-628-evra |title=Prosečna plata za jul u Beogradu 628 evra |website=biznis.telegraf.rs. |date=27 September 2020 |access-date=14 July 2021 |archive-date=13 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613112415/https://biznis.telegraf.rs/info-biz/3242399-prosecna-plata-za-jul-u-beogradu-628-evra |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 120 286 tasi korxonalarda&lt;ref name=novosti&gt;{{cite web |url=http://www.novosti.rs/vesti/beograd.74.html:430759-U-Beogradu-radi-120000-firmi |title=U Beogradu radi 120.000 firmi |publisher=Večernje Novosti |date=23 April 2013 |access-date=4 November 2013 |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809112856/http://www.novosti.rs/vesti/beograd.74.html:430759-U-Beogradu-radi-120000-firmi |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 76 307 muassasalarda va 50 000 ta ishchi doʻkonlarda faoliyat yuritadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.docstoc.com/docs/97908871/Privredna-komora-Beograda |title=Privredna komora Beograda |publisher=Docstoc.com |date=4 October 2011 |access-date=12 March 2013 |archive-date=1 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701132904/http://www.docstoc.com/docs/97908871/Privredna-komora-Beograda |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2019-yil holatiga koʻra, Belgradda Serbiyaning ish bilan band aholisining 31,4 foizi yashaydi va yalpi ichki mahsulotning 40,4 foizdan ortigʻini ishlab chiqaradi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.stat.gov.rs/sr-Latn/oblasti/nacionalni-racuni/regionalni-podaci |title=Regionalni računi |website=stat.gov.rs |access-date=14 July 2021 |archive-date=16 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616135511/https://www.stat.gov.rs/sr-Latn/oblasti/nacionalni-racuni/regionalni-podaci |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kombeg.org.rs/Komora/centri/CentarZaEkonomskuPolitiku.aspx?veza=3014 |publisher=Economic Chamber of Belgrade |title=Privreda Beograda |language=sr |access-date=19 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006122226/http://www.kombeg.org.rs/Komora/centri/CentarZaEkonomskuPolitiku.aspx?veza=3014 |archive-date=6 October 2014 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. [[2014|2014-yilda]] shaharning nominal [[Yalpi ichki mahsulot|Yalpi ichki mahsuloti]] 16,97 milliard [[AQSh dollari|AQSh dollariga]] baholangan, bu aholi jon boshiga 859,329 dinor (10,086 dollar) ni tashkil qiladi&lt;ref&gt;{{citation |url=http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/public/PublicationView.aspx?pKey=41&amp;pLevel=1&amp;pubType=2&amp;pubKey=2036 |title=Regional GDP of the Republic of Serbia – preliminary data, 2012 |publisher=Statistical Office of the Republic of Serbia |access-date=4 November 2013 |archive-date=31 October 2013 |archive-url=https://archive.today/20131031195111/http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/public/PublicationView.aspx?pKey=41&amp;pLevel=1&amp;pubType=2&amp;pubKey=2036 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2019-yilda shahar yalpi ichki mahsuloti xarid qobiliyati pariteti boʻyicha 52,1 milliard dollarga baholandi, xarid qobiliyati pariteti boʻyicha aholi jon boshiga 32.572 dollarni tashkil etgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/public/PublicationView.aspx?pKey=41&amp;pLevel=1&amp;pubType=2&amp;pubKey=2625 |title=Спољнотрговинска робна размена Републике Србије, септембар 2014 |access-date=4 November 2014 |url-status=dead |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20150114094941/http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/public/PublicationView.aspx?pKey=41&amp;pLevel=1&amp;pubType=2&amp;pubKey=2625 |archive-date=14 January 2015}}&lt;/ref&gt;.

Yangi Belgrad — mamlakatning markaziy biznes tumani va Janubi-Sharqiy Yevropaning moliyaviy markazlaridan biri. U mehmonxonalar, kongress zallari (masalan, Sava Centar), A va B toifali ofis binolari va biznes parklari kabi bir qator imkoniyatlarga ega. Yangi Belgradda {{cvt|1.2|e6m2|abbr=off}} dan ortiq ofis maydonlari qurilmoqda, kelgusi uch yil ichida rejalashtirilgan qurilish qiymati 1,5 milliard yevrodan oshadi. Belgrad fond birjasi Yangi Belgradda joylashgan va €6,5 mlrd (7,1 mlrd. AQSH dollari) bozor kapitaliga ega.

IT sohasida 6 924 kompaniyaga ega (2013-yil maʼlumotlariga koʻra) Belgrad Janubi-Sharqiy Yevropadagi eng yirik [[axborot texnologiyalari]] markazlaridan biri hisoblanadi. Koʻpgina [[Asus]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.emportal.rs/vesti/srbija/62935.html |title=Asus otvorio regionalni centar u Beogradu |publisher=Emportal.rs |access-date=16 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522124646/http://www.emportal.rs/vesti/srbija/62935.html |archive-date=22 May 2011}}&lt;/ref&gt;, [[Intel]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ekapija.com/website/sr/page/140159 |title=Centar kompanije 'Intel' za Balkan u Beogradu – Srbija deo 'Intel World Ahead Program' |publisher=E kapija |access-date=7 July 2009 |archive-date=9 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150909124416/http://www.ekapija.com/website/sr/page/140159 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, [[Dell]]&lt;ref&gt;{{cite web |last=Beograd |first=Ana Vlahović |url=http://pressonline.rs/sr/vesti/vesti_dana/story/183266/Srbija+centar+IT+industrije.html |title=Srbija centar IT industrije |publisher=Pressonline.rs |date=25 September 2011 |access-date=12 March 2013 |archive-date=26 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150926161604/http://pressonline.rs/sr/vesti/vesti_dana/story/183266/Srbija+centar+IT+industrije.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, [[Huawei]], [[Nutanix]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://biznis.telegraf.rs/it-biz/3134394-americki-nutanix-siri-posao-u-srbiji-otvorene-kancelarije-u-beogradu-potpisan-memorandum-s-vladom |title=Američki Nutanix širi posao u Srbiji: Otvorene kancelarije u Beogradu, potpisan memorandum s Vladom |work=biznis.telegraf.rs. |date=20 December 2019 |access-date=14 July 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416081407/https://biznis.telegraf.rs/it-biz/3134394-americki-nutanix-siri-posao-u-srbiji-otvorene-kancelarije-u-beogradu-potpisan-memorandum-s-vladom |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, NCR&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.ekapija.com/website/sr/page/762729/NCR-planira-da-udvostruči-broj-zaposlenih-u-Srbiji-u-2014 |title=NCR planira da udvostruči broj zaposlenih u Srbiji u 2014 |publisher=eKapija |date=24 July 2013 |access-date=4 November 2013 |language=sr |archive-date=3 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403213441/http://www.ekapija.com/website/sr/page/762729/NCR-planira-da-udvostru%C4%8Di-broj-zaposlenih-u-Srbiji-u-2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; kabi global IT kompaniyalari mintaqaviy faoliyat markazi sifatida Belgradni tanlaydilar. Eng mashhur Belgrad IT startaplari „Nordeus“, „ComTrade Group“, „MicroE“, „FishingBooker“ va „Endava“. Shahardagi IT inshootlari orasida Mihajlo Pupin instituti va ILR&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.li.rs/masine-alatke/upravljacki-sistemi-masina-alatki/lola-cnc-sistemi |title=LOLA CNC sistemi – Lola institut |website=li.rs |access-date=28 May 2018 |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804231731/http://www.li.rs/masine-alatke/upravljacki-sistemi-masina-alatki/lola-cnc-sistemi |url-status=live }}&lt;/ref&gt; hamda yangi Zvezdara IT-markazi mavjud&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ntpark.rs/ |title=Naučno-tehnološki park Beograd |website=Naučno-tehnološki park Beograd |access-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607031549/https://ntpark.rs/ |archive-date=7 June 2019 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Koʻpgina taniqli IT innovatorlari oʻz faoliyatlarini Belgradda boshlaganlar, bular sirasiga dasturchilar Voja Antonić va Veselin Jevrosimović kiradi.

2021-yilning dekabr oyida Belgraddagi oʻrtacha oylik maosh soliqlarsiz 94,463 dinor ($946) ni tashkil etdi, yalpi ekvivalenti 128,509 [[serb dinori|dinor]] ($1288), Yangi Belgradda esa 1,059 yevro&lt;ref&gt;{{cite web |author=M. S. |url=https://www.novosti.rs/beograd/vesti/1090021/prosecna-plata-beogradu-803-evra-najvece-zarade-vracaru-novom-beogradu |title=PROSEČNA PLATA U BEOGRADU 803 EVRA: Najveće zarade na Vračaru i Novom Beogradu |publisher=Novosti.rs |access-date=27 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225173641/https://www.novosti.rs/beograd/vesti/1090021/prosecna-plata-beogradu-803-evra-najvece-zarade-vracaru-novom-beogradu |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Shahar uy xoʻjaliklarining 88 foizida kompyuter bor, 89 foizi internetga ulangan va 93 foizida pullik televidenie xizmatlari mavjud&lt;ref name=&quot;pod2.stat.gov.rs&quot;&gt;{{cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G2015/pdf/G20156007.pdf |title=Upotreba Informaciono-Komunikacionih Tehnologija U Republici Srbiji, 2015 |date=30 August 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160830063656/http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G2015/pdf/G20156007.pdf |archive-date=30 August 2016}}&lt;/ref&gt;.

Cushman &amp; Wakefield kompaniyasi maʼlumotlariga koʻra, Knyaz Mihailova koʻchasi savdo maydonchasini ijaraga olish boʻyicha dunyodagi eng qimmat [[chakana savdo]] koʻchalari roʻyxatida 36-oʻrinda turadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://serbiantimes.info/zakup-lokala-u-knez-mihailovoj-medu-najskupljim-na-svetu-u-regionu-jedino-budimpesta-ispred-beograda/ |title=Zakup Lokala U Knez Mihailovoj Među Najskupljim Na Svetu: U regionu jedino Budimpešta ispred Beograda |work=Serbian Times |date=18 November 2019 |access-date=14 July 2021 |archive-date=19 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419025646/https://serbiantimes.info/zakup-lokala-u-knez-mihailovoj-medu-najskupljim-na-svetu-u-regionu-jedino-budimpesta-ispred-beograda/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
=== Byudjeti ===
Belgrad shahrining [[Budjet|byudjeti]] Belgrad hokimligi moliya kotibiyati tomonidan ishlab chiqiladi. Kotibiyatning har kalendar yil uchun loyihasi Belgrad Assambleyasi tomonidan koʻrib chiqiladi va tasdiqlanadi. Shahar byudjeti doimiy ravishda oʻsib bormoqda: 1994-yilda u 360 million dinorni, 2000-yilda — 5,3 milliard dinordan koʻproqni, 2013-yilda — 88 milliard dinor, 2020-yilda — 143 milliard dinordan ortiqni tashkil etdi&lt;ref name=&quot;Водич кроз буџет града Београда&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beograd.rs/images/file/55d47ece1060b5845db95bff14cb660b_8784870002.pdf |title=Водич кроз буџет града Београда |lang=sr |publisher=Официальный сайт Белграда |access-date=2020-01-28 |archive-date=2020-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128101548/https://www.beograd.rs/images/file/55d47ece1060b5845db95bff14cb660b_8784870002.pdf |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Усвојен буџет Београда за 2020. годину&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/1/politika/3754967/usvojen-budzet-beograda-za-2020-godinu.html |title=Усвојен буџет Београда за 2020. годину |lang=sr |publisher=РТС |date=29 ноября 2019 |access-date=2020-01-28 |archive-date=2020-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128101549/http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/1/politika/3754967/usvojen-budzet-beograda-za-2020-godinu.html |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Највише новца у градском буџету за јавни превоз, опозиција негодује због гондоле&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.politika.rs/scc/clanak/443004/Najvise-novca-u-gradskom-budzetu-za-javni-prevoz-opozicija-negoduje-zbog-gondole |title=Највише новца у градском буџету за јавни превоз, опозиција негодује због гондоле |lang=sr |publisher=«Политика» |access-date=2020-01-28 |archive-date=2020-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128103030/http://www.politika.rs/scc/clanak/443004/Najvise-novca-u-gradskom-budzetu-za-javni-prevoz-opozicija-negoduje-zbog-gondole |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;. Bu 2019-yilga nisbatan 9,6 foizga koʻp. Shundan 53,5 milliard dinor transport va infratuzilmani rivojlantirishga, jumladan, yangi avtobus va trolleybuslar sotib olishga; 18 mlrd dinor — maktabgacha taʼlim va tarbiya sohasiga, shu jumladan, 17 ta yangi bolalar bogʻchasi qurishga; 7,6 milliard dinor — boshlangʻich va oʻrta taʼlim uchun; 5,7 milliard dinor — sport va madaniyat uchun; 4,9 milliard dinor — [[Ijtimoiy himoya|ijtimoiy himoyaga]]; 1,5 milliard dinor — [[Nodavlat notijorat tashkilot|nodavlat notijorat tashkilotlari]] uchun ajratilishi rejalashtirilgan. Shuningdek, oilada ikkinchi farzand tugʻilgani uchun buydjet bir martalik nafaqa toʻlash tartibi boʻyicha 20 ming dinor mablagʻ ajratadi&lt;ref name=&quot;Водич кроз буџет града Београда&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Усвојен буџет Београда за 2020. годину&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Највише новца у градском буџету за јавни превоз, опозиција негодује због гондоле&quot; /&gt;.

=== Sanoati ===
Belgraddagi birinchi sanoat korxonasi XIX asr boshlarida birinchi serb qoʻzgʻoloni paytida tashkil etilgan [[artilleriya]] ustaxonasi boʻlgan. 1831-yilda shaharda birinchi bosmaxona, 1838-yilda charm ishlab chiqarish, 1839-yilda pivo zavodi, 1842-yilda birinchi metallga ishlov berish korxonasi ochilgan. 1913-yilga kelib, Belgrad va Zemunda Avstriya-Vengriyaga tegishli boʻlgan 55 ta zavod va fabrika mavjud edi. Birinchi va ikkinchi jahon urushlari shahar sanoatiga jiddiy zarar yetkazdi. 1941—1945-yillarda Belgraddagi korxonalarning yarmi vayron boʻlgan. Yugoslaviya Sotsialistik Federativ Respublikasi davrida Belgrad sanoat korxonalarini rekonstruksiya qilish boshlandi. 1960-yildan keyin yangi fabrikalarni jadal qurish ishlari olib borildi. Yugoslaviya parchalanganidan keyin sanoat ishlab chiqarish hajmi kamaydi, bir qator korxonalar xususiylashtirildi&lt;ref&gt;{{статья
 |автор       = Petrović D.
 |заглавие = Industrija i urbani razvoj Beograda
 |ссылка     = https://scindeks-clanci.ceon.rs/data/pdf/0350-0373/2001/0350-03730101087P.pdf
 |издание   = Industrija
 |год           = 2001
 |номер       = 1—4
 |страницы = 87—94
 |archivedate      = 2021-09-17
 |archiveurl       = https://web.archive.org/web/20210917072052/http://scindeks-clanci.ceon.rs/data/pdf/0350-0373/2001/0350-03730101087P.pdf
}}&lt;/ref&gt;.

Hozirgi vaqtda Belgrad Serbiyaning asosiy sanoat markazi hisoblanadi. Shaharda stanoklar va sanoat uskunalari, gʻalla oʻrish kombaynlari, traktorlar va boshqa qishloq xoʻjaligi mashinalari, avtobuslar, telekommunikatsiya uskunalari, elektronika, maishiy texnika buyumlari ishlab chiqariladi. Plastmassa, kauchuk, lak, boʻyoq, polimer qoplamalar va boshqa mahsulotlarni ishlab chiqaradigan bir qancha kimyo sanoat korxonalari bor. Belgradda yengil sanoat va yogʻochga ishlov berish texnologiyasi ham rivojlangan. Oziq-ovqat sanoati qishloq xoʻjaligi xom ashyosini qayta ishlash, oziq-ovqat va ichimliklar ishlab chiqarish bilan shugʻullanadi&lt;ref name=&quot;Белград&quot;&gt;{{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/6071279|автор=Н. В. Куликова, П. С. Павлинов, Н. М. Вагапова|статья=БЕЛГРА́Д|том=3|архив=https://web.archive.org/web/20191019051408/https://bigenc.ru/geography/text/1853505|архив дата=2019-10-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/m/zivot-u-beogradu/1563-industrija-i-rudarstvo/ |title=Индустрија и рударство |lang=sr |publisher=Сайт Белграда |access-date=2020-01-31 |archive-date=2020-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131092338/http://www.beograd.rs/m/zivot-u-beogradu/1563-industrija-i-rudarstvo/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable unsortable&quot;
|+ 2018-yilda sanoat tuzilmasi{{sfn|Статистички годишњак Београда 2018.|2019|с=216}}
|-
! style=&quot;background-color:#eff5ff | Nomi
! style=&quot;background-color:#eff5ff | % da ulushi

|- bgcolor =#eff5ff align=&quot;center&quot;
| Qayta ishlash sanoati
| 55,3

|- bgcolor =#eff5ff align=&quot;center&quot;
| Elektr, gaz, bugʻ va konditsioner bilan taʼminlash
| 37,8

|- bgcolor =#eff5ff align=&quot;center&quot;
| Konchilik
| 6,9

|}

=== Qishloq xoʻjaligi ===
Belgrad okrugida 260 ming gektardan ortiq qishloq xoʻjaligi yerlari mavjud, shundan 150 ming gektarida dehqonchilik qilinadi. Bu hududda 34 ming fermer xoʻjaligi roʻyxatga olingan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agropress.org.rs/cir/rubrike/gr-n-i/item/5115-poljoprivreda-razvojna-sansa-beograda |title=Poljoprivreda razvojna šansa Beograda |lang=sr |publisher=Удружење новинара за пољопривреду |date=20 июля 2019 |access-date=2020-01-31 |archive-date=2020-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131101904/http://www.agropress.org.rs/cir/rubrike/gr-n-i/item/5115-poljoprivreda-razvojna-sansa-beograda |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;. 2018-yilgi maʼlumotlarga koʻra, qishloq xoʻjaligidagi yerlarning 32769 ga makkajoʻxori va 31063 ga bugʻdoy ekilgan{{sfn|Статистички годишњак Београда 2018.|2019|с=227}}. Belgrad okrugida yetishtirilgan [[qishloq xoʻjaligi]] mahsulotlari Serbiya poytaxtining oziq-ovqatga boʻlgan ehtiyojini deyarli toʻliq qondiradi&lt;ref name=&quot;Пољопривреда, шумарство и водопривреда&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cir/zivot-u-beogradu/1567-poljoprivreda-sumarstvo-i-vodoprivreda/ |title=Пољопривреда, шумарство и водопривреда |lang=sr |publisher=Сайт Белграда |access-date=2020-01-31 |archive-date=2020-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131100828/http://www.beograd.rs/cir/zivot-u-beogradu/1567-poljoprivreda-sumarstvo-i-vodoprivreda/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable unsortable&quot;
|+ Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari&lt;ref name=&quot;Београд у броjкама&quot; &gt;{{cite web |url=https://zis.beograd.gov.rs/images/ZIS/Files/Publikacije/BUB_2019_S.pdf |title=Београд у броjкама |lang=sr |publisher=Сектор статистике |access-date=2020-01-17 }}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;background-color:#eff5ff |
! style=&quot;background-color:#eff5ff | 2015—2018 (yillik oʻrtacha)

|- bgcolor =#eff5ff align=&quot;center&quot;
| Bugʻdoy (tonna)
| 112 290,5

|- bgcolor =#eff5ff align=&quot;center&quot;
| Makkajoʻxori (tonna)
| 208 280,25

|- bgcolor =#eff5ff align=&quot;center&quot;
| Kungaboqar (tonna)
| 5050,25

|- bgcolor =#eff5ff align=&quot;center&quot;
| Sholgʻom (tonna)
| 74 333,5

|- bgcolor =#eff5ff align=&quot;center&quot;
| Soya (tonna)
| 54 002

|- bgcolor =#eff5ff align=&quot;center&quot;
| Sabzavotlar (tonna)
| 91 090,75

|- bgcolor =#eff5ff align=&quot;center&quot;
| Meva (tonna)
| 106 934,75

|- bgcolor =#eff5ff align=&quot;center&quot;
| Sut mahsulotlari (ming tonna)
| 107 750

|- bgcolor =#eff5ff align=&quot;center&quot;
| Tuxum (dona)
| 84 092,5
|}

== Madaniyati ==
[[File:Republic_Square_(27420599076).jpg|thumb|Respublika maydoni, Chapda: Serbiya Milliy muzeyi — Markazda: Marriott Belgrad mehmonxonasi — oʻngda: Belgraddagi Milliy teatri.]]

[[File:KnezMihailova ped.jpg|thumb|[[Serbiya fan va sanʼat akademiyasi]], 1841-yilda tashkil etilgan.]]

[[BBC]] maʼlumotlariga koʻra, Belgrad dunyodagi eng kreativ shaharlar beshligiga kirgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.com/culture/story/20190715-the-five-most-creative-cities-in-the-world |title=The five most creative cities in the world? |work=The Collection |publisher=BBC |last=Banks |first=Libby |date=16 July 2019 |access-date=14 July 2021 |archive-date=7 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507223631/http://www.bbc.com/culture/story/20190715-the-five-most-creative-cities-in-the-world |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Belgradda kinofestival, teatr festivali, yozgi festival, BEMUS, Belgrad musiqa festivali, kitob koʻrgazmasi, Belgrad xor festivali, [[Eurovision qoʻshiq tanlovi|Eurovision]] (2008) qoʻshiq tanlovi va pivo festivali kabi koʻplab xalqaro madaniy tadbirlar oʻtkaziladi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201299 |title=Culture and Art (Cultural Events) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924071921/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201299 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Prezident Aleksandar Vučić bekor qilishga uringan boʻlsa ham, 2022-yilda Belgradda ham [[Europride]] tadbiri boʻlib oʻtgan&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-08-24 |title=EuroPride will not be cancelled, and any 'ban' would be illegal |url=https://www.epoa.eu/europride-will-not-be-cancelled-and-any-ban-would-be-illegal/ |access-date=2022-10-15 |website=EPOA |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. [[Nobel mukofoti]] sovrindori yozuvchi [[Ivo Andrić]] oʻzining eng mashhur asari „The Bridge on the Drina“ni Belgradda yozgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ivoandric.org.rs/html/biography.html |title=The biography of Ivo Andrić |publisher=The Ivo Andrić Foundation |access-date=18 May 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090907050949/http://www.ivoandric.org.rs/html/biography.html |archive-date=7 September 2009}}&lt;/ref&gt;. Boshqa taniqli Belgrad mualliflari orasida [[Branislav Nušić]], Milosh Crnjanski, Borislav Pekich, Milorad Pavić va Mesha Selimovichlar bor&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/nauka_knjiz/pekic-biograf.html |title=Borislav Pekić – Biografija |publisher=[[Project Rastko]] |language=sr |access-date=19 May 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116220235/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/nauka_knjiz/pekic-biograf.html |archive-date=16 January 2009}}&lt;/ref&gt;. Belgraddan Charlz Simich, Marina Abramovich va Milovan Destil Markovich kabi taniqli rassomlar yetishib chiqqan.

Serbiya kino sanoatining asosiy qismi Belgradda joylashgan. FEST 1971-yildan beri har yili oʻtkazib kelinadigan kinofestival boʻlib, 2013-yilgacha unga toʻrt million kishi tashrif buyurgan va 4000 ga yaqin filmlar taqdim etilgan&lt;ref name=VoiceOfSerbia20130222&gt;{{citation |url=http://voiceofserbia.org/content/belgrade-film-festival-%E2%80%93-fest |title=Belgrade Film Festival – FEST |publisher=VoiceOfSerbia.org |date=22 February 2013 |access-date=23 February 2013 |archive-date=6 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130306025539/http://voiceofserbia.org/content/belgrade-film-festival-%E2%80%93-fest |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Belgradda koʻplab teatrlar mavjud boʻlib, ulardan eng koʻzga koʻringanlari „Belgrad Milliy teatri“, „Terazije teatri“, „Yugoslaviya drama teatri“, „Zvezdara teatri“ va „212-Atelye“dir. Serbiya Fanlar va Sanʼat Akademiyasi, shuningdek, Serbiya Milliy kutubxonasi ham Belgradda joylashgan. Eng yirik kutubxonalar qatorida Belgrad shahar kutubxonasi va Belgrad universiteti kutubxonasi mavjud. Belgradning ikkita — „Milliy teatr“ va „Madlenianum opera teatri“ kabi opera obyektlari bor&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.narodnopozoriste.rs/index.php?id=695 |title=National Theatre Belgrade – Opera |publisher=Narodnopozoriste.rs |date=1 May 2013 |access-date=15 May 2013 |archive-date=2 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202134712/http://www.narodnopozoriste.rs/index.php?id=695 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.madlenianum.rs/en/index.php?execute=view_page&amp;module=system&amp;page_id=17 |title=About Madlenianum |publisher=Madlenianum.rs |access-date=15 May 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515105613/http://www.madlenianum.rs/en/index.php?execute=view_page&amp;module=system&amp;page_id=17 |archive-date=15 May 2013}}&lt;/ref&gt;. [[Eurovision qoʻshiq tanlovi 2007|Eurovision 2007]] qoʻshiq tanlovida Serbiya vakili Mariya Şerifovichning gʻalabasidan soʻng, Belgrad 2008-yilda tanlovga mezbonlik qilgan&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.hs.fi/english/article/Serbian+ballad+wins+Eurovision+Song+Contest+-+Belgrade+hosts+in+2008+/1135227223254 |newspaper=[[Helsingin Sanomat]] |title=Serbian ballad wins Eurovision Song Contest – Belgrade hosts in 2008 |date=14 May 2007 |access-date=10 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070830011312/http://www.hs.fi/english/article/Serbian%2Bballad%2Bwins%2BEurovision%2BSong%2BContest%2B-%2BBelgrade%2Bhosts%2Bin%2B2008%2B/1135227223254 |archive-date=30 August 2007}}&lt;/ref&gt;.

Belgrad hududida 1650 dan ortiq koʻrgazmali haykaltaroshlik namunalari mavjud&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://presscentar.uns.org.rs/info/Vesti-iz-muzeja/1563/neda-kovacevic-nek-ucini-svako-koliko-je-kadar-pa-nece-narod-propasti.html |title=NEDA KOVAČEVIĆ: Nek učini svako koliko je kadar, pa neće narod propasti |website=presscentar.uns.org.rs |language=sr |access-date=2 February 2020 |archive-date=2 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200202194147/http://presscentar.uns.org.rs/info/Vesti-iz-muzeja/1563/neda-kovacevic-nek-ucini-svako-koliko-je-kadar-pa-nece-narod-propasti.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tUdQswEACAAJ&amp;q=beogradski+spomenarnik |title=Beogradski spomenarnik: putovanje srpskom istorijom putem spomenika u Beogradu. Ličnosti u beogradskim spomenicima. Deo prvi |last=Kovačević |first=Neda |date=2016 |publisher=Neda Kovačević |isbn=978-86-919895-0-7 |language=en |access-date=1 October 2020 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416083819/https://books.google.com/books?id=tUdQswEACAAJ&amp;q=beogradski+spomenarnik |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

=== Muzeylar ===
[[File:National Museum of Serbia (DSC04612).jpg|thumb|[[Serbiya Milliy muzeyi.]]]]
[[File:Музеј савремене уметности, Парк Ушће, Нови Београд 06.jpg|thumb|right|[[Zamonaviy san'at muzeyi, Belgrad|Zamonaviy sanʼat muzeyi]].]]
Belgraddagi eng koʻzga koʻringan [[muzey]] 1844-yilda tashkil etilgan Milliy muzeydir. Milliy muzeyda 2003-yildan 2018-yil iyunigacha rekonstruksiya ishlari olib borilgan. Muzeyda 400 000 dan ortiq eksponatlar (5600 dan ortiq rasm va 8400 chizma va nashrlar, jumladan Bosch, Juan de Flandes, [[Titsian]], Tintoretto, [[Piter Pauel Rubens|Rubens]], [[Paul Cézanne|Cézanne]], [[Tyepolo Jovanni Battista|GB Tiepolo]], [[Pierre-Auguste Renoir|Renoir]], [[Claude Monet|Monet]], [[Henri de Toulouse-Lautrec|Lautrec]], [[Henri Matisse|Matisse]], [[Pablo Picasso|Picasso]], [[Paul Gauguin|Gauguin]], Chagall, [[Vincent van Gogh|Van Gogh]], Mondrian kabi koʻplab xorijiy ustalar asarlari va Miroslav Injili) mavjud&lt;ref&gt;{{cite web |last=Cvjetićanin |first=Tatjana |url=http://www.narodnimuzej.rs/code/navigate.php?Id=75 |title=From the history of the National Museum in Belgrade |publisher=National Museum of Serbia |access-date=27 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814163742/http://www.narodnimuzej.rs/code/navigate.php?Id=75 |archive-date=14 August 2011}}&lt;/ref&gt;. 1901-yilda tashkil etilgan Etnografik muzey [[Bolqon yarim oroli]], xususan, sobiq Yugoslaviya mamlakatlari qishloq va shahar madaniyatini aks ettiruvchi 150 000 dan ortiq ashyolarni oʻz ichiga oladi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201167 |title=Museums 3 |publisher=Beograd.rs |website=Discover Belgrade |access-date=12 July 2008 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924065021/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201167 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Belgrad [[Zamonaviy sanʼat muzeyi]] Yugoslaviyadagi va dunyodagi ilk muzeylardan biridir&lt;ref name=&quot;knjiga o Lubardi&quot;&gt;{{Cite book |title=Knjiga o Lubardi |last=Lompar |first=Milo |publisher=[[Serbian Literary Guild]] |page=181 |year=2018 |location=Beograd}}&lt;/ref&gt;. Muzey ​​1965-yilda tashkil etilganidan soʻng, sobiq Yugoslaviya hududlarida yaratilgan 8000 dan ortiq sanʼat asarlari toʻplamini oʻz ichiga olgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eng.msub.org.rs/o-muzeju |title=About the Museum |website=eng.msub.org.rs |access-date=30 March 2019 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330193549/http://eng.msub.org.rs/o-muzeju |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Muzey 2007-yilda yopilgan, ammo 2017-yilda Yugoslaviya sanʼatiga eʼtiborni kuchaytirish maqsadida qayta ochilgan&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-23841398 |title=Art gathers dust as Serbia museums kept shut |date=27 August 2013 |work=BBC News |access-date=20 June 2018 |archive-date=6 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706150043/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-23841398 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Belgradda tugʻilgan rassom Marina Abramovich Zamonaviy sanʼat muzeyida koʻrgazma oʻtkazgan, [[The New York Times]] koʻrgazmani 2019-yilda dunyoda roʻy bergan eng muhim madaniy hodisalardan biri deb taʼrifladi&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/09/arts/design/fall-art-exhibitions-louvre-leonardo-brancusi-kara-walker.html |title=28 Art Shows Worth Traveling For |work=The New York Times |date=9 September 2019 |access-date=14 July 2021 |url-access=subscription |last1=Farago |first1=Jason |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416110435/https://www.nytimes.com/2019/09/09/arts/design/fall-art-exhibitions-louvre-leonardo-brancusi-kara-walker.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/25/arts/design/marina-abramovic-the-cleaner.html |title=Marina Abramovic Comes Home, and Comes Clean |work=The New York Times |date=25 September 2019 |access-date=14 July 2021 |url-access=subscription |last1=Dickson |first1=Andrew |archive-date=29 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729152645/https://www.nytimes.com/2019/09/25/arts/design/marina-abramovic-the-cleaner.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Koʻrgazmani 100 000 ga yaqin tashrif buyuruvchi kuzatgan. Marina Abramovich 20 000 kishi oldida chiqish qilgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=EFH1BYUjmMA |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211114/EFH1BYUjmMA |archive-date=14 November 2021 |url-status=live |title=Marina Abramovic-Javno predavanje &quot;CISTAC/CLEANER&quot;-Beograd-MSU 29.09.2019.-Deo 1 |website=YouTube |date=3 October 2019 |access-date=14 July 2021}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;. Belgrad markazida [[Amaliy sanʼat]] muzeyi ham joylashgan. Bu muzey [[Xalqaro muzeylar kengashi]] tomonidan 2016-yilning eng yaxshi instituti sifatida mukofotlangan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ICOM Serbia, Award for the Institution of the Year 2016 – Музеј примењене уметности БеоградМузеј примењене уметности Београд |url=https://mpu.rs/en/about-museum/icom-serbia-award-for-the-institution-of-the-year-2016/ |access-date=2022-10-18 |website=Музеј примењене уметности Београд}}&lt;/ref&gt;.

1878-yilda Kalemegdanda tashkil etilgan Harbiy muzeyda miloddan avvalgi asrlardan oʻrta asrlargacha boʻlgan davrlarga oid 25 000 dan ortiq harbiy ashyolar mavjud. Diqqatga sazovor narsalar qatoriga turk va sharq qurollari, milliy bayroqlar va Yugoslaviya partizan liboslari kiradi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lonelyplanet.com/serbia/belgrade/sights/museum/military-museum |title=Military Museum |publisher=[[Lonely Planet]] |access-date=18 January 2010 |archive-date=20 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020204811/http://www.lonelyplanet.com/serbia/belgrade/sights/museum/military-museum |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.muzej.mod.gov.rs/en/about-us/ |title=Military Museum {{!}} About Us |website=muzej.mod.gov.rs |access-date=30 March 2019 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330193600/http://www.muzej.mod.gov.rs/en/about-us/#.XJ_EJJhKiUk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Nikola Tesla aeroporti yaqinida joylashgan Belgrad Aviatsiya muzeyida 200 dan ortiq samolyotlar mavjud boʻlib, ulardan 50 ga yaqini koʻrgazmaga qoʻyilgan va bir nechtasi Fiat G.50 kabi oʻz turidagi yagona omon qolgan namunalardir. Ushbu muzey F-117 va F-16 kabi [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] va NATO samolyotlarining urib tushirilgan qismlarini ham namoyish etadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.muzejrv.org/istorija/istorija.html |title=Lična karta Muzeja ratnog vazduhoplovstva |publisher=Museum of Air force Belgrade |access-date=19 May 2007 |language=sr |archive-url=https://web.archive.org/web/20060528075833/http://www.muzejrv.org/istorija/istorija.html |archive-date=28 May 2006 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

1952-yilda tashkil etilgan Nikola Tesla muzeyi ixtirochi Nikola Teslaning shaxsiy buyumlarini namoyish etadi. Unda 160 000 ga yaqin asl hujjatlar va 5 700 ga yaqin shaxsiy buyumlari saqlanadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tesla-museum.org/meni_en/nt.php?link=muzej/m&amp;opc=sub2 |publisher=Nikola Tesla Museum |title=About the museum |access-date=10 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610092417/http://www.tesla-museum.org/meni_en/nt.php?link=muzej%2Fm&amp;opc=sub2 |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Belgraddagi eng yirik muzeylarning biri Vuk va Dositey muzeyi boʻlib, u Vuk Stefanovich Karadjich va &lt;nowiki&gt;XIX&lt;/nowiki&gt; asr serb adabiy tilini islohotchisi, birinchi Serbiya taʼlim vaziri Dositey Obradovichning hayoti, faoliyati va merosini namoyish etadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201051 |title=City of Belgrade – Museums 1 |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303191402/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201051 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Belgradda Afrika sanʼati muzeyi ham mavjud. Afrika sanʼati muzeyi 1977-yilda tashkil etilgan boʻlib, Gʻarbiy Afrikadan keltirilgan katta sanʼat toʻplamiga ega&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=202308 |title=Cultural institutions: Museum of African Art |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924064317/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=202308 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Taxminan 95 000 nusxa milliy va xalqaro filmlar bilan Yugoslaviya kino arxivi dunyodagi eng yirik 10 ta arxiv roʻyxatiga kirgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ear.europa.eu/serbia/main/documents/2006Media.pdf |title=Action programme 2006 for Serbia: Support to the Yugoslav Film Archive |publisher=European Agency for Reconstruction |date=1 January 2006 |access-date=10 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070802113127/http://www.ear.europa.eu/serbia/main/documents/2006Media.pdf |archive-date=2 August 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Muassasa, shuningdek, kinoteatr va koʻrgazma zali bilan birga Yugoslaviya kino arxivi muzeyini ham boshqaradi. Arxivni saqlash bilan bogʻliq koʻp yillik muammolar 2007-yilda yangi zamonaviy bino ochilganda hal qilindi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://seecult.org/english/module-News-display-sid-211.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011202918/http://seecult.org/english/module-News-display-sid-211.html |archive-date=11 October 2007 |title=New Depository for the Yugoslav Film Archive's treasure |publisher=SEECult.org, Culture Portal of Southeastern Europe |date=7 June 2007 |access-date=10 July 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Yugoslaviya kino arxivida [[Charlie Chaplin|Charli Chaplinning]] asl hassasi hamda Avgust va Lui Lumierning birinchi filmlari lentalari saqlanadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:433237-U-Noci-muzeja-60-kulturnih-institucija |title=U Noći muzeja 60 kulturnih institucija |publisher=novosti.rs |access-date=3 June 2013 |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809121012/http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:433237-U-Noci-muzeja-60-kulturnih-institucija |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Belgrad shahri muzeyi 2006-yilda shahar markazidagi yangi binoga koʻchib oʻtdi&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.mgb.org.rs/en/the-new-museum-building |title=The New Museum's Building |access-date=26 February 2013 |publisher=Belgrade City Museum |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130401012108/http://www.mgb.org.rs/en/the-new-museum-building |archive-date=1 April 2013}}&lt;/ref&gt;. Muzeyda miloddan avvalgi davrlarda Belgrad shahrining tarixini oʻz ichiga olgan bir qator kolleksiyalar mavjud&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.mgb.org.rs/en/collections |title=Collections |access-date=26 February 2013 |publisher=Belgrade City Museum |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130401011549/http://www.mgb.org.rs/en/collections |archive-date=1 April 2013}}&lt;/ref&gt;.

Yugoslaviya tarixi muzeyida Yugoslaviya davriga oid kolleksiyalar mavjud. Rasmlardan tashqari, eng qimmatli ashyolar [[Apollo 11]] ekipaji [[Neil Armstrong]], Bazz Oldrin va Maykl Kollinz tomonidan 1969-yilda Belgradga tashrif buyurganlarida sovgʻa qilingan Oy qoyalaridir&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.seecult.org/vest/najbolje-u-muzeju-25-maj |title=Najbolje, u Muzeju 25. maj – SEEcult.org Portal za kulturu jugoistočne Evrope |publisher=seecult.org |access-date=3 June 2013 |archive-date=10 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110051850/http://www.seecult.org/vest/najbolje-u-muzeju-25-maj |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Muzeyda [[Iosif Stalin]]ning 260 ta brilliant va olmosli qilich ham bor, uni Stalinning oʻzi sovgʻa qilgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Od-Staljina-sablja-a-od-astronauta-kamenchici-s-Meseca.lt.html |title=Политика Online – Од Стаљина сабља, а од астронаута каменчићи с Месеца |work=Politika Online |access-date=3 June 2013 |archive-date=10 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110051853/http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Od-Staljina-sablja-a-od-astronauta-kamenchici-s-Meseca.lt.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Fan va texnologiya muzeyi 2005-yilda Dorćoldagi birinchi shahar elektr stansiyasi binosiga koʻchib oʻtgan&lt;ref&gt;{{citation |url=http://www.muzejnt.rs/en/206 |title=Project for Reconstruction and Adaptation of the Museum of Science and Technology |publisher=Museum of Science and Technology |access-date=26 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511075002/http://www.muzejnt.rs/en/206 |archive-date=11 May 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Arxitekturasi ===

[[File:Hram_Svetog_Save.jpg|thumb|Avliyo Sava sobori.]]

Belgrad arxitekturasi asrlar davomida rivojlangan. [[Markaziy Yevropa]] shaharlariga xos koʻrinishiga ega boʻlgan Zemun binolaridan tortib Yangi Belgradning modernistik binolarigacha ajralib turadi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Comrie |first1=Nicholas |last2=Moore |first2=Lucy |title=Zemun: The Town Within the City |url=http://www.b92.net/eng/travel/index.php?nav_id=38986 |publisher=[[B92]] Travel |date=1 October 2007 |access-date=17 May 2007 |archive-date=22 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022122710/http://www.b92.net/eng/travel/index.php?nav_id=38986 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Eng qadimgi meʼmorchilik yodgorligi Kalemegdan bogʻida joylashgan. Kalemegdan tashqarisida geografik joylashuvi, tez-tez sodir boʻladigan urushlar va vayronagarchiliklar tufayli qadimgi binolar mavjud emas, faqat XVIII asrga tegishlilari uchraydi&lt;ref name=manevic&gt;{{cite web |last=Manević |first=Zoran |url=http://web.mit.edu/most/www/ser/Belgrade/zoran_manevic.html |title=Architecture and Building |publisher=[[MIT]] website |access-date=19 May 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070811101910/http://web.mit.edu/most/www/ser/Belgrade/zoran_manevic.html |archive-date=11 August 2007}}&lt;/ref&gt;.
[[File:Fsnydsrasssv.jpg|thumb|right|Russian sar turar joy binosi.]]
[[File:Bežanijski_Blokovi_EDIT.jpg|thumb|right|Yangi Belgraddagi Bežanija bloklari, yangi qurilgan uy-joy massivlari.]]

Belgraddagi eng qadimgi jamoat inshooti turkiy turbadir, eng qadimgi uy esa XVIII asr oxirida Dorćolda qurilgan oddiy suvoqli uydir&lt;ref&gt;{{cite web |last=Mitrović |first=Prof. Dr. Mihajlo |url=http://www.ulus.org.rs/ENGLISH/Exhibitions/TriennialA/TriennialA.htm |archive-url=https://archive.today/20100117001440/http://www.ulus.org.rs/ENGLISH/Exhibitions/TriennialA/TriennialA.htm |url-status=dead |archive-date=17 January 2010 |title=Seventh Belgrade triennial of world architecture |publisher=ULUS |date=27 June 2003 |access-date=19 May 2007}}&lt;/ref&gt;. Usmonlilar hukmronligi davrida shahardagi binolar islom meʼmorchiligi uslubida qurilgan. Jamoat binolaridan masjidlar, sudlar, [[Madrasa|madrasalar]] va boshqalar qad rostlagan. Anʼana tariqasida, uy hovlisida bogʻlar boʻlgan. Ular toshdan qurilgan yertoʻlalarga ega, pastki qavati biroz oldinga chiqib turgan va tomi esa biroz tikkaroq boʻlib, koshinlar qoplangan. XIX asrdan boshlab Belgrad Gʻarb madaniyati taʼsirida sharqona shaharchadan zamonaviy arxitekturaga ega, [[neoklassitsizm]], [[romantizm]] taʼsirida butunlay oʻzgargan shaharga aylandi. Serb arxitektorlari XIX asr oxirida Serbiya milliy teatri, Eski saroy, sobor cherkovi va keyinchalik, XX asr boshlarida Milliy Assambleyani yevropaliklar bilan birga qurganlar&lt;ref name=&quot;Zoran Manević&quot;&gt;{{cite web |author=Zoran Manević |url=http://web.mit.edu/most/Public/Belgrade/zoran_manevic.html |title=Architecture and building |lang=en |website=Massachusetts Institute of Technology |access-date=2019-11-21 |archive-date=2019-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191201060821/http://web.mit.edu/most/Public/Belgrade/zoran_manevic.html |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

Ikkinchi jahon urushidan keyingi davrlarda Yugoslaviyada qishloqdan shaharga koʻchib kelgan odamlarning katta oqimi uchun tez va arzon narxda uy-joylar qurildi. 1950-yillarning oʻrtalaridan boshlab [[Modern|modernistik yoʻnalishlar]] Belgrad meʼmorchiligida yuqori oʻrinni egalladi va hamon hukmronlik qilmoqda.  Belgrad Yevropadagi ikkinchi eng qadimgi kanalizatsiya tizimiga ega&lt;ref&gt;{{cite web |title=Potrebno uložiti 1,6 milijardi evra u energetsku efikasnost |url=http://www.blic.rs/Vesti/Ekonomija/518297/Potrebno-uloziti-16-milijardi-evra-u-energetsku-efikasnost |website=Blic |date=10 December 2014 |access-date=10 December 2014 |archive-date=14 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214143427/http://www.blic.rs/Vesti/Ekonomija/518297/Potrebno-uloziti-16-milijardi-evra-u-energetsku-efikasnost |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.  

Serbiya Klinik Markazi 34 gektar maydonni egallagan va 50 ga yaqin binolardan iborat&lt;ref name=&quot;blic2009&quot;&gt;{{cite news |last1=Mišković |first1=Ivan |date=4 February 2009 |title=Za godinu dana više od 50.000 operacija |language=sr |work=blic.rs |url=https://www.blic.rs/vesti/beograd/za-godinu-dana-vise-od-50000-operacija/687nddy |url-status=live |access-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726163120/https://www.blic.rs/vesti/beograd/za-godinu-dana-vise-od-50000-operacija/687nddy |archive-date=26 July 2020}}&lt;/ref&gt;. Klinik markazda bemorlar uchun 3150 oʻrin mavjud&lt;ref name=&quot;networkHospitalsSRB&quot;&gt;{{cite web |title=UREDBA O PLANU MREŽE ZDRAVSTVENIH USTANOVA |url=http://www.paragraf.rs/propisi/uredba_o_planu_mreze_zdravstvenih_ustanova.html |website=paragraf.rs |publisher=Službeni Glasnik RS |accessdate=11 February 2018 |language=Serbcha}}&lt;/ref&gt;, bu raqam Yevropada  va dunyodagi eng yuqori koʻrsatkich hisoblanadi&lt;ref name=&quot;worldslargest&quot;&gt;{{cite web |title=The Largest Hospitals In The World |url=https://www.worldatlas.com/articles/the-largest-hospitals-in-the-world.html |website=worldatlas.com |date=5 October 2017 |access-date=26 July 2020 |archive-date=10 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200710191100/https://www.worldatlas.com/articles/the-largest-hospitals-in-the-world.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Turizm ===
XX asrda Yevropa va Osiyoni bogʻlagan asosiy temiryoʻllardan biri Orient Express Bolqon hududidan oʻtgan. Belgrad asrlar davomida sayohatchilar uchun mashhur hudud boʻlib kelgan. 1843-yilda Dubrovačka koʻchasida (hozirgi Kralj Petar koʻchasi) Serbiya [[Knyaz|knyazi]] Mihailo Obrenovich Belgraddagi birinchi mehmonxonani qurdirgan. Koʻpchilik oʻsha paytda binoning narxi va kattaligi tufayli knyazning bu harakatini tanqid qilgan. Biroq bino tez orada knyazlikning eng badavlat fuqarolari yigʻiladigan obyektga aylangan. Ommaviy tilda bu bino staro zdanje deb ham atalgan (maʼnosi: „eski bino“). Staro zdanje 1903-yilgacha mehmonxona boʻlgan, 1938-yilda buzib tashlangan&lt;ref&gt;{{cite news |first=Dejan |last=Aleksić |title=&quot;Čitanka&quot; srpske istorije i kulture |trans-title=Reading book of Serbian history and culture |newspaper=Politika |page=17 |language=sr |date=25 January 2018 |url=http://www.politika.rs/sr/clanak/397365/Citanka-srpske-istorije-i-kulture |access-date=9 September 2018 |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909184909/http://www.politika.rs/sr/clanak/397365/Citanka-srpske-istorije-i-kulture |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Dejan |last=Aleksić |title=Razglednica koje više nema |trans-title=Postcards that is no more |newspaper=Politika |page=22 |language=sr |date=7–8 April 2018 |url=http://www.politika.rs/sr/clanak/401579/Razglednica-koje-vise-nema |access-date=9 September 2018 |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909184922/http://www.politika.rs/sr/clanak/401579/Razglednica-koje-vise-nema |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. XIX asrning ikkinchi yarmidan boshlab Staro zdanjedan tashqari boshqa yana koʻplab mehmonxonalar qurildi: „Nacional, Grand“, „Kosančićev Venac“, „Srpski Kralj“, „Srpska Kruna“. Bundan tashqari Grčka Kraljica yaqinida „Kalemegdan“, Terazijeda „Bolqon“, „Parij“ va „London“ mehmonxonalari barpo etilgan&lt;ref name=&quot;hanovi&quot;&gt;{{cite news |first=Dragan |last=Perić |title=Kada su svi putevi vodili u Beograd |trans-title=When all roads were leading to Belgrade |newspaper=[[Politika]] |issue=1092 |pages=28–29 |language=sr |date=2 September 2018 |url=http://www.politika.rs/sr/clanak/410658/Kada-su-svi-putevi-vodili-u-Beograd |access-date=9 September 2018 |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909184941/http://www.politika.rs/sr/clanak/410658/Kada-su-svi-putevi-vodili-u-Beograd |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
[[File:Botanička bašta Jevremovac, Beograd - Japanski vrt 07.jpg|thumb|left|Jevremovac botanika bogʻi.]]

Belgrad [[1884|1884-yildan]] keyin [[Paroxod|paroxodlar]] va [[Temir yoʻl|temir yoʻllar]] orqali boshqa shaharlar bilan aloqalarni yoʻlga qoʻyadi. Natijada tashrif buyuruvchilar soni koʻpayadi va yangi mehmonxonalar ularni qabul qila boshlaydi. Savamalada „Bosna“ va „Bristol“ mehmonxonalari ochilgan. Koʻplab mehmonlar tashrif vaqtida Gavrilo Princip Park yaqinida qurilgan „Solun“ va „Orient“ mehmonxonasini tanlashadi. Orient Express orqali kelgan sayyohlar asosan Vilson maydonidagi Petrograd mehmonxonasida toʻxtashadi. Mirkova va Pariska koʻchasi kesishmasida joylashgan Srpski Kralj mehmonxonasi urushlararo davrda (1918-yildan 1939-yilgacha) Belgraddagi eng yaxshi mehmonxona hisoblangan. [[Ikkinchi jahon urushi]] paytida vayron qilingan&lt;ref name=&quot;hanovi&quot;/&gt;.

Yugoslaviyaning parchalanib ketishi, [[Xalqaro sanksiya|xalqaro sanksiyalar]], siyosiy va iqtisodiy beqarorlik Serbiya poytaxti Belgradda turizmning rivojlanishiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. 2000-yildan boshlab Belgradda turizm jonlanib, sayyohlar soni asta-sekin oʻsa boshlandi&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bg-info.org/turizam_u_beogradu |title=Turizam u Beogradu |publisher=Сайт bg-info.org |access-date=2015-01-30 |lang=sr |archive-date=2015-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150201181056/http://www.bg-info.org/turizam_u_beogradu |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Sloveniya, Xorvatiya, Bosniya va Gersegovina, Italiya va Germaniyadan kelgan sayyohlar soni boshqa mamlakatlardan kelgan sayyohlardan ancha yuqori&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.senica.ru/serbia/facts/tourism/v-belgrade-uvelichilos-chislo-turistov |title=В Белграде увеличилось число туристов |publisher=Сайт Сеница.ру |access-date=2015-01-30 |lang=ru |archive-date=2015-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150131151646/http://www.senica.ru/serbia/facts/tourism/v-belgrade-uvelichilos-chislo-turistov |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

Belgraddagi diqqatga sazovor joylar qatoriga shaharning tarixiy hududlari va binolari kiradi. Ular orasida „[[Skadarlija]]“, „Milliy muzey“ va uning yonida joylashgan „Milliy teatr“, „Zemun“, „Nikola Pashich maydoni“, „Terazije“, „Talabalar maydoni“, „Kalemegdan qal’asi“, „[[Knyaz Mixaylova ko'chasi|Knyaz Mihailova koʻchasi]]“, „Parlament binosi“, „Avliyo Sava cherkovi“ va „Eski saroy“ kiradi. Buning ustiga Dunay daryosining ikki tomonida koʻplab bogʻlar, yodgorliklar, muzeylar, kafe-restoranlar va doʻkonlar mavjud. Tepalik ustida joylashgan „Avala yodgorligi“ va „Avala minorasi“dan shahar manzaralarini tomosha qilish mumkin. [[The Guardian]] gazetasi maʼlumotlariga koʻra, Dorcol mahallasi Yevropadagi eng yaxshi mahallalar oʻntaligiga kiradi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/travel/2020/feb/08/10-of-the-coolest-neighbourhoods-in-europe-paris-berlin-rome |title=10 of the coolest neighbourhoods in Europe |work=The Guardian |date=8 February 2020 |access-date=14 July 2021 |archive-date=26 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726225115/https://www.theguardian.com/travel/2020/feb/08/10-of-the-coolest-neighbourhoods-in-europe-paris-berlin-rome |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Crkva_Sv_Andreja_Prvozvanog_na_kraljevskom_kompleksu,_Beograd.jpg|left|thumb|Qirollik majmuasi]]
Dedinje elita mahallasi „Topcider“ va „Koshutnjak“ bogʻlari yaqinida joylashgan. Beli dvor (Oq saroy) yaʼni qirollik oilasi qarorgohi boʻlgan Karadjorđevichlarning uyi tashrif buyuruvchilar uchun ochiq. Saroyda koʻplab qimmatbaho sanʼat asarlari mavjud&lt;ref&gt;{{cite web |last=Wolfs |first=Laura |url=http://old.balkaninsight.com/en/main/life_and_style/28895/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707205638/http://old.balkaninsight.com/en/main/life_and_style/28895/ |url-status=dead |archive-date=7 July 2011 |title=A Palacial Tour |publisher=[[Balkan Insight]] |date=21 June 2010 |access-date=18 September 2011}}&lt;/ref&gt;. Jumladan [[Rembrandt]], [[Pussen Nikola|Nikola Pussin]], Sebastian Burdon, [[Paolo Veronese]], Canaletto, [[Giuseppe Crespi|Crespi]], Winterhalter, Ivan Mestrovich va boshqalarning asarlari saroyni bezab turibdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://politikin-zabavnik.co.rs/pz/tekstovi/ta%D1%98ne-belog-zdanja |title=Тајне белог здања |publisher=«Политикин забавник» |access-date=2018-07-10 |lang=sr |archive-date=2018-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710164942/http://politikin-zabavnik.co.rs/pz/tekstovi/ta%D1%98ne-belog-zdanja |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.royalfamily.org/category/galerija-cir/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BC/?lang=cir |title=Бели двор — колекција уметничких предмета |publisher=Краљевска породица Србије |access-date=2018-07-10 |lang=sr |archive-date=2018-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710194742/http://www.royalfamily.org/category/galerija-cir/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BC/?lang=cir |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.  Yaqin atrofda joylashgan [[Josip Broz Tito|Josip Broz Titoning]] „''Gullar uyi“'' deb nomlangan dam olish maskani sobiq Yugoslaviya prezidentining hayot faoliyatini aks ettiradi. Yodgorlikni 2004-yilda oʻn bir mingdan ortiq kishi, 1982—2012-yillarda esa 17 milliondan ortiq kishi ziyorat qilgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kurir.rs/vesti/drustvo/209530/titovi-poklonici-opsedaju-kucu-cveca |title=Titovi poklonici opsedaju Kuću cveća |date=4 May 2012 |access-date=16 November 2022 |website=kurir.rs |language=sh}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://old.kontra-punkt.info/modules.php?op=modload&amp;name=News&amp;file=article&amp;sid=475 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130111164519/http://old.kontra-punkt.info/modules.php?op=modload&amp;name=News&amp;file=article&amp;sid=475 |archive-date=11 January 2013 |title=Kuću cveća 2004. posetilo 11.000 ljudi |date=17 December 2004 |access-date=16 November 2022 |website=kontrapunkt |language=sh}}&lt;/ref&gt;.

[[Ada Ciganlija]] — Sava daryosidagi orol, Belgradning eng katta sport majmuasi va dam olish maskani. Bugungi kunda hudud Savaning oʻng qirgʻogʻi bilan ikkita yoʻl orqali tutashib, sunʼiy koʻl hosil qilgan. Belgradning issiq yozlarida hordiq chiqarish uchun eng mashhur joy sifatida tan olingan. [[Golf]], futbol, ​​basketbol, ​​voleybol, [[regbi]], [[beysbol]] va [[tennis]] kabi turli sport turlari uchun 7 kmli (4 milya) uzun plyajlar va sport inshootlari mavjud&lt;ref name=&quot;ada&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.tob.rs/what-to-see/attractions/ada-ciganlija |title=Ada Ciganlija |publisher=Tourist Organization of Belgrade |access-date=15 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141227063451/http://www.tob.rs/what-to-see/attractions/ada-ciganlija |archive-date=27 December 2014 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.  Yoz oylarida kuniga 200 000 dan 300 000 gacha kishi orolga choʻmilish uchun boradi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ada: Too Early for Swimming |publisher=Livinginbelgrade.com |url=http://livinginbelgrade.com/news.php?idNews=224 |archive-date=8 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120808153418/http://livinginbelgrade.com/news.php?idNews=224}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Skadarlija-Beograd_-_panoramio_-_Dragan_Jankovic_Faza….jpg|thumb|Shaharning eski mahallalaridan [[Skadarlija]]]]

[[Bungee jumping]], [[Suv changʻi sporti|suv changʻisi]] va [[peyntbol]] kabi ekstremal sport turlari mavjud&lt;ref name=&quot;ada&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Livinginbelgrade.com&quot;&gt;{{cite web |title=Sport Activities in Belgrade |url=http://livinginbelgrade.com/activities.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115140556/http://livinginbelgrade.com/activities.php |archive-date=15 January 2013}}&lt;/ref&gt;. Orolda velosiped haydash, sayr qilish yoki yugurish mumkin boʻlgan koʻplab yoʻlaklar mavjud&lt;ref name=&quot;ada&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Livinginbelgrade.com&quot;/&gt;. Belgradda Ada orolidan tashqari daryolarda yana 16 ta orol&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nikolov |first=Ana |title=Beograd – grad na rekama |website=Institut za Arhitekturu i Urbanizam Srbije |date=29 July 2005 |url=http://www.ekapija.com/website/sr/page/17516 |access-date=5 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070628210222/http://www.ekapija.com/website/sr/page/17516 |archive-date=28 June 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; mavjud boʻlib, orollarning koʻplaridan hali ham foydalanilmaydi. Ular orasida Savaning quyilishida joylashgan Katta jang oroli jonli yovvoyi tabiat (ayniqsa qushlar) vohasi sifatida ajralib turadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://arhiva.kurir-info.rs/Arhiva/2006/maj/23/B-01-23052006.shtml |title=Zbogom, oazo! |work=[[Kurir]] |date=23 May 2006 |access-date=5 June 2007 |language=sr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101020233543/http://arhiva.kurir-info.rs/Arhiva/2006/maj/23/B-01-23052006.shtml |archive-date=20 October 2010}}&lt;/ref&gt;. Bu hudud yaqin atrofdagi Kichik jang oroli bilan birgalikda tabiat qoʻriqxonasi sifatida shahar hukumati tomonidan muhofaza qilinadi&lt;ref&gt;{{cite web |author=Beoinfo |title=Prirodno dobro &quot;Veliko ratno ostrvo&quot; stavljeno pod zaštitu Skupštine grada |url=http://www.ekoforum.org/index/vest.asp?vID=181 |publisher=Ekoforum |date=4 August 2005 |access-date=5 June 2007 |language=sr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726020707/http://www.ekoforum.org/index/vest.asp?vID=181 |archive-date=26 July 2011}}&lt;/ref&gt;. Belgrad shahar hududida 37 ta qoʻriqlanadigan tabiiy resurslar mavjud boʻlib, ulardan sakkiztasi yaʼni „Straževica yerlari“, „Mašin Majdan-Topcider“, „Kalemegdan qalʼasidagi hudud“, „Barajevodagi tashlandiq karyer“, „Karagacha vodiysi“, „Ovcadagi Artezian qudugʻi“, „Kapela loess yerlari“ va „Sremchitsadagi koʻl“ geo-meros obyektlari hisoblanadi. Qolgan 29 ta joy biologik xilma-xillik obyektlaridir&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Petrović |first1=Marko |last2=Lukić |first2=Dobrila |last3=Radovanović |first3=Milan |last4=Vujko |first4=Aleksandra |last5=Gajić |first5=Tamara |last6=Vuković |first6=Darko |date=5 October 2017 |title=&quot;Urban geosites&quot; as an alternative geotourism destination – evidence from Belgrade |journal=Open Geosciences |volume=9 |issue=1 |pages=442–456 |doi=10.1515/geo-2017-0034 |bibcode=2017OGeo....9...34P |issn=2391-5447|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;.

Serbiyaning turizm daromadining yarmi Belgrad hududiga toʻgʻri keladi. 2012-yilda shaharning sayyohlardan tushgan daromadi 500 million yevroni tashkil qilgan&lt;ref name=autogenerated5&gt;{{cite web|url=http://rs.seebiz.eu/beogradu-od-turizma-gotovo-pola-milijarde-evra/ar-50272/|title=Beogradu od turizma gotovo pola milijarde evra|publisher=Сайт seebiz.eu|access-date=2015-01-30|lang=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624014837/http://rs.seebiz.eu/beogradu-od-turizma-gotovo-pola-milijarde-evra/ar-50272/|archive-date=2013-06-24|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;.

2016-yilda bir million roʻyxatdan oʻtgan sayyohlarning tashrifi bilan&lt;ref name=&quot;vesti-online.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.vesti-online.com/Slobodno-Vreme/Putovanja/630938/Nikad-vise-turista-Beograd-najvise-vole-Turci-i-Hrvati |title=Vesti online / Slobodno Vreme / Putovanja / Nikad više turista: Beograd najviše vole Turci i Hrvati |website=vesti-online.com |access-date=3 February 2017 |archive-date=3 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203064658/http://vesti-online.com/Slobodno-Vreme/Putovanja/630938/Nikad-vise-turista-Beograd-najvise-vole-Turci-i-Hrvati |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Turizm|turizmdan]] tushgan daromad qariyb bir milliard yevroga yetgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rs.seebiz.eu/beogradu-od-turizma-gotovo-pola-milijarde-evra/ar-50272/ |title=Beogradu od turizma gotovo pola milijarde evra |publisher=Rs.seebiz.eu |access-date=12 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624014837/http://rs.seebiz.eu/beogradu-od-turizma-gotovo-pola-milijarde-evra/ar-50272/ |archive-date=24 June 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 2019-yilda 100 000 dan ortiq sayyoh 742 ta daryo kreyserida kelgan&lt;ref name=&quot;vesti-online.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.blic.rs/vesti/beograd/u-beograd-je-tokom-2019-brodom-doputovalo-100000-turista-najvise-nemaca-i-amerikanaca/ljq0n92 |title=U Beograd je tokom 2019. brodom doputovalo 100.000 Turista, najviše Nemaca i Amerikanaca |work=blic.rs |date=14 January 2020 |access-date=14 July 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416083832/https://www.blic.rs/vesti/beograd/u-beograd-je-tokom-2019-brodom-doputovalo-100000-turista-najvise-nemaca-i-amerikanaca/ljq0n92 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Turizmning oʻrtacha yillik oʻsish miqdori 13% — 14% ni tashkil etmoqda&lt;ref name=&quot;vesti-online.com&quot; /&gt;.

Belgraddan „Dunay velosiped yoʻli“ (EuroVelo 6) deb nomlanuvchi veloyoʻlak oʻtgan. Veloyoʻlakning uzunligi — Fransiyaning Atlantika qirgʻogʻidan [[Qora dengiz|Qora dengizdagi]] [[Konstansa]] shahrigacha choʻzilgan&lt;ref&gt;[http://www.eurovelo6.org EuroVelo 6, in Deutsch and French and English]&lt;/ref&gt;.

{{wide image|Sava_Centar_Panorama.jpg|1110px|Sava Centar konferensiya markazi. 1978-yilda qurilgan}}

=== Tungi hayot ===
Belgradda shahar boʻylab tonggacha ochiq boʻlgan koʻplab klublarni topish mumkin&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/ |title=The city that never sleeps – Belgrade |date=5 January 2017 |publisher=DMC Balkans Travel &amp; Events |access-date=14 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220206084058/https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Belgradning tungi hayotining eng taniqli xususiyati Sava va Dunay daryolari boʻylab qurilgan tungi klublar (splav) hisoblanadi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Prentice |first=Eve-Ann |url=http://travel.guardian.co.uk/article/2003/aug/10/observerescapesection1 |title=Why I love battereBelgrade |work=The Guardian Travel |date=10 August 2003 |access-date=19 May 2007 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20070515043701/http://travel.guardian.co.uk/article/2003/aug/10/observerescapesection1 |archive-date=15 May 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sherwood |first=Seth |url=https://www.nytimes.com/2005/10/16/travel/16belgrade.html |title=Belgrade Rocks |work=The New York Times |date=16 October 2005 |access-date=19 May 2007 |archive-date=27 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071027090524/http://www.nytimes.com/2005/10/16/travel/16belgrade.html?ex=1287115200&amp;en=4cd8ccf41a41542c&amp;ei=5088 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Gruber |first=Barbara |url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,2129528,00.html |title=Belgrade's Nightlife Floats on the Danube |publisher=[[Deutsche Welle]] |date=22 August 2006 |access-date=19 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070616155059/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C2144%2C2129528%2C00.html |archive-date=16 June 2007 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Belgrade_nightlife_on_riverclubs.jpg|thumb|Belgrad tungi hayoti]]
Bosniya va Gersegovina, Xorvatiya va [[Sloveniya|Sloveniyadan]] kelgan sayyohlar doʻstona muhit, koʻplab klublar va barlar, arzon ichimliklar, sezilarli til toʻsiqlari yoʻqligi tufayli Belgrad tungi hayotini oʻz poytaxtlaridan afzal koʻradilar&lt;ref name=&quot;slovenci&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.b92.net/info/vesti/pregled_stampe.php?yyyy=2004&amp;mm=12&amp;dd=21&amp;nav_id=158386 |title=Slovenci dolaze u jeftin provod |work=[[Glas Javnosti]] |date=21 December 2004 |language=sr |access-date=10 July 2007 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104010307/http://www.b92.net/info/vesti/pregled_stampe.php?yyyy=2004&amp;mm=12&amp;dd=21&amp;nav_id=158386 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.b92.net/info/vesti/pregled_stampe.php?yyyy=2006&amp;mm=01&amp;dd=08&amp;nav_id=184523 |title=U Beograd na vikend-zabavu |trans-title=To Belgrade for a weekend party |first=Milena |last=Zajović |work=[[B92]] |date=6 January 2006 |language=hr |access-date=15 February 2022 |archive-date=16 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216114337/https://www.b92.net/info/vesti/pregled_stampe.php?yyyy=2006&amp;mm=01&amp;dd=08&amp;nav_id=184523 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
Shahardagi madaniy tadbirlar uchun eng mashhur joylardan biri SKC (Talabalar madaniyat markazi) boʻlib, u Belgrad saroyi minorasi roʻparasida joylashgan. Markazda koʻpincha taniqli mahalliy va xorijiy guruhlar ishtirokidagi kontsertlar oʻtkaziladi. SKC shuningdek, turli sanʼat koʻrgazmalari, ommaviy munozaralar va muhokamalar hududi hisoblanadi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Galić |first=David |url=http://www.balkaninsight.com/en/article/studentski-kulturni-centar |title=Studentski Kulturni Centar |publisher=Balkan Insight |date=22 February 2010 |access-date=19 January 2011 |archive-date=1 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101212628/http://www.balkaninsight.com/en/article/studentski-kulturni-centar |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Shimoliy Serbiyaning Starogradska deb nomlanuvchi qismida Belgrad shoirlari va sanʼatkorlari yigʻilgan Skadarliyada mahallasi XIX—XX asrlarda mashhur boʻlgan. Skadar koʻchasi (Skadarliya markazi) va uning atrofidagi mahalla Belgradning eng yaxshi va eng koʻhna anʼanaviy restoranlari (serb tilida kafanas deb ataladi) bilan oʻralgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tob.rs/en/see.php?kat=9 |title=Skadarlija |publisher=[[Tourist Organisation of Belgrade]] |access-date=19 January 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101220050323/http://www.tob.rs/en/see.php?kat=9 |archive-date=20 December 2010}}&lt;/ref&gt;.  Mahallaning bir tomonida XIX asrning birinchi yarmida tashkil etilgan Belgradning eng qadimgi pivo zavodi joylashgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.seenews.com/profiles/companies/cs_bip_beogradska_industrija_piva/ |title=Beogradska Industrija Piva AD |publisher=SEE News |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426083313/http://www.seenews.com/profiles/companies/cs_bip_beogradska_industrija_piva/ |archive-date=26 April 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Shahardagi eng tarixiy qahvaxonalaridan biri Znak pitanja hisoblanadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1319 |title=Znamenite građevine 3 |publisher=Official site |language=sr |access-date=10 July 2007 |archive-date=28 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528075204/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1319 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

''[[The Times|The Times gazetasining]]'' yozishicha, Yevropaning eng yaxshi tungi hayotini Belgradda topish mumkin&lt;ref&gt;{{cite news |last=Scurlock |first=Gareth |date=4 November 2008 |title=Europe's best nightlife |work=[[The Times]] |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/travel/holiday_type/music_and_travel/article5082856.ece |url-status=live |access-date=11 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011041429/http://www.timesonline.co.uk/tol/travel/holiday_type/music_and_travel/article5082856.ece |archive-date=11 October 2011}}&lt;/ref&gt;.  2009-yildagi Lonely Planet nashriyoti (sayohat boʻyicha qoʻllanmalar nashr etadi) ''1000 Ultimate Experiences'' qoʻllanmasida Belgradni dunyoning eng yaxshi 10 ta shaharlari orasida 1-oʻringa qoʻygan&lt;ref&gt;{{cite news |date=9 November 2009 |title=The world's top 10 party towns |work=The Sydney Morning Herald |url=https://www.smh.com.au/travel/the-worlds-top-10-party-towns-20091118-im4q.html |url-status=live |access-date=16 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100410045707/http://www.smh.com.au/travel/the-worlds-top-10-party-towns-20091118-im4q.html |archive-date=10 April 2010}}&lt;/ref&gt;.

=== Sport ===
Belgradda mingga yaqin sport inshootlari mavjud boʻlib, ularning aksariyati barcha turdagi sport tadbirlariga xizmat koʻrsatishga qodir&lt;ref name=offsport&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201508 |title=Sport and Recreation |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924070847/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201508 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Ada Ciganlija orolidagi koʻl va plyajlar shaharning eng muhim dam olish joylaridan biridir. Ada Ciganlija jami 8 km uzunlikdagi plyajlari, koʻplab bar, kafe, restoran va sport inshootlari bilan ayniqsa yoz oylarida koʻplab sayyohlarni oʻziga jalb qiladi.
Koshutnjak bogʻi koʻp sonli yugurish va velosiped yoʻllari, yopiq va ochiq basseynlari hamda barcha sport turlari uchun sport inshootlari bilan juda mashhur. U Ada Ciganlijadan atigi 2 km uzoqlikda joylashgan boʻlib, „Belgradning kislorod zavodi“ deb nom olgan&lt;ref name=&quot;pluca&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.politika.rs/sr/clanak/322573/Beograd/Ciscenje-pluca-fabrike-kiseonika|author=Branka Vasiljević|title= Čišćenje pluća fabrike kiseonika|date=23 March 2015|publisher=[[Politika]]|language=sr}}&lt;/ref&gt;.
[[File:Fk Red Star stadium.jpg|thumb|right|Rajko Mitich stadioni.]]
[[File:Свјетлопис дијела Биограда.jpg|thumb|right|Ada Ciganlija oroli.]]
[[File:Ada Ciganlija lake.jpg|thumb|right|Ada Ciganlija oroli.]]
[[File:2022–23 ABA League, Game 5 Partizan - Crvena Zvezda.jpg|thumb|right|Shtark Arena.]]

XX asrning 60—70-yillarida Belgradda suv sporti boʻyicha birinchi jahon chempionati oʻtkazilgan. Shahar [[1973|1973-yilda]] futbol boʻyicha Yevropa chempionati va 1973-yilgi Yevropa kubogi finaliga ham mezbonlik qilgan. Belgradda 1962-yilda [[yengil atletika]] boʻyicha Yevropa chempionati, 1969-yilda Yevropa yopiq inshootlardagi [[basketbol]] oʻyinlari, 1961- va 1975-yilda erkaklar va ayollar oʻrtasida [[voleybol]] boʻyicha Yevropa chempionati va 1978-yilda havaskor boks boʻyicha jahon chempionati kabi bir qator yirik xalqaro tadbirlar oʻtkazildi.

Belgrad 2000-yillarning boshidan beri deyarli har yili yirik sport tadbirlariga mezbonlik qiladi. Ulardan baʼzilari: EuroBasket 2005, [[gandbol]] boʻyicha Yevropa chempionati, 2012-yilda ayollar uchun gandbol boʻyicha jahon chempionati, 2005-yilda erkaklar va ayollar uchun voleybol boʻyicha Yevropa chempionati, 2006- va 2016-yillarda suv polosi boʻyicha Yevropa chempionati, 2007-yilgi Yevropa yoshlar Olimpiya festivali va 2009-yilgi yozgi Universiada musobaqalaridir&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fisu.net/site/page_1068.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209234741/http://www.fisu.net/site/page_1068.php |archive-date=9 February 2008 |title=Universiade 2009 (Belgrade) |publisher=[[International University Sports Federation|FISU]] |access-date=19 May 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.   Belgrad 2017-yilda yengil atletika va basketbol boʻyicha Yevropa chempionatiga mezbonlik qildi. 2018- va 2022-yillarda EuroLeague Final Four turnirlari oʻtkazildi. Soʻnggi yillarda tennis, futzal, dzyudo, karate, kurash, eshkak eshish, [[kikboksing]], stol tennisi va shaxmat kabi sport turlari boʻyicha jahon va qitʼa chempionatlari ham oʻtkazilmoqda.

Shaharda Serbiyaning ikkita eng yirik va eng muvaffaqiyatli futbol klublari — „Red Star Belgrad“ va „[[Partizan Belgrad]]“ joylashgan. Red Star Belgrad 1991-yilda UEFA Chempionlar Ligasida gʻolib chiqqan, „Partizan“ esa 1966-yilgi UEFA Chempionlar Ligasida ikkinchi oʻrinni egallagan. Belgradda ikkita yirik stadion bor: Marakana ''(''Red star stadioni) va Partizan stadioni&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201754 |title=Sport and Recreation (Stadiums) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924065704/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201754 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.  

19384 tomoshabinga moʻljallangan Shtark Arena Yevropadagi eng yirik yopiq arenalardan biri hisoblanadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://starkarena.co.rs/o-%D1%88/ |title=О Штарк Арени |trans-title=About Štark Arena |publisher=Štark Arena |access-date=5 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609073033/https://starkarena.co.rs/o-%d1%88/ |archive-date=9 June 2019 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.  Undan yirik sport tadbirlari va katta kontsertlar vaqtida foydalaniladi. 2008-yil may oyida Shtark Arenada 53-Evrovision qoʻshiq tanlovi oʻtkazilgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Belgrade Arena Profile |url=http://www.arenabeograd.com/en/page/61/Arena+Profile |publisher=Belgrade Arena |access-date=28 May 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120608082527/http://www.arenabeograd.com/en/page/61/Arena+Profile |archive-date=8 June 2012}}&lt;/ref&gt;.  Aleksandar Nikolić stadioni 1992-yilgi Yevropa chempioni boʻlgan KK Partizan va KK Crvena zvezda basketbol klublarining asosiy maskani hisoblanadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201758 |title=Sport and Recreation (Sport Centers and Halls) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924061438/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201758 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd2007.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=20&amp;Itemid=131&amp;limit=1&amp;limitstart=3&amp;lang=en |title=Venues |publisher=[[EYOF]] Belgrade 2007 |access-date=30 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071008062254/http://www.beograd2007.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=20&amp;Itemid=131&amp;limit=1&amp;limitstart=3&amp;lang=en |archive-date=8 October 2007}}&lt;/ref&gt;.

Soʻnggi vaqtlarda Belgradda [[Ana Ivanovich]], [[Jelena Janković|Jelena Jankovich]] va [[Novak Đoković|Novak Dokovich]] kabi jahon darajasidagi bir qancha tennischilar yetishib chiqdi. Ivanovich va Jokovich „Katta Dubulgʻa“ musobaqalarida gʻolib chiqqan. Jelena Jankovich ATP 1-raqamiga ega boʻlgan birinchi belgradlik ayoldir. Serbiya terma jamoasi Shtrak arenada boʻlib oʻtgan finalda Fransiya jamoasini magʻlub etib, 2010-yilgi Devis kubogini qoʻlga kiritgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.daviscup.com/en/news/articles/tipsarevic-sends-serbia-into-first-davis-cup-final.aspx |title=Tipsarevic sends Serbia into first Davis Cup final |date=19 September 2010 |publisher=Davis Cup |access-date=20 September 2010 |archive-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610203522/http://www.daviscup.com/en/news/articles/tipsarevic-sends-serbia-into-first-davis-cup-final.aspx |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Belgrad 1992- va 1996-yillardagi [[Yozgi olimpiada oʻyinlari|Yozgi Olimpiada oʻyinlariga]] mezbonlik qilish uchun ariza bergan nomzodlardan biridir. 1992-yilda shahar „&lt;nowiki/&gt;[[Barselona|Barselona“ga]] magʻlub boʻldi va 1996-yilda oʻyinlar [[Atlanta|Atlantada]] boʻlib oʻtdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.olympic.org/atlanta-1996 |title=Atlanta 1996 |lang=en |publisher=Сайт Международного олимпийского комитета |access-date=2020-02-04 |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627035017/https://www.olympic.org/atlanta-1996 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;. Belgradda [[1988|1988-yildan]] beri har yili yugurish marafoni oʻtkazilib kelinadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1768 |title=Београдски маратон |publisher=Сайт Белграда |access-date=2015-01-30 |lang= |archive-date=2015-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150131141732/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1768 |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bgdmarathon.org/informacije.aspx |title=Informacije |lang=sr |publisher=Сайт Белградского марафона |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204084928/http://www.bgdmarathon.org/informacije.aspx |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

=== Moda va dizayn ===
1996-yildan beri har yarim yilda (kuz-qish va bahor-yoz) butun shahar boʻylab moda haftaliklari oʻtkaziladi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.belgradefashionweek.com/srpski/onama.php |title=O nama |publisher=Belgrade Fashion Week |language=sr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107082930/http://www.belgradefashionweek.com/srpski/onama.php |archive-date=7 November 2011}}&lt;/ref&gt;. Koʻplab serbiyalik va xorijiy dizaynerlar hamda moda brendlari Belgrad moda haftaligida oʻz ishlari bilan qatnashadilar. [[London moda haftaligi]] bilan hamkorlikda tashkil etilgan festival Georg Styler va Ana Lyubinkovich kabi mahalliy isteʼdodlarning xalqaro faoliyatini boshlashga yordam bergan. Belgradda tugʻilgan [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] moda dizayneri Roksanda Ilincic&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fashion.telegraph.co.uk/article/TMG8555379/World-of-designer-Roksanda-Ilincic.html|title=World of designer Roksanda Ilincic - Telegraph|website=fashion.telegraph.co.uk}}&lt;/ref&gt; ham Belgradda tez-tez koʻrgazmalar oʻtkazib turadi.

Modaga qoʻshimcha ravishda, Belgradda har yili [[Karim Rashid]], Daniel Libeskind, Patrisiya Urquiola va Konstantin Grcich kabi xalqaro arxitektorlar va dizaynerlarni jalb qiladigan ikkita yirik dizayn koʻrgazmalari oʻtkaziladi. Ular Mikser festivali va Belgrad dizayn haftaligidir. Festivallarda maʼruzalar, koʻrgazmalar va tanlovlar oʻtkaziladi. Bundan tashqari, Sacha Lakich&lt;ref name=&quot;scmp&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.scmp.com/native/lifestyle/topics/premier-living/article/2137431/french-designer-sacha-lakic-likes-things|title=French designer Sacha Lakic likes things simple, whether it's design, functionality or IoT - South China Morning Post|website=scmp.com|date=22 March 2018|accessdate=2018-04-07}}&lt;/ref&gt;, Ana Kraš&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sideeffectsprint.com/artist/ana-kras/|title=Ana Kraš|publisher=Side Effects|accessdate=March 10, 2018 }}&lt;/ref&gt;, Bojana Sentaler&lt;ref&gt;{{Cite web |last=MacAdam |first=Lindsay |date=2018 |title=Fresh Coat |url=https://magazine.yorku.ca/issues/winter-2018/fresh-coat/ |access-date=2023-01-13 |website=The York University Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt; va Marek Djordjevich&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3LAr-jjuzj8C&amp;q=%22Marek+Djordjevic%22&amp;pg=PA270|title=Driven: Inside BMW, the Most Admired Car Company in the World|first=David|last=Kiley|date=2 April 2004|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=9780471269205|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; kabi xalqaro dizaynerlarning ham asli kelib chiqishi Belgraddan.
=== Musiqasi ===
1980-yillarda Belgrad Yugoslaviyadagi „yangi musiqiy toʻlqin“ ning asosiy markazlaridan biri boʻlgan. VIA „Idols“, „Ekatarina Velika“ (EKV) va „Sharlo Acrobat“ nomli musiqiy guruhlar mavjud edi. Boshqa taniqli Belgrad rok guruhlari ichidan „Riblja Čorba“, „Bajaga i Instruktori“ ajralib turadi. [[2008|2008-yilda]] Belgradda Evrovision qoʻshiq tanlovi boʻlib oʻtdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://eurovision.tv/event/belgrade-2008 |title=Belgrade 2008 |lang=en |publisher=Официальный сайт конкурса «Евровидение» |access-date=2020-02-19 |archive-date=2021-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127123855/https://eurovision.tv/event/belgrade-2008 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

=== Koʻrgazmalar va festivallar ===

Belgrad anʼanaviy ravishda koʻplab turli [[koʻrgazma]] va [[Festival|festivallarga]] mezbonlik qiladi:

* Oktyabr oyida shahar koʻrgazma markazida boʻlib oʻtgan Belgrad kitob yarmarkasi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sajamknjiga.rs/o-nama/istorijat/ |title=Историјат |lang=sr |publisher=Сайт Белградской книжной ярмарки |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204130940/https://sajamknjiga.rs/o-nama/istorijat/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/cene-gosti-izlozbe-sve-sto-treba-da-znate-o-ovogodisnjem-sajmu-knjiga/ezscmmh |title=CENE, GOSTI, IZLOŽBE Sve što treba da znate o ovogodišnjem Sajmu knjiga |lang=sr |publisher=«Blic» |date=22 октября 2017 |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204130938/https://www.blic.rs/kultura/vesti/cene-gosti-izlozbe-sve-sto-treba-da-znate-o-ovogodisnjem-sajmu-knjiga/ezscmmh |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Зоран Колунџија |url=http://www.politika.rs/scc/clanak/440195/Da-li-je-knjiga-roba-ili-kultura |title=Да ли је књига роба или култура |lang=sr |publisher=«Политика» |date=20 октября 2019 |access-date=2020-02-04 |archive-date=2019-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021212754/http://www.politika.rs/scc/clanak/440195/Da-li-je-knjiga-roba-ili-kultura |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.
* FEST xalqaro kinofestivali, fevral oyining oxirgi dam olish kunlari — mart oyining boshlarida tuzilgan dastur va kutilayotgan tashrifchilar soniga qarab shaharning turli madaniyat markazlarida oʻtkaziladi&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1297 |title=Културне манифестације |publisher=Сайт Белграда |access-date=2016-02-28 |lang=sr |archive-date=2016-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125133459/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1297 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fest.rs/o-festivalu |title=O festivalu |lang=sr |publisher=Сайт кинофестиваля «ФЕСТ» |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200410233327/https://www.fest.rs/o-festivalu |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.
* Belgrad hujjatli va qisqa metrajli filmlar festivali mart oyining oxirgi yakshanbasida boshlanadi va 4-5 kun davom etadi&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://martovski.rs/sr/istorijat/ |title=Istorijat festivala |lang=sr |publisher=Сайт Фестиваля документальных и короткометражных фильмов |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211174822/http://martovski.rs/sr/istorijat/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.
* Sopot kinofestivali, anʼanaviy tarzda iyul oyining boshida mahalliy madaniyat markazida boʻlib oʻtadi&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/401/film-i-tv/3575053/spremite-se-pocinje-filmski-festival-u-sopotu.html |title=Спремите се, почиње Филмски фестивал у Сопоту |lang=sr |publisher=«РТС» |date=1 июля 2019 |access-date=2020-02-19 |archive-date=2019-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190704034659/http://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/401/film-i-tv/3575053/spremite-se-pocinje-filmski-festival-u-sopotu.html |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.
* Belgrad yozgi festivali, teatrlashtirilgan tomoshalar va musiqiy dasturlarga bagʻishlangan boʻlib, yozning ikkinchi yarmida boʻlib oʻtadi&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;/&gt;.
* Belgrad musiqa festivali oktyabr oyining ikkinchi yarmida boshlanadi va 15 kun davom etadi, uning dasturining muhim qismini xalq musiqasi tashkil etadi&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;/&gt;.
* „Rezonat“ — bu butun dunyodan rassomlar va dasturchilarni birlashtirgan xalqaro media festivali&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resonate.io/|title=Фестиваль Resonate|publisher=Сайт фестиваля «Resonate»|lang=en|access-date=2017-05-16|archive-date=2020-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200917033219/http://www.resonate.io/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Ommaviy axborot vositalari ==
Serbiyadagi eng muhim [[Ommaviy axborot vositalari|ommaviy axborot vositalarining]] markazi Belgradda joylashgan. Shaharda davlat teleradiokompaniyasi boʻlgan [[Serbia Radio Television]] (RTS) milliy teleradiokompaniyasining asosiy shtab-kvartirasi joylashgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rts.rs/page/rts/sr/javniservis/RTS+50/story/251/I+danas/27294/Medijski+javni+servis+gra%C4%91ana.html |title=Medijski javni servis građana |date=13 November 2008 |publisher=Radio Television of Serbia |language=sr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520041218/http://www.rts.rs/page/rts/sr/javniservis/RTS+50/story/251/I+danas/27294/Medijski+javni+servis+gra%C4%91ana.html |archive-date=20 May 2011}}&lt;/ref&gt;. Eng mashhur tijoriy teleradiokompaniya RTV Pink boʻlib, oʻzining mashhur koʻngilochar dasturlari bilan tanilgan. Eng mashhur tijorat teleradiokompaniyalaridan yana biri bu B92 boʻlib, oʻz televideniyesi, radiostansiyasi, musiqa va kitob nashr etish bosmaxonasiga ega, shuningdek, Serbiya internetidagi eng mashhur veb-saytga boshchilik qiladi&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Manasek |first=Jared |url=https://www.cjr.org/issues/2005/1/manasek-paradox.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310234840/https://www.cjr.org/issues/2005/1/manasek-paradox.asp |archive-date=10 March 2007 |title=The Paradox of Pink |magazine=[[Columbia Journalism Review]] |date=January 2005 |access-date=19 May 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2006&amp;mm=09&amp;dd=01&amp;nav_category=15&amp;nav_id=210237&amp;fs=1 |title=B92 na 8.598. mestu na svetu |publisher=B92 |date=1 September 2006 |access-date=19 May 2007 |language=sr |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208112143/http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2006&amp;mm=09&amp;dd=01&amp;nav_category=15&amp;nav_id=210237&amp;fs=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Belgraddan efirga uzatiladigan boshqa telekanallarga 1Prva (sobiq Fox televizija), Nova, N1 kiradi.

Belgradda nashr etiladigan yuqori tirajli kundalik gazetalarga „Politica“, „Blic“, „Alo!“, „Kurir“ va „Danas“ kiradi. Ikkita sport gazetasi — „Sportski žurnal“, „Sport“ va bitta iqtisodiyot sohasi yangiliklarini aks ettiruvchi gazeta — „Privredni pregled“ mavjud. „Harper’s Bazaar“, „Elle“, „Cosmopolitan“, „National Geographic“, „Menʼs Health“, „Grazia“ kabi litsenziyalangan jurnallarning Serbiyadagi boʻlimlari mavjud. „24 sata“ gazetasini 2006-yilning kuzidan bepul tarqatish yoʻlga qoʻyilgan&lt;ref name=&quot;ringier&quot;&gt;[http://www.ringier.ch/index.cfm?id=2716&amp;detail=true Ringier, das grösste Schweizer Medienunternehmen&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928001041/http://www.ringier.ch/index.cfm?id=2716&amp;detail=true|date=2007-09-28}}&lt;/ref&gt;.

== Taʼlim ==
[[File:Kapetan Misino Zdanje zgrada.JPG|thumb|right|200px|Belgrad universitetining maʼmuriy va boshqaruv binosi.]]
Belgradda uchta davlat universiteti va bir nechta xususiy oliy taʼlim muassasalari mavjud. [[1808|1808-yilda]] grande école ([[Fransiya|Fransiyadagi]] taʼlim tizimining bir koʻrinishi) sifatida tashkil etilgan Belgrad universiteti Serbiyadagi eng qadimgi oliy taʼlim muassasasi hisoblanadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ius.bg.ac.rs/eng/university_of_belgrade.htm |title=The University of Belgrade – The Seedbed of University Education |publisher=Faculty of Law of University of Belgrade |access-date=18 May 2007 |archive-date=15 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315092358/http://www.ius.bg.ac.rs/eng/university_of_belgrade.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. XIX asrda shaharning koʻrinishi oʻzgara borgan sari bir nechta universitet binolari Belgrad arxitekturasi va madaniy merosining tarkibiy qismi sifatida tan olingan. 90 000 ga yaqin talaba roʻyxatga olingan [[Belgrad universiteti]] Yevropadagi eng yirik universitetlardan biri hisoblanadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bg.ac.rs/eng/uni/en_recrektora.php |title=Word by the Rector |publisher=[[University of Belgrade]] |access-date=19 January 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006194902/http://www.bg.ac.rs/eng/uni/en_recrektora.php |archive-date=6 October 2010}}&lt;/ref&gt;. Bulardan tashqari Belgradda „Vinchaa“ Yadro fanlari instituti&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.vin.bg.ac.rs/o-institutu/istorija-instituta |title=Istorija instituta |lang=sr |publisher=Institut za nuklearne nauke «Vinča» |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110210128/https://www.vin.bg.ac.rs/o-institutu/istorija-instituta |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;, [[Nikola Tesla]] nomidagi Elektrotexnika instituti, Mixajlo Pupin instituti&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pupin.rs/o-institutu/profil/ |title=Profil |lang=sr |publisher=Institut «Mihajlo Pupin» |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506074143/http://www.pupin.rs/o-institutu/profil/ |deadlink=no}}&lt;/ref&gt; mavjud.

1973-yil 21-mayda shahardagi sanʼat akademiyalari Sanʼat universiteti tarkibidagi [[Fakultet|fakultetlarga]] aylantirildi. Bu oliygoh Belgraddagi ikkinchi universitet boʻldi. 2011-yilda Belgraddagi davlat universitetlari yana bittaga koʻpaydi. Harbiy Akademiya va Harbiy Tibbiyot Akademiyasidan iborat ikki fakultetni oʻz ichiga olgan Harbiy Mudofaa Universitetiga asos solindi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mod.gov.rs/lat/4885/univerzitet-odbrane-4885 |title=Univerzitet odbrane |lang=sr |publisher=Сайт Министерства обороны Сербии |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324200805/http://www.mod.gov.rs/lat/4885/univerzitet-odbrane-4885 |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

Shuningdek, shaharda 195 ta boshlangʻich maktab va 85 ta oʻrta maktab mavjud. Boshlangʻich maktab tizimida 162 oddiy maktab, 14 maxsus maktab, 15 sanʼat maktabi va 4 kattalar maktabi, oʻrta maktab tizimida 51 kasb-hunar maktabi, 21 gimnaziya, 8 sanʼat maktabi va 5 maxsus maktab mavjud&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201008 |title=Education and Science |publisher=City of Belgrade |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924053856/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201008 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Serbiya Respublikasi Statistika instituti maʼlumotlariga koʻra, 2016-yilda Belgrad okrugida 126525 kishi boshlangʻich, 60099 kishi oʻrta, 147828 kishi oliy maʼlumotga ega boʻlgan{{sfn|Статистички годишњак 2018|2018|с=111}}.

== Transport ==
[[File:Prokop_station.jpg|thumb|left|Belgrad markaziy temir yoʻl stansiyasi.]]
Belgraddagi jamoat transporti [[avtobus]], [[tramvay]] va [[trolleybus]] yoʻnalishlaridan iborat. Shahar statistika sektori maʼlumotlariga koʻra, 2018-yilda Belgradda{{sfn|Статистички годишњак Београда 2018.|2019|с=260}}:

* Umumiy uzunligi 10590 km boʻlgan 495 ta avtobus yoʻnalishi va 1642 ta avtobus
* Umumiy uzunligi 132 km boʻlgan 12 ta tramvay yoʻnalishi va 245 ta tramvay
* Umumiy uzunligi 64 km boʻlgan 8 ta trolleybus yoʻnalishi va 123 ta trolleybus mavjud.

Deyarli barcha jamoat transporti Belgrad shahar transport kompaniyasiga tegishli&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gsp.rs/delatnost_preduzeca.aspx |title=Делатност предузећа |lang=sr |publisher=ГСП «Београд» |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200226010419/http://www.gsp.rs/delatnost_preduzeca.aspx |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;. Yagona liniyalarda xususiy tashuvchi transport turlari ham mavjud&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1635|title=Градски превоз|publisher=Сайт Белграда|access-date=2015-01-30|lang=sr|archive-date=2015-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316120534/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1635|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Shahar atrofidagi aholi punktlari bilan transport aloqalarini „Lasta“ kompaniyasi olib boradi. Kompaniya, shuningdek, shaharlararo yoʻlovchilarni tashishni ham oʻz zimmasiga olgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1611|title=Аутобуски саобраћај|publisher=Сайт Белграда|access-date=2015-01-30|lang=sr|archive-date=2015-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316113533/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1611|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://lasta.rs/o-nama/istorijat/od-2000-do-danas/ |title=Od 2000. do danas |lang=sr |publisher=Sp Lasta |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133815/http://lasta.rs/o-nama/istorijat/od-2000-do-danas/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

Shahar atrofida [[temir yoʻl transporti]] (Beovoz) harakati Zheleznice Srbije temir yoʻl kompaniyasi tomonidan amalga oshiriladi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1615 |title=Железнички саобраћај |publisher=Сайт Белграда |access-date=2015-01-30 |lang=sr |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316125105/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1615 |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.blic.rs/vesti/beograd/promene-u-beovozu-nova-linija-i-promena-reda-voznje-od-decembra/45hfk8r |title=PROMENE U «BEOVOZU» Nova linija i promena reda vožnje od decembra |lang=sr |publisher=«Blic» |date=30 ноября 2019 |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204093918/https://www.blic.rs/vesti/beograd/promene-u-beovozu-nova-linija-i-promena-reda-voznje-od-decembra/45hfk8r |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. [[Beovoz]] 1992-yilda ish boshlagan va hozirda shaharning gʻarbiy, shimoli va janubidagi chekka hududlarni uning markazi bilan bogʻlaydigan toʻrtta liniyaga ega. Belgrad metro yoki boshqa tezyurar shahar transportiga ega boʻlmagan Yevropadagi soʻnggi yirik metropoliya shaharlaridan biridir. Belgrad metrosining qurilishi boshlangan, ammo tugallanmagan. Shahar markazida buning uchun qurilgan ikkita yer osti stansiyasi („Karađorđev“ va „Vukov Spomenik“) dastlab Beovoz shahar poyezdlari tarmogʻiga kiritilgan. Keyinchalik 2010-yil 1-sentyabrga qadar Beovozdan alohida JSST BG shahar poyezdlar&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.vreme.com/cms/view.php?id=952601&amp;print=yes |title=BG voz: Najbrže do centra grada |lang=sr |publisher=«Vreme» |date=30 сентября 2010 |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603112430/https://www.vreme.com/cms/view.php?id=952601&amp;print=yes |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Дејан Алексић |url=http://www.politika.rs/scc/clanak/421843/Beograd/Od-Resnika-do-Pancevackog-mosta-BG-voz-na-sat-vremena |title=Од Ресника до Панчевачког моста «БГ воз» на сат времена |lang=sr |publisher=«Политика» |date=2 февраля 2019 |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603113159/http://www.politika.rs/scc/clanak/421843/Beograd/Od-Resnika-do-Pancevackog-mosta-BG-voz-na-sat-vremena |deadlink=no}}&lt;/ref&gt; tizimi yaratildi. 2021-yil noyabr holatiga koʻra, Belgrad metrosida qurilish ishlari olib borilmoqda. Birinchi liniyasi 2028-yilning avgustigacha ishga tushishi rejalashtirilgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Serbia to start Belgrade metro construction in November |url=http://seenews.com/news/serbia-to-start-belgrade-metro-construction-in-november-730158 |access-date=13 December 2021 |website=seenews.com |language=en |archive-date=14 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214111902/https://seenews.com/news/serbia-to-start-belgrade-metro-construction-in-november-730158 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Aleksić |first=Dejan |title=Depo za metro na Bežanijskoj kosi |url=https://www.politika.rs/sr/clanak/485825/Beograd/Depo-za-metro-na-Bezanijskoj-kosi |access-date=13 December 2021 |website=Politika Online |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213145849/https://www.politika.rs/sr/clanak/485825/Beograd/Depo-za-metro-na-Bezanijskoj-kosi |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Свјетлопис_мостарске_петље_у_Биограду.jpg|thumb|Mostar yoʻloʻtkazgichi]]
[[Fayl:ISS067-E-176882.jpg_Belgrade_at_night.jpg|thumb|Belgrad shahri. 2022-yil, 5-iyul, Markaziy Yevropa vaqti bilan 1:48; Xalqaro kosmik stansiyadan olingan]]
[[Fayl:Belgrade_bypass.jpg|right|thumb|{{legend|blue|A boʻlimi (Batajnica-Dobanovci)}}{{legend|red|B boʻlimi (Dobanovci-Bubanj Potok)}}{{legend|green|C boʻlimi (Bubanj Potok-Pančevo)}}]]

Belgradni Novi Sad bilan bogʻlaydigan tezyurar temir yoʻl 2022-yil 19-martda oʻz ishini boshlagan&lt;ref&gt;https://www.politika.rs/scc/clanak/502468/Pustena-u-saobracaj-brza-pruga-Beograd-Novi-Sad Politika: „Puštena u saobraćaj brza pruga Beograd-Novi Sad“&lt;/ref&gt;.  Subotica va [[Budapesht]] tomon yoʻl qurilishi davom etmoqda&lt;ref&gt;[https://www.rtv.rs/sr_lat/vojvodina/novi-sad/radovi-na-pruzi-novi-sad-subotica-prvi-brzi-voz-ce-proci-krajem-2024._1335065.html RTV: „Radovi na pruzi Novi Sad-Subotica: Prvi brzi voz će proći krajem 2024“]&lt;/ref&gt;, temiryoʻlni janub tomondagi [[Nish]] va [[Shimoliy Makedoniya]] tomon uzaytirish rejalari mavjud&lt;ref&gt;[https://www.rtv.rs/sr_lat/ekonomija/vucic-brza-pruga-beograd-nis-gotova-2026.-godine;-domace-firme-su-nase-blago_1296336.html RTV: „Vučić: Brza pruga Beograd-Niš gotova 2026. godine, domaće firme su naše blago“]&lt;/ref&gt;.

Shahar X va VII panyevropa transport koridorlari (Markaziy va Sharqiy Yevropadagi transport yoʻlaklari tizimi, yaʼni temir yoʻllar, avtomobil yoʻllari va boshqalar) boʻylab joylashgan.  Avtomobil yoʻllari tizimi shimolda Novi Sad va [[Budapesht|Budapeshtga]], janubda Nishga, gʻarbda [[Zagreb|Zagrebga]] oson yetib olishni taʼminlaydi. Chernogoriyaning Obrenovac okrugi tomon yangi ekspress yoʻli qurilishi 2017-yilning martida boshlangan. Belgrad E70 va E75 avtomobil yoʻllarini bogʻlaydi. Bir yarim milliondan ortiq aholi va eskirgan shahar rejasi orqali Belgrad ogʻir transport vaziyatiga duch kelmoqda&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bankwatch.org/project.shtml?w=147584&amp;amp;s=1961998 |title=Belgrade Bypass, Serbia |publisher=CEE Bankwatch network |access-date=19 May 2007 |archive-url=https://archive.today/20071011035406/http://bankwatch.org/project.shtml?w=147584&amp;s=1961998 |archive-date=11 October 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Ikki yirik daryo — Savaning Dunayga quyilish joyida joylashgan Belgradda 11 ta koʻprik mavjud. Ulardan eng muhimlari Branko koʻprigi, Ada koʻprigi, Pupin koʻprigi va Gazela koʻprigidir. Bundan tashqari, „ichki magistral yarim halqa“ deyarli tayyor boʻlib, Sava daryosi boʻylab yangi Ada koʻprigi va Dunay daryosi boʻylab yangi Pupin koʻprigini oʻz ichiga oladi, bu shahar ichida qatnovni osonlashtirdi va Gazela hamda Branko koʻprigi boʻylab aholining faol harakatini yengillashtiradi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ebrd.com/projects/eias/34913s.pdf |title=1. faza prve deonice Unutrašnjeg magistralnog poluprstena |publisher=Belgrade Direction for Building and Real Estate Land/EBRD |date=1 July 2005 |access-date=15 September 2007 |language=sr |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809064808/http://www.ebrd.com/projects/eias/34913s.pdf |archive-date=9 August 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Belgrad porti Dunay boʻyida joylashgan boʻlib, shaharga daryo orqali tovarlarni qabul qilish imkonini beradi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lukabeograd.com/ONama/Istorijat.html |title=Luka Beograd AS – Istorijat |trans-title=History of the Port of Belgrade |publisher=Port of Belgrade |access-date=11 October 2010 |language=sr |archive-date=15 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150515165227/http://www.lukabeograd.com/ONama/Istorijat.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.  Shaharga Nikola Tesla nomidagi Belgrad xalqaro aeroporti xizmat koʻrsatadi. Aeroport shahar markazidan 12 km (7,5 milya) gʻarbda, Surchin yaqinida joylashgan. 1986-yilda aeroport orqali deyarli 3 million yoʻlovchi sayohat qilgan boʻlsa-da, 1990-yillarda bu raqam kamaydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vazduhoplovnivodic.rs/eng/eng_letelista.htm |title=Airports and Flying fields |publisher=Aviation guide through Belgrade |access-date=5 May 2009}}{{dead link|date=July 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;.  NATO bombardimonlari natijasida vayron boʻlgan aeroport 2000-yilda qayta tiklangan. Shundan soʻng yoʻlovchilar soni 2004- va 2005-yillarda taxminan 2 millionga yetdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.danas.rs/20050520/ekonomija1.html |title=Regionalni centar putničkog i kargo saobraćaja |publisher=Danas |date=20 May 2005 |language=sr |access-date=10 July 2007}}{{dead link|date=August 2020|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;.   2008-yilda aeroport  3 milliondan ortiq yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.airport-belgrade.rs/code/navigate.php?Id=63 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206130723/http://www.airport-belgrade.rs/code/navigate.php?Id=63 |url-status=dead |archive-date=6 February 2019 |title=www.beg.aero &amp;#124; Nikola Tesla Belgrade Airport &amp;#124; News |publisher=Airport-belgrade.rs |access-date=7 July 2009}}&lt;/ref&gt;. Nikola Tesla aeroportining 4 milliondan ortiq yoʻlovchiga ega boʻlgan rekordi 2014-yilda yangilandi. Nikola Tesla aeroporti Yevropadagi eng tez rivojlanayotgan ikkinchi yirik aeroport hisoblanadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beg.aero/en/vest/8971/belgrade-nikola-tesla-airport-among-fastest-growing-in-europe |title=Belgrade Nikola Tesla Airport among fastest growing in Europe |access-date=6 August 2016 |date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306131755/http://beg.aero/en/vest/8971/belgrade-nikola-tesla-airport-among-fastest-growing-in-europe |archive-date=6 March 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.  Raqamlar barqaror oʻsishda davom etmoqda. 2019-yilda aeroport 6 milliondan ortiq mijozni oʻz manziliga yetkazdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Belgrade Airport readies for transformation after record year |url=https://www.exyuaviation.com/2020/01/belgrade-airport-readies-for.html |website=exyuaviation.com |publisher=EX-YU Aviation News |accessdate=11-avgust 2023-yil |language=inglizcha |date=18-yanvar 2020-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Faxriy fuqarolari ==
[[File:General Peko Dapčević and general Vladimir Ždanov in liberated Belgrade 1944.jpg|thumb|Generallar Peko Dapchevich va Vladimir Jdanov — Belgradning birinchi faxriy fuqarolari.]]
Serbiya poytaxtining birinchi faxriy fuqarolari ikkinchi jahon urushi paytida shaharni ozod qilishga rahbarlik qilgan va [[1945|1945-yilda]] ushbu unvonni olgan generallar edi. Bu unvon 1954-yilda rasman tasdiqlangan&lt;ref name=&quot;Сви почасни грађани Београда – политичари&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.politika.rs/scc/clanak/116447/Svi-pocasni-gradani-Beograda-politicari |title=Сви почасни грађани Београда – политичари |date=19.12.2009 |website=politika.rs |lang=sr}}&lt;/ref&gt;.

Unvon Serbiya fuqarosiga ham, boshqa har qanday davlat fuqarosiga ham beriladi. U siyosatchi yoki davlat arbobi, nodavlat tashkilot vakili yoki rassom boʻlishi ham mumkin. Belgradning faxriy fuqaroligiga nomzod fan, sanʼat sohasida yoki gumanitar faoliyat bilan shugʻullanishi, shaharda bu yoʻnalishlarni rivojlantirishga hissa qoʻshishi kerak. Bu unvonni berish toʻgʻrisidagi qarorni shahar majlisi (parlamenti) qabul qiladi. Nomzodlar shahar Kengashi yoki kamida 20 nafar deputat tomonidan aniqlanadi&lt;ref name=&quot;Ko su sve počasni građani Beograda&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.blic.rs/vesti/beograd/ko-su-sve-pocasni-gradani-beograda/ej7v9cz |title=Ko su sve počasni građani Beograda |date=20.12.2014 |website=Газета «Блиц» |access-date=2018-01-10 |lang=sr |archive-date=2018-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110215936/https://www.blic.rs/vesti/beograd/ko-su-sve-pocasni-gradani-beograda/ej7v9cz |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

Belgradning faxriy fuqarosi unvonini olgan shaxsga Assambleyaning rasmiy yigʻilishida muhrlangan qogʻozdagi rasmiy xat beriladi. Serbiya fuqarosi uni shahar kunida, boshqa davlat vakili esa Belgradga tashrifi davomida oladi&lt;ref name=&quot;Ko su sve počasni građani Beograda&quot;/&gt;.

1954-yilda xorijiy davlat rahbari, Efiopiya imperatori Haile Selassie birinchi marta Belgradning faxriy fuqarosi boʻlgan. Undan keyingi xorijiy davlatlar rahbarlaridan bu unvonga [[Jawaharlal Neru|Javoharlaʼl Neru]], [[Jamol Abdul Nosir]], Norodom Sixanuk, [[Leonid Brejnev]] va boshqalar munosib koʻrildi. 1983-yilda Yugoslaviya prezidenti vafotidan keyingina bu unvon [[Fransiya prezidenti]] [[Fransua Mitteran|Fransua Mitteranga]] berildi. Unvon 1985-yildan boshlab 20 yildan ortiq vaqt davomida hech kimga berilmadi. Uzoq tanaffusdan soʻng [[Nelson Mandela]] uni 2007-yilda qabul qilib oldi&lt;ref name=&quot;Сви почасни грађани Београда – политичари&quot;/&gt;.

XXI asr boshida [[Bill Gates|Bill Geyts]] va [[Michael Schumacher]] Belgradning faxriy fuqarolari nomzodi sifatida koʻrsatilgan. Serb tarixchisi Aleksandr Zivotich buni sotsialistik blokning parchalanishi va globallashuv, jamiyat yangi qahramonlarni tanlayotgan davrda tushuntirgan&lt;ref name=&quot;Сви почасни грађани Београда – политичари&quot;/&gt;.

2015-yilda birinchi marta bir vaqtning oʻzida uch kishi unvonga sazovor boʻldi. [[Mixalkov, Nikita Sergeevich|Nikita Mixalkov]] va [[Peter Handke]] Serbiya poytaxtining faxriy fuqarolari boʻlgan birinchi rassomlardir&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/drustvo/1840531/handke-mihalkov-i-stoltenberg-pocasni-gradjani-beograda.html |title=Хандке, Михалков и Столтенберг почасни грађани Београда |lang=sr |publisher=РТС |date=25 февраля 2015 |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204132607/http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/drustvo/1840531/handke-mihalkov-i-stoltenberg-pocasni-gradjani-beograda.html |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.novosti.rs/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0.487.html:532584-%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2-%D0%B8-%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BA%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B8-%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8 |title=Михалков и Хандке почасни Београђани |lang=sr |website=«Новости» |date=6 февраля 2015 |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204132612/https://www.novosti.rs/%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B8/%25D0%25BA%25D1%2583%25D0%25BB%25D1%2582%25D1%2583%25D1%2580%25D0%25B0.487.html:532584-%25D0%259C%25D0%25B8%25D1%2585%25D0%25B0%25D0%25BB%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25B2-%25D0%25B8-%25D0%25A5%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B4%25D0%25BA%25D0%25B5-%25D0%25BF%25D0%25BE%25D1%2587%25D0%25B0%25D1%2581%25D0%25BD%25D0%25B8-%25D0%2591%25D0%25B5%25D0%25BE%25D0%25B3%25D1%2580%25D0%25B0%25D1%2592%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

== Belgrad mukofotlari ==
Har yili [[16-aprel|16-apreldan]] [[19-aprel|19-aprelgacha]], poytaxtda „Belgrad kunlari“ oʻtkaziladi. Tadbirlar davomida Serbiya poytaxti nomidan shaharga xizmati singan kishilarga bir necha nominatsiyalarda mukofot beriladi:

* Belgrad mukofoti. Madaniyat, tibbiyot, iqtisod, maorif rivojidagi xizmatlari, shuningdek, shahar rivojiga qoʻshgan katta hissasi uchun gʻoliblar mukofotlanadi&lt;ref name=&quot;autogenerated7&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cir/upoznajte-beograd/1220-dani-beograda/ |title=Дани Београда |publisher=Сайт Белграда |access-date=2016-12-13 |lang=sr |archive-date=2016-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221104809/http://www.beograd.rs/cir/upoznajte-beograd/1220-dani-beograda/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.politika.rs/scc/clanak/402060/Obznanjena-imena-ovogodisnjih-laureata-za-Nagradu-grada |title=Обзнањена имена овогодишњих лауреата за Награду града |lang=sr |publisher=«Политикап» |date=16 апреля 2018 |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219015759/http://www.politika.rs/scc/clanak/402060/Obznanjena-imena-ovogodisnjih-laureata-za-Nagradu-grada |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Обавештење о условима за додељивање Награде града Београда за 2019. годину&quot;&gt;{{cite web |url=https://pks.rs/vesti/obavestenje-o-uslovima-za-dodeljivanje-nagrada-grada-beograda-za-2019-godinu-2114 |title=Обавештење о условима за додељивање Награде града Београда за 2019. годину |lang=sr |publisher=Привредна комора Србиjе |date=26 января 2020 |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025162754/https://pks.rs/vesti/obavestenje-o-uslovima-za-dodeljivanje-nagrada-grada-beograda-za-2019-godinu-2114 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.
* Yoshlar ijodi uchun mukofot. Ilmiy faoliyat va sanʼatdagi yuksak yutuqlari uchun maktab oʻquvchilari va talabalarga beriladi&lt;ref name=&quot;autogenerated7&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Обавештење о условима за додељивање Награде града Београда за 2019. годину&quot;/&gt;.
* „Svetislav Stoyanovich“ mukofoti. Belgradda yongʻindan himoya qilish sohasidagi xizmatlari uchun oʻt oʻchiruvchilar va ularning aʼzolari mukofotlanadi&lt;ref name=&quot;autogenerated7&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Обавештење о условима за додељивање Награде града Београда за 2019. годину&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Бранка Васиљевић |url=http://www.politika.rs/scc/clanak/428307/%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4/%D0%9D%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D1%80%D1%82%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82 |title=Награде за храброст и пожртвованост |lang=sr |publisher=«Политика» |date=25 апреля 2019 |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603113421/http://www.politika.rs/scc/clanak/428307/%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4/%D0%9D%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D1%80%D1%82%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

== Xalqaro hamkorlik va unvonlar ==
Belgrad turli shaharlar bilan beshta birodarlik shartnomasi va oʻn toʻqqizta hamkorlik shartnomasi imzolagan&lt;ref name=&quot;Међународна сарадња&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/index.php?lang=cir&amp;kat=beoinfo&amp;sub=1225693%3f |title=Међународна сарадња |lang=sr |publisher=Официальный сайт Белграда |access-date=2019-11-18 |archive-date=2019-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102121123/http://www.beograd.rs/index.php?kat=beoinfo&amp;lang=cir&amp;sub=1225693%3f |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

Belgrad nizomiga koʻra, shahar Serbiyaning hududiy birligi va huquqiy tartibini hurmat qilgan holda, Konstitutsiya va qonunlarga muvofiq Serbiya tashqi siyosati doirasida boshqa aholi punktlari bilan hamkorlik qilishi mumkin. Belgrad nomidan birodarlik yoki hamkorlikning boshqa shakllari toʻgʻrisidagi shartnoma Serbiya hukumatining roziligi bilan shahar assambleyasi tomonidan tuziladi. Belgradning boshqa shaharlar bilan aloqalari rasmiy delegatsiyalar uchrashuvlari, kasbiy va taʼlim guruhlari almashinuvi, shaharlarning xalqaro tashkilotlari ishida, iqtisodiy va madaniy tadbirlarda ishtirok etish, nashrlar va boshqa axborot materiallari bilan almashish va boshqalar shaklida amalga oshiriladi&lt;ref name=&quot;Међународна сарадња&quot;/&gt;.

Belgradning birinchi qardosh shahri Coventry edi. Ular oʻrtasidagi birinchi aloqalar [[1953|1953-yilda]] oʻrnatilgan&lt;ref name=&quot;Међународна сарадња&quot;/&gt;.

[[2015|2015-yilda]] Belgrad [[Eurocities]] xalqaro tashkilotiga qoʻshildi&lt;ref name=&quot;Међународна сарадња&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.danubeogradu.rs/2015/11/beograd-postao-clan-asocijacije-eurocities/ |title=Beograd postao član asocijacije Eurocities |lang=sr |publisher=danubeogradu.rs |date=9 ноября 2015 |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603105251/https://www.danubeogradu.rs/2015/11/beograd-postao-clan-asocijacije-eurocities/ |deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

Belgradning qardosh shaharlar roʻyxati&lt;ref name=SC&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1225698 |title=International Cooperation |publisher=City of Belgrad |access-date=23 March 2021 |archive-date=28 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120828072526/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1225698 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;:
* {{flagicon|UK}} [[Coventry]], Buyuk Britaniya, 1957-yildan&lt;ref name=&quot;Coventry twinnings&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.coventrytelegraph.net/news/local-news/what-point-coventrys-twin-towns-3038605 |title=Coventry's twin towns |access-date=6 August 2013 |last=Griffin |first=Mary |date=2 August 2011 |work=Coventry Telegraph |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130806032050/http://www.coventrytelegraph.net/news/local-news/what-point-coventrys-twin-towns-3038605 |archive-date=6 August 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Coventry twins&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.coventry.gov.uk/directory/25/twin_towns_and_cities |title=Coventry – Twin towns and cities |access-date=6 August 2013 |work=Coventry City Council. |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412062545/http://www.coventry.gov.uk/directory/25/twin_towns_and_cities |archive-date=12 April 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|USA}} [[Chikago]], AQSh, 2005-yildan
* {{flagicon|SVN}} [[Lyublyana]], Sloveniya, 2010-yildan&lt;ref name=&quot;Ljubljana twinnings&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ljubljana.si/si/ljubljana/pobratena-mesta-zdruzenja/ |title=Medmestno in mednarodno sodelovanje |access-date=27 July 2013 |work=Mestna občina Ljubljana (Ljubljana City) |language=sl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130626075304/http://www.ljubljana.si/si/ljubljana/pobratena-mesta-zdruzenja/ |archive-date=26 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1422497 |title=Gradonačelnici Beograda i Ljubljane potpisali sporazum o bratimljenju dva glavna grada |publisher=Beograd.rs |access-date=15 May 2013 |archive-date=13 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713130306/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1422497 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|MKD}} [[Skopye]], Shimoliy Makedoniya, 2012-yildan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sitel.com.mk/dnevnik/makedonija/skopje-i-belgrad-se-zbratimija |title=Сител Телевизија |language=mk |access-date=31 July 2019 |archive-date=31 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190731011703/https://sitel.com.mk/dnevnik/makedonija/skopje-i-belgrad-se-zbratimija |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&amp;tabid=69 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131024131101/http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&amp;tabid=69 |url-status=dead |archive-date=24 October 2013 |title=Official portal of City of Skopje – Skopje Sister cities |date=24 October 2013 |access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|CHN}} [[Shanxay]], Xitoy, 2018-yildan&lt;ref name=&quot;shanghaiCoop&quot;&gt;{{cite news |title=Potpisan sporazum o bratimljenju Beorgada i Šangaja |url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2018&amp;mm=05&amp;dd=21&amp;nav_category=11&amp;nav_id=1395187 |access-date=21 May 2018 |work=b92.net |agency=Tanjug |date=21 May 2018 |language=sr |archive-date=22 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180522054135/https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2018&amp;mm=05&amp;dd=21&amp;nav_category=11&amp;nav_id=1395187 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[File:Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|25px|]] [[Banya-luka]], Bosniya va Gersegovina, 2020-yildan&lt;ref&gt;{{cite web |last=В |first=А. |title=Београд се побратимио са Бањалуком |url=http://www.politika.rs/scc/clanak/465383/Beograd-se-pobratimio-sa-Banjalukom |access-date=28 October 2020 |website=Politika Online |archive-date=30 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030185325/http://www.politika.rs/scc/clanak/465383/Beograd-se-pobratimio-sa-Banjalukom |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Boshqa doʻstlik va hamkorlik, protokollar, memorandumlar&lt;ref name=SC/&gt;:
{{Div col}}
* {{flagicon|BIH}} [[Sarayevo]], Bosniya va Gersegovina, 2018-yildan, Hamkorlik boʻyicha anglashuv memorandumi&lt;ref name=&quot;Међународна сарадња&quot;/&gt;
* {{flagicon|MAR}} [[Rabot (shahar)|Rabot]], Morokko, 2017-yildan, Hamkorlik shartnomasi&lt;ref name=&quot;Међународна сарадња&quot;/&gt;
* {{flagicon|KOR}} [[Seul]], Janubiy Koreya, 2017-yildan, Doʻstona almashinuv va hamkorlik toʻgʻrisidagi anglashuv memorandumi&lt;ref name=&quot;Међународна сарадња&quot;/&gt;
* {{flagicon|KAZ}} [[Ostona]], Qozogʻiston, 2016-yildan, Hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://akipress.com/news:585174/ |title=Kazakhstan, Serbia agree to cooperate on air communication |publisher=AKIpress |access-date=16 November 2016 |archive-date=16 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116103821/http://akipress.com/news:585174/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|IRI}} [[Tehron]], Eron, 2016-yildan, Hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.tehran.ir/default.aspx?tabid=77&amp;ArticleId=7432 |title=Tehran, Belgrade sign agreement to boost ties |publisher=Tehran Municipality |access-date=6 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002171347/http://en.tehran.ir/default.aspx?tabid=77&amp;ArticleId=7432 |archive-date=2 October 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|GRE}} [[Korfu]], Gretsiya, 2010-yildan, Hamkorlik protokoli&lt;ref name=&quot;Међународна сарадња&quot;/&gt;
* {{flagicon|PRC}} [[Shenjen]], Xitoy, 2009-yildan, Hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2009&amp;mm=07&amp;dd=11&amp;nav_category=12&amp;nav_id=370774 |title=Saradnja Beograda i Šendžena |publisher=B92 |access-date=11 July 2009 |archive-date=29 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929043909/http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2009&amp;mm=07&amp;dd=11&amp;nav_category=12&amp;nav_id=370774 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|CRO}} [[Zagreb]], Xorvatiya, 2003-yildan, Hamkorlikni mustahkamlash niyati maktubi&lt;ref name=&quot;Међународна сарадња&quot;/&gt;
* {{flagicon|UKR}} [[Kiyev]], Ukraina, 2002-yildan, Hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim&lt;ref name=&quot;Међународна сарадња&quot;/&gt;
* {{flagicon|ALG}} [[Jazoir]], Jazoir, 1991-yildan Oʻzaro manfaatlar deklaratsiyasi&lt;ref name=&quot;Међународна сарадња&quot;/&gt;
* {{flagicon|ISR}} [[Tel-Aviv]], Isroil, 1990-yildan, Hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim&lt;ref name=&quot;Међународна сарадња&quot;/&gt;
* {{flagicon|ROM}} [[Buxarest]], Ruminiya, 1999-yildan, Hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim&lt;ref name=&quot;Међународна сарадња&quot;/&gt;
* {{flagicon|PRC}} [[Pekin]], Xitoy, 1980-yildan, Hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |title=Sister Cities |publisher=Beijing Municipal Government |access-date=23 September 2008 |archive-date=16 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100216015454/http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|ITA}} [[Rim]], Italiya, 1971-yildan, Doʻstlik va hamkorlik toʻgʻrisidagi shartnoma&lt;ref name=&quot;Међународна сарадња&quot;/&gt;
* {{flagicon|GRE}} [[Afina]], Gretsiya, 1966-yildan, Doʻstlik va hamkorlik toʻgʻrisidagi shartnoma&lt;ref name=&quot;Међународна сарадња&quot;/&gt;
{{Colend}}


Belgrad Serbiyaning va dunyoning koʻplab mamlakatlaridagi xalqaro mukofotlarga sazovor boʻlgan, jumladan, Fransiyaning [[Faxriy legion ordeni]] (1920-yil 21-dekabrda qoʻlga kiritgan; Belgrad [[Lyej]], [[Lyuksemburg]] va [[Volgograd]] bilan birga ushbu sharafga sazovor boʻlgan), [[Chexoslovakiya]] urush xochi (1925-yil 8-oktabrda mukofotlangan), Yugoslaviyaning Karadorje yulduzi ordeni (1939-yil 18-mayda berilgan) va Yugoslaviyaning [[Xalq Qahramoni ordeni]] (1974-yil 20-oktabrda, Ikkinchi jahon urushi davrida fashistik Germaniya hukmronligi agʻdarilganining 30 yilligi munosabati bilan berilgan)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201227 |title=Received Decorations |access-date=16 May 2007 |publisher=Beograd.rs |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924072048/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201227 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Bu ordenlarning barchasi birinchi va ikkinchi jahon urushi davridagi urush harakatlari uchun olingan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rtvpink.com/vesti/vest.php?id=26907 |title=Beograd – grad heroj |date=6 November 2009 |access-date=15 November 2009 |publisher=RTV Pink |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715211706/http://www.rtvpink.com/vesti/vest.php?id=26907 |archive-date=15 July 2011}}&lt;/ref&gt;. 2006-yilda [[Financial Times|Financial Times jurnali]] Belgradga Janubiy Yevropaning kelajak shahri unvonini berdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927004828/http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543 |archive-date=27 September 2007 |title=European Cities of the Future 2006/07 |access-date=10 July 2007 |work=fDi magazine |date=6 February 2006 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Miloradović |first=Aleksandar |url=http://www.seeurope.net/files2/pdf/rgn0906/13_Belgrade_CityOfTheFutureInSEE.pdf |title=Belgrade – City of the Future in Southern Europe |date=1 September 2006 |access-date=10 July 2007 |work=TheRegion |archive-url=https://web.archive.org/web/20070808143913/http://www.seeurope.net/files2/pdf/rgn0906/13_Belgrade_CityOfTheFutureInSEE.pdf |archive-date=8 August 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
{{wide image|Belgrade_panorama_banner.jpg|1210px|Belgrad manzarasi}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* [[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* {{Cite book |last=Pavić |first=Milorad |author-link=Milorad Pavić (writer) |title=A Short History of Belgrade |publisher=Dereta |year=2000 |location=Belgrade |isbn=86-7346-117-0}}
* {{Cite book |last=Tešanović |first=Jasmina |author-link=Jasmina Tešanović |title=The Diary of a Political Idiot: Normal Life in Belgrade |publisher=[[Cleis Press]] |year=2000 |isbn=1-57344-114-7 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/diaryofpolitical00tesa_0 }}
* {{Cite book |last=Paton |first=Andrew Archibald |author-link=Andrew Archibald Paton |title=Servia, Youngest Member of the European Family: or, A Residence in Belgrade, and Travels in the Highlands and Woodlands of the Interior, during the years 1843 and 1844. |publisher=Longman, Brown, Green and Longmans |orig-year=1845 |location=London |url=http://www.gutenberg.org/files/16999/16999-h/16999-h.htm |edition=[[Project Gutenberg]] reprint |date=4-noyabr 2005 |access-date=22-iyul 2009 |archive-date=26-oktyabr 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131026083605/http://www.gutenberg.org/files/16999/16999-h/16999-h.htm |url-status=live}}
* {{Cite book |ref=harv |last=Марковић |first=Јован |last2=Павловић |first2=Мила |title=Географске регије Југославије (Србија и Црна Гора) |year=1995 |publisher=Савремена администрација |location=Београд}}
* {{Cite book| ref=harv|last=Поповић|first=Душан Ј.|authorlink=Душан Ј. Поповић|year=1964|title=Београд кроз векове|url=https://books.google.com/books?id=b0PRAAAAMAAJ|location=Београд|publisher=Туристичка штампа}}
* {{Cite book| ref=harv|last=Калић|first=Јованка|authorlink=Јованка Калић|title=Београд у средњем веку|url=https://books.google.com/books?id=HFsBAAAAMAAJ|year=1967|location= Београд|publisher=Српска књижевна задруга}}
* {{Cite book |ref=harv |last=Levinsohn |first=Florence Hamlish |title=Belgrade: Among the Serbs |url=https://books.google.com/books?id=RnxpAAAAMAAJ |year=1994 |publisher=Ivan R. Dee |isbn=978-1-56663-061-0 |pages=}}
* {{Cite book|ref=harv|author=Републички завод за статистику Републике Србије|title=Национална или етничка припадност — подаци по насељима|url=http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/NEP1.pdf|format=PDF|accessdate=29. 10. 2006.|edition=Књиге резултата Пописа 2002|year=2002|publisher=[[Републички завод за статистику Србије|Републички завод за статистику Републике Србије]]|location=Београд|language=српском|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110414173616/http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/NEP1.pdf|archivedate=14. 4. 2011|pages=14}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110414173616/http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/NEP1.pdf |date=2011-04-14 }}
* {{Cite book| ref=harv|last=Тасић|first=Никола|last2=Срејовић| first2=Драгослав |last3=Стојановић|first3 = Братислав| editor-last = Поповић | editor-first = Владислав | translator = Смиљка Кјурин | translator-link = &lt;!--Смиљка Кјурин (преводилац)--&gt;| title = Винча: Центар неолитске културе у Дунавском региону|url=http://www.rastko.rs/arheologija/vinca/vinca_eng.html| accessdate=28. 10. 2006|year=1990| location = Београд| chapter = Винча и њена култура| chapterurl = http://www.rastko.rs/arheologija/vinca/vinca_eng.html#_Toc504111710}}
* {{Cite book| ref=harv|last=Mitchell|first=Laurence|title=Belgrade|url=https://books.google.com/books?id=mgH_t4jTCQUC|year=2005|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-145-6|pages=}}
* {{Cite book| ref=harv|last=Norris|first=David A.|title=Belgrade A Cultural History|url=https://books.google.com/books?id=b7RWayXdH0UC|year=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-970452-1|pages=}}
* {{Cite book|ref=harv|last=Логос|first =Александар А.|title =Историја Срба 1, Допуна 4; Историја Срба 5|url =https://www.academia.edu/42147440/Istorija_Srba_1_-_Dopuna_4_Istorija_Srba_5_Beograd_ATC_2019.pdf|year=2019|location =Београд|isbn=978-86-85117-46-6|pages=}}
* Jean-Christophe Buisson, ''Le Goût de Belgrade'', Mercure de France, 2006. {{ISBN|2715225806}}
* Jean-Christophe Buisson, ''Histoire de Belgrade'', Tempus, 2016.

== Havolalar ==
* [http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=220 Belgrad shahri] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130921221817/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=220 |date=2013-09-21 }}
* [https://www.tob.rs/rs Belgrad turistik tashkiloti]
* [http://www.beobuild.rs/ Beobuild — Belgradda qurilish maydonchasi monitoringi, arxitektura va urbanizm]
* [http://www.bg-info.org/ BG-Info — Belgrad haqida foydali maʼlumotlar] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110226180119/http://www.bg-info.org/ |date=2011-02-26 }}
* [http://www.bgsaobracaj.rs/ Belgrad shahrining yoʻl harakati boʻyicha kotibiyati]
* [http://www.bemus.rs/ BEMUS — Belgrad musiqiy bayramlari]
* [http://www.belgrademaps.com/sr/ VelgradeMaps — Shahar transport xaritalari]
* [http://beovoz.rs/ Veovoz.rs, Belgrad shahar va shahar atrofi temir yoʻllarining jadvallari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130520171024/http://beovoz.rs/ |date=2013-05-20 }}.


{{OʻzME}}
{{Yevropa poytaxtlari}}

[[Turkum:Serbiya shaharlari‎]]
[[Turkum:Belgrad]]</text>
      <sha1>hcdbejqvf9l0uh4jaww7szdc3wukg9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boʻronqushlar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>444153</id>
    <revision>
      <id>6272978</id>
      <parentid>6182455</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6272978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1554" sha1="8zuf4dxzlev2vr5m0knv5jbzq58q8it" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Boʻronqushlar
| image =
| image_width = 240px
| image_caption = 
| regnum = [[Hayvonlar]]
| divisio = 
| classis = 
| ordo = 
| familia = 
| subfamilia = 
| genus = 
| species = 
| binomial = 
| binomial_authority = 
}}

BOʻRONQUSHLAR (Puffinus) - nay burunlilar turkumi urugʻi. Suvda yashashga yaxshi moslashgan dengiz kushlari. Panjalari orasida suzgich pardalari bor. Tumshugʻi uzun va uchi ilmoqqa oʻxshash qayrilgan, tashqi burun teshigi maxsus nay uchida joylashgan, pati qalin. Qanotining tirsak suyagi uzun. Nari bilan modasining rangi bir xil. Qora dengizda shimol boʻronkushi (R. pufﬁ nus), Tinch okean sohillarida ingichka tumshuqli boʻronqush (P. tenuirostris) va boʻz boʻronqush (P. griscus) uchraydi. Oʻzbekistonda yashamaydi. B. parvoz qilishda suv toʻlqinlari ustida hosil boʻladigan havo quyunlaridan foydalanadi. Hayoti suv bilan bogʻliq. B. yaxshi uchadi va suzadi, lekin uncha shoʻngʻiy olmaydi. Shuning uchun baliq va har xil dengiz umurtqasiz hayvonlarini suv betidan tutib yeydi. Quruqlikka faqat urchish vaqtida chiqadi. B. monogam qush. Tuxum qoʻyish uchun maxsus uya yasamaydi; bir dona tuxumni ochiq yerga yoki toshlar orasiga qoʻyadi. Tuxumdan chiqqan joʻjani jigʻildonida hosil boʻladigan boʻtqa bilan boqadi, joʻjalar uchirma boʻlishidan bir necha kun oldin ota-ona qushlar dengizga uchib ketadi. B.ning goʻshti va tuxumi isteʼmol qilinadi, patidan ham foydalaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>8zuf4dxzlev2vr5m0knv5jbzq58q8it</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272979</id>
      <parentid>6272978</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6272979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1558" sha1="poijcjfyuo6jwan0w72mkwlrcoseulc" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Boʻronqushlar
| image =
| image_width = 240px
| image_caption = 
| regnum = [[Hayvonlar]]
| divisio = 
| classis = 
| ordo = 
| familia = 
| subfamilia = 
| genus = 
| species = 
| binomial = 
| binomial_authority = 
}}

BOʻRONQUSHLAR (''Puffinus'') - nay burunlilar turkumi urugʻi. Suvda yashashga yaxshi moslashgan dengiz kushlari. Panjalari orasida suzgich pardalari bor. Tumshugʻi uzun va uchi ilmoqqa oʻxshash qayrilgan, tashqi burun teshigi maxsus nay uchida joylashgan, pati qalin. Qanotining tirsak suyagi uzun. Nari bilan modasining rangi bir xil. Qora dengizda shimol boʻronkushi (R. pufﬁ nus), Tinch okean sohillarida ingichka tumshuqli boʻronqush (P. tenuirostris) va boʻz boʻronqush (P. griscus) uchraydi. Oʻzbekistonda yashamaydi. B. parvoz qilishda suv toʻlqinlari ustida hosil boʻladigan havo quyunlaridan foydalanadi. Hayoti suv bilan bogʻliq. B. yaxshi uchadi va suzadi, lekin uncha shoʻngʻiy olmaydi. Shuning uchun baliq va har xil dengiz umurtqasiz hayvonlarini suv betidan tutib yeydi. Quruqlikka faqat urchish vaqtida chiqadi. B. monogam qush. Tuxum qoʻyish uchun maxsus uya yasamaydi; bir dona tuxumni ochiq yerga yoki toshlar orasiga qoʻyadi. Tuxumdan chiqqan joʻjani jigʻildonida hosil boʻladigan boʻtqa bilan boqadi, joʻjalar uchirma boʻlishidan bir necha kun oldin ota-ona qushlar dengizga uchib ketadi. B.ning goʻshti va tuxumi isteʼmol qilinadi, patidan ham foydalaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>poijcjfyuo6jwan0w72mkwlrcoseulc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272981</id>
      <parentid>6272979</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6272981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1564" sha1="fe0rep0rxa5a25jwtcj2rw5gbcl1o8z" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Boʻronqushlar
| image =
| image_width = 240px
| image_caption = 
| regnum = [[Hayvonlar]]
| divisio = 
| classis = 
| ordo = 
| familia = 
| subfamilia = 
| genus = 
| species = 
| binomial = 
| binomial_authority = 
}}

'''BOʻRONQUSHLAR''' (''Puffinus'') - nay burunlilar turkumi urugʻi. Suvda yashashga yaxshi moslashgan dengiz kushlari. Panjalari orasida suzgich pardalari bor. Tumshugʻi uzun va uchi ilmoqqa oʻxshash qayrilgan, tashqi burun teshigi maxsus nay uchida joylashgan, pati qalin. Qanotining tirsak suyagi uzun. Nari bilan modasining rangi bir xil. Qora dengizda shimol boʻronkushi (R. pufﬁ nus), Tinch okean sohillarida ingichka tumshuqli boʻronqush (P. tenuirostris) va boʻz boʻronqush (P. griscus) uchraydi. Oʻzbekistonda yashamaydi. B. parvoz qilishda suv toʻlqinlari ustida hosil boʻladigan havo quyunlaridan foydalanadi. Hayoti suv bilan bogʻliq. B. yaxshi uchadi va suzadi, lekin uncha shoʻngʻiy olmaydi. Shuning uchun baliq va har xil dengiz umurtqasiz hayvonlarini suv betidan tutib yeydi. Quruqlikka faqat urchish vaqtida chiqadi. B. monogam qush. Tuxum qoʻyish uchun maxsus uya yasamaydi; bir dona tuxumni ochiq yerga yoki toshlar orasiga qoʻyadi. Tuxumdan chiqqan joʻjani jigʻildonida hosil boʻladigan boʻtqa bilan boqadi, joʻjalar uchirma boʻlishidan bir necha kun oldin ota-ona qushlar dengizga uchib ketadi. B.ning goʻshti va tuxumi isteʼmol qilinadi, patidan ham foydalaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>fe0rep0rxa5a25jwtcj2rw5gbcl1o8z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272982</id>
      <parentid>6272981</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6272982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1564" sha1="oej427u65v7isd1dncd7k31zxvh2bta" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Boʻronqushlar
| image =
| image_width = 240px
| image_caption = 
| regnum = [[Hayvonlar]]
| divisio = 
| classis = 
| ordo = 
| familia = 
| subfamilia = 
| genus = 
| species = 
| binomial = 
| binomial_authority = 
}}

'''Boʻronqushlar''' (''Puffinus'') - nay burunlilar turkumi urugʻi. Suvda yashashga yaxshi moslashgan dengiz kushlari. Panjalari orasida suzgich pardalari bor. Tumshugʻi uzun va uchi ilmoqqa oʻxshash qayrilgan, tashqi burun teshigi maxsus nay uchida joylashgan, pati qalin. Qanotining tirsak suyagi uzun. Nari bilan modasining rangi bir xil. Qora dengizda shimol boʻronkushi (R. pufﬁ nus), Tinch okean sohillarida ingichka tumshuqli boʻronqush (P. tenuirostris) va boʻz boʻronqush (P. griscus) uchraydi. Oʻzbekistonda yashamaydi. B. parvoz qilishda suv toʻlqinlari ustida hosil boʻladigan havo quyunlaridan foydalanadi. Hayoti suv bilan bogʻliq. B. yaxshi uchadi va suzadi, lekin uncha shoʻngʻiy olmaydi. Shuning uchun baliq va har xil dengiz umurtqasiz hayvonlarini suv betidan tutib yeydi. Quruqlikka faqat urchish vaqtida chiqadi. B. monogam qush. Tuxum qoʻyish uchun maxsus uya yasamaydi; bir dona tuxumni ochiq yerga yoki toshlar orasiga qoʻyadi. Tuxumdan chiqqan joʻjani jigʻildonida hosil boʻladigan boʻtqa bilan boqadi, joʻjalar uchirma boʻlishidan bir necha kun oldin ota-ona qushlar dengizga uchib ketadi. B.ning goʻshti va tuxumi isteʼmol qilinadi, patidan ham foydalaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>oej427u65v7isd1dncd7k31zxvh2bta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272983</id>
      <parentid>6272982</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6272983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1565" sha1="f4zw3iao68n9yiv014gqbiyz735gqzk" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Boʻronqushlar
| image =
| image_width = 240px
| image_caption = 
| regnum = [[Hayvonlar]]
| divisio = 
| classis = 
| ordo = 
| familia = 
| subfamilia = 
| genus = 
| species = 
| binomial = 
| binomial_authority = 
}}

'''Boʻronqushlar''' (''Puffinus'') - nay burunlilar turkumi urugʻi. Suvda yashashga yaxshi moslashgan dengiz kushlari. Panjalari orasida suzgich pardalari bor. Tumshugʻi uzun va uchi ilmoqqa oʻxshash qayrilgan, tashqi burun teshigi maxsus nay uchida joylashgan, pati qalin. Qanotining tirsak suyagi uzun. Nari bilan modasining rangi bir xil. Qora dengizda shimol boʻronkushi (R. pufﬁ nus), Tinch okean sohillarida ingichka tumshuqli boʻronqush (P. tenuirostris) va boʻz boʻronqush (P. griscus) uchraydi. Oʻzbekistonda yashamaydi. B. parvoz qilishda suv toʻlqinlari ustida hosil boʻladigan havo quyunlaridan foydalanadi. Hayoti suv bilan bogʻliq. B. yaxshi uchadi va suzadi, lekin uncha shoʻngʻiy olmaydi. Shuning uchun baliq va har xil dengiz umurtqasiz hayvonlarini suv betidan tutib yeydi. Quruqlikka faqat urchish vaqtida chiqadi. B. monogam qush. Tuxum qoʻyish uchun maxsus uya yasamaydi; bir dona tuxumni ochiq yerga yoki toshlar orasiga qoʻyadi. Tuxumdan chiqqan joʻjani jigʻildonida hosil boʻladigan boʻtqa bilan boqadi, joʻjalar uchirma boʻlishidan bir necha kun oldin ota-ona qushlar dengizga uchib ketadi. B.ning goʻshti va tuxumi isteʼmol qilinadi, patidan ham foydalaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>f4zw3iao68n9yiv014gqbiyz735gqzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272984</id>
      <parentid>6272983</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6272984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1580" sha1="oreohul2wa1h0po9wsxa0eiqp4l28hq" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Boʻronqushlar
| image =
| image_width = 240px
| image_caption = 
| regnum = [[Hayvonlar]]
| divisio = 
| classis = 
| ordo = 
| familia = 
| subfamilia = 
| genus = 
| species = 
| binomial = 
| binomial_authority = 
}}

'''Boʻronqushlar''' (''Puffinus'') - nay burunlilar turkumi urugʻi. Suvda yashashga yaxshi moslashgan dengiz kushlari. Panjalari orasida suzgich pardalari bor. Tumshugʻi uzun va uchi ilmoqqa oʻxshash qayrilgan, tashqi burun teshigi maxsus nay uchida joylashgan, pati qalin. Qanotining tirsak suyagi uzun. Nari bilan modasining rangi bir xil. Qora dengizda shimol boʻronkushi (R. pufﬁ nus), Tinch okean sohillarida ingichka tumshuqli boʻronqush (P. tenuirostris) va boʻz boʻronqush (P. griscus) uchraydi. Oʻzbekistonda yashamaydi. B. parvoz qilishda suv toʻlqinlari ustida hosil boʻladigan havo quyunlaridan foydalanadi. Hayoti suv bilan bogʻliq. B. yaxshi uchadi va suzadi, lekin uncha shoʻngʻiy olmaydi. Shuning uchun baliq va har xil dengiz umurtqasiz hayvonlarini suv betidan tutib yeydi. Quruqlikka faqat urchish vaqtida chiqadi. B. monogam qush. Tuxum qoʻyish uchun maxsus uya yasamaydi; bir dona tuxumni ochiq yerga yoki toshlar orasiga qoʻyadi. Tuxumdan chiqqan joʻjani jigʻildonida hosil boʻladigan boʻtqa bilan boqadi, joʻjalar uchirma boʻlishidan bir necha kun oldin ota-ona qushlar dengizga uchib ketadi. B.ning goʻshti va tuxumi isteʼmol qilinadi, patidan ham foydalaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

== Manbalar ==
{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>oreohul2wa1h0po9wsxa0eiqp4l28hq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272985</id>
      <parentid>6272984</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6272985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1593" sha1="s16d4y3vgt7528unfpgpe33m8u7pxe4" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Boʻronqushlar
| image =
| image_width = 240px
| image_caption = 
| regnum = [[Hayvonlar]]
| divisio = 
| classis = 
| ordo = 
| familia = 
| subfamilia = 
| genus = 
| species = 
| binomial = 
| binomial_authority = 
}}

'''Boʻronqushlar''' (''Puffinus'') - nay burunlilar turkumi urugʻi. Suvda yashashga yaxshi moslashgan dengiz kushlari. Panjalari orasida suzgich pardalari bor. Tumshugʻi uzun va uchi ilmoqqa oʻxshash qayrilgan, tashqi burun teshigi maxsus nay uchida joylashgan, pati qalin. Qanotining tirsak suyagi uzun. Nari bilan modasining rangi bir xil. Qora dengizda shimol boʻronkushi (R. pufﬁ nus), Tinch okean sohillarida ingichka tumshuqli boʻronqush (P. tenuirostris) va boʻz boʻronqush (P. griscus) uchraydi. Oʻzbekistonda yashamaydi. B. parvoz qilishda suv toʻlqinlari ustida hosil boʻladigan havo quyunlaridan foydalanadi. Hayoti suv bilan bogʻliq. B. yaxshi uchadi va suzadi, lekin uncha shoʻngʻiy olmaydi. Shuning uchun baliq va har xil dengiz umurtqasiz hayvonlarini suv betidan tutib yeydi. Quruqlikka faqat urchish vaqtida chiqadi. B. monogam qush. Tuxum qoʻyish uchun maxsus uya yasamaydi; bir dona tuxumni ochiq yerga yoki toshlar orasiga qoʻyadi. Tuxumdan chiqqan joʻjani jigʻildonida hosil boʻladigan boʻtqa bilan boqadi, joʻjalar uchirma boʻlishidan bir necha kun oldin ota-ona qushlar dengizga uchib ketadi. B.ning goʻshti va tuxumi isteʼmol qilinadi, patidan ham foydalaniladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

{{chala}}</text>
      <sha1>s16d4y3vgt7528unfpgpe33m8u7pxe4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yogʻinlar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>489968</id>
    <revision>
      <id>6272986</id>
      <parentid>6153567</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6272986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2324" sha1="eo26fnstzykk5dffu9c2gd3q194ly4t" xml:space="preserve">'''Yogʻinlar''' — 1) [[atmosfera]] (bulutlar yoki havo)dan Yer (yoki suv) yuziga tushadigan suyuq yoki qattiq holatdagi suv. Yo. bulutlardan yomgʻir, qor, doʻl va muz zarralari koʻrinishida, havo qatlamidan shudring hamda qirov shaklida tushadi. Yogʻin miqsori tushgan Yo.ning holatidagi qatlami qalinligini (mm) oʻlchab aniqlanadi. [[File:Rain_falling_on_road_-_gnangarra.webm|thumb|alt=yo'lga yomg'ir yog'moqda|yo'lga yomg'ir yog'moqda]]
Yo. jadalligi maʼlum vaqt (sutka, soat va b.) ichida tushgan Yo. miqdori bilan belgilanadi. Yo. miqdori meteorologiya st-yalarida maxsus asboblar — yogʻin oʻlchagichlar, plyuviograflar yordamida, qor qoplamining qalinligi maxsus oʻlchash reykasi bn; zichligi zichlik oʻlchagich bilan oʻlchanadi. Har bir joy bir kunlik, oʻn kunlik, oylik, yillik va oʻrtacha koʻp yillik Yo. miqdori — Yo. yigʻindisi hisoblab chiqiladi. Joyning geografik kengligiga, dengiz va okeanlardan uzoqyaqinligiga, shamol yoʻnalishiga va joyning relyefiga qarab, yer yuzining turli joylarida Yo. miqdori har xil boʻladi. Tropiklarda yiliga 1000&amp;nbsp;mm dan ortiq, hatto 12000&amp;nbsp;mm gacha (mas, Hindistonda), moʻʼtadil kengliklarda 250&amp;nbsp;mm dan 1000&amp;nbsp;mm gacha, choʻllar va yuqori kengliklarda 250&amp;nbsp;mm dan kam (mas, Misrda) Yo. tushadi. Umuman Yer yuziga tushadigan bir yillik Yo. miqdori oʻrta hisobda 1000&amp;nbsp;mm (50 ming km{{sup|3}} dan koʻproq suv)ni tashkil etadi. Oʻzbekiston hududida yillik yogʻin miqdori 80– 90&amp;nbsp;mm dan 1000&amp;nbsp;mm gacha yetadi. Yo. tarkibida suvdan tashqari chang zarralari, mikroorganizmlar, shuningdek, radioaktiv elementlarning parchalanishidan hosil boʻladigan mahsulotlar ham boʻladi. Yo. radioaktivligi oʻrta hisobda har bir gramm yogʻin 10~&quot; — 10~12 kyuri. Momaqaldiroq paytida yogʻayotgan Yo.ning radioaktivligi boshqa vaqtdagi Yo.nikiga nisbatan koʻproq boʻladi; 2) sunʼiy Yo. — oʻta sovigan bulutlarga maxsus kimyoviy modda (reagent)lar taʼsir ettirib, sunʼiy muz kristallari hosil qilish natijasida ulardan tushadigan Yo. Kimyoviy moddalar bulutlarga samolyotlardan yoki yerdagi maxsus qurilmalar yordamida sochiladi. Bu usul yogʻingarchilik juda kam boʻlgan mintaqalarda qoʻllanadi.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Meteorologiya]]


{{chala}}</text>
      <sha1>eo26fnstzykk5dffu9c2gd3q194ly4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272989</id>
      <parentid>6272986</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6272989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2324" sha1="l9x3e6n1dj8491ixwuwsrtlwc30i4k9" xml:space="preserve">'''Yogʻinlar''' — 1) [[atmosfera]] (bulutlar yoki havo)dan Yer (yoki suv) yuziga tushadigan suyuq yoki qattiq holatdagi suv. Yo. bulutlardan yomgʻir, qor, doʻl va muz zarralari koʻrinishida, havo qatlamidan shudring hamda qirov shaklida tushadi. Yogʻin miqsori tushgan Yo.ning holatidagi qatlami qalinligini (mm) oʻlchab aniqlanadi. [[File:Rain_falling_on_road_-_gnangarra.webm|thumb|alt=yo'lga yomg'ir yog'moqda|yo'lga yomg'ir yog'moqda]]
Yo. jadalligi maʼlum vaqt (sutka, soat va b.) ichida tushgan Yo. miqdori bilan belgilanadi. Yo. miqdori meteorologiya st-yalarida maxsus asboblar — yogʻin oʻlchagichlar, plyuviograflar yordamida, qor qoplamining qalinligi maxsus oʻlchash reykasi bn; zichligi zichlik oʻlchagich bilan oʻlchanadi. Har bir joy bir kunlik, oʻn kunlik, oylik, yillik va oʻrtacha koʻp yillik Yo. miqdori — Yo. yigʻindisi hisoblab chiqiladi. Joyning geografik kengligiga, dengiz va okeanlardan uzoqyaqinligiga, shamol yoʻnalishiga va joyning relyefiga qarab, yer yuzining turli joylarida Yo. miqdori har xil boʻladi. Tropiklarda yiliga 1000&amp;nbsp;mm dan ortiq, hatto 12000&amp;nbsp;mm gacha (mas, Hindistonda), moʻʼtadil kengliklarda 250&amp;nbsp;mm dan 1000&amp;nbsp;mm gacha, choʻllar va yuqori kengliklarda 250&amp;nbsp;mm dan kam (mas, Misrda) Yo. tushadi. Umuman Yer yuziga tushadigan bir yillik Yo. miqdori oʻrta hisobda 1000&amp;nbsp;mm (50 ming km{{sup|3}} dan koʻproq suv)ni tashkil etadi. Oʻzbekiston hududida yillik yogʻin miqdori 80– 90&amp;nbsp;mm dan 1000&amp;nbsp;mm gacha yetadi. Yo. tarkibida suvdan tashqari chang zarralari, mikroorganizmlar, shuningdek, radioaktiv elementlarning parchalanishidan hosil boʻladigan mahsulotlar ham boʻladi. Yo. radioaktivligi oʻrta hisobda har bir gramm yogʻin 10~&quot; — 10~12 kyuri. Momaqaldiroq paytida yogʻayotgan Yo.ning radioaktivligi boshqa vaqtdagi Yo.nikiga nisbatan koʻproq boʻladi; 2) sunʼiy Yo. — oʻta sovigan bulutlarga maxsus kimyoviy modda (reagent)lar taʼsir ettirib, sunʼiy muz kristallari hosil qilish natijasida ulardan tushadigan Yo. Kimyoviy moddalar bulutlarga samolyotlardan yoki yerdagi maxsus qurilmalar yordamida sochiladi. Bu usul yogʻingarchilik juda kam boʻlgan mintaqalarda qoʻllanadi&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Meteorologiya]]


{{chala}}</text>
      <sha1>l9x3e6n1dj8491ixwuwsrtlwc30i4k9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moʻgʻullar davlati</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535242</id>
    <revision>
      <id>6273013</id>
      <parentid>6134398</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12270" sha1="p8w5zbfp7rzg15df86fpcv3w5vavbts" xml:space="preserve">{{Tarixiy davlat
|nomi=Moʻgʻullar davlati
|oʻz nomi={{lang-mn|Их Монгол улс|ᠶᠡᠺᠡ&lt;br&gt;ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ&lt;br&gt;ᠤᠯᠤᠰ}}
|holati=[[imperiya|xoqonlik imperiyasi]]
|tashkil_topdi=1206
|barham_topdi=1368
|bayroq=
|bayroq_izohi=Rasmiy bayrogʻi
|gerb=
|gerb_izohi=Bayroqlaridan biri
|xarita=Mongol Empire map 2.gif
|izohi=1206-yildan 1294-yilgacha boʻlgan Moʻgʻullar davlati
{{legend|#ff0000|[[Moʻgʻul imperiyasi]]}}
{{legend|#fff000|[[Oltin Oʻrda]]}}
{{legend|#006400|[[Chigʻatoy ulusi]]}}
{{legend|#32cd32|[[Hulokuiylar davlati]]}}
{{legend|#9400d3|[[Yuan (sulola)|Yuan imperiyasi]]}}
|poytaxti=[[:ru:Аварга|Avarga]] (1206—1235)&lt;br /&gt;[[Qoraqurum]] (1235—1260)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://bigenc.ru/archeology/text/2044609|title=Каракорум • Большая российская энциклопедия — электронная версия|website=bigenc.ru|access-date=2021-11-26|arxivsana=2021-11-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211104132244/https://bigenc.ru/archeology/text/2044609}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://bigenc.ru/world_history/text/2226863|title=Монгольская империя • Большая российская энциклопедия — электронная версия|website=bigenc.ru|access-date=2021-11-25|arxivsana=2021-11-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211118133551/https://bigenc.ru/world_history/text/2226863}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[:ru:Шанду|Shandu]] (1260—1264/1368)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;br /&gt;[[:ru:Ханбалык|Xonbaliq]] (1264—1368)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.synologia.ru/a/%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B8|title=Столицы Монгольской империи {{!}} Sinologiya. Ru|website=www.synologia.ru|access-date=2021-11-25}}&lt;/ref&gt;
|tili=moʻgʻul, turk, xitoy, fors tillari
|maydoni=36 000 000 km² (1279)&lt;ref&gt;''Taagepera R.'' Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia // International Studies Quarterly. — 1997. — Vol. 41. — P. 499.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
|aholisi=110-115 milliondan ortiq (1279)&lt;ref&gt;Vandepeer Matt. Retrospect Empire.&lt;/ref&gt;
|sulola=[[chingiziylar]]
|valyutasi=[[:ru:балыш|balish]]
|boshqaruv_shakli=saylangan monarxiya va sulolaviy monarxiya
|hukmdorlar_unvoni=Hukdorlar unvoni&lt;br /&gt;[[xon]]
|p1             = Ilk moʻgʻullar davlati
|s1             = Oltin Oʻrda
|flag_s1        = Golden Horde flag 1339.svg
|s2             = Chigʻatoy ulusi
|flag_s2        = Flag of Chagatai khanate.svg
|s3             = Hulokuiylar davlati
|flag_s3        = Flag of Ilkhanate.gif
|s4             = Yuan (sulola)
|flag_s4        =
|gacha          = Polovets yeri
|g2             = Ilk moʻgʻullar davlati
|g3             = Xorazmshohlar davlati
|g4             = Qadimgi Rus davlati
|g5             = Volga-Kama Bulgʻoriyasi
|g6             = Sun imperiyasi
|g7             = Qoraxitoylar davlati
|keyin          = Oltin Oʻrda
|k2             = El Xonlar davlati
|k3             = Chigʻatoy ulusi
|k4             = Yuan (sulola)
}}

'''Moʻgʻullar davlati''' ({{lang-mn|Монголын эзэнт гүрэн|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠨ &lt;br&gt;ᠡᠵᠡᠨᠲᠦ &lt;br&gt;ᠭᠦᠷᠦᠨ}}; {{lang-mn|Их Монгол улс|ᠶᠡᠺᠡ &lt;br&gt;ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ &lt;br&gt;ᠤᠯᠤᠰ}}, ''Yeke Mongɣol ulus'' — „Buyuk moʻgʻullar davlati“) — XIII asr 1-yarmida [[Chingizxon]] va uning [[chingiziylar|vorislari]]ning istilolari natijasida vujudga kelgan va [[Sharqiy Yevropa]]dan [[Yaponiya dengizi]]gacha va [[Novgorod]]dan [[Janubi-Sharqiy Osiyo|Janubi-Sharqiy Osiyogacha va Koreya ]]gacha boʻlgan hududni oʻz ichiga olgan jahon tarixidagi eng yirik davlat.

Oʻzining gullab-yashnagan davrida u [[Oʻrta Osiyo]], [[Sibir|Janubiy Sibir]], [[Sharqiy Yevropa]], [[Yaqin Sharq]], [[Xitoy]] hamda [[Tibet]]ning keng hududlarini oʻz ichiga olgan.

XIII asrning ikkinchi yarmida imperiyaning yemirilishi boshlandi va 1266-yilda barham topadi, har bir ulus xonlarining har biri (imperiyaning oʻzini boshqargan [[Xubilay]]dan tashqari) oʻzini mustaqil deb eʼlon qilib, chingiziylar boshchiligidagi alohida uluslar xonlari bir-birini mustaqil deb tan oldi. Buyuk Moʻgʻulistonning eng yirik boʻlaklari Yuan imperiyasi, Joʻji ulusi (Oltin Oʻrda), Hulokuiylar davlati (Elxoniylar) va Chigʻatoy ulusi edi. Yuan imperator unvonini qabul qilgan (1271) va poytaxtni Xonbaliq (hozirgi [[Pekin]])ga oʻtkazgan Buyuk Xon Xubilay barcha uluslar ustidan hukmronlik qilishni daʼvo qildi. XIV asr boshlariga kelib imperiyaning rasmiy birligi amalda mustaqil davlatlar konfederatsiyasi shaklida tiklandi.

1368-yilda Yuan imperiyasi barham topdi va shu bilan Moʻgʻul imperiyasi tarix sahnasidan ketdi&lt;ref&gt;Mongolskaya feodalnaya imperiya // Bolshaya sovetskaya ensiklopediya : [v 30 t.] / gl. red. A. M. Proxorov. — 3-e izd. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1969—1978.&lt;/ref&gt;.

== ''Davlatning shakillanishi'' ==
[[Tatarlar]] va [[kerayit]]lar ustidan gʻalaba qozongan Temujin (Chingizxon) oʻz xalqiga — qoʻshinlarga bosh boʻldi. 1203-1204-yillar qishida bir qator islohotlar natijasida Moʻgʻullar davlatiga asos solindi. 1206-yil bahorda Moʻgʻulistondagi turli toifa qabilalar sardorlarining [[qurultoy]]ida Temuchin xon etib tayinlangan va unga „Chingizxon“ („Ulugʻ xon“) deb nom berilgan, tashkil etilgan davlat „Yeke mongʻol ulus“ deb atalgan. Chingizxon hokimiyatni mustahkamlash yoʻlida bir qancha islohotlar oʻtkazgan. Jumladan:
* Eng muhim islohot minglik, yuzlik va oʻnliklarga boʻlingan armiyani qayta tashkil etish bilan bogʻliq edi. Shunday qilib, nazorat va intizom yaxshilandi, eng muhimi, qoʻshinlarni tashkil etishning umumiy tamoyillar yoʻq qilindi. Endi martaba koʻtarilishi urugʻ aristokratiyasiga yaqinlik bilan emas, balki shaxsiy qobiliyat va xonga sodiqlik bilan belgilanadi;
* Maxsus korpus — [[keshik]]lik tuzildi, xonning oʻziga xos shaxsiy qoʻriqchisi ikki qismga boʻlingan: ''turgʻaud'' — kunduzgi qoʻriqchilar va ''kebteul'' — tungi qoʻriqchilar (mos ravishda 70 va 80 kishidan iborat boʻlgan);
* Bundan tashqari, minglab bahodirlardan iborat elita birligi — harbiy xizmatlari uchun ushbu faxriy unvonni olgan eng yaxshi jangchilar tashkil etildi.

Shuningdek ming oilani bir maʼmuriy birlikka boʻlishga asoslangan va harbiy tus berilgan yangi maʼmuriy tuzum joriy etilgan. Unga koʻra, Chingizxonga tobe boʻlganlar jami 95 ta „ming oila“ birligiga boʻlib chiqilgan va bularning har biriga urush davrida Chingizxonga sadoqat bilan xizmat koʻrsatgan kishilar boshliq qilib tayinlangan. Lekin amalda ayrim mingliklar bir necha ming oiladan iborat ham boʻlgan. Mingliklarni tashkil etishda imkon boricha bir toifadagi qardosh avlodlarni va qabilalarni bir-biridan ajratmaslikka eʼtibor berilgan. Mazkur „ming oila“lar, oʻz navbatida, gʻarbiy „oʻng qanot“ va sharqiy „soʻl qanot“, markaziy va togʻliklar kabi 4 qismga boʻlingan. Har bir ming oila yuzlikka va oʻnlikka boʻlingan. Aholini roʻyxatga olish ishlari amalga oshirilgan. 15 yoshdan 70 yoshgacha boʻlgan erkaklar harbiy xizmatga yaroqli deb topilgan. Qoʻshinda qattiq tartib oʻrnatilgan, qonunbuzarlar uchun qattiq jazo, qonun ustuvorligini himoya qilganlarga esa hurmat bildirilib, mukofot belgilangan. Savdo yoʻllari, avvalambor [[Buyuk ipak yoʻli]]ning xavfsizligini taʼminlab, undan toʻla foydalanishga eʼtibor berilgan. Bu tadbirlar Chingizxon hokimiyatini mustahkamlashda ijobiy samara bergan.

Chingizxon moʻgʻullardan koʻp sonli yaxshi qurollangan, qattiq intizomga asoslangan va uyushgan qoʻshin tuzadi. XIII asr muallifi [[Juvayniy]]ning yozishicha, osoyishtalik davrida chorvachilik bilan mashgʻul boʻlgan barcha moʻgʻul aholisi muqoraba (harbiy yurish) eʼlon qilinishi bilan tezda oʻn, yuz, ming, oʻn ming jangchi — tuman boʻlinmalaridan iborat muntazam qoʻshinga aylantirilardi. Har bir jangchi harbiy yurish vaqtida oʻziga zarur boʻladigan qurol-yarogʻ, turli anjomlar va ot-ulovlarini oldindan tayyorlab qoʻyishga majbur boʻlgan. Qoʻshin yuzboshi, mingboshi, tumanboshilar tomonidan boshqarilgan. Tuman boʻlinmalariga, odatda, shahzodalar qoʻmondonlik qilgan. Asosiy qoʻshindan tashqari, Chingizxon ixtiyorida harbiy zodagonlardan tuzilgan maxsus gvardiya („keshik“) ham tashkil etiladi. Bu gvardiya faqat favqulodsa sodir boʻladigan xavf-xatarga qarshi tashlanardi. Davlat maʼmuriyatini markazlashtirish maqsadida Chingizxon Qoraqurum qalʼasini oʻz imperiyasining poytaxtiga aylantiradi. Xat-savodga mutlaqo ega boʻlmagan, madaniyati nihoyatda tuban moʻgʻullar davlat boshqaruv ishlarida uygʻurlardan hamda musulmon savdogarlaridan foydalandilar. Chingizxon va noʻyonlarining maslahatchilari, mirzolari va baʼzi bir mulk maʼmurlari, asosan, uygʻurlardan boʻlgan. Masalan, Sharqiy uygʻurlar xoni Idiqut (Saodatbek) xonning yaqin doʻsti va maslahatchisi edi. Tashatun ismli uygʻur esa davlat muhrdori lavozimini hamda shahzodalarni xatsavodga oʻrgatuvchi ustod vazifasini bajargan. Chingizxon tarqoq jangari moʻgʻul urugʻlarini birlashtirgach, tajovuzkorlik siyosatini yurgizdi ([[Moʻgʻullar istilosi]]). Zabt etilgan oʻlka va viloyatlarni Chingizxon 1224-yilda oʻgʻillari va nabiralariga taqsimlab berdi. Janubiy Sibir, Dashti Qipchoq, Volga boʻyi, Xorazm va Darbandgacha boʻlgan oʻlka Chingizxonning toʻngʻich oʻgʻli [[Joʻjixon]]ga (uning vafotidan keyin esa, nabirasi Botuga meros boʻlgan) topshirildi, [[Sharqiy Turkiston]], [[Yettisuv]] va [[Movarounnahr]]ga uning 2-oʻgʻli [[Chigʻatoy]] ega boʻldi. Chingizxon oʻz vatani Moʻgʻulistonni, shuningdek, Xitoyni 3-oʻgʻli va vorisi [[Oʻqtoyxon]]ga berdi. Kenja oʻgʻli [[Tulixon]]ga esa [[Xuroson]], Eron va [[Hindiston]] tegdi. Shunday qilib, moʻgʻullar bosib olingan viloyatlarni [[ulus]]larga taqsimlab boshqarishga kirishadi.

Chingizxonning nabirasi Munke hukmronligi davrida (1251—59) Moʻgʻullar davlati tarkibiga Moʻgʻuliston, Shimoliy Xitoy, [[Koreya yarim oroli|Koreya]], [[tangutlar]]ning Si-Sya podsholigi, [[Markaziy Osiyo|Markaziy va Oʻrta Osiyo]], [[Zakavkazye]], [[Eron]], [[Afgʻoniston]] va [[Rus yeri|Rus yerlari]]ning aksariyati kirgan. Biroq, Moʻgʻullar davlatida ichki birlik yoʻq edi, u turli tillarda soʻzlashuvchi koʻplab xalqlarni zoʻrlik bilan birlashtirgan edi, bu xalqlar turli ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy taraqqiyot bosqichida boʻlib, ularning koʻpchiligi taraqqiyot darajasiga koʻra moʻgʻullardan ancha ustun edilar. [[Munke]] oʻlimidan soʻng Moʻgʻullar davlati parchalanib keta boshlagan. Undan dastlab [[Botuxon]] (1236—1255-yillar hukmronlik qilgan) va [[Huloku]] (1256—1265-yillar hukmronlik qilgan) uluslari ajralib chiqib, moʻgʻullar sulolasi hukmronligi ostida mustaqil davlatlar tuzganlar (Oltin Oʻrda, Hulokuiylar davlati). Bu davlatlar Moʻgʻullar davlati ishlariga aralashmaganlar va oʻz navbatida, boshqalarning ham ularning ishlariga aralashishiga yoʻl qoʻymaganlar. Munkening oʻrniga taxtga chiqqan ukasi Xubilay (1260—1294-yillar hukmronlik qilgan) davrida moʻgʻullar Xitoyning butun hududini bosib olishgan. Xubilay va uning vorislari saltanati Yuan deb atala boshlagan. 1368-yil Xitoydagi xalq qoʻzgʻoloni natijasida moʻgʻullar u yerdan quvilganlar. [[Kulikovo jangi]]dan soʻng moʻgʻullarning Rusdagi hukmronligiga darz ketgan. XIV asrning 2-yarmida Eron, Zakavkazye va Oʻrta Osiyoda moʻgʻullar hukmronligi tugatilgan. XIV asrning soʻnggi choragida Moʻgʻullar davlati barham topgan. XV asrda Esenxon (1440—55 yillarda xonlik qilgan) va Dayanxon (1479—1543-yillarda xonlik qilgan) kabi hukmdorlar birlashib Moʻgʻullar davlatini tiklashga harakat qildilar. Ammo bu harakatlar natija bermadi. [[Dayanxon]]ning oʻlimidan keyin mamlakat Janubiy Mongoliya va Shimoliy Mongoliyaga boʻlinib ketdi. Shimoliy Mongoliya ham, oʻz navbatida, Gʻarbiy va Sharqiy qismlarga ajraldi. XVI asrda Mongoliyaning 3 qismida jami 200 hokimlik (knyazlik) mavjud edi.

Abdulahad Xoʻjayev, Abdulahad Muhammadjonov&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}
{{Moʻgʻul imperiyasi boʻlaklari}}</text>
      <sha1>p8w5zbfp7rzg15df86fpcv3w5vavbts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273014</id>
      <parentid>6273013</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12274" sha1="g3u4egqd9pgzrov9csk67rmqa5uodb7" xml:space="preserve">{{Tarixiy davlat
|nomi=Moʻgʻullar davlati
|oʻz nomi={{lang-mn|Их Монгол улс|ᠶᠡᠺᠡ&lt;br&gt;ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ&lt;br&gt;ᠤᠯᠤᠰ}}
|holati=[[imperiya|xoqonlik imperiyasi]]
|tashkil_topdi=1206
|barham_topdi=1368
|bayroq=
|bayroq_izohi=Rasmiy bayrogʻi
|gerb=
|gerb_izohi=Bayroqlaridan biri
|xarita=Mongol Empire map 2.gif
|izohi=1206-yildan 1294-yilgacha boʻlgan Moʻgʻullar davlati
{{legend|#ff0000|[[Moʻgʻul imperiyasi]]}}
{{legend|#fff000|[[Oltin Oʻrda]]}}
{{legend|#006400|[[Chigʻatoy ulusi]]}}
{{legend|#32cd32|[[Hulokuiylar davlati]]}}
{{legend|#9400d3|[[Yuan (sulola)|Yuan imperiyasi]]}}
|poytaxti=[[:ru:Аварга|Avarga]] (1206—1235)&lt;br /&gt;[[Qoraqurum]] (1235—1260)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://bigenc.ru/archeology/text/2044609|title=Каракорум • Большая российская энциклопедия — электронная версия|website=bigenc.ru|access-date=2021-11-26|arxivsana=2021-11-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211104132244/https://bigenc.ru/archeology/text/2044609}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://bigenc.ru/world_history/text/2226863|title=Монгольская империя • Большая российская энциклопедия — электронная версия|website=bigenc.ru|access-date=2021-11-25|arxivsana=2021-11-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211118133551/https://bigenc.ru/world_history/text/2226863}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[:ru:Шанду|Shandu]] (1260—1264/1368)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;br /&gt;[[:ru:Ханбалык|Xonbaliq]] (1264—1368)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.synologia.ru/a/%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B8|title=Столицы Монгольской империи {{!}} Sinologiya. Ru|website=www.synologia.ru|access-date=2021-11-25}}&lt;/ref&gt;
|tili=moʻgʻul, turk, xitoy, fors tillari
|maydoni=36 000 000 km² (1279)&lt;ref&gt;''Taagepera R.'' Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia // International Studies Quarterly. — 1997. — Vol. 41. — P. 499.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
|aholisi=110-115 milliondan ortiq (1279)&lt;ref&gt;Vandepeer Matt. Retrospect Empire.&lt;/ref&gt;
|sulola=[[chingiziylar]]
|valyutasi=[[:ru:балыш|balish]]
|boshqaruv_shakli=saylangan monarxiya va sulolaviy monarxiya
|hukmdorlar_unvoni=Hukdorlar unvoni&lt;br /&gt;[[xon]]
|p1             = Ilk moʻgʻullar davlati
|s1             = Oltin Oʻrda
|flag_s1        = Golden Horde flag 1339.svg
|s2             = Chigʻatoy ulusi
|flag_s2        = Flag of Chagatai khanate.svg
|s3             = Hulokuiylar davlati
|flag_s3        = Flag of Ilkhanate.gif
|s4             = Yuan (sulola)
|flag_s4        =
|gacha          = Polovets yeri
|g2             = Ilk moʻgʻullar davlati
|g3             = Xorazmshohlar davlati
|g4             = Qadimgi Rus davlati
|g5             = Volga-Kama Bulgʻoriyasi
|g6             = Sun imperiyasi
|g7             = Qoraxitoylar davlati
|keyin          = Oltin Oʻrda
|k2             = El Xonlar davlati
|k3             = Chigʻatoy ulusi
|k4             = Yuan (sulola)
}}

'''Moʻgʻullar davlati''' ({{lang-mn|Монголын эзэнт гүрэн|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠨ &lt;br&gt;ᠡᠵᠡᠨᠲᠦ &lt;br&gt;ᠭᠦᠷᠦᠨ}}; {{lang-mn|Их Монгол улс|ᠶᠡᠺᠡ &lt;br&gt;ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ &lt;br&gt;ᠤᠯᠤᠰ}}, ''Yeke Mongɣol ulus'' — „Buyuk moʻgʻullar davlati“) — XIII asr 1-yarmida [[Chingizxon]] va uning [[chingiziylar|vorislari]]ning istilolari natijasida vujudga kelgan va [[Sharqiy Yevropa]]dan [[Yaponiya dengizi]]gacha va [[Novgorod]]dan [[Janubi-Sharqiy Osiyo|Janubi-Sharqiy Osiyogacha va Koreya ]]gacha boʻlgan hududni oʻz ichiga olgan jahon tarixidagi eng yirik davlat.

Oʻzining gullab-yashnagan davrida u [[Oʻrta Osiyo]], [[Sibir|Janubiy Sibir]], [[Sharqiy Yevropa]], [[Yaqin Sharq]], [[Xitoy]] hamda [[Tibet]]ning keng hududlarini oʻz ichiga olgan.

XIII asrning ikkinchi yarmida imperiyaning yemirilishi boshlandi va 1266-yilda barham topadi, har bir ulus xonlarining har biri (imperiyaning oʻzini boshqargan [[Xubilay]]dan tashqari) oʻzini mustaqil deb eʼlon qilib, chingiziylar boshchiligidagi alohida uluslar xonlari bir-birini mustaqil deb tan oldi. Buyuk Moʻgʻulistonning eng yirik boʻlaklari Yuan imperiyasi, Joʻji ulusi (Oltin Oʻrda), Hulokuiylar davlati (Elxoniylar) va Chigʻatoy ulusi edi. Yuan imperator unvonini qabul qilgan (1271) va poytaxtni Xonbaliq (hozirgi [[Pekin]])ga oʻtkazgan Buyuk Xon Xubilay barcha uluslar ustidan hukmronlik qilishni daʼvo qildi. XIV asr boshlariga kelib imperiyaning rasmiy birligi amalda mustaqil davlatlar konfederatsiyasi shaklida tiklandi.

1368-yilda Yuan imperiyasi barham topdi va shu bilan Moʻgʻul imperiyasi tarix sahnasidan ketdi&lt;ref&gt;Mongolskaya feodalnaya imperiya // Bolshaya sovetskaya ensiklopediya : [v 30 t.] / gl. red. A. M. Proxorov. — 3-e izd. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1969—1978.&lt;/ref&gt;.

== ''Davlatning shakillanishi'' ==
[[Tatarlar]] va [[kerayit]]lar ustidan gʻalaba qozongan Temujin ([[Chingizxon]]) oʻz xalqiga — qoʻshinlarga bosh boʻldi. 1203-1204-yillar qishida bir qator islohotlar natijasida Moʻgʻullar davlatiga asos solindi. 1206-yil bahorda Moʻgʻulistondagi turli toifa qabilalar sardorlarining [[qurultoy]]ida Temuchin xon etib tayinlangan va unga „Chingizxon“ („Ulugʻ xon“) deb nom berilgan, tashkil etilgan davlat „Yeke mongʻol ulus“ deb atalgan. Chingizxon hokimiyatni mustahkamlash yoʻlida bir qancha islohotlar oʻtkazgan. Jumladan:
* Eng muhim islohot minglik, yuzlik va oʻnliklarga boʻlingan armiyani qayta tashkil etish bilan bogʻliq edi. Shunday qilib, nazorat va intizom yaxshilandi, eng muhimi, qoʻshinlarni tashkil etishning umumiy tamoyillar yoʻq qilindi. Endi martaba koʻtarilishi urugʻ aristokratiyasiga yaqinlik bilan emas, balki shaxsiy qobiliyat va xonga sodiqlik bilan belgilanadi;
* Maxsus korpus — [[keshik]]lik tuzildi, xonning oʻziga xos shaxsiy qoʻriqchisi ikki qismga boʻlingan: ''turgʻaud'' — kunduzgi qoʻriqchilar va ''kebteul'' — tungi qoʻriqchilar (mos ravishda 70 va 80 kishidan iborat boʻlgan);
* Bundan tashqari, minglab bahodirlardan iborat elita birligi — harbiy xizmatlari uchun ushbu faxriy unvonni olgan eng yaxshi jangchilar tashkil etildi.

Shuningdek ming oilani bir maʼmuriy birlikka boʻlishga asoslangan va harbiy tus berilgan yangi maʼmuriy tuzum joriy etilgan. Unga koʻra, Chingizxonga tobe boʻlganlar jami 95 ta „ming oila“ birligiga boʻlib chiqilgan va bularning har biriga urush davrida Chingizxonga sadoqat bilan xizmat koʻrsatgan kishilar boshliq qilib tayinlangan. Lekin amalda ayrim mingliklar bir necha ming oiladan iborat ham boʻlgan. Mingliklarni tashkil etishda imkon boricha bir toifadagi qardosh avlodlarni va qabilalarni bir-biridan ajratmaslikka eʼtibor berilgan. Mazkur „ming oila“lar, oʻz navbatida, gʻarbiy „oʻng qanot“ va sharqiy „soʻl qanot“, markaziy va togʻliklar kabi 4 qismga boʻlingan. Har bir ming oila yuzlikka va oʻnlikka boʻlingan. Aholini roʻyxatga olish ishlari amalga oshirilgan. 15 yoshdan 70 yoshgacha boʻlgan erkaklar harbiy xizmatga yaroqli deb topilgan. Qoʻshinda qattiq tartib oʻrnatilgan, qonunbuzarlar uchun qattiq jazo, qonun ustuvorligini himoya qilganlarga esa hurmat bildirilib, mukofot belgilangan. Savdo yoʻllari, avvalambor [[Buyuk ipak yoʻli]]ning xavfsizligini taʼminlab, undan toʻla foydalanishga eʼtibor berilgan. Bu tadbirlar Chingizxon hokimiyatini mustahkamlashda ijobiy samara bergan.

Chingizxon moʻgʻullardan koʻp sonli yaxshi qurollangan, qattiq intizomga asoslangan va uyushgan qoʻshin tuzadi. XIII asr muallifi [[Juvayniy]]ning yozishicha, osoyishtalik davrida chorvachilik bilan mashgʻul boʻlgan barcha moʻgʻul aholisi muqoraba (harbiy yurish) eʼlon qilinishi bilan tezda oʻn, yuz, ming, oʻn ming jangchi — tuman boʻlinmalaridan iborat muntazam qoʻshinga aylantirilardi. Har bir jangchi harbiy yurish vaqtida oʻziga zarur boʻladigan qurol-yarogʻ, turli anjomlar va ot-ulovlarini oldindan tayyorlab qoʻyishga majbur boʻlgan. Qoʻshin yuzboshi, mingboshi, tumanboshilar tomonidan boshqarilgan. Tuman boʻlinmalariga, odatda, shahzodalar qoʻmondonlik qilgan. Asosiy qoʻshindan tashqari, Chingizxon ixtiyorida harbiy zodagonlardan tuzilgan maxsus gvardiya („keshik“) ham tashkil etiladi. Bu gvardiya faqat favqulodsa sodir boʻladigan xavf-xatarga qarshi tashlanardi. Davlat maʼmuriyatini markazlashtirish maqsadida Chingizxon Qoraqurum qalʼasini oʻz imperiyasining poytaxtiga aylantiradi. Xat-savodga mutlaqo ega boʻlmagan, madaniyati nihoyatda tuban moʻgʻullar davlat boshqaruv ishlarida uygʻurlardan hamda musulmon savdogarlaridan foydalandilar. Chingizxon va noʻyonlarining maslahatchilari, mirzolari va baʼzi bir mulk maʼmurlari, asosan, uygʻurlardan boʻlgan. Masalan, Sharqiy uygʻurlar xoni Idiqut (Saodatbek) xonning yaqin doʻsti va maslahatchisi edi. Tashatun ismli uygʻur esa davlat muhrdori lavozimini hamda shahzodalarni xatsavodga oʻrgatuvchi ustod vazifasini bajargan. Chingizxon tarqoq jangari moʻgʻul urugʻlarini birlashtirgach, tajovuzkorlik siyosatini yurgizdi ([[Moʻgʻullar istilosi]]). Zabt etilgan oʻlka va viloyatlarni Chingizxon 1224-yilda oʻgʻillari va nabiralariga taqsimlab berdi. Janubiy Sibir, Dashti Qipchoq, Volga boʻyi, Xorazm va Darbandgacha boʻlgan oʻlka Chingizxonning toʻngʻich oʻgʻli [[Joʻjixon]]ga (uning vafotidan keyin esa, nabirasi Botuga meros boʻlgan) topshirildi, [[Sharqiy Turkiston]], [[Yettisuv]] va [[Movarounnahr]]ga uning 2-oʻgʻli [[Chigʻatoy]] ega boʻldi. Chingizxon oʻz vatani Moʻgʻulistonni, shuningdek, Xitoyni 3-oʻgʻli va vorisi [[Oʻqtoyxon]]ga berdi. Kenja oʻgʻli [[Tulixon]]ga esa [[Xuroson]], Eron va [[Hindiston]] tegdi. Shunday qilib, moʻgʻullar bosib olingan viloyatlarni [[ulus]]larga taqsimlab boshqarishga kirishadi.

Chingizxonning nabirasi Munke hukmronligi davrida (1251—59) Moʻgʻullar davlati tarkibiga Moʻgʻuliston, Shimoliy Xitoy, [[Koreya yarim oroli|Koreya]], [[tangutlar]]ning Si-Sya podsholigi, [[Markaziy Osiyo|Markaziy va Oʻrta Osiyo]], [[Zakavkazye]], [[Eron]], [[Afgʻoniston]] va [[Rus yeri|Rus yerlari]]ning aksariyati kirgan. Biroq, Moʻgʻullar davlatida ichki birlik yoʻq edi, u turli tillarda soʻzlashuvchi koʻplab xalqlarni zoʻrlik bilan birlashtirgan edi, bu xalqlar turli ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy taraqqiyot bosqichida boʻlib, ularning koʻpchiligi taraqqiyot darajasiga koʻra moʻgʻullardan ancha ustun edilar. [[Munke]] oʻlimidan soʻng Moʻgʻullar davlati parchalanib keta boshlagan. Undan dastlab [[Botuxon]] (1236—1255-yillar hukmronlik qilgan) va [[Huloku]] (1256—1265-yillar hukmronlik qilgan) uluslari ajralib chiqib, moʻgʻullar sulolasi hukmronligi ostida mustaqil davlatlar tuzganlar (Oltin Oʻrda, Hulokuiylar davlati). Bu davlatlar Moʻgʻullar davlati ishlariga aralashmaganlar va oʻz navbatida, boshqalarning ham ularning ishlariga aralashishiga yoʻl qoʻymaganlar. Munkening oʻrniga taxtga chiqqan ukasi Xubilay (1260—1294-yillar hukmronlik qilgan) davrida moʻgʻullar Xitoyning butun hududini bosib olishgan. Xubilay va uning vorislari saltanati Yuan deb atala boshlagan. 1368-yil Xitoydagi xalq qoʻzgʻoloni natijasida moʻgʻullar u yerdan quvilganlar. [[Kulikovo jangi]]dan soʻng moʻgʻullarning Rusdagi hukmronligiga darz ketgan. XIV asrning 2-yarmida Eron, Zakavkazye va Oʻrta Osiyoda moʻgʻullar hukmronligi tugatilgan. XIV asrning soʻnggi choragida Moʻgʻullar davlati barham topgan. XV asrda Esenxon (1440—55 yillarda xonlik qilgan) va Dayanxon (1479—1543-yillarda xonlik qilgan) kabi hukmdorlar birlashib Moʻgʻullar davlatini tiklashga harakat qildilar. Ammo bu harakatlar natija bermadi. [[Dayanxon]]ning oʻlimidan keyin mamlakat Janubiy Mongoliya va Shimoliy Mongoliyaga boʻlinib ketdi. Shimoliy Mongoliya ham, oʻz navbatida, Gʻarbiy va Sharqiy qismlarga ajraldi. XVI asrda Mongoliyaning 3 qismida jami 200 hokimlik (knyazlik) mavjud edi.

Abdulahad Xoʻjayev, Abdulahad Muhammadjonov&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}
{{Moʻgʻul imperiyasi boʻlaklari}}</text>
      <sha1>g3u4egqd9pgzrov9csk67rmqa5uodb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hamidilla Nigʻmatovich Aripov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545027</id>
    <revision>
      <id>6272709</id>
      <parentid>6272372</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <origin>6272709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24299" sha1="ol5t11hmxywx18ztetth30hmt3j4pdp" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar Akademisi tizimida ilk bor institut hodimlari oʻzi saylagan director boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kussid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilishiga mablagʻ ajratilgani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishda qatnashgan. Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Zhistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Zhistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Zhisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni rivojlantirishda qatnashgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni rivojlantirishda ham qatnashgan. Institutda turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institutning texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Adabiyotlar ==

* ''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.
* ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;
* ''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>ol5t11hmxywx18ztetth30hmt3j4pdp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272712</id>
      <parentid>6272709</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari */</comment>
      <origin>6272712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24300" sha1="ecz908afvialv2jcwj4r3glt7b2vhgs" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar Akademisi tizimida ilk bor institut hodimlari oʻzi saylagan director boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilishiga mablagʻ ajratilgani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishda qatnashgan. Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Zhistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Zhistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Zhisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni rivojlantirishda qatnashgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni rivojlantirishda ham qatnashgan. Institutda turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institutning texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Adabiyotlar ==

* ''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.
* ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;
* ''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>ecz908afvialv2jcwj4r3glt7b2vhgs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272713</id>
      <parentid>6272712</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sanoatga joriy etilishi */</comment>
      <origin>6272713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24300" sha1="0ze0brprvpm06bvr9xdlwmhmy7qrzwd" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar Akademisi tizimida ilk bor institut hodimlari oʻzi saylagan director boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilishiga mablagʻ ajratilgani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishda qatnashgan. Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Zhistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Zhistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Zhisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni rivojlantirishda qatnashgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni rivojlantirishda ham qatnashgan. Institutda turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institutning texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Adabiyotlar ==

* ''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.
* ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;
* ''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>0ze0brprvpm06bvr9xdlwmhmy7qrzwd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272715</id>
      <parentid>6272713</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur */</comment>
      <origin>6272715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24301" sha1="9i9764a8wsq8kbij0sis6viv1dyoe3n" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar Akademisi tizimida ilk bor institut hodimlari oʻzi saylagan director boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida katta miqdorda mablagʻ ajratilgan va institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishda qatnashgan. Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Zhistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Zhistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Zhisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni rivojlantirishda qatnashgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni rivojlantirishda ham qatnashgan. Institutda turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institutning texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Adabiyotlar ==

* ''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.
* ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;
* ''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>9i9764a8wsq8kbij0sis6viv1dyoe3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272717</id>
      <parentid>6272715</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xalqaro ilmiy hamkorlik */</comment>
      <origin>6272717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24294" sha1="0ew9tdmkqto0idddk3r3tgyw1q3jfrl" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar Akademisi tizimida ilk bor institut hodimlari oʻzi saylagan director boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida katta miqdorda mablagʻ ajratilgan va institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishiga hissa qoʻshgan.
. Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Jistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Jistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Jisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni oʻrnatgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni yoʻlga qoʻygan. Institutda Aripov rahbarligida turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institutning texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Adabiyotlar ==

* ''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.
* ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;
* ''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>0ew9tdmkqto0idddk3r3tgyw1q3jfrl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272719</id>
      <parentid>6272717</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ilmiy maktabi */</comment>
      <origin>6272719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24330" sha1="oevqpg6z3y02pdrk89k9e5m0a7r5x78" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar Akademisi tizimida ilk bor institut hodimlari oʻzi saylagan director boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida katta miqdorda mablagʻ ajratilgan va institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishiga hissa qoʻshgan.
. Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Jistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Jistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Jisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni oʻrnatgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni yoʻlga qoʻygan. Institutda Aripov rahbarligida turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov institutning direktorlik davrida kimyo va texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Adabiyotlar ==

* ''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.
* ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;
* ''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>oevqpg6z3y02pdrk89k9e5m0a7r5x78</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272720</id>
      <parentid>6272719</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ilmiy merosi */</comment>
      <origin>6272720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24330" sha1="aehu6h9kxixloefwbatjsve72000ci7" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar Akademisi tizimida ilk bor institut hodimlari oʻzi saylagan director boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida katta miqdorda mablagʻ ajratilgan va institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishiga hissa qoʻshgan.
. Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Jistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Jistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Jisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni oʻrnatgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni yoʻlga qoʻygan. Institutda Aripov rahbarligida turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov institutning direktorlik davrida kimyo va texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari Dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Adabiyotlar ==

* ''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.
* ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;
* ''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>aehu6h9kxixloefwbatjsve72000ci7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272721</id>
      <parentid>6272720</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dezoksipeganin gidroxloridi */</comment>
      <origin>6272721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24330" sha1="5krx4zzs56rfqu19fudzqq0afeo1pl3" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar Akademisi tizimida ilk bor institut hodimlari oʻzi saylagan director boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan Dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda Dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali Dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida Dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida katta miqdorda mablagʻ ajratilgan va institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishiga hissa qoʻshgan.
. Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Jistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Jistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Jisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni oʻrnatgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni yoʻlga qoʻygan. Institutda Aripov rahbarligida turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov institutning direktorlik davrida kimyo va texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari Dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Adabiyotlar ==

* ''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.
* ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;
* ''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>5krx4zzs56rfqu19fudzqq0afeo1pl3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272722</id>
      <parentid>6272721</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T16:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vafoti */</comment>
      <origin>6272722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24340" sha1="7zsdcx493bs0mfrzr6in82s0xotjth9" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar Akademisi tizimida ilk bor institut hodimlari oʻzi saylagan director boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan Dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda Dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali Dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida Dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida katta miqdorda mablagʻ ajratilgan va institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishiga hissa qoʻshgan.
. Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Jistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Jistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Jisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni oʻrnatgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni yoʻlga qoʻygan. Institutda Aripov rahbarligida turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov institutning direktorlik davrida kimyo va texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari Dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida 57 yoshda vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Adabiyotlar ==

* ''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.
* ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;
* ''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>7zsdcx493bs0mfrzr6in82s0xotjth9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272723</id>
      <parentid>6272722</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T16:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xotirasi */</comment>
      <origin>6272723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24500" sha1="ddvifjy7x0f7zaixp8vk339sa6ldznt" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar Akademisi tizimida ilk bor institut hodimlari oʻzi saylagan director boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan Dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda Dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali Dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida Dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida katta miqdorda mablagʻ ajratilgan va institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishiga hissa qoʻshgan.
. Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Jistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Jistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Jisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni oʻrnatgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni yoʻlga qoʻygan. Institutda Aripov rahbarligida turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov institutning direktorlik davrida kimyo va texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari Dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida 57 yoshda vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
Aripovning hotirasini abadiylashtirish maqsadida u yashagan uyga memorial tahta oʻrnatilgan va Mirzo Ulugbek tumanidagi koʻchalaridan biriga nomi qoʻyilgan.

== Adabiyotlar ==

* ''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.
* ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;
* ''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>ddvifjy7x0f7zaixp8vk339sa6ldznt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272728</id>
      <parentid>6272723</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T16:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Adabiyotlar */</comment>
      <origin>6272728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24880" sha1="9lz0v2jtpplgp197szvtioa4mhpl4s4" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar Akademisi tizimida ilk bor institut hodimlari oʻzi saylagan director boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan Dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda Dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali Dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida Dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida katta miqdorda mablagʻ ajratilgan va institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishiga hissa qoʻshgan.
. Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Jistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Jistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Jisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni oʻrnatgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni yoʻlga qoʻygan. Institutda Aripov rahbarligida turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov institutning direktorlik davrida kimyo va texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari Dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida 57 yoshda vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
Aripovning hotirasini abadiylashtirish maqsadida u yashagan uyga memorial tahta oʻrnatilgan va Mirzo Ulugbek tumanidagi koʻchalaridan biriga nomi qoʻyilgan.


== Adabiyotlar ==

* ''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.
* ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
* Арипова С. Ф., Каримов Р. К. ''Илм-фан юлдузи сиймоси: академик Ҳамидилла Нигматович Арипов''. — Toshkent: «Фан», 2019. — 176 b. — Оммабоп рисола.
* Арипова С. Ф., Каримов Р. К. «Олимлар сулоласи». // ''Адабиёт газетаси''. — 2025. — 9 октябрь. — № 14 (124). — 6–7-betlar.
* ''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>9lz0v2jtpplgp197szvtioa4mhpl4s4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272729</id>
      <parentid>6272728</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T16:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ilmiy darajalari va lavozimlari */</comment>
      <origin>6272729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24887" sha1="2h35krlvomciurdadgtqc6ey6ut8mxr" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar akademiyasi tizimida ilk bor institut xodimlari tomonidan saylangan direktor boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan Dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda Dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali Dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida Dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida katta miqdorda mablagʻ ajratilgan va institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishiga hissa qoʻshgan.
. Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Jistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Jistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Jisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni oʻrnatgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni yoʻlga qoʻygan. Institutda Aripov rahbarligida turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov institutning direktorlik davrida kimyo va texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari Dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida 57 yoshda vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
Aripovning hotirasini abadiylashtirish maqsadida u yashagan uyga memorial tahta oʻrnatilgan va Mirzo Ulugbek tumanidagi koʻchalaridan biriga nomi qoʻyilgan.


== Adabiyotlar ==

* ''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.
* ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
* Арипова С. Ф., Каримов Р. К. ''Илм-фан юлдузи сиймоси: академик Ҳамидилла Нигматович Арипов''. — Toshkent: «Фан», 2019. — 176 b. — Оммабоп рисола.
* Арипова С. Ф., Каримов Р. К. «Олимлар сулоласи». // ''Адабиёт газетаси''. — 2025. — 9 октябрь. — № 14 (124). — 6–7-betlar.
* ''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>2h35krlvomciurdadgtqc6ey6ut8mxr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272732</id>
      <parentid>6272729</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T16:37:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xalqaro ilmiy hamkorlik */</comment>
      <origin>6272732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24885" sha1="78r52hrw3ogmko5psngwr0l9bqc10qk" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar akademiyasi tizimida ilk bor institut xodimlari tomonidan saylangan direktor boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan Dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda Dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali Dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida Dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida katta miqdorda mablagʻ ajratilgan va institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishiga hissa qoʻshgan.
Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Jistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Jistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Jisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni oʻrnatgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni yoʻlga qoʻygan. Institutda Aripov rahbarligida turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov institutning direktorlik davrida kimyo va texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari Dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida 57 yoshda vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
Aripovning hotirasini abadiylashtirish maqsadida u yashagan uyga memorial tahta oʻrnatilgan va Mirzo Ulugbek tumanidagi koʻchalaridan biriga nomi qoʻyilgan.


== Adabiyotlar ==

* ''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.
* ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
* Арипова С. Ф., Каримов Р. К. ''Илм-фан юлдузи сиймоси: академик Ҳамидилла Нигматович Арипов''. — Toshkent: «Фан», 2019. — 176 b. — Оммабоп рисола.
* Арипова С. Ф., Каримов Р. К. «Олимлар сулоласи». // ''Адабиёт газетаси''. — 2025. — 9 октябрь. — № 14 (124). — 6–7-betlar.
* ''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>78r52hrw3ogmko5psngwr0l9bqc10qk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272733</id>
      <parentid>6272732</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T16:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xotirasi */</comment>
      <origin>6272733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24890" sha1="8jf7sb170y64x26uh4g63t84led2hoq" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar akademiyasi tizimida ilk bor institut xodimlari tomonidan saylangan direktor boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan Dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda Dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali Dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida Dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida katta miqdorda mablagʻ ajratilgan va institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishiga hissa qoʻshgan.
Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Jistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Jistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Jisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni oʻrnatgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni yoʻlga qoʻygan. Institutda Aripov rahbarligida turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov institutning direktorlik davrida kimyo va texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari Dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida 57 yoshda vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripovning xotirasini abadiylashtirish maqsadida u yashagan uyga memorial taxta oʻrnatilgan va Mirzo Ulugʻbek tumanidagi koʻchalardan biriga uning nomi berilgan.

== Adabiyotlar ==

* ''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.
* ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
* Арипова С. Ф., Каримов Р. К. ''Илм-фан юлдузи сиймоси: академик Ҳамидилла Нигматович Арипов''. — Toshkent: «Фан», 2019. — 176 b. — Оммабоп рисола.
* Арипова С. Ф., Каримов Р. К. «Олимлар сулоласи». // ''Адабиёт газетаси''. — 2025. — 9 октябрь. — № 14 (124). — 6–7-betlar.
* ''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>8jf7sb170y64x26uh4g63t84led2hoq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272735</id>
      <parentid>6272733</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T16:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xotirasi */</comment>
      <origin>6272735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24946" sha1="hbj4nun7uxw0rwzqma37u44jdt3qf3a" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar akademiyasi tizimida ilk bor institut xodimlari tomonidan saylangan direktor boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan Dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda Dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali Dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida Dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida katta miqdorda mablagʻ ajratilgan va institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishiga hissa qoʻshgan.
Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Jistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Jistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Jisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni oʻrnatgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni yoʻlga qoʻygan. Institutda Aripov rahbarligida turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov institutning direktorlik davrida kimyo va texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari Dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida 57 yoshda vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripovning xotirasini abadiylashtirish maqsadida u yashagan uyga memorial taxta oʻrnatilgan va Mirzo Ulugʻbek tumanidagi koʻchalardan biriga uning nomi berilgan.&lt;ref name=&quot;IlmFanYulduzi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OlimlarSulolasi&quot;/&gt;

== Adabiyotlar ==

* ''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.
* ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
* Арипова С. Ф., Каримов Р. К. ''Илм-фан юлдузи сиймоси: академик Ҳамидилла Нигматович Арипов''. — Toshkent: «Фан», 2019. — 176 b. — Оммабоп рисола.
* Арипова С. Ф., Каримов Р. К. «Олимлар сулоласи». // ''Адабиёт газетаси''. — 2025. — 9 октябрь. — № 14 (124). — 6–7-betlar.
* ''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>hbj4nun7uxw0rwzqma37u44jdt3qf3a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272736</id>
      <parentid>6272735</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T16:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Adabiyotlar */</comment>
      <origin>6272736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25111" sha1="8jbpgj6zfbl3v1g509h8ijiw3os8ptx" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar akademiyasi tizimida ilk bor institut xodimlari tomonidan saylangan direktor boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan Dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda Dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali Dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida Dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida katta miqdorda mablagʻ ajratilgan va institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishiga hissa qoʻshgan.
Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Jistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Jistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Jisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni oʻrnatgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni yoʻlga qoʻygan. Institutda Aripov rahbarligida turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov institutning direktorlik davrida kimyo va texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari Dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida 57 yoshda vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripovning xotirasini abadiylashtirish maqsadida u yashagan uyga memorial taxta oʻrnatilgan va Mirzo Ulugʻbek tumanidagi koʻchalardan biriga uning nomi berilgan.&lt;ref name=&quot;IlmFanYulduzi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OlimlarSulolasi&quot;/&gt;

== Adabiyotlar ==

&lt;ref name=&quot;Aripov2000&quot;&gt;
''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Aripov2017&quot;&gt;
''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;IlmFanYulduzi2019&quot;&gt;
Арипова С. Ф., Каримов Р. К. ''Илм-фан юлдузи сиймоси: академик Ҳамидилла Нигматович Арипов''. — Toshkent: «Фан», 2019. — 176 b. — Оммабоп рисола.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;OlimlarSulolasi2025&quot;&gt;
Арипова С. Ф., Каримов Р. К. «Олимлар сулоласи». // ''Адабиёт газетаси''. — 2025. — 9 октябрь. — № 14 (124). — 6–7-betlar.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Aripov2021&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.
&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>8jbpgj6zfbl3v1g509h8ijiw3os8ptx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272737</id>
      <parentid>6272736</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Adabiyotlar */</comment>
      <origin>6272737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24940" sha1="2ql4fv747my0o6h2j53a211hucm5wuv" xml:space="preserve">{{wikify|sana=2026-09}}

{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar akademiyasi tizimida ilk bor institut xodimlari tomonidan saylangan direktor boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan Dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda Dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali Dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida Dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida katta miqdorda mablagʻ ajratilgan va institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishiga hissa qoʻshgan.
Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Jistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Jistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Jisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni oʻrnatgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni yoʻlga qoʻygan. Institutda Aripov rahbarligida turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov institutning direktorlik davrida kimyo va texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari Dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida 57 yoshda vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripovning xotirasini abadiylashtirish maqsadida u yashagan uyga memorial taxta oʻrnatilgan va Mirzo Ulugʻbek tumanidagi koʻchalardan biriga uning nomi berilgan.&lt;ref name=&quot;IlmFanYulduzi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OlimlarSulolasi&quot;/&gt;

== Adabiyotlar ==

''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.

''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.

Арипова С. Ф., Каримов Р. К. ''Илм-фан юлдузи сиймоси: академик Ҳамидилла Нигматович Арипов''. — Toshkent: «Фан», 2019. — 176 b. — Оммабоп рисола.

Арипова С. Ф., Каримов Р. К. «Олимлар сулоласи». // ''Адабиёт газетаси''. — 2025. — 9 октябрь. — № 14 (124). — 6–7-betlar.

''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>2ql4fv747my0o6h2j53a211hucm5wuv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272738</id>
      <parentid>6272737</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akbar Kuzibaev</username>
        <id>303809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6272738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24915" sha1="5xzhrveqlb4ik3257c005v6nr7fpake" xml:space="preserve">{{Olim bilgiqutisi
|ismi=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tasvir=Hamidilla Aripov.jpg
|izoh=Hamidilla Nigʻmatovich Aripov
|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1940|10|10}}
|tavallud_joyi=[[Toshkent]]
|vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1998|03|14|1940|10|10}}
|vafot_joyi=[[Toshkent]]
|fuqaroligi={{SSSR}} → {{UZB}}
|millati=Oʻzbek
|kasbi=Kimyogar olim
|sohalari=Tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi
|ish_joylari=[[Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti|Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti]]
|taʼlimi=[[Toshkent politexnika instituti]]
|mukofotlari=
* [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti — 1984
* «Mustaqillik» esdalik medali — 1992
}}

'''Hamidilla Nigʻmatovich Aripov''' (1940-yil 10-oktabr, [[Toshkent]] — 1998-yil 14-mart, Toshkent) — sovet va oʻzbek kimyogar olimi, tabiiy birikmalar kimyosi va texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi hamda oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻyicha mutaxassis. Texnika fanlari doktori, professor, [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]] akademigi. 1984-yilda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. 1989–1998-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Biografiyasi ==

=== Taʼlimi va mehnat faoliyatining boshlanishi ===

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1940-yil 10-oktabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1957-yilda Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va 1962-yilda institutni tamomlagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1962–1963-yillarda Ural goʻsht kombinatida muhandis-texnolog boʻlib ishlagan. 1963–1964-yillarda Butunittifoq goʻsht sanoati ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent tayanch punktida kichik ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1964-yildan uning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti bilan bogʻliq boʻldi. Dastlab institutda muhandis, keyinchalik eksperimental-texnologik laboratoriyada kichik va katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Ilmiy darajalari va lavozimlari ===

1968-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiyada ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ion-almashinish adsorbsiyasi yordamida ajratib olish bilan bogʻliq texnologik jarayonlar oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1979-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Tadqiqot ''Vinca erecta'' va isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlarini ishlab chiqarish texnologiyasiga bagʻishlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1983-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan (keyin nomi sintetik preperatlar texnologiyasi laboratoriyasi boʻlgan) va Hamidilla Aripov uning rahbari etib tayinlangan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

1985–1989-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1987-yilda professor ilmiy unvoniga ega boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti direktori etib tayinlangan (OʻzR Fanlar akademiyasi tizimida ilk bor institut xodimlari tomonidan saylangan direktor boʻlgan) va 1998-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy faoliyati ==

Aripovning ilmiy faoliyati tabiiy fiziologik faol birikmalarni ajratib olish va qayta ishlash, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar olish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish masalalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning dastlabki ilmiy ishlari ''Vinca erecta'' oʻsimligidan ayrim alkaloidlarni ajratib olish texnologik jarayonlarini tadqiq qilishga oʻrganishga bagʻishlangan. Keyinchalik ''Vinca erecta'' va ''Peganum harmala'' alkaloidlarini olish va ajratishning texnologik sxemalari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov oʻsimliklardan alkaloidlar olish usullarining ilmiy asoslangan texnologik tasnifini taklif qilgan. Ushbu yondashuvda xomashyo turi va tarkibi, alkaloidlarning miqdori hamda ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari hisobga olingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Asosiy ilmiy natijalar ===

Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarda alkaloidlar aralashmalarini ularning asosligi va boshqa fizik-kimyoviy xususiyatlariga koʻra ajratishning polibuffer usuli ishlab chiqilgan. Shuningdek, alkaloidlar olish texnologiyasini xomashyoning turi, tarkibi va alkaloidlarning asosligiga bogʻliq holda matematik modellashtirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Tadqiqotlarda laboratoriyada organik moddalarni sintez qilishda qoʻllanadigan shisha kolbalardan metall reaktorlarga oʻtish bosqichi — «kolba–reaktor» bosqichi — ham alohida texnologik yoʻnalish sifatida oʻrganilgan. Bu bosqich laboratoriya usulini sanoat ishlab chiqarish reglamentiga oʻtkazishda muhim boʻgʻin sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Dezoksipeganin gidroxloridi ==

Aripov Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti xodimlari bilan birgalikda isiriq (''Peganum harmala'') alkaloidlaridan Dezoksipeganin olish texnologiyasini yaratgan. Ishlab chiqilgan kimyoviy yondashuvda Dezoksipeganin bilan birga keladigan alkaloidlarni xlorlash va qaytarish orqali Dezoksipeganinga aylantirish nazarda tutilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu texnologik yondashuv natijasida Dezoksipeganin chiqishi 20 martadan ortiq oshirilgani qayd etiladi. Texnologiya institutning tajriba-ishlab chiqarish bazasida joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dezoksipeganin gidroxloridini olish usuliga SU878295A1 raqamli patent berilgan. Patentning ustuvor sanasi 1979-yil 4-iyul, eʼlon qilingan sanasi 1981-yil 7-noyabr boʻlgan. Ixtirochilar qatorida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov shogirtlari bilan koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Patent&quot;/&gt;

== Dorivor preparatlar texnologiyasi ==

Aripov rahbarligida yoki uning bevosita ilmiy nazorati ostida bir qator dorivor preparatlarni olish texnologiyalari ishlab chiqilgan. Ular orasida Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek va Fenasal alohida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Allapinin ===

Aripovning ilmiy-texnologik faoliyatida Allapinin preparatini ishlab chiqarishga tayyorlash bilan bogʻliq ishlar muhim oʻrin tutgan. Manbalarga koʻra, uning bevosita rahbarligida farmakologiya qoʻmitasiga taqdim etish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan, klinik sinovlar bilan bogʻliq ishlar olib borilgan va preparatning savdo belgisini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Allapinin substansiyasining birinchi sanoat partiyasini olish uchun zarur sharoitlar yaratilgan va xomashyoni xorijdan, jumladan Qirgʻizistondan yetkazib berish tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Allapinin lappakonitin gidrobromidi asosidagi antiaritmik preparat boʻlib, faol moddasi ayrim ''Aconitum'' turlaridan olinadigan alkaloid asosida tayyorlanadi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medamin ===

Medamin antigelmint preparat boʻlib, uni olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripov rahbarligidagi tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1980-yildan boshlab Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi Tibbiy parazitologiya va tropik tibbiyot instituti olimlari bilan hamkorlikda Medamin olishning texnologik jarayonlari oʻrganilgan. Preparatning laboratoriya, texnologik va tajriba-ishlab chiqarish reglamentlari hamda uni ishlab chiqarish uchun ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1989-yilda Medamin Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan keng taʼsir doirasiga ega antigelmint preparat sifatida qoʻllashga ruxsat etilgan. Preparat substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Albendazol ===

Albendazol olish texnologiyasi ustidagi tadqiqotlar 1990-yilda Aripov rahbarligida Moskva shahridagi E. I. Martsinovskiy nomidagi institut olimlari bilan hamkorlikda boshlangan. Preparat substansiyasini sintez qilish texnologiyasi ishlab chiqilgan va tajriba-ishlab chiqarish uchun shisha-metall qurilma yaratilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Albendazolni ishlab chiqarish uchun zarur ilmiy-texnik hujjatlar toʻplami ham tayyorlangan. 1998-yilda Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan preparatni qoʻllashga ruxsat berilgani manbalarda qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Medapek ===

Medapek Medamin va olma pektinini mexanokimyoviy immobilizatsiya qilish asosida, 1:1 nisbatda olingan preparatdir. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan va klinika oldi tadqiqotlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Medapekning yaratilishi mexanokimyo usullarini dorivor moddalar texnologiyasida qoʻllash yoʻnalishlaridan biri sifatida qaralgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Fenasal ===

Fenasal olish texnologiyasi ham Aripov rahbarligidagi ilmiy ishlanmalar qatoriga kiradi. Fenasalning faol moddasi uchun sintez usullari, texnologik jarayonlarni matematik rejalashtirish va tahlil qilish bilan bogʻliq tadqiqotlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1997-yildan boshlab Fenasal substansiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining tajriba-ishlab chiqarish korxonasida ishlab chiqarilgan, uning tabletkali shakli esa «Radiks» farmatsevtika korxonasida tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Boshqa dorivor preparatlar ===

Aripov rahbarligidagi texnologik tadqiqotlar import oʻrnini bosuvchi bir qator preparatlarni ishlab chiqarish texnologiyalarini ham qamrab olgan. Manbalarda Medamin, Albendazol, Nitroxoline, Trichlorophene va Fenasal shu yoʻnalishdagi ishlanmalar sifatida qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Nitroxoline uchun mahalliy xomashyodan foydalanishga asoslangan olish usuli ishlab chiqilgan, uni tozalash texnologiyasi va tajriba qurilmasi yaratilgan hamda ilmiy-texnik hujjatlar tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari ==

Aripov ilmiy faoliyatining muhim yoʻnalishlaridan biri oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi boʻlgan. 1983-yilda uning ishtirokida Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasi tashkil etilgan va u laboratoriyaga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;

Laboratoriyada fungitsidlar — Uzgen, Olgin, Cmach, Nikamizolon va Ridomil; gerbitsidlar — Toluin, Ethoxylin va Kusstid; oʻsimliklarning oʻsishini boshqaruvchi moddalar — Rosalin, Tetranil, Doronin va Roslin; defoliant sifatida esa Butilkaptaks bilan bogʻliq texnologiyalar ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Butilkaptaks ===

Butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasini ishlab chiqish Aripovning muhim amaliy ishlanmalaridan biri boʻlgan. Uning texnologiyasi Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqarishga joriy etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Butilkaptaks texnologiyasini yaratishdagi ishlari uchun Hamidilla Aripov 1984-yilda [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Toluin va Ethoxylin ===

Toluin gerbitsidining texnologiyasi ishlab chiqilgan va Navoiy elektro-kimyo zavodida tajriba-sinov qurilmasini yaratish hamda ishlab chiqarishga tayyorlash ishlari amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Ethoxylin boʻyicha ham texnologik jarayonlar ishlab chiqilgan va preparatning tajriba-ishlab chiqarish sinovlari oʻtkazilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Sanoatga joriy etilishi ==

Aripovning ilmiy faoliyati laboratoriya tadqiqotlari bilan cheklanmagan. Uning rahbarligi va ishtirokida ilmiy ishlanmalarni tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtkazish boʻyicha bir qator loyihalar amalga oshirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning faoliyati bilan Oʻsimlik moddalari kimyosi institutining texnologik binosi, Fargʻona ishlab chiqarish birlashmasi «Azot»dagi «Uzgen» sexi, Volgograd «Ximprom» ishlab chiqarish birlashmasidagi Butilkaptaks sexi hamda Navoiy elektro-kimyo zavodidagi Toluin qurilmasini loyihalash va barpo etish ishlari bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Shuningdek, Dezoksipeganin, Medamin, Medapek va Fenasal kabi dorivor preparatlarning ishlab chiqarish texnologiyalarini tashkil etish boʻyicha ishlar olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur ==

Aripov pestitsidlar boʻyicha davlatlararo dastur rahbari boʻlgan. Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti sobiq Ittifoqning 771-sonli qarori asosida Ridomil preparatini olishning texnologik sxemasini ishlab chiqishda bosh tashkilot vazifasini bajargan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Dasturda Oʻzbekiston, Rossiya va Bolgariya olimlari ishtirok etgan. Ishlab chiqilgan texnologik sxema asosida Bolgariyada qishloq xoʻjaligi uchun Ridomil ishlab chiqaradigan zavod qurilishi rejalashtirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda ushbu dasturning amalga oshirilishi natijasida katta miqdorda mablagʻ ajratilgan va institut xodimlari uchun 120 ta xonadon qurilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Xalqaro ilmiy hamkorlik ==

Aripov institutga rahbarlik qilgan davrda xalqaro ilmiy hamkorlikning bir qator yoʻnalishlarini rivojlantirishiga hissa qoʻshgan.
Hamkorlik Rossiya, Turkiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarning ilmiy markazlari hamda kompaniyalari bilan olib borilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

1990-yildan boshlab Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti olimlari Fransiyaning «Latoxan» kompaniyasi hamda Fransiya va Turkiyadagi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qilgan. Institutda ajratib olingan alkaloidlar, flavonoidlar va boshqa biologik faol birikmalar xorijiy ilmiy tadqiqotlarda biologik vositalar sifatida taklif etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallariga koʻra, «Latoxan» kompaniyasi orqali 120 dan ortiq bioreaktiv moddalar xorijga sotilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Christian Dior va Guerlain bilan hamkorlik ===

Institutning Fransiya kompaniyalari bilan hamkorligi doirasida Oʻzbekistonga xos ''Ajuga turkestanica'' oʻsimligidan olingan biologik faol moddalar asosida mahsulotlar yaratish masalalari oʻrganilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

''Ajuga turkestanica'' xomashyosini kompleks qayta ishlash texnologiyasi ishlab chiqilgan. Undan olingan Jistenin moddasi asosida kosmetik mahsulotlar yaratish boʻyicha «Christian Dior» va «Guerlain» kompaniyalari bilan hamkorlik qilingan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Institut materiallarida Jistenin asosida «Christian Dior» tomonidan 30 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarilgani va Jisteninning xorijga uzoq muddat davomida eksport qilingani qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

=== Oʻzbekiston–Turkiya ilmiy hamkorligi ===

Aripov Oʻzbekiston–Turkiya oʻrtasidagi oʻsimliklar kimyosi boʻyicha ilmiy aloqalarni oʻrnatgan. 1994-yilda Toshkentda birinchi Oʻzbekiston–Turkiya oʻsimliklar kimyosi simpoziumi oʻtkazilgan. Keyingi simpozium Turkiyaning Eskishehir shahrida tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U Turkiyaning Anadolu universiteti olimlari bilan ilmiy hamkorlikni yoʻlga qoʻygan. Institutda Aripov rahbarligida turkiyalik tadbirkorlar bilan «Uz KUR» qoʻshma korxonasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy va tahririy faoliyati ==

Aripov tabiiy birikmalar va ularning texnologiyasi boʻyicha ilmiy ishlar va ixtirolar muallifi boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

U 1989–1998-yillarda «Химия природных соединений» jurnalining bosh muharriri boʻlgan. Jurnal tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha xalqaro ilmiy nashr sifatida faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov ilmiy kengashlar, ixtisoslashgan dissertatsiya kengashi va ilmiy nashrlarning tahrir hayʼatlarida ham faoliyat yuritgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Manbalarda u Fanlar akademiyasi tizimida institut jamoasi tomonidan saylangan direktor sifatida ham qayd etiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Ilmiy maktabi ==

Aripov tabiiy va sintetik fiziologik faol moddalar kimyoviy texnologiyasi sohasida ilmiy maktab shakllantirgan. Uning bevosita rahbarligida 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktori tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy maktabi tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlar ishlab chiqarish, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari, organik sintez va texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yoʻnalishlarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov institutning direktorlik davrida kimyo va texnologik laboratoriyalari faoliyati bilan bogʻliq manbalarda keyingi davrda 10 nafardan ortiq fan doktori va 20 nafardan ortiq fan nomzodi tayyorlangani, mingdan ortiq ilmiy ishlar nashr etilgani hamda 100 dan ortiq mualliflik guvohnomasi va patentlar olingani qayd etiladi. Ushbu koʻrsatkichlar Aripovning bevosita rahbarligida tayyorlangan 14 nafar fan nomzodi va 2 nafar fan doktoridan alohida koʻrsatiladi.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi ==

1995-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripov [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi]]ning haqiqiy aʼzosi — akademigi etib saylangan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining rasmiy maʼlumotlarida uning ilmiy mutaxassisligi «dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi» deb koʻrsatilgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

Akademik Aripov ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari tabiiy birikmalar texnologiyasi, dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi va oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari texnologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Tashkiliy faoliyati ==

1989–1998-yillarda institut direktori sifatida Aripov ilmiy tadqiqotlarni tajriba-ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻlash, yangi texnologiyalarni amaliyotga joriy etish va xalqaro ilmiy aloqalarni rivojlantirishga rahbarlik qilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Direktorlik davrida institutda dorivor preparatlar, pestitsidlar va boshqa biologik faol moddalar texnologiyalarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xalqaro ilmiy va ishlab chiqarish tashkilotlari bilan hamkorlik aloqalari rivojlantirilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Mukofotlari va ilmiy unvonlari ==

* 1984 — [[Abu Rayhon Beruniy]] nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1987 — professor ilmiy unvoni;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1992 — «Mustaqillik» esdalik medali;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;
* 1995 — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Ilmiy merosi ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy merosi tabiiy birikmalar va fiziologik faol moddalar texnologiyasi, alkaloidlarni ajratish va qayta ishlash, dorivor preparatlar olish texnologiyalari, oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalari hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatga joriy etish bilan bogʻliq.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning ilmiy va texnologik ishlari Dezoksipeganin gidroxloridi, Allapinin, Medamin, Albendazol, Medapek, Fenasal, Nitroxoline va boshqa dorivor preparatlar, shuningdek Uzgen, Ridomil, Toluin, Ethoxylin, Butilkaptaks va boshqa qishloq xoʻjaligida qoʻllanadigan kimyoviy vositalar texnologiyalarini qamrab olgan.&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripov tadqiqotlarining muhim jihatlaridan biri tabiiy birikmalarni oʻrganish bilan ularni amaliy texnologiyaga aylantirishni birlashtirgan ilmiy yoʻnalish boʻlgan. Laboratoriya tajribalaridan tajriba-ishlab chiqarish va sanoat jarayonlariga oʻtish masalalari uning ilmiy ishlarida alohida oʻrin egallagan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

== Vafoti ==

Hamidilla Nigʻmatovich Aripov 1998-yil 14-martda Toshkent shahrida 57 yoshda vafot etgan.&lt;ref name=&quot;Academy&quot;/&gt;

== Xotirasi ==

Aripovning ilmiy faoliyati Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tarixida oʻz aksini topgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyatiga bagʻishlangan biobibliografik nashrlar hamda xotira materiallari tayyorlangan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Uning xotirasiga bagʻishlangan xalqaro simpoziumlarda olimning ilmiy faoliyati va yaratgan ilmiy maktabiga oid maxsus dasturlar tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;/&gt;

2017-yilda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning 1940–1998-yillardagi hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan alohida biobibliografik koʻrsatkich nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;/&gt;

2021-yilda Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti tomonidan uning ilmiy merosiga bagʻishlangan bibliografik materiallar nashr etilgan.&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;/&gt;

Aripovning xotirasini abadiylashtirish maqsadida u yashagan uyga memorial taxta oʻrnatilgan va Mirzo Ulugʻbek tumanidagi koʻchalardan biriga uning nomi berilgan.&lt;ref name=&quot;IlmFanYulduzi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OlimlarSulolasi&quot;/&gt;

== Adabiyotlar ==

''Хамидилла Нигматович Арипов / АН Республики Узбекистан, Институт химии растительных веществ им. С. Ю. Юнусова; сост. Ш. Абдуллаев и др.'' — Toshkent: Фан, 2000. — 51 b.

''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.

Арипова С. Ф., Каримов Р. К. ''Илм-фан юлдузи сиймоси: академик Ҳамидилла Нигматович Арипов''. — Toshkent: «Фан», 2019. — 176 b. — Оммабоп рисола.

Арипова С. Ф., Каримов Р. К. «Олимлар сулоласи». // ''Адабиёт газетаси''. — 2025. — 9 октябрь. — № 14 (124). — 6–7-betlar.

''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, 2021.

== Manbalar ==

{{Izohlar
|refs=

&lt;ref name=&quot;Academy&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. ''Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy aʼzolari''. Hamidilla Nigʻmatovich Aripov: 10.10.1940 — 14.03.1998; 1995-yilda saylangan; ilmiy mutaxassisligi — dorivor preparatlarning kimyoviy texnologiyasi.
https://www.academy.uz/ru/academics/previous-members
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya&quot;&gt;
''Академик Хамидилла Нигматович Арипов: материалы к библиографии учёных Узбекистана.'' — Toshkent: Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, 2021.

Mazkur bibliografik materialda Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning ilmiy faoliyati, ilmiy darajalari, lavozimlari, alkaloidlar texnologiyasi, dorivor preparatlar, pestitsidlar texnologiyasi, sanoatga joriy etish ishlari, xalqaro hamkorligi, tahririy faoliyati va ilmiy maktabiga oid maʼlumotlar berilgan.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bibliografiya2017&quot;&gt;
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi. ''Хамидилла Нигматович Арипов : (тўлиқ матнли биобиблиографик кўрсаткич) (1940—1998).'' — Toshkent, 2017. — 24 b.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ICPS&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. ''Sintetik preparatlar texnologiyasi laboratoriyasi''. Institutda pestitsidlar texnologiyasi laboratoriyasining tashkil etilishi, laboratoriya faoliyati va ilmiy-tadqiqot hamda texnologik ishlanmalar haqidagi maʼlumotlar.
https://uzicps.uz/ru/nauchnie-laboratorii/laboratoriya-tehnologii-sinteticheskih-preparatov
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Patent&quot;&gt;
SU878295A1. ''Способ получения дезоксипеганина гидрохлорида''. Ixtirochilar orasida Hamidilla Nigʻmatovich Aripov. Ustuvor sana: 1979-yil 4-iyul; eʼlon qilingan sana: 1981-yil 7-noyabr.
https://patents.google.com/patent/SU878295A1/ru
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AcademyMemorial&quot;&gt;
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Hamidilla Nigʻmatovich Aripovning hayoti, ilmiy faoliyati va ilmiy maktabiga bagʻishlangan memorial va xalqaro simpozium materiallari.
&lt;/ref&gt;

}}

[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-oktabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:14-martda vafot etganlar]]
[[Turkum:1998-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]</text>
      <sha1>5xzhrveqlb4ik3257c005v6nr7fpake</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elektr zanjiri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>613140</id>
    <revision>
      <id>6273022</id>
      <parentid>4316776</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1461" sha1="oyg14gg0q0sx4c8mg8zyskbcnhx4rc3" xml:space="preserve">[[Fayl:Razvetvelcep.png|thumb]]
{{merge|Chiziqli elektr zanjiri}}
'''Elektr zanjiri''' — [[elektr energiyasi]] manbalari, qabul qilgichlari (isteʼmolchilari) va ularni bir-biriga tutashtiruvchi oʻtkazgichlar (simlar) majmui. Elektr zanjiri tarkibiga ulabuzgichlar (viklyuchatellar), qayta ulagichlar (pereklyuchatellar), saqlagichlar, himoyalash va kommutatsiya (uzibulash) apparatlari, oʻlchash va nazorat asboblari va boshqalar ham kiradi. Elektr zanjiri yordamida elektr energiyasi (elektromagnit energiya yoki zanjirida [[elektr toki]], elektr yurituvchi kuch EYUK, potensiallar farqi mavjud boʻlgan boshqa tur energiya) uzatiladi, tarqatiladi hamda kuchlanishi pasaytiriladi yoki oshiriladi. Elekt energiyasi manbalarida biror turda gi energiya (suv, issiklik va boshqalar ener giyasi) elektr energiyasiga, qabul qil gichlar (isteʼmolchilar)da elektr ener giyasi issiqlik, mexanik va boshqalar tu| energiyaga aylantiriladi. Elektr zanjiri rejim&quot; (ish maromi) barcha qismalardagi tok va kuchlanish qiymatiga bogʻliq boʻladi. Elektr zanjiridagi tok, EYUK va kuchlanish oʻrtasidagi munosabat Kirxgof qonunlari bilan tushuntiriladi (qarang [[Kirxgof koidalari]]). Elektr zanjiri [[Oʻzgaruvchan tok|oʻzgaruvchan]] va [[Oʻzgarmas tok|oʻzgarmas]] tok zanjirlariga boʻlinadi. Elektr zanjirining asosiy elementlari: [[rezistor]], [[induktivlik]] gʻaltagi, [[elektr kondensator]] va boshqalar


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>oyg14gg0q0sx4c8mg8zyskbcnhx4rc3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273023</id>
      <parentid>6273022</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6273023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1462" sha1="8evasq0xr4vyvyme8h75v5yp35tf8i1" xml:space="preserve">[[Fayl:Razvetvelcep.png|thumb]]
{{merge|Chiziqli elektr zanjiri}}

'''Elektr zanjiri''' — [[elektr energiyasi]] manbalari, qabul qilgichlari (isteʼmolchilari) va ularni bir-biriga tutashtiruvchi oʻtkazgichlar (simlar) majmui. Elektr zanjiri tarkibiga ulabuzgichlar (viklyuchatellar), qayta ulagichlar (pereklyuchatellar), saqlagichlar, himoyalash va kommutatsiya (uzibulash) apparatlari, oʻlchash va nazorat asboblari va boshqalar ham kiradi. Elektr zanjiri yordamida elektr energiyasi (elektromagnit energiya yoki zanjirida [[elektr toki]], elektr yurituvchi kuch EYUK, potensiallar farqi mavjud boʻlgan boshqa tur energiya) uzatiladi, tarqatiladi hamda kuchlanishi pasaytiriladi yoki oshiriladi. Elekt energiyasi manbalarida biror turda gi energiya (suv, issiklik va boshqalar ener giyasi) elektr energiyasiga, qabul qil gichlar (isteʼmolchilar)da elektr ener giyasi issiqlik, mexanik va boshqalar tu| energiyaga aylantiriladi. Elektr zanjiri rejim&quot; (ish maromi) barcha qismalardagi tok va kuchlanish qiymatiga bogʻliq boʻladi. Elektr zanjiridagi tok, EYUK va kuchlanish oʻrtasidagi munosabat Kirxgof qonunlari bilan tushuntiriladi (qarang [[Kirxgof koidalari]]). Elektr zanjiri [[Oʻzgaruvchan tok|oʻzgaruvchan]] va [[Oʻzgarmas tok|oʻzgarmas]] tok zanjirlariga boʻlinadi. Elektr zanjirining asosiy elementlari: [[rezistor]], [[induktivlik]] gʻaltagi, [[elektr kondensator]] va boshqalar


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>8evasq0xr4vyvyme8h75v5yp35tf8i1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273024</id>
      <parentid>6273023</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6273024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1463" sha1="rnbegfgh6n86gb8itxf8su5tqvn3kli" xml:space="preserve">[[Fayl:Razvetvelcep.png|thumb]]
{{merge|Chiziqli elektr zanjiri}}

'''Elektr zanjiri''' — [[elektr energiyasi]] manbalari, qabul qilgichlari (isteʼmolchilari) va ularni bir-biriga tutashtiruvchi oʻtkazgichlar (simlar) majmui. Elektr zanjiri tarkibiga ulabuzgichlar (viklyuchatellar), qayta ulagichlar (pereklyuchatellar), saqlagichlar, himoyalash va kommutatsiya (uzibulash) apparatlari, oʻlchash va nazorat asboblari va boshqalar ham kiradi. Elektr zanjiri yordamida elektr energiyasi (elektromagnit energiya yoki zanjirida [[elektr toki]], elektr yurituvchi kuch EYUK, potensiallar farqi mavjud boʻlgan boshqa tur energiya) uzatiladi, tarqatiladi hamda kuchlanishi pasaytiriladi yoki oshiriladi. Elekt energiyasi manbalarida biror turda gi energiya (suv, issiklik va boshqalar ener giyasi) elektr energiyasiga, qabul qil gichlar (isteʼmolchilar)da elektr ener giyasi issiqlik, mexanik va boshqalar tu| energiyaga aylantiriladi. Elektr zanjiri rejim&quot; (ish maromi) barcha qismalardagi tok va kuchlanish qiymatiga bogʻliq boʻladi. Elektr zanjiridagi tok, EYUK va kuchlanish oʻrtasidagi munosabat Kirxgof qonunlari bilan tushuntiriladi (qarang [[Kirxgof koidalari]]). Elektr zanjiri [[Oʻzgaruvchan tok|oʻzgaruvchan]] va [[Oʻzgarmas tok|oʻzgarmas]] tok zanjirlariga boʻlinadi. Elektr zanjirining asosiy elementlari: [[rezistor]], [[induktivlik]] gʻaltagi, [[elektr kondensator]] va boshqalar.


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>rnbegfgh6n86gb8itxf8su5tqvn3kli</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273025</id>
      <parentid>6273024</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6273025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1474" sha1="513724g9bapnbyjredmof7il6bvp9v4" xml:space="preserve">{{wikify}}
[[Fayl:Razvetvelcep.png|thumb]]
{{merge|Chiziqli elektr zanjiri}}

'''Elektr zanjiri''' — [[elektr energiyasi]] manbalari, qabul qilgichlari (isteʼmolchilari) va ularni bir-biriga tutashtiruvchi oʻtkazgichlar (simlar) majmui. Elektr zanjiri tarkibiga ulabuzgichlar (viklyuchatellar), qayta ulagichlar (pereklyuchatellar), saqlagichlar, himoyalash va kommutatsiya (uzibulash) apparatlari, oʻlchash va nazorat asboblari va boshqalar ham kiradi. Elektr zanjiri yordamida elektr energiyasi (elektromagnit energiya yoki zanjirida [[elektr toki]], elektr yurituvchi kuch EYUK, potensiallar farqi mavjud boʻlgan boshqa tur energiya) uzatiladi, tarqatiladi hamda kuchlanishi pasaytiriladi yoki oshiriladi. Elekt energiyasi manbalarida biror turda gi energiya (suv, issiklik va boshqalar ener giyasi) elektr energiyasiga, qabul qil gichlar (isteʼmolchilar)da elektr ener giyasi issiqlik, mexanik va boshqalar tu| energiyaga aylantiriladi. Elektr zanjiri rejim&quot; (ish maromi) barcha qismalardagi tok va kuchlanish qiymatiga bogʻliq boʻladi. Elektr zanjiridagi tok, EYUK va kuchlanish oʻrtasidagi munosabat Kirxgof qonunlari bilan tushuntiriladi (qarang [[Kirxgof koidalari]]). Elektr zanjiri [[Oʻzgaruvchan tok|oʻzgaruvchan]] va [[Oʻzgarmas tok|oʻzgarmas]] tok zanjirlariga boʻlinadi. Elektr zanjirining asosiy elementlari: [[rezistor]], [[induktivlik]] gʻaltagi, [[elektr kondensator]] va boshqalar.


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>513724g9bapnbyjredmof7il6bvp9v4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273026</id>
      <parentid>6273025</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6273026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1489" sha1="737qtxhwers4fsimoqdnr0v70hfvkar" xml:space="preserve">{{wikify}}
[[Fayl:Razvetvelcep.png|thumb]]
{{merge|Chiziqli elektr zanjiri}}

'''Elektr zanjiri''' — [[elektr energiyasi]] manbalari, qabul qilgichlari (isteʼmolchilari) va ularni bir-biriga tutashtiruvchi oʻtkazgichlar (simlar) majmui. Elektr zanjiri tarkibiga ulabuzgichlar (viklyuchatellar), qayta ulagichlar (pereklyuchatellar), saqlagichlar, himoyalash va kommutatsiya (uzibulash) apparatlari, oʻlchash va nazorat asboblari va boshqalar ham kiradi. Elektr zanjiri yordamida elektr energiyasi (elektromagnit energiya yoki zanjirida [[elektr toki]], elektr yurituvchi kuch EYUK, potensiallar farqi mavjud boʻlgan boshqa tur energiya) uzatiladi, tarqatiladi hamda kuchlanishi pasaytiriladi yoki oshiriladi. Elekt energiyasi manbalarida biror turda gi energiya (suv, issiklik va boshqalar ener giyasi) elektr energiyasiga, qabul qil gichlar (isteʼmolchilar)da elektr ener giyasi issiqlik, mexanik va boshqalar tu| energiyaga aylantiriladi. Elektr zanjiri rejim&quot; (ish maromi) barcha qismalardagi tok va kuchlanish qiymatiga bogʻliq boʻladi. Elektr zanjiridagi tok, EYUK va kuchlanish oʻrtasidagi munosabat Kirxgof qonunlari bilan tushuntiriladi (qarang [[Kirxgof koidalari]]). Elektr zanjiri [[Oʻzgaruvchan tok|oʻzgaruvchan]] va [[Oʻzgarmas tok|oʻzgarmas]] tok zanjirlariga boʻlinadi. Elektr zanjirining asosiy elementlari: [[rezistor]], [[induktivlik]] gʻaltagi, [[elektr kondensator]] va boshqalar.

== Manbalar b==
{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>737qtxhwers4fsimoqdnr0v70hfvkar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273027</id>
      <parentid>6273026</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1488" sha1="l9rm6xyl8pn8n17mrf2ip05j3amrd1o" xml:space="preserve">{{wikify}}
[[Fayl:Razvetvelcep.png|thumb]]
{{merge|Chiziqli elektr zanjiri}}

'''Elektr zanjiri''' — [[elektr energiyasi]] manbalari, qabul qilgichlari (isteʼmolchilari) va ularni bir-biriga tutashtiruvchi oʻtkazgichlar (simlar) majmui. Elektr zanjiri tarkibiga ulabuzgichlar (viklyuchatellar), qayta ulagichlar (pereklyuchatellar), saqlagichlar, himoyalash va kommutatsiya (uzibulash) apparatlari, oʻlchash va nazorat asboblari va boshqalar ham kiradi. Elektr zanjiri yordamida elektr energiyasi (elektromagnit energiya yoki zanjirida [[elektr toki]], elektr yurituvchi kuch EYUK, potensiallar farqi mavjud boʻlgan boshqa tur energiya) uzatiladi, tarqatiladi hamda kuchlanishi pasaytiriladi yoki oshiriladi. Elekt energiyasi manbalarida biror turda gi energiya (suv, issiklik va boshqalar ener giyasi) elektr energiyasiga, qabul qil gichlar (isteʼmolchilar)da elektr ener giyasi issiqlik, mexanik va boshqalar tu| energiyaga aylantiriladi. Elektr zanjiri rejim&quot; (ish maromi) barcha qismalardagi tok va kuchlanish qiymatiga bogʻliq boʻladi. Elektr zanjiridagi tok, EYUK va kuchlanish oʻrtasidagi munosabat Kirxgof qonunlari bilan tushuntiriladi (qarang [[Kirxgof koidalari]]). Elektr zanjiri [[Oʻzgaruvchan tok|oʻzgaruvchan]] va [[Oʻzgarmas tok|oʻzgarmas]] tok zanjirlariga boʻlinadi. Elektr zanjirining asosiy elementlari: [[rezistor]], [[induktivlik]] gʻaltagi, [[elektr kondensator]] va boshqalar.

== Manbalar ==
{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>l9rm6xyl8pn8n17mrf2ip05j3amrd1o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273028</id>
      <parentid>6273027</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1501" sha1="mj654wlu49h7xd4305qdcpi4cg25a50" xml:space="preserve">{{wikify}}
[[Fayl:Razvetvelcep.png|thumb]]
{{merge|Chiziqli elektr zanjiri}}

'''Elektr zanjiri''' — [[elektr energiyasi]] manbalari, qabul qilgichlari (isteʼmolchilari) va ularni bir-biriga tutashtiruvchi oʻtkazgichlar (simlar) majmui. Elektr zanjiri tarkibiga ulabuzgichlar (viklyuchatellar), qayta ulagichlar (pereklyuchatellar), saqlagichlar, himoyalash va kommutatsiya (uzibulash) apparatlari, oʻlchash va nazorat asboblari va boshqalar ham kiradi. Elektr zanjiri yordamida elektr energiyasi (elektromagnit energiya yoki zanjirida [[elektr toki]], elektr yurituvchi kuch EYUK, potensiallar farqi mavjud boʻlgan boshqa tur energiya) uzatiladi, tarqatiladi hamda kuchlanishi pasaytiriladi yoki oshiriladi. Elekt energiyasi manbalarida biror turda gi energiya (suv, issiklik va boshqalar ener giyasi) elektr energiyasiga, qabul qil gichlar (isteʼmolchilar)da elektr ener giyasi issiqlik, mexanik va boshqalar tu| energiyaga aylantiriladi. Elektr zanjiri rejim&quot; (ish maromi) barcha qismalardagi tok va kuchlanish qiymatiga bogʻliq boʻladi. Elektr zanjiridagi tok, EYUK va kuchlanish oʻrtasidagi munosabat Kirxgof qonunlari bilan tushuntiriladi (qarang [[Kirxgof koidalari]]). Elektr zanjiri [[Oʻzgaruvchan tok|oʻzgaruvchan]] va [[Oʻzgarmas tok|oʻzgarmas]] tok zanjirlariga boʻlinadi. Elektr zanjirining asosiy elementlari: [[rezistor]], [[induktivlik]] gʻaltagi, [[elektr kondensator]] va boshqalar.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>mj654wlu49h7xd4305qdcpi4cg25a50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elektr qarshilik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>613317</id>
    <revision>
      <id>6273029</id>
      <parentid>5347231</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1080" sha1="71sa6qzovxf7l9u610wnp06661b3n0y" xml:space="preserve">'''Elektr qarshilik''' — [[elektr zanjiri]] (yoki zanjir bir qismi)ning elektr tokka koʻrsatadigan aks taʼsirini ifodalaydigan fizik kattalik; omlarda oʻlchanadi. Elektr qarshilik elektr [[energiya]]sining boshqa tur energiyaga aylanishiga bogʻliq; elektr energiyasi oʻzgarmaydigan jarayondagi elektr qarshilikni aktiv qarshilik, [[tok]] manbai energiyasi elektr yoki [[magnit maydon]]iga uzatiladigan jarayonlardagi elektr qarshilikni reaktiv qarshilik deyiladi.

: &lt;math&gt;R = \frac{U}{I},&lt;/math&gt; {{math|R}} — Elektr qarshilik, [[Om]] (Ω); {{math|U}} — [[Volt]] (V); {{math|I}} — [[Amper]] (A).

elektir qarshilik tok kuchi va kuchlanishdan farqi unda zaryadga bog'liq emas. Unga olimlar, uning uzunligi ko'ndalang uzunligiga bog'liq zaryadga bog'liq emas deyishadi. Uning formulasi R=pl/s elektr kuchlanish va elektr (tok) kuchi orasidagi munosabat &lt;math&gt;R = \frac{U}{I}&lt;/math&gt;

== Yana qarang ==

* [[Ohm qonuni]]
{{OʻzME}} 

{{chala}}
[[Turkum:Elektronika]]
[[Turkum:Elektr qarshiligi va oʻtkazuvchanligi]]
[[Turkum:Elektromagnit kattaliklar]]
[[Turkum:Elektr]]</text>
      <sha1>71sa6qzovxf7l9u610wnp06661b3n0y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273030</id>
      <parentid>6273029</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1097" sha1="ooo449zyq16e4cgawyhfvj4yhfrmsda" xml:space="preserve">'''Elektr qarshilik''' — [[elektr zanjiri]] (yoki zanjir bir qismi)ning elektr tokka koʻrsatadigan aks taʼsirini ifodalaydigan fizik kattalik; omlarda oʻlchanadi. Elektr qarshilik elektr [[energiya]]sining boshqa tur energiyaga aylanishiga bogʻliq; elektr energiyasi oʻzgarmaydigan jarayondagi elektr qarshilikni aktiv qarshilik, [[tok]] manbai energiyasi elektr yoki [[magnit maydon]]iga uzatiladigan jarayonlardagi elektr qarshilikni reaktiv qarshilik deyiladi.

: &lt;math&gt;R = \frac{U}{I},&lt;/math&gt; {{math|R}} — Elektr qarshilik, [[Om]] (Ω); {{math|U}} — [[Volt]] (V); {{math|I}} — [[Amper]] (A).

elektir qarshilik tok kuchi va kuchlanishdan farqi unda zaryadga bog'liq emas. Unga olimlar, uning uzunligi ko'ndalang uzunligiga bog'liq zaryadga bog'liq emas deyishadi. Uning formulasi R=pl/s elektr kuchlanish va elektr (tok) kuchi orasidagi munosabat &lt;math&gt;R = \frac{U}{I}&lt;/math&gt;

== Yana qarang ==

* [[Ohm qonuni]]

== Manbalar v==
{{OʻzME}} 

{{chala}}
[[Turkum:Elektronika]]
[[Turkum:Elektr qarshiligi va oʻtkazuvchanligi]]
[[Turkum:Elektromagnit kattaliklar]]
[[Turkum:Elektr]]</text>
      <sha1>ooo449zyq16e4cgawyhfvj4yhfrmsda</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273031</id>
      <parentid>6273030</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1096" sha1="ecuw2jqzztsa0i5oj32p0qm43m4myzg" xml:space="preserve">'''Elektr qarshilik''' — [[elektr zanjiri]] (yoki zanjir bir qismi)ning elektr tokka koʻrsatadigan aks taʼsirini ifodalaydigan fizik kattalik; omlarda oʻlchanadi. Elektr qarshilik elektr [[energiya]]sining boshqa tur energiyaga aylanishiga bogʻliq; elektr energiyasi oʻzgarmaydigan jarayondagi elektr qarshilikni aktiv qarshilik, [[tok]] manbai energiyasi elektr yoki [[magnit maydon]]iga uzatiladigan jarayonlardagi elektr qarshilikni reaktiv qarshilik deyiladi.

: &lt;math&gt;R = \frac{U}{I},&lt;/math&gt; {{math|R}} — Elektr qarshilik, [[Om]] (Ω); {{math|U}} — [[Volt]] (V); {{math|I}} — [[Amper]] (A).

elektir qarshilik tok kuchi va kuchlanishdan farqi unda zaryadga bog'liq emas. Unga olimlar, uning uzunligi ko'ndalang uzunligiga bog'liq zaryadga bog'liq emas deyishadi. Uning formulasi R=pl/s elektr kuchlanish va elektr (tok) kuchi orasidagi munosabat &lt;math&gt;R = \frac{U}{I}&lt;/math&gt;

== Yana qarang ==

* [[Ohm qonuni]]

== Manbalar ==
{{OʻzME}} 

{{chala}}
[[Turkum:Elektronika]]
[[Turkum:Elektr qarshiligi va oʻtkazuvchanligi]]
[[Turkum:Elektromagnit kattaliklar]]
[[Turkum:Elektr]]</text>
      <sha1>ecuw2jqzztsa0i5oj32p0qm43m4myzg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273032</id>
      <parentid>6273031</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1107" sha1="etjjmktca1l4pgbrfm5wqlqxyt584cz" xml:space="preserve">'''Elektr qarshilik''' — [[elektr zanjiri]] (yoki zanjir bir qismi)ning elektr tokka koʻrsatadigan aks taʼsirini ifodalaydigan fizik kattalik; omlarda oʻlchanadi. Elektr qarshilik elektr [[energiya]]sining boshqa tur energiyaga aylanishiga bogʻliq; elektr energiyasi oʻzgarmaydigan jarayondagi elektr qarshilikni aktiv qarshilik, [[tok]] manbai energiyasi elektr yoki [[magnit maydon]]iga uzatiladigan jarayonlardagi elektr qarshilikni reaktiv qarshilik deyiladi.

: &lt;math&gt;R = \frac{U}{I},&lt;/math&gt; {{math|R}} — Elektr qarshilik, [[Om]] (Ω); {{math|U}} — [[Volt]] (V); {{math|I}} — [[Amper]] (A).

elektir qarshilik tok kuchi va kuchlanishdan farqi unda zaryadga bog'liq emas. Unga olimlar, uning uzunligi ko'ndalang uzunligiga bog'liq zaryadga bog'liq emas deyishadi. Uning formulasi R=pl/s elektr kuchlanish va elektr (tok) kuchi orasidagi munosabat &lt;math&gt;R = \frac{U}{I}&lt;/math&gt;

== Yana qarang ==

* [[Ohm qonuni]]

== Manbalar ==
{{wikify}}
{{OʻzME}} 

{{chala}}
[[Turkum:Elektronika]]
[[Turkum:Elektr qarshiligi va oʻtkazuvchanligi]]
[[Turkum:Elektromagnit kattaliklar]]
[[Turkum:Elektr]]</text>
      <sha1>etjjmktca1l4pgbrfm5wqlqxyt584cz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273033</id>
      <parentid>6273032</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1108" sha1="tusi48pynyh2rx13het6slq141idtyo" xml:space="preserve">'''Elektr qarshilik''' — [[elektr zanjiri]] (yoki zanjir bir qismi)ning elektr tokka koʻrsatadigan aks taʼsirini ifodalaydigan fizik kattalik; omlarda oʻlchanadi. Elektr qarshilik elektr [[energiya]]sining boshqa tur energiyaga aylanishiga bogʻliq; elektr energiyasi oʻzgarmaydigan jarayondagi elektr qarshilikni aktiv qarshilik, [[tok]] manbai energiyasi elektr yoki [[magnit maydon]]iga uzatiladigan jarayonlardagi elektr qarshilikni reaktiv qarshilik deyiladi.

: &lt;math&gt;R = \frac{U}{I},&lt;/math&gt; {{math|R}} — Elektr qarshilik, [[Om]] (Ω); {{math|U}} — [[Volt]] (V); {{math|I}} — [[Amper]] (A).

elektir qarshilik tok kuchi va kuchlanishdan farqi unda zaryadga bog'liq emas. Unga olimlar, uning uzunligi ko'ndalang uzunligiga bog'liq zaryadga bog'liq emas deyishadi. Uning formulasi R=pl/s elektr kuchlanish va elektr (tok) kuchi orasidagi munosabat &lt;math&gt;R = \frac{U}{I}&lt;/math&gt;.

== Yana qarang ==

* [[Ohm qonuni]]

== Manbalar ==
{{wikify}}
{{OʻzME}} 

{{chala}}
[[Turkum:Elektronika]]
[[Turkum:Elektr qarshiligi va oʻtkazuvchanligi]]
[[Turkum:Elektromagnit kattaliklar]]
[[Turkum:Elektr]]</text>
      <sha1>tusi48pynyh2rx13het6slq141idtyo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273034</id>
      <parentid>6273033</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1151" sha1="alxwv9e0l84gfs86vo2637w7agotpev" xml:space="preserve">'''Elektr qarshilik''' — [[elektr zanjiri]] (yoki zanjir bir qismi)ning elektr tokka koʻrsatadigan aks taʼsirini ifodalaydigan [[Fizik kattaliklarning birliklar tizimi|fizik kattalik]]; omlarda oʻlchanadi. Elektr qarshilik elektr [[energiya]]sining boshqa tur energiyaga aylanishiga bogʻliq; elektr energiyasi oʻzgarmaydigan jarayondagi elektr qarshilikni aktiv qarshilik, [[tok]] manbai energiyasi elektr yoki [[magnit maydon]]iga uzatiladigan jarayonlardagi elektr qarshilikni reaktiv qarshilik deyiladi.

: &lt;math&gt;R = \frac{U}{I},&lt;/math&gt; {{math|R}} — Elektr qarshilik, [[Om]] (Ω); {{math|U}} — [[Volt]] (V); {{math|I}} — [[Amper]] (A).

elektir qarshilik tok kuchi va kuchlanishdan farqi unda zaryadga bog'liq emas. Unga olimlar, uning uzunligi ko'ndalang uzunligiga bog'liq zaryadga bog'liq emas deyishadi. Uning formulasi R=pl/s elektr kuchlanish va elektr (tok) kuchi orasidagi munosabat &lt;math&gt;R = \frac{U}{I}&lt;/math&gt;.

== Yana qarang ==

* [[Ohm qonuni]]

== Manbalar ==
{{wikify}}
{{OʻzME}} 

{{chala}}
[[Turkum:Elektronika]]
[[Turkum:Elektr qarshiligi va oʻtkazuvchanligi]]
[[Turkum:Elektromagnit kattaliklar]]
[[Turkum:Elektr]]</text>
      <sha1>alxwv9e0l84gfs86vo2637w7agotpev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273035</id>
      <parentid>6273034</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1155" sha1="1wa6idbga9cv70ldr5b51cn1oun64yn" xml:space="preserve">'''Elektr qarshilik''' — [[elektr zanjiri]] (yoki zanjir bir qismi)ning elektr tokka koʻrsatadigan aks taʼsirini ifodalaydigan [[Fizik kattaliklarning birliklar tizimi|fizik kattalik]]; omlarda oʻlchanadi. Elektr qarshilik elektr [[energiya]]sining boshqa tur energiyaga aylanishiga bogʻliq; [[elektr energiyasi]] oʻzgarmaydigan jarayondagi elektr qarshilikni aktiv qarshilik, [[tok]] manbai energiyasi elektr yoki [[magnit maydon]]iga uzatiladigan jarayonlardagi elektr qarshilikni reaktiv qarshilik deyiladi.

: &lt;math&gt;R = \frac{U}{I},&lt;/math&gt; {{math|R}} — Elektr qarshilik, [[Om]] (Ω); {{math|U}} — [[Volt]] (V); {{math|I}} — [[Amper]] (A).

elektir qarshilik tok kuchi va kuchlanishdan farqi unda zaryadga bog'liq emas. Unga olimlar, uning uzunligi ko'ndalang uzunligiga bog'liq zaryadga bog'liq emas deyishadi. Uning formulasi R=pl/s elektr kuchlanish va elektr (tok) kuchi orasidagi munosabat &lt;math&gt;R = \frac{U}{I}&lt;/math&gt;.

== Yana qarang ==

* [[Ohm qonuni]]

== Manbalar ==
{{wikify}}
{{OʻzME}} 

{{chala}}
[[Turkum:Elektronika]]
[[Turkum:Elektr qarshiligi va oʻtkazuvchanligi]]
[[Turkum:Elektromagnit kattaliklar]]
[[Turkum:Elektr]]</text>
      <sha1>1wa6idbga9cv70ldr5b51cn1oun64yn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273036</id>
      <parentid>6273035</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1159" sha1="dyrwlr5rzarfur5pky6t7p7t506r4fz" xml:space="preserve">'''Elektr qarshilik''' — [[elektr zanjiri]] (yoki zanjir bir qismi)ning elektr tokka koʻrsatadigan aks taʼsirini ifodalaydigan [[Fizik kattaliklarning birliklar tizimi|fizik kattalik]]; omlarda oʻlchanadi. Elektr qarshilik elektr [[energiya]]sining boshqa tur energiyaga aylanishiga bogʻliq; [[elektr energiyasi]] oʻzgarmaydigan jarayondagi elektr qarshilikni aktiv qarshilik, [[tok]] manbai energiyasi elektr yoki [[magnit maydon]]iga uzatiladigan jarayonlardagi elektr qarshilikni ''reaktiv qarshilik'' deyiladi.

: &lt;math&gt;R = \frac{U}{I},&lt;/math&gt; {{math|R}} — Elektr qarshilik, [[Om]] (Ω); {{math|U}} — [[Volt]] (V); {{math|I}} — [[Amper]] (A).

elektir qarshilik tok kuchi va kuchlanishdan farqi unda zaryadga bog'liq emas. Unga olimlar, uning uzunligi ko'ndalang uzunligiga bog'liq zaryadga bog'liq emas deyishadi. Uning formulasi R=pl/s elektr kuchlanish va elektr (tok) kuchi orasidagi munosabat &lt;math&gt;R = \frac{U}{I}&lt;/math&gt;.

== Yana qarang ==

* [[Ohm qonuni]]

== Manbalar ==
{{wikify}}
{{OʻzME}} 

{{chala}}
[[Turkum:Elektronika]]
[[Turkum:Elektr qarshiligi va oʻtkazuvchanligi]]
[[Turkum:Elektromagnit kattaliklar]]
[[Turkum:Elektr]]</text>
      <sha1>dyrwlr5rzarfur5pky6t7p7t506r4fz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273037</id>
      <parentid>6273036</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Fizika]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6273037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1177" sha1="ode5y1h6od1v9fk5grw60gnigr0xvs1" xml:space="preserve">'''Elektr qarshilik''' — [[elektr zanjiri]] (yoki zanjir bir qismi)ning elektr tokka koʻrsatadigan aks taʼsirini ifodalaydigan [[Fizik kattaliklarning birliklar tizimi|fizik kattalik]]; omlarda oʻlchanadi. Elektr qarshilik elektr [[energiya]]sining boshqa tur energiyaga aylanishiga bogʻliq; [[elektr energiyasi]] oʻzgarmaydigan jarayondagi elektr qarshilikni aktiv qarshilik, [[tok]] manbai energiyasi elektr yoki [[magnit maydon]]iga uzatiladigan jarayonlardagi elektr qarshilikni ''reaktiv qarshilik'' deyiladi.

: &lt;math&gt;R = \frac{U}{I},&lt;/math&gt; {{math|R}} — Elektr qarshilik, [[Om]] (Ω); {{math|U}} — [[Volt]] (V); {{math|I}} — [[Amper]] (A).

elektir qarshilik tok kuchi va kuchlanishdan farqi unda zaryadga bog'liq emas. Unga olimlar, uning uzunligi ko'ndalang uzunligiga bog'liq zaryadga bog'liq emas deyishadi. Uning formulasi R=pl/s elektr kuchlanish va elektr (tok) kuchi orasidagi munosabat &lt;math&gt;R = \frac{U}{I}&lt;/math&gt;.

== Yana qarang ==

* [[Ohm qonuni]]

== Manbalar ==
{{wikify}}
{{OʻzME}} 

{{chala}}
[[Turkum:Elektronika]]
[[Turkum:Elektr qarshiligi va oʻtkazuvchanligi]]
[[Turkum:Elektromagnit kattaliklar]]
[[Turkum:Elektr]]
[[Turkum:Fizika]]</text>
      <sha1>ode5y1h6od1v9fk5grw60gnigr0xvs1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yuan (sulola)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>615261</id>
    <revision>
      <id>6272999</id>
      <parentid>6134554</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6272999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1402" sha1="eid5gyqq1xx4nq80um63mng401urc0m" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Yuan (maʼnolari)}}
'''Yuan''', Da Yuan (Buyuk Yuan) — [[Mongoliya|Moʻgʻuliston]] va [[Xitoy]]&lt;nowiki/&gt;da hukm surgan moʻgʻul sulolasi (&lt;nowiki&gt;XIII—XIV&lt;/nowiki&gt; asrlar). Xitoyni istilo etishni Chingizxon boshlab bergan, uning vorisi Oʻqtoyxon davrida 1234-yilga kelib Shimoliy Xitoy moʻgʻullar tomonidan boʻysundirilgan. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asrning 50-yillari oxirida Moʻgʻullar davlati amalda bir necha mustaqil davlatlarga parchalanib ketgan. Ulardan biri Xubilay davlati edi (xonlik taxtiga 1260-yil oʻtirgan). Bu davlat tarkibi dastlab Moʻgʻuliston va Shimoliy Xitoydan iborat edi. 1271-yil Xubilay oʻz sulolasiga xitoycha Yuan nomini bergan. 1279-yil Xubilay qoʻshinlari Janubiy Sun saltanatini tugatib Janubiy Xitoyni istilo etishni yakunlashgan. Vyetnam, Birma va Yaponiyaga qilingan yurishlar natija bermagan. Xubilayning birinchi vorisi Temur (1295— 1307)dan soʻng taxt uchun qattiq kurash boshlangan. 1308—32 yillarda 6 ta imperator oʻzgargan. Toʻgon Temur davrida (1333—68) Xitoyda xalq qoʻzgʻolonlari boshlangan. Ulardan eng yirigi &quot;Qizil qoʻshinlar&quot; nomi bilan mashhur boʻlgan. 1368-yil Yusufiy sulolasi agʻdarilib xitoyliklarning Min sulolasi hokimiyat tepasiga kelgan. Chingiziylarning Moʻgʻulistondagi hokimiyati ham tanazzulga uchrab bir qancha mayda mulklarga boʻlinib ketgan.

{{chala}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>eid5gyqq1xx4nq80um63mng401urc0m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273000</id>
      <parentid>6272999</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6273000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1393" sha1="9ehhzajfgmomrn2gga7oqiuqvkjrnto" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Yuan (maʼnolari)}}
'''Yuan''', Da Yuan (Buyuk Yuan) — [[Mongoliya|Moʻgʻuliston]] va [[Xitoy]]da hukm surgan moʻgʻul sulolasi (&lt;nowiki&gt;XIII—XIV&lt;/nowiki&gt; asrlar). Xitoyni istilo etishni Chingizxon boshlab bergan, uning vorisi Oʻqtoyxon davrida 1234-yilga kelib Shimoliy Xitoy moʻgʻullar tomonidan boʻysundirilgan. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asrning 50-yillari oxirida Moʻgʻullar davlati amalda bir necha mustaqil davlatlarga parchalanib ketgan. Ulardan biri Xubilay davlati edi (xonlik taxtiga 1260-yil oʻtirgan). Bu davlat tarkibi dastlab Moʻgʻuliston va Shimoliy Xitoydan iborat edi. 1271-yil Xubilay oʻz sulolasiga xitoycha Yuan nomini bergan. 1279-yil Xubilay qoʻshinlari Janubiy Sun saltanatini tugatib Janubiy Xitoyni istilo etishni yakunlashgan. Vyetnam, Birma va Yaponiyaga qilingan yurishlar natija bermagan. Xubilayning birinchi vorisi Temur (1295— 1307)dan soʻng taxt uchun qattiq kurash boshlangan. 1308—32 yillarda 6 ta imperator oʻzgargan. Toʻgon Temur davrida (1333—68) Xitoyda xalq qoʻzgʻolonlari boshlangan. Ulardan eng yirigi &quot;Qizil qoʻshinlar&quot; nomi bilan mashhur boʻlgan. 1368-yil Yusufiy sulolasi agʻdarilib xitoyliklarning Min sulolasi hokimiyat tepasiga kelgan. Chingiziylarning Moʻgʻulistondagi hokimiyati ham tanazzulga uchrab bir qancha mayda mulklarga boʻlinib ketgan.

{{chala}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>9ehhzajfgmomrn2gga7oqiuqvkjrnto</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273001</id>
      <parentid>6273000</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1397" sha1="1ii8gtcdzuyg2dfla9c8208580x0zmx" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Yuan (maʼnolari)}}
'''Yuan''', Da Yuan (''Buyuk Yuan'') — [[Mongoliya|Moʻgʻuliston]] va [[Xitoy]]da hukm surgan moʻgʻul sulolasi (&lt;nowiki&gt;XIII—XIV&lt;/nowiki&gt; asrlar). Xitoyni istilo etishni Chingizxon boshlab bergan, uning vorisi Oʻqtoyxon davrida 1234-yilga kelib Shimoliy Xitoy moʻgʻullar tomonidan boʻysundirilgan. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asrning 50-yillari oxirida Moʻgʻullar davlati amalda bir necha mustaqil davlatlarga parchalanib ketgan. Ulardan biri Xubilay davlati edi (xonlik taxtiga 1260-yil oʻtirgan). Bu davlat tarkibi dastlab Moʻgʻuliston va Shimoliy Xitoydan iborat edi. 1271-yil Xubilay oʻz sulolasiga xitoycha Yuan nomini bergan. 1279-yil Xubilay qoʻshinlari Janubiy Sun saltanatini tugatib Janubiy Xitoyni istilo etishni yakunlashgan. Vyetnam, Birma va Yaponiyaga qilingan yurishlar natija bermagan. Xubilayning birinchi vorisi Temur (1295— 1307)dan soʻng taxt uchun qattiq kurash boshlangan. 1308—32 yillarda 6 ta imperator oʻzgargan. Toʻgon Temur davrida (1333—68) Xitoyda xalq qoʻzgʻolonlari boshlangan. Ulardan eng yirigi &quot;Qizil qoʻshinlar&quot; nomi bilan mashhur boʻlgan. 1368-yil Yusufiy sulolasi agʻdarilib xitoyliklarning Min sulolasi hokimiyat tepasiga kelgan. Chingiziylarning Moʻgʻulistondagi hokimiyati ham tanazzulga uchrab bir qancha mayda mulklarga boʻlinib ketgan.

{{chala}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>1ii8gtcdzuyg2dfla9c8208580x0zmx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273002</id>
      <parentid>6273001</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1398" sha1="tvlybmy4tba8l65sawalu259d2bzhxm" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Yuan (maʼnolari)}}

'''Yuan''', Da Yuan (''Buyuk Yuan'') — [[Mongoliya|Moʻgʻuliston]] va [[Xitoy]]da hukm surgan moʻgʻul sulolasi (&lt;nowiki&gt;XIII—XIV&lt;/nowiki&gt; asrlar). Xitoyni istilo etishni Chingizxon boshlab bergan, uning vorisi Oʻqtoyxon davrida 1234-yilga kelib Shimoliy Xitoy moʻgʻullar tomonidan boʻysundirilgan. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asrning 50-yillari oxirida Moʻgʻullar davlati amalda bir necha mustaqil davlatlarga parchalanib ketgan. Ulardan biri Xubilay davlati edi (xonlik taxtiga 1260-yil oʻtirgan). Bu davlat tarkibi dastlab Moʻgʻuliston va Shimoliy Xitoydan iborat edi. 1271-yil Xubilay oʻz sulolasiga xitoycha Yuan nomini bergan. 1279-yil Xubilay qoʻshinlari Janubiy Sun saltanatini tugatib Janubiy Xitoyni istilo etishni yakunlashgan. Vyetnam, Birma va Yaponiyaga qilingan yurishlar natija bermagan. Xubilayning birinchi vorisi Temur (1295— 1307)dan soʻng taxt uchun qattiq kurash boshlangan. 1308—32 yillarda 6 ta imperator oʻzgargan. Toʻgon Temur davrida (1333—68) Xitoyda xalq qoʻzgʻolonlari boshlangan. Ulardan eng yirigi &quot;Qizil qoʻshinlar&quot; nomi bilan mashhur boʻlgan. 1368-yil Yusufiy sulolasi agʻdarilib xitoyliklarning Min sulolasi hokimiyat tepasiga kelgan. Chingiziylarning Moʻgʻulistondagi hokimiyati ham tanazzulga uchrab bir qancha mayda mulklarga boʻlinib ketgan.

{{chala}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>tvlybmy4tba8l65sawalu259d2bzhxm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273003</id>
      <parentid>6273002</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1402" sha1="k45ijrynfgul3on6oqz5m21aqv45y6x" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Yuan (maʼnolari)}}

'''Yuan''', Da Yuan (''Buyuk Yuan'') — [[Mongoliya|Moʻgʻuliston]] va [[Xitoy]]da hukm surgan [[moʻgʻul]] sulolasi (&lt;nowiki&gt;XIII—XIV&lt;/nowiki&gt; asrlar). Xitoyni istilo etishni Chingizxon boshlab bergan, uning vorisi Oʻqtoyxon davrida 1234-yilga kelib Shimoliy Xitoy moʻgʻullar tomonidan boʻysundirilgan. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asrning 50-yillari oxirida Moʻgʻullar davlati amalda bir necha mustaqil davlatlarga parchalanib ketgan. Ulardan biri Xubilay davlati edi (xonlik taxtiga 1260-yil oʻtirgan). Bu davlat tarkibi dastlab Moʻgʻuliston va Shimoliy Xitoydan iborat edi. 1271-yil Xubilay oʻz sulolasiga xitoycha Yuan nomini bergan. 1279-yil Xubilay qoʻshinlari Janubiy Sun saltanatini tugatib Janubiy Xitoyni istilo etishni yakunlashgan. Vyetnam, Birma va Yaponiyaga qilingan yurishlar natija bermagan. Xubilayning birinchi vorisi Temur (1295— 1307)dan soʻng taxt uchun qattiq kurash boshlangan. 1308—32 yillarda 6 ta imperator oʻzgargan. Toʻgon Temur davrida (1333—68) Xitoyda xalq qoʻzgʻolonlari boshlangan. Ulardan eng yirigi &quot;Qizil qoʻshinlar&quot; nomi bilan mashhur boʻlgan. 1368-yil Yusufiy sulolasi agʻdarilib xitoyliklarning Min sulolasi hokimiyat tepasiga kelgan. Chingiziylarning Moʻgʻulistondagi hokimiyati ham tanazzulga uchrab bir qancha mayda mulklarga boʻlinib ketgan.

{{chala}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>k45ijrynfgul3on6oqz5m21aqv45y6x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273004</id>
      <parentid>6273003</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:06:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6273004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1385" sha1="dcaiiga54e2vstc9lh4hdkl6cbwe3ev" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Yuan (maʼnolari)}}

'''Yuan''', Da Yuan (''Buyuk Yuan'') — [[Mongoliya|Moʻgʻuliston]] va [[Xitoy]]da hukm surgan [[moʻgʻul]] sulolasi (XIII—XIV asrlar). Xitoyni istilo etishni Chingizxon boshlab bergan, uning vorisi Oʻqtoyxon davrida 1234-yilga kelib Shimoliy Xitoy moʻgʻullar tomonidan boʻysundirilgan. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asrning 50-yillari oxirida Moʻgʻullar davlati amalda bir necha mustaqil davlatlarga parchalanib ketgan. Ulardan biri Xubilay davlati edi (xonlik taxtiga 1260-yil oʻtirgan). Bu davlat tarkibi dastlab Moʻgʻuliston va Shimoliy Xitoydan iborat edi. 1271-yil Xubilay oʻz sulolasiga xitoycha Yuan nomini bergan. 1279-yil Xubilay qoʻshinlari Janubiy Sun saltanatini tugatib Janubiy Xitoyni istilo etishni yakunlashgan. Vyetnam, Birma va Yaponiyaga qilingan yurishlar natija bermagan. Xubilayning birinchi vorisi Temur (1295— 1307)dan soʻng taxt uchun qattiq kurash boshlangan. 1308—32 yillarda 6 ta imperator oʻzgargan. Toʻgon Temur davrida (1333—68) Xitoyda xalq qoʻzgʻolonlari boshlangan. Ulardan eng yirigi &quot;Qizil qoʻshinlar&quot; nomi bilan mashhur boʻlgan. 1368-yil Yusufiy sulolasi agʻdarilib xitoyliklarning Min sulolasi hokimiyat tepasiga kelgan. Chingiziylarning Moʻgʻulistondagi hokimiyati ham tanazzulga uchrab bir qancha mayda mulklarga boʻlinib ketgan.

{{chala}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>dcaiiga54e2vstc9lh4hdkl6cbwe3ev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273005</id>
      <parentid>6273004</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:07:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1389" sha1="a0wjtdnz37d6a0m25s1ejy31blk8zy9" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Yuan (maʼnolari)}}

'''Yuan''', Da Yuan (''Buyuk Yuan'') — [[Mongoliya|Moʻgʻuliston]] va [[Xitoy]]da hukm surgan [[moʻgʻul]] sulolasi (XIII—XIV asrlar). Xitoyni istilo etishni [[Chingizxon]] boshlab bergan, uning vorisi Oʻqtoyxon davrida 1234-yilga kelib Shimoliy Xitoy moʻgʻullar tomonidan boʻysundirilgan. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asrning 50-yillari oxirida Moʻgʻullar davlati amalda bir necha mustaqil davlatlarga parchalanib ketgan. Ulardan biri Xubilay davlati edi (xonlik taxtiga 1260-yil oʻtirgan). Bu davlat tarkibi dastlab Moʻgʻuliston va Shimoliy Xitoydan iborat edi. 1271-yil Xubilay oʻz sulolasiga xitoycha Yuan nomini bergan. 1279-yil Xubilay qoʻshinlari Janubiy Sun saltanatini tugatib Janubiy Xitoyni istilo etishni yakunlashgan. Vyetnam, Birma va Yaponiyaga qilingan yurishlar natija bermagan. Xubilayning birinchi vorisi Temur (1295— 1307)dan soʻng taxt uchun qattiq kurash boshlangan. 1308—32 yillarda 6 ta imperator oʻzgargan. Toʻgon Temur davrida (1333—68) Xitoyda xalq qoʻzgʻolonlari boshlangan. Ulardan eng yirigi &quot;Qizil qoʻshinlar&quot; nomi bilan mashhur boʻlgan. 1368-yil Yusufiy sulolasi agʻdarilib xitoyliklarning Min sulolasi hokimiyat tepasiga kelgan. Chingiziylarning Moʻgʻulistondagi hokimiyati ham tanazzulga uchrab bir qancha mayda mulklarga boʻlinib ketgan.

{{chala}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>a0wjtdnz37d6a0m25s1ejy31blk8zy9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273006</id>
      <parentid>6273005</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6273006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1400" sha1="ruex1miq6xrqvkgjyehfur3gq3c3kfi" xml:space="preserve">{{wikify}}
{{Maʼnolari|Yuan (maʼnolari)}}

'''Yuan''', Da Yuan (''Buyuk Yuan'') — [[Mongoliya|Moʻgʻuliston]] va [[Xitoy]]da hukm surgan [[moʻgʻul]] sulolasi (XIII—XIV asrlar). Xitoyni istilo etishni [[Chingizxon]] boshlab bergan, uning vorisi Oʻqtoyxon davrida 1234-yilga kelib Shimoliy Xitoy moʻgʻullar tomonidan boʻysundirilgan. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asrning 50-yillari oxirida Moʻgʻullar davlati amalda bir necha mustaqil davlatlarga parchalanib ketgan. Ulardan biri Xubilay davlati edi (xonlik taxtiga 1260-yil oʻtirgan). Bu davlat tarkibi dastlab Moʻgʻuliston va Shimoliy Xitoydan iborat edi. 1271-yil Xubilay oʻz sulolasiga xitoycha Yuan nomini bergan. 1279-yil Xubilay qoʻshinlari Janubiy Sun saltanatini tugatib Janubiy Xitoyni istilo etishni yakunlashgan. Vyetnam, Birma va Yaponiyaga qilingan yurishlar natija bermagan. Xubilayning birinchi vorisi Temur (1295— 1307)dan soʻng taxt uchun qattiq kurash boshlangan. 1308—32 yillarda 6 ta imperator oʻzgargan. Toʻgon Temur davrida (1333—68) Xitoyda xalq qoʻzgʻolonlari boshlangan. Ulardan eng yirigi &quot;Qizil qoʻshinlar&quot; nomi bilan mashhur boʻlgan. 1368-yil Yusufiy sulolasi agʻdarilib xitoyliklarning Min sulolasi hokimiyat tepasiga kelgan. Chingiziylarning Moʻgʻulistondagi hokimiyati ham tanazzulga uchrab bir qancha mayda mulklarga boʻlinib ketgan.

{{chala}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>ruex1miq6xrqvkgjyehfur3gq3c3kfi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273008</id>
      <parentid>6273006</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6273008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1417" sha1="tgk8xy3lo2ttxcvke0nxwtzphbvb8vw" xml:space="preserve">{{wikify}}
{{Maʼnolari|Yuan (maʼnolari)}}

'''Yuan''', Da Yuan (''Buyuk Yuan'') — [[Mongoliya|Moʻgʻuliston]] va [[Xitoy]]da hukm surgan [[moʻgʻul]] sulolasi (XIII—XIV asrlar). Xitoyni istilo etishni [[Chingizxon]] boshlab bergan, uning vorisi Oʻqtoyxon davrida 1234-yilga kelib Shimoliy Xitoy moʻgʻullar tomonidan boʻysundirilgan. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asrning 50-yillari oxirida Moʻgʻullar davlati amalda bir necha mustaqil davlatlarga parchalanib ketgan. Ulardan biri Xubilay davlati edi (xonlik taxtiga 1260-yil oʻtirgan). Bu davlat tarkibi dastlab Moʻgʻuliston va Shimoliy Xitoydan iborat edi. 1271-yil Xubilay oʻz sulolasiga xitoycha Yuan nomini bergan. 1279-yil Xubilay qoʻshinlari Janubiy Sun saltanatini tugatib Janubiy Xitoyni istilo etishni yakunlashgan. Vyetnam, Birma va Yaponiyaga qilingan yurishlar natija bermagan. Xubilayning birinchi vorisi Temur (1295— 1307)dan soʻng taxt uchun qattiq kurash boshlangan. 1308—32 yillarda 6 ta imperator oʻzgargan. Toʻgon Temur davrida (1333—68) Xitoyda xalq qoʻzgʻolonlari boshlangan. Ulardan eng yirigi &quot;Qizil qoʻshinlar&quot; nomi bilan mashhur boʻlgan. 1368-yil Yusufiy sulolasi agʻdarilib xitoyliklarning Min sulolasi hokimiyat tepasiga kelgan. Chingiziylarning Moʻgʻulistondagi hokimiyati ham tanazzulga uchrab bir qancha mayda mulklarga boʻlinib ketgan.

== Manbalar v==

{{chala}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>tgk8xy3lo2ttxcvke0nxwtzphbvb8vw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273009</id>
      <parentid>6273008</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1416" sha1="ncmq8t2ig45286iuev4o7gt66ekexlb" xml:space="preserve">{{wikify}}
{{Maʼnolari|Yuan (maʼnolari)}}

'''Yuan''', Da Yuan (''Buyuk Yuan'') — [[Mongoliya|Moʻgʻuliston]] va [[Xitoy]]da hukm surgan [[moʻgʻul]] sulolasi (XIII—XIV asrlar). Xitoyni istilo etishni [[Chingizxon]] boshlab bergan, uning vorisi Oʻqtoyxon davrida 1234-yilga kelib Shimoliy Xitoy moʻgʻullar tomonidan boʻysundirilgan. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asrning 50-yillari oxirida Moʻgʻullar davlati amalda bir necha mustaqil davlatlarga parchalanib ketgan. Ulardan biri Xubilay davlati edi (xonlik taxtiga 1260-yil oʻtirgan). Bu davlat tarkibi dastlab Moʻgʻuliston va Shimoliy Xitoydan iborat edi. 1271-yil Xubilay oʻz sulolasiga xitoycha Yuan nomini bergan. 1279-yil Xubilay qoʻshinlari Janubiy Sun saltanatini tugatib Janubiy Xitoyni istilo etishni yakunlashgan. Vyetnam, Birma va Yaponiyaga qilingan yurishlar natija bermagan. Xubilayning birinchi vorisi Temur (1295— 1307)dan soʻng taxt uchun qattiq kurash boshlangan. 1308—32 yillarda 6 ta imperator oʻzgargan. Toʻgon Temur davrida (1333—68) Xitoyda xalq qoʻzgʻolonlari boshlangan. Ulardan eng yirigi &quot;Qizil qoʻshinlar&quot; nomi bilan mashhur boʻlgan. 1368-yil Yusufiy sulolasi agʻdarilib xitoyliklarning Min sulolasi hokimiyat tepasiga kelgan. Chingiziylarning Moʻgʻulistondagi hokimiyati ham tanazzulga uchrab bir qancha mayda mulklarga boʻlinib ketgan.

== Manbalar ==

{{chala}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>ncmq8t2ig45286iuev4o7gt66ekexlb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273010</id>
      <parentid>6273009</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1428" sha1="rqbydvddzminvya14amdchyvyonhcwe" xml:space="preserve">{{wikify}}
{{Maʼnolari|Yuan (maʼnolari)}}

'''Yuan''', Da Yuan (''Buyuk Yuan'') — [[Mongoliya|Moʻgʻuliston]] va [[Xitoy]]da hukm surgan [[moʻgʻul]] sulolasi (XIII—XIV asrlar). Xitoyni istilo etishni [[Chingizxon]] boshlab bergan, uning vorisi Oʻqtoyxon davrida 1234-yilga kelib Shimoliy Xitoy moʻgʻullar tomonidan boʻysundirilgan. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asrning 50-yillari oxirida Moʻgʻullar davlati amalda bir necha mustaqil davlatlarga parchalanib ketgan. Ulardan biri Xubilay davlati edi (xonlik taxtiga 1260-yil oʻtirgan). Bu davlat tarkibi dastlab Moʻgʻuliston va Shimoliy Xitoydan iborat edi. 1271-yil Xubilay oʻz sulolasiga xitoycha Yuan nomini bergan. 1279-yil Xubilay qoʻshinlari Janubiy Sun saltanatini tugatib Janubiy Xitoyni istilo etishni yakunlashgan. Vyetnam, Birma va Yaponiyaga qilingan yurishlar natija bermagan. Xubilayning birinchi vorisi Temur (1295— 1307)dan soʻng taxt uchun qattiq kurash boshlangan. 1308—32 yillarda 6 ta imperator oʻzgargan. Toʻgon Temur davrida (1333—68) Xitoyda xalq qoʻzgʻolonlari boshlangan. Ulardan eng yirigi &quot;Qizil qoʻshinlar&quot; nomi bilan mashhur boʻlgan. 1368-yil Yusufiy sulolasi agʻdarilib xitoyliklarning Min sulolasi hokimiyat tepasiga kelgan. Chingiziylarning Moʻgʻulistondagi hokimiyati ham tanazzulga uchrab bir qancha mayda mulklarga boʻlinib ketgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{chala}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>rqbydvddzminvya14amdchyvyonhcwe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273011</id>
      <parentid>6273010</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1432" sha1="mamb4011s32y0rv63izzpjurj77ti5x" xml:space="preserve">{{wikify}}
{{Maʼnolari|Yuan (maʼnolari)}}

'''Yuan''', Da Yuan (''Buyuk Yuan'') — [[Mongoliya|Moʻgʻuliston]] va [[Xitoy]]da hukm surgan [[moʻgʻul]] sulolasi (XIII—XIV asrlar). Xitoyni istilo etishni [[Chingizxon]] boshlab bergan, uning vorisi Oʻqtoyxon davrida 1234-yilga kelib Shimoliy Xitoy moʻgʻullar tomonidan boʻysundirilgan. &lt;nowiki&gt;XIII&lt;/nowiki&gt; asrning 50-yillari oxirida Moʻgʻullar davlati amalda bir necha mustaqil davlatlarga parchalanib ketgan. Ulardan biri Xubilay davlati edi (xonlik taxtiga 1260-yil oʻtirgan). Bu davlat tarkibi dastlab Moʻgʻuliston va Shimoliy Xitoydan iborat edi. 1271-yil Xubilay oʻz sulolasiga xitoycha Yuan nomini bergan. 1279-yil ''Xubilay'' qoʻshinlari Janubiy Sun saltanatini tugatib Janubiy Xitoyni istilo etishni yakunlashgan. Vyetnam, Birma va Yaponiyaga qilingan yurishlar natija bermagan. Xubilayning birinchi vorisi Temur (1295— 1307)dan soʻng taxt uchun qattiq kurash boshlangan. 1308—32 yillarda 6 ta imperator oʻzgargan. Toʻgon Temur davrida (1333—68) Xitoyda xalq qoʻzgʻolonlari boshlangan. Ulardan eng yirigi &quot;Qizil qoʻshinlar&quot; nomi bilan mashhur boʻlgan. 1368-yil Yusufiy sulolasi agʻdarilib xitoyliklarning Min sulolasi hokimiyat tepasiga kelgan. Chingiziylarning Moʻgʻulistondagi hokimiyati ham tanazzulga uchrab bir qancha mayda mulklarga boʻlinib ketgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{chala}}

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>mamb4011s32y0rv63izzpjurj77ti5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qoʻsh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>631721</id>
    <revision>
      <id>6272684</id>
      <parentid>5247087</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50010-81</username>
        <id>307694</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6272684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="339" sha1="86anf2ulct6ta5fsti4kqfmis9aqv6g" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Qoʻsh (maʼnolari)}}
'''Qoʻsh''' — harbiy yurishlar paytida vaqtincha qoʻnish joyi; vaqtinchalik qarorgoh

قۉش—حربی یوریش‌لر پیتی‌ده وقت‌اینچه قۉینیش جایی؛وقت اینچلیک قرار گاه

{{OʻzME}}


{{chala}}

[[Turkum:OʻzME loyihasining chala darajali maqolalari]]</text>
      <sha1>86anf2ulct6ta5fsti4kqfmis9aqv6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ayritom (shaharcha)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>669461</id>
    <revision>
      <id>6272773</id>
      <parentid>6088500</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T21:17:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50377-31</username>
        <id>307871</id>
      </contributor>
      <comment>/* Joylashuvi */</comment>
      <origin>6272773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4258" sha1="t5qnge63hwli4ilt74h54e0gkuo05yv" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti 
| oʻzbekcha nomi                      = Ayritom &lt;br /&gt; {{lang-ru|Айрытам}}
| mavqe = Shaharcha
| mamlakat = Oʻzbekiston
| mintaqa turi = viloyat
| mintaqa = Qashqadaryo viloyati
| jadvalda mintaqa =
| tuman turi = tuman
| tuman = Chiroqchi tumani
| jadvalda tuman =
| jamoat turi =
| jamoat =
| jadvalda jamoat =
| qaram =
| gerb =
| bayroq =
   |lat_dir = N|lat_deg= 39|lat_min= 21|lat_sec=40.7
   |lon_dir = E|lon_deg= 66|lon_min= 11|lon_sec=41
  |CoordAddon                        = 
  |CoordScale                        =          
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 300
| mintaqa xaritasi oʻlchami =
| tuman xaritasi oʻlchami =
| mamlakat xaritasi =
| mintaqa xaritasi =
| tuman xaritasi =
| ichki bolinishi =
| rahbar turi =
| rahbar =
| asos solingan =
| ilk eslatilishi =
| avvalgi nomlari =
| qachondan beri = 2009
| maydon =
| balandlik turi =
| AP markazi balandligi =
| iqlim =
| rasmiy til =
| aholi =
| sanalgan yil =
| zichlik =
| aglomeratsiya =
| milliy tarkib =
| konfessiyaviy tarkib =
| etnoxronim =
| vaqt mintaqasi = +5
| DST =
| telefon kodi =
| pochta indeksi =
| pochta indekslari =
| sayt =
| avtomobil kodi =
| identifikator turi =
| raqamli identifikator =
| Commons turkumi =
}}
'''Ayritom''' ({{lang-ru|Айрытам}}) — [[Oʻzbekiston Respublikasi]] [[Qashqadaryo viloyati]] [[Chiroqchi tumani]]ga qarashli shaharcha hisoblanadi. [[2022-yil]] [[17-mart]]da Chiroqchi tumani ikkiga boʻlinib yangi Koʻkdala tumani tashkil etilganda, mazkur tuman hududida saqlanib qolgan va hozirda Koʻkdala tumani tarkibidagi shaharcha. [[2009-yil]] [[13-mart]]da Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan&lt;ref&gt;[http://static.norma.uz/documents/15.12.08/68.rtf POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN]&lt;/ref&gt;.

== Etimologiyasi ==
Shaharcha nomi &quot;''ayri&quot;'' va &quot;''tom&quot;'' soʻzlarining birikishidan tarkib topgan. Qipchoq shevalarida ''tom'' soʻzi uy va [[hovli]] maʼnosida qoʻllangan. ''Ayri'' soʻzi esa ajralgan yoki ajratilgan maʼnosida, qishloqdan uzoqroq hududda joylashgan joy maʼnosini bergan. Umumiy qilib aytganda, Ayritom bu maʼlum bir aholi yashash hududidan alohida barpo etilgan yangi yakka hovli yoki usha yerdagi qishloq maʼnosini beradi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=To'ra Nafasov |title=Qashqadaryo qishloqnomasi |date=2009-yil |publisher=Muharrir nashriyoti |location=Toshkent |isbn=978-9943-354-60-9 |page=440 |pages=40 |accessdate=08-2023}}&lt;/ref&gt;.

== Joylashuvi ==
Ayritom shaharchasi avvaliga Chiroqchi tumani tarkibida, keyinchalik [[2022-yil]] [[17-mart]]da [[Chiroqchi tumani]] hududini ikkiga boʻlish orqali tashkil etilgan [[Koʻkdala tumani]] tarkibiga kirgan. Shaharcha Koʻkdala tumaniningning shimoliy tomonida, [[Nurobod tumani (Oʻzbekiston)|Nurobod tumani]] bilan chegaralangan qismida joylashgan. Eng yaqin aholi yashash punktlari: Koʻkdala va Yettitom ([[janub]]); Mehr, Oʻttizquloch va Oʻrtaboʻz (shimol) shaharchalaridir. Ayritom temir yo‘l bekati va Obodon OSHP faoliyat yuritadi. Shaharchada 3 ta MFY bor, bular Ayritom, Obodan va Paxtalisoy MFY laridir. 

== Iqlimi ==
Ayritom shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,7° C. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 2,7° C, eng past harorat —20° C ga teng. Iyul oyining oʻrtacha harorati 28° C, eng yuqori harorati 45° C ni tashkil etadi.
=== Yogʻin miqdori ===
Shaharchada vegetatsiya davri 220—230 kun davom etadi. Hududga yiliga oʻrtacha 368 mm miqdorida yogʻin tushadi.  

== Aholisi ==
Ayritom shaharchasida [[1-yanvar]] [[2013-yil]]dagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarida qayd etilishicha, jami 6321 nafar aholi yashagan. [[2016-yil]] [[1-yanvar]]da bu koʻrsatkich 7100 nafarga yetganligini aniqlangan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Soliyev A.S. |last2=Tashtayeva S.K. |last3=Egamberdiyeva M.M. |title=Shaharlar geografiyasi |date=2018 |publisher=Barkamol fayz media |location=Toshkent |isbn=978-9943-5519-4-7 |page=186 |pages=151 |accessdate=08-2023}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}

[[Turkum:Koʻkdala tumani shaharchalari]]</text>
      <sha1>t5qnge63hwli4ilt74h54e0gkuo05yv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272774</id>
      <parentid>6272773</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T21:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50377-31</username>
        <id>307871</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aholisi */</comment>
      <origin>6272774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4383" sha1="67iei543uoqf18t1w3e02ee5b13orka" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti 
| oʻzbekcha nomi                      = Ayritom &lt;br /&gt; {{lang-ru|Айрытам}}
| mavqe = Shaharcha
| mamlakat = Oʻzbekiston
| mintaqa turi = viloyat
| mintaqa = Qashqadaryo viloyati
| jadvalda mintaqa =
| tuman turi = tuman
| tuman = Chiroqchi tumani
| jadvalda tuman =
| jamoat turi =
| jamoat =
| jadvalda jamoat =
| qaram =
| gerb =
| bayroq =
   |lat_dir = N|lat_deg= 39|lat_min= 21|lat_sec=40.7
   |lon_dir = E|lon_deg= 66|lon_min= 11|lon_sec=41
  |CoordAddon                        = 
  |CoordScale                        =          
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 300
| mintaqa xaritasi oʻlchami =
| tuman xaritasi oʻlchami =
| mamlakat xaritasi =
| mintaqa xaritasi =
| tuman xaritasi =
| ichki bolinishi =
| rahbar turi =
| rahbar =
| asos solingan =
| ilk eslatilishi =
| avvalgi nomlari =
| qachondan beri = 2009
| maydon =
| balandlik turi =
| AP markazi balandligi =
| iqlim =
| rasmiy til =
| aholi =
| sanalgan yil =
| zichlik =
| aglomeratsiya =
| milliy tarkib =
| konfessiyaviy tarkib =
| etnoxronim =
| vaqt mintaqasi = +5
| DST =
| telefon kodi =
| pochta indeksi =
| pochta indekslari =
| sayt =
| avtomobil kodi =
| identifikator turi =
| raqamli identifikator =
| Commons turkumi =
}}
'''Ayritom''' ({{lang-ru|Айрытам}}) — [[Oʻzbekiston Respublikasi]] [[Qashqadaryo viloyati]] [[Chiroqchi tumani]]ga qarashli shaharcha hisoblanadi. [[2022-yil]] [[17-mart]]da Chiroqchi tumani ikkiga boʻlinib yangi Koʻkdala tumani tashkil etilganda, mazkur tuman hududida saqlanib qolgan va hozirda Koʻkdala tumani tarkibidagi shaharcha. [[2009-yil]] [[13-mart]]da Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan&lt;ref&gt;[http://static.norma.uz/documents/15.12.08/68.rtf POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN]&lt;/ref&gt;.

== Etimologiyasi ==
Shaharcha nomi &quot;''ayri&quot;'' va &quot;''tom&quot;'' soʻzlarining birikishidan tarkib topgan. Qipchoq shevalarida ''tom'' soʻzi uy va [[hovli]] maʼnosida qoʻllangan. ''Ayri'' soʻzi esa ajralgan yoki ajratilgan maʼnosida, qishloqdan uzoqroq hududda joylashgan joy maʼnosini bergan. Umumiy qilib aytganda, Ayritom bu maʼlum bir aholi yashash hududidan alohida barpo etilgan yangi yakka hovli yoki usha yerdagi qishloq maʼnosini beradi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=To'ra Nafasov |title=Qashqadaryo qishloqnomasi |date=2009-yil |publisher=Muharrir nashriyoti |location=Toshkent |isbn=978-9943-354-60-9 |page=440 |pages=40 |accessdate=08-2023}}&lt;/ref&gt;.

== Joylashuvi ==
Ayritom shaharchasi avvaliga Chiroqchi tumani tarkibida, keyinchalik [[2022-yil]] [[17-mart]]da [[Chiroqchi tumani]] hududini ikkiga boʻlish orqali tashkil etilgan [[Koʻkdala tumani]] tarkibiga kirgan. Shaharcha Koʻkdala tumaniningning shimoliy tomonida, [[Nurobod tumani (Oʻzbekiston)|Nurobod tumani]] bilan chegaralangan qismida joylashgan. Eng yaqin aholi yashash punktlari: Koʻkdala va Yettitom ([[janub]]); Mehr, Oʻttizquloch va Oʻrtaboʻz (shimol) shaharchalaridir. Ayritom temir yo‘l bekati va Obodon OSHP faoliyat yuritadi. Shaharchada 3 ta MFY bor, bular Ayritom, Obodan va Paxtalisoy MFY laridir. 

== Iqlimi ==
Ayritom shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,7° C. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 2,7° C, eng past harorat —20° C ga teng. Iyul oyining oʻrtacha harorati 28° C, eng yuqori harorati 45° C ni tashkil etadi.
=== Yogʻin miqdori ===
Shaharchada vegetatsiya davri 220—230 kun davom etadi. Hududga yiliga oʻrtacha 368 mm miqdorida yogʻin tushadi.  

== Aholisi ==
Ayritom shaharchasida [[1-yanvar]] [[2013-yil]]dagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarida qayd etilishicha, jami 6321 nafar aholi yashagan. [[2016-yil]] [[1-yanvar]]da bu koʻrsatkich 7100 nafarga yetganligini aniqlangan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Soliyev A.S. |last2=Tashtayeva S.K. |last3=Egamberdiyeva M.M. |title=Shaharlar geografiyasi |date=2018 |publisher=Barkamol fayz media |location=Toshkent |isbn=978-9943-5519-4-7 |page=186 |pages=151 |accessdate=08-2023}}&lt;/ref&gt;.Aholisi asosan chorvachilik, dehqonchilik va hunarmandchilik bilan shug‘illanadilar. Aholi Qipchoq shevasida gaplashishadi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}

[[Turkum:Koʻkdala tumani shaharchalari]]</text>
      <sha1>67iei543uoqf18t1w3e02ee5b13orka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272775</id>
      <parentid>6272774</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T21:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50377-31</username>
        <id>307871</id>
      </contributor>
      <comment>/* Joylashuvi */</comment>
      <origin>6272775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4489" sha1="534bkydqs5fck8mdwombttb673vv6sm" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti 
| oʻzbekcha nomi                      = Ayritom &lt;br /&gt; {{lang-ru|Айрытам}}
| mavqe = Shaharcha
| mamlakat = Oʻzbekiston
| mintaqa turi = viloyat
| mintaqa = Qashqadaryo viloyati
| jadvalda mintaqa =
| tuman turi = tuman
| tuman = Chiroqchi tumani
| jadvalda tuman =
| jamoat turi =
| jamoat =
| jadvalda jamoat =
| qaram =
| gerb =
| bayroq =
   |lat_dir = N|lat_deg= 39|lat_min= 21|lat_sec=40.7
   |lon_dir = E|lon_deg= 66|lon_min= 11|lon_sec=41
  |CoordAddon                        = 
  |CoordScale                        =          
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 300
| mintaqa xaritasi oʻlchami =
| tuman xaritasi oʻlchami =
| mamlakat xaritasi =
| mintaqa xaritasi =
| tuman xaritasi =
| ichki bolinishi =
| rahbar turi =
| rahbar =
| asos solingan =
| ilk eslatilishi =
| avvalgi nomlari =
| qachondan beri = 2009
| maydon =
| balandlik turi =
| AP markazi balandligi =
| iqlim =
| rasmiy til =
| aholi =
| sanalgan yil =
| zichlik =
| aglomeratsiya =
| milliy tarkib =
| konfessiyaviy tarkib =
| etnoxronim =
| vaqt mintaqasi = +5
| DST =
| telefon kodi =
| pochta indeksi =
| pochta indekslari =
| sayt =
| avtomobil kodi =
| identifikator turi =
| raqamli identifikator =
| Commons turkumi =
}}
'''Ayritom''' ({{lang-ru|Айрытам}}) — [[Oʻzbekiston Respublikasi]] [[Qashqadaryo viloyati]] [[Chiroqchi tumani]]ga qarashli shaharcha hisoblanadi. [[2022-yil]] [[17-mart]]da Chiroqchi tumani ikkiga boʻlinib yangi Koʻkdala tumani tashkil etilganda, mazkur tuman hududida saqlanib qolgan va hozirda Koʻkdala tumani tarkibidagi shaharcha. [[2009-yil]] [[13-mart]]da Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan&lt;ref&gt;[http://static.norma.uz/documents/15.12.08/68.rtf POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN]&lt;/ref&gt;.

== Etimologiyasi ==
Shaharcha nomi &quot;''ayri&quot;'' va &quot;''tom&quot;'' soʻzlarining birikishidan tarkib topgan. Qipchoq shevalarida ''tom'' soʻzi uy va [[hovli]] maʼnosida qoʻllangan. ''Ayri'' soʻzi esa ajralgan yoki ajratilgan maʼnosida, qishloqdan uzoqroq hududda joylashgan joy maʼnosini bergan. Umumiy qilib aytganda, Ayritom bu maʼlum bir aholi yashash hududidan alohida barpo etilgan yangi yakka hovli yoki usha yerdagi qishloq maʼnosini beradi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=To'ra Nafasov |title=Qashqadaryo qishloqnomasi |date=2009-yil |publisher=Muharrir nashriyoti |location=Toshkent |isbn=978-9943-354-60-9 |page=440 |pages=40 |accessdate=08-2023}}&lt;/ref&gt;.

== Joylashuvi ==
Ayritom shaharchasi avvaliga Chiroqchi tumani tarkibida, keyinchalik [[2022-yil]] [[17-mart]]da [[Chiroqchi tumani]] hududini ikkiga boʻlish orqali tashkil etilgan [[Koʻkdala tumani]] tarkibiga kirgan. Shaharcha Koʻkdala tumaniningning shimoliy tomonida, [[Nurobod tumani (Oʻzbekiston)|Nurobod tumani]] bilan chegaralangan qismida joylashgan. Eng yaqin aholi yashash punktlari: Koʻkdala va Yettitom ([[janub]]); Mehr, Oʻttizquloch va Oʻrtaboʻz (shimol) shaharchalaridir. Ayritom temir yo‘l bekati va Obodon OSHP faoliyat yuritadi. Shaharchada 3 ta MFYni bor, bular Ayritom, Obodan va Paxtalisoy MFY laridir. Bir nechta maktab, toʻyxona va bir nechta doʻkonlar faoliyat yuritadi. Ayritom dehqon bozori ham bor. 

== Iqlimi ==
Ayritom shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,7° C. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 2,7° C, eng past harorat —20° C ga teng. Iyul oyining oʻrtacha harorati 28° C, eng yuqori harorati 45° C ni tashkil etadi.
=== Yogʻin miqdori ===
Shaharchada vegetatsiya davri 220—230 kun davom etadi. Hududga yiliga oʻrtacha 368 mm miqdorida yogʻin tushadi.  

== Aholisi ==
Ayritom shaharchasida [[1-yanvar]] [[2013-yil]]dagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarida qayd etilishicha, jami 6321 nafar aholi yashagan. [[2016-yil]] [[1-yanvar]]da bu koʻrsatkich 7100 nafarga yetganligini aniqlangan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |last1=Soliyev A.S. |last2=Tashtayeva S.K. |last3=Egamberdiyeva M.M. |title=Shaharlar geografiyasi |date=2018 |publisher=Barkamol fayz media |location=Toshkent |isbn=978-9943-5519-4-7 |page=186 |pages=151 |accessdate=08-2023}}&lt;/ref&gt;.Aholisi asosan chorvachilik, dehqonchilik va hunarmandchilik bilan shug‘illanadilar. Aholi Qipchoq shevasida gaplashishadi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}

[[Turkum:Koʻkdala tumani shaharchalari]]</text>
      <sha1>534bkydqs5fck8mdwombttb673vv6sm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Inchxon aeroporti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>673667</id>
    <revision>
      <id>6272718</id>
      <parentid>6270454</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104022" sha1="4a6k93f9bj7lgaoa3qs5b9n9ne4qub5" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| name                = Inchxon aeroporti
| nativename          = {{qalin emas|{{lang-ko|인천국제공항}}}}
| image               = Incheon_Airport_Logo.svg
| image-width         = 250
| image2              = 02-NOV-2023 - KC910 ICN-ALA (EI-KEB - B767-300) (03) (cropped).jpg
| image2-width        = 250
| caption2            = Aerial view of ICN Terminal 1 in 2023
| IATA                = ICN
| ICAO                = RKSI
| WMO                 = 47113
| type                = Fuqarolik
| owner               = Yer, infratuzilma va transport vazirligi
| operator            = [[Incheon International Airport Corporation]]
| owner-oper          = 
| city-served         = [[Seul]] aglomeratsiyasi
| location            = Jung-gu, [[Inchxon]], [[Koreya Respublikasi]]
| opened              = {{start date and age|2001|03|29}}&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.airport.kr/co/ko/cmm/cmmBbsView.do?FNCT_CODE=121&amp;NTT_ID=25838#:~:text=2001%EB%85%84%203%EC%9B%94%2029,%EC%9D%98%20%EC%9C%84%EC%97%85%EC%9D%84%20%EB%8B%AC%EC%84%B1%ED%95%98%EC%98%80%EB%8B%A4.|script-title=ko:인천국제공항, 개항 21주년 기념식 개최|access-date=19 March 2023}}&lt;/ref&gt;
| hub                 = {{ubl|class=nowrap
  | Air Incheon
  | Air Premia
  | Air Seoul
  | [[Asiana Airlines]]
  | FedEx Express
  | Jin Air
  | [[Korean Air]]
  | Polar Air Cargo
  | [[Tʼway Air]]}}
| focus_city          = [[Jeju Air]]
| operating_base      = 
| elevation-f         = 23
| elevation-m         = 7
| metric-elev         = yes
| coordinates         = {{coord|37|27|48|N|126|26|24|E|region:KR-28|display=inline,title}}
|latd=37|latm=27|lats=48|latNS=N|longd=126|longm=26|longs=24|longEW=E
| website             = {{URL|www.airport.kr}}
| pushpin_label       = '''ICN'''/RKSI
| pushpin_map = Janubiy Koreya
| pushpin_map_caption = Aeroportning Koreya xaritasidagi joylashuvi
| r1-number           = 15R/33L
| r1-length-f         = 12,303
| r1-length-m         = 3,750
| r1-surface          = [[Asfalt-beton|Asfalt]]
| r2-number           = 15L/33R
| r2-length-f         = 12,303
| r2-length-m         = 3,750
| r2-surface          = Asfalt
| r3-number           = 16L/34R
| r3-length-f         = 13,123
| r3-length-m         = 4,000
| r3-surface          = Asfalt
| r4-number           = 16R/34L
| r4-length-f         = 12,303
| r4-length-m         = 3,750
| r4-surface          = Asfalt
| metric-rwy          = yes
| h1-number           = H1
| h1-length-f         = 63
| h1-length-m         = 19
| h1-surface          = [[Beton]]
| stat1-header        = Yoʻlovchilar soni
| stat1-data          = {{increase}} 71 156 947
| stat2-header        = Parvozlar soni
| stat2-data          = {{increase}} 413 200
| stat3-header        = Yuk tonnasi
| stat3-data          = {{Loss}} 2 946 902
| stat-year           = 2024
| footnotes           = KAC statistikasi&lt;ref name=&quot;stats&quot;&gt;{{veb manbasi |url=https://www.airport.kr/co_en/4272/subview.do |title=View Incheon Airport Statistics }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;statistics2&quot;/&gt;
}}
'''Inchxon xalqaro aeroporti''' ({{lang|ko|인천국제공항}}) {{Airport codes|ICN|RKSI}}, baʼzan '''Seul-Inchxon xalqaro aeroporti''' deb ataladi, [[Koreya Respublikasi]]dagi eng yirik aeroport hisoblanadi. U [[2001-yil]] [[29-mart]]dan boshlab oʻz faoliyatini davom ettirmoqda. Inchxon aeroporti bir yilga 41,5 milliondan ortiq yoʻlovchiga xizmat koʻrsatadi.

2021-yil holatiga koʻra, aeroport Skytrax tomonidan dunyodagi toʻrtinchi eng yaxshi aeroport sifatida baholangan. Skytrax shuningdek, aeroportni dunyodagi eng yaxshi xalqaro tranzit aeroporti va dunyodagi eng toza aeroportlardan biri sifatida baholadi. Aeroport Skytrax kompaniyasining 5 yulduzli aeroportlaridan biri boʻlib, 2021-yilda eng yaxshi aeroport xavfsizligi uchun mukofotlangan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.worldairportawards.com/Awards/worlds_best_transit_airports.html|title=The World's Best Airports for Transit Passengers|access-date=7 May 2016|archive-date=2 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160502230123/http://www.worldairportawards.com/Awards/worlds_best_transit_airports.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|title=World's Best Transit Airports 2020|url=https://www.worldairportawards.com/worlds-best-transit-airports-2020/|website=Skytrax|language=en|access-date=2020-05-15|archive-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922084917/https://www.worldairportawards.com/worlds-best-transit-airports-2020/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|title=The World's Best Airports in 2021|url=https://www.worldairportawards.com/|website=Skytrax|language=en|access-date=2021-12-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|title=5-Star Airports|url=https://skytraxratings.com/airports?stars=5|website=Skytrax|language=en|access-date=2021-12-16}}&lt;/ref&gt;.

Xalqaro aeroportlar kengashi (XAK) tomonidan 2005-yildan 2011-yilgacha boʻlgan dunyodagi eng yaxshi aeroport reytingining butun faoliyati davomida Inchxon xalqaro aeroporti har yili reytingda birinchi oʻrinni egalladi. Shuningdek, XAK aeroportni 2006-yildan 2016-yilgacha ketma-ket 10 yil davomida reyting seriyasi 2017-yilda tugaguniga qadar Osiyo-Tinch okeani mintaqasidagi eng yaxshi aeroport deb baholadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20140527001084|title=Incheon Airport tops service quality for 9th year|author=The Korea Herald|accessdate=10 May 2015|date=2014-05-27|archive-date=2 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402204636/http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20140527001084|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Aeroportda golf maydonchasi, [[spa]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://escapefromcustody.com/2019/08/28/spa-on-air-incheon-airports-secret-treasure/|title=A Guide to Spa on Air – Incheon Airport's Secret Treasure|date=2019-08-28|website=Escape From Custody|language=en|access-date=2019-10-26}}&lt;/ref&gt;, shaxsiy uyqu xonalari, konkida uchish maydonchasi, kazino, [[Bogʻ|yopiq bogʻlar]], video oʻyinlar markazi va Koreya madaniyati muzeyi mavjud. Aeroportning oʻrtacha uchib ketish va yetib kelish vaqti mos ravishda 19 daqiqa va 12 daqiqa davom etadi, bu dunyo boʻylab oʻrtacha 60 daqiqa va 45 daqiqaga teng boʻlib, bu aeroportni bojxona rasmiylashtiruvi boʻyicha dunyodagi eng tez aeroportlar qatoriga kiritadi&lt;ref name=&quot;rustourismnews.com&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.rustourismnews.com/?p=16016 |title=Incheon International named Best Airport Worldwide 7 years in a row |publisher=Rus Tourism News |date=2012-02-21 |accessdate=2013-07-04}}&lt;/ref&gt;. Uning bojsiz savdo markazi 2013-yilda Business Traveller tomonidan uch yil ketma-ket dunyoning eng yaxshisi deb topilgan&lt;ref name=&quot;Biz.chosun.com&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://finance.yahoo.com/news/incheon-international-airports-duty-free-085823475.html |title=인천공항 면세점, 3년연속 '세계 최고 면세점 선정' – Chosunbiz – 프리미엄 경제 파워 |publisher=Biz.chosun.com |date=2013-01-01 |accessdate=2013-07-04}}&lt;/ref&gt;. Inchxon xalqaro aeroporti, shuningdek, 0,0001% yukni notoʻgʻri ishlatish haqida xabar beradi&lt;ref name=&quot;Seulistic&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://seoulistic.com/just-for-fun/25-reasons-incheon-international-airport-is-the-best-airport-in-the-world/|title=25 Reasons Incheon International Airport is the Best Airport in the World|publisher=Seulistic|date=12 July 2012|accessdate=29 April 2013|arxivsana=2018-12-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181210114748/https://seoulistic.com/just-for-fun/25-reasons-incheon-international-airport-is-the-best-airport-in-the-world/}}&lt;/ref&gt;.

Aeroport 2001-yil 29-martda ochilgan boʻlib, hozir asosan ichki yoʻnalishlar va Sharqiy Osiyoning bir qancha metropoliyalariga Pekin—Poytaxt, Osaka—Kansay, Shanxay—Xonqyao, Taypey—Sonshan va Tokio—Haneda yoʻnalishlariga xizmat koʻrsatadigan eski Gimpo xalqaro aeroportini almashtirdi.

Inchxon xalqaro aeroporti [[Inchxon]] shahri markazidan gʻarbda, Yonjon va Yonyu orollari orasidagi sunʼiy ravishda yaratilgan quruqlikda joylashgan. Ikki orol dastlab sayoz dengiz bilan ajralib turardi. Ikki orol orasidagi hudud bir paytlar alohida boʻlgan Yonjon va Yonyu orollarini samarali bogʻlovchi qurilish loyihasi uchun qaytarib olindi. Qayta tiklangan hudud va ikkala orol ham Inchxonning maʼmuriy tumani Jung-gu tarkibiga kiradi.

Inchxon xalqaro aeroporti terminalida jami 111 ta bortga chiqish darvozalari mavjud boʻlib, ulardan 44 tasi 1-terminalda, 30 tasi konkurs Ada (1-terminalga ulangan) va 37 tasi 2-terminalda.

Aeroport &lt;nowiki&gt;XXI&lt;/nowiki&gt; asrda havo transportiga boʻlgan talabni boʻlishish va Shimoli-sharqiy Osiyoda markaz aeroporti boʻlib xizmat qilish uchun qurilgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi|url=http://terms.naver.com/entry.nhn?docId=1167159&amp;cid=40942&amp;categoryId=32188|title=인천국제공항|access-date=2018-03-28|language=ko|archive-date=2018-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116113947/http://terms.naver.com/entry.nhn?docId=1167159&amp;cid=40942&amp;categoryId=32188|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Inchxon xalqaro aeroporti 2020-yilda dunyoning eng yaxshi tranzit aeroporti gʻolibi deb topildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|title=World's Best Transit Airports 2020|url=https://www.worldairportawards.com/worlds-best-transit-airports-2020/|website=Skytrax|language=en|access-date=2020-05-15}}&lt;/ref&gt;. Inchxon xalqaro aeroportidagi 2-terminal 2020-yilda dunyodagi eng yaxshi aeroport terminali deb topildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|title=The World's Best Airports in 2020 are announced|url=https://www.worldairportawards.com/the-worlds-best-airports-in-2020-are-announced/|date=2020-05-11|website=Skytrax|language=en|access-date=2020-05-15}}&lt;/ref&gt;.

==Tarixi==
[[File:Yeongjong location.svg|thumb|left|Inchxon xalqaro aeroportining Yonjon va Yonyu orollarini qoʻshadigan qayta tiklangan yerdagi joylashuvi]]

[[File:Incheon International Airport flom Airplane.JPG|thumb|Inchxon aeroportining havodan koʻrinishi, 2003-yil]]

1988-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlaridan keyin Janubiy Koreyaga xalqaro havo qatnovi ortdi. 1990-yillarda Gimpo xalqaro aeroporti havo oqimining koʻpayishiga dosh bera olmasligi maʼlum boʻldi. Gimpo xalqaro aeroportidagi yuklamani kamaytirish uchun hukumat yangi xalqaro aeroport qurishga qaror qildi.

Yangi aeroport dastlab Seuldan {{Cvt|124|km}} janubi-sharqda joylashgan Chonju shahrida boʻlishi rejalashtirilgan edi, biroq uning uzoqligi tufayli Seul va Kyongi fuqarolari bunga qarshilik koʻrsatishdi{{Citation needed|date=October 2016}}. [[Xvason, Kyongi|Xvason]] yana bir tanlov edi, lekin bu ham oʻxshash talablarga koʻra rad etilgan. Nihoyat, tanlangan hudud [[Inchxon]] edi{{Citation needed|date=October 2016}}.

1992-yil noyabr oyida Inchxon aeroporti qurilishi Yonjon oroli va Younyu oroli oʻrtasidagi qayta tiklangan yerlarda boshlandi va yakunlanishi sakkiz yil davom etdi va sinov uchun qoʻshimcha olti oy davom etdi. Qurilish dastlab 1997-yilda rejalashtirilgan edi, ammo [[1997-yilgi Osiyo moliyaviy inqirozi|iqtisodiy inqiroz]] tufayli kechiktirildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.airport.kr/co_cnt/en/intro/mileston/histor/histor.do|title=Incheon|access-date=22 May 2019|archive-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922084920/https://www.airport.kr/co_cnt/en/intro/mileston/histor/histor.do|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Aeroport 2001-yil 21-martda rasman ochilgan.

2006-yil 15-noyabrda [[Airbus A380]] sertifikatlash safarining birinchi bosqichi doirasida aeroportga qoʻndi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://edition.cnn.com/2007/BUSINESS/10/19/a380.timeline/|title=The long journey to delivery|access-date=22 May 2019|archive-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922084919/http://edition.cnn.com/2007/BUSINESS/10/19/a380.timeline/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Uchish-qoʻnish yoʻlaklari, taksi yoʻllari va rampalarda oʻtkazilgan sinovlar shuni koʻrsatdiki, aeroport samolyotni qabul qila oladi.

Xizmatni yanada yaxshilash maqsadida Inchxon va Koreyaning yirik logistika firmasi Hanjin Group ([[Korean Air]]ning egasi) 2008-yil 10-yanvarda Yonjon tibbiyot markazini qurishga kelishib oldilar, u 2012-yilda qurib bitkazildi. Bu shifoxona yaqin atrofdagi aholi va har yili Koreyaga keladigan 30 000 [[Tibbiyot turizmi|tibbiy sayyohlarga]] xizmat koʻrsatadi&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;http://medical.incheon.go.kr/open_content/medical.do?act=medicaldetail&amp;lang=en&amp;medicalno=52&amp;medicaldiv=01 {{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;.

== Statistikasi ==

[[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreyaning]] poytaxti va eng yirik shahri Seuldan {{convert|48|km|mi|abbr=on}} gʻarbda joylashgan Inchxon xalqaro aeroporti [[Korean Air]], [[Asiana Airlines]], Jeju Air va Polar Air Cargo uchun asosiy markaz hisoblanadi. Aeroport Sharqiy Osiyoda xalqaro fuqarolik havo transporti va yuk tashish markazi boʻlib xizmat qiladi. 2016-yilda Inchxon xalqaro aeroporti yuk tashish boʻyicha dunyoda beshinchi, Osiyoda uchinchi, yoʻlovchi tashish boʻyicha esa dunyoda oʻn toʻqqizinchi va Osiyoda sakkizinchi aeroport boʻldi. 2016-yilda aeroport jami 57 849 814 nafar yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan.

Aeroport 2001-yil boshida ochilgan eski Gimpo xalqaro aeroporti oʻrnini bosdi, Gimpo hozir asosan ichki yoʻnalishlarga hamda Pekin—Poytaxt, Osaka—Kansay, Shanxay—Xongqiao, Taypey—Sonshan va Tokio—Hanedaga xizmat koʻrsatadi, ammo Pekin va Osakaga Inchxon aeroportidan ham reyslar amalga oshiriladi.

== Qurilish bosqichlari ==
Aeroport dastlab uch bosqichda qurilishi rejalashtirilgan edi, talab oshgani sayin aeroport sigʻimini bosqichma-bosqich oshirib bordi. Biroq, aeroport ochilgandan keyin bu toʻrt bosqichga oʻzgartirildi.

=== 1-bosqich ===

1-bosqichda aeroport yiliga 30 million yoʻlovchiga, yuk tashish sigʻimi esa yiliga {{Convert|1700000|t|4=0}} boʻlgan. Ushbu bosqichda kvadrat metr (5 338 900 kvadrat fut), ikkita parallel uchish-qoʻnish yoʻlagi, boshqaruv minorasi, maʼmuriy bino, transport markazi (Integratsiyalashgan transport markazi, Terri Farrell va Partners va Samoo Architects &amp; Engineers tomonidan ishlab chiqilgan), integratsiyalashgan operatsiyalar markazi, uchta yuk terminali , Xalqaro biznes markazi va davlat idorasi binosi qurildi{{Citation needed|date=July 2023}}.

=== 2-bosqich ===
2-bosqich qurilishi 2002-yilda boshlangan va dastlab 2008-yil dekabrida yakunlanishi kutilgan edi. Biroq aeroportni 2008-yil avgustida boʻlib oʻtgan [[2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Pekin Olimpiadasiga]] tayyorlab qoʻyish maqsadida, jadvalga oʻzgartirish kiritildi va 2-bosqich qurilishi 2008-yil 20-iyunda qurib bitkazildi. Ushbu qurilish bosqichida uchinchi parallel {{Convert|4000|m|ftin|-long|adj=mid}} uchish-qoʻnish yoʻlagi va 13 gektar yuk terminali maydoni qoʻshildi. 16,5 gektar maydonga asosiy yoʻlovchi binosiga ikkita parallel{{Convert|870|m|ftin|-long|adj=mid}} yer osti oʻtish yoʻlaklari orqali ulangan yoʻlak qoʻshildi, Mitsubishi Crystal Mover transport poyezdi APM yoʻlovchilarni asosiy terminal va yoʻlovchilar zali oʻrtasida olib boradi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2008/06/113_24956.html|title=Incheon Airport to Open New Concourse|publisher=Koreatimes.co.kr|date=29 May 2008|access-date=28 November 2010|archive-date=20 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120820015443/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2008/06/113_24956.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Koʻpgina shaharlararo xorijiy aviatashuvchilar yangi salonga koʻchirildi, [[Koreya Havo Yo'llari|Korean Air]] va Asiana Airlines mavjud terminaldan foydalanishda davom etdi{{Citation needed|date=July 2023}}.

=== 3-bosqich ===
Janubiy Koreya hukumati Inchxon xalqaro aeroportini kengaytirish uchun 2017-yilgacha [[Vona|₩]] 4 trln sarmoya kiritdi. Aeroportning shimoliy maydonida ikkinchi yoʻlovchi terminali qurilib, uning mavjud yuk terminali va boshqa infratuzilmalari kengaytirildi. Terminallar bir-biriga „Starline“ yer osti poyezdi orqali ulangan. Shuningdek, aeroport xodimlari va toʻgʻri terminalga kelmagan yoʻlovchilar uchun Landside Connecting tizimi (Bus Shuttle) ishlatiladi. Qurilishi tugallangandan soʻng Inchxon xalqaro aeroporti yiliga 62 million yoʻlovchi va {{Convert|5800000|t|4=0}} yukni qabul qila oladi, bu avvalgi sigʻimi 44 million yoʻlovchi va {{Convert|4500000|t|4=0}} koʻpaytiradi. Qurilish 2011-yilda boshlangan va 2017-yilda yakunlangan. Terminal 2018-yilning 18-yanvarida ochilgan. Inchxonning kengayishi, shuningdek, samolyotlarni qoʻyish uchun qoʻshimcha perronlar qoʻshish va aeroportdan taxminan {{convert|70|km}} uzoqlikdagi Seul shahri markaziga temir yoʻl liniyasini kengaytirishni ham oʻz ichiga oladi. Aeroport, shuningdek, 6 yulduzli mehmonxonalar, tematik bogʻlar va kazinoni oʻz ichiga olgan „Inspire“ deb nomlangan kurort qurish boʻyicha kelishuv imzoladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|title=Incheon Airport to Have New Terminal by 2017|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/06/117_47651.html|newspaper=[[Korea Herald]]|date=29 June 2009|access-date=29 June 2009|archive-date=27 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111227064743/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/06/117_47651.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== 4-bosqich ===
2017 va 2024-yillar oraligʻida aeroportda toʻrtinchi qurilish bosqichi amalga oshirilmoqda. 2-terminal kengaytiriladi, toʻrtinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi va qoʻshimcha perron va avtoturargohlar quriladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://www.airport.kr/ai_cnt/en/business/summary.do |title=Phase 4 construction overview |publisher=Incheon International Airport Corporation |accessdate=13 March 2021}}&lt;/ref&gt;. Ishlar nihoyasiga yetgach, aeroportning soatlik parvoz qilish imkoniyati 90 tadan 107 tagacha oshishi kutilmoqda&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |url=https://koreatimes.co.kr/www/tech/2020/07/774_278999.html |title=Incheon airport initiates 4th phase expansion construction, injects $4.2 bill. |last= Kim |first=Hyun-bin |publisher=The Korea Times |date=19 November 2019 |accessdate=13 March 2021}}&lt;/ref&gt;.

Beshinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi va uchinchi terminal uchun uzoq muddatli rejalar mavjud&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20200510000145 |title=No plan yet for fifth runway at Incheon Airport: ministry |last=Shim |first=Woo-hyun |publisher=The Korea Herald |date=10 May 2020 |accessdate=13 March 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Terminallari ==

=== 1-terminal ===
1-terminal ({{convert|496000|m2|4=0}}) Janubiy Koreyadagi eng yirik [[aerovokzal]]dir. 1-terminal Curtis W. Fentress, FAIA, Fentress Architects RIBA tomonidan ishlab chiqilgan. Uning uzunligi {{convert|1060|m}}, kengligi {{convert|149|m}} va balandligi {{convert|33|m}}. Uning qurilish qiymati 5.632&amp;nbsp;trillion vonni tashkil etadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |title=Incheon International Airport |url=https://www.airport.kr/ai/en/cmm/cmmBbsList.do?FNCT_CODE=265 |access-date=2023-07-30 |website=www.airport.kr}}&lt;/ref&gt;. Terminalda 44 ta bortga chiqish porti (ularning barchasi Airbus A380 ni sigʻdira oladi), 50 ta bojxona koʻrik porti, 2 ta biologik karantin hisoblagichi, 6 ta statsionar va 14 ta koʻchma yoʻlovchi karantin hisoblagichi, 120 ta uchib kelish pasportini tekshirish hisoblagichi, 8 ta kelish va joʻnab ketish xavfsizlik porti, 28 ta xavfsizlik porti, 252 roʻyxatdan oʻtish va 120 chiqish pasportini tekshirish hisoblagichlariga ega. 2015-yilda [[Korean Air]], [[Asiana Airlines]] va [[China Southern Airlines]] aviakompaniyalari orqali sayohat qiluvchilar foydalanishi mumkin boʻlgan avtomatik roʻyxatga olish hisoblagichi yoʻlga qoʻyildi. Peshtaxtada aeroport xodimlarining oʻrniga sayohatchilar parvoz maʼlumotlarini kiritadigan, pasportlarini skanerlaydigan, parvoz chiptalarini oladigan va nihoyat, yukni konveyerga yuklaydigan mashina mavjud. Ushbu tizim 2-terminalda joriy etilishi rejalashtirilgan edi, lekin 2015-yilning may oyida Inchxon aeroporti uchuvchisiz yuk tashish tizimi uchun qarshi orollardan birini ishlatgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.futuretravelexperience.com/2015/05/incheon-airport-launches-new-self-service-bag-drop-system/|title=Incheon Airport launches new self-service bag drop system|work=Future Travel Experience|access-date=7 May 2016|date=2015-05-21|archive-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922084933/https://www.futuretravelexperience.com/2015/05/incheon-airport-launches-new-self-service-bag-drop-system/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Yarim himoya maydoni ===

[[File:Korea-Incheon-International-Airport-New-Satellite-buildingA-under-construction.JPG|thumb|Qurilish bosqichidagi bino]]

2008-yil may oyi oxirida yoʻlovchilar yoʻlakchasi qurib bitkazildi. U 1-terminalga IAT (aeroport ichidagi tranzit) bilan jihozlangan ikkita parallel 870 metr uzunlikdagi (2850 fut) yer osti oʻtish yoʻllari orqali ulangan. U 30 ta darvoza va olti zalga (Asiana Airlines/Star Alliance, Singapore Airlines/Star Alliance, Japan Airlines/Oneworld, Korean Air/SkyTeam va China Eastern Airlines/SkyTeam) ega&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.airport.kr/ap/en/svc/getFacilityMain.do?CTGRY_ID=14&amp;UPPER_ID=142|title=Lounge|access-date=22 May 2019|archive-date=6 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191106131453/https://www.airport.kr/ap/en/svc/getFacilityMain.do?CTGRY_ID=14&amp;UPPER_ID=142|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== 2-terminal ===
2018-yil 18-yanvarda yangi yoʻlovchi terminali ochildi va [[Korean Air]], KLM, Delta Air Lines va [[Air France]] reyslari 1-terminaldan 2-terminalga koʻchirildi. SkyTeamning boshqa aʼzolari: Aeromexico, [[Xitoy havo yoʻllari]], Garuda Indonesia, XiamenAir, Czech Airlines va [[Aeroflot]] 2018-yil 28-oktabrda 2-terminalga xizmat koʻrsatishni boshladi. 2023-yil 1-iyuldan boshlab Korean Airning shoʻba korxonasi Jin Air 2-terminalda ishlay boshlaydi&lt;ref&gt;{{press-reliz manbasi|url=https://www.jinair.com/company/announce/announceView?anceSeq=23652&amp;searchWord=&amp;searchKey=&amp;page=1|title=Guide to Incheon Int'l Airport(ICN) Terminal Relocation (Starting from July 1st.)|website=Jin Air|access-date=11 May 2023}}&lt;/ref&gt;. Vietnam Airlines, [[China Eastern Airlines]], Shanghai Airlines va [[Saudia]] kabi SkyTeamning qolgan aʼzolari 4-bosqich qurilish ishlari tugagandan soʻng 2-terminalga koʻchiriladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.yonhapnews.co.kr/bulletin/2015/07/22/0200000000AKR20150722080300004.HTML|title=인천공항, 2018년 제2여객터미널에 대한항공 배치|author=구정모|work=연합뉴스|access-date=7 May 2016|date=22 July 2015|archive-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922084940/https://www.yna.co.kr/view/AKR20150722080300004|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

==Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar==
=== Yoʻlovchi tashish ===
{{Aeroport-yoʻnalishlar
&lt;!-- --&gt;
| 9 Air, {{CHN}} | {{Flagicon|China}}Guyyan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Liu |first1=Jim |title=9 Air Adds Guiyang – Seoul in 2HSEP25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250917-aqsep25icn |website=AeroRoutes |access-date=16 September 2025 |language=en-CA |date=16 September 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Aero K, {{KOR}} | [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Aero K plans Seoul – Cam Ranh/Nha Trang from late-June 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240503-rfjun24cxr |website=Aeroroutes |access-date=3 May 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Kansay xalqaro aeroporti|Osaka–Kansay]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Aero K Plans Seoul – Osaka Service From Feb 2025|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241206-rffeb25kix |website=Aeroroutes |access-date=6 December 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Laos}}Pakse&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Aero K Dec 2024 – Feb 2025 Network Additions|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241231-rfdec24}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Szinan&lt;ref name=&quot;aeroKTNA&quot;&gt;{{veb manbasi |last1=Liu |first1=Jim |title=Aero K Adds Seoul – Jinan Service in NS25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250325-rfns25tna |website=aeroroutes.com |publisher=Aeroroutes |access-date=25 March 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagdeco|TWN}}Kaohsiung&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Aero K Plans Seoul – Kaohsiung Jan 2025 Launch|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241101-rf1q25khh}}&lt;/ref&gt;, [[Narita xalqaro aeroporti|Tokio–Narita]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Aero K Schedules Seoul Incheon – Tokyo Narita Late-May 2024 Launch |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240416-rfmay24icn |website=Aeroroutes |access-date=16 April 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Vietnam}}Xanoy&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Aero K Reopens Seoul – Hanoi Bookings From late-Dec 2024|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241121-rfdec24han|website=Aeroroutes |access-date=21 November 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Aeroméxico | {{Flagicon|Mexico}}Mexiko{{ref|1|1}}&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Aeromexico Updates Seoul Schedule from August 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231218-amaug24icn |website=Aeroroutes.com |date=18 December 2023 |access-date=19 December 2023 }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Aero Mongolia | [[Chingizxon xalqaro aeroporti|Ulan-Bator]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Aero Mongolia to commence Ulaanbaatar-Seoul service in Jun-2023 |url=https://centreforaviation.com/news/aero-mongolia-to-commence-ulaanbaatar-seoul-service-in-jun-2023-1200750 |website=CAPA Centre For Aviation |access-date=20 June 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[AirAsia]] | {{Flagicon|Malaysia}}Kota Kinabalu&lt;ref&gt;{{veb manbasi | title=AirAsia adds Kota Kinabalu-Seoul service from March 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231207-akmar24bkiicn| website= Aeroroutes |access-date=7 December 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| AirAsia X, {{MYS}} | [[Kuala Lumpur xalqaro aeroporti|Kuala Lumpur–Xalqaro]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Air Astana]] | [[Olmaota xalqaro aeroporti|Olmaota]], [[Ostona aeroporti|Ostona]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Air Astana resumes Astana – Seoul from June 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240423-kcjun24nqzicn |access-date=24 April 2024 |work=AeroRoutes |date=23 April 2024 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Air Busan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/220527-bxns22icn?rq=Air%20Busan|title=Air Busan updates Seoul international network additions From Late-May 2022|last=Liu|first=Jim|work=Aeroroutes|date=27 May 2022}}&lt;/ref&gt;, {{KOR}} | [[Suvarnabhumi|Bangkok–Suvarnabhumi]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://aeroroutes.com/eng/220611-bxjul22bkk|title=Air Busan plans Bangkok launch in late-July 2022|website=AeroRoutes|date=11 July 2022}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Fukuoka, [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi | url=https://aeroroutes.com/eng/220527-bxns22icn?rq=nha%20trang | title=Air Busan updates Seoul international network additions from late-May 2022 }}&lt;/ref&gt;, [[Kansay xalqaro aeroporti|Osaka–Kansay]], {{Flagicon|Japan}}Sapporo–Chitose, {{Flagicon|Philippines}}Tagbilaran, [[Narita xalqaro aeroporti|Tokio–Narita]], {{Flagicon|Laos}}Ventyan
&lt;!-- --&gt;
| [[Air Canada]] | {{Flagicon|Canada}}Toronto–Pearson, {{Flagicon|Canada}}Vankuver &lt;br /&gt;'''Mavsumiy:''' {{Flagicon|Canada}}Montreal–Trudeau&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Air Canada adds Montreal – Seoul service from June 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240307-acjun24icn |website=Aeroroutes |access-date=7 March 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Air China]] | [[Pekin Poytaxt xalqaro aeroporti|Pekin–Poytaxt]], [[Pekin Dasin xalqaro aeroporti|Pekin–Dasin]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Liu |first1=Jim |title=Air China Adds Beijing Daxing – Seoul Service in NS25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250221-cans25pkxicn |website=aeroroutes.com |publisher=Aeroroutes |access-date=21 February 2025 |date=21 February 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Tyantszin&lt;ref name=&quot;ChinaNS23&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Mainland Chinese Carriers NS23 International / Regional Network – 23APR23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230424-cnns23 |website=Aeroroutes |access-date=24 April 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Venchjou Longwan xalqaro aeroporti|Venchjou]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230516-cnns23intl|title=Mainland Chinese Carriers NS23 International/Regional Network – 14MAY23|publisher=AeroRoutes|date=15 May 2023|accessdate=15 May 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Xanchjou Syaoshan xalqaro aeroporti|Xanchjou]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/221019-canw22|title=Air China NW22 International / Regional Operations – 16Oct22|website=Aeroroutes|date=19 October 2022|access-date=19 October 2022}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Yanji, [[Chendu Tianfu xalqaro aeroporti|Chendu–Tianfu]]&lt;ref name=&quot;International&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Chengdu Tianfu NS23 International Network – 21MAR23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230321-tfuns23 |website=Aeroroutes |access-date=21 March 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Chunsin Jiangbei xalqaro aeroporti|Chunsin]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Air France]] | [[Sharl de Goll aeroporti|Parij–Sharl de Goll]]
&lt;!-- --&gt;
| Air India | [[Indira Gandi xalqaro aeroporti|Dehli]]
&lt;!-- --&gt;
| Air Japan | [[Narita xalqaro aeroporti|Tokio–Narita]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=AIR JAPAN ADDS TOKYO - SEOUL SERVICE FROM LATE-FEB 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231115-nqfeb24icn |website=Aeroroutes |access-date=15 November 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Air Macau, {{CHN}} | {{Flagicon|China}}Makao
&lt;!-- --&gt;
| Air Premia, {{KOR}} | [[Suvarnabhumi|Bangkok–Suvarnabhumi]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Air Premia expands Bangkok flights from June 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230501-ypjun23bkk |website=Aeroroutes |access-date=1 May 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Danang xalqaro aeroporti|Danang]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Air Premia Schedules Seoul – Da Nang 1Q25 Launch |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240930-yp1q25dad |website=Aeroroutes |access-date=30 September 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Hong Kong xalqaro aeroporti|Hong Kong]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|title=:에어프레미아, 내년 1월 인천∼홍콩 신규 취항|trans-title=Air Premia, launch Incheon~Hong Kong in January next year|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20241007034600003?input=1195m|language=Korean|publisher=Yonhap News Agency|date=7 October 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|USA}}Gonolulu&lt;ref&gt;{{veb manbasi |last1=Liu |first1=Jim |title=Air Premia Schedules July 2025 Hawaii Service Resumption |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250407-ypjul25hnl |website=aeroroutes.com |publisher=Aeroroutes |access-date=8 April 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|USA}}Los-Anjeles, {{Flagicon|USA}}Nyuark&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230316-ypewr|title=AIR PREMIA LAUNCHES SEOUL – NEWARK SERVICE FROM MAY 2023|work=Aeroroutes|date=16 March 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|USA}}San-Fransisko&lt;ref name=&quot;YP SFO&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240119-ypns24us|title=Air Premia schedules mid-May 2024 San Francisco launch|last=Liu|first=Jim|work=AeroRoutes|date=19 January 2024|access-date=19 January 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Narita xalqaro aeroporti|Tokio–Narita]]&lt;br /&gt;'''Charter:''' {{Flagicon|Spain}}Barselona&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230514-ypsep23bcn|title=Air Premia Schedules Seoul – Barcelona Charters From Sep 2023|date=15 May 2023|accessdate=15 May 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Shohjalol xalqaro aeroporti|Dakka]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240404-ypns24dac|title=Air Premia extends Dhaka schedule listing to Oct 2024|last=Liu|first=Jim|work=AeroRoutes|date=4 April 2024|access-date=4 April 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Norway}}Oslo&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230323-ypfra|title=AIR PREMIA SCHEDULES FRANKFURT JUNE 2023 LAUNCH|work=AeroRoutes|date=23 March 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Air Seoul | [[Danang xalqaro aeroporti|Danang]], {{Flagicon|Japan}}Fukuoka, [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]], [[Kansay xalqaro aeroporti|Osaka–Kansay]], {{Flagicon|Japan}}Sapporo–Chitose, {{Flagicon|Philippines}}Tagbilaran, {{Flagicon|Japan}}Takamatsu&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/221003-rsnov22jp|title=Air Seoul Nov/Dec 2022 Japan Service Expansion|website=Aeroroutes|date=3 October 2022}}&lt;/ref&gt;, [[Narita xalqaro aeroporti|Tokio–Narita]], {{Flagicon|Japan}}Yonago&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://biz.chosun.com/industry/company/2023/07/04/LHR6ZFUGJRDMBITMS3BKM6QCDQ/|title=ko:에어서울, 인천~일본 돗토리 노선 4년 만에 운항 재개|trans-title=Air Seoul, resumes Incheon~Totori routes after 4 years|website=ChosunBiz|date=4 July 2023 |access-date=4 July 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Chjanszyantsze&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi|url=https://biz.chosun.com/industry/company/2023/04/28/6M423IQU7BGI5BPAKRGNY6R5KU/|title=ko:에어서울, 인천~중국 장자제 직항편 3년 만에 운항 재개|trans-title=Air Seoul, resumes direct flights from Incheon to China for the first time in three years|website=ChosunBiz|date=28 April 2023 |language=Korean|access-date=28 April 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| American Airlines, {{USA}} | {{Flagicon|USA}}Dallas/Fort Worth
&lt;!-- --&gt;
| [[Asiana Airlines]] | {{Flagicon|Japan}}Asahikawa&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://centreforaviation.com/news/asiana-airlines-to-resume-seoul-asahikawa-service-from-dec-2024-1280864|title=Asiana Airlines to resume Seoul-Asahikawa service from Dec-2024|publisher=CAPA|date=12 September 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Spain}}Barselona, [[Suvarnabhumi|Bangkok–Suvarnabhumi]], {{Flagicon|Vietnam}}Da Lat&lt;ref name=&quot;Asiana23&quot;/&gt;, {{Flagicon|China}}Dalian, [[Danang xalqaro aeroporti|Danang]], [[Frankfurt aeroporti|Frankfurt]], {{Flagicon|Japan}}Fukuoka, {{Flagicon|USA}}Gonolulu, [[Guanchjou Baiyun xalqaro aeroporti|Guanchjou]], [[Hong Kong xalqaro aeroporti|Hong Kong]], [[Istanbul aeroporti|Istanbul]], [[Sukarno–Hatta xalqaro aeroporti|Jakarta–Sukarno–Hatta]], [[Klark xalqaro aeroporti|Klark]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.philstar.com/lifestyle/travel-and-tourism/2023/06/02/2270976/asiana-airlines-resume-daily-flights-between-incheon-and-clark|title=Asiana Airlines to resume daily flights from Incheon to Clark|publisher=PhilStar|date=2 June 2023|accessdate=2 June 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Kumamoto&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Asiana Airlines Expands Kyushu Service in NW24 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240902-oznw24jp |website=Aeroroutes |access-date=2 September 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Hitrou aeroporti|London–Hitrou]], {{Flagicon|USA}}Los-Anjeles, {{Flagicon|Philippines}}Manila, {{Flagicon|Japan}}Miyazaki&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Asiana Airlines Resumes Miyazaki Service From late-Sep 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230714-ozsep23kmi |website=Aeroroutes |access-date=14 July 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Nagoya–Centrair, {{Flagicon|Japan}}Naha, {{Flagicon|China}}Nankin, [[Jon F. Kennedi xalqaro aeroporti|Nyu-York–JFK]], [[Olmaota xalqaro aeroporti|Olmaota]], [[Kansay xalqaro aeroporti|Osaka–Kansay]], [[Sharl de Goll aeroporti|Parij–Sharl de Goll]], [[Pekin Poytaxt xalqaro aeroporti|Pekin–Poytaxt]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://world.kbs.co.kr/service/news_view.htm?lang=e&amp;Seq_Code=171246|title=Asiana Airlines resumes flights to Beijing, Istanbul, Barcelona|publisher=KBS World|date=25 July 2022|accessdate=9 November 2022}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Cambodia}}Pnompen, [[Vatslav Gavel aeroporti|Praga]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://aviationweek.com/air-transport/airlines-lessors/asiana-airlines-adds-prague-plans-central-eastern-europe-expansion|title=Asiana Airlines Adds Prague|date=January 13, 2025|website=Aviationweek}}&lt;/ref&gt;, [[Qohira xalqaro aeroporti|Qohira]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240902-oznw24cai|title=Asiana Airlines Adds Regular Seoul – Cairo Service in NW24|date=2 September 2024|website=AeroRoutes}}&lt;/ref&gt;, [[Leonardo da Vinchi–Fiumichino aeroporti|Rim–Fiumichino]], {{Flagicon|USA}}San-Fransisko, {{Flagicon|Japan}}Sapporo–Chitose, {{Flagicon|USA}}Seattle/Tacoma, {{Flagicon|Philippines}}Sebu, {{Flagicon|Japan}}Sendai&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Asiana Airlines resumes Sendai service in late-April 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230315-ozsdj |website=Aeroroutes |access-date=15 March 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Sian Syanyan xalqaro aeroporti|Sian]], [[Sidney aeroporti|Sidney]], {{Flagicon|China}}Sindao, [[Changi aeroporti|Singapur]], [[Taoyuan xalqaro aeroporti|Taypey–Taoyuan]], [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Asiana Airlines NS24 Tashkent service changes |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231228-ozns24tas |access-date=28 December 2023 |work=AeroRoutes |date=28 December 2023 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Tyantszin, [[Haneda aeroporti|Tokio–Haneda]]&lt;ref name=&quot;Haneda&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Korean Air / Asiana Airlines resumes Seoul Incheon – Tokyo Haneda route in NS23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230228-ozke |website=Aeroroutes |access-date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Narita xalqaro aeroporti|Tokio–Narita]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/220811-ozsep22jp|title=Asiana Airlines September 2022 Japan Operation Changes|last=Liu|first=Jim|work=Aeroroutes|date=11 August 2022}}&lt;/ref&gt;, [[Chingizxon xalqaro aeroporti|Ulan-Bator]], [[Xanchjou Syaoshan xalqaro aeroporti|Xanchjou]], {{Flagicon|China}}Xarbin, {{Flagicon|China}}Yancheng, {{Flagicon|China}}Yanji, [[Shanxay Pudong xalqaro aeroporti|Shanxay–Pudong]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/221104-oznw22cnjp|title=Asiana Airlines resumes additional regional service in Nov/Dec 2022|website=Aeroroutes}}&lt;/ref&gt;, [[Shenjen Baoan xalqaro aeroporti|Shenjen]], {{Flagicon|China}}Chanchun, {{Flagicon|China}}Changsha, [[Chendu Tianfu xalqaro aeroporti|Chendu–Tianfu]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240110-ozns24intl|title=Asiana Airlines NS24 International Service Changes - 10JAN24|publisher=AeroRoutes|date=10 January 2024|accessdate=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Thailand}}Chiangmay&lt;ref name=&quot;Asiana23&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Asiana Airlines NW23 Southeast Asia Network Additions |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231016-oznw23seasia |website=Aeroroutes |access-date=16 October 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Chunsin Jiangbei xalqaro aeroporti|Chunsin]]&lt;ref name=&quot;China24&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Asiana Airlines NS24 Mainland China Routes Additions |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240325-ozns24cn |website=Aeroroutes |access-date=25 March 2024}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; '''Mavsumiy:''' {{Flagicon|Malaysia}}Kota Kinabalu&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231115-oznw23bkirmq|title=Asiana Airlines resumes Kota Kinabalu/Taichung service in NW23|website=aeroroutes.com|date=15 November 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Australia}}Melburn&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.executivetraveller.com/news/asiana-airlines-melbourne-seoul-flights|title=Asiana Airlines launches Melbourne-Seoul flights|website=Executive Traveller|date=15 November 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''Mavsumiy charter:''' [[Afina xalqaro aeroporti|Afina]], {{Flagicon|USA}}Saipan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/511000/asiana-airlines-halts-regular-flights-to-saipan|title=Asiana Airlines halts regular flights to Saipan|publisher=[[RNZ]] |date=6 March 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Cambodia}}Siem Reap&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240826-oznw24sai|title=Asiana Airlines adds Seoul-Siem Reap NW24 scheduled charters|publisher=AeroRoutes|date=26 August 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Philippines}}Tagbilaran
&lt;!-- --&gt;
| [[Batik Air Malaysia]] | {{Flagicon|Malaysia}}Kota Kinabalu&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250414-od3q25icn| title=Batik Air Malaysia Adds Kota Kinabalu – Seoul Service in 3Q25|website=Aeroroutes|date=14 April 2025}}&lt;/ref&gt;, [[Kuala Lumpur xalqaro aeroporti|Kuala Lumpur–Xalqaro]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title= Batik Air Malaysia adds Male / Seoul in 2Q23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230324-od2q23|work=AeroRoutes|date=24 March 2023|access-date=24 March 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Cathay Pacific, {{HKG}} | [[Hong Kong xalqaro aeroporti|Hong Kong]]
&lt;!-- --&gt;
| Cebu Pacific, {{PHL}} | [[Klark xalqaro aeroporti|Klark]], {{Flagicon|Philippines}}Manila, {{Flagicon|Philippines}}Sebu
&lt;!-- --&gt;
| [[China Airlines]] | {{Flagdeco|TWN}}Kaohsiung&lt;ref&gt;[https://www.aeroroutes.com/eng/221027-cinw22nea/ China Airlines Northeast Asia NW22 Service Changes – 27Oct22] Aeroroutes. 27 October 2022.&lt;/ref&gt;, [[Taoyuan xalqaro aeroporti|Taypey–Taoyuan]]
&lt;!-- --&gt;
| [[China Eastern Airlines]] | {{Flagicon|China}}Kunmin, {{Flagicon|China}}Nankin, [[Pekin Dasin xalqaro aeroporti|Pekin–Dasin]]&lt;ref name=&quot;ChinaNS23&quot;/&gt;, [[Sian Syanyan xalqaro aeroporti|Sian]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |title=新航季{{!}}2023年冬航季冬上航陕西始发航线计划上线|url=https://mp.weixin.qq.com/s/RNUR7E1sFUEbrVDWZtw6Vg |access-date=18 November 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Sindao, {{Flagicon|China}}Usi, {{Flagicon|China}}Veyhay, [[Xanchjou Syaoshan xalqaro aeroporti|Xanchjou]], {{Flagicon|China}}Xarbin&lt;ref&gt;{{veb manbasi | url=https://www.aeroroutes.com/eng/241127-mudec24hrbicn |title=China Eastern Adds Harbin - Seoul Incheon Service from late-Dec 2024 |website=AeroRoutes |access-date=27 November 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Yanji&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |title=延吉机票搜索量倍增！10月29日起执行冬春航季航班计划 |url=https://mp.weixin.qq.com/s/gAVsqK4bt58RrFRivkLZpQ |access-date=28 October 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Yantai&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/221019-munw22|title=China Eastern NW22 International / Regional Operations – 16Oct22|website=Aeroroutes|date=19 October 2022|access-date=19 October 2022}}&lt;/ref&gt;, [[Shanxay Pudong xalqaro aeroporti|Shanxay–Pudong]]
&lt;!-- --&gt;
| [[China Southern Airlines]] | {{Flagicon|China}}Dalian&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=China Southern / Xiamen Airlines NW22 International Operations – 30OCT22 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/221031-czmfnw22intl |website=Aeroroutes |access-date=31 October 2022}}&lt;/ref&gt;, [[Guanchjou Baiyun xalqaro aeroporti|Guanchjou]], {{Flagicon|China}}Mudanjiang&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Mainland Chinese Carriers NS23 International / Regional Network – 14MAY23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230516-cnns23intl |website=Aeroroutes |access-date=16 May 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Pekin Dasin xalqaro aeroporti|Pekin–Dasin]], [[Shanxay Pudong xalqaro aeroporti|Shanxay–Pudong]]&lt;ref name=&quot;ChinaNS23&quot;/&gt;, {{Flagicon|China}}Shenyang&lt;ref name=&quot;Mainland China&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/220808-aug22cnint|title=Mainland China Carriers: August–October 2022 International Operations|last=Liu|first=Jim|work=Aeroroutes|date=8 August 2022}}&lt;/ref&gt;, [[Shenjen Baoan xalqaro aeroporti|Shenjen]], {{Flagicon|China}}Uxan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=China Southern resumes Wuhan – Seoul service from late-Sep 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230829-czsep23wuhicn |website=Aeroroutes |access-date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Xarbin&lt;ref name=&quot;ChinaNS23&quot;/&gt;, {{Flagicon|China}}Yanji, [[Chenjou Xinzheng xalqaro aeroporti|Chenjou]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |title=【会员动态】9月26日起南航将恢复郑州直飞台北、首尔等客运航线 |url=https://mp.weixin.qq.com/s/_domROAOpa7pUaFA |access-date=11 September 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Chanchun&lt;ref name=&quot;ChinaNS23&quot;/&gt;, {{Flagicon|China}}Changsha
&lt;!-- --&gt;
| Delta Air Lines, {{USA}} | {{Flagicon|USA}}Atlanta, {{Flagicon|USA}}Detroit, {{Flagicon|USA}}Minneapolis–Saint Paul&lt;ref&gt;{{press-reliz manbasi| url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/DELTA-AIR-LINES-INC-49285/news/Delta-Air-Lines-restores-U-S-Korea-network-with-Minneapolis-Incheon-relaunch-as-global-demand-gro-40753979/ | title=Delta Air Lines : Restores U.S.-Korea network with Minneapolis-Incheon relaunch as global demand grows|publisher=Delta Air Lines|location=Atlanta|via=MarketScreener}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|USA}}Salt Lake City&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Delta Announces New Service to Seoul, South Korea From This U.S. Hub|url= https://www.travelandleisure.com/delta-air-lines-flight-salt-lake-city-seoul-south-korea-8719458|access-date=27 September 2024|website=Travel+Leisure|date= 27 September 2024}}&lt;/ref&gt;{{Flagicon|USA}}Seattle–Takoma &lt;!-- Do not add Boston or Tokyo–Narita as destinations. BOS (DL158) requires a plane change from a B777 to A319 at DTW. Delta does not fly ICN-NRT anymore (all flights are codeshare, operated by Korean Air). --&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Eastar Jet, {{KOR}} | [[Suvarnabhumi|Bangkok–Suvarnabhumi]]&lt;ref name=&quot;Re20Jl&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20230720124600003?input=1195m|title=ko:'이스타항공, 9월 20일부터 방콕·다낭 노선 취항|trans-title='Eastar Jet', launching Bangkok·Da Nang route ionn 20 September|publisher=Yonhap News Agency|date=20 July 2023|language=Korean}}&lt;/ref&gt;, [[Danang xalqaro aeroporti|Danang]]&lt;ref name=&quot;Re20Jl&quot;/&gt;, {{Flagicon|Japan}}Fukuoka&lt;ref name=&quot;ZE&quot;&gt;{{veb manbasi |title=EastarJet Resumes Additional Routes in NW23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230901-zenw23 |website=Aeroroutes |access-date=1 September 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Naha&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=EastarJet resumes Okinawa service from July 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240508-zejul24oka |website=Aeroroutes |access-date=8 May 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]]&lt;ref name=&quot;ZE&quot;/&gt;. [[Olmaota xalqaro aeroporti|Olmaota]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20250212139700003?input=1195m|title=ko:이스타항공, 4월부터 카자흐 알마티 주 2회 운항…국내 LCC 처음|trans-title=Eastar Jet, begins 2 weekly operations to Almaty, Kazakhstan…First in Korea LCC|publisher=Yonhap News Agency|access-date=13 February 2025}}&lt;/ref&gt;, [[Kansay xalqaro aeroporti|Osaka–Kansay]]&lt;ref name=&quot;EastarResume&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20230718062400003?input=1195m|title=ko:'국제선 재개' 이스타항공, 9월 20일 도쿄·오사카 노선 취항|trans-title='Resuming international route' Eastar Jet, launches Tokyo·Osaka in 20 September|publisher=Yonhap News Agency|date=18 July 2023|language=Korean}}&lt;/ref&gt;, [[Phu Quoc xalqaro aeroporti|Phu Quoc]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20240404046900003?input=1195m|title=ko:이스타항공, 7월 19일부터 인천∼푸꾸옥 매일 운항|trans-title=Eastar Jet, begins Incheon ~ Phu Quoc from 19 July with daily operation|publisher=Yonhap News Agency|language=Korean|date=4 April 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Sapporo–Chitose&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240425-zejul24cts|title=Eastar Jet adds Seoul - Sapporo service from July 2024|publisher=AeroRoutes|date=25 April 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Taoyuan xalqaro aeroporti|Taypey–Taoyuan]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20231005128800003?input=1195m|title=ko:이스타항공, 내달 20일 인천∼대만 타오위안 노선 운항 재개|trans-title=Eastar Jet, re-launching Incheon~Taiwan's Taoyuan route from 20th in next month|publisher=Yonhap News Agency|date=5 October 2023|language=Korean}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Eastar Jet resumes Seoul Incheon - Taipei service in late-Nov 2023 | url=https://www.aeroroutes.com/eng/231115-zenov23icntpe |website=Aeroroutes |access-date= 15 November 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Tokushima&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20241119048200003?input=1195m|title=ko:이스타항공, 내달 26일 일본 도쿠시마 취항…&quot;국내 항공사 최초&quot;|trans-title=Eastar Jet will launch in Tokushima, Japan on the 26th of next month...&quot;For the first airlines in Korea.&quot;|language=Ko|publisher=Yonhap News Agency|date=19 November 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://www.aeroroutes.com/eng/241121-zedec24tks |title=Eastar Jet Adds Seoul Incheon - Tokushima Service from late-Dec 2024 | website=AeroRoutes |access-date=21 November 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Narita xalqaro aeroporti|Tokio–Narita]]&lt;ref name=&quot;EastarResume&quot;/&gt;, [[Shanxay Pudong xalqaro aeroporti|Shanxay–Pudong]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.sportsseoul.com/news/read/1409944?ref=naver|title=ko:이스타항공, LCC 단독 인천-상하이 노선 재취항|trans-title=Eastar Jet, resumes Incheon-Shanghai, first in Korea LCC|publisher=Sports Seoul|date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title= Eastar Jet resumes Shanghai service from April 2024|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240325-zens24pvg |website=Aeroroutes |access-date=25 March 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Chenjou Xinzheng xalqaro aeroporti|Chenjou]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20240821063900003?input=1195m|title=ko:이스타항공, 오는 30일부터 인천∼정저우 주 4회 운항 재개|trans-title=Eastar Jet, resumes 4 weekly schedule to Incheon~Zhengzhou in next month|publisher=Yonhap News Agency|language=Korean|date=12 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Eastar Jet adds Seoul - Zhengzhou service from late-Sep 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240822-zesep24cgo |website=AeroRoutes |access-date=22 August 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Thailand}}Chiangmay&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240415-ze3q24|title=EASTARJET 3Q24 SE ASIA NETWORK ADDITIONS|website=AeroRoutes|date=15 April 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Emirates]] | [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay–Xalqaro]]
&lt;!-- --&gt;
| Ethiopian Airlines | {{Flagdeco|ETH}}Addis-Abeba, [[Narita xalqaro aeroporti|Tokio–Narita]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Etihad Airways]] | [[Abu-Dabi xalqaro aeroporti|Abu-Dabi]]
&lt;!-- --&gt;
| [[EVA Air]] | {{Flagdeco|TWN}}Kaohsiung&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241017-br1q25khhicn|title=EVA Air Increases Kaohsiung – Seoul Service in 1Q25}}&lt;/ref&gt;, [[Taoyuan xalqaro aeroporti|Taypey–Taoyuan]]
&lt;!-- --&gt;
| Finnair | {{Flagicon|Finland}}Helsinki
&lt;!-- --&gt;
| Garuda Indonesia | {{Flagicon|Indonesia}}Denpasar&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/221014-gadec22dpsicn|title=Garuda Indonesia Moves Denpasar – Seoul Resumption to Dec 2022|last=Liu|first=Jim|work=Aeroroutes|date=2022-10-14}}&lt;/ref&gt;, [[Sukarno–Hatta xalqaro aeroporti|Jakarta–Sukarno–Hatta]]
&lt;!-- --&gt;
| Greater Bay Airlines, {{HKG}} | '''Mavsumiy:''' [[Hong Kong xalqaro aeroporti|Hong Kong]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250211-hbns25icn |title=Greater Bay Airlines NS25 Seoul Service Changes|website=aeroroutes.com |date=11 February 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Hainan Airlines, {{CHN}} | {{Flagicon|China}}Haikou&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241003-hunw24icn|title=Hainan Airlines adds Haikou-Seoul from late-Oct 2024|publisher=AeroRoutes|date=3 October 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Hawaiian Airlines, {{USA}} | {{Flagicon|USA}}Gonolulu, {{Flagicon|USA}}Seattle/Tacoma&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url= https://www.travelandtourworld.com/news/article/alaska-airlines-partners-with-hawaiian-airlines-to-launch-direct-service-from-seattle-to-seoul-incheon-just-in-time-for-the-2025-chuseok-festival/amp/ |title= Alaska Airlines Partners with Hawaiian Airlines to Launch Direct Service from Seattle to Seoul Incheon Just in Time for the 2025 Chuseok Festival |website=Travel and Tour World |access-date=25 March 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[HK Express]] | [[Hong Kong xalqaro aeroporti|Hong Kong]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240227-uons24|title=HK Express NS24 Service Changes - 25FEB24|publisher=AeroRoutes|date=27 February 2024|accessdate=29 October 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Hong Kong Airlines | [[Hong Kong xalqaro aeroporti|Hong Kong]]
&lt;!-- --&gt;
| Jeju Air&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.jejuair.net/en/prepare/flight/viewScheduleInfo.do#scheduleAnchor|title=About Flights - By Schedule|work=Jeju Air}}&lt;/ref&gt;, {{KOR}} | {{Flagicon|Indonesia}}Batam&lt;ref name=&quot;rout1&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Jeju Air Adds Batam / Denpasar Service in 4Q24|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240916-7c4q24bthdps |website=AeroRoutes |access-date=16 September 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Suvarnabhumi|Bangkok–Suvarnabhumi]], {{Flagicon|Vietnam}}Da Lat&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://biz.chosun.com/industry/company/2023/11/03/G73K6TXAF5HBHKG2MMJSSCXPNE/|title=ko:제주항공, 인천~달랏 신규취항... 베트남 노선 국적사 중 최다|trans-title=Jeju Air, launching Incheon~Da LAt...operate largest Vietnam route in Korean carriers|language=Korean|publisher=ChosunBiz|date=3 November 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Danang xalqaro aeroporti|Danang]], {{Flagicon|Indonesia}}Denpasar&lt;ref name=&quot;rout1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.khan.co.kr/economy/economy-general/article/202406042118015|title=ko:제주항공, 인천~발리 직항 띄운다|trans-title=Jeju Air, launch Incheon~Bali|publisher=Kyunghyang Shinmun|language=Korean|date=4 June 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Fukuoka, {{Flagicon|Guam}}Guam, [[Hong Kong xalqaro aeroporti|Hong Kong]], {{Flagicon|China}}Jiamusi, {{Flagicon|Japan}}Kagoshima&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Jeju Air Resumes Kagoshima Service in Sep 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240722-7csep24koj |website=Aeroroutes |access-date=22 July 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Klark xalqaro aeroporti|Klark]], {{Flagicon|Malaysia}}Kota Kinabalu, [[Makao xalqaro aeroporti|Makao]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=ko:제주항공, 11월 10일부터 인천∼마카오 매일 재운항 |url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20230925053900003 |website=Yonhap News Agency |date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Philippines}}Manila, {{Flagicon|Japan}}Matsuyama&lt;ref&gt;{{veb manbasi  |title=Korean Carrier Aug-Oct 2023 Japan Network |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230731-kejpaug23 |website=AeroRoutes |access-date=31 July 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Nagoya–Centrair, {{Flagicon|Japan}}Naha, [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]], {{Flagicon|Japan}}Ōita&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Jeju Air schedules Oita launch in late-June 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230525-7cjun23oit |website=Aeroroutes |access-date=25 May 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Kansay xalqaro aeroporti|Osaka]], [[Phu Quoc xalqaro aeroporti|Phu Quoc]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Jeju Air plans Phu Quoc resumption in NW23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230622-7cnw23pqc |website=Aeroroutes |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|USA}}Saipan, {{Flagicon|Japan}}Sapporo–Chitose, {{Flagicon|Philippines}}Sebu, {{Flagicon|China}}Sindao&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2023/04/281_348888.html|title=Jeju Air to resume Incheon-Qingdao route after 3-year suspension amid pandemic|website=The Korea Times|date=12 April 2023 }}&lt;/ref&gt;, [[Changi aeroporti|Singapur]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|last=Liu|first=Jim|title=Jeju Air Tentatively Plans Seoul – Singapore 3Q25 Launch|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250303-7cns25sin|website=AeroRoutes|date=3 March 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Philippines}}Tagbilaran, [[Taoyuan xalqaro aeroporti|Taypey–Taoyuan]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Jeju Air resumes Taipei service in Jan 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/221207-7cjan23tpe |website=Aeroroutes |access-date=7 December 2022}}&lt;/ref&gt;, [[Narita xalqaro aeroporti|Tokio–Narita]], [[Chingizxon xalqaro aeroporti|Ulan-Bator]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://aeroroutes.com/eng/220613-7cjul22ubn|title=Jeju Air adds Mongolia service from late June 2022|publisher=AeroRoutes|date=13 June 2022|accessdate=13 June 2022}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Laos}}Ventyan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Jeju Air resumes Laos service in late-April 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230302-7cvte |website=Aeroroutes |access-date=2 March 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Veyhay, {{Flagicon|Vietnam}}Xanoy, {{Flagicon|China}}Xarbin, {{Flagicon|Japan}}Xirosima&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Jeju Air adds Hiroshima service in 3Q23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230605-7c3q23hij |website=Aeroroutes |access-date=5 June 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Vietnam}}Xoshimin{{citation needed|date=September 2024}}, {{Flagicon|China}}Yanji, [[Shijiazhuang Zhengding xalqaro aeroporti|Shijiazhuang]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |title=‌石家庄机场2025夏秋航季时刻表出炉，航班焕新  随心所“飞” |url=https://mp.weixin.qq.com/s/9FNL7BvbaH8AgKaHgj2A5Q |access-date=21 April 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Shizuoka&lt;ref&gt;{{veb manbasi  |title=Korean Carrier Aug-Oct 2023 Japan Network |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230731-kejpaug23 |website=AeroRoutes |access-date=31 July 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Thailand}}Chiangmay &lt;br /&gt; '''Charter:''' {{Flagicon|Indonesia}}Manado&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Jeju Air May 2023 Indonesia Charters|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230418-7cid|website=AeroRoutes |access-date=22 September 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Jetstar, {{AUS}} | {{Flagicon|Australia}}Brisben&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://concreteplayground.com/brisbane/travel-leisure/jetstar-fly-direct-from-brisbane-tokyo-osaka-seoul|title=Grab Your Suitcases: Jetstar Will Soon Fly Direct From Brisbane to Tokyo, Osaka and Seoul|last=Ward|first=Sarah|work=Concrete Playground|date=19 June 2023 |access-date=19 June 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Sidney aeroporti|Sidney]]&lt;ref name=&quot;Qantas and Jetstar launch direct flights from Sydney to Seoul - Executive Traveller&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |author1=David Flynn |title=Qantas and Jetstar launch direct flights from Sydney to Seoul – Executive Traveller |url=https://www.executivetraveller.com/news/qantas-jetstar-sydney-seoul-south-korea |magazine=Executive Traveller|publisher=Business Travel Media Pty Ltd|location=Pymont|language=en |date=8 April 2022}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Jin Air, {{KOR}} | [[Suvarnabhumi|Bangkok–Suvarnabhumi]], [[Danang xalqaro aeroporti|Danang]], {{Flagicon|Japan}}Fukuoka, {{Flagicon|Guam}}Guam, [[Hong Kong xalqaro aeroporti|Hong Kong]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Jin Air resumes Seoul – Hong Kong service from July 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240426-ljjul24hkg |website=Aeroroutes |access-date=26 April 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Ishigaki&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250224-ljns25isg|title=Jin Air adds Seoul – Ishigaki service in NS25|publisher=AeroRoutes|date=24 February 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Kitakyushu, [[Klark xalqaro aeroporti|Klark]], {{Flagicon|Malaysia}}Kota Kinabalu, [[Makao xalqaro aeroporti|Makao]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Jin Air resumes Macau service from late-April 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230406-ljmfm |website=Aeroroutes |access-date=6 April 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Nagoya–Centrair&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20230707040600003?input=1195m|title=ko:진에어, 9월에 인천~나고야 노선 신규 취항|trans-title=Jin Air, launches Incheon~Nagoya on September|publisher=Yonhap News Agency|date=7 July 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Naha, [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]]&lt;ref name=&quot;THAVIE22&quot;/&gt;, [[Kansay xalqaro aeroporti|Osaka–Kansay]], [[Phu Quoc xalqaro aeroporti|Phu Quoc]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|date=6 October 2023|title=ko:진에어, 12월부터 인천∼푸꾸옥 노선 신규취항|language=ko|trans-title=Jin Air, launches Incheon~Phu Quoc route in December|publisher=Yonhap News Agency|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20231006031400003?input=1195m}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Sapporo–Chitose, {{Flagicon|Philippines}}Sebu, {{Flagicon|China}}Sindao, {{Flagicon|Japan}}Shimojishima&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Jin Air adds Shimojishima service in NS24 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240311-ljns24shi |website=Aeroroutes |access-date=11 March 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Philippines}}Tagbilaran&lt;ref&gt;{{veb manbasi|last=Liu|first=Jim|title=Jin Air adds Seoul – Tagbilaran service From July 2024|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240506-ljjul24tag|website=AeroRoutes|access-date=6 May 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagdeco|TWN}}Taichung&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240930-ljdec24rmq|title=Jin Air adds Seoul-Taichung from Dec 2024|publisher=Aeroroutes|date=30 September 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Taoyuan xalqaro aeroporti|Taypey–Taoyuan]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230116-ljtpe|title=JIN AIR RESUMES SEOUL – TAIPEI SERVICE IN LATE-JAN 2023|website=Aeroroutes|date=16 January 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Takamatsu&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20240529061800003?input=1195m|title=ko:진에어, 7월 18일부터 인천∼다카마쓰 주 7회 운항|trans-title=Jin Air operates 7 flights from Incheon to Takamatsu from July 18th|publisher=Yonhap News Agency|access-date=29 May 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Jin Air adds Seoul - Takamatsu service from July 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240610-ljjul24tak |website= Aeroroutes |access-date=10 June 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Narita xalqaro aeroporti|Tokio–Narita]], {{Flagicon|Thailand}}Chiangmay&lt;ref name=&quot;THAVIE22&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/221011-ljdec22|title=Jin Air Tentatively Schedules New Routes From Dec 2022|publisher=Aeroroutes|date=11 October 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;'''Mavsumiy:''' [[Phuket xalqaro aeroporti|Phuket]], {{Flagicon|Laos}}Ventyan
&lt;!-- --&gt;
| [[KLM]] | [[Schiphol|Amsterdam]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi | url=https://www.aeroroutes.com/eng/231227-klns24icn | title=KLM NS24 Seoul Aircraft Changes – 25DEC23 }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Korean Air]] | [[Schiphol|Amsterdam]], {{Flagicon|Japan}}Aomori&lt;ref name=&quot;KE23&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Korean Air NW23 Regional Network Expansion – 10NOV23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231110-kenw23asia |website=Aeroroutes |access-date=10 November 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|USA}}Atlanta, [[Suvarnabhumi|Bangkok–Suvarnabhumi]], {{Flagicon|USA}}Boston, {{Flagicon|Australia}}Brisben, [[Budapesht Ferenc Liszt xalqaro aeroporti|Budapesht]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi | url=https://www.aeroroutes.com/eng/220830-keoct22bud | title=Korean Air Begins Budapest Service from Oct 2022 }}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|South Korea}}Busan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Korean Air Resumes Seoul Incheon – Busan Service in late-Sep 2022 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/220904-kesep22icnpus |website=Aeroroutes |access-date=4 September 2022}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|USA}}Dallas/Fort Worth, {{Flagicon|China}}Dalian, [[Danang xalqaro aeroporti|Danang]], [[Indira Gandi xalqaro aeroporti|Dehli]], {{Flagicon|Indonesia}}Denpasar&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://aeroroutes.com/eng/220525-kejul22dps|title=Korean Air Resumes Denpasar Service Mid-July 2022|last=Liu|first=Jim|work=Aeroroutes|date=25 May 2022}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|South Korea}}Degu&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Korean Air Resumes Incheon – Daegu Service From April 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230324-ketae |website=Aeroroutes |access-date=24 March 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay–Xalqaro]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://aeroroutes.com/eng/220708-keoct22dxb|title=Korean Air Resumes Dubai Service in Oct 2022|publisher=Aeroroutes|access-date= 8 July 2022}}&lt;/ref&gt;, [[Frankfurt aeroporti|Frankfurt]], {{Flagicon|Japan}}Fukuoka, {{Flagicon|China}}Fuchjou&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241025-kedec24foc|title=Korean Air adds Fuzhou service from late-Dec 2024|publisher=Aeroroutes|date=25 October 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|USA}}Gonolulu, {{Flagicon|Guam}}Guam, [[Guanchjou Baiyun xalqaro aeroporti|Guanchjou]], [[Hong Kong xalqaro aeroporti|Hong Kong]], [[Istanbul aeroporti|Istanbul]], [[Sukarno–Hatta xalqaro aeroporti|Jakarta–Sukarno–Hatta]], {{Flagicon|China}}Jinan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |title=2024年济南机场即将执行冬春新航季航班计划 |url=https://mp.weixin.qq.com/s/z5XkuXJL2iafXGwAcogM2Q |access-date=16 December 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Kagoshima&lt;ref name=&quot;KEJapan&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Korean Air Resumes 3 Japanese Routes in NW23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230929-kenw23jp |website=Aeroroutes |access-date=29 September 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Kobe&lt;ref&gt;{{press-reliz manbasi|url=https://www.koreanair.com/contents/footer/about-us/newsroom/list/250218-Korean-Air-to-launch-flights-to-Kobe,-Japan|title=Korean Air to launch flights to Kobe, Japan|publisher=[[Korean Air]]|date=18 February 2025}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Komatsu&lt;ref name=&quot;KE23&quot;/&gt;, [[Kuala Lumpur xalqaro aeroporti|Kuala Lumpur–Xalqaro]], {{Flagicon|Japan}}Kumamoto&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241016-kenw24kmj|title=Korean Air Resumes Kumamoto Service in NW24|last=Liu|first=Jim|date=16 October 2024|website=AeroRoutes}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Kunmin&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=KOREAN AIR RESUMES KUNMING SERVICE FROM MID-OCT 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240614-keoct24kmg |website=Aeroroutes |access-date=14 June 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|USA}}Las Vegas&lt;ref&gt;{{veb manbasi | url=https://www.aviacionline.com/2022/04/korean-air-to-resume-flights-to-las-vegas/ | title=Korean Air to resume flights to Las Vegas | date=25 April 2022 | qaralgan sana=2023-07-31 | arxivsana=2023-04-05 | arxivurl=https://web.archive.org/web/20230405061030/https://www.aviacionline.com/2022/04/korean-air-to-resume-flights-to-las-vegas/ }}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Portugal}}Lissabon&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.donga.com/news/Economy/article/all/20240911/130028886/1|title=ko:대한항공, 포르투갈 수도 '리스본' 직항노선 신규 취항… 주 3회 왕복 운항|trans-title=Korean Air launches new direct flights to Lisbon, Portugal's capital... three round trips a week|publisher=DongA News|date=11 September 2024|language=Korean}}&lt;/ref&gt;, [[Hitrou aeroporti|London–Hitrou]], {{Flagicon|USA}}Los-Anjeles, [[Makao xalqaro aeroporti|Makao]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Korean Air resumes Macau Service from July 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240425-kejul24mfm |website=Aeroroutes |access-date=25 April 2024}}&lt;/ref&gt;, [[Madrid–Barajas aeroporti|Madrid]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Korean Air NS23 European Network Resumptions – 19JAN23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230119-keeu |website=Aeroroutes |access-date=19 January 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Philippines}}Manila, [[Milan Malpensa aeroporti|Milan–Malpensa]], {{Flagicon|China}}Mudanjiang&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Korean Air Resumes Mudanjiang Service in late-Oct 2024|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240828-kenw24mdg |website=Aeroroutes |access-date=28 August 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Nagasaki&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.theguru.co.kr/news/article.html?no=76303|title=ko:[단독] 日 나가사키 하늘길 5년 7개월 만에 부활…대한항공 10월 27일 취항|trans-title=[Exclusive] Nagasaki route reopen after 5 years and 7 months...Korean Air launches on 27 October|language=Korean|publisher=The Guru News|date=22 August 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Nagoya–Centrair, {{Flagicon|Japan}}Naha&lt;ref name=&quot;simpleflying.com&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://simpleflying.com/korean-air-rebuilding-network-japan-china-israel/|title=Korean Air Rebuilding Its Network In Japan, China and Israel|website=Simple Flying|date=17 November 2022}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Nankin&lt;ref name=&quot;KE4Q&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Korean Air Resumes Additional Mainland China Routes in 4Q22 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/221108-ke4q22cn |website=Aeroroutes |access-date=8 November 2022}}&lt;/ref&gt;, [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]], {{Flagicon|Japan}}Niigata&lt;ref name=&quot;KEJapan&quot;/&gt;, [[Jon F. Kennedi xalqaro aeroporti|Nyu-York–JFK]], {{Flagicon|Japan}}Ōita&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Korean Air Resumes Oita Service From Jan 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231205-ke1q24oit |website=Aeroroutes |access-date=5 December 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Okayama&lt;ref name=&quot;KEJapan&quot;/&gt;,{{Flagicon|New Zealand}}Oklend, [[Kansay xalqaro aeroporti|Osaka–Kansay]], [[Sharl de Goll aeroporti|Parij–Sharl de Goll]], [[Pekin Poytaxt xalqaro aeroporti|Pekin–Poytaxt]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://simpleflying.com/korean-air-increase-china-flights-march-2023/|title=Korean Air to increase Flights to China|publisher=Simply Flying|date=10 March 2023|accessdate=12 March 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Phuket xalqaro aeroporti|Phuket]], [[Phu Quoc xalqaro aeroporti|Phu Quoc]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Korean Air resumes Phu Quoc service from late-Nov 2023|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230927-kenw23pqc|website=Aeroroutes|access-date=27 September 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Cambodia}}Pnompen, [[Vatslav Gavel aeroporti|Praga]], [[Leonardo da Vinchi–Fiumichino aeroporti|Rim–Fiumichino]], {{Flagicon|USA}}San-Fransisko, {{Flagicon|Japan}}Sapporo–Chitose&lt;ref name=&quot;simpleflying.com&quot;/&gt;, {{Flagicon|USA}}Seattle–Takoma, {{Flagicon|Philippines}}Sebu, {{Flagicon|China}}Sian, [[Sidney aeroporti|Sidney]], {{Flagicon|China}}Sindao&lt;ref name=&quot;KE4Q&quot;/&gt;, [[Changi aeroporti|Singapur]], {{Flagicon|China}}Syamin&lt;ref name=&quot;KE&quot;/&gt;, {{Flagdeco|TWN}}Taichung&lt;ref name=&quot;KE23&quot;/&gt;, [[Taoyuan xalqaro aeroporti|Taypey–Taoyuan]], [[Haneda aeroporti|Tokio–Haneda]]&lt;ref name=&quot;Haneda&quot;/&gt;, [[Narita xalqaro aeroporti|Tokio–Narita]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/220811-kesep22jp|title=Korean Air September 2022 Japan Operation Changes|last=Liu|first=Jim|work=Aeroroutes|date=11 August 2022}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Canada}}Toronto–Pearson, {{Flagicon|China}}Tyantszin, [[Chingizxon xalqaro aeroporti|Ulan-Bator]], {{Flagicon|China}}Uxan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Korean Air Resumes Wuhan Service From Sep 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230720-kesep23wuh |website=Aeroroutes |access-date=20 July 2023}}&lt;/ref&gt; {{Flagicon|Canada}}Vankuver, {{Flagicon|USA}}Vashington–Dalles, [[Vena xalqaro aeroporti|Vena]], {{Flagicon|Vietnam}}Xanoy, [[Xanchjou Syaoshan xalqaro aeroporti|Xanchjou]], {{Flagicon|China}}Xefey&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=KOREAN AIR RESUMES HEFEI SERVICE FROM AUG 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240607-keaug24hfe |website=Aeroroutes |access-date=7 June 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Vietnam}}Xoshimin, {{Flagicon|Myanmar}}Yangon, {{Flagicon|China}}Yanszi&lt;ref name=&quot;KE&quot;/&gt;, [[Shanxay Pudong xalqaro aeroporti|Shanxay–Pudong]]&lt;ref name=&quot;KE4Q&quot;/&gt;, {{Flagicon|China}}Shenyan, [[Shenjen Baoan xalqaro aeroporti|Shenjen]]&lt;ref name=&quot;KE&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Korean Air NS23 Mainland China Operations – 12MAR23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230313-kecn |website=Aeroroutes |access-date=13 March 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Changsha, [[Chenjou Xinzheng xalqaro aeroporti|Chenjou]]&lt;ref name=&quot;ResumeAp&quot;/&gt;, {{Flagicon|Thailand}}Chiangmay, {{Flagicon|USA}}Chikago–OʻHare, {{Flagicon|China}}Chjanszyantsze&lt;ref name=&quot;ResumeAp&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240124-kens24cn|title=Korean Air resumes 2 mainland China routes in April 2024|publisher=Aeroroutes|date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;'''Mavsumiy:''' {{Flagicon|Nepal}}Katmandu&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Korean Air Converts Kathmandu to Seasonal Service in 2025 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/241025-kens25ktm |website=Aeroroutes |access-date=25 October 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Switzerland}}Syurix&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aviation24.be/airports/zurich-zrh/zurich-summer-timetable-2023-reinstates-direct-flights-to-shanghai-and-seoul/|title=Zurich summer 2023 timetable reinstates direct flights to Shanghai and Seoul|publisher=aviation24.be|date=23 March 2023|accessdate=14 December 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;'''Mavsumiy charter reyslar:''' [[Afina xalqaro aeroporti|Afina]], {{Flagicon|Norway}}Oslo
&lt;!-- --&gt;
| Lao Airlines, {{LAO}} | {{Flagicon|Laos}}Ventyan
&lt;!-- --&gt;
| [[LOT Polish Airlines]] | [[Varshava Shopen aeroporti|Varshava–Shopen]], {{Flagicon|Poland}}Vrotslav&lt;ref&gt;{{veb manbasi |
 url=https://www.rynek-lotniczy.pl/wiadomosci/lot-poleci-z-wroclawia-do-seulu-18021.html |
 title=Rynek Lotniczy: LOT poleci z Wrocławia do Seulu}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Lufthansa]] | [[Frankfurt aeroporti|Frankfurt]], [[Myunxen aeroporti|Myunxen]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Malayziya havo yoʻllari]] | [[Kuala Lumpur xalqaro aeroporti|Kuala Lumpur–Xalqaro]]
&lt;!-- --&gt;
| MIAT Mongolian Airlines | [[Chingizxon xalqaro aeroporti|Ulan-Bator]]
&lt;!-- --&gt;
| Myanmar Airways International | {{Flagicon|Myanmar}}Yangon
&lt;!-- --&gt;
| Peach Aviation, {{JPN}} | [[Kansay xalqaro aeroporti|Osaka–Kansay]], [[Haneda aeroporti|Tokio–Haneda]]
&lt;!-- --&gt;
| Philippine Airlines | {{Flagicon|Philippines}}Manila &lt;br /&gt; '''Mavsumiy:''' [[Klark xalqaro aeroporti|Klark]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Philippine Airlines NW24 Seoul Service Changes – 10SEP24 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240911-prnw24icn |website=AeroRoutes |publisher=Jim Liu |access-date=27 September 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Qanot Sharq]] | [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Qanot Sharq lists Seoul schedule from June 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240403-hhjun24icn |access-date=3 April 2024 |work=AeroRoutes |date=3 April 2024 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Qantas]] | [[Sidney aeroporti|Sidney]]&lt;ref name=&quot;Qantas and Jetstar launch direct flights from Sydney to Seoul - Executive Traveller&quot; /&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Qatar Airways]] | [[Hamad xalqaro aeroporti|Doha]]
&lt;!-- --&gt;
| Qingdao Airlines, {{CHN}} | {{Flagicon|China}}Sindao
&lt;!-- --&gt;
| Royal Brunei Airlines | {{Flagicon|Brunei}}Bandar-Seri-Begavan
&lt;!-- --&gt;
| Scandinavian Airlines | [[Kopengagen aeroporti|Kopengagen]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aerotime.aero/articles/sas-to-launch-first-ever-scandinavia-korea-route|title=Scandinavian Airlines to launch first ever route between Scandinavia and South Korea|publisher=Aero Time|date=28 November 2024|accessdate=28 November 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[SCAT Airlines]] | [[Chimkent xalqaro aeroporti|Chimkent]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last1=Liu |first1=Jim |title=SCAT Airlines Adds Shymkent – Seoul Service in NS25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250318-dvns25icn |access-date=18 March 2025 |work=AeroRoutes |date=18 March 2025 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Scoot, {{SGP}} | [[Changi aeroporti|Singapur]], [[Taoyuan xalqaro aeroporti|Taypey–Taoyuan]]
&lt;!-- --&gt;
| Shandong Airlines, {{CHN}} | {{Flagicon|China}}Jinan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Air China NW22 International Operations – 30OCT22 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/221031-canw22intl |website=Aeroroutes |access-date=31 October 2022}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Sindao, {{Flagicon|China}}Yantai&lt;ref name=&quot;ChinaNS23&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Shanghai Airlines, {{CHN}} | [[Shanxay Pudong xalqaro aeroporti|Shanxay–Pudong]]
&lt;!-- --&gt;
| Shenzhen Airlines, {{CHN}} | [[Shenjen Baoan xalqaro aeroporti|Shenjen]]
&lt;!-- --&gt;
| Sichuan Airlines, {{CHN}} | [[Chendu Tianfu xalqaro aeroporti|Chendu–Tianfu]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Sichuan Airlines NS23 International / Regional Service Changes |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230221-3uns23 |website=Aeroroutes |access-date=21 February 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Singapore Airlines]] | [[Changi aeroporti|Singapur]]
&lt;!-- --&gt;
| Sky Angkor Airlines, {{KHM}} | {{Flagicon|Cambodia}}Pnompen&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://aeroroutes.com/eng/220513-zaicn?rq=sky%20angkor%20airlines|title=Sky Angkor Airlines Resumes Seoul Service from late-June 2022|publisher=AeroRoutes|date=13 May 2022|accessdate=26 May 2022}}&lt;/ref&gt; {{Flagicon|Cambodia}}Siem Reap
&lt;!-- --&gt;
| Spring Airlines, {{CHN}} | {{Flagicon|China}}Yangzhou, [[Shanxay Pudong xalqaro aeroporti|Shanxay–Pudong]], [[Shijiazhuang Zhengding xalqaro aeroporti|Shijiazhuang]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |title=2023冬航季石家庄机场航班时刻表→|url=https://mp.weixin.qq.com/s/zhTHXxlSWQdPg1QL-po_yw |access-date=21 December 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[SriLankan Airlines]] | [[Bandaranaike xalqaro aeroporti|Kolombo–Bandaranaike]]
&lt;!-- --&gt;
| Swiss International Air Lines | '''Mavsumiy:''' {{Flagicon|Switzerland}}Syurix&lt;ref&gt;{{press-reliz manbasi|url=https://newsroom.lufthansagroup.com/en/swiss-international-air-lines-launches-direct-services-from-seoul-to-zurich/|title=Swiss International Air Lines launches direct services from Seoul to Zurich|publisher=Lufthansa Group|location=Cologne|date=2 February 2024|accessdate= 2 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=http://www.kyeongin.com/main/view.php?key=20240205010000165|title=ko:스위스국제항공 재취항… 27년만에 직항길 열렸다|trans-title=Swiss International Airlines relaunch to Seoul... A direct flight opened for the first time in 27 years|publisher=Kyeongin News|date=4 February 2024|language=Korean}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Thai AirAsia X | {{Flagicon|Thailand}}Bangkok–Don Mueang&lt;ref&gt;{{Press-reliz manbasi|url=https://newsroom.airasia.com/news/thai-airasia-x-to-move-all-flight-operations-back-to-don-mueang-airport-from-1-october-2024#gsc.tab=0|title=Thai AirAsia X to move all flight operations back to Don Mueang Airport from 1 October 2024|date=16 July 2024|website=newsroom.airasia.com}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Thai Airways]] | [[Suvarnabhumi|Bangkok–Suvarnabhumi]]&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/220830-tgnw22|title=Thai Airways International NW22 Operations Changes – 29Aug22|last=Liu|first=Jim|work=Aeroroutes|date=29 August 2022}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Tianjin Airlines, {{CHN}} | {{Flagicon|China}}Tyantszin
&lt;!-- --&gt;
| Tigerair Taiwan, {{TWN}} | [[Taoyuan xalqaro aeroporti|Taypey–Taoyuan]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Turkish Airlines]] | [[Istanbul aeroporti|Istanbul]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Tʼway Air]] | {{Flagicon|Spain}}Barselona&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=T'Way Air NW24 European Frequency Expansion|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241007-twnw24eu}}&lt;/ref&gt;, [[Suvarnabhumi|Bangkok–Suvarnabhumi]], [[Manas xalqaro aeroporti|Bishkek]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|author1=Seo Ji-Eun |title=T'way to begin regular flights to Kyrgyzstan |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/18/business/industry/Korea-Kyrgyzstan-flight/20230418174212947.html |newspaper=[[Korea JoongAng Daily]] |publisher=JoongAng Holdings|location=Seoul|language=en |date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Danang xalqaro aeroporti|Danang]], [[Frankfurt aeroporti|Frankfurt]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=T'Way Air Schedules Frankfurt Oct 2024 Launch|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240725-twoct24fra}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Fukuoka, {{Flagicon|Guam}}Guam, {{Flagicon|China}}Haikou&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=T'way Air Suspends 2 China Routes From Dec 2024|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241204-twdec24cn}}&lt;/ref&gt;, [[Hong Kong xalqaro aeroporti|Hong Kong]], {{Flagicon|Philippines}}Kalibo, {{Flagdeco|TWN}}Kaohsiung, {{Flagicon|Malaysia}}Kota Kinabalu&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=T'Way Air adds Seoul – Kota Kinabalu service from late-June 2023|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230516-twjun23bki|website=AeroRoutes|date=16 May 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Naha&lt;ref name=&quot;aeroroutes.com&quot;&gt;[https://www.aeroroutes.com/eng/221027-twnw22jp/ T'Way Air NW22 Japan Operations – 27Oct22] Aeroroutes. 27 October 2022.&lt;/ref&gt;, [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]], [[Kansay xalqaro aeroporti|Osaka–Kansay]], [[Sharl de Goll aeroporti|Parij–Sharl de Goll]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title= T'way Air Schedules late-August 2024 Paris Launch |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240712-twaug24cdg}}&lt;/ref&gt;, [[Leonardo da Vinchi–Fiumichino aeroporti|Rim–Fiumichino]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240607-tw3q24eu|title=T'Way Air schedules Barcelona / Rome 3Q24 launch|publisher=AeroRoutes|date=7 June 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|USA}}Saipan, [[Sanya Feniks xalqaro aeroporti|Sanya]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |title=每周两班！三亚⇋首尔国际客运航线正式复航|url=https://mp.weixin.qq.com/s/ZVMivq_MXqIMYrJac8JbiA |access-date=8 July 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Japan}}Sapporo–Chitose&lt;ref name=&quot;aeroroutes.com&quot;/&gt;, {{Flagicon|Philippines}}Sebu, {{Flagicon|China}}Sindao&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=T'Way Air plans Qingdao service resumption From late-Oct 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230914-twnw23tao |website=Aeroroutes |access-date=14 September 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Sidney aeroporti|Sidney]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=T'way Air to open Incheon-Sydney route in December |url=https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20221017000326 |newspaper=The Korea Herald|agency=Yonhap News Agency|location=Seoul |access-date=17 October 2022 |language=en |date=17 October 2022}}&lt;/ref&gt;, [[Changi aeroporti|Singapur]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=T'way Air to open Incheon-Singapore route this month |url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20220516003400320?section=news |location=Seoul|work=Yonhap News Agency |date=16 May 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;, {{Flagdeco|TWN}}Taichung&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=T'Way Air plans Seoul – Taichung launch in Jan 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231123-twjan24rmq |website=Aeroroutes |access-date=23 November 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Narita xalqaro aeroporti|Tokio–Narita]], {{Flagicon|Japan}}Toyama, [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last1=Liu |first1=Jim |title=T’way Air Schedules Seoul – Tashkent mid-2Q25 Launch |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250331-twns25tas |access-date=31 March 2025 |work=AeroRoutes |date=31 March 2025 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Laos}}Ventyan, [[Venchjou Longwan xalqaro aeroporti|Venchjou]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=T'Way Air Resumes Seoul – Wenzhou Service From mid-Oct 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240926-twnw24wnz |website=Aeroroutes |access-date=26 September 2024}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Uxan, {{Flagicon|Vietnam}}Xanoy, {{Flagicon|Vietnam}}Xoshimin, {{Flagicon|China}}Shenyang &lt;br/&gt;'''Mavsumiy:''' {{Flagicon|Japan}}Kagoshima, {{Flagicon|Japan}}Kumamoto, {{Flagicon|Japan}}Oita, {{Flagicon|Japan}}Saga, [[Chingizxon xalqaro aeroporti|Ulan-Bator]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230216-twubn|title=T'Way Air NS23 Mongolia service changes|website=AeroRoutes|date=16 February 2023}}&lt;/ref&gt;, Zagreb ({{HRV}})&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.ebn.co.kr/news/articleView.html?idxno=1612706|title=티웨이항공, 국내 LCC 첫 유럽 크로아티아 정기노선 취항|trans-title=T'way Air launches its first regular flight to Croatia in Europe for Korean LCC|publisher=EBN News|date=14 February 2024|language=Korean}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[United Airlines]] | {{Flagicon|USA}}San-Fransisko
&lt;!-- --&gt;
| [[Oʻzbekiston havo yoʻllari]] | [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]]
&lt;!-- --&gt;
| VietJet Air, {{VNM}} | {{Flagicon|Vietnam}}Da Lat, [[Danang xalqaro aeroporti|Danang]], [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]], [[Phu Quoc xalqaro aeroporti|Phu Quoc]], {{Flagicon|Vietnam}}Xanoy, {{Flagicon|Vietnam}}Xoshimin
&lt;!-- --&gt;
| Vietnam Airlines | [[Danang xalqaro aeroporti|Danang]], [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]] {{Flagicon|Vietnam}}Xanoy, {{Flagicon|Vietnam}}Xoshimin
&lt;!-- --&gt;
| Virgin Atlantic, {{UK}} | [[Hitrou aeroporti|London–Hitrou]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|last=Liu|first=Jim|title=Virgin Atlantic Plans London – Seoul Launch in NS26|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250424-vsns26icn|website=AeroRoutes|date=24 April 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| WestJet, {{CAN}} | '''Mavsumiy:''' {{Flagicon|Canada}}Kalgari&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url= https://www.travelweek.ca/news/airlines/westjet-puts-seoul-on-the-schedule-with-new-flights-from-yyc-starting-may-2024/|title=WestJet puts Seoul on the schedule with new flights from YYC starting May 2024|publisher=TravelWeek|date=14 December 2023|accessdate=14 December 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| XiamenAir, {{CHN}} | {{Flagicon|China}}Syamin
&lt;!-- --&gt;
| Zipair Tokyo, {{JPN}} | [[Narita xalqaro aeroporti|Tokio–Narita]]
}}

== Mukofotlari ==
Inchxon xalqaro aeroporti ochilganidan beri bir qator mukofotlarga sazovor boʻldi, jumladan&lt;ref name=&quot;Awards&quot;&gt;{{veb manbasi |url=https://www.airport.kr/co_cnt/en/cyberpr/awards/awards.do|title=Awards|website=airport.kr}}&lt;/ref&gt;:

* 2007-yilda birinchi aeroport xizmati sifati mukofotida Dunyo boʻylab eng yaxshi aeroport&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=http://airportservicequality.ch/news |title= Airport Service Quality Customer Satisfaction Benchmarking Program :: News|website=airportservicequality.ch |archive-url=https://web.archive.org/web/20071216113138/http://airportservicequality.ch/news |archive-date=16 December 2007}}&lt;/ref&gt;;
* 2007-yil yanvar oyida GT Tested Award dunyoning eng yaxshi aeroporti deb topdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://prweb.com/releases/2007/1/prweb498796.htm|title=Premium Travelers Name Incheon International Top Airport Global Traveler Readers have Chosen the Airport as the Best in the World|date=21 January 2007|access-date=27 January 2006|work=PR Web Website|archive-date=18 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120418201449/http://www.prweb.com/releases/2007/1/prweb498796.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;;
* Global Traveller (GT) tomonidan 2008-yil yanvar oyida ketma-ket ikkinchi yil davomida dunyodagi eng yaxshi aeroport deb nomlandi&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;;
* Skytrax tomonidan eʼlon qilingan Jahon aeroporti soʻrovi natijalariga koʻra 2009-yil uchun dunyoning eng yaxshi aeroporti deb topildi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=2009-06-09 |title=South Korea's Incheon voted world's best airport |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/idINIndia-40179020090609 |access-date=2023-05-11}}&lt;/ref&gt;;
* 2012-yilda u Skytrax tomonidan dunyodagi eng yaxshi aeroport deb topildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.worldairportawards.com/Awards_2012/Airport2012.htm |title=Incheon International Airport is named the World's Best Airport in 2012 by airline travellers |publisher=Worldairportawards.com |access-date=2013-07-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130803061329/http://www.worldairportawards.com/Awards_2012/Airport2012.htm |archive-date=3 August 2013}}&lt;/ref&gt;;
* 2018-yilda Inchxon xalqaro aeroporti Osiyoda yilning eng yaxshi aeroporti sovrinini qoʻlga kiritdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|date=2018-11-09|title=인천공항, 올해의 아시아 대형공항賞 수상|url=https://www.hankyung.com/society/article/201811099021h|access-date=2021-04-17|website=hankyung.com|language=ko|arxivsana=2021-04-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210417113320/https://www.hankyung.com/society/article/201811099021h}}&lt;/ref&gt;;
* 2023-yilda XAK tomonidan aeroport yoʻlovchilari bilan bogʻliq jarayonlardagi eng yaxshi innovatsiya mukofoti&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|date=28 June 2023|title=인천공항, 2년 연속 ACI 기술혁신상 수상|url=https://www.fnnews.com/news/202306281524591668|trans-title=Incheon International Airport Wins ACI Technology Innovation Award for 2 consecutive years|website=fnnews.com|language=ko}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! Yil !! style=&quot;width:300px;&quot;|Mukofot !! style=&quot;width:330px;&quot;|Kategoriya !! Natijalar !! Manba
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|2009 || rowspan=&quot;5&quot;|Xalqaro aeroportlar kengashining &lt;br &gt;Aeroport xizmatlari sifati mukofotlari || Dunyoning eng yaxshi aeroporti || {{won}} || rowspan=&quot;3&quot;|&lt;ref&gt;[http://www.aci.aero/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&amp;cp=1-7-46^35015_666_2__ „ACI Airport Service Quality Awards 2009, Asia Pacific airports sweep top places in worldwide awards“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120512200746/http://www.aci.aero/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&amp;cp=1-7-46%5E35015_666_2__ |date=12 May 2012 }} ''Airports Council International''. 16 February 2010. Retrieved 2012-04-13&lt;/ref&gt;
|-
| Osiyo-Tinch okeani mintaqasidagi eng yaxshi aeroporti || {{won}}
|-
| Eng yaxshi aeroport (25-40 million yoʻlovchi) || {{won}}
|-
| 2010 || rowspan=&quot;2&quot;|Dunyoning eng yaxshi aeroporti || {{won}} ||&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.airportservicequalityawards.com/pastwinners2010|title=ASQ Award for winners for 2010|publisher=Airports Council International|access-date=13 April 2012|archive-date=20 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220010022/http://www.airportservicequalityawards.com/pastwinners2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2011 || {{won}} ||&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=http://www.cnngo.com/seoul/visit/worlds-best-airports-773549|title=World's best airports announced – Asia dominates|publisher=CNN Go|date=15 February 2012|access-date=12 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120409094434/http://www.cnngo.com/seoul/visit/worlds-best-airports-773549|archive-date=9 April 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|2021 ||2021 Air Transport World tomonidan &lt;br &gt; Air Transport World Awards || Yil aeroporti || {{won}} ||&lt;ref name=&quot;Awards&quot;/&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|Skytrax tomonidan &lt;br &gt; 2021-yilning dunyo aeroporti mukofoti || COVID-19 aeroporti mukammalligi || {{won}} ||&lt;ref name=&quot;Awards&quot;/&gt;
|-
| Dunyodagi eng yaxshi aeroport xavfsizligi || {{won}} ||&lt;ref name=&quot;Awards&quot;/&gt;
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|2023 ||rowspan=&quot;3&quot;|Skytrax tomonidan &lt;br &gt; 2023-yilning dunyo aeroporti mukofoti || Dunyodagi eng yaxshi aeroport xodimlari xizmati || {{won}} ||&lt;ref name=&quot;Awards&quot;/&gt;
|-
| Osiyodagi eng yaxshi aeroport xodimlari xizmati || {{won}} ||&lt;ref name=&quot;Awards&quot;/&gt;
|-
| Dunyodagi eng yaxshi aeroport immigratsiya xizmati || {{won}} ||&lt;ref name=&quot;Awards&quot;/&gt;
|-
|}

== Baxtsiz hodisalar va falokatlar ==
2011-yil 16-iyun kuni [[Asiana Airlines]] aviakompaniyasining HL7763 reysi bilan Xitoyning [[Chendu]] Shuanlyu xalqaro aeroporti va Inchxon xalqaro aeroporti oʻrtasida amalga oshirilgan Airbus A321-200 324-reysi Inchxonga qoʻnishga kelganda Koreya Respublikasi dengiz piyodalarining ikki askari tomonidan oʻqqa tutildi. Uchish masofasidan tashqarida boʻlgan va hech qanday shikast yetkazmasdan xavfsiz qoʻnishni amalga oshirgan samolyotda jami 99 ta patron oʻchirildi. Askarlar samolyotni Shimoliy Koreya harbiylariga tegishli ekanligini notoʻgʻri aniqlashgan va 2010-yil noyabrida Yonpyon bombardimon qilinishidan soʻng, ularga yuqori martabali zobitlarga murojaat qilmasdan turib, uchish uchun ruxsat bergan buyruqlar asosida harakat qilishgan&lt;ref name=&quot;AH43e592cb&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi|url=http://avherald.com/h?article=43e592cb&amp;opt=0|title=Incident: Asiana A321 near Seoul on Jun 17th 2011, aircraft under fire|first=Simon|last=Hradecky|work=[[The Aviation Herald]]|access-date=18 June 2011|archive-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922085231/http://avherald.com/h?article=43e592cb&amp;opt=0|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Yer usti transporti ==
[[File:Bus Station Incheon Airport.JPG|upright|thumb|alt=Inchxon aeroportidagi lyuks limuzin avtobusi Seuldagi Jamsil metro bekati tomon yoʻl oldi.|Inchxon aeroportidagi lyuks limuzin avtobusi Seuldagi Jamsil metro bekati tomon yoʻl oldi.]]

=== Jamoat transporti ===
==== Avtobus ====
Aeroport avtobuslari yoʻlovchilarni 1-terminal va 2-terminal oʻrtasida tashiydi. Avtobuslar bepul, har 5-8 daqiqada yetib boradi, taxminan 20 daqiqa yoʻl vaqtini oladi va yoʻnalishga qarab Hyatt mehmonxonasida yoki aeroportning oʻt oʻchirish stansiyasida toʻxtaydi.

Aeroport avtobuslari limuzin avtobuslari deb ataladi. Standart limuzin avtobuslari Gimpo aeroporti va Sonjeon bekatiga boradi.

Shaharlararo avtobuslar Koreyaning boshqa shaharlari va shaharlari bilan bogʻlanadi.

Gannamdagi Korea City Air Terminal aeroport bilan limuzin avtobuslari orqali bogʻlangan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Incheon Airport Bus Station|url=https://www.airport.kr/ap_lp/ko/tpt/pblctpt/busstoinft1/busstoinft1.do|access-date=22 March 2018|archive-date=27 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127003029/https://www.airport.kr/ap_lp/ko/tpt/pblctpt/busstoinft1/busstoinft1.do|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[File:AREX EMU2000.jpg|thumb|AREX 2000 seriyali EMU, shaharlararo poezdlar xizmati]]

==== Temir yoʻl ====
Aeroport Railroad Express (AREX va AʼREX deb nomlanadi) bekati 1-terminal binosiga tutashgan Transport markazida joylashgan va 2-terminalning podvalida joylashgan. U Gimpo xalqaro aeroporti va Seulga xizmat koʻrsatadi. Yoʻnalish boʻylab koʻplab bekatlar [[Inchxon metropoliteni|Inchxon metrosi]], [[Seul metropoliteni]] va Inchxon aeroporti Maglevga ulanish imkonini beradi.

Uchuvchi yoʻlovchilar uchun Seul Station City Airport Terminal aeroportga kelishdan oldin roʻyxatdan oʻtish va immigratsiya xizmatlariga ega.

Korea Train eXpress (KTX) AREX bilan bir bekatda ishlagan, lekin boshqa platformadan foydalangan. Aeroportdan kuniga 20 marta ishlaydi; Gyeonbu liniyasida oʻn ikki marta, Gyeonjeon liniyasida ikki marta, Honam liniyasida toʻrt marta va Jeolla liniyasida ikki marta. Xizmat 2014-yilda boshlangan, biroq 2018-yilning mart oyida haydovchilar soni kamligi sababli toʻxtatilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url= https://kojects.com/2018/06/10/incheon-airport-ktx-suspended/ |title= Incheon Airport KTX Service Suspended |last= Medimorec |first= Nikola |date= 10 June 2018 |website= Kojects |access-date= 9 July 2018 |quote= In 2014, Korail began to offer KTX high-speed train connections from Incheon International Airport to Seoul, Daegu, Busan and other cities in Korea. The Incheon Airport KTX service was suspended now at the end of March 2018. The main reason was that the demand was too low and ridership stayed far below necessary numbers. |archive-date= 22 September 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200922085121/https://kojects.com/2018/06/10/incheon-airport-ktx-suspended/ |url-status= live }}&lt;/ref&gt;. Toʻxtatib turish 2018-yil sentabr oyida liniya rasmiy ravishda yopilganligi sababli doimiy boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url= http://www.fntoday.co.kr/news/articleView.html?idxno=167285 |title= 9월부터 인천공항 KTX 노선 폐지 |last= 박 |first= 재균 |date= 7 August 2018 |website= FNToday |access-date= 10 August 2018 |language= ko |archive-date= 22 September 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200922085150/http://www.fntoday.co.kr/news/articleView.html?idxno=167285 |url-status= live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url= http://news1.kr/photos/details/?3242951 |title= 2014년 개통한 '인천공항 KTX' 폐지 |last= 민 |first= 경석 |date= 7 August 2018 |website= News1 |access-date= 10 August 2018 |language= ko |archive-date= 10 August 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180810105129/http://news1.kr/photos/details/?3242951 |url-status= live }}&lt;/ref&gt;.

Inchxon Maglev aeroporti 2016-yil fevral oyida ochilgan. Birinchi bosqich uzunligi 6,1&amp;nbsp;km boʻlib, oltita bekatga yoyilgan boʻlib, chavandozlar aeroportdan akvapark joylashgan orolning janubi-gʻarbiy qismiga olib boradi. 2-bosqich 9,7&amp;nbsp;km uzunlikda boʻlib, chiziqni orolning shimoli-gʻarbiga choʻzadi. 3-bosqich 37,4&amp;nbsp;km qoʻshib, chiziqni aylanaga aylantiradi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url= https://kojects.com/2012/01/28/maglev-at-incheon-international-airport-to-be-completed-this-year/ |title= Maglev at Incheon International Airport to be completed this year |last= Medimorec |first= Nikola |date= 28 January 2012 |website= Kojects |access-date= 10 July 2018 |quote= Two more stages of construction are planned for the line; stage two is a 9.7&amp;nbsp;km extension that continues from Yongyoo Station, past the planned Marine World and up to Dragon City. Though this stage was originally scheduled to be completed in time for the Asian Games, setbacks in the development of neighboring projects are still causing delays. The final stage will be significantly longer, a 37.4&amp;nbsp;km extension that continues around the outer rim of the island and loops back to the airport. |archive-date= 8 May 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190508105826/https://kojects.com/2012/01/28/maglev-at-incheon-international-airport-to-be-completed-this-year/ |url-status= live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url= http://frdb2.ivyro.net/974.htm |title= 영종자기부상열차 2단계 |last= Han |first= Woojin |website= 미래철도DB |access-date= 9 July 2018 |language= ko |archive-date= 22 September 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200922085246/http://frdb2.ivyro.net/ |url-status= live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{konferensiya manbasi |url= http://www.maglev.ir/eng/documents/papers/conferences/maglev2011/DPO-10.pdf |title= Review on Incheon International Airport &amp; Urban MagLev Interface |last1= Song |first1= C. H. |last2= Park |first2= K.S. |last3= Kim |first3= C. K. |date= 10–13 October 2011 |conference= The 21st International Conference on Magnetically Levitated Systems and Linear Drives |conference-url= http://www2.iee.or.jp/~dld/maglev/maglev2011_program.html |archive-url= https://web.archive.org/web/20111221023842/http://www.maglev2011.com/index.php |archive-date= 21 December 2011 |location= Daejeon, Korea |pages= 5 |access-date= 10 July 2018 |quote= Phase 2 expansion line is planned to link coastal area and cover 9.7&amp;nbsp;km with 5 train stations up to the international business complex II of IIA and Phase 3 or the last phase expansion line is designed to be a ring-type alignment circumnavigating Yeongjong Island around IIA, covering 37.4&amp;nbsp;km with 16 train stations. |language= en |archivedate= 2011-12-21 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20111221023842/http://www.maglev2011.com/index.php }}&lt;/ref&gt;.

[[File:Incheon Airport Train Terminal, Korea.jpg|thumb|AREX va ilgari KTX uchun Incheon aeroporti temir yoʻl terminali]]

==== Parom ====
Parom xizmati Yeongjong-doni materik bilan bogʻlaydi. Biroq, dok aeroportdan ancha uzoqda joylashgan. Aeroportga yetib borish uchun orolga yetib borgach, muqobil transport vositasini izlash kerak&lt;ref name=&quot;lonelyplanetmuuido&quot;&gt;{{veb manbasi| title = Transport in Yeongjongdo &amp; Muuido – Lonely Planet Travel Information| publisher = Lonely Planet| work = lonelyplanet.com| access-date = 2014-10-01| url = http://www.lonelyplanet.com/south-korea/gyeonggi-do/yeongjongdo-and-muuido/transport/getting-there-away| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20141006091534/http://www.lonelyplanet.com/south-korea/gyeonggi-do/yeongjongdo-and-muuido/transport/getting-there-away| archive-date = 6 October 2014}}&lt;/ref&gt;.

==== Avtomobil ====
Aeroportda 4000 ta mashina uchun qisqa muddatli toʻxtash joyi va 6000 ta mashina uchun uzoq muddatli toʻxtash joyi mavjud. Shuttle xizmatlari uzoq muddatli avtoturargohni yoʻlovchi terminali va yuk terminali bilan bogʻlaydi. Avtomobil ijarasi uzoq muddatli toʻxtash joyi yaqinida joylashgan. Materik bilan aloqa pullik Yeongjong koʻprigi va tezkor yoʻl orqali taʼminlanadi. Incheon koʻprigidagi ikkinchi tezyurar yoʻl ham orolni Incheon markazi bilan bogʻlaydi. Yeongjongdoni Cheongna xalqaro shahri bilan bogʻlaydigan 3-qoʻnish koʻprigi hozir qurilmoqda. (2025-yilda ochiladi)

== Yoʻlovchilar oqimi va statistika ==
[[File:KE-Seoul.jpg|thumb|[[Korean Air]] samolyotlari uchishni kutmoqda]]
[[File:Incheon Airport4.JPG|thumb|[[Korean Air]] A330 samolyoti Inchxon aeroportida orqaga surilmoqda]]

2017-yilda aeroport yuk tashish boʻyicha dunyoda toʻrtinchi, Osiyoda uchinchi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://cargofacts.com/top-20-cargo-airports-in-2017/|title=Top 20 cargo airports in 2017 {{!}} Cargo Facts|website=cargofacts.com|language=en-US|access-date=2018-08-22|archive-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922085115/https://cargofacts.com/allposts/logistics/capacity-demand/top-20-cargo-airports-in-2017/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; va yoʻlovchi tashish boʻyicha dunyoda 19-oʻrinda va Osiyoda toʻqqizinchi aeroport boʻldi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi|url=https://edition.cnn.com/travel/article/worlds-busiest-airports-preliminary-2017/index.html|title=The world's busiest airport revealed|date=2018-04-09|work=CNN Travel|access-date=2018-08-22|language=en|archive-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922085224/https://edition.cnn.com/travel/article/worlds-busiest-airports-preliminary-2017/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2019 yilda aeroport jami 70 857 908 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan.

=== Eng gavjum yoʻnalishlar ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Eng gavjum xalqaro yoʻnalishlar (2022)
!Oʻrni
!Aeroport
!Yoʻlovchilar soni
!Parvoz qiladigan aviakompaniyalar
|-
|1
|{{flagicon|Thailand}} [[Suvarnabhumi|Bangkok-Suvarnabhumi]]
|1,257,733
|Air Busan, [[Asiana Airlines]], Jeju Air, Jin Air, [[Korean Air]], Thai AirAsia X, [[Thai Airways]], Tʼway Air
|-
|2
|{{flagicon|Singapore}} [[Changi aeroporti|Singapur]]
|990,803
|Air Premia, [[Asiana Airlines]], [[Korean Air]], Scoot, [[Singapore Airlines]], Tʼway Air
|-
|3
|{{flagicon|Vietnam}} Ho Shi Min
|868,984
|Air Premia, [[Asiana Airlines]], [[Korean Air]], Tʼway Air, VietJet Air, Vietnam Airlines
|-
|4
|{{flagicon|Japan}} [[Narita xalqaro aeroporti|Tokio-Narita]]
|857,125
|Air Busan, Air Premia, Air Seoul, [[Asiana Airlines]], Ethiopian Airlines, Jeju Air, Jin Air, [[Korean Air]], Tʼway Air, Zipair Tokyo
|-
|5
|{{flagicon|Philippines}} Manila
|778,429
|[[Asiana Airlines]], Cebu Pacific, Jeju Air, [[Korean Air]], Philippine Airlines, Philippines AirAsia
|-
|6
|{{flagicon|USA}} Los-Anjeles
|675,553
|Air Premia, [[Asiana Airlines]], [[Korean Air]]
|-
|7
|{{flagicon|Vietnam}} Xanoy
|674,188
|[[Asiana Airlines]], Bamboo Airlines, [[Korean Air]], VietJet Air, Vietnam Airlines
|-
|8
|{{flagicon|Japan}} [[Kansay xalqaro aeroporti|Osaka-Kansay]]
|670,572
|Air Busan, Air Seoul, [[Asiana Airlines]], Jeju Air, Jin Air, [[Korean Air]], Peach Air, Tway Airlines
|-
|9
|{{flagicon|Vietnam}} Da Nang
|549,674
|Air Seoul, [[Asiana Airlines]], Jeju Air, Jin Air, [[Korean Air]], Tʼway Air, VietJet Air, Vietnam Airlines
|-
|10
|{{flagicon|USA}} Nyu-York-JFK
|439,172
|[[Asiana Airlines]], [[Korean Air]]
|-
|11
|{{flagicon|Japan}} Fukuoka
|428,225
|Air Busan, Air Seoul, [[Asiana Airlines]], Jeju Air, Jin Air, [[Korean Air]], Tʼway Air
|-
|12
|{{flagicon|USA}} San Fransisco
|403,744
|[[Asiana Airlines]], [[Korean Air]], [[United Airlines]]
|-
|13
|{{flagicon|USA}} Guam
|379,671
|Jeju Air, Jin Air, [[Korean Air]], Tʼway Air
|-
|14
|{{flagicon|France}} [[Sharl de Goll aeroporti|Parij-Sharl de Goll]]
|318,672
|[[Air France]], [[Asiana Airlines]], [[Korean Air]]
|-
|15
|{{flagicon|Germany}} [[Frankfurt aeroporti|Frankfurt]]
|304,778
|[[Asiana Airlines]], [[Korean Air]], [[Lufthansa]]
|-
|16
|{{flagicon|USA}} Atlanta
|303,734
|Delta Air Lines, [[Korean Air]]
|-
|17
|{{flagicon|Mongolia}} Ulan-Bator
|296,684
|[[Asiana Airlines]], Jeju Air, [[Korean Air]], MIAT Mongolian Airlines, Tʼway Air
|-
|18
|{{flagicon|USA}} Honolulu
|290,482
|[[Asiana Airlines]], Hawaiian Airlines, [[Korean Air]]
|-
|19
|{{flagicon|USA}} Sietl
|284,301
|[[Asiana Airlines]], Delta Air Lines, [[Korean Air]]
|-
|20
|{{flagicon|United Arab Emirates}} [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay]]
|283,690
|[[Emirates]], [[Korean Air]]
|-
| colspan=&quot;5&quot; |&lt;sup&gt;''Source: [http://www.airportal.go.kr/ Korea Airpotal]''&lt;/sup&gt;
|}

=== Yillik yoʻlovchi oqimi ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;; style=&quot;text-align: center; font-size: 95%&quot;
|-
!Yillar
!Parvozlar soni
!Yoʻlovchilar soni
!Yuk (tonna)
|-
!2001
|86,807
|14,542,290
|1,186,015
|-
!2002
|126,094
|20,924,171
|1,705,928
|-
!2003
|130,185
|19,789,874
|1,843,055
|-
!2004
|149,776
|24,084,072
|2,133,444
|-
!2005
|160,843
|26,051,466
|2,150,139
|-
!2006
|182,007
|28,191,116
|2,336,571
|-
!2007
|211,404
|31,227,897
|2,555,580
|-
!2008
|211,102
|29,973,522
|2,423,717
|-
!2009
|198,918
|28,549,770
|2,313,002
|-
!2010
|214,835
|33,478,925
|2,684,499
|-
!2011
|229,580
|35,062,366
|2,539,222
|-
!2012
|254,037
|38,970,864
|2,456,724
|-
!2013
|271,224
|41,482,828
|2,464,385
|-
!2014
|290,043
|45,512,099
|2,557,681
|-
!2015
|305,446
|49,281,220
|2,595,677
|-
!2016
|339,673
|57,765,397
|2,714,341
|-
!2017
|360,295
|62,082,032
|2,921,691
|-
!2018
|387,497
|68,259,763
|2,952,123
|-
!2019
|'''404,104'''
|'''71,169,722'''
|2,764,369
|-
!2020
|149,982
|12,094,851
|2,822,370
|-
!2021
|131,027
|3,198,909
|'''3,329,292'''
|-
!2022
|171,253
|17,869,759
|2,945,855
|-
| colspan=&quot;5&quot; |''Manba: IIAC aeroport statistikasi''&lt;ref name=&quot;statistics2&quot;&gt;{{veb manbasi |url= https://www.airport.kr/co/en/cpr/statisticCategoryOfDay.do |title= Airport Statistics |access-date= 15 February 2017 |archive-date= 6 March 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190306044501/https://www.airport.kr/co/en/cpr/statisticCategoryOfDay.do |url-status= live }}&lt;/ref&gt;
|}

== Galereya ==
[[File:Incheon International Airport departures.jpg|150px]]

[[File:Korean Air Boeing 747-400 Prasertwit-1.jpg|150px]]

== Manbalar ==
{{manbalar|colwidth=30em}}

== Havolalar ==
* {{Rasmiy sayt|https://www.airport.kr/ap/en/index.do}}
* [https://web.archive.org/web/20180625195052/http://english.visitkorea.or.kr/enu/GK/GK_EN_2_2_2_1.jsp Official Site of Korea Tourism Org.: Incheon]

[[Turkum:Janubiy Koreyadagi aeroportlar]]
[[Turkum:Seul]]</text>
      <sha1>4a6k93f9bj7lgaoa3qs5b9n9ne4qub5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iroq Kurdistoning mustaqilligi haqida referendum (2017)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>674199</id>
    <revision>
      <id>6272761</id>
      <parentid>5012106</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12705" sha1="kjxir03kguc4sduzquuoi9r732sl7la" xml:space="preserve">{{Infobox referendum 2
|name= Iroq Kurdistoning mustaqilligi boʻyicha referendum
|image=Iraqi Kurdistan in Iraq (de-facto and disputed hatched).svg
|caption=[[Iroq Kurdistoni]] [[Iroq]]da joylashuvi
{{leftlegend|#c12838|Iroq Kurdistonining rasmiy hududlari|outline=black}}
{{leftlegend|#d0676f|Iroq Kurdistoni 2015-yilgi fuqaro urushi kezida bosib olingan hududlar|outline=black}}
{{leftlegend|#dea5a5|Iroq Kurdistoni daʼvo qilyatgan hududlar|outline=black}}
{{leftlegend|#fefee9|Iroqning qolgan qismi|outline=black}}
{{leftlegend|#400d12|Iroq Kurdistoni, Iroq hukumati nazoratida|outline=black}}
| title  = &lt;br /&gt;
| date= 25-sentyabr 2017-yil
|barwidth=100px
|voting_system=
|location=[[Kurdiston]]
|yes = 3159517
|no = 281098
|invalid =
|total = 3440616
|electorate = 4581255
|notes =
}}


'''Iroq Kurdistoning mustaqilligi boʻyicha referendum''' [[25-sentyabr]] [[2017]]-yili boʻlib oʻtgan&lt;ref&gt;https://www.kommersant.ru/doc/3383624&lt;/ref&gt;. Oldin referendumni 2014-yili oʻtkazilishi rejalashtirilgan edi, ammo Kurdiston hududiy hukumati va Iroq federal hukumati qarama qarshiliklari boyis referendum keyinga qoldirildi (2014-yili rasmiy boʻlmagan referndum-soʻrovnoma oʻtkazilgan edi). Kurdlarning referendumni oʻtkazishiga Iroqning shimoliga IShID bostirishi ham xalal berdi, Iroq Harbiy kuchlarining askarlari ayrim tumanlarni tashlab ketdilar, keyinchalik Peshmer bosib olindi va asosan kurdlar kuchlari nazorat ostida boʻldi. Referendum [[Iroq Kurdistoni]] hududlarida oʻtkazildi va hamda Erbil tumanlari nazorat qilinyatgan hududlarida, xususan Kirkuk neft provinsiyasida&lt;ref&gt;https://ria.ru/world/20170925/1505475527.html&lt;/ref&gt;. 

2014 — 2017 yillar davrida referendum bir necha marotaba bekor qilingan edi, sababi kurdlar harbiy kuchlari, Iroq markaziy hukumati bilan [[Mosul|Mosulni]] ozod qilinishida hamkor qilgan edilar. 7-iyun 2017-yili Iroq Kurdistoni prezidenti [[Masud Barzani]] [[Kurdiston demokratik partiyasi]], [[Kurdiston vatanparvarlar ittifoqi]], [[Kurdiston Islom ittifoqi]], [[Kurdiston Islom harakati]], [[Kurdiston kummunistik partiyasi]], [[Kurdiston mehnatkashlar partiyasi]], [[Kurdiston mehnatkashlar va ishchilar partiyasi]], [[Kurdiston rivojlanishi va islohotlanishi partiyasi]], Erbil turkman roʻyxati, Iroq turkman fronti, Turkmaniston rivojlanishi partiyasi, Kurdiston parlamenti arman roʻyxati, Assiriya demokratik harakati va Assiriya-Haldey xalqaro kengashi vakillari bilan uchrashdi. Shu uchrashuvda Iroq Kurdistoni mustaqilligi boʻyicha referendum 25-sentyabr 2017-yilga rejalashtirilindi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://kurdistan.ru/2017/06/09/news-29566_Prezident_Barzani_na.html |qaralgan sana=2017-09-26 |arxivsana=2017-09-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170908200901/http://kurdistan.ru/2017/06/09/news-29566_Prezident_Barzani_na.html }}&lt;/ref&gt;. 


== Ovoz berish ==
Ovoz berish varaqasi [[Kurd tili|kurd]], [[Turk tili|turk]], [[Suriya tili|suriya]] va [[Arab tili|arab]] tillarida mavjud edi. Varaqada bunday yozilgan edi: &quot;Siz Kurdiston hududi va Kurdiston tumanlari tashqarisidagi maʼmuriyat hududlari mustaqil boʻlishini istaysizmi?&quot; ([http://www.rudaw.net/Library/Images/Uploaded%20Images/KARDO/1-8/20839440_577180739339249_1429853185_n.jpg%7Cvaraqa tasvir])

== Partiyalar qarashlari ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;border:none;width:85%&quot;
|+
! colspan=&quot;8&quot; | Parties represented in Kurdistan Region Parliament
|-
!Tanlash
! colspan=&quot;3&quot; | Partiya
!Oʻrinlar
!Rahbar
!Siyosiy holati
!Manba
|-
! rowspan=&quot;12&quot; |{{tick|15}} Ha
| style=&quot;background:#fdc400; width:4px; text-align:center;&quot; | 
| [[Kurdiston demokratik partiyasi|KDP]] 
| [[:en:Kurdistan Democratic Party|Kurdiston demokratik partiyasi]]
| 38
| [[Masoud Barzani]]
| Hartomonlama partiya
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi|date=6-iyun 2017-yil|title=President Barzani to discuss independence referendum with Kurdistan parties|url=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/060620171|agency=Rudaw|accessdate=26-iyul 2017-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#3CB371; width:4px; text-align:center;&quot; | 
| [[Kurdiston Vatanparvarlar ittifoqi|PUK]] 
| [[:en:Patriotic Union of Kurdistan|Kurdiston Vatanparvarlar ittifoqi]]
| 18
| [[Jalal Talabani]]
| Hartomonlama partiya
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi|date=21-iyun 2017-yil|title=PUK: referendum should be held for independence|url=http://www.pukpb.org/english/2017/06/PUK-referendum-should-be-held-for-independenceenglish|accessdate=26-iyul 2017-yil|work=PUK Leadership Council|seperator=|archivedate=2017-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170806030546/http://www.pukpb.org/english/2017/06/PUK-referendum-should-be-held-for-independenceenglish|access-date=2017-09-26|archive-date=2017-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806030546/http://www.pukpb.org/english/2017/06/PUK-referendum-should-be-held-for-independenceenglish|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#804000; width:4px; text-align:center;&quot; | 
| [[Kurdiston Islom ittifoqi|KIU]]  
| [[:en:Kurdistan Islamic Union|Kurdiston Islom ittifoqi]]
| 10
| [[Salaheddine Bahaaeddin]]
| Oʻnglar
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi|date=13-iyul 2017-yil|title=Kurdish Islamic body calls referendum ʻnational and religious’ right|url=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/120720176|agency=Rudaw|accessdate=26-iyul 2017-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#0000FF; width:4px; text-align:center;&quot; | 
| [[Kurdiston sotsial demokratik partiyasi|KSDP]] 
| [[:en:Kurdistan Socialist Democratic Party|Kurdiston sotsial demokratik partiyasi]]
| 1
| [[Mohammed Haji Mahmoud]]
| Chapsentrist
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi|date=6-aprel 2017-yil|title=No party owns project of independence referendum: Kurdish Official|url=http://www.iraqinews.com/baghdad-politics/no-party-owns-project-independence-referendum-kurdish-official/|agency=Iraqi News|accessdate=26-iyul 2017-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#0000CD; width:4px; text-align:center;&quot; | 
| [[Kurdiston kummunistik partiyasi|KCP]]
|[[:en:Communist Party of Kurdistan – Iraq|Kurdiston kummunistik partiyasi]]
| 1
|[[Kamal Shakir]]
|Oʻta chaplar
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi|date=19-iyul 2017-yil|title=Kirkuk working to form committee on independence referendum|url=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/190720172|agency=Rudaw|accessdate=26-iyul 2017-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:; width:4px; text-align:center;&quot; | 
| [[Kurdiston mehnatkashlar partiyasi|KTP]]
|[[:en:Kurdistan Toilers' Party|Kurdiston mehnatkashlar partiyasi]]
| 1
|[[Balen Mahmoud]]
| Chaplar
| &lt;ref name=&quot;support&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi|date=27-iyun 2017-yil|title=Iraq's Kurds question motives behind independence vote|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2017/06/iraq-kurdistan-independence-referendum-sulaimaniyah.html|agency=Al-Monitor|accessdate=26-iyul 2017-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#FF4500; width:4px; text-align:center;&quot; | 
|[[Kurdiston Islom harakati|KIM]] 
|[[:en:Kurdistan Islamic Movement|Kurdiston Islom harakati]]
| 1
| Erfan Ali Abdulaziz
|Hartomonlama partiya
| &lt;ref name=&quot;support&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:; width:4px; text-align:center;&quot; | 
|[[Turkmaniston rivojlanishi partiyasi|TDL]] 
|[[:en:Turkmen Development List|Turkmaniston rivojlanishi partiyasi]]
| 2
|Mohammad Sadaddin
| Zamonaviy Islom
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi|date=24-iyul 2017-yil|title=Turkmens Prefer Kurds to Shi'ite-Dominated Baghdad Govt : Leader|url=http://www.basnews.com/index.php/en/news/kurdistan/365887|agency=Basnews|accessdate=26-iyul 2017-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:saddlebrown; width:4px; text-align:center;&quot; | 
|CSAPC 
|[[:en:Chaldean Syriac Assyrian Popular Council| Assiriya-Haldey xalqaro kengashi]]
| 2
|[[Sarkis Aghajan]]
|Kamchilik boʻlgan xalqlar huqulari
| &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi|date=25-iyul 2017-yil|title=Interview with Loay Mikhael, the Representative of the Christian Chaldean Syriac Assyrian Popular Council to Washington|url=http://dckurd.org/2017/07/25/interview-with-loay-mikhael-the-representative-of-the-christian-chaldean-syriac-assyrian-popular-council-to-washington/|accessdate=9-sentyabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:; width:4px; text-align:center;&quot; | 
|[[Erbil turkman roʻyxati|ETL]] 
|[[:en:Erbil Turkmen List|Erbil turkman roʻyxati]]
| 1
|
|Kamchilik boʻlgan xalqlar huqulari
| &lt;ref name=&quot;support&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#ffa500; width:4px; text-align:center;&quot; | 
| [[Kurdiston Islom guruhi|KIG]] 
|[[:en:Kurdistan Islamic Group|Kurdiston Islom guruhi]]
| 6
| [[Ali Bapir]]
|Hartomonlama partiya
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi|date=24-sentyabr 2017-yil|title=FLAŞ - Komela Îslamî piştgirî da referandumê|url=http://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/2409201716|agency=Rudaw|language=Kurdish|accessdate=24-sentyabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#0000FF; width:4px; text-align:center;&quot; | 
| [[Oʻzgarish harakati|Gorran]] 
|[[:en:Gorran Movement|Oʻzgarish harakati]]
| 24
| [[Omar Said Ali]]
| Chapsentrist
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi|date=24-sentyabr 2017-yil|title=Goranê biryara xwe da: Piştgirî da referandumê!|url=http://www.rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=331383|language=Kurdish|accessdate=24-sentyabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |{{cross|15}} Yoʻq
| style=&quot;background:#ADD8E6; width:4px; text-align:center;&quot; | 
| [[Iroq turkman fronti|ITF]] 
| [[:en:Iraqi Turkmen Front|Iroq turkman fronti]] (shartlar bajarilgan taqdirda referendumni qoʻllab-quvvatlaydi)&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi|date=29-iyul 2017-yil|title=Partiya Tirkmenelî: Mafê tirkmenan garantî be em nabine dijberê serxwebûnê|url=http://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/290720179|agency=Rudaw|language=Kurdish|accessdate=29-iyul 2017-yil}}&lt;/ref&gt;
| 1
| Erşad Salihi
|Kamchilik boʻlgan xalqlar huqulari
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi|date=9-iyun 2017-yil|title=Vote on Kurdish independence ʻrisky’: Turkmen leader|url=http://aa.com.tr/en/middle-east/vote-on-kurdish-independence-risky-turkmen-leader/838267|agency=Anadolu Agency|accessdate=26-iyul 2017-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#5f21a9; width:4px; text-align:center;&quot; | 
| [[Assiriya demokratik harakati|ADM]] 
| [[:en:Assyrian Democratic Movement|Assiriya demokratik harakati]] (Naynavo tekisliklarida oʻtkaziladigan referendumga qarshi)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.nrttv.com/AR/Detail.aspx?Jimare=56485|title=You are being redirected...|accessdate=24-sentyabr 2017-yil|website=www.nrttv.com|archivedate=2017-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170911232727/http://www.nrttv.com/AR/Detail.aspx?Jimare=56485}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170911232727/http://www.nrttv.com/AR/Detail.aspx?Jimare=56485 |date=2017-09-11 }}&lt;/ref&gt;
| 2
| [[Younadam Kanna]]
| Kamchilik boʻlgan xalqlar huqulari
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi|date=1-sentyabr 2017-yil|title=Holding of Kurdish referendum in Nineveh Plain is 'unacceptable'|url=http://www.zowaa.org/ar-8238_%D9%83%D9%86%D8%A7_%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%A1_%D9%81%D9%8A_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%82%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA_%D9%88%D8%B3%D9%87%D9%84_%D9%86%D9%8A%D9%86%D9%88%D9%89_%D9%85%D8%B1%D9%81%D9%88%D8%B6_.html#.Wa687dOg8y7|agency=Zowaa Official Website|seperator=|access-date=2017-09-26|archivedate=2017-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170905233003/http://www.zowaa.org/ar-8238_%D9%83%D9%86%D8%A7_%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%A1_%D9%81%D9%8A_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%82%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA_%D9%88%D8%B3%D9%87%D9%84_%D9%86%D9%8A%D9%86%D9%88%D9%89_%D9%85%D8%B1%D9%81%D9%88%D8%B6_.html#.Wa687dOg8y7|archive-date=2017-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905233003/http://www.zowaa.org/ar-8238_%D9%83%D9%86%D8%A7_%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%A1_%D9%81%D9%8A_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%82%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA_%D9%88%D8%B3%D9%87%D9%84_%D9%86%D9%8A%D9%86%D9%88%D9%89_%D9%85%D8%B1%D9%81%D9%88%D8%B6_.html#.Wa687dOg8y7|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

== Referendum natijalari ==
Oldindan hisoblangan referendum batijalari&lt;ref&gt;https://ria.ru/world/20170926/1505555603.html&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Results
!Choice
!Number of votes
!%
|-
|Yes
| 263,094
| 93.29%
|-
|No
| 18,923
| 6.71%
|-
|Valid votes
| 3,305,925
|
|-
|Invalid votes
|
|
|-
!Turnout
! 
!72.16
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Mustaqillik boʻyicha referendumlar]]
[[Turkum:Sentabr voqealari]]
[[Turkum:Saylovlar]]
[[Turkum:2017-yil Iroqda]]
[[Turkum:2017-yil Iroq Kurdistonida]]
[[Turkum:Iroq tarixi]]
[[Turkum:Iroq Kurdistoni tarixi]]
[[Turkum:2017-yil voqealari]]
[[Turkum:25-sentyabr voqealari]]
[[Turkum:Iroq]]</text>
      <sha1>kjxir03kguc4sduzquuoi9r732sl7la</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pokémon (anime)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>685943</id>
    <revision>
      <id>6272803</id>
      <parentid>6266957</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T03:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>46619</id>
      </contributor>
      <comment>1384</comment>
      <origin>6272803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7196" sha1="2d623n2a1pzl5jmfvbsktx9kva3r9ml" xml:space="preserve">{{Infobox television
| tasvir               = International Pokémon logo.svg
| izoh                 = 
| native_name          = {{lang-ja|ポケットモンスター}}
| genre                = [[sarguzasht]]&lt;ref name=&quot;Viz-official&quot;/&gt;, [[fentezi]], [[komediya]]&lt;ref name=&quot;Viz-official&quot;&gt;{{cite web|title=Pokémon Manga &amp; Anime|url=https://www.viz.com/pokemon|publisher=Viz Media|access-date=April 29, 2019|archive-date=June 1, 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20000601152804/https://www.viz.com/pokemon|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| creator              =
| based_on             = {{Based on|„[[Pokémon]]“|[[Satoshi Tajiri]]}}
| developer            = {{Ubl
|Takeshi Shudo (1997—2002)
|Junki Takegami (2002—2006)
|Atsuhiro Tomioka (2006—2016, 2023)
|Aya Matsui (2016—2019)
|Shoji Yonemura (2019—2022)
|Dai Sato (2023-yildan)
}}
| director             = {{Ubl
|Kunihiko Yuyama (1997—2019, 2023)
|Daiki Tomiyasu (2019-yildan)
}}
| writer               =
| voices               = {{ubl|[[Rica Matsumoto]]|[[Ikue Ōtani]]|[[Megumi Hayashibara]]|[[Shin-ichiro Miki]]|[[Inuko Inuyama]]|[[Minori Suzuki]]|[[Yuka Terasaki]]}}
| music                = {{ubl|Shinji Miyazaki (1997—2019)|Yuki Hayashi (2019—2023)|Conisch (2023-yildan)}}
| country              = Yaponiya
| language             = yaponcha
| num_episodes         = 1{{nbsp}}384
| list_episodes        =
| executive_producer   =
| producer             =
| editor               =
| runtime              = 22 daqiqa
| company              = {{ubl|{{tah|TV Tokyo|ja|テレビ東京0}}|{{tah|TV Tokyo Medianet|ja|テレビ東京メディアネット}}|{{tah|ShoPro|ja|小学館集英社プロダクション}}}}
| network              = [[TX Network|TXN]] (TV Tokyo)
| first_aired          = {{start date|1997|4|1}}
| last_aired           = hozirgacha
}}

„'''Pokémon'''“ ({{lang-ja|ポケットモンスター}}) — [[yapon]] [[anime]]si. 1997-yil aprel oyida birinchi marta efirga uzatilgan. Animeda [[Ash Ketchum|Ash]] ismli yigitcha va uning hamrohi [[Pikachu]]ning boshdan kechirgan sarguzashtlari haqida hikoya qilinadi.

== Mavsumlar ==
{{#invoke:Series overview|main
| auxA       = Mavzum nomi

| color1     = 3c20b8
| auxA1      = ''Indigo League''
| episodes1  = 80
| start1     = {{start date|1997|04|01}}
| end1       = {{end date|1999|01|21}}

| color2     = orange
| auxA2      = ''Adventures in the Orange Islands''
| episodes2  = 36
| start2     = {{start date|1999|01|28}}
| end2       = {{end date|1999|10|07}}

| color3     = FFD800
| auxA3      = ''The Johto Journeys''
| episodes3  = 41
| start3     = {{start date|1999|10|14}}
| end3       = {{end date|2000|07|27}}

| color4     = C0C0C0
| auxA4      = ''Johto League Champions''
| episodes4  = 52
| start4     = {{start date|2000|08|03}}
| end4       = {{end date|2001|08|02}}

| color5     = A8D8E0
| auxA5      = ''Master Quest''
| episodes5  = 64
| start5     = {{start date|2001|08|09}}
| end5       = {{end date|2002|11|14}}

| color6     = 9C1020
| auxA6      = ''Advanced''
| episodes6  = 40
| start6     = {{start date|2002|11|21}}
| end6       = {{end date|2003|08|28}}

| color7     = 1054BC
| auxA7      = ''Advanced Challenge''
| episodes7  = 52
| start7     = {{start date|2003|09|04}}
| end7       = {{end date|2004|09|02}}

| color8     = 50C878
| auxA8      = ''Advanced Battle''
| episodes8  = 52
| start8     = {{start date|2004|09|09}}
| end8       = {{end date|2005|09|29}}

| color9     = 00DD00
| auxA9      = ''Battle Frontier''
| episodes9  = 47
| start9     = {{start date|2005|10|06}}
| end9       = {{end date|2006|09|14}}

| color10     = B8F4FF
| auxA10      = ''Diamond and Pearl''
| episodes10  = 51
| start10     = {{start date|2006|09|28}}
| end10       = {{end date|2007|10|25}}

| color11     = FFAcAC
| auxA11      = ''Diamond and Pearl: Battle Dimension''
| episodes11  = 52
| start11     = {{start date|2007|11|08}}
| end11       = {{end date|2008|12|04}}

| color12     = E4E4E4
| auxA12      = ''Diamond and Pearl: Galactic Battles''
| episodes12  = 52
| start12     = {{start date|2008|12|04}}
| end12       = {{end date|2009|12|24}}

| color13     = D0B43C
| auxA13      = ''Diamond and Pearl: Sinnoh League Victors''
| episodes13  = 34
| start13     = {{start date|2010|01|07}}
| end13       = {{end date|2010|09|09}}

| color14     = 000000
| auxA14      = ''Black &amp; White''
| episodes14  = 48
| start14     = {{start date|2010|09|23}}
| end14       = {{end date|2011|09|15}}

| color15     = F4F4F4
| auxA15      = ''Black &amp; White: Rival Destinies''
| episodes15  = 49
| start15     = {{start date|2011|09|22}}
| end15       = {{end date|2012|10|04}}

| color16     = 80FFDC
| auxA16      = ''Black &amp; White: Adventures in Unova and Beyond''
| episodes16  = 45
| start16     = {{start date|2012|10|11}}
| end16       = {{end date|2013|09|26}}

| color17     = 0060B0
| auxA17      = ''XY''
| episodes17  = 48
| start17     = {{start date|2013|10|17}}
| end17       = {{end date|2014|10|30}}

| color18     = D42040
| auxA18      = ''XY: Kalos Quest''
| episodes18  = 45
| start18     = {{start date|2014|11|13}}
| end18       = {{end date|2015|10|22}}

| color19     = 80C020
| auxA19      = ''XYZ''
| episodes19  = 48
| start19     = {{start date|2015|10|29}}
| end19       = {{end date|2016|10|27}}

| color20     = FFA400
| auxA20      = ''Sun &amp; Moon''
| episodes20  = 43
| start20     = {{start date|2016|11|17}}
| end20       = {{end date|2017|09|21}}

| color21     = 2090FF
| auxA21      = ''Sun &amp; Moon: Ultra Adventures''
| episodes21  = 48
| start21     = {{start date|2017|10|5}}
| end21       = {{end date|2018|10|14}}

| color22     = FF500C
| auxA22      = ''Sun &amp; Moon: Ultra Legends''
| episodes22  = 54
| start22     = {{start date|2018|10|21}}
| end22       = {{end date|2019|11|3}}

| color23     = E074FF
| auxA23      = ''Journeys''
| episodes23  = 48
| start23     = {{start date|2019|11|17}}
| end23       = {{end date|2020|12|4}}

| color24     = 88D0FC
| auxA24      = ''Master Journeys''
| episodes24  = 42
| start24     = {{start date|2020|12|11}}
| end24       = {{end date|2021|12|10}}

| color25     = brown
| auxA25      = ''Ultimate Journeys''
| episodes25  = 54
| start25     = {{start date|2021|12|17}}
| end25       = {{end date|2023|03|24}}

| color26     = 4CC0E8
| auxA26      = ''Horizons''
| episodes26  = 45
| start26     = {{start date|2023|4|14}}
| end26       = {{end date|2024|3|29}}

| color27     = D0F8FC
| auxA27     = ''Horizons — The Search for Laqua''
| episodes27  = 44
| start27     = {{start date|2024|4|12}}
| end27       = {{end date|2025|3|21}}
| color28     = F08DA4
| auxA28      = ''Horizons — Rising Hope''
| episodes28  = 43
| start28     = {{start date|2025|4|11}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pocket Monsters Episodes |url=https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/pocketmonster2023/episodes/ |access-date=November 23, 2024 |website=TV Tokyo}}&lt;/ref&gt;
| end28       =
}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://www.pokemon.com/us/pokemon-episodes/ Rasmiy sayti] {{ref-en}}
* [https://www.pokemon.com/us/pokemon-episodes/pokemon-tv-seasons/ „Pokémon“ (barcha mavsumlar)] {{ref-en}}

{{tv-stub}}

[[Turkum:Anime va manga]]</text>
      <sha1>2d623n2a1pzl5jmfvbsktx9kva3r9ml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Izmir metropoliteni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>693296</id>
    <revision>
      <id>6272778</id>
      <parentid>5402579</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T22:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1508" sha1="p2uu3vcx7d843e6j5mq6qmiqndrx635" xml:space="preserve">{{Metro
  | Nomi = Izmir metropoliteni
  | Logotipi = [[Fayl:Metro İzmir logo.svg|150px]]
  [[Tasvir:Konak Izmir Metro.jpg|350px]]
  | Davlat = [[Turkiya]]
  | Shahar = [[Izmir]]
  | Ochilgan vaqti = [[2000-yil]] [[22-aprel]]
  | Shirkat =  Izmir Metro A.Ş.
  | Uzunligi = 20.1 km
  | Stantsiyalari = 17 ta
  | Yo`llari = 1 ta
  | Yo`lovchilari = 173,000
  |annual_ridership= 	63 106 131
  | Yo`lovchilariY = 63.1 million
  | Sxemasi = [[Tasvir:Izmir Rapid Transit Map.png|250px|Izmir metropoliteni]]
  | Sayt  = 
 }}
'''Izmir metropoliteni''' ({{lang-tr|İzmir metrosu}}) &amp;mdash; [[Turkiya]]ning [[Izmir]] shahridagi metro liniyalar sistemasi.

== Tarixi ==
[[1990-yil]]ga kelib, [[Izmir]]da mavjud boʻlgan jamoat transport tizimi endi oʻsib borayotgan shahar aholisi ehtiyojlarini qondira olmasligi aniq boʻldi. Qurilish [[1995-yil]]da boshlangan va taxminan 4 yil ichida muvaffaqiyatli yakunlangan. Metro [[2000-yil]] [[22-may]]da sinov rejimida ochilgan va muntazam foydalanish [[2000-yil]] [[25-avgust]]dan boshlangan. Bugungi kunda tizimning umumiy qiymati 600 million AQSh dollarini tashkil etdi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.izmirmetro.com.tr/ İzmir Metro — official website] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20171023210729/http://www.izmirmetro.com.tr/ |date=2017-10-23 }}
* [https://web.archive.org/web/20071019031132/http://www.urbanrail.net/as/izmi/izmir.htm İzmir at ''UrbanRail.net'']

&lt;!--- Turkumlar ---&gt;

[[Turkum:Turkiya metropolitenlari]]</text>
      <sha1>p2uu3vcx7d843e6j5mq6qmiqndrx635</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jasurbek Yaxshiboyev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>697054</id>
    <revision>
      <id>6272796</id>
      <parentid>6001641</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T02:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>2 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13978" sha1="k7s05zdjq4dw6b5egw6ahxfu0utviqf" xml:space="preserve">{{Futbolchi
 | ism                = Jasurbek Yaxshiboyev
 | toʻliqism          = Jasurbek Jumaboy oʻgʻli Yaxshiboev
 | image              = [[File:Jasurbek Yakhshiboev.jpg|250px]]
 | tavallud_sana      = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1997|6|24}}
 | tavallud_joyi      = {{Tavallud joyi|Chinoz}} [[Toshkent viloyati]] 
 | boʻyi              = {{height|cm=1.80}}
 | vazni              = 75 kg
 | laqab              = 
 | pozitsiya          = [[Hujumchi (futbol)|Vinger]]
 | joriyklub          = Nassaji Mazandaran
 | klubraqami         = TBD
 | yoshlikyillari     = 
 | yoshlikklublari    = 
 | yillar1            = 2016—2020
 | klublar1           = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
 | isht1              = 46
 | gollar1            = 3 
 | yillar2            = 2019
 | klublar2           = {{Ijara}} [[AGMK]]
 | isht2              = 9
 | gollar2            = 0
 | yillar3            = 2020
 | klublar3           = {{Ijara}} [[FC Energetik-BGU Minsk]]
 | isht3              = 14
 | gollar3            = 9
 | yillar4            = 2020
 | klublar4           = {{Ijara}} [[:en:FC Shakhtyor Soligorsk|FC Shakhtyor Soligorsk]]
 | isht4              = 13
 | gollar4            = 7
 | yillar5            = 2021—2022
 | klublar5           = [[:en:Legia Warsaw|Legia Warsaw]]
 | isht5              = 1
 | gollar5            = 0
 | yillar6            = 2021—2022
 | klublar6           = [[:en:FC Sheriff Tiraspol|FC Sheriff Tiraspol]]
 | isht6              = 6
 | gollar6            = 1
 | yillar7            = 2022—2023
 | klublar7           = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
 | isht7              = 26
 | gollar7            = 6
 | yillar8            = 2024
 | klublar8           = [[Ordabasi (futbol klubi)|Ordabasi]]
 | isht8              = 17
 | gollar8            = 10
 | yillar9            = 2025—
 | klublar9           = Nassaji Mazandaran
 | isht9              = 0
 | gollar9            = 0
 | milliyyillar1      = 2016
 | milliyjamoa1       = [[Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)|Oʻzbekiston U-20]]
 | milliyisht1        = 3 
 | milliygollar1      = 1
 | milliyyillar2      = 2017—2020
 | milliyjamoa2       = [[Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)|Oʻzbekiston U-23]]
 | milliyisht2        = 26
 | milliygollar2      = 10
 | milliyyillar3      = 2018—
 | milliyjamoa3       = [[Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi|Oʻzbekiston]]
 | milliyisht3        = 9
 | milliygollar3      = 1
}}
'''Jasurbek Yaxshiboev''' (Jasurbek Jumaboy oʻgʻli Yaxshiboyev; 1997-yil 24-iyunda tugʻilgan) – oʻzbek professional futbolchisi, [[Eron]]ning „Nassaji Mazandaran“ klubi va Oʻzbekiston milliy terma jamoasining vingeri, hujumchisi.

== Klub faoliyati ==
Yaxshiboyev 1997-yil 24-iyunda Oʻzbekistonning [[Toshkent viloyati]] [[Chinoz tumani|Chinoz]] shaharchasida tugʻilgan. U 7 yoshida Toshkentning „[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]“ yoshlar tizimiga qoʻshilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.pressball.by/pbonline/football/87448|title=&quot;Сказали про Юревича: &quot;Есть дедушка, который сделает из тебя футболиста&quot;. Джасурбек Яхшибоев — о том, как оказался в Беларуси|qaralgan sana=2022-09-16|arxivsana=2022-09-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220916045239/https://www.pressball.by/pbonline/football/87448}}&lt;/ref&gt;.

Yaxshiboev professional faoliyatini 2016 yilda boshlagan va qisqa vaqt ichida Toshkentning „Paxtakor“ asosiy jamoasining oddiy futbolchisiga aylangan. 2019 yilning iyul oyida u Oʻzbekiston Superligasi mavsumining ikkinchi yarmi uchun [[AGMK]] jamoasiga ijaraga berilgandi. 2020 yilda Yaxshiboev bir mavsumga ijara asosida Belarusning „[[FC Energetik-BGU Minsk|Energetik-BGU]]“ klubiga oʻtdi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Djasurbek Yakshiboev v „Energetike“-BGU |url=http://energetikbgu.by/2020/03/02/%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA-%D1%8F%D0%BA%D1%88%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%B5%D0%B2-%D0%B2-%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B5-%D0%B1%D0%B3/ |qaralgan sana=2022-09-16 |arxivsana=2022-09-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220916045246/http://energetikbgu.by/2020/03/02/%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA-%D1%8F%D0%BA%D1%88%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%B5%D0%B2-%D0%B2-%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B5-%D0%B1%D0%B3/ }}&lt;/ref&gt; 2020-yil 19-mart kuni BATE Borisovga qarshi oʻyinda Yaxshiboev oʻzining debyut oʻyinida boʻlgan klub uchun 2 ta gol urdi.&lt;ref&gt;[https://www.eurosport.ru/football/vysshaya-liga/2020/story_sto7708016.shtml „Energetik“ arendoval 22-letnego geniya iz „Paxtakora“. V pervom je matche on polojil dvushku BATE]&lt;/ref&gt; 2021-yil 13-fevralda u Ekstraklasa ligasi klubi Legia Varshava bilan ikki yarim yillik shartnoma imzoladi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Jasur Yakshibaev zawodnikiem Legii |url=https://legia.com/pilka-nozna/jasur-yakshibaev-zawodnikiem-legii/12623 |qaralgan sana=2022-09-16 |arxivsana=2022-09-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220916045241/https://legia.com/pilka-nozna/jasur-yakshibaev-zawodnikiem-legii/12623 }}&lt;/ref&gt; U „Visla Krakov“ klubiga qarshi oʻyinda debyut qildi.&lt;ref&gt;[https://legia.com/pilka-nozna/bez-goli-przy-lazienkowskiej-legia-wisla-krakow-00/13215 Bez goli przy Łazienkowskiej. Legia – Wisła Kraków 0:0]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2021-yil 30-avgustda Moldovaning „Sherif Tiraspol“ klubiga ijara asosida oʻtdi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Piłkarz wypożyczony z Legii Warszawa do uczestnika Ligi Mistrzów|url=https://sport.interia.pl/klub-legia-warszawa/news-pilkarz-wypozyczony-z-legii-warszawa-do-uczestnika-ligi-mist,nId,5452114|website=sport.interia.pl|publisher=Legia Warszawa|access-date=30 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://globalsportsarchive.com/people/soccer/jasur-yaxshiboyev/149488/&lt;/ref&gt; 2021-yil 28-sentabrda u [[UEFA Chempionlar Ligasi]] doirasida „[[Real Madrid CF|Real Madrid]]“ ustidan 2:1 hisobida gʻalaba qozonib, birinchi golni urdi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2032687--real-madrid-vs-sheriff/|title=Real Madrid-Sheriff &amp;#124; UEFA Champions League}}&lt;/ref&gt;

2022-yilning 5-iyulida Yaxshiboyev „Legiya“ bilan shartnomasini oʻzaro kelishuvga koʻra bekor qilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Rozwiązanie kontraktu z Jasurem Yakshibaevem|url=https://legia.com/rozwiazanie-kontraktu-z-jasurem-yakshibaevem/16203|publisher=[[Legia Warsaw]]|language=pl|date=5 July 2022|qaralgan sana=2022-09-16|arxivsana=2022-10-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221013074748/https://legia.com/rozwiazanie-kontraktu-z-jasurem-yakshibaevem/16203}}&lt;/ref&gt;. 2022-yilning 16-iyulida Namanganning „[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]“ klubi bilan shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jasur Yaxshiboyev w Navbahorze Namangan |url=http://www.90minut.pl/news/320/news3206631-Jasur-Yaxshiboyev-w-Navbahorze-Namangan.html |access-date=2023-07-08 |website=www.90minut.pl}}&lt;/ref&gt;. 2023-yil 7-noyabr „[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]“ jamoasini tark etgani maʼlum qilingan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/oz/news/jasur-yaxshiboev-navbahordan-ketdi |sarlavha=Jasur Yaxshiboev &quot;Navbahor&quot;dan ketdi |sana=2023/11/07}}&lt;/ref&gt;.

2024-yil 7-fevralda Qozogʻiston Premyer ligasi amaldagi chempioni „Ordabasi“ jamoasi bilan shartnoma imzolagani eʼlon qilindi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/oz/news/rasman-jasur-yaxshiboev-yangi-mavsumni-qozogiston-chempionatida-boshlaydi |sarlavha=Rasman: Jasur Yaxshiboev yangi mavsumni Qozog'iston chempionatida boshlaydi! |sana=2024/02/07}}&lt;/ref&gt;.

== Terma jamoadagi faoliyat ==
2016-yilda 20 yoshgacha boʻlgan futbol boʻyicha [[Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)|Oʻzbekiston milliy terma jamoasi]] safida 3 ta oʻyin oʻtkazib, 1 ta gol urgan. 2016-yildan 23 yoshgacha boʻlgan futbol boʻyicha [[Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)|Oʻzbekiston milliy terma jamoasi]]da oʻynagan. 2018-yilning yanvar oyida 23 yoshgacha boʻlgan futbol boʻyicha Oʻzbekiston milliy terma jamoasi bilan birgalikda 2018-yilgi [[AFC U-23 Osiyo chempionati 2018]] musoboqasida gʻolib chiqdi.

Yaxshiboyev [[Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi|Oʻzbekiston milliy terma jamoasi]] safida 2018-yilning 18-may kuni Xitoy kubogi turnirida Eronga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida debyut qilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.national-football-teams.com/matches/report/20154/Iran_Uzbekistan.html|title=Iran vs. Uzbekistan}}&lt;/ref&gt;.

== Klub Statistikasi ==

=== Klub ===
{{updated|2021-yil 28-sentabrda boʻlib oʻtgan oʻyin holatiga koʻra.}}&lt;ref&gt;{{Soccerway|407288 |access-date=9 September 2021}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha koʻrinish va gollar
! rowspan=&quot;2&quot; |Club
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;3&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |Milliy kubok
! colspan=&quot;2&quot; |Xalqaro
! colspan=&quot;2&quot; |Boshqa
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
|-
!Divizion
!Isht
!Gol
!Isht
!Gol
!Isht
!Gol
!Isht
!Gol
!Isht
!Gol
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor Toshkent]]
|2016
|[[Oʻzbekiston Superligasi]]
|2
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|2
|0
|-
|2017
|Oʻzbekiston Superligasi
|11
|0
|1
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|12
|0
|-
|2018
|Oʻzbekiston Superligasi
|27
|3
|4
|2
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|32
|5
|-
|2019
|Oʻzbekiston Superligasi
|6
|0
|0
|0
|3
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|9
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!46
!3
!5
!2
!4
!0
! colspan=&quot;2&quot; |—
!55
!5
|-
|[[AGMK]] (ijara)
|2019
|Oʻzbekiston Superligasi
|9
|0
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|10
|0
|-
|[[FC Energetik-BGU Minsk|Energetik-BGU]] (ijara)
|2020
|Belarus Premyer-ligasi
|14
|9
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|14
|9
|-
|Shaxtyor Soligorsk (ijara)
|2020
|Belarus Premyer-ligasi
|13
|7
|1
|2
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|15
|9
|-
|Legia 
|2020-21
|Ekstraklasa
|1
|0
|0
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|1
|0
|-
|Sheriff Tiraspol (ijara)
|2021-22
|Moldova milliy divizioni
|4
|1
|0
|0
|2
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
|6
|2
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Umumiy
!88
!20
!7
!4
!7
!1
! colspan=&quot;2&quot; |—
!102
!25
|}

=== Xalqaro ===
{{Updated|2020 yil 8 oktyabrda bo'lib o'tgan o'yin holatiga ko'ra}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Terma jamoa va yil boʻyicha koʻrinish va gollar
!Terma jamoa
!Yillar
!Oʻyin
!Gollar
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi|Oʻzbekiston]]
|2018
|1
|0
|-
|2019
|0
|0
|-
|2020
|2
|0
|-
|2021
|0
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Total
!3
!0
|}

== Yutuqlari ==

* [[AFC U-23 Osiyo chempionati 2018]] chempionati gʻolibi : 2018
* Oʻzbekiston chempionati bronza medali sovrindori : 2017
* Belarus chempioni : 2020&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/346004?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|sarlavha=Денисов, Яхшибоев, Шацких, Насимов ёхуд чемпион легионерларимиз ҳақида|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230514110535/https://championat.asia/uz/news/346004?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|arxivsana=2023-05-14|qaralgan sana=2023-05-14}}&lt;/ref&gt;
* Polsha chempioni : 2020/21&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/346004?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|sarlavha=Денисов, Яхшибоев, Шацких, Насимов ёхуд чемпион легионерларимиз ҳақида|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230514110535/https://championat.asia/uz/news/346004?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|arxivsana=2023-05-14|qaralgan sana=2023-05-14}}&lt;/ref&gt;
* Moldova chempioni : 2021/22&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/346004?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|sarlavha=Денисов, Яхшибоев, Шацких, Насимов ёхуд чемпион легионерларимиз ҳақида|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230514110535/https://championat.asia/uz/news/346004?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|arxivsana=2023-05-14|qaralgan sana=2023-05-14}}&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://footballfacts.ru/person/610445 Jasurbek Yaxshiboyev]
* [http://worldfootball.net/player_summary/jasurbek-yakhshiboev Jasurbek Yaxshiboyev] ''worldfootball.net saytida''
* {{Soccerway|id=407288}}
* [https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/493692 Jasurbek Yaxshiboyev] [[Transfermarkt]] saytida

{{F.C. Nassaji Mazandaran tarkibi}}
{{Oʻzbekiston tarkibi — AFC U-23 Osiyo chempionati 2018 — Chempion}}{{Oʻzbekiston tarkibi 2018-yilgi Osiyo oʻyinlari}}

{{DEFAULTSORT:Yaxshiboyev, Jasurbek}}
[[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari]]
[[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]]
[[Turkum:Paxtakor jamoasi futbolchilari]]
[[Turkum:AGMK futbolchilari]]
[[Turkum:FC Energetik-BGU Minsk klubi futbolchilari]]
[[Turkum:FC Shakhtyor Soligorsk futbolchilari]]
[[Turkum:Legia Varshava futbolchilari]]
[[Turkum:FC Sheriff Tiraspol futbolchilari]]
[[Turkum:Navbahor futbolchilari]]
[[Turkum:Ordabasi klubi futbolchilari]]
[[Turkum:F.C. Nassaji Mazandaran futbolchilari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Belarus Premyer-ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Ekstraklasa ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Moldova Super Ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Qozogʻiston Premyer-ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Eron Pro ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik muhojir erkak futbolchilari]]
[[Turkum:Belarusdagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Polshadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Moldovadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Qozogʻistondagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Erondagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston yoshlar terma jamoasi futbolchilari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston milliy terma jamoasi erkak futbolchilari]]
[[Turkum:Osiyo oʻyinlari 2018 futbolchilari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]</text>
      <sha1>k7s05zdjq4dw6b5egw6ahxfu0utviqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Modul:Transclusion count/data/H</title>
    <ns>828</ns>
    <id>703201</id>
    <revision>
      <id>6272802</id>
      <parentid>6270907</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T03:01:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MalikxanBot</username>
        <id>49138</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Yangilandi</comment>
      <origin>6272802</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="964" sha1="nelrid6ycs8e78r90d7d6rx3beu6lsp" xml:space="preserve">return {
    [&quot;Hlist/styles.css&quot;] = 280000,
    [&quot;Hello&quot;] = 70000,
    [&quot;Hidden&quot;] = 10000,
    [&quot;Hidden begin&quot;] = 10000,
    [&quot;Hidden end&quot;] = 10000,
    [&quot;Hujjat&quot;] = 9000,
    [&quot;Hujjat/docspace&quot;] = 9000,
    [&quot;Hujjat/end box&quot;] = 9000,
    [&quot;Hujjat/end box2&quot;] = 9000,
    [&quot;Hujjat/start box&quot;] = 9000,
    [&quot;Hujjat/start box2&quot;] = 9000,
    [&quot;Hujjat/template page&quot;] = 9000,
    [&quot;Hide in print&quot;] = 8000,
    [&quot;Hindiston-geo-stub&quot;] = 6000,
    [&quot;Hindiston loyihasi&quot;] = 5000,
    [&quot;Hujjat ostsahifasi&quot;] = 3000,
    [&quot;Height&quot;] = 2000,
    [&quot;Historical populations&quot;] = 2000,
    [&quot;Hlist&quot;] = 2000,
    [&quot;Modul:Historical populations&quot;] = 2000,
    [&quot;Hindiston bayrogʻi&quot;] = 1000,
    [&quot;Modul:HTMLDecode&quot;] = 1000,
    [&quot;Harvard citation no brackets&quot;] = 800,
    [&quot;Hatnote&quot;] = 800,
    [&quot;Harbiy arbob bilgiqutisi&quot;] = 600,
    [&quot;Haute-Garonne departamenti kommunalari&quot;] = 600,
    [&quot;Hukmronlik&quot;] = 600,
    [&quot;HUN&quot;] = 600,
    [&quot;Haute-Saône departamenti kommunalari&quot;] = 500,
}</text>
      <sha1>nelrid6ycs8e78r90d7d6rx3beu6lsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:SHB</title>
    <ns>3</ns>
    <id>711757</id>
    <revision>
      <id>6272811</id>
      <parentid>2209414</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T04:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max</username>
        <id>97103</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Max [[Foydalanuvchi munozarasi:SHB2000]] sahifasini [[Foydalanuvchi munozarasi:SHB]]ga koʻchirdi: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]&quot;</comment>
      <origin>2209414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="ojy2vkqs676esjrcfi79dwyt0tjr5xc" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;border: 1rem #dd0000 ridge; padding: 0.5em;&quot;&gt;Hello! Please message me on [[m:User talk:SHB2000|meta.wikimedia.org]] instead. I may not notice messages on this page.&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>ojy2vkqs676esjrcfi79dwyt0tjr5xc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Tahrirlar soniga koʻra botlar roʻyxati</title>
    <ns>4</ns>
    <id>712592</id>
    <revision>
      <id>6272597</id>
      <parentid>6272065</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>17813</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maʼlumotlar yangilandi</comment>
      <origin>6272597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11157" sha1="euwb24e7mlb2mgo1vwt8nxsjtyczd1t" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:MalikxanBot|MalikxanBot]] || [[Special:Contributions/MalikxanBot|{{formatnum:799667}}]]
|-
| 2 || [[User:ProgrammerBot|ProgrammerBot]] || [[Special:Contributions/ProgrammerBot|{{formatnum:680582}}]]
|-
| 3 || [[User:DastyorBot|DastyorBot]] || [[Special:Contributions/DastyorBot|{{formatnum:516159}}]]
|-
| 4 || [[User:Ximik1991Bot|Ximik1991Bot]] || [[Special:Contributions/Ximik1991Bot|{{formatnum:197605}}]]
|-
| 5 || [[User:CoderSIBot|CoderSIBot]] || [[Special:Contributions/CoderSIBot|{{formatnum:187765}}]]
|-
| 6 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:168883}}]]
|-
| 7 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:110559}}]]
|-
| 8 || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:91745}}]]
|-
| 9 || [[User:TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:80410}}]]
|-
| 10 || [[User:Escarbot|Escarbot]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:69842}}]]
|-
| 11 || [[User:Legobot|Legobot]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:67152}}]]
|-
| 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:44563}}]]
|-
| 13 || [[User:Addbot|Addbot]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:28914}}]]
|-
| 14 || [[User:SieBot|SieBot]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:28363}}]]
|-
| 15 || [[User:YFdyh-bot|YFdyh-bot]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:27350}}]]
|-
| 16 || [[User:OchilovBot|OchilovBot]] || [[Special:Contributions/OchilovBot|{{formatnum:23928}}]]
|-
| 17 || [[User:VolkovBot|VolkovBot]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:19249}}]]
|-
| 18 || [[User:ArthurBot|ArthurBot]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:18710}}]]
|-
| 19 || [[User:Luckas-bot|Luckas-bot]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:16696}}]]
|-
| 20 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:11659}}]]
|-
| 21 || [[User:Uzgen bot|Uzgen bot]] || [[Special:Contributions/Uzgen bot|{{formatnum:10709}}]]
|-
| 22 || [[User:ZéroBot|ZéroBot]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:10554}}]]
|-
| 23 || [[User:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:10294}}]]
|-
| 24 || [[User:JAnDbot|JAnDbot]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:10206}}]]
|-
| 25 || [[User:Thijs!bot|Thijs!bot]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:9691}}]]
|-
| 26 || [[User:MelancholieBot|MelancholieBot]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:8873}}]]
|-
| 27 || [[User:RedBot|RedBot]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:8357}}]]
|-
| 28 || [[User:タチコマ robot|タチコマ robot]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:8161}}]]
|-
| 29 || [[User:Acebot|Acebot]] || [[Special:Contributions/Acebot|{{formatnum:6989}}]]
|-
| 30 || [[User:EdgarsBot|EdgarsBot]] || [[Special:Contributions/EdgarsBot|{{formatnum:6807}}]]
|-
| 31 || [[User:KLBot2|KLBot2]] || [[Special:Contributions/KLBot2|{{formatnum:6601}}]]
|-
| 32 || [[User:Makecat-bot|Makecat-bot]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:6542}}]]
|-
| 33 || [[User:AlleborgoBot|AlleborgoBot]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:5802}}]]
|-
| 34 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:5475}}]]
|-
| 35 || [[User:MBHbot|MBHbot]] || [[Special:Contributions/MBHbot|{{formatnum:5359}}]]
|-
| 36 || [[User:LaaknorBot|LaaknorBot]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:4667}}]]
|-
| 37 || [[User:Vagobot|Vagobot]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:4451}}]]
|-
| 38 || [[User:IluvatarBot|IluvatarBot]] || [[Special:Contributions/IluvatarBot|{{formatnum:4449}}]]
|-
| 39 || [[User:Loveless|Loveless]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:4445}}]]
|-
| 40 || [[User:Zorrobot|Zorrobot]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:4173}}]]
|-
| 41 || [[User:JackieBot|JackieBot]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:4132}}]]
|-
| 42 || [[User:KamikazeBot|KamikazeBot]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:3687}}]]
|-
| 43 || [[User:FoxBot|FoxBot]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:3658}}]]
|-
| 44 || [[User:CarsracBot|CarsracBot]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:3570}}]]
|-
| 45 || [[User:Ptbotgourou|Ptbotgourou]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:3390}}]]
|-
| 46 || [[User:BotMultichill|BotMultichill]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:3244}}]]
|-
| 47 || [[User:Alexbot|Alexbot]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:3100}}]]
|-
| 48 || [[User:HRoestBot|HRoestBot]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:2983}}]]
|-
| 49 || [[User:TjBot|TjBot]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:2650}}]]
|-
| 50 || [[User:Purbo T|Purbo T]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:2576}}]]
|-
| 51 || [[User:PipepBot|PipepBot]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:2201}}]]
|-
| 52 || [[User:JYBot|JYBot]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:2189}}]]
|-
| 53 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:2173}}]]
|-
| 54 || [[User:DragonBot|DragonBot]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:2081}}]]
|-
| 55 || [[User:Darkicebot|Darkicebot]] || [[Special:Contributions/Darkicebot|{{formatnum:1852}}]]
|-
| 56 || [[User:Idioma-bot|Idioma-bot]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:1848}}]]
|-
| 57 || [[User:MastiBot|MastiBot]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:1725}}]]
|-
| 58 || [[User:Dinamik-bot|Dinamik-bot]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:1716}}]]
|-
| 59 || [[User:Rubinbot|Rubinbot]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:1590}}]]
|-
| 60 || [[User:Ripchip Bot|Ripchip Bot]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:1537}}]]
|-
| 61 || [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:1451}}]]
|-
| 62 || [[User:Amirobot|Amirobot]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:1434}}]]
|-
| 63 || [[User:IanraBot|IanraBot]] || [[Special:Contributions/IanraBot|{{formatnum:1365}}]]
|-
| 64 || [[User:Rezabot|Rezabot]] || [[Special:Contributions/Rezabot|{{formatnum:1358}}]]
|-
| 65 || [[User:Synthebot|Synthebot]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:1316}}]]
|-
| 66 || [[User:AvicBot|AvicBot]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:1257}}]]
|-
| 67 || [[User:GhalyBot|GhalyBot]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:1239}}]]
|-
| 68 || [[User:Movses-bot|Movses-bot]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:1187}}]]
|-
| 69 || [[User:HerculeBot|HerculeBot]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:1068}}]]
|-
| 70 || [[User:Robbot|Robbot]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:1022}}]]
|-
| 71 || [[User:D'ohBot|D'ohBot]] || [[Special:Contributions/D'ohBot|{{formatnum:1005}}]]
|-
| 72 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:998}}]]
|-
| 73 || [[User:SilvonenBot|SilvonenBot]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:977}}]]
|-
| 74 || [[User:MystBot|MystBot]] || [[Special:Contributions/MystBot|{{formatnum:972}}]]
|-
| 75 || [[User:TinucherianBot II|TinucherianBot II]] || [[Special:Contributions/TinucherianBot II|{{formatnum:953}}]]
|-
| 76 || [[User:Jotterbot|Jotterbot]] || [[Special:Contributions/Jotterbot|{{formatnum:892}}]]
|-
| 77 || [[User:AvocatoBot|AvocatoBot]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:881}}]]
|-
| 78 || [[User:StigBot|StigBot]] || [[Special:Contributions/StigBot|{{formatnum:804}}]]
|-
| 79 || [[User:Almabot|Almabot]] || [[Special:Contributions/Almabot|{{formatnum:801}}]]
|-
| 80 || [[User:SassoBot|SassoBot]] || [[Special:Contributions/SassoBot|{{formatnum:790}}]]
|-
| 81 || [[User:Justincheng12345-bot|Justincheng12345-bot]] || [[Special:Contributions/Justincheng12345-bot|{{formatnum:761}}]]
|-
| 82 || [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:722}}]]
|-
| 83 || [[User:Gerakibot|Gerakibot]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:587}}]]
|-
| 84 || [[User:YaxshiBot|YaxshiBot]] || [[Special:Contributions/YaxshiBot|{{formatnum:577}}]]
|-
| 85 || [[User:SpBot|SpBot]] || [[Special:Contributions/SpBot|{{formatnum:542}}]]
|-
| 86 || [[User:TechBot|TechBot]] || [[Special:Contributions/TechBot|{{formatnum:541}}]]
|-
| 87 || [[User:DarafshBot|DarafshBot]] || [[Special:Contributions/DarafshBot|{{formatnum:541}}]]
|-
| 88 || [[User:Byrialbot|Byrialbot]] || [[Special:Contributions/Byrialbot|{{formatnum:488}}]]
|-
| 89 || [[User:PixelBot|PixelBot]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:433}}]]
|-
| 90 || [[User:DSisyphBot|DSisyphBot]] || [[Special:Contributions/DSisyphBot|{{formatnum:406}}]]
|-
| 91 || [[User:CasualBot|CasualBot]] || [[Special:Contributions/CasualBot|{{formatnum:403}}]]
|-
| 92 || [[User:Chobot|Chobot]] || [[Special:Contributions/Chobot|{{formatnum:366}}]]
|-
| 93 || [[User:CocuBot|CocuBot]] || [[Special:Contributions/CocuBot|{{formatnum:364}}]]
|-
| 94 || [[User:JhsBot|JhsBot]] || [[Special:Contributions/JhsBot|{{formatnum:335}}]]
|-
| 95 || [[User:Memty Bot|Memty Bot]] || [[Special:Contributions/Memty Bot|{{formatnum:327}}]]
|-
| 96 || [[User:AlnoktaBOT|AlnoktaBOT]] || [[Special:Contributions/AlnoktaBOT|{{formatnum:316}}]]
|-
| 97 || [[User:Louperibot|Louperibot]] || [[Special:Contributions/Louperibot|{{formatnum:297}}]]
|-
| 98 || [[User:Nallimbot|Nallimbot]] || [[Special:Contributions/Nallimbot|{{formatnum:291}}]]
|-
| 99 || [[User:AZatBot~uzwiki|AZatBot~uzwiki]] || [[Special:Contributions/AZatBot~uzwiki|{{formatnum:285}}]]
|-
| 100 || [[User:DixonDBot|DixonDBot]] || [[Special:Contributions/DixonDBot|{{formatnum:201}}]]
|-
| 101 || [[User:MahdiBot|MahdiBot]] || [[Special:Contributions/MahdiBot|{{formatnum:199}}]]
|-
| 102 || [[User:Sz-iwbot|Sz-iwbot]] || [[Special:Contributions/Sz-iwbot|{{formatnum:169}}]]
|-
| 103 || [[User:DirlBot|DirlBot]] || [[Special:Contributions/DirlBot|{{formatnum:116}}]]
|-
| 104 || [[User:Obersachsebot|Obersachsebot]] || [[Special:Contributions/Obersachsebot|{{formatnum:114}}]]
|-
| 105 || [[User:NobelBot|NobelBot]] || [[Special:Contributions/NobelBot|{{formatnum:96}}]]
|-
| 106 || [[User:SantoshBot|SantoshBot]] || [[Special:Contributions/SantoshBot|{{formatnum:92}}]]
|-
| 107 || [[User:AmphBot|AmphBot]] || [[Special:Contributions/AmphBot|{{formatnum:79}}]]
|-
| 108 || [[User:Muro Bot|Muro Bot]] || [[Special:Contributions/Muro Bot|{{formatnum:75}}]]
|-
| 109 || [[User:DennyBot|DennyBot]] || [[Special:Contributions/DennyBot|{{formatnum:74}}]]
|-
| 110 || [[User:Dexbot|Dexbot]] || [[Special:Contributions/Dexbot|{{formatnum:74}}]]
|-
| 111 || [[User:WikimediaNotifier|WikimediaNotifier]] || [[Special:Contributions/WikimediaNotifier|{{formatnum:73}}]]
|-
| 112 || [[User:Zwobot|Zwobot]] || [[Special:Contributions/Zwobot|{{formatnum:61}}]]
|-
| 113 || [[User:TohaomgBot|TohaomgBot]] || [[Special:Contributions/TohaomgBot|{{formatnum:58}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>euwb24e7mlb2mgo1vwt8nxsjtyczd1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Faol foydalanuvchilar reytingi</title>
    <ns>4</ns>
    <id>712595</id>
    <revision>
      <id>6272596</id>
      <parentid>6272064</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>17813</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maʼlumotlar yangilandi</comment>
      <origin>6272596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20211" sha1="2xroucg8o5smiqsjf8qes3i6mr2h7p9" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:Sherzod11W|Sherzod11W]] || [[Special:Contributions/Sherzod11W|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Sherzod11W}}
|-
| 2 || [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] || [[Special:Contributions/Abdufattohov Ibrohimjon|{{formatnum:660}}]] || {{Permissions|Abdufattohov Ibrohimjon}}
|-
| 3 || [[User:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] || [[Special:Contributions/Ahror Akramovich|{{formatnum:518}}]] || {{Permissions|Ahror Akramovich}}
|-
| 4 || [[User:Javoxir Yorqulov|Javoxir Yorqulov]] || [[Special:Contributions/Javoxir Yorqulov|{{formatnum:183}}]] || {{Permissions|Javoxir Yorqulov}}
|-
| 5 || [[User:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] || [[Special:Contributions/Xumoshox Ismoilova|{{formatnum:117}}]] || {{Permissions|Xumoshox Ismoilova}}
|-
| 6 || [[User:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] || [[Special:Contributions/Janob Mirzaolim|{{formatnum:116}}]] || {{Permissions|Janob Mirzaolim}}
|-
| 7 || [[User:Gulzoda Abduhalilova|Gulzoda Abduhalilova]] || [[Special:Contributions/Gulzoda Abduhalilova|{{formatnum:83}}]] || {{Permissions|Gulzoda Abduhalilova}}
|-
| 8 || [[User:Oblakulova|Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Oblakulova|{{formatnum:83}}]] || {{Permissions|Oblakulova}}
|-
| 9 || [[User:MrKrasav4ik|MrKrasav4ik]] || [[Special:Contributions/MrKrasav4ik|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|MrKrasav4ik}}
|-
| 10 || [[User:BilimNuri|BilimNuri]] || [[Special:Contributions/BilimNuri|{{formatnum:66}}]] || {{Permissions|BilimNuri}}
|-
| 11 || [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] || [[Special:Contributions/Divandagi ekspert|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Divandagi ekspert}}
|-
| 12 || [[User:Tilkobles|Tilkobles]] || [[Special:Contributions/Tilkobles|{{formatnum:40}}]] || {{Permissions|Tilkobles}}
|-
| 13 || [[User:Mukhammadrasul Isakov|Mukhammadrasul Isakov]] || [[Special:Contributions/Mukhammadrasul Isakov|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Mukhammadrasul Isakov}}
|-
| 14 || [[User:Umid1108|Umid1108]] || [[Special:Contributions/Umid1108|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|Umid1108}}
|-
| 15 || [[User:~2026-49848-61|~2026-49848-61]] || [[Special:Contributions/~2026-49848-61|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|~2026-49848-61}}
|-
| 16 || [[User:Tim124865|Tim124865]] || [[Special:Contributions/Tim124865|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Tim124865}}
|-
| 17 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 18 || [[User:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] || [[Special:Contributions/Mirishkorlik|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Mirishkorlik}}
|-
| 19 || [[User:BekzodNishanaliyev|BekzodNishanaliyev]] || [[Special:Contributions/BekzodNishanaliyev|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|BekzodNishanaliyev}}
|-
| 20 || [[User:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] || [[Special:Contributions/Kontributor 2K|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Kontributor 2K}}
|-
| 21 || [[User:Nigina Tukhtanazarova|Nigina Tukhtanazarova]] || [[Special:Contributions/Nigina Tukhtanazarova|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Nigina Tukhtanazarova}}
|-
| 22 || [[User:Axadjon1|Axadjon1]] || [[Special:Contributions/Axadjon1|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Axadjon1}}
|-
| 23 || [[User:Mulan Xon|Mulan Xon]] || [[Special:Contributions/Mulan Xon|{{formatnum:9}}]] || {{Permissions|Mulan Xon}}
|-
| 24 || [[User:Travus Sayyid|Travus Sayyid]] || [[Special:Contributions/Travus Sayyid|{{formatnum:9}}]] || {{Permissions|Travus Sayyid}}
|-
| 25 || [[User:~2026-45019-57|~2026-45019-57]] || [[Special:Contributions/~2026-45019-57|{{formatnum:9}}]] || {{Permissions|~2026-45019-57}}
|-
| 26 || [[User:Akbar Kuzibaev|Akbar Kuzibaev]] || [[Special:Contributions/Akbar Kuzibaev|{{formatnum:9}}]] || {{Permissions|Akbar Kuzibaev}}
|-
| 27 || [[User:Panpanchik|Panpanchik]] || [[Special:Contributions/Panpanchik|{{formatnum:8}}]] || {{Permissions|Panpanchik}}
|-
| 28 || [[User:Shokirovcxc|Shokirovcxc]] || [[Special:Contributions/Shokirovcxc|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|Shokirovcxc}}
|-
| 29 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 30 || [[User:Tredichi|Tredichi]] || [[Special:Contributions/Tredichi|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|Tredichi}}
|-
| 31 || [[User:Kamol Azzam|Kamol Azzam]] || [[Special:Contributions/Kamol Azzam|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|Kamol Azzam}}
|-
| 32 || [[User:Bobonorova Hulkar|Bobonorova Hulkar]] || [[Special:Contributions/Bobonorova Hulkar|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|Bobonorova Hulkar}}
|-
| 33 || [[User:Ruslan Seitov|Ruslan Seitov]] || [[Special:Contributions/Ruslan Seitov|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|Ruslan Seitov}}
|-
| 34 || [[User:Stephan1000000|Stephan1000000]] || [[Special:Contributions/Stephan1000000|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|Stephan1000000}}
|-
| 35 || [[User:Usmonali Pirmatov|Usmonali Pirmatov]] || [[Special:Contributions/Usmonali Pirmatov|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|Usmonali Pirmatov}}
|-
| 36 || [[User:ASulaymon|ASulaymon]] || [[Special:Contributions/ASulaymon|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|ASulaymon}}
|-
| 37 || [[User:Mr biobook|Mr biobook]] || [[Special:Contributions/Mr biobook|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Mr biobook}}
|-
| 38 || [[User:Quwanishbaev Berdiyar|Quwanishbaev Berdiyar]] || [[Special:Contributions/Quwanishbaev Berdiyar|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Quwanishbaev Berdiyar}}
|-
| 39 || [[User:Ciepiersia|Ciepiersia]] || [[Special:Contributions/Ciepiersia|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Ciepiersia}}
|-
| 40 || [[User:PHISERAPH|PHISERAPH]] || [[Special:Contributions/PHISERAPH|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|PHISERAPH}}
|-
| 41 || [[User:Oqim|Oqim]] || [[Special:Contributions/Oqim|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Oqim}}
|-
| 42 || [[User:~2026-49699-58|~2026-49699-58]] || [[Special:Contributions/~2026-49699-58|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-49699-58}}
|-
| 43 || [[User:~2026-50030-92|~2026-50030-92]] || [[Special:Contributions/~2026-50030-92|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-50030-92}}
|-
| 44 || [[User:7Devona|7Devona]] || [[Special:Contributions/7Devona|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|7Devona}}
|-
| 45 || [[User:LNTG|LNTG]] || [[Special:Contributions/LNTG|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|LNTG}}
|-
| 46 || [[User:Morkoz|Morkoz]] || [[Special:Contributions/Morkoz|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Morkoz}}
|-
| 47 || [[User:~2026-50044-57|~2026-50044-57]] || [[Special:Contributions/~2026-50044-57|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-50044-57}}
|-
| 48 || [[User:Husanowar|Husanowar]] || [[Special:Contributions/Husanowar|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Husanowar}}
|-
| 49 || [[User:CitationAuditor|CitationAuditor]] || [[Special:Contributions/CitationAuditor|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|CitationAuditor}}
|-
| 50 || [[User:~2026-49771-28|~2026-49771-28]] || [[Special:Contributions/~2026-49771-28|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-49771-28}}
|-
| 51 || [[User:Andre Engels|Andre Engels]] || [[Special:Contributions/Andre Engels|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Andre Engels}}
|-
| 52 || [[User:Yo'ldoshxon|Yo'ldoshxon]] || [[Special:Contributions/Yo'ldoshxon|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Yo'ldoshxon}}
|-
| 53 || [[User:~2026-49492-13|~2026-49492-13]] || [[Special:Contributions/~2026-49492-13|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-49492-13}}
|-
| 54 || [[User:Karimova Saida|Karimova Saida]] || [[Special:Contributions/Karimova Saida|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Karimova Saida}}
|-
| 55 || [[User:PieWriter|PieWriter]] || [[Special:Contributions/PieWriter|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|PieWriter}}
|-
| 56 || [[User:~2026-49803-26|~2026-49803-26]] || [[Special:Contributions/~2026-49803-26|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-49803-26}}
|-
| 57 || [[User:~2026-49863-93|~2026-49863-93]] || [[Special:Contributions/~2026-49863-93|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-49863-93}}
|-
| 58 || [[User:KiranBOT|KiranBOT]] || [[Special:Contributions/KiranBOT|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|KiranBOT}}
|-
| 59 || [[User:Nihona Najmiddinova Irshodovnaa|Nihona Najmiddinova Irshodovnaa]] || [[Special:Contributions/Nihona Najmiddinova Irshodovnaa|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Nihona Najmiddinova Irshodovnaa}}
|-
| 60 || [[User:Bekipediya|Bekipediya]] || [[Special:Contributions/Bekipediya|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Bekipediya}}
|-
| 61 || [[User:~2026-49496-32|~2026-49496-32]] || [[Special:Contributions/~2026-49496-32|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-49496-32}}
|-
| 62 || [[User:~2026-49356-65|~2026-49356-65]] || [[Special:Contributions/~2026-49356-65|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-49356-65}}
|-
| 63 || [[User:Quvonchbek Kozibayev|Quvonchbek Kozibayev]] || [[Special:Contributions/Quvonchbek Kozibayev|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Quvonchbek Kozibayev}}
|-
| 64 || [[User:The Gamer50489723|The Gamer50489723]] || [[Special:Contributions/The Gamer50489723|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|The Gamer50489723}}
|-
| 65 || [[User:AnvarMelibayev|AnvarMelibayev]] || [[Special:Contributions/AnvarMelibayev|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|AnvarMelibayev}}
|-
| 66 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 67 || [[User:Azizxon Muzaffarov|Azizxon Muzaffarov]] || [[Special:Contributions/Azizxon Muzaffarov|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Azizxon Muzaffarov}}
|-
| 68 || [[User:Just Khumoyun|Just Khumoyun]] || [[Special:Contributions/Just Khumoyun|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Just Khumoyun}}
|-
| 69 || [[User:~2026-49131-06|~2026-49131-06]] || [[Special:Contributions/~2026-49131-06|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-49131-06}}
|-
| 70 || [[User:Yusif Mammadov 04|Yusif Mammadov 04]] || [[Special:Contributions/Yusif Mammadov 04|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Yusif Mammadov 04}}
|-
| 71 || [[User:Maxamadjonova Muslima|Maxamadjonova Muslima]] || [[Special:Contributions/Maxamadjonova Muslima|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Maxamadjonova Muslima}}
|-
| 72 || [[User:~2026-50335-23|~2026-50335-23]] || [[Special:Contributions/~2026-50335-23|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50335-23}}
|-
| 73 || [[User:Tshoxruz 07|Tshoxruz 07]] || [[Special:Contributions/Tshoxruz 07|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Tshoxruz 07}}
|-
| 74 || [[User:~2026-49723-43|~2026-49723-43]] || [[Special:Contributions/~2026-49723-43|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49723-43}}
|-
| 75 || [[User:BoburmirzoTolanov|BoburmirzoTolanov]] || [[Special:Contributions/BoburmirzoTolanov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|BoburmirzoTolanov}}
|-
| 76 || [[User:~2026-50171-53|~2026-50171-53]] || [[Special:Contributions/~2026-50171-53|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50171-53}}
|-
| 77 || [[User:Ch|Ch]] || [[Special:Contributions/Ch|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Ch}}
|-
| 78 || [[User:~2026-49655-88|~2026-49655-88]] || [[Special:Contributions/~2026-49655-88|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49655-88}}
|-
| 79 || [[User:~2026-49775-94|~2026-49775-94]] || [[Special:Contributions/~2026-49775-94|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49775-94}}
|-
| 80 || [[User:Jommy3210|Jommy3210]] || [[Special:Contributions/Jommy3210|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Jommy3210}}
|-
| 81 || [[User:AbbosTohirjonov|AbbosTohirjonov]] || [[Special:Contributions/AbbosTohirjonov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|AbbosTohirjonov}}
|-
| 82 || [[User:~2026-49932-20|~2026-49932-20]] || [[Special:Contributions/~2026-49932-20|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49932-20}}
|-
| 83 || [[User:Toshmurod Abdurahmonov|Toshmurod Abdurahmonov]] || [[Special:Contributions/Toshmurod Abdurahmonov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Toshmurod Abdurahmonov}}
|-
| 84 || [[User:~2026-50085-06|~2026-50085-06]] || [[Special:Contributions/~2026-50085-06|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50085-06}}
|-
| 85 || [[User:~2026-49860-04|~2026-49860-04]] || [[Special:Contributions/~2026-49860-04|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49860-04}}
|-
| 86 || [[User:Nataev|Nataev]] || [[Special:Contributions/Nataev|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Nataev}}
|-
| 87 || [[User:~2026-49685-40|~2026-49685-40]] || [[Special:Contributions/~2026-49685-40|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49685-40}}
|-
| 88 || [[User:~2026-49769-72|~2026-49769-72]] || [[Special:Contributions/~2026-49769-72|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49769-72}}
|-
| 89 || [[User:~2026-49896-43|~2026-49896-43]] || [[Special:Contributions/~2026-49896-43|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49896-43}}
|-
| 90 || [[User:Papel1971|Papel1971]] || [[Special:Contributions/Papel1971|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Papel1971}}
|-
| 91 || [[User:Biberbaer|Biberbaer]] || [[Special:Contributions/Biberbaer|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Biberbaer}}
|-
| 92 || [[User:~2026-50035-86|~2026-50035-86]] || [[Special:Contributions/~2026-50035-86|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50035-86}}
|-
| 93 || [[User:~2026-50098-31|~2026-50098-31]] || [[Special:Contributions/~2026-50098-31|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50098-31}}
|-
| 94 || [[User:UzbHaker|UzbHaker]] || [[Special:Contributions/UzbHaker|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|UzbHaker}}
|-
| 95 || [[User:~2026-50032-18|~2026-50032-18]] || [[Special:Contributions/~2026-50032-18|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50032-18}}
|-
| 96 || [[User:~2026-49925-56|~2026-49925-56]] || [[Special:Contributions/~2026-49925-56|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49925-56}}
|-
| 97 || [[User:~2026-50282-32|~2026-50282-32]] || [[Special:Contributions/~2026-50282-32|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50282-32}}
|-
| 98 || [[User:Ooligan|Ooligan]] || [[Special:Contributions/Ooligan|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Ooligan}}
|-
| 99 || [[User:USSR-Slav|USSR-Slav]] || [[Special:Contributions/USSR-Slav|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|USSR-Slav}}
|-
| 100 || [[User:~2026-49791-10|~2026-49791-10]] || [[Special:Contributions/~2026-49791-10|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49791-10}}
|-
| 101 || [[User:~2026-49307-39|~2026-49307-39]] || [[Special:Contributions/~2026-49307-39|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49307-39}}
|-
| 102 || [[User:~2026-49602-93|~2026-49602-93]] || [[Special:Contributions/~2026-49602-93|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49602-93}}
|-
| 103 || [[User:Kichikalloma|Kichikalloma]] || [[Special:Contributions/Kichikalloma|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Kichikalloma}}
|-
| 104 || [[User:~2026-48789-01|~2026-48789-01]] || [[Special:Contributions/~2026-48789-01|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-48789-01}}
|-
| 105 || [[User:Punisher03|Punisher03]] || [[Special:Contributions/Punisher03|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Punisher03}}
|-
| 106 || [[User:Muhammadsodiqjon|Muhammadsodiqjon]] || [[Special:Contributions/Muhammadsodiqjon|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Muhammadsodiqjon}}
|-
| 107 || [[User:~2026-49382-12|~2026-49382-12]] || [[Special:Contributions/~2026-49382-12|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49382-12}}
|-
| 108 || [[User:IlhomjonM005|IlhomjonM005]] || [[Special:Contributions/IlhomjonM005|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|IlhomjonM005}}
|-
| 109 || [[User:LittlMY|LittlMY]] || [[Special:Contributions/LittlMY|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|LittlMY}}
|-
| 110 || [[User:~2026-49383-03|~2026-49383-03]] || [[Special:Contributions/~2026-49383-03|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49383-03}}
|-
| 111 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 112 || [[User:Rosiestep|Rosiestep]] || [[Special:Contributions/Rosiestep|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Rosiestep}}
|-
| 113 || [[User:Behruzbek Mamadaliyev|Behruzbek Mamadaliyev]] || [[Special:Contributions/Behruzbek Mamadaliyev|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Behruzbek Mamadaliyev}}
|-
| 114 || [[User:Nodirbek Abdumannonov22|Nodirbek Abdumannonov22]] || [[Special:Contributions/Nodirbek Abdumannonov22|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Nodirbek Abdumannonov22}}
|-
| 115 || [[User:Aljuqiy|Aljuqiy]] || [[Special:Contributions/Aljuqiy|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Aljuqiy}}
|-
| 116 || [[User:~2026-49132-56|~2026-49132-56]] || [[Special:Contributions/~2026-49132-56|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49132-56}}
|-
| 117 || [[User:Sarbaraliyevjavohirbek|Sarbaraliyevjavohirbek]] || [[Special:Contributions/Sarbaraliyevjavohirbek|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Sarbaraliyevjavohirbek}}
|-
| 118 || [[User:~2026-49085-38|~2026-49085-38]] || [[Special:Contributions/~2026-49085-38|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49085-38}}
|-
| 119 || [[User:Зофья|Зофья]] || [[Special:Contributions/Зофья|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Зофья}}
|-
| 120 || [[User:~2026-49297-72|~2026-49297-72]] || [[Special:Contributions/~2026-49297-72|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49297-72}}
|-
| 121 || [[User:~2026-49427-44|~2026-49427-44]] || [[Special:Contributions/~2026-49427-44|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49427-44}}
|-
| 122 || [[User:Amherst99|Amherst99]] || [[Special:Contributions/Amherst99|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Amherst99}}
|-
| 123 || [[User:Vol71193|Vol71193]] || [[Special:Contributions/Vol71193|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Vol71193}}
|-
| 124 || [[User:~2026-49565-71|~2026-49565-71]] || [[Special:Contributions/~2026-49565-71|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49565-71}}
|-
| 125 || [[User:~2026-49789-31|~2026-49789-31]] || [[Special:Contributions/~2026-49789-31|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49789-31}}
|-
| 126 || [[User:~2026-49550-03|~2026-49550-03]] || [[Special:Contributions/~2026-49550-03|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49550-03}}
|-
| 127 || [[User:~2026-49621-36|~2026-49621-36]] || [[Special:Contributions/~2026-49621-36|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49621-36}}
|-
| 128 || [[User:~2026-49660-16|~2026-49660-16]] || [[Special:Contributions/~2026-49660-16|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49660-16}}
|-
| 129 || [[User:Quinlan83|Quinlan83]] || [[Special:Contributions/Quinlan83|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Quinlan83}}
|-
| 130 || [[User:~2026-49652-23|~2026-49652-23]] || [[Special:Contributions/~2026-49652-23|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49652-23}}
|-
| 131 || [[User:~2026-49690-55|~2026-49690-55]] || [[Special:Contributions/~2026-49690-55|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49690-55}}
|-
| 132 || [[User:Realuservip|Realuservip]] || [[Special:Contributions/Realuservip|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Realuservip}}
|-
| 133 || [[User:Kotzaztzikli|Kotzaztzikli]] || [[Special:Contributions/Kotzaztzikli|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Kotzaztzikli}}
|-
| 134 || [[User:~2026-49752-82|~2026-49752-82]] || [[Special:Contributions/~2026-49752-82|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49752-82}}
|-
| 135 || [[User:~2026-49614-73|~2026-49614-73]] || [[Special:Contributions/~2026-49614-73|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49614-73}}
|-
| 136 || [[User:~2026-49698-71|~2026-49698-71]] || [[Special:Contributions/~2026-49698-71|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49698-71}}
|-
| 137 || [[User:~2026-49787-78|~2026-49787-78]] || [[Special:Contributions/~2026-49787-78|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49787-78}}
|-
| 138 || [[User:Eagle1199|Eagle1199]] || [[Special:Contributions/Eagle1199|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Eagle1199}}
|-
| 139 || [[User:MMichkov|MMichkov]] || [[Special:Contributions/MMichkov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|MMichkov}}
|-
| 140 || [[User:~2026-49508-64|~2026-49508-64]] || [[Special:Contributions/~2026-49508-64|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49508-64}}
|-
| 141 || [[User:~2026-49732-75|~2026-49732-75]] || [[Special:Contributions/~2026-49732-75|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49732-75}}
|-
| 142 || [[User:~2026-49581-32|~2026-49581-32]] || [[Special:Contributions/~2026-49581-32|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49581-32}}
|-
| 143 || [[User:~2026-49677-85|~2026-49677-85]] || [[Special:Contributions/~2026-49677-85|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49677-85}}
|-
| 144 || [[User:~2026-50186-06|~2026-50186-06]] || [[Special:Contributions/~2026-50186-06|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50186-06}}
{{/end}}</text>
      <sha1>2xroucg8o5smiqsjf8qes3i6mr2h7p9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Lhoussine BENTAYFASTE</title>
    <ns>3</ns>
    <id>717912</id>
    <revision>
      <id>6272751</id>
      <parentid>5922203</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>روتانا</username>
        <id>153443</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>روتانا [[Foydalanuvchi munozarasi:Lhoussine Bentayfaste]] sahifasini [[Foydalanuvchi munozarasi:Lhoussine BENTAYFASTE]]ga koʻchirdi: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Lhoussine Bentayfaste|Lhoussine Bentayfaste]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Lhoussine BENTAYFASTE|Lhoussine BENTAYFASTE]]&quot;</comment>
      <origin>2451083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1709" sha1="j96xya7fg8aco0a6p19o1nrn1w02jhu" xml:space="preserve">==Xush kelibsiz==
[[Fayl:Culinary fruits front view.jpg|thumb|300px|[[Meva]]lardan oling! [[Fayl:Face-smile.svg|25px]]]]
Salom, '''{{SAHIFANOMI}}'''! Vikipediyaga [[Vikipediya:Xush kelibsiz|xush kelibsiz]]! Qoʻshajak hissangiz uchun oldindan rahmat. Umid qilamizki, sizga [[Vikipediya:Vikipediyachi|vikipediyachi]] boʻlish manzur boʻlgay! Sizga yordam tariqasida mana bu maqolalar bilan tanishib chiqishni taklif qilamiz:
*[[Vikipediya:Besh ustun|Vikipediyaning besh ustuni]]
*[[Vikipediya:Dars|Qisqa dars]]
*[[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola qanday yoziladi?]]
*[[VP:YORDAM|Yordam sahifasi]]
*[[Vikipediya:Qumloq|Sinov tahrirlari uchun sahifa]]

Iltimos, munozara sahifalarida oʻz fikringizni bildirganingizdan soʻng, [[Vikipediya:Imzo|imzo]] chekishni unutmang (bu toʻrtta tilda belgisini yozish bilan amalga oshiriladi: &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;; bu belgilar avtomatik ravishda sizning [[VP:Foydalanuvchi nomi siyosati|foydalanuvchi nomingiz]] va sanaga aylantiriladi). Agarda yordamga muhtoj boʻlsangiz, ''munozara sahifangiz''ga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ni qoʻshing yoki mendan '''[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara sahifam]]da''' sizni qiziqtirgan savolni soʻrang. [[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin. 

Yana bir bor xush kelibsiz!
[[Foydalanuvchi:MalikxanBot|&lt;b&gt;&lt;font color=&quot;orange&quot;&gt;MalikxanBot&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;]] &lt;sup&gt;[[Foydalanuvchi munozarasi:MalikxanBot|'''&lt;span style=&quot;color:green;font-family:monospace&quot;&gt;aloqa&lt;/span&gt;''']]&lt;/sup&gt; 18:09, 6-Yanvar 2022 (UTC)</text>
      <sha1>j96xya7fg8aco0a6p19o1nrn1w02jhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sharof Rashidov tumani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>726884</id>
    <revision>
      <id>6272807</id>
      <parentid>6001743</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T03:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50327-06</username>
        <id>307935</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xoʻjaligi */</comment>
      <origin>6272807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4453" sha1="c139xdjl0reqqtk1gh4fjyg5tigjr9w" xml:space="preserve">{{Maʼmuriy birlik|Mamlakat=[[Oʻzbekiston]]|Maqomi=[[tuman]]|Tarkibida=[[Jizzax viloyati]]|Markazi=[[Uchtepa (shahri)]]|Asos solingan=1926-yil 29-sentyabr|Rahbari=Asilbek Ashurov Rahmonovich|Aholi=247,300|Roʻyxatga olingan yil=1926|Maydoni=1259.4 |Xarita=Jizzax tumani.png|Soat mintaqasi=[[UTC+5]]|Telefon kodi=+998 72|Pochta indeksi=131100|Sayt=https://gov.uz/uz/shrashidov/pages/about}}

== Sharof Rashidov tumani ==
(sobiq Jizzax tumani) Jizzax viloyatidagi asosiy ma’muriy-hududiy birliklardan biri bo‘lib, 1926-yil 29-sentyabrda tashkil etilgan. Maydoni 1,259.4 𝑘𝑚2, aholisi 2025-yil holatiga ko‘ra 247,3 ming kishini tashkil etadi. Tuman markazi — Uchtepa shahri. Hokimi: 2025 yil 22 avgustdan buyon [https://www.gazeta.uz/oz/2025/08/22/sharof-rashidov/][[Ashurov Asilbek Rahmonovich|Asilbek Ashurov Rahmonovich]]. Tumanda 48 ta mahalla fuqarolar yig‘ini mavjud.Geografik joylashuvi va xo‘jaligi:
Joylashuvi: Viloyatning markaziy qismida joylashgan bo‘lib, [[Forish tumani|Forish]], [[Zafarobod]], [[Paxtakor]], [[Gʻallaorol tumani|G‘allaorol]], [[Zarbdor tumani|Zarbdor]], [[Zomin tumani|Zomin]] va [[Baxmal]] tumanlari bilan chegaradosh.
Iqtisodiy ixtisoslashuv: Tuman asosan paxtachilik, g‘allachilik, bog‘dorchilik va sabzavotchilikka ixtisoslashgan.
Sanoat: „Jizzax don mahsulotlari“ aksiyadorlik jamiyati, Uchtepa non kombinati va mahsulotlarni qadoqlash korxonalari faoliyat yuritadi.
Infratuzilma: Tumanda 52 ta umumta’lim maktabi, musiqa maktablari, kasb-hunar kollejlari, qishloq shifoxonalari va stadionlar mavjud. 
Tumanning nomi 2016-yil dekabr oyida atoqli davlat arbobi Sharof Rashidov sharafiga qayta nomlangan. Tuman iqtisodiyoti va qishloq xo‘jaligi viloyatda muhim o‘rin tutadi. 

== Tabiati ==
Sharof Rashidov tumani relyefi past-tekislik, qir va togʻlardan iborat. Gʻarbida Qoʻytosh va janubida Molguzar togʻ tizmalari joylashgan. Foydali qazilmalardan volfram, ohaktosh va b. bor. Iqlimi keskin kontinental. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 28—30°, yanvarniki —2 dan —4° gacha, Yiliga oʻrtacha 425&amp;nbsp;mm yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri 210—215 kun. Asosan boʻz, och boʻz tuproqlar tarqalgan. Tuman Sangzor daryosi va Tuyatortar kanali orqali Zarafshondan sugʻoriladi. Sharof Rashidov tumanidan Ravotsoy va bir necha kichik soylar oqib oʻtadi. Yovvoyi oʻsimliklardan yantoq, shoʻra, shuvoq, qiyoq qamish, yulgʻun, gʻumay, ituzum va b. oʻsadi. Bahorda qirlardan yaylov sifatida foydalaniladi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, boʻri, chiyaboʻri, quyon, kalamush, toshbaqa, ilon, kaltakesak, qushlardan kaptar, qargʻa, mayna, chugʻurchiq, kalxat yashaydi.

Aholisi asosan oʻzbeklar; shuningdek, qozoq, eroniy, tojik, loʻli, qirgʻiz, rus, boshqalar yashaydi. Aholining oʻrtacha zichligi 1&amp;nbsp;km{{sup|2}} ga 5 ming kishi toʻgʻri keladi.

== Xoʻjaligi ==
Tuman, asosan paxta yetishtirishga ixtisoslashgan. Gʻallachilik, bogʻdorchilik, sabzavotchilik bilan ham shugʻullaniladi. Jami ekin mayd. 41,1 ming ga, shu jumladan gʻalla ekinlari 22 ming ga, paxta 12 ming ga, sabzavot 882. ga, poliz ekinlari 1,3 ming ga, yem-xashak ekinlari 3,4 ming ga, bogʻlar 648 ga, tokzorlar 329 ga yerni tashkil qiladi. Barcha xoʻjaliklarda 25,1 ming qora mol, 40,6 ming qoʻy va echki, 1,5 ming ot bor.

Tumanda „Jizzax don mahsulotlari“ aksiyadorlik jamiyati, shuningdek, Uchtepa non kombinati va mahsulotlarni qadoqlash korxonasi faoliyat koʻrsatadi. 4 avtokorxona mavjud. Uchtepa yengil sanoat va kasb-hunar kollejlari (500 talaba), litsey, 2 musiqa maktabi, 52 umumiy taʼlim maktabi (33,4 ming oʻquvchi), 40 jamoat va bolalar kutubxonalari (392 ming kitobga ega), muzey, stadion bor. 3 qishloq kasalxonasi, maxsus dispanser, 2 qishloq vrachlik punkti, 32 feldsher-akusherlik punkti boʻlib, ularda 166 vrach, 898 oʻrta tibbiy xodim ishlaydi. „Jizzax ovozi“ tuman gazetasi chiqadi (adadi 2000).&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt; L

== Manbalar ==
{{https://gov.uz/oz/shrashidov/pages/about}}

https://kun.uz/news/2025/08/22/sharof-rashidov-tumaniga-yangi-hokim-tayinlandi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://gov.uz/oz/shrashidov |sarlavha=}}&lt;/ref&gt;

https://www.gazeta.uz/oz/2025/08/22/sharof-rashidov/&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://gov.uz/oz/shrashidov/pages/about |sarlavha=Jizzax viloyati Sharof Rashidov tuman hokimligi}}&lt;/ref&gt;


{{Jizzax viloyati}}


{{chala}}

[[Turkum:Jizzax viloyati tumanlari]]
[[Turkum:Sharof Rashidov tumani]]</text>
      <sha1>c139xdjl0reqqtk1gh4fjyg5tigjr9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xitoy imperiyasining tashqi aloqalari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>730045</id>
    <revision>
      <id>6272991</id>
      <parentid>6147205</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6272991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46699" sha1="behvh69ekvo7ri7m2ddxzscnqrzv756" xml:space="preserve">: ''1800-yildan keyingi tarix uchun [[Xitoyning tashqi aloqalari tarixi]]ga qarang.''

'''Xitoy Imperiyasining''' [[Sin (imperatorlar sulolasi)|Sin sulolasidan]] [[Sin (sulola)|Sin sulolasigacha]] boʻlgan tashqi aloqalari sulolalarning mavqee koʻtarilib, pasayganligi sababli koʻplab vaziyatlarni qamrab oldi. [[Xitoy madaniyati]] qoʻshni hamda uzoq mamlakatlarga taʼsir koʻrsatdi, shu bilan birga tashqi taʼsirlar koʻlami oʻzgarib turdi, uning natijasida baʼzi hududlar hatto zabt etildi. [[Xan (sulola)|Xan sulolasi davrida]] [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]] savdo yoʻllari jonlanib, [[Ellinizm|ellinistik]] oʻrta Osiyo, [[Parfiya|Parfiya imperiyasi]] hukmronligi ostidagi Fors va Janubiy Osiyoni Xitoy imperiyasi bilan bogʻladi. Miloddan avvalgi II asrda [[Chjan Syan]] moʻgʻul [[Hun xoqonligi|Xunnu]] konfederatsiyasiga qarshi ittifoqchi izlash maqsadida Oʻrta Osiyoga kirib borgan birinchi taniqli xitoy diplomati boʻldi. Xan xitoylarining [[Rim imperiyasi]]ga kirishga urinishlari va milodiy 97-yilda Gan Yin boshchiligidagi missiya muvaffaqiyatsizlikka uchragan boʻlsa-da, Xitoy tarixiy yozuvlarida rimliklar Hind okeani orqali janubiy Xitoy va Vetnamga sayohat qilishganligi qayd etilgan. Hindistondan kelgan buddizm [[Xan (sulola)|Sharqiy Xan]] sulolasi davrida Xitoyga kiritilgan va qoʻshni Vetnam, Koreya va Yaponiyaga tarqalgan, ularning barchasi Xitoy modeliga asoslangan [[Konfutsiylik|konfutsiy]] madaniyatini qabul qilgan.

Arab xalifaligida Umaviylar sulolasi hokimiyatga kelgach, [[Tan|Tan sulolasi]] davrida Xitoyning Islom dunyosi bilan aloqalari boshlangan. Bu vaqtda Xitoyga [[zardushtiylik]], nestoriy nasroniylik va islom kabi bir qancha dinlar kirib keldi, leki Xitoy buddizmi va [[daosizm]]i hukmron dinligicha qoldi. Son sulolasi [[moʻgʻullar istilosi]]ga qadar qoʻshni Lyao va [[Szin|Jin]] sulolalari bilan teng huquqlilik asosida aloqalar olib bordi. [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻullar imperiyasi]] Osiyoda hukmron davlatga aylangach, [[Pax Mongolica]] XIII asr boshlari va oʻrtalarida sharqdan gʻarbga tovarlar, gʻoyalar va texnologiyalar savdosini ragʻbatlantirdi. Masalan, [[Marko Polo]] sharqqa va gʻarbga xavfsiz sayohat qila olgan edi. [[Xubilay]]xon asos solgan moʻgʻullar boshchiligidagi [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasi]] poytaxt Xonbaliqda (hozirgi Pekin) hukmronlik qilgan. Yuan sulolasining Yaponiyaning Kamakura syogunati bilan muvaffaqiyatsiz diplomatiyasi moʻgʻullarning Yaponiyaga bostirib kirishiga sabab boʻldi va bu Yuan imperiyasi uchun muvaffaqiyatsiz yakunlandi.

Yuan sulolasining qulashi va 1368-yilda [[Chju Yuanchjan|imperator Chju Yuanchjan]] boshchiligida [[Min (sulola)|Min sulolasining]] tashkil topishi ortidan, XV asrda Xitoy imperiyasi Xitoy xazina floti admirali [[Chjan Xe]]ning chet elga sayohatini rejalashtirdi. Imperator Yongle vakillari sifatida Chjan floti Janubi-Sharqiy Osiyo, Hind okeani va Sharqiy Afrika boʻylab suzib, oʻlponlar talab qildi, vassal davlatlarga katta sovgʻalar berdi va hatto Shri-Lankaga bostirib kirdi. Biroq, keyinchalik flot demontaj qilindi va bundan keyin Min imperatorlari xalqaro savdo va tashqi aloqalarni bir nechta dengiz portlari bilan cheklaydigan ''[[Xayjin]]'' izolyatsion siyosatini qoʻllab-quvvatladilar. Bu siyosatlar Xorxe Alvares (Xitoyga dengiz orqali sayohat qilgan birinchi chet ellik) va Rafael Perestrello kabi yevropalik tadqiqotchilar kelganidan keyin asta-sekin oʻzgarib bordi va dastlab [[Portugaliya imperiyasi]]ga qarshi urush olib borilgan boʻlsa-da, XVI asrda [[Makao]]da portugallarga mustamlakachilik qarorgohi berildi. Xitoyda [[Katolik cherkovi|katolik]] iyezuit missiyalari ham joriy etildi, Matteo Ricci Pekindagi Min imperatorlarining [[Imperator saroyi|yopiq shahriga]] kirishga ruxsat berilgan birinchi yevropalik boʻldi. Keyingi [[Sin (sulola)|Sin sulolasi davrida]] Juzeppe Kastiglione kabi Yevropadan kelgan iyezuitlar Xitoy marosimlari boʻyicha bahslar va 1706-yilda koʻpchilik missionerlar haydab chiqarilgunga qadar hukumatda iltifot qozondilar.

XIV asrda moʻgʻullar imperiyasining parchalanishi Oʻrta Osiyo savdo yoʻllarini xavfli qilib, Gʻarbiy Yevropa davlatlarini okean yoʻllarini oʻrganishga majbur qildi. Portugaliya va [[Ispaniya imperiyasi]]dan keyin Gollandiya imperiyasi va [[Britaniya imperiyasi]] kabi protestant davlatlari XVII asrning boshlaridan Xitoy bilan savdo qila boshladilar. Buyuk Britaniya Qirolligi 1600-yilda Britaniyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasiga Xitoy bilan savdo monopoliyasini berdi va Sin hukumati 1756-yilda [[Kanton tizimi]]ni yaratish orqali gʻarb bilan rivojlanayotgan savdoni nazorat qilishga oʻtdi va bu savdogarlar uchun savdo monopoliyasini joriy qildi. Tashqi savdoni oʻn uchta faktoriya va janubdagi Kanton (oʻsha paytda Guanchjou deb atalgan) bilan cheklab qoʻydi. 1793-yilgi Britaniyaning [[Makartni elchiligi]] [[imperator Syanlun]]ni tashqi savdo uchun shimoliy Xitoy portlarini ochishga yoki toʻgʻridan-toʻgʻri aloqalar oʻrnatishga ishontira olmadi. Choy kabi tovarlarning Britaniyaga oʻsib borayotgan importi xarajatlari kontrabandachilarning noqonuniy savdosi bilan qoplandi. Biroq, Sinning bir tomonlama afyun sotishni taqiqlashi afyun urushlari va Xitoyning magʻlubiyatiga olib keldi. 1842-[[Nankin shartnomasi|yilgi Nankin shartnomasi]] Kanton tizimini bir qator [[shartnoma portlari]] bilan almashtirdi va qirgʻoq savdo tizimini ham tugatdi.

== Tarix ==
[[Fayl:Yongle-Emperor1.jpg|thumb| Imperator [[Yongle]] (1402–1424-yillar). Uning hukmronligi davrida admiral Chjan Xe yettita xazina sayohatida chet elda ulkan dengiz flotini boshqargan.]]
Oldingi davrlarda Xitoyning tashqi aloqalari nazariyasi Xitoy imperiyasini Osmon sulolasi, jahon sivilizatsiyasining markazi, Xitoy imperatori esa sivilizatsiyalashgan dunyoning yetakchisi deb hisoblardi. Bu qarash Xitoyni &quot; osmon ostidagi hamma narsaga &quot; ega deb hisobladi. Boshqa barcha davlatlar Xitoyning syuzerin hukmronligi ostidagi tarmoqlar hisoblangan. Baʼzilar toʻgʻridan-toʻgʻri [[Vassallik|vassallar]] edi. Nazariy jihatdan, imperator poytaxti atrofidagi yerlar &quot;beshta boʻysunish hududi&quot; deb hisoblangan. Ushbu hududlar Osmon oʻgʻlining taʼsir kuchiga qarab farqlangan.

Xitoyning tashqi siyosati dunyoning qolgan qismi kambagʻal va qoloq boʻlib, bizga taklif qiladigan narsasi yoʻq, degan qarash tufayli, bir necha davrlarga boʻlinadi.

Shunga qaramay, Xitoy oʻz tarixining boshidanoq savdo markazi boʻlgan. Xitoyning tashqi dunyo bilan oʻzaro aloqalarining aksariyati [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]] orqali amalga oshirilgan. Bu milodiy II asrda [[Rim imperiyasi]] vakillari bilan aloqa va XIII asrda [[Venesiya|venetsiyalik]] sayohatchi [[Marko Polo]]ning tashriflarini oʻz ichiga oladi.

Xitoyning tashqi siyosati odatda shimoldan &quot;varvar&quot; [[Varvarlar|bosqinchilar]] (masalan, [[Hun xoqonligi|Xunlar]], [[Mongollar|Moʻgʻullar]] va [[Chjurchjenlar|Jurchen]]) tahdidini toʻxtatishga qaratilgan edi. Bu faol hujum (shimolga yurish) yoki passiv mudofaa ([[Buyuk Xitoy devori]] misolida) kabi harbiy vositalar orqali amalga oshirilar edi. Xitoyliklar, shuningdek, ''heqin'' yaʼni &quot;tinch nikohlar&quot; deb nomlanuvchi nikoh ittifoqlarini ham tuzadilar.

Xitoy zobitlari &quot;yetuk/tanish vahshiylar&quot; (Xitoy madaniyati taʼsirida boʻlgan chet elliklar) va &quot;xom varvarlar&quot;ni farqlashadi.

Koʻp davrlarda Xitoy tashqi siyosati ayniqsa qatʼiy edi. Bunday holatlardan biri [[Min (sulola)|Min sulolasi]] davrida admiral Chjan Xening xazina sayohatlari misolida koʻrinadi.

== Sin sulolasi ==
[[Fayl:Qin_empire_210_BCE.png|thumb| Miloddan avvalgi 210-yilda [[Sin (imperatorlar sulolasi)|Sin sulolasining]] chegaralari.]]
[[In (tarixiy davlat)|Oldindan Shan]] va [[Chjou]] sulolalarining koʻplab qirollari hukmronlik qilgan boʻlsa-da, miloddan avvalgi 221-yilda Sin davlati hukmdori Yin Chjen ([[Sin Shixuandi|Sin Shi Xuandi]]) birinchi boʻlib Chjou sulolasi qoʻl ostidagi turli vassal davlatlarni, shuningdek, uning tarkibida boʻlmagan davlatlarni bosib oldi. U bu turli davlatlarni nisbatan birlashgan va yagona imperiyaga, [[Sin (imperatorlar sulolasi)|Sin imperiyasiga]] aylantira oldi. Uning rahbarligi davrida qonuniy falsafaga qatʼiy rioya qilish asosida yaratilgan jamiyat bilan bir vaqtlar gʻarbiy chegaradagi barcha raqib [[Chjango|urushayotgan davlatlarni]] zabt etdi. Xitoy hududi shimolda Ichki Moʻgʻuliston va Manjuriyagacha kengaytirildi va janubga hozirgi [[Guandun]] va shimoliy Vetnamning mahalliy Baiyue (ikkinchisi Jiaozji, keyin esa [[Tan|Tan sulolasi]] davrida Annam deb ataladi) ga dengiz ekspeditsiyalari joʻnatildi. Ushbu hududlarga bostirib kirib, Xitoy hukmronligi ostiga oldi.&lt;ref name=&quot;Mark Edward Lewis 2007&quot;&gt;Mark Edward Lewis, ''The Early Chinese Empires: Qin and Han'' (2007).&lt;/ref&gt;

== Xan sulolasi ==
 
[[Xan (sulola)|Xan sulolasi]] davri (miloddan avvalgi 202-yil&amp;ndash;milodiy 220-yillar) Xitoy imperiyasining tashqi aloqalari tarixida [[Udi|Xan imperatori Vuning]] uzoq hukmronligi davrida (miloddan avvalgi 141&amp;ndash;87-yillar) diplomat Chjanning sayohatlari imperiya tarixidagi yangi davr boʻldi. Chjan birinchi marta Xitoyning turli Osiyo hududlari bilan aloqalarini ochdi. [[Yuyechji|Xunlarga]] qarshi yuechjilar bilan ittifoq tuzish maqsadida Gʻarbiy hududlarga sayohat qilgan Chjan Syan koʻp yillar davomida [[Hun xoqonligi|Xunlar]] tomonidan qamoqqa olingan, biroq u ilgari xitoyliklar uchun nomaʼlum boʻlgan yerlar haqida batafsil maʼlumotlarni olib kelgan. Bunga uning [[Ellinizm|ellinlashgan]] [[Fargʻona]] ([[Davan|Dayuan]]), [[Yunon-Baqtriya podsholigi]] (Daxiya), Anxi (Parfiyaning [[Ahamoniylar davlati|Fors imperiyasi]]), Syaoji ([[Mesopotamiya]]), Shendu (Hindiston) va [[Uyshun]] Oʻrta Osiyo koʻchmanchilari hududlariga qilgan sayohatlari tafsilotlari muhim maʼlumotlar hisoblandi. Uning sayohatlaridan soʻng, Xitoydan Rim imperiyasiga qadar [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻlining]] mashhur quruqlik savdo yoʻli yaratildi. Imperator Vu ham oʻzining Xunlarga qarshi muvaffaqiyatli yurishlari bilan mashhur edi. U [[Manjuriya]]da Xanning toʻrtta qoʻmondonligini oʻrnatish uchun Viman Joseon qirolligiga qarshi urush qildi. Imperiya janubiy Xitoy va [[Vyetnam|Shimoliy Vetnamga]], keyin esa Bayyue qirolliklari hududi hisobiga kengayishni boshladi. Xan imperiyasi shaharlarni magʻlub etganidan keyin Minyueni oʻzlashtirdi va Yunnandagi Dianni qoʻshib oldi. Miloddan avvalgi 111-yilga kelib, imperator Vu Xan-Nanyue urushi natijasida Nanyue qirolligini bosib oldi. Nanyue Triệu sulolasi tomonidan boshqarilgan. Xitoyning Nanyue ustidan hukmronligi Sin dengiz floti zobiti Chjao Tuo tomonidan SIn sulolasi qulashi va Xan sulolasi oʻrnatilishi vaziyatida hududni Xitoydan ajratib olguniga qadar davom etdi.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|first=Peter|last=Lorge|editor=Graff|title=A Military History of China|year=2012|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-3584-7|page=85}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|first=Patricia Buckley|last=Ebrey|title=The Cambridge Illustrated History of China|year=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-12433-1|page=86}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Han_map.jpg|left|thumb| [[Xan (sulola)|Xan sulolasi]] miloddan avvalgi 87-yilda, [[Udi|imperator Vu]] davrida [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻlining]] hududiy kengayishi va oʻrnatilishidan keyin.]]
Xitoyning savdo missiyalari faqat quruqlik boʻylab sayohat qilish bilan cheklanib qolmadi. Miloddan avvalgi II asrda xitoyliklar [[Janubi-Sharqiy Osiyo]]dan oʻtib [[Hind okeani]]ga suzib borib, dengiz orqali Hindiston va [[Shri Lanka|Shri-Lankaga]] rimliklardan oldin yetib borishgan. Bu dengiz yoʻlidan nafaqat savdogarlar va diplomatlar, balki xitoylik diniy missionerlar ham hind [[buddizm]] matnlarini [[sanskrit]]dan [[Xitoy tili|xitoy]] tiliga tarjima qilish uchun koʻplab sayohatlar uyushtirishdi. Milodiy 148-yilda An Shigao nomi bilan mashhur boʻlgan Parfiya shahzodasi birinchi boʻlib Buddizm oyatlarini xitoy tiliga tarjima qilgan. Miloddan avvalgi I asrda Oq Ot ibodatxonasini tashkil etgan imperator Min davri VI asr Xitoy yozuvchisi Yan Syuanji tomonidan buddizmning Xitoyga rasmiy kiritilish davri sifatida belgilangan. Milodiy I asrga kelib, xitoyliklar Va xalqi deb ataydigan Yayoi ([[Yaponiya]]) bilan dengiz aloqalarini oʻrnatdilar. I asrda  xitoylar markazi hozirgi Kambodjada joylashgan va qisman [[Birma]], [[Laos]], [[Tailand]] va [[Vyetnam]] hududlarini oʻz ichiga olgan Funan qirolligi bilan ham aloqalar oʻrnatdilar&lt;ref name=&quot;Mark Edward Lewis 2007&quot;/&gt;

Xan generali Ban Chao (milodiy 32-102-yillar) xunlarni mintaqadan siqib chiqargandan soʻng, gʻarbiy mintaqalardagi (Hozirgi [[Shinjon-Uygʻur muxtor rayoni|Shinjondagi]] [[Qashqar tekisligi|Tarim havzasi]]) davlatlarni qayta bosib oldi. Bunga Xitoy nazoratiga qaytarilgan [[Qashqar (shahar)|Qashgʻar]], [[Krurova]] va Xoʻtan qirolliklari kiradi. Shuningdek, u [[Rim imperiyasi|Rimga]] (Daqin) yetib borish uchun oʻzining elchisi Gan Yinni yubordi. Gan Ying, ehtimol, Qora dengiz va Rim tarkibidagi Suriyagacha yetib borib, ortga qaytgan. Biroq, u [[Rim imperiyasi]] haqidagi xabarlarni yozib qoldirdi. Xitoyda keyinchalik Rim elchilari boʻlgani haqida dalillar mavjud.&lt;ref name=&quot;Mark Edward Lewis 2007&quot;/&gt;

== Tarqoqlik davri ==
[[Fayl:Side_wall_statues_Yungang.jpg|thumb| Yungang Grotto haykallari, Xitoyning [[buddizm]]ni qabul qilishini aks ettiruvchi koʻplab madaniy ramzlardan biri.]]
[[Buddizm]] Xan sulolasi davrida kirib kelgan boʻlsa-da, mil. 220-589-yillardagi tartibsizliklar va parchalanishlar davrida u gullab yashnadi va buddist missionerlari tomonidan boshqa chet el mintaqalariga ham olib chiqildi. [[Sanskrit]] matnlarini xitoy tiliga tarjima qilish uchun Kuchadan Xitoyga sayohat qilgan Kumarajiva (344-413) kabi hind rohiblari ham bor edi. Buddist sutralarini olish va xitoy tiliga tarjima qilish uchun chet elga sayohat qilgan keksaligida Shri-Lanka, Hindiston va [[Nepal]]ga sayohat qilgan xitoylik rohib Faxyan (337-422) kabi koʻplab xitoyliklar ham bor edi. Xitoydan buddizm Koreyaga 372-yilda kirib kelgan. U birinchi boʻlib shimoliy [[Koguryo]] davlatida yoyilgan va oxir-oqibat oʻziga xos Koreya buddizmiga aylanadi. ''Nihon Shokiʼda'' qayd etilganidek, Yaponiyaga buddizm 552-yilda Koreyaning uchta qirolligidan birining hukmdori Baekje Seong tomonidan yuborilgan diniy missiya yordamida kiritilgan.

=== Uch qirollik ===
Uch qirollik davri (220-280-yillar) Xitoy tarixining Xan merosiga daʼvogar uchlik oʻrtasidagi tinimsiz urushlar bilan oʻtgan davr edi. Xitoyning uchta urushayotgan davlatga boʻlinishi mahalliy toʻqnashuvlarga kirishishni zaruratga aylantirdi, shuning uchun ular chet elga sayohat qilish muammolari bilan jiddiy shugʻullana olmadilar. gʻarbdagi Shu Xan davlati oʻsha paytda Nanman deb atalgan janubi-gʻarbdagi Hmong xalqini bosib oldi. Bu voqea haqidagi xabarlar Shimoliy Kao Vey davlatida joylashgan Syao Rui (226-239-yillar) saroyiga tashrif buyurgan, taxminan Aleksandr Severus tomonidan joʻnatilgan Rim elchiligi yozuvlarida qayd etilgan. Yana bir Rim elchiligi 284-yilda qayd etilgan. Bu, ehtimol Kar tomonidan yuborilgan. Ushbu elchilik xitoylar tomonidan qayd etilgan soʻnggi xitoy-rim aloqasi edi.

=== Jin sulolasi ===
Jin sulolasi 265-yilda (Shu Xan zabt etilgandan keyin) bir vaqtlar Kao Vey davlatiga xizmat qilgan zodagon Sima oilasi tomonidan tashkil etilgan va 280-yilda Sharqiy Vu davlatini bosib olib, Uch Qirollik davrini tugatgan. Biroq, 291-yildan 306-yilgacha boʻlgan davrdagi Sakkiz shahzoda urushi bilan davlat yana zaiflashdi. Bu sindirilgan [[Hun xoqonligi|Xun]] koʻchmanchilariga Xitoyning [[Loyan]] va Changʻandagi tarixiy poytaxtlarini qoʻlga kiritishga imkon berdi va Jin saroyi vakillarini janubga Syankanga (hozirgi [[Nankin]]) qochishga majbur qildi. Keyin Xunlar shimolda Xan Chjao podsholigi nomi ostida hukmronlik oʻrnatdi. Jin sulolasi davrida buddizmning davomli gullab-yashnashi kuzatildi.

=== Janubiy va Shimoliy sulolalar ===
Janubiy va Shimoliy sulolalar davri (420-589-yillar) oʻzidan oldingi Uch podshohlik davri kabi urushlar bilan oʻtgan davr boʻlsa-da, bu davr [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]] boʻylab buddizm ibodatxonalarining gullab-yashnash davri boʻldi. Bunga Yungang Grottoes, Longmen Grottoes va [[Ming uy|Mogao gʻorlari]] kabi Buddist manzilgohlari kiradi.

== Suy sulolasi ==
[[Fayl:Umayado_Miko.jpg|thumb|Shahzoda Shotoku (574-622) Yaponiya imperatorlik sulolasining regenti va siyosatchisi edi.]]
Yan Jian (imperator Ven) 581-yildan Shimoliy Xitoyda hukmronlik qildi va 589-yilda janubda Chen sulolasini bosib oldi va Xitoyni [[Suy|Suy sulolasi]] (581 &amp;ndash; 618-yillar) nomi ostida birlashtirdi. U va uning vorisi imperator Yan bir nechta harbiy yurishlar uyushtirdi.

Shimoliy Vyetnam bosib olindi, janubiy Vyetnamda esa Champa qirolligi ustidan vaqtinchalik nazorat oʻrnatildi. Ular Koreyaning Uch Qirolligi davrida Shimoliy Koreya qirolligi [[Koguryo]]ga qarshi muvaffaqiyatsiz yurishlarni uyushtirdilar, bu nafaqat qoʻshinni, balki oxir-oqibatda hukumat daromadlarining ham katta qismini yoʻq qildi.

[[Buyuk kanal|Buyuk Kanal]] Suy sulolasi davrida qurib bitkazildi. Bu kanal daryo transporti orqali shimoliy va janubiy Xitoy oʻrtasidagi mahalliy savdoni rivojlantirdi.

Ushbu qisqa muddatli sulola davrining diplomatik diqqatga sazovor jihatlaridan biri shahzoda Shotokuning 607-yilda Ono no Imoko boshchiligidagi Yaponiyaning Xitoydagi elchiligi edi.

Shahzoda Shotoku oʻz malikasi [[Imperator Suiko|Suikoni]] imperatritsa deb eʼlon qildi va oʻsha paytda oʻzini dunyodagi yagona imperator deb hisoblagan Xitoy imperatori bilan teng huquqlilikka daʼvo qildi. Shunday qilib, Shotoku xitoylik boʻlmagan davlat oʻzini faqat qirol deb atash mumkin, ammo imperator emas, degan Xitoy tamoyilini buzdi.

Imperator Yan yaponlarning bu xatti-harakatini &quot;qoʻpollik&quot; deb hisobladi, chunki bu uning sinotsentrik dunyoqarashiga zid edi. Nihoyat, u buni qabul qilishga va keyingi yilda Yaponiyaga elchi yuborishga majbur boʻldi, chunki u Koguryoni bosib olishga tayyorgarlik koʻrish uchun Yaponiya bilan toʻqnashuvdan qochishi kerak edi.

== Tan sulolasi ==
Tan [[Tan|sulolasi]] (618-907) Xitoy uchun oʻzining harbiy qudrati, vassal va mustamlakalarni bosib olish, tashqi savdo va Sharqiy Osiyodagi markaziy siyosiy va ustun madaniy mavqei nuqtai nazaridan Xitoy uchun yana bir yuksak davrdir.

Sulolaning eng mashhur hukmdorlaridan biri imperator Taizon (626–649-y.y.) edi. U Xitoy tarixida bir qancha muhim harbiy yurishlarni boshlagan. Ularning aksariyati [[Markaziy Osiyo]]dagi kuchli [[Turkiy xalqlar|turkiy]] davlatlarga qarshi. Bular Sharqiy Tujue, Tuyuhun va Xueyantuo ga qarshi yurishlarni oʻz ichiga oladi. [[Qashqar tekisligi|Tarim havzasidagi]] voha davlatlarini bosib olish uchun qoʻshinlar yuborildi. 644-yilda Qorashahr podsholigi, 649-yilda esa Kucha podsholigi bosib olindi. Tan imperiyasining gʻarbga kengayishi imperator Taizonning vorisi imperator Gaozon davrida ham davom etdi. U 657-yilda [[Gʻarbiy turk xoqonligi|turk]] xoqoni Ashina Xelu boshchiligidagi gʻarbiy turklarni general Su Dinfang boshchiligidagi [[qoʻshin]] yordamida magʻlub etdi.&lt;ref name=&quot;skaff&quot;&gt;{{kitob manbasi|first=Jonathan Karem|last=Skaff|editor=Nicola Di Cosmo|title=Military Culture in Imperial China|url=https://archive.org/details/militaryculturei0000unse|year=2009|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-03109-8|pages=[https://archive.org/details/militaryculturei0000unse/page/183 183]–185}}&lt;/ref&gt;

Koreya qirolligi Silla bilan kuchli ittifoqlikda Tan-Silla birlashgan floti 663-yilda Baekgang dengiz jangida Koreya qirolligi Baekje va uning Yamato (yapon) ittifoqchilari ustidan hal qiluvchi gʻalabaga erishdi. Imperator Taizon ittifoqchisi birlashgan Sillaga raqibi Koguryoni shimolda tor-mor etishga yordam berish maqsadida Koguryoga bostirib kirdi. Imperator Taizonning Shimoliy Koreyaga bostirib kirishdagi yana bir maqsadi 313-yilda Koguryo Jin sulolasidan tortib olgan va eski Xitoy qoʻmondonligi boʻlgan Lelang qoʻmondonligi hududini qaytarish edi. Biroq Koguryo hududi Tan imperiyasi emas, balki Silla va [[Boxay]] qirolliklari qoʻliga oʻtdi.
[[Fayl:Tang_Emperor_Taizong.jpg|left|thumb| Rassom Yan Liben (taxminan 600 &amp;#x2013; 673) tomonidan [[Tan|Tan sulolasi]] imperatori Taizon tasvirlangan rasm.]]
Tan sulolasi davridagi Xitoy savdo aloqalari gʻarbiy tomonda [[Arabiston yarim oroli]], [[Sharqiy Afrika]] va [[Misr]]gacha choʻzilgan. Xorijiy mamlakatlardan kelgan koʻplab zamonaviy yozuvchilar Xitoy kemalari, xorijiy portlarga olib kelingan Xitoy tovarlari, shuningdek, Xitoy dengiz portlarini tasvirlab berishgan. Xitoy mualliflari orasida yozuvchi Duan Chenshi (863-yilda vafot etgan) [[Somali]]dagi savdoni, 785-805-yillarda xitoylik geograf Jia Dan [[Fors koʻrfazi]]da qurilgan [[mayoq]]larni tasvirlab bergan. Ushbu maʼlumotlar keyinchalik musulmon yozuvchilari [[Masʼudiy|al-Masʼudiy]] va [[Muqaddasiy|al]] -Muqaddasiy tomonidan tasdiqlangan. [[Xitoyda Islom|Xitoyga islom dinining kirib]] kelishi imperator Gaozon (649-683 yillar hukmronligi) davrida [[Muhammad|Muhammad paygʻambarning]] amakisi [[Saʼd ibn Abu Vaqqos]] kabi sahobalar bilan boshlangan. Xitoy janubidagi [[Guanchjou]] dengiz porti butun Osiyo boʻylab chet ellik sayohatchilarni qabul qiluvchi dunyodagi eng yirik dengiz portlaridan biriga aylandi. oʻsha paytda Guanchjou dengiz ipak yoʻli boʻylab yirik port edi va Yaponiya bilan savdo olib borilgan.&lt;ref&gt;Thomas, R. D. A trip on the West River: new going and coming = 新往來. Canton: China Baptist
Publication Society, 1903. Call no: DS710 T366 1903.&lt;/ref&gt; Tan poytaxti Changʻan chet ellik sayohatchilar, taniqli mehmonlar, savdogarlar, elchilar va missionerlar bilan toʻlgan koʻp madaniyatli metropol sifatida mashhur boʻldi. [[Syuan Szan|Syuna Szan]] (664-yilda vafot etgan) kabi xitoylik buddist rohiblar tajriba orttirish, buddist yodgorliklarini yigʻish va qoʻshimcha sutralarni xitoy tiliga tarjima qilish uchun Hindiston kabi joylarga sayohat qilishni davom ettirdilar.

Imperator Syuantszun (712&amp;ndash;756-yillar) Tan sulolasining yuqori nuqtasi sifatida qaralsa-da, uning hukmronligining soʻnggi yillarida Xitoy tarixidagi eng halokatli qoʻzgʻolonlardan biri sodir boʻldi. Tan imperiyasi oʻz qurolli kuchlariga koʻplab Oʻrta Osiyo [[turklar]]ini jalb qilgan edi. Ulardan biri An Lushan (703 &amp;ndash; 757), [[Soʻgʻd|soʻgʻd-turki]] boʻlib, u imperator Syuantszunning kanizagi Yanning shaxsiy sevimli harbiy qoʻmondoniga aylandi. U millionlab odamlarning oʻlimiga sabab boʻlgan An Lushan qoʻzgʻolonini boshladi. Tan sulolasi Markaziy Osiyodagi mulklarini yoʻqotdi va tibetliklarning Xitoyga bostirib kirishiga va poytaxt Changʻanni vaqtincha egallashiga sharoit yaratib berdi. Tan sulolasi imperator Syantszun (805-820) davrida qayta tiklandi, lekin u hech qachon oʻzining sobiq harbiy va siyosiy mavqeiga erisha olmadi. Biroq, qoʻzgʻolonning kutilmagan taʼsiri hukumatning savdoga qoʻygan cheklovlarini yumshatish boʻldi. IX asr siyosiy jihatdan notinch boʻlgan boʻlsa-da, Xitoy iqtisodiyoti tashqi savdo bilan mustahkamlanib, rivojlanishda davom etdi. Yaponlar 894-yilda Tan imperiyasiga oʻz elchilarni joʻnatishdi.

== Besh sulola va oʻn podshohlik ==
Besh sulola va oʻn qirollik (907-960) davri birlashgan Tan va Son sulolalari oʻrtasida boʻlinish va Xitoy fuqarolar urushi davri edi. Bu davr [[Arabiston yarim oroli|Arabistondan]] Xitoyga yunoncha olovi (yoki asl nusxaga oʻxshash formulasi) kiritb kelishi bilan ajralib turadi. Keyinchalik yunon olovi Xitoyning yangi ixtirosi boʻlgan va Besh sulola va Son sulolasi davrida janglarda ishlatilgan ikki [[porshen]]li nasosli oʻt purkagichga nisbatan qoʻllandi.

== Son sulolasi ==
[[Fayl:China_11a.jpg|thumb|Shimoliy Son sulolasi (960-1127), shimolda qoʻshni gʻarbiy Sya va Liao sulolalari.]]
Xitoyning jahon diplomatiyasining markazi ekanligi haqidagi siyosiy nazariyasi [[Sharqiy Osiyo]]da koʻp jihatdan qabul qilingan. Biroq,  Xitoy zaiflik davrlari, masalan, Son sulolasi (960-1279) davri bundan mustasno.

Shimoliy Son sulolasi davrida (960-1279) Xitoy imperatorlari [[Kidonlar|Kidanlar]] boshchiligidagi Liao sulolasi imperatorlarini oʻzlariga teng deb qabul qilishga majbur boʻldilar. [[Chjurchjenlar|Jurchenlar]] boshchiligidagi [[Szin|Jin sulolasi]] Son sulolasi koʻmagida qoʻzgʻolon koʻtarib, Liao sulolasini taxtdan agʻdargandan soʻng, ular Songa qarshi chiqdilar va Jin-Son urushlarida Shimoliy Xitoyni [[Xuayxe|Xuayxe daryosiga qadar boʻysundirdilar]].

Keyin Janubiy Son sulolasining imperator saroyi (1127—1279) Jin sulolasining [[Chjurchjenlar|Jurchen]] hukmdorlarini oʻz hukmdorlari deb tan olishga majbur boʻldi. [[Mongollar|Moʻgʻullar]] 1234-yilda Son sulolasi yordamida Jin sulolasini bosib oldilar. 1279-yilga kelib [[Xubilay|Xubilay xon]] boshchiligidagi moʻgʻullar tomonidan Son sulolasi ham bosib olingan va [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasiga]] asos oslingan.
[[Fayl:Map_of_China_1142.jpg|left|thumb| [[Szin|Jin sulolasi]] shimolni bosib olgandan keyin Janubiy Son sulolasi (1127–1279).]]
Shimolda [[Tangutlar|Tangut]]lar boshchiligidagi gʻarbiy Sya kabi kuchli sulolalar davrida Son sulolasi mohir diplomatiya bilan shugʻullanishga majbur boʻldi. Taniqli davlat arboblari va olimlar Shen Kuo (1031–1095) va Su Son (1020–1101) chegaradagi kelishmovchiliklarni bartaraf qilish uchun Lyao sulolasiga Son elchisini yubordilar. Shen Kuo Son sulolasining shimoldagi qonuniy chegaralarini arxivda saqlangan eski hujjatlar va Son va Lyao sulolalari oʻrtasida imzolangan shartnomalar orqali tasdiqladi. Su Son sulolasining qonuniy chegaralarini xuddi shunday tarzda tasdiqladi, faqat u oʻzining [[Xaritagrafiya|kartografiya]] va xaritalar boʻyicha keng bilimlaridan qizgʻin chegara bahsini hal qilish uchun foydalangan.

Son sulolasi davrida Xitoy dengiz savdosi keskin oshdi. Savdoda Guanchjoudagi gavjum dengiz porti yetakchilik qildi. Chet eldagi dengiz savdosi [[Futszyan|Fujian]] provinsiyasida rivojlanayotgan kemasozlik sanoati bilan uygʻunlashdi. Bu, shuningdek, Son Xitoydagi iqtisodiy inqilob va dengiz savdo missiyalarining koʻplab boy, tayyor investorlarining mavjudligi bilan yaxshilandi. Son sulolasi davrida xorijiy mamlakatlardan Xitoyga bir qancha taniqli diplomatik missiyalar yuborilgan. Bunga 1008-yilda imperator Chjenszun davridagi [[Fotimiylar xalifaligi|Fotimiy]] [[Hakim|Al-Hakim bi-Amr Alloh]] boshchiligida Misr elchiligi, shuningdek, 1077-yilda Hind [[Chola|Chola sulolasidan]] boʻlgan Chola I ning elchilgi kabilar kiradi.

Xitoy buddizmining oltin davri Tan sulolasi davrida tugagan boʻlsa-da, hali ham nufuzli Xitoy buddist rohiblari mavjud edi. Bunga Enni Benʼen (1201-1280) kabi yapon shogirdlariga taʼlim bergan zen buddist rohibi Vuzxun Shifan (1178-1249) kiradi. U Xitoydan Yaponiyaga qaytganidan soʻng Yaponiyada Zen taʼlimotining tarqalishiga hissa qoʻshdi va Tofuku-jining oʻrnatilishiga yordam berdi.

== Yuan sulolasi ==
[[Fayl:Liu-Kuan-Tao-Jagd.JPG|thumb| [[Xubilay]]xonning ov tasvirlari, rassom Liu Guandao, 1280-yil.]]
Xitoyning [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasi]] (1271–1368) 1260-yildagi vorislik urushi tufayli siyosiy jihatdan toʻrt xonlikka boʻlingan ulkan [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻul imperiyasining]] (Sharqiy Osiyodan Sharqiy Yevropagacha choʻzilgan) eng sharqiy qismi edi. Moʻgʻul rahbarlari [[Chingizxon]], [[Oʻqtoyxon]], [[Munke]]xon va [[Huloku|Xulaguxon]] Shimoliy Xitoyda [[Tangutlar|Tangut]] boshchiligidagi gʻarbiy Sya sulolasini va [[Chjurchjenlar|Jurchenlar]] boshchiligidagi [[Szin|Jin sulolasini]] zabt etishga, shuningdek Koryo sulolasi hukmronligi ostidagi Koreyaga bostirib kirishga muvaffaq boʻlishdi. Koreya monarxlari poytaxtni Gangva orolidan materikga qaytarishga rozi boʻlgach, moʻgʻullar chekinishdi.

1279-yilda Janubiy Son sulolasini zabt etgan Yuan sulolasi asoschisi imperator [[Xubilay]] edi. Xubilay ikki marotaba Yaponiyaga bostirib kirish uchun etnik koreys, xan va moʻgʻul qoʻshinlaridan foydalangan ambitsiyali lider edi. Ammo ikkala yurish ham oxir-oqibat muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

Yuan sulolasi Tan va Son sulolalarining dengiz savdosi faoliyatini davom ettirdi. Van Dayuan (1328–1339) nomi bilan tanilgan Yuan floti kapitani Shimoliy Afrikadagi [[Marokash]]ga tashrifi chogʻida [[Oʻrta dengiz|Oʻrta yer dengizi]] orqali sayohat qilgan birinchi xitoylik boʻlgan. 1296-yildan 1297-yilgacha elchi Indravarman III imperatorligi ostidagi Kxmerning Chjou Daguan (1266-1346) boshchiligida elchiligi bu davrning diplomatik voqealaridan biri edi. Yuan hukumatiga bergan hisobotida Chjou Daguan Angkor Vat kabi joylarni va Kxmer imperiyasining kundalik hayotini tasvirlab berdi. Aynan Xubilayxon hukmronligining dastlabki yillarida [[Marko Polo]] (1254–1324) Xitoyga tashrif buyurdi. Ehtimol u avvalgi Son poytaxti [[Xanchjou]]gacha borgan va u hududlarnigoʻzalligi uchun katta hayrat bilan taʼriflagan.

== Min sulolasi ==
[[Fayl:Ming-Expeditions.svg|thumb|500x500px| Imperator Yongle va Syuandelarning ba'zi elchiliklari sayohati: Chjan Xe va Xon Bao (1405–1433, qora), Yishixa (1412–1433, koʻk), Chen Cheng (1414–1420, yashil)]]
Xan va Tan sulolalaridan keyin [[Min (sulola)|Min sulolasi]] (1368-1644) Xitoy hokimiyatining yana bir yuqori nuqtasi edi. Birinchi Min imperatori [[Chju Yuanchjan|imperator Xunvu]] (1368 &amp;ndash; 1398-y.y.) raqib qoʻzgʻolonchi Xitoy rahbarlarini tor-mor etgan, soʻngra Yuan sulolasidagi moʻgʻullarni shimolga, yaʼni Moʻgʻul dashtlariga surib chiqargan Qizil peshanabogʻlilar qoʻzgʻoloni rahbari edi.. Min sulolasi keyinchalik moʻgʻullar bilan bir qator toʻqnashuvlarga kirdi, ularning baʼzilari muvaffaqiyatli boʻldi, boshqalari esa yoʻq. Bunga misol qilib 1449-yilda Tumu inqirozini koʻrsatish mumkin. Unda imperator Chjengtong  moʻgʻullar tomonidan asirga olingan va bir yildan keyin ozod qilingan.
[[Fayl:ShenDuGiraffePainting.jpg|left|thumb| Yonglening oʻn ikkinchi yilida (1414) [[Bengaliya]]dan olib kelingan ekzotik jirafa.]]
Imperator Xongvu xorijiy elchilarga [[Nankin]] va [[Pekin]]dagi poytaxtlarga tashrif buyurishga ruxsat berdi, ammo chet elga sayohat qilishni xohlaydigan xitoylik savdogarlar tomonidan xususiy dengiz savdosini qatʼiyan taqiqlab qoʻydi. Xitoyga bostirib kirish niyatida boʻlgan [[Amir Temur]] vafotidan soʻng imperator Yongle Xitoy bilan Xurosondagi Shohrux davlati va [[Shohrux Mirzo|Movarounnahr]] davlati oʻrtasidagi munosabatlar ancha yaxshilanadi. Xitoyning [[Samarqand]] va [[Hirot]]dagi elchisi Chen Cheng ham, Xitoydagi elchi Gʻiyosiddin Naqqosh ham bir-birlarining mamlakatiga qilgan tashriflari haqida batafsil maʼlumot qoldirganlar.

Min davrining eng yirik diplomatik voqealari imperator Yonglening (1402—1424-yillar hukmronligi) saroy amaldori admiral Chjan Xening (1371–1433) ulkan dengiz missiyalari va yurishlari edi. Chjan Xening missiyalari Osiyo dunyosining koʻp qismidagi portlarga, jumladan [[Kalimantan|Borneo]], [[Malayziya|Malayziya davlati]] [[Malakka sultonligi]], [[Shri Lanka|Shri-Lanka]], Hindiston, [[Eron|Fors]], [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]] va [[Sharqiy Afrika]] portlariga tashrif buyurdi. Shu bilan birga, imperator Yongle boshchiligidagi xitoylar 1402-yilda Shimoliy Vetnamga bostirib kirishdi va 1428-yilgacah u yerda qolishdi. Mahalliy aholi qoʻzgʻolon koʻtargan va [[Leloi|Le Lợi]] Xitoy bosqinchilariga qarshi muvaffaqiyatli mahalliy qoʻzgʻolonni boshqargan.&lt;ref&gt;Geoff Wade, &quot;The Zheng He voyages: a reassessment.&quot; ''Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society'' (2005): 37-58. [https://www.jstor.org/stable/41493537 in JSTOR]&lt;/ref&gt;

Bunday yirik dengiz missiyalari Min sulolasidagi izolyatsiya davrlari va Xitoyning sharqiy qirgʻoq boʻyidagi yirik hududlarini talon- ''toroj qiluvchi vokou'' qaroqchilaridan himoya qilish zarurati sababli Chjan Xedan keyin toʻxtatildi. Garchi ekspeditsiyalar davlat tomonidan qattiq cheklangan boʻlsa-da, savdo umuman taqiqlanmagan. 1578-yildan keyin savdo butunlay liberallashtirildi. XVI asrning boshlarida [[Portugaliya imperiyasi]] xitoylar bilan Tamaoda savdo-sotiq qildi.&lt;ref&gt;George Bryan Souza, ''The Survival of Empire: Portuguese Trade and Society in China and the South China Sea 1630-1754'' (2004).&lt;/ref&gt; Xitoyliklar, shuningdek, ispanlar bilan savdo-sotiq qilishdi va har yili [[Filippin]]ga koʻplab savdo kemalarini joʻnatib, ularga [[Ispaniya imperiyasi|yangi dunyo koloniyalaridan]] qazib olingan kumush evaziga Xitoy tovarlarini sotishdi. Xitoyga ispan kumushlari shunchalik koʻp kirdiki, Minlar Xitoyida zarb qilingan ispan kumush pul birligi odatiy holga aylandi. Xitoyliklar kumush pulni yana mis valyutasiga aylantirishga harakat qilishdi, ammo iqtisodiy zarar koʻrishdi.&lt;ref&gt;Richard Von Glahn, &quot;Myth and reality of China's seventeenth-century monetary crisis.&quot; ''Journal of Economic History'' 56#2 (1996): 429-454.&lt;/ref&gt;

1524-yilda Pekinga [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli imperiyasi]] vakillari tashrif buyurishdi.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=esnWJkYRCJ4C&amp;pg=PA141#v=onepage&amp;q&amp;f=false Chase 2003], p. 141.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Ricci_Guangqi_2.jpg|thumb| Matteo Ricci (chapda) va Xu Guansi (oʻngda) 1607-yilda nashr etilgan ''[[Negizlar|Evklid elementlarining]]'' Xitoy nashri.]]
Shu bilan birga, imperator Vanli (1572 &amp;ndash; 1620) boshchiligidagi xitoylar [[Choson|Koreyani]] Yaponiyadan himoya qilish uchun biroz qimmatga tushadigan urushga kirishdilar. Yapon regenti Toyotomi Xideyoshi (1537-1598) va uning yordamchisi Oda Nobunaga (1534-1582) feodal Yaponiyada gullab-yashnagan Azuchi-Momoyamani hokimiyatga keltirib, Sengokuning notinch davriga chek qoʻydilar. Biroq, yaponlar 1592-yildan 1598-yilgacha Koreyaga ulkan bosqin uyushtirdilar. Yaponlarning maqsadi gullab-yashnagan Min Xitoyiga bostirib kirish edi, ammo buning uchun [[Koreya|Koreya yarim orolidan]] maydon sifatida foydalanish kerak edi. Urush davomida Min qoʻshinlari sezilarli talofatlarga uchradi va Koreyaga quruqlikdagi qoʻshinlarni yuborish va Noryang nuqtasi jangi kabi janglarda Koreya flotini mustahkamlash uchun katta daromad sarfladi. Yaponlar nihoyat magʻlubiyatga uchradilar va chekindilar.&lt;ref&gt;Samuel Hawley, ''The Imjin War: Japan's Sixteenth-Century Invasion of Korea and Attempt to Conquer China'' (2014).&lt;/ref&gt;

Min iqtisodiyotining inflyatsiya tufayli pasayishi hosil yetishmovchiligi, ocharchilik, oʻlat va Li Zicheng (1606 &amp;ndash; 1644) boshchiligidagi agrar qoʻzgʻolon tufayli yanada yomonlashdi va 1644-yilda Min sulolasi quladi. Min generali Vu Sanguy (1612 &amp;ndash; 1678) Li qoʻl ostidagi isyonchilar tomoniga oʻtmoqchi edi, lekin uning kanizagi Chen Yuanyuan Li tomonidan olib ketilganida, oʻzini xiyonat qilingandek his qildi va shuning uchun knyaz Dorgon boshchiligidagi [[manjurlar]]ga shimoliy hududga kirishga imkon berdi.&lt;ref&gt;Angela N.S. Hsi, &quot;Wu San-kuei in 1644: a Reappraisal.&quot; ''Journal of Asian Studies'' 34#2 (1975): 443-453.&lt;/ref&gt;

Xitoyga tashrif buyurgan birinchi yezuit missionerlari buni Min sulolasi davrida amalga oshirishgan. Eng koʻzga koʻringan [[Macerata|italiyalik]] [[Iyezuitlar|iyezuit]] Matteo Rikki (1552-1610) edi. Matteo Rikki koʻplab sabablarga koʻra Xitoy va gʻarbda mashhur. U birinchi boʻlib xitoy klassik matnlarini [[Lotin tili|lotin]] tliga tarjima qilgan va eng koʻzga koʻringan xitoy faylasufi Kong Tsiu nomini birinchi boʻlib “ [[Konfutsiy]] ” deb tarjima qilgan. Boshqa bir iyezuit otasi bilan birga imperator Vanli  davrida [[Pekin]]ning [[Imperator saroyi|Yopiq shaharga]] kirgan birinchi Yevropalik edi. Matteo Rikki va uning baptist xitoylik hamkasbi, matematik, astronom va [[Agronomiya|agronom]] Syu Guanqi (1562–1633) [[Qadimgi yunon tili|qadimgi yunoncha]] &quot; ''[[Negizlar|Evklid elementlari&quot;]]'' matematik risolasini birinchi boʻlib xitoy tiliga tarjima qilganlar.&lt;ref&gt;Florence C. Hsia, ''Sojourners in a strange land: Jesuits and their scientific missions in late imperial China'' (U of Chicago Press, 2009).&lt;/ref&gt;

== Ilk Sin sulolasi 1800-yilgacha ==
[[Fayl:Nieuhof-p-189-Mogolsche-gezant-Lach-van-Kley-plate-315.jpg|thumb| 1656-yilda Pekinga gollandiyalik mehmonlar tomonidan tashkil etilgan &quot;Moʻgʻul elchiligi&quot;. Lach &amp; Kley (1993) ma'lumotlariga koʻra, zamonaviy tarixchilar (ya'ni, Lusiano Petech) tasvirlangan emissarlar aslida Moʻgʻuliston Hindistonidan emas, balki [[Turfon]]dan ([[Moʻgʻuliston (qadimgi davlat)|Moʻgʻuliston]]) kelgan deb oʻylashadi.]]
XVII-XVIII asrlarda uzoq davom etgan Xitoy marosimlari boʻyicha bahslar 1704-yilda papani iezuit pozitsiyasini oʻzgartirishga va ajdodlar hamda konfutsiylik bilan bogʻliq anʼanaviy xitoy marosimlarini tan olishni rad etishga olib keldi. Shundan keyin imperator papa siyosatiga ergashgan barcha missionerlarni quvib chiqardi.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|last=Catherine Pagani|title=&quot;Eastern Magnificence &amp; European Ingenuity&quot;: Clocks of Late Imperial China|url=https://books.google.com/books?id=8bXxHSZkWssC&amp;pg=PA44|year=2001|page=446|isbn=0472112082}}&lt;/ref&gt; Rim papasining qarori nihoyat 1939-yilda bekor qilindi&lt;ref&gt;Paul Rule, &quot;The Chinese Rites Controversy: A Long Lasting Controversy in Sino-Western Cultural History.&quot; ''Pacific Rim Report'' 32 (2004): 2-8. [http://www.usfca.edu/sites/default/files/pdfs/report-32-feb-2004.pdf online] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210612120238/https://www.usfca.edu/sites/default/files/pdfs/report-32-feb-2004.pdf |date=2021-06-12 }}&lt;/ref&gt;

gʻarbning Xitoydagi elchilari oldida turgan muammolardan biri sajda qilish edi. gʻarb diplomatlari buni Xitoy imperatorining oʻz monarxlaridan ustunligini tan olishni anglatishi deb tushundilar, bu harakatni ular qabul qilib boʻlmas deb topdilar. 1665-yilda rus tadqiqotchilari [[manjurlar]] bilan hozirgi [[Dunbey|Xitoyning shimoli-sharqida]] uchrashdilar. Xitoyliklar iezuit missionerlaridan oʻrgangan umumiy lotin tilidan foydalanib, Xitoy [[Kansi|imperatori Kansi]] va [[Rossiya imperiyasi]] podshosi [[Pyotr I]] 1689-yilda [[Nerchinsk shartnomasi|Nerchinsk shartnomasini imzoladilar,]] bu shartnoma Rossiya va Xitoy oʻrtasidagi chegaralarni belgilab berdi, uning ayrim qismlari bugungi kunda ham mavjud.&lt;ref&gt;V. S. Frank, &quot;The Territorial Terms of the Sino-Russian Treaty of Nerchinsk, 1689.&quot; ''Pacific Historical Review'' 16.3 (1947): 265-270. [https://www.jstor.org/stable/3635997 online]&lt;/ref&gt;

Rossiya bilan bogʻliq muammolar bilan tashqi ishlar vazirligi emas, balki muammoli moʻgʻullar bilan bir xil vazirlik shugʻullangan, bu Rossiyaning qoʻlbola boʻlmagan davlat maqomini tan olishga xizmat qilgan. Shu vaqtdan boshlab Xitoyning boshqa barcha xalqlarning qaramlar sifatidagi dunyoqarashi oʻzgara boshladi.
[[Fayl:Houckgeest.JPG|left|thumb| 1795-yilda [[imperator Syanlun]] saroyida qabul qilingan soʻnggi Yevropa delegatsiyasi tasvirlangan rasm - Isaak Titsingx (shlyapali yevropalik, chap tomonda) va AE van Braam Xoukgeest (shlyapasiz oʻtirgan yevropalik).]]
1793-yilda [[imperator Syanlun]] ingliz diplomati [[Makartni elchiligi|Jorj Makartnining]] savdo va tashqi aloqalarni kengaytirish taklifini rad etdi. Gollandiya elchiligi anʼanaviy Xitoy imperatorlik tashqi aloqalari tarixida har qanday yevropaliklarning Xitoy imperiyasidagi oxirgi boʻlishi edi.&lt;ref&gt;OʻNeil, Patricia O. (1995). ''Missed Opportunities: Late 18th Century Chinese Relations with England and the Netherlands.'' [Ph.D. dissertation, University of Washington]&lt;/ref&gt;

Iqtisodiy va siyosiy kuchni himoya qilishda tashqi aloqalarni saqlash juda muhim boʻlsa-da, Imperiya hukumati oʻsha paytda Yevropa davlatlari bilan aloqalarni unchalik ragʻbatlantirmagan. Professor Kennet Pomeranzning ''&quot;Buyuk tafovut'' &quot; kitobida koʻrsatilgandek, Xitoy iqtisodiyotini oʻrab turgan infratuzilma Yevropadagiga qaraganda ancha bardoshli edi. Bir nechta Xitoy bozorlarining ichki ehtiyojlarni qondirish va global miqyosda raqobatlashish qobiliyati&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{kitob manbasi|last=Pomeranz|first=Kenneth|title=The Great Divergence: China, Europe, and the Making of the Modern World Economy|url=https://archive.org/details/greatdivergence0000unse|publisher=Princeton University Press|year=2000|isbn=9780691090108|location=Princeton, NJ|pages=[https://archive.org/details/greatdivergence0000unse/page/46 46]}}&lt;/ref&gt; mustaqil innovatsiyalar va Yevropa taʼsir doirasidan tashqarida rivojlanish imkonini berdi. Yuqori yashash sifati, tegishli sanitariya sharoiti va kuchli ichki qishloq xoʻjaligi sektori&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; hisobga olinsa, Xitoy hukumati gʻarbiy kuchlar tomonidan qoʻyilgan har qanday talabni qondirish uchun jiddiy sabablarga ega emas edi.

Gollandiya va Gollandiyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasi manfaatlarini ifodalovchi Isaak Titsing 1794–96-yillarda imperator Syanlun hukmronligining 60 yilligiga bagʻishlangan tantanalarda qatnashish uchun [[Pekin]]ga sayohat qildi.&lt;ref&gt;Duyvendak, J.J.L. (1937). 'The Last Dutch Embassy to the Chinese Court (1794–1795).' ''Tʼoung Pao'' 33:1-137.&lt;/ref&gt; Titsingx delegatsiyasiga gollando-amerikalik Andreas Everardus van Braam Houckgeest ham kirdi&lt;ref&gt;van Braam Houckgeest, A.E. (1797). ''Voyage de l'ambassade de la Compagnie des Indes Orientales hollandaises vers l'empereur de la Chine, dans les années 1794 et 1795'' Philadelphia; _____. (1798). ''An authentic account of the embassy of the Dutch East-India Company, to the court of the emperor of China, in the years 1794 and 1795.'' London.&lt;/ref&gt; Xitoy imperiyasi haqida ushbu elchilikning batafsil tavsifi koʻp oʻtmay Qoʻshma Shtatlar va Yevropada nashr etilgan. Titsingning fransuz tarjimoni Kretyen -Lui-Jozef de Guignes 1808-yilda Titsing missiyasi haqida oʻz hisobotini nashr etdi. Titsingning oʻzi voqealarning oʻz versiyasini nashr etmasdan oldin vafot etdi.

[[Sin (sulola)|Sin sulolasi]] davrida Xitoyning dunyoqarashi juda oz oʻzgardi, chunki Xitoyning sinotsentrik istiqbollari uning kuchayib borayotgan zaifligi va gʻarbning kuchayib borayotgan kuchini minimallashtirishga qaratilgan siyosat va amaliyotlar bilan mustahkamlashda davom etdi. Titsingx missiyasidan soʻng, [[Ingliz-Xitoy urushi|birinchi]] va [[Ingliz-fransuz-xitoy urushi|ikkinchi afyun urushlarining]] oqibatlari hamma narsani oʻzgartirmaguncha, boshqa osiyolik boʻlmagan elchilarga hatto Sin poytaxtiga yaqinlashishga ham ruxsat berilmadi.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

=== Adabiyotlar ===; Birlamchi manbalar {{refbegin}}
* [[Andreas Everardus van Braam Houckgeest|van Braam Houckgeest]], Andreas Everardus. (1798). ''An authentic account of the embassy of the Dutch East-India Company, to the court of the emperor of China, in the years 1794 and 1795. London.'' [http://ebook.lib.hku.hk/CTWE/B2962471X/ Vol. I.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090215094026/http://ebook.lib.hku.hk/CTWE/B2962471X/ |date=2009-02-15 }} Digitized by [[University of Hong Kong]] [[University of Hong Kong#Libraries|Libraries]], [http://lib.hku.hk/database/ Digital Initiatives], [https://web.archive.org/web/20070425165629/http://www.spurgeons.ac.uk/site/pages/ui_college_history.aspx &quot;China Through Western Eyes.&quot;] 
* [[Chrétien-Louis-Joseph de Guignes|de Guignes]], Chrétien-Louis-Joseph (1808). ''Voyage a Pékin, Manille et l'Ile de France.'' Paris.
* Robbins, Helen Henrietta Macartney (1908). [http://ebook.lib.hku.hk/CTWE/B36599578/ ''Our First Ambassador to China: An Account of the Life of George, Earl of Macartney with Extracts from His Letters, and the Narrative of His Experiences in China, as Told by Himself, 1737–1806, from Hitherto Unpublished Correspondence and Documents.''] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181006125004/http://ebook.lib.hku.hk/CTWE/B36599578/ |date=2018-10-06 }} London : John Murray. [digitized by [[University of Hong Kong]] [[University of Hong Kong#Libraries|Libraries]], [http://lib.hku.hk/database/ Digital Initiatives], [https://web.archive.org/web/20070425165629/http://www.spurgeons.ac.uk/site/pages/ui_college_history.aspx &quot;China Through Western Eyes.&quot;] ]
* [[Ernest Satow|Satow]], Ernest (2006). ''The Diaries of Sir Ernest Satow, British Envoy in Peking (1900–06).'' New York.
{{refend}}

== Qoʻshimcha oʻqish uchun ==

* Bruk, Timoti. ''Buyuk davlat: Xitoy va dunyo'' (2020) [https://www.amazon.com/Great-State-China-Timothy-Brook-ebook/dp/B07VSGJPSW/ parchasi], shuningdek, [https://www.wsj.com/articles/great-state-review-rising-and-setting-in-the-east-11588370242?mod=searchresults&amp;page=1&amp;pos=1 onlayn sharh]
* Dmitrishin, Bazil. &quot;Rossiyaning [[Tinch okeani|Tinch okeaniga]] kengayishi, 1580-1700: tarixshunoslik sharhi&quot;. ''Slavyan tadqiqotlari'' 25 (1980): 1-25. [https://eprints.lib.hokudai.ac.jp/dspace/bitstream/2115/5095/1/KJ00000113075.pdf onlayn]
* Duyvendak, JJL (1937). &quot;Xitoy sudidagi oxirgi Gollandiya elchixonasi (1794-1795).&quot; ''Tung Pao'', 33:1-137. [https://www.jstor.org/stable/4527145 onlayn]
* 
* &lt;bdi&gt;&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[[Special:BookSources/9780231153188|9780231153188]]&lt;/cite&gt;&lt;/bdi&gt; 
* Keevak, Maykl (2017). ''Xitoydagi elchixonalar: afyun urushlari oldidan diplomatiya va madaniy uchrashuvlar'' (Palgrave Makmillan).
* Kim, Bongjin. &quot;Zamonaviygacha Sharqiy Osiyo mintaqasi tartibini qayta koʻrib chiqish&quot;. ''Sharqiy Osiyo tadqiqotlari jurnali'' 2.02 (2002): 67–101.
* Li, Ji-Yang. ''Xitoyning gegemonligi: Sharqiy Osiyoning toʻrt yuz yillik hukmronligi'' (Columbia UP, 2016).
* oʻNil, Patrisiya O. (1995). ''oʻtkazib yuborilgan imkoniyatlar: &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxirida Xitoyning Angliya va Gollandiya bilan munosabatlari.'' (Ph.D. dissertatsiyasi, Vashington universiteti).
* Rokxill, Uilyam Vudvil. [https://www.jstor.org/pss/1833980 &quot;Xitoy sudidagi diplomatik missiyalar: Kotow savoli I&quot;,] ''American Historical Review'', 2#3 (1897), pp.&amp;nbsp;427–442; [https://www.jstor.org/pss/1833980 &quot;Xitoy sudidagi diplomatik missiyalar: Kotow savoli II&quot;,] ''American Historical Review'', 2#4 (1897) pp.&amp;nbsp;627–643.
* Vogel, Ezra F. ''Xitoy va Yaponiya: Tarixga duch kelish'' (2019) [https://www.amazon.com/China-Japan-Ezra-F-Vogel/dp/0674916573/ parchasi]
* 
* Westad, Odd Arne. ''Bezovta imperiya: 1750-yildan beri Xitoy va dunyo'' (2012) 515 sahifadan [https://www.amazon.com/Restless-Empire-China-World-Since/dp/0465056679/ parcha]
* &lt;bdi&gt;&lt;cite class=&quot;citation encyclopaedia cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[[Special:BookSources/9780521432603|9780521432603]]&lt;/cite&gt;&lt;/bdi&gt; 
* &lt;bdi&gt;&lt;cite class=&quot;citation encyclopaedia cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[[Special:BookSources/9781878282873|9781878282873]]&lt;/cite&gt;&lt;/bdi&gt;

== Havolalar ==

* [https://web.archive.org/web/20040918091909/http://cio.ceu.hu/Bilder/JamesHevia.pdf#search='Ten%20Great%20Campaigns(Qianlong)' Hevia, James L. (1995). ''Qing Guest Ritual and Macartney Embassy Of 1793.'' Durham.]

[[Turkum:Xitoy]]
[[Turkum:Sulolalar]]
[[Turkum:Sin sulolasi]]
[[Turkum:Tan sulolasi]]</text>
      <sha1>behvh69ekvo7ri7m2ddxzscnqrzv756</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272992</id>
      <parentid>6272991</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6272992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46699" sha1="him31yqilhi7v9dxih3j3r8lzykp7q0" xml:space="preserve">: ''1800-yildan keyingi tarix uchun [[Xitoyning tashqi aloqalari tarixi]]ga qarang.''

'''Xitoy Imperiyasining''' [[Sin (imperatorlar sulolasi)|Sin sulolasidan]] [[Sin (sulola)|Sin sulolasigacha]] boʻlgan tashqi aloqalari sulolalarning mavqee koʻtarilib, pasayganligi sababli koʻplab vaziyatlarni qamrab oldi. [[Xitoy madaniyati]] qoʻshni hamda uzoq mamlakatlarga taʼsir koʻrsatdi, shu bilan birga tashqi taʼsirlar koʻlami oʻzgarib turdi, uning natijasida baʼzi hududlar hatto zabt etildi. [[Xan (sulola)|Xan sulolasi davrida]] [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]] savdo yoʻllari jonlanib, [[Ellinizm|ellinistik]] oʻrta Osiyo, [[Parfiya|Parfiya imperiyasi]] hukmronligi ostidagi Fors va Janubiy Osiyoni Xitoy imperiyasi bilan bogʻladi. Miloddan avvalgi II asrda [[Chjan Syan]] moʻgʻul [[Hun xoqonligi|Xunnu]] konfederatsiyasiga qarshi ittifoqchi izlash maqsadida Oʻrta Osiyoga kirib borgan birinchi taniqli xitoy diplomati boʻldi. Xan xitoylarining [[Rim imperiyasi]]ga kirishga urinishlari va milodiy 97-yilda Gan Yin boshchiligidagi missiya muvaffaqiyatsizlikka uchragan boʻlsa-da, Xitoy tarixiy yozuvlarida rimliklar Hind okeani orqali janubiy Xitoy va Vetnamga sayohat qilishganligi qayd etilgan. Hindistondan kelgan buddizm [[Xan (sulola)|Sharqiy Xan]] sulolasi davrida Xitoyga kiritilgan va qoʻshni Vetnam, Koreya va Yaponiyaga tarqalgan, ularning barchasi Xitoy modeliga asoslangan [[Konfutsiylik|konfutsiy]] madaniyatini qabul qilgan.

Arab xalifaligida Umaviylar sulolasi hokimiyatga kelgach, [[Tan|Tan sulolasi]] davrida Xitoyning Islom dunyosi bilan aloqalari boshlangan. Bu vaqtda Xitoyga [[zardushtiylik]], nestoriy nasroniylik va islom kabi bir qancha dinlar kirib keldi, leki Xitoy buddizmi va [[daosizm]]i hukmron dinligicha qoldi. Son sulolasi [[moʻgʻullar istilosi]]ga qadar qoʻshni Lyao va [[Szin|Jin]] sulolalari bilan teng huquqlilik asosida aloqalar olib bordi. [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻullar imperiyasi]] Osiyoda hukmron davlatga aylangach, [[Pax Mongolica]] XIII asr boshlari va oʻrtalarida sharqdan gʻarbga tovarlar, gʻoyalar va texnologiyalar savdosini ragʻbatlantirdi. Masalan, [[Marko Polo]] sharqqa va gʻarbga xavfsiz sayohat qila olgan edi. [[Xubilay]]xon asos solgan moʻgʻullar boshchiligidagi [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasi]] poytaxt Xonbaliqda (hozirgi Pekin) hukmronlik qilgan. Yuan sulolasining Yaponiyaning Kamakura syogunati bilan muvaffaqiyatsiz diplomatiyasi moʻgʻullarning Yaponiyaga bostirib kirishiga sabab boʻldi va bu Yuan imperiyasi uchun muvaffaqiyatsiz yakunlandi.

Yuan sulolasining qulashi va 1368-yilda [[Chju Yuanchjan|imperator Chju Yuanchjan]] boshchiligida [[Min (sulola)|Min sulolasining]] tashkil topishi ortidan, XV asrda Xitoy imperiyasi Xitoy xazina floti admirali [[Chjan Xe]]ning chet elga sayohatini rejalashtirdi. Imperator Yongle vakillari sifatida Chjan floti Janubi-Sharqiy Osiyo, Hind okeani va Sharqiy Afrika boʻylab suzib, oʻlponlar talab qildi, vassal davlatlarga katta sovgʻalar berdi va hatto Shri-Lankaga bostirib kirdi. Biroq, keyinchalik flot demontaj qilindi va bundan keyin Min imperatorlari xalqaro savdo va tashqi aloqalarni bir nechta dengiz portlari bilan cheklaydigan ''[[Xayjin]]'' izolyatsion siyosatini qoʻllab-quvvatladilar. Bu siyosatlar Xorxe Alvares (Xitoyga dengiz orqali sayohat qilgan birinchi chet ellik) va Rafael Perestrello kabi yevropalik tadqiqotchilar kelganidan keyin asta-sekin oʻzgarib bordi va dastlab [[Portugaliya imperiyasi]]ga qarshi urush olib borilgan boʻlsa-da, XVI asrda [[Makao]]da portugallarga mustamlakachilik qarorgohi berildi. Xitoyda [[Katolik cherkovi|katolik]] iyezuit missiyalari ham joriy etildi, Matteo Ricci Pekindagi Min imperatorlarining [[Imperator saroyi|yopiq shahriga]] kirishga ruxsat berilgan birinchi yevropalik boʻldi. Keyingi [[Sin (sulola)|Sin sulolasi davrida]] Juzeppe Kastiglione kabi Yevropadan kelgan iyezuitlar Xitoy marosimlari boʻyicha bahslar va 1706-yilda koʻpchilik missionerlar haydab chiqarilgunga qadar hukumatda iltifot qozondilar.

XIV asrda moʻgʻullar imperiyasining parchalanishi Oʻrta Osiyo savdo yoʻllarini xavfli qilib, Gʻarbiy Yevropa davlatlarini okean yoʻllarini oʻrganishga majbur qildi. Portugaliya va [[Ispaniya imperiyasi]]dan keyin Gollandiya imperiyasi va [[Britaniya imperiyasi]] kabi protestant davlatlari XVII asrning boshlaridan Xitoy bilan savdo qila boshladilar. Buyuk Britaniya Qirolligi 1600-yilda Britaniyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasiga Xitoy bilan savdo monopoliyasini berdi va Sin hukumati 1756-yilda [[Kanton tizimi]]ni yaratish orqali gʻarb bilan rivojlanayotgan savdoni nazorat qilishga oʻtdi va bu savdogarlar uchun savdo monopoliyasini joriy qildi. Tashqi savdoni oʻn uchta faktoriya va janubdagi Kanton (oʻsha paytda Guanchjou deb atalgan) bilan cheklab qoʻydi. 1793-yilgi Britaniyaning [[Makartni elchiligi]] [[imperator Syanlun]]ni tashqi savdo uchun shimoliy Xitoy portlarini ochishga yoki toʻgʻridan-toʻgʻri aloqalar oʻrnatishga ishontira olmadi. Choy kabi tovarlarning Britaniyaga oʻsib borayotgan importi xarajatlari kontrabandachilarning noqonuniy savdosi bilan qoplandi. Biroq, Sinning bir tomonlama afyun sotishni taqiqlashi afyun urushlari va Xitoyning magʻlubiyatiga olib keldi. 1842-[[Nankin shartnomasi|yilgi Nankin shartnomasi]] Kanton tizimini bir qator [[shartnoma portlari]] bilan almashtirdi va qirgʻoq savdo tizimini ham tugatdi.

== Tarix ==
[[Fayl:Yongle-Emperor1.jpg|thumb| Imperator [[Yongle]] (1402–1424-yillar). Uning hukmronligi davrida admiral Chjan Xe yettita xazina sayohatida chet elda ulkan dengiz flotini boshqargan.]]
Oldingi davrlarda Xitoyning tashqi aloqalari nazariyasi Xitoy imperiyasini Osmon sulolasi, jahon sivilizatsiyasining markazi, Xitoy imperatori esa sivilizatsiyalashgan dunyoning yetakchisi deb hisoblardi. Bu qarash Xitoyni &quot; osmon ostidagi hamma narsaga &quot; ega deb hisobladi. Boshqa barcha davlatlar Xitoyning syuzerin hukmronligi ostidagi tarmoqlar hisoblangan. Baʼzilar toʻgʻridan-toʻgʻri [[Vassallik|vassallar]] edi. Nazariy jihatdan, imperator poytaxti atrofidagi yerlar &quot;beshta boʻysunish hududi&quot; deb hisoblangan. Ushbu hududlar Osmon oʻgʻlining taʼsir kuchiga qarab farqlangan.

Xitoyning tashqi siyosati dunyoning qolgan qismi kambagʻal va qoloq boʻlib, bizga taklif qiladigan narsasi yoʻq, degan qarash tufayli, bir necha davrlarga boʻlinadi.

Shunga qaramay, Xitoy oʻz tarixining boshidanoq savdo markazi boʻlgan. Xitoyning tashqi dunyo bilan oʻzaro aloqalarining aksariyati [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]] orqali amalga oshirilgan. Bu milodiy II asrda [[Rim imperiyasi]] vakillari bilan aloqa va XIII asrda [[Venesiya|venetsiyalik]] sayohatchi [[Marko Polo]]ning tashriflarini oʻz ichiga oladi.

Xitoyning tashqi siyosati odatda shimoldan &quot;varvar&quot; [[Varvarlar|bosqinchilar]] (masalan, [[Hun xoqonligi|Xunlar]], [[Mongollar|Moʻgʻullar]] va [[Chjurchjenlar|Jurchen]]) tahdidini toʻxtatishga qaratilgan edi. Bu faol hujum (shimolga yurish) yoki passiv mudofaa ([[Buyuk Xitoy devori]] misolida) kabi harbiy vositalar orqali amalga oshirilar edi. Xitoyliklar, shuningdek, ''heqin'' yaʼni &quot;tinch nikohlar&quot; deb nomlanuvchi nikoh ittifoqlarini ham tuzadilar.

Xitoy zobitlari &quot;yetuk/tanish vahshiylar&quot; (Xitoy madaniyati taʼsirida boʻlgan chet elliklar) va &quot;xom varvarlar&quot;ni farqlashadi.

Koʻp davrlarda Xitoy tashqi siyosati ayniqsa qatʼiy edi. Bunday holatlardan biri [[Min (sulola)|Min sulolasi]] davrida admiral Chjan Xening xazina sayohatlari misolida koʻrinadi.

== Sin sulolasi ==
[[Fayl:Qin_empire_210_BCE.png|thumb| Miloddan avvalgi 210-yilda [[Sin (imperatorlar sulolasi)|Sin sulolasining]] chegaralari.]]
[[In (tarixiy davlat)|Oldindan Shan]] va [[Chjou]] sulolalarining koʻplab qirollari hukmronlik qilgan boʻlsa-da, miloddan avvalgi 221-yilda Sin davlati hukmdori Yin Chjen ([[Sin Shixuandi|Sin Shi Xuandi]]) birinchi boʻlib Chjou sulolasi qoʻl ostidagi turli vassal davlatlarni, shuningdek, uning tarkibida boʻlmagan davlatlarni bosib oldi. U bu turli davlatlarni nisbatan birlashgan va yagona imperiyaga, [[Sin (imperatorlar sulolasi)|Sin imperiyasiga]] aylantira oldi. Uning rahbarligi davrida qonuniy falsafaga qatʼiy rioya qilish asosida yaratilgan jamiyat bilan bir vaqtlar gʻarbiy chegaradagi barcha raqib [[Chjango|urushayotgan davlatlarni]] zabt etdi. Xitoy hududi shimolda Ichki Moʻgʻuliston va Manjuriyagacha kengaytirildi va janubga hozirgi [[Guandun]] va shimoliy Vetnamning mahalliy Baiyue (ikkinchisi Jiaozji, keyin esa [[Tan|Tan sulolasi]] davrida Annam deb ataladi) ga dengiz ekspeditsiyalari joʻnatildi. Ushbu hududlarga bostirib kirib, Xitoy hukmronligi ostiga oldi.&lt;ref name=&quot;Mark Edward Lewis 2007&quot;&gt;Mark Edward Lewis, ''The Early Chinese Empires: Qin and Han'' (2007).&lt;/ref&gt;

== Xan sulolasi ==
 
[[Xan (sulola)|Xan sulolasi]] davri (miloddan avvalgi 202-yil&amp;ndash;milodiy 220-yillar) Xitoy imperiyasining tashqi aloqalari tarixida [[Udi|Xan imperatori Vuning]] uzoq hukmronligi davrida (miloddan avvalgi 141&amp;ndash;87-yillar) diplomat Chjanning sayohatlari imperiya tarixidagi yangi davr boʻldi. Chjan birinchi marta Xitoyning turli Osiyo hududlari bilan aloqalarini ochdi. [[Yuyechji|Xunlarga]] qarshi yuechjilar bilan ittifoq tuzish maqsadida Gʻarbiy hududlarga sayohat qilgan Chjan Syan koʻp yillar davomida [[Hun xoqonligi|Xunlar]] tomonidan qamoqqa olingan, biroq u ilgari xitoyliklar uchun nomaʼlum boʻlgan yerlar haqida batafsil maʼlumotlarni olib kelgan. Bunga uning [[Ellinizm|ellinlashgan]] [[Fargʻona]] ([[Davan|Dayuan]]), [[Yunon-Baqtriya podsholigi]] (Daxiya), Anxi (Parfiyaning [[Ahamoniylar davlati|Fors imperiyasi]]), Syaoji ([[Mesopotamiya]]), Shendu (Hindiston) va [[Uyshun]] Oʻrta Osiyo koʻchmanchilari hududlariga qilgan sayohatlari tafsilotlari muhim maʼlumotlar hisoblandi. Uning sayohatlaridan soʻng, Xitoydan Rim imperiyasiga qadar [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻlining]] mashhur quruqlik savdo yoʻli yaratildi. Imperator Vu ham oʻzining Xunlarga qarshi muvaffaqiyatli yurishlari bilan mashhur edi. U [[Manjuriya]]da Xanning toʻrtta qoʻmondonligini oʻrnatish uchun Viman Joseon qirolligiga qarshi urush qildi. Imperiya janubiy Xitoy va [[Vyetnam|Shimoliy Vetnamga]], keyin esa Bayyue qirolliklari hududi hisobiga kengayishni boshladi. Xan imperiyasi shaharlarni magʻlub etganidan keyin Minyueni oʻzlashtirdi va Yunnandagi Dianni qoʻshib oldi. Miloddan avvalgi 111-yilga kelib, imperator Vu Xan-Nanyue urushi natijasida Nanyue qirolligini bosib oldi. Nanyue Triệu sulolasi tomonidan boshqarilgan. Xitoyning Nanyue ustidan hukmronligi Sin dengiz floti zobiti Chjao Tuo tomonidan SIn sulolasi qulashi va Xan sulolasi oʻrnatilishi vaziyatida hududni Xitoydan ajratib olguniga qadar davom etdi.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|first=Peter|last=Lorge|editor=Graff|title=A Military History of China|year=2012|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-3584-7|page=85}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|first=Patricia Buckley|last=Ebrey|title=The Cambridge Illustrated History of China|year=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-12433-1|page=86}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Han_map.jpg|left|thumb| [[Xan (sulola)|Xan sulolasi]] miloddan avvalgi 87-yilda, [[Udi|imperator Vu]] davrida [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻlining]] hududiy kengayishi va oʻrnatilishidan keyin.]]
Xitoyning savdo missiyalari faqat quruqlik boʻylab sayohat qilish bilan cheklanib qolmadi. Miloddan avvalgi II asrda xitoyliklar [[Janubi-Sharqiy Osiyo]]dan oʻtib [[Hind okeani]]ga suzib borib, dengiz orqali Hindiston va [[Shri Lanka|Shri-Lankaga]] rimliklardan oldin yetib borishgan. Bu dengiz yoʻlidan nafaqat savdogarlar va diplomatlar, balki xitoylik diniy missionerlar ham hind [[buddizm]] matnlarini [[sanskrit]]dan [[Xitoy tili|xitoy]] tiliga tarjima qilish uchun koʻplab sayohatlar uyushtirishdi. Milodiy 148-yilda An Shigao nomi bilan mashhur boʻlgan Parfiya shahzodasi birinchi boʻlib Buddizm oyatlarini xitoy tiliga tarjima qilgan. Miloddan avvalgi I asrda Oq Ot ibodatxonasini tashkil etgan imperator Min davri VI asr Xitoy yozuvchisi Yan Syuanji tomonidan buddizmning Xitoyga rasmiy kiritilish davri sifatida belgilangan. Milodiy I asrga kelib, xitoyliklar Va xalqi deb ataydigan Yayoi ([[Yaponiya]]) bilan dengiz aloqalarini oʻrnatdilar. I asrda  xitoylar markazi hozirgi Kambodjada joylashgan va qisman [[Birma]], [[Laos]], [[Tailand]] va [[Vyetnam]] hududlarini oʻz ichiga olgan Funan qirolligi bilan ham aloqalar oʻrnatdilar&lt;ref name=&quot;Mark Edward Lewis 2007&quot;/&gt;

Xan generali Ban Chao (milodiy 32-102-yillar) xunlarni mintaqadan siqib chiqargandan soʻng, gʻarbiy mintaqalardagi (Hozirgi [[Shinjon-Uygʻur muxtor rayoni|Shinjondagi]] [[Qashqar tekisligi|Tarim havzasi]]) davlatlarni qayta bosib oldi. Bunga Xitoy nazoratiga qaytarilgan [[Qashqar (shahar)|Qashgʻar]], [[Krurova]] va Xoʻtan qirolliklari kiradi. Shuningdek, u [[Rim imperiyasi|Rimga]] (Daqin) yetib borish uchun oʻzining elchisi Gan Yinni yubordi. Gan Ying, ehtimol, Qora dengiz va Rim tarkibidagi Suriyagacha yetib borib, ortga qaytgan. Biroq, u [[Rim imperiyasi]] haqidagi xabarlarni yozib qoldirdi. Xitoyda keyinchalik Rim elchilari boʻlgani haqida dalillar mavjud.&lt;ref name=&quot;Mark Edward Lewis 2007&quot;/&gt;

== Tarqoqlik davri ==
[[Fayl:Side_wall_statues_Yungang.jpg|thumb| Yungang Grotto haykallari, Xitoyning [[buddizm]]ni qabul qilishini aks ettiruvchi koʻplab madaniy ramzlardan biri.]]
[[Buddizm]] Xan sulolasi davrida kirib kelgan boʻlsa-da, mil. 220-589-yillardagi tartibsizliklar va parchalanishlar davrida u gullab yashnadi va buddist missionerlari tomonidan boshqa chet el mintaqalariga ham olib chiqildi. [[Sanskrit]] matnlarini xitoy tiliga tarjima qilish uchun Kuchadan Xitoyga sayohat qilgan Kumarajiva (344-413) kabi hind rohiblari ham bor edi. Buddist sutralarini olish va xitoy tiliga tarjima qilish uchun chet elga sayohat qilgan keksaligida Shri-Lanka, Hindiston va [[Nepal]]ga sayohat qilgan xitoylik rohib Faxyan (337-422) kabi koʻplab xitoyliklar ham bor edi. Xitoydan buddizm Koreyaga 372-yilda kirib kelgan. U birinchi boʻlib shimoliy [[Koguryo]] davlatida yoyilgan va oxir-oqibat oʻziga xos Koreya buddizmiga aylanadi. ''Nihon Shokiʼda'' qayd etilganidek, Yaponiyaga buddizm 552-yilda Koreyaning uchta qirolligidan birining hukmdori Baekje Seong tomonidan yuborilgan diniy missiya yordamida kiritilgan.

=== Uch qirollik ===
Uch qirollik davri (220-280-yillar) Xitoy tarixining Xan merosiga daʼvogar uchlik oʻrtasidagi tinimsiz urushlar bilan oʻtgan davr edi. Xitoyning uchta urushayotgan davlatga boʻlinishi mahalliy toʻqnashuvlarga kirishishni zaruratga aylantirdi, shuning uchun ular chet elga sayohat qilish muammolari bilan jiddiy shugʻullana olmadilar. gʻarbdagi Shu Xan davlati oʻsha paytda Nanman deb atalgan janubi-gʻarbdagi Hmong xalqini bosib oldi. Bu voqea haqidagi xabarlar Shimoliy Kao Vey davlatida joylashgan Syao Rui (226-239-yillar) saroyiga tashrif buyurgan, taxminan Aleksandr Severus tomonidan joʻnatilgan Rim elchiligi yozuvlarida qayd etilgan. Yana bir Rim elchiligi 284-yilda qayd etilgan. Bu, ehtimol Kar tomonidan yuborilgan. Ushbu elchilik xitoylar tomonidan qayd etilgan soʻnggi xitoy-rim aloqasi edi.

=== Jin sulolasi ===
Jin sulolasi 265-yilda (Shu Xan zabt etilgandan keyin) bir vaqtlar Kao Vey davlatiga xizmat qilgan zodagon Sima oilasi tomonidan tashkil etilgan va 280-yilda Sharqiy Vu davlatini bosib olib, Uch Qirollik davrini tugatgan. Biroq, 291-yildan 306-yilgacha boʻlgan davrdagi Sakkiz shahzoda urushi bilan davlat yana zaiflashdi. Bu sindirilgan [[Hun xoqonligi|Xun]] koʻchmanchilariga Xitoyning [[Loyan]] va Changʻandagi tarixiy poytaxtlarini qoʻlga kiritishga imkon berdi va Jin saroyi vakillarini janubga Syankanga (hozirgi [[Nankin]]) qochishga majbur qildi. Keyin Xunlar shimolda Xan Chjao podsholigi nomi ostida hukmronlik oʻrnatdi. Jin sulolasi davrida buddizmning davomli gullab-yashnashi kuzatildi.

=== Janubiy va Shimoliy sulolalar ===
Janubiy va Shimoliy sulolalar davri (420-589-yillar) oʻzidan oldingi Uch podshohlik davri kabi urushlar bilan oʻtgan davr boʻlsa-da, bu davr [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]] boʻylab buddizm ibodatxonalarining gullab-yashnash davri boʻldi. Bunga Yungang Grottoes, Longmen Grottoes va [[Ming uy|Mogao gʻorlari]] kabi Buddist manzilgohlari kiradi.

== Suy sulolasi ==
[[Fayl:Umayado_Miko.jpg|thumb|Shahzoda Shotoku (574-622) Yaponiya imperatorlik sulolasining regenti va siyosatchisi edi.]]
Yan Jian (imperator Ven) 581-yildan Shimoliy Xitoyda hukmronlik qildi va 589-yilda janubda Chen sulolasini bosib oldi va Xitoyni [[Suy|Suy sulolasi]] (581 &amp;ndash; 618-yillar) nomi ostida birlashtirdi. U va uning vorisi imperator Yan bir nechta harbiy yurishlar uyushtirdi.

Shimoliy Vyetnam bosib olindi, janubiy Vyetnamda esa Champa qirolligi ustidan vaqtinchalik nazorat oʻrnatildi. Ular Koreyaning Uch Qirolligi davrida Shimoliy Koreya qirolligi [[Koguryo]]ga qarshi muvaffaqiyatsiz yurishlarni uyushtirdilar, bu nafaqat qoʻshinni, balki oxir-oqibatda hukumat daromadlarining ham katta qismini yoʻq qildi.

[[Buyuk kanal|Buyuk Kanal]] Suy sulolasi davrida qurib bitkazildi. Bu kanal daryo transporti orqali shimoliy va janubiy Xitoy oʻrtasidagi mahalliy savdoni rivojlantirdi.

Ushbu qisqa muddatli sulola davrining diplomatik diqqatga sazovor jihatlaridan biri shahzoda Shotokuning 607-yilda Ono no Imoko boshchiligidagi Yaponiyaning Xitoydagi elchiligi edi.

Shahzoda Shotoku oʻz malikasi [[Imperator Suiko|Suikoni]] imperatritsa deb eʼlon qildi va oʻsha paytda oʻzini dunyodagi yagona imperator deb hisoblagan Xitoy imperatori bilan teng huquqlilikka daʼvo qildi. Shunday qilib, Shotoku xitoylik boʻlmagan davlat oʻzini faqat qirol deb atash mumkin, ammo imperator emas, degan Xitoy tamoyilini buzdi.

Imperator Yan yaponlarning bu xatti-harakatini &quot;qoʻpollik&quot; deb hisobladi, chunki bu uning sinotsentrik dunyoqarashiga zid edi. Nihoyat, u buni qabul qilishga va keyingi yilda Yaponiyaga elchi yuborishga majbur boʻldi, chunki u Koguryoni bosib olishga tayyorgarlik koʻrish uchun Yaponiya bilan toʻqnashuvdan qochishi kerak edi.

== Tan sulolasi ==
Tan [[Tan|sulolasi]] (618-907) Xitoy uchun oʻzining harbiy qudrati, vassal va mustamlakalarni bosib olish, tashqi savdo va Sharqiy Osiyodagi markaziy siyosiy va ustun madaniy mavqei nuqtai nazaridan Xitoy uchun yana bir yuksak davrdir.

Sulolaning eng mashhur hukmdorlaridan biri imperator Taizon (626–649-y.y.) edi. U Xitoy tarixida bir qancha muhim harbiy yurishlarni boshlagan. Ularning aksariyati [[Markaziy Osiyo]]dagi kuchli [[Turkiy xalqlar|turkiy]] davlatlarga qarshi. Bular Sharqiy Tujue, Tuyuhun va Xueyantuo ga qarshi yurishlarni oʻz ichiga oladi. [[Qashqar tekisligi|Tarim havzasidagi]] voha davlatlarini bosib olish uchun qoʻshinlar yuborildi. 644-yilda Qorashahr podsholigi, 649-yilda esa Kucha podsholigi bosib olindi. Tan imperiyasining gʻarbga kengayishi imperator Taizonning vorisi imperator Gaozon davrida ham davom etdi. U 657-yilda [[Gʻarbiy turk xoqonligi|turk]] xoqoni Ashina Xelu boshchiligidagi gʻarbiy turklarni general Su Dinfang boshchiligidagi [[qoʻshin]] yordamida magʻlub etdi.&lt;ref name=&quot;skaff&quot;&gt;{{kitob manbasi|first=Jonathan Karem|last=Skaff|editor=Nicola Di Cosmo|title=Military Culture in Imperial China|url=https://archive.org/details/militaryculturei0000unse|year=2009|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-03109-8|pages=[https://archive.org/details/militaryculturei0000unse/page/183 183]–185}}&lt;/ref&gt;

Koreya qirolligi Silla bilan kuchli ittifoqlikda Tan-Silla birlashgan floti 663-yilda Baekgang dengiz jangida Koreya qirolligi Baekje va uning Yamato (yapon) ittifoqchilari ustidan hal qiluvchi gʻalabaga erishdi. Imperator Taizon ittifoqchisi birlashgan Sillaga raqibi Koguryoni shimolda tor-mor etishga yordam berish maqsadida Koguryoga bostirib kirdi. Imperator Taizonning Shimoliy Koreyaga bostirib kirishdagi yana bir maqsadi 313-yilda Koguryo Jin sulolasidan tortib olgan va eski Xitoy qoʻmondonligi boʻlgan Lelang qoʻmondonligi hududini qaytarish edi. Biroq Koguryo hududi Tan imperiyasi emas, balki Silla va [[Boxay]] qirolliklari qoʻliga oʻtdi.
[[Fayl:Tang_Emperor_Taizong.jpg|left|thumb| Rassom Yan Liben (taxminan 600 &amp;#x2013; 673) tomonidan [[Tan|Tan sulolasi]] imperatori Taizon tasvirlangan rasm.]]
Tan sulolasi davridagi Xitoy savdo aloqalari gʻarbiy tomonda [[Arabiston yarim oroli]], [[Sharqiy Afrika]] va [[Misr]]gacha choʻzilgan. Xorijiy mamlakatlardan kelgan koʻplab zamonaviy yozuvchilar Xitoy kemalari, xorijiy portlarga olib kelingan Xitoy tovarlari, shuningdek, Xitoy dengiz portlarini tasvirlab berishgan. Xitoy mualliflari orasida yozuvchi Duan Chenshi (863-yilda vafot etgan) [[Somali]]dagi savdoni, 785-805-yillarda xitoylik geograf Jia Dan [[Fors koʻrfazi]]da qurilgan [[mayoq]]larni tasvirlab bergan. Ushbu maʼlumotlar keyinchalik musulmon yozuvchilari [[Masʼudiy|al-Masʼudiy]] va [[Muqaddasiy|al]] -Muqaddasiy tomonidan tasdiqlangan. [[Xitoyda Islom|Xitoyga islom dinining kirib]] kelishi imperator Gaozon (649-683 yillar hukmronligi) davrida [[Muhammad|Muhammad paygʻambarning]] amakisi [[Saʼd ibn Abu Vaqqos]] kabi sahobalar bilan boshlangan. Xitoy janubidagi [[Guanchjou]] dengiz porti butun Osiyo boʻylab chet ellik sayohatchilarni qabul qiluvchi dunyodagi eng yirik dengiz portlaridan biriga aylandi. oʻsha paytda Guanchjou dengiz ipak yoʻli boʻylab yirik port edi va Yaponiya bilan savdo olib borilgan.&lt;ref&gt;Thomas, R. D. A trip on the West River: new going and coming = 新往來. Canton: China Baptist
Publication Society, 1903. Call no: DS710 T366 1903.&lt;/ref&gt; Tan poytaxti Changʻan chet ellik sayohatchilar, taniqli mehmonlar, savdogarlar, elchilar va missionerlar bilan toʻlgan koʻp madaniyatli metropol sifatida mashhur boʻldi. [[Syuan Szan|Syuna Szan]] (664-yilda vafot etgan) kabi xitoylik buddist rohiblar tajriba orttirish, buddist yodgorliklarini yigʻish va qoʻshimcha sutralarni xitoy tiliga tarjima qilish uchun Hindiston kabi joylarga sayohat qilishni davom ettirdilar.

Imperator Syuantszun (712&amp;ndash;756-yillar) Tan sulolasining yuqori nuqtasi sifatida qaralsa-da, uning hukmronligining soʻnggi yillarida Xitoy tarixidagi eng halokatli qoʻzgʻolonlardan biri sodir boʻldi. Tan imperiyasi oʻz qurolli kuchlariga koʻplab Oʻrta Osiyo [[turklar]]ini jalb qilgan edi. Ulardan biri An Lushan (703 &amp;ndash; 757), [[Soʻgʻd|soʻgʻd-turki]] boʻlib, u imperator Syuantszunning kanizagi Yanning shaxsiy sevimli harbiy qoʻmondoniga aylandi. U millionlab odamlarning oʻlimiga sabab boʻlgan An Lushan qoʻzgʻolonini boshladi. Tan sulolasi Markaziy Osiyodagi mulklarini yoʻqotdi va tibetliklarning Xitoyga bostirib kirishiga va poytaxt Changʻanni vaqtincha egallashiga sharoit yaratib berdi. Tan sulolasi imperator Syantszun (805-820) davrida qayta tiklandi, lekin u hech qachon oʻzining sobiq harbiy va siyosiy mavqeiga erisha olmadi. Biroq, qoʻzgʻolonning kutilmagan taʼsiri hukumatning savdoga qoʻygan cheklovlarini yumshatish boʻldi. IX asr siyosiy jihatdan notinch boʻlgan boʻlsa-da, Xitoy iqtisodiyoti tashqi savdo bilan mustahkamlanib, rivojlanishda davom etdi. Yaponlar 894-yilda Tan imperiyasiga oʻz elchilarni joʻnatishdi.

== Besh sulola va oʻn podshohlik ==
Besh sulola va oʻn qirollik (907-960) davri birlashgan Tan va Son sulolalari oʻrtasida boʻlinish va Xitoy fuqarolar urushi davri edi. Bu davr [[Arabiston yarim oroli|Arabistondan]] Xitoyga yunoncha olovi (yoki asl nusxaga oʻxshash formulasi) kiritb kelishi bilan ajralib turadi. Keyinchalik yunon olovi Xitoyning yangi ixtirosi boʻlgan va Besh sulola va Son sulolasi davrida janglarda ishlatilgan ikki [[porshen]]li nasosli oʻt purkagichga nisbatan qoʻllandi.

== Son sulolasi ==
[[Fayl:China_11a.jpg|thumb|Shimoliy Son sulolasi (960-1127), shimolda qoʻshni gʻarbiy Sya va Liao sulolalari.]]
Xitoyning jahon diplomatiyasining markazi ekanligi haqidagi siyosiy nazariyasi [[Sharqiy Osiyo]]da koʻp jihatdan qabul qilingan. Biroq,  Xitoy zaiflik davrlari, masalan, Son sulolasi (960-1279) davri bundan mustasno.

Shimoliy Son sulolasi davrida (960-1279) Xitoy imperatorlari [[Kidonlar|Kidanlar]] boshchiligidagi Liao sulolasi imperatorlarini oʻzlariga teng deb qabul qilishga majbur boʻldilar. [[Chjurchjenlar|Jurchenlar]] boshchiligidagi [[Szin|Jin sulolasi]] Son sulolasi koʻmagida qoʻzgʻolon koʻtarib, Liao sulolasini taxtdan agʻdargandan soʻng, ular Songa qarshi chiqdilar va Jin-Son urushlarida Shimoliy Xitoyni [[Xuayxe|Xuayxe daryosiga qadar boʻysundirdilar]].

Keyin Janubiy Son sulolasining imperator saroyi (1127—1279) Jin sulolasining [[Chjurchjenlar|Jurchen]] hukmdorlarini oʻz hukmdorlari deb tan olishga majbur boʻldi. [[Mongollar|Moʻgʻullar]] 1234-yilda Son sulolasi yordamida Jin sulolasini bosib oldilar. 1279-yilga kelib [[Xubilay|Xubilay xon]] boshchiligidagi moʻgʻullar tomonidan Son sulolasi ham bosib olingan va [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasiga]] asos oslingan.
[[Fayl:Map_of_China_1142.jpg|left|thumb| [[Szin|Jin sulolasi]] shimolni bosib olgandan keyin Janubiy Son sulolasi (1127–1279).]]
Shimolda [[Tangutlar|Tangut]]lar boshchiligidagi gʻarbiy Sya kabi kuchli sulolalar davrida Son sulolasi mohir diplomatiya bilan shugʻullanishga majbur boʻldi. Taniqli davlat arboblari va olimlar Shen Kuo (1031–1095) va Su Son (1020–1101) chegaradagi kelishmovchiliklarni bartaraf qilish uchun Lyao sulolasiga Son elchisini yubordilar. Shen Kuo Son sulolasining shimoldagi qonuniy chegaralarini arxivda saqlangan eski hujjatlar va Son va Lyao sulolalari oʻrtasida imzolangan shartnomalar orqali tasdiqladi. Su Son sulolasining qonuniy chegaralarini xuddi shunday tarzda tasdiqladi, faqat u oʻzining [[Xaritagrafiya|kartografiya]] va xaritalar boʻyicha keng bilimlaridan qizgʻin chegara bahsini hal qilish uchun foydalangan.

Son sulolasi davrida Xitoy dengiz savdosi keskin oshdi. Savdoda Guanchjoudagi gavjum dengiz porti yetakchilik qildi. Chet eldagi dengiz savdosi [[Futszyan|Fujian]] provinsiyasida rivojlanayotgan kemasozlik sanoati bilan uygʻunlashdi. Bu, shuningdek, Son Xitoydagi iqtisodiy inqilob va dengiz savdo missiyalarining koʻplab boy, tayyor investorlarining mavjudligi bilan yaxshilandi. Son sulolasi davrida xorijiy mamlakatlardan Xitoyga bir qancha taniqli diplomatik missiyalar yuborilgan. Bunga 1008-yilda imperator Chjenszun davridagi [[Fotimiylar xalifaligi|Fotimiy]] [[Hakim|Al-Hakim bi-Amr Alloh]] boshchiligida Misr elchiligi, shuningdek, 1077-yilda Hind [[Chola|Chola sulolasidan]] boʻlgan Chola I ning elchilgi kabilar kiradi.

Xitoy buddizmining oltin davri Tan sulolasi davrida tugagan boʻlsa-da, hali ham nufuzli Xitoy buddist rohiblari mavjud edi. Bunga Enni Benʼen (1201-1280) kabi yapon shogirdlariga taʼlim bergan zen buddist rohibi Vuzxun Shifan (1178-1249) kiradi. U Xitoydan Yaponiyaga qaytganidan soʻng Yaponiyada Zen taʼlimotining tarqalishiga hissa qoʻshdi va Tofuku-jining oʻrnatilishiga yordam berdi.

== Yuan sulolasi ==
[[Fayl:Liu-Kuan-Tao-Jagd.JPG|thumb| [[Xubilay]]xonning ov tasvirlari, rassom Liu Guandao, 1280-yil.]]
Xitoyning [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasi]] (1271–1368) 1260-yildagi vorislik urushi tufayli siyosiy jihatdan toʻrt xonlikka boʻlingan ulkan [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻul imperiyasining]] (Sharqiy Osiyodan Sharqiy Yevropagacha choʻzilgan) eng sharqiy qismi edi. Moʻgʻul rahbarlari [[Chingizxon]], [[Oʻqtoyxon]], [[Munke]]xon va [[Huloku|Xulaguxon]] Shimoliy Xitoyda [[Tangutlar|Tangut]] boshchiligidagi gʻarbiy Sya sulolasini va [[Chjurchjenlar|Jurchenlar]] boshchiligidagi [[Szin|Jin sulolasini]] zabt etishga, shuningdek Koryo sulolasi hukmronligi ostidagi Koreyaga bostirib kirishga muvaffaq boʻlishdi. Koreya monarxlari poytaxtni Gangva orolidan materikga qaytarishga rozi boʻlgach, moʻgʻullar chekinishdi.

1279-yilda Janubiy Son sulolasini zabt etgan Yuan sulolasi asoschisi imperator [[Xubilay]] edi. Xubilay ikki marotaba Yaponiyaga bostirib kirish uchun etnik koreys, xan va moʻgʻul qoʻshinlaridan foydalangan ambitsiyali lider edi. Ammo ikkala yurish ham oxir-oqibat muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

Yuan sulolasi Tan va Son sulolalarining dengiz savdosi faoliyatini davom ettirdi. Van Dayuan (1328–1339) nomi bilan tanilgan Yuan floti kapitani Shimoliy Afrikadagi [[Marokash]]ga tashrifi chogʻida [[Oʻrta dengiz|Oʻrta yer dengizi]] orqali sayohat qilgan birinchi xitoylik boʻlgan. 1296-yildan 1297-yilgacha elchi Indravarman III imperatorligi ostidagi Kxmerning Chjou Daguan (1266-1346) boshchiligida elchiligi bu davrning diplomatik voqealaridan biri edi. Yuan hukumatiga bergan hisobotida Chjou Daguan Angkor Vat kabi joylarni va Kxmer imperiyasining kundalik hayotini tasvirlab berdi. Aynan Xubilayxon hukmronligining dastlabki yillarida [[Marko Polo]] (1254–1324) Xitoyga tashrif buyurdi. Ehtimol u avvalgi Son poytaxti [[Xanchjou]]gacha borgan va u hududlarnigoʻzalligi uchun katta hayrat bilan taʼriflagan.

== Min sulolasi ==
[[Fayl:Ming-Expeditions.svg|thumb|500x500px| Imperator Yongle va Syuandelarning ba'zi elchiliklari sayohati: Chjan Xe va Xon Bao (1405–1433, qora), Yishixa (1412–1433, koʻk), Chen Cheng (1414–1420, yashil)]]
Xan va Tan sulolalaridan keyin [[Min (sulola)|Min sulolasi]] (1368-1644) Xitoy hokimiyatining yana bir yuqori nuqtasi edi. Birinchi Min imperatori [[Chju Yuanchjan|imperator Xunvu]] (1368 &amp;ndash; 1398-y.y.) raqib qoʻzgʻolonchi Xitoy rahbarlarini tor-mor etgan, soʻngra Yuan sulolasidagi moʻgʻullarni shimolga, yaʼni Moʻgʻul dashtlariga surib chiqargan Qizil peshanabogʻlilar qoʻzgʻoloni rahbari edi.. Min sulolasi keyinchalik moʻgʻullar bilan bir qator toʻqnashuvlarga kirdi, ularning baʼzilari muvaffaqiyatli boʻldi, boshqalari esa yoʻq. Bunga misol qilib 1449-yilda Tumu inqirozini koʻrsatish mumkin. Unda imperator Chjengtong  moʻgʻullar tomonidan asirga olingan va bir yildan keyin ozod qilingan.
[[Fayl:ShenDuGiraffePainting.jpg|left|thumb| Yonglening oʻn ikkinchi yilida (1414) [[Bengaliya]]dan olib kelingan ekzotik jirafa.]]
Imperator Xongvu xorijiy elchilarga [[Nankin]] va [[Pekin]]dagi poytaxtlarga tashrif buyurishga ruxsat berdi, ammo chet elga sayohat qilishni xohlaydigan xitoylik savdogarlar tomonidan xususiy dengiz savdosini qatʼiyan taqiqlab qoʻydi. Xitoyga bostirib kirish niyatida boʻlgan [[Amir Temur]] vafotidan soʻng imperator Yongle Xitoy bilan Xurosondagi Shohrux davlati va [[Shohrux Mirzo|Movarounnahr]] davlati oʻrtasidagi munosabatlar ancha yaxshilanadi. Xitoyning [[Samarqand]] va [[Hirot]]dagi elchisi Chen Cheng ham, Xitoydagi elchi Gʻiyosiddin Naqqosh ham bir-birlarining mamlakatiga qilgan tashriflari haqida batafsil maʼlumot qoldirganlar.

Min davrining eng yirik diplomatik voqealari imperator Yonglening (1402—1424-yillar hukmronligi) saroy amaldori admiral Chjan Xening (1371–1433) ulkan dengiz missiyalari va yurishlari edi. Chjan Xening missiyalari Osiyo dunyosining koʻp qismidagi portlarga, jumladan [[Kalimantan|Borneo]], [[Malayziya|Malayziya davlati]] [[Malakka sultonligi]], [[Shri Lanka|Shri-Lanka]], Hindiston, [[Eron|Fors]], [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]] va [[Sharqiy Afrika]] portlariga tashrif buyurdi. Shu bilan birga, imperator Yongle boshchiligidagi xitoylar 1402-yilda Shimoliy Vetnamga bostirib kirishdi va 1428-yilgacah u yerda qolishdi. Mahalliy aholi qoʻzgʻolon koʻtargan va [[Leloi|Le Lợi]] Xitoy bosqinchilariga qarshi muvaffaqiyatli mahalliy qoʻzgʻolonni boshqargan.&lt;ref&gt;Geoff Wade, &quot;The Zheng He voyages: a reassessment.&quot; ''Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society'' (2005): 37-58. [https://www.jstor.org/stable/41493537 in JSTOR]&lt;/ref&gt;

Bunday yirik dengiz missiyalari Min sulolasidagi izolyatsiya davrlari va Xitoyning sharqiy qirgʻoq boʻyidagi yirik hududlarini talon- ''toroj qiluvchi vokou'' qaroqchilaridan himoya qilish zarurati sababli Chjan Xedan keyin toʻxtatildi. Garchi ekspeditsiyalar davlat tomonidan qattiq cheklangan boʻlsa-da, savdo umuman taqiqlanmagan. 1578-yildan keyin savdo butunlay liberallashtirildi. XVI asrning boshlarida [[Portugaliya imperiyasi]] xitoylar bilan Tamaoda savdo-sotiq qildi.&lt;ref&gt;George Bryan Souza, ''The Survival of Empire: Portuguese Trade and Society in China and the South China Sea 1630-1754'' (2004).&lt;/ref&gt; Xitoyliklar, shuningdek, ispanlar bilan savdo-sotiq qilishdi va har yili [[Filippin]]ga koʻplab savdo kemalarini joʻnatib, ularga [[Ispaniya imperiyasi|yangi dunyo koloniyalaridan]] qazib olingan kumush evaziga Xitoy tovarlarini sotishdi. Xitoyga ispan kumushlari shunchalik koʻp kirdiki, Minlar Xitoyida zarb qilingan ispan kumush pul birligi odatiy holga aylandi. Xitoyliklar kumush pulni yana mis valyutasiga aylantirishga harakat qilishdi, ammo iqtisodiy zarar koʻrishdi.&lt;ref&gt;Richard Von Glahn, &quot;Myth and reality of China's seventeenth-century monetary crisis.&quot; ''Journal of Economic History'' 56#2 (1996): 429-454.&lt;/ref&gt;

1524-yilda Pekinga [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli imperiyasi]] vakillari tashrif buyurishdi.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=esnWJkYRCJ4C&amp;pg=PA141#v=onepage&amp;q&amp;f=false Chase 2003], p. 141.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Ricci_Guangqi_2.jpg|thumb| Matteo Ricci (chapda) va Xu Guansi (oʻngda) 1607-yilda nashr etilgan ''[[Negizlar|Evklid elementlarining]]'' Xitoy nashri.]]
Shu bilan birga, imperator Vanli (1572 &amp;ndash; 1620) boshchiligidagi xitoylar [[Choson|Koreyani]] Yaponiyadan himoya qilish uchun biroz qimmatga tushadigan urushga kirishdilar. Yapon regenti Toyotomi Xideyoshi (1537-1598) va uning yordamchisi Oda Nobunaga (1534-1582) feodal Yaponiyada gullab-yashnagan Azuchi-Momoyamani hokimiyatga keltirib, Sengokuning notinch davriga chek qoʻydilar. Biroq, yaponlar 1592-yildan 1598-yilgacha Koreyaga ulkan bosqin uyushtirdilar. Yaponlarning maqsadi gullab-yashnagan Min Xitoyiga bostirib kirish edi, ammo buning uchun [[Koreya|Koreya yarim orolidan]] maydon sifatida foydalanish kerak edi. Urush davomida Min qoʻshinlari sezilarli talofatlarga uchradi va Koreyaga quruqlikdagi qoʻshinlarni yuborish va Noryang nuqtasi jangi kabi janglarda Koreya flotini mustahkamlash uchun katta daromad sarfladi. Yaponlar nihoyat magʻlubiyatga uchradilar va chekindilar.&lt;ref&gt;Samuel Hawley, ''The Imjin War: Japan's Sixteenth-Century Invasion of Korea and Attempt to Conquer China'' (2014).&lt;/ref&gt;

Min iqtisodiyotining inflyatsiya tufayli pasayishi hosil yetishmovchiligi, ocharchilik, oʻlat va Li Zicheng (1606 &amp;ndash; 1644) boshchiligidagi agrar qoʻzgʻolon tufayli yanada yomonlashdi va 1644-yilda Min sulolasi quladi. Min generali Vu Sanguy (1612 &amp;ndash; 1678) Li qoʻl ostidagi isyonchilar tomoniga oʻtmoqchi edi, lekin uning kanizagi Chen Yuanyuan Li tomonidan olib ketilganida, oʻzini xiyonat qilingandek his qildi va shuning uchun knyaz Dorgon boshchiligidagi [[manjurlar]]ga shimoliy hududga kirishga imkon berdi.&lt;ref&gt;Angela N.S. Hsi, &quot;Wu San-kuei in 1644: a Reappraisal.&quot; ''Journal of Asian Studies'' 34#2 (1975): 443-453.&lt;/ref&gt;

Xitoyga tashrif buyurgan birinchi yezuit missionerlari buni Min sulolasi davrida amalga oshirishgan. Eng koʻzga koʻringan [[Macerata|italiyalik]] [[Iyezuitlar|iyezuit]] Matteo Rikki (1552-1610) edi. Matteo Rikki koʻplab sabablarga koʻra Xitoy va gʻarbda mashhur. U birinchi boʻlib xitoy klassik matnlarini [[Lotin tili|lotin]] tliga tarjima qilgan va eng koʻzga koʻringan xitoy faylasufi Kong Tsiu nomini birinchi boʻlib “ [[Konfutsiy]] ” deb tarjima qilgan. Boshqa bir iyezuit otasi bilan birga imperator Vanli  davrida [[Pekin]]ning [[Imperator saroyi|Yopiq shaharga]] kirgan birinchi Yevropalik edi. Matteo Rikki va uning baptist xitoylik hamkasbi, matematik, astronom va [[Agronomiya|agronom]] Syu Guanqi (1562–1633) [[Qadimgi yunon tili|qadimgi yunoncha]] &quot; ''[[Negizlar|Evklid elementlari&quot;]]'' matematik risolasini birinchi boʻlib xitoy tiliga tarjima qilganlar.&lt;ref&gt;Florence C. Hsia, ''Sojourners in a strange land: Jesuits and their scientific missions in late imperial China'' (U of Chicago Press, 2009).&lt;/ref&gt;

== Ilk Sin sulolasi 1800-yilgacha ==
[[Fayl:Nieuhof-p-189-Mogolsche-gezant-Lach-van-Kley-plate-315.jpg|thumb| 1656-yilda Pekinga gollandiyalik mehmonlar tomonidan tashkil etilgan &quot;Moʻgʻul elchiligi&quot;. Lach &amp; Kley (1993) ma'lumotlariga koʻra, zamonaviy tarixchilar (ya'ni, Lusiano Petech) tasvirlangan emissarlar aslida Moʻgʻuliston Hindistonidan emas, balki [[Turfon]]dan ([[Moʻgʻuliston (qadimgi davlat)|Moʻgʻuliston]]) kelgan deb oʻylashadi.]]
XVII-XVIII asrlarda uzoq davom etgan Xitoy marosimlari boʻyicha bahslar 1704-yilda papani iezuit pozitsiyasini oʻzgartirishga va ajdodlar hamda konfutsiylik bilan bogʻliq anʼanaviy xitoy marosimlarini tan olishni rad etishga olib keldi. Shundan keyin imperator papa siyosatiga ergashgan barcha missionerlarni quvib chiqardi.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|last=Catherine Pagani|title=&quot;Eastern Magnificence &amp; European Ingenuity&quot;: Clocks of Late Imperial China|url=https://books.google.com/books?id=8bXxHSZkWssC&amp;pg=PA44|year=2001|page=446|isbn=0472112082}}&lt;/ref&gt; Rim papasining qarori nihoyat 1939-yilda bekor qilindi&lt;ref&gt;Paul Rule, &quot;The Chinese Rites Controversy: A Long Lasting Controversy in Sino-Western Cultural History.&quot; ''Pacific Rim Report'' 32 (2004): 2-8. [http://www.usfca.edu/sites/default/files/pdfs/report-32-feb-2004.pdf online] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210612120238/https://www.usfca.edu/sites/default/files/pdfs/report-32-feb-2004.pdf |date=2021-06-12 }}&lt;/ref&gt;

gʻarbning Xitoydagi elchilari oldida turgan muammolardan biri sajda qilish edi. gʻarb diplomatlari buni Xitoy imperatorining oʻz monarxlaridan ustunligini tan olishni anglatishi deb tushundilar, bu harakatni ular qabul qilib boʻlmas deb topdilar. 1665-yilda rus tadqiqotchilari [[manjurlar]] bilan hozirgi [[Dunbey|Xitoyning shimoli-sharqida]] uchrashdilar. Xitoyliklar iezuit missionerlaridan oʻrgangan umumiy lotin tilidan foydalanib, Xitoy [[Kansi|imperatori Kansi]] va [[Rossiya imperiyasi]] podshosi [[Pyotr I]] 1689-yilda [[Nerchinsk shartnomasi|Nerchinsk shartnomasini imzoladilar,]] bu shartnoma Rossiya va Xitoy oʻrtasidagi chegaralarni belgilab berdi, uning ayrim qismlari bugungi kunda ham mavjud.&lt;ref&gt;V. S. Frank, &quot;The Territorial Terms of the Sino-Russian Treaty of Nerchinsk, 1689.&quot; ''Pacific Historical Review'' 16.3 (1947): 265-270. [https://www.jstor.org/stable/3635997 online]&lt;/ref&gt;

Rossiya bilan bogʻliq muammolar bilan tashqi ishlar vazirligi emas, balki muammoli moʻgʻullar bilan bir xil vazirlik shugʻullangan, bu Rossiyaning qoʻlbola boʻlmagan davlat maqomini tan olishga xizmat qilgan. Shu vaqtdan boshlab Xitoyning boshqa barcha xalqlarning qaramlar sifatidagi dunyoqarashi oʻzgara boshladi.
[[Fayl:Houckgeest.JPG|left|thumb| 1795-yilda [[imperator Syanlun]] saroyida qabul qilingan soʻnggi Yevropa delegatsiyasi tasvirlangan rasm - Isaak Titsingx (shlyapali yevropalik, chap tomonda) va AE van Braam Xoukgeest (shlyapasiz oʻtirgan yevropalik).]]
1793-yilda [[imperator Syanlun]] ingliz diplomati [[Makartni elchiligi|Jorj Makartnining]] savdo va tashqi aloqalarni kengaytirish taklifini rad etdi. Gollandiya elchiligi anʼanaviy Xitoy imperatorlik tashqi aloqalari tarixida har qanday yevropaliklarning Xitoy imperiyasidagi oxirgi boʻlishi edi.&lt;ref&gt;OʻNeil, Patricia O. (1995). ''Missed Opportunities: Late 18th Century Chinese Relations with England and the Netherlands.'' [Ph.D. dissertation, University of Washington]&lt;/ref&gt;

Iqtisodiy va siyosiy kuchni himoya qilishda tashqi aloqalarni saqlash juda muhim boʻlsa-da, Imperiya hukumati oʻsha paytda Yevropa davlatlari bilan aloqalarni unchalik ragʻbatlantirmagan. Professor Kennet Pomeranzning ''&quot;Buyuk tafovut'' &quot; kitobida koʻrsatilgandek, Xitoy iqtisodiyotini oʻrab turgan infratuzilma Yevropadagiga qaraganda ancha bardoshli edi. Bir nechta Xitoy bozorlarining ichki ehtiyojlarni qondirish va global miqyosda raqobatlashish qobiliyati&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{kitob manbasi|last=Pomeranz|first=Kenneth|title=The Great Divergence: China, Europe, and the Making of the Modern World Economy|url=https://archive.org/details/greatdivergence0000unse|publisher=Princeton University Press|year=2000|isbn=9780691090108|location=Princeton, NJ|pages=[https://archive.org/details/greatdivergence0000unse/page/46 46]}}&lt;/ref&gt; mustaqil innovatsiyalar va Yevropa taʼsir doirasidan tashqarida rivojlanish imkonini berdi. Yuqori yashash sifati, tegishli sanitariya sharoiti va kuchli ichki qishloq xoʻjaligi sektori&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; hisobga olinsa, Xitoy hukumati gʻarbiy kuchlar tomonidan qoʻyilgan har qanday talabni qondirish uchun jiddiy sabablarga ega emas edi.

Gollandiya va Gollandiyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasi manfaatlarini ifodalovchi Isaak Titsing 1794–96-yillarda imperator Syanlun hukmronligining 60 yilligiga bagʻishlangan tantanalarda qatnashish uchun [[Pekin]]ga sayohat qildi.&lt;ref&gt;Duyvendak, J.J.L. (1937). 'The Last Dutch Embassy to the Chinese Court (1794–1795).' ''Tʼoung Pao'' 33:1-137.&lt;/ref&gt; Titsingx delegatsiyasiga gollando-amerikalik Andreas Everardus van Braam Houckgeest ham kirdi&lt;ref&gt;van Braam Houckgeest, A.E. (1797). ''Voyage de l'ambassade de la Compagnie des Indes Orientales hollandaises vers l'empereur de la Chine, dans les années 1794 et 1795'' Philadelphia; _____. (1798). ''An authentic account of the embassy of the Dutch East-India Company, to the court of the emperor of China, in the years 1794 and 1795.'' London.&lt;/ref&gt; Xitoy imperiyasi haqida ushbu elchilikning batafsil tavsifi koʻp oʻtmay Qoʻshma Shtatlar va Yevropada nashr etilgan. Titsingning fransuz tarjimoni Kretyen -Lui-Jozef de Guignes 1808-yilda Titsing missiyasi haqida oʻz hisobotini nashr etdi. Titsingning oʻzi voqealarning oʻz versiyasini nashr etmasdan oldin vafot etdi.

[[Sin (sulola)|Sin sulolasi]] davrida Xitoyning dunyoqarashi juda oz oʻzgardi, chunki Xitoyning sinotsentrik istiqbollari uning kuchayib borayotgan zaifligi va gʻarbning kuchayib borayotgan kuchini minimallashtirishga qaratilgan siyosat va amaliyotlar bilan mustahkamlashda davom etdi. Titsingx missiyasidan soʻng, [[Ingliz-Xitoy urushi|birinchi]] va [[Ingliz-fransuz-xitoy urushi|ikkinchi afyun urushlarining]] oqibatlari hamma narsani oʻzgartirmaguncha, boshqa osiyolik boʻlmagan elchilarga hatto Sin poytaxtiga yaqinlashishga ham ruxsat berilmadi.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

=== Adabiyotlar ===; Birlamchi manbalar {{refbegin}}
* [[Andreas Everardus van Braam Houckgeest|van Braam Houckgeest]], Andreas Everardus. (1798). ''An authentic account of the embassy of the Dutch East-India Company, to the court of the emperor of China, in the years 1794 and 1795. London.'' [http://ebook.lib.hku.hk/CTWE/B2962471X/ Vol. I.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090215094026/http://ebook.lib.hku.hk/CTWE/B2962471X/ |date=2009-02-15 }} Digitized by [[University of Hong Kong]] [[University of Hong Kong#Libraries|Libraries]], [http://lib.hku.hk/database/ Digital Initiatives], [https://web.archive.org/web/20070425165629/http://www.spurgeons.ac.uk/site/pages/ui_college_history.aspx &quot;China Through Western Eyes.&quot;] 
* [[Chrétien-Louis-Joseph de Guignes|de Guignes]], Chrétien-Louis-Joseph (1808). ''Voyage a Pékin, Manille et l'Ile de France.'' Paris.
* Robbins, Helen Henrietta Macartney (1908). [http://ebook.lib.hku.hk/CTWE/B36599578/ ''Our First Ambassador to China: An Account of the Life of George, Earl of Macartney with Extracts from His Letters, and the Narrative of His Experiences in China, as Told by Himself, 1737–1806, from Hitherto Unpublished Correspondence and Documents.''] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181006125004/http://ebook.lib.hku.hk/CTWE/B36599578/ |date=2018-10-06 }} London : John Murray. [digitized by [[University of Hong Kong]] [[University of Hong Kong#Libraries|Libraries]], [http://lib.hku.hk/database/ Digital Initiatives], [https://web.archive.org/web/20070425165629/http://www.spurgeons.ac.uk/site/pages/ui_college_history.aspx &quot;China Through Western Eyes.&quot;] ]
* [[Ernest Satow|Satow]], Ernest (2006). ''The Diaries of Sir Ernest Satow, British Envoy in Peking (1900–06).'' New York.
{{refend}}

== Qoʻshimcha oʻqish uchun ==

* Bruk, Timoti. ''Buyuk davlat: Xitoy va dunyo'' (2020) [https://www.amazon.com/Great-State-China-Timothy-Brook-ebook/dp/B07VSGJPSW/ parchasi], shuningdek, [https://www.wsj.com/articles/great-state-review-rising-and-setting-in-the-east-11588370242?mod=searchresults&amp;page=1&amp;pos=1 onlayn sharh]
* Dmitrishin, Bazil. &quot;Rossiyaning [[Tinch okeani|Tinch okeaniga]] kengayishi, 1580-1700: tarixshunoslik sharhi&quot;. ''Slavyan tadqiqotlari'' 25 (1980): 1-25. [https://eprints.lib.hokudai.ac.jp/dspace/bitstream/2115/5095/1/KJ00000113075.pdf onlayn]
* Duyvendak, JJL (1937). &quot;Xitoy sudidagi oxirgi Gollandiya elchixonasi (1794-1795).&quot; ''Tung Pao'', 33:1-137. [https://www.jstor.org/stable/4527145 onlayn]
* 
* &lt;bdi&gt;&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[[Special:BookSources/9780231153188|9780231153188]]&lt;/cite&gt;&lt;/bdi&gt; 
* Keevak, Maykl (2017). ''Xitoydagi elchixonalar: afyun urushlari oldidan diplomatiya va madaniy uchrashuvlar'' (Palgrave Makmillan).
* Kim, Bongjin. &quot;Zamonaviygacha Sharqiy Osiyo mintaqasi tartibini qayta koʻrib chiqish&quot;. ''Sharqiy Osiyo tadqiqotlari jurnali'' 2.02 (2002): 67–101.
* Li, Ji-Yang. ''Xitoyning gegemonligi: Sharqiy Osiyoning toʻrt yuz yillik hukmronligi'' (Columbia UP, 2016).
* oʻNil, Patrisiya O. (1995). ''oʻtkazib yuborilgan imkoniyatlar: &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxirida Xitoyning Angliya va Gollandiya bilan munosabatlari.'' (Ph.D. dissertatsiyasi, Vashington universiteti).
* Rokxill, Uilyam Vudvil. [https://www.jstor.org/pss/1833980 &quot;Xitoy sudidagi diplomatik missiyalar: Kotow savoli I&quot;,] ''American Historical Review'', 2#3 (1897), pp.&amp;nbsp;427–442; [https://www.jstor.org/pss/1833980 &quot;Xitoy sudidagi diplomatik missiyalar: Kotow savoli II&quot;,] ''American Historical Review'', 2#4 (1897) pp.&amp;nbsp;627–643.
* Vogel, Ezra F. ''Xitoy va Yaponiya: Tarixga duch kelish'' (2019) [https://www.amazon.com/China-Japan-Ezra-F-Vogel/dp/0674916573/ parchasi]
* 
* Westad, Odd Arne. ''Bezovta imperiya: 1750-yildan beri Xitoy va dunyo'' (2012) 515 sahifadan [https://www.amazon.com/Restless-Empire-China-World-Since/dp/0465056679/ parcha]
* &lt;bdi&gt;&lt;cite class=&quot;citation encyclopaedia cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[[Special:BookSources/9780521432603|9780521432603]]&lt;/cite&gt;&lt;/bdi&gt; 
* &lt;bdi&gt;&lt;cite class=&quot;citation encyclopaedia cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[[Special:BookSources/9781878282873|9781878282873]]&lt;/cite&gt;&lt;/bdi&gt;

== Havolalar ==

* [https://web.archive.org/web/20040918091909/http://cio.ceu.hu/Bilder/JamesHevia.pdf#search='Ten%20Great%20Campaigns(Qianlong)' Hevia, James L. (1995). ''Qing Guest Ritual and Macartney Embassy Of 1793.'' Durham].

[[Turkum:Xitoy]]
[[Turkum:Sulolalar]]
[[Turkum:Sin sulolasi]]
[[Turkum:Tan sulolasi]]</text>
      <sha1>him31yqilhi7v9dxih3j3r8lzykp7q0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272993</id>
      <parentid>6272992</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6272993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46552" sha1="5q0ouxno6y80y1yx8ri400v5gbivp9y" xml:space="preserve">: ''1800-yildan keyingi tarix uchun [[Xitoyning tashqi aloqalari tarixi]]ga qarang.''

'''Xitoy Imperiyasining''' [[Sin (imperatorlar sulolasi)|Sin sulolasidan]] [[Sin (sulola)|Sin sulolasigacha]] boʻlgan tashqi aloqalari sulolalarning mavqee koʻtarilib, pasayganligi sababli koʻplab vaziyatlarni qamrab oldi. [[Xitoy madaniyati]] qoʻshni hamda uzoq mamlakatlarga taʼsir koʻrsatdi, shu bilan birga tashqi taʼsirlar koʻlami oʻzgarib turdi, uning natijasida baʼzi hududlar hatto zabt etildi. [[Xan (sulola)|Xan sulolasi davrida]] [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]] savdo yoʻllari jonlanib, [[Ellinizm|ellinistik]] oʻrta Osiyo, [[Parfiya|Parfiya imperiyasi]] hukmronligi ostidagi Fors va Janubiy Osiyoni Xitoy imperiyasi bilan bogʻladi. Miloddan avvalgi II asrda [[Chjan Syan]] moʻgʻul [[Hun xoqonligi|Xunnu]] konfederatsiyasiga qarshi ittifoqchi izlash maqsadida Oʻrta Osiyoga kirib borgan birinchi taniqli xitoy diplomati boʻldi. Xan xitoylarining [[Rim imperiyasi]]ga kirishga urinishlari va milodiy 97-yilda Gan Yin boshchiligidagi missiya muvaffaqiyatsizlikka uchragan boʻlsa-da, Xitoy tarixiy yozuvlarida rimliklar Hind okeani orqali janubiy Xitoy va Vetnamga sayohat qilishganligi qayd etilgan. Hindistondan kelgan buddizm [[Xan (sulola)|Sharqiy Xan]] sulolasi davrida Xitoyga kiritilgan va qoʻshni Vetnam, Koreya va Yaponiyaga tarqalgan, ularning barchasi Xitoy modeliga asoslangan [[Konfutsiylik|konfutsiy]] madaniyatini qabul qilgan.

Arab xalifaligida Umaviylar sulolasi hokimiyatga kelgach, [[Tan|Tan sulolasi]] davrida Xitoyning Islom dunyosi bilan aloqalari boshlangan. Bu vaqtda Xitoyga [[zardushtiylik]], nestoriy nasroniylik va islom kabi bir qancha dinlar kirib keldi, leki Xitoy buddizmi va [[daosizm]]i hukmron dinligicha qoldi. Son sulolasi [[moʻgʻullar istilosi]]ga qadar qoʻshni Lyao va [[Szin|Jin]] sulolalari bilan teng huquqlilik asosida aloqalar olib bordi. [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻullar imperiyasi]] Osiyoda hukmron davlatga aylangach, [[Pax Mongolica]] XIII asr boshlari va oʻrtalarida sharqdan gʻarbga tovarlar, gʻoyalar va texnologiyalar savdosini ragʻbatlantirdi. Masalan, [[Marko Polo]] sharqqa va gʻarbga xavfsiz sayohat qila olgan edi. [[Xubilay]]xon asos solgan moʻgʻullar boshchiligidagi [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasi]] poytaxt Xonbaliqda (hozirgi Pekin) hukmronlik qilgan. Yuan sulolasining Yaponiyaning Kamakura syogunati bilan muvaffaqiyatsiz diplomatiyasi moʻgʻullarning Yaponiyaga bostirib kirishiga sabab boʻldi va bu Yuan imperiyasi uchun muvaffaqiyatsiz yakunlandi.

Yuan sulolasining qulashi va 1368-yilda [[Chju Yuanchjan|imperator Chju Yuanchjan]] boshchiligida [[Min (sulola)|Min sulolasining]] tashkil topishi ortidan, XV asrda Xitoy imperiyasi Xitoy xazina floti admirali [[Chjan Xe]]ning chet elga sayohatini rejalashtirdi. Imperator Yongle vakillari sifatida Chjan floti Janubi-Sharqiy Osiyo, Hind okeani va Sharqiy Afrika boʻylab suzib, oʻlponlar talab qildi, vassal davlatlarga katta sovgʻalar berdi va hatto Shri-Lankaga bostirib kirdi. Biroq, keyinchalik flot demontaj qilindi va bundan keyin Min imperatorlari xalqaro savdo va tashqi aloqalarni bir nechta dengiz portlari bilan cheklaydigan ''[[Xayjin]]'' izolyatsion siyosatini qoʻllab-quvvatladilar. Bu siyosatlar Xorxe Alvares (Xitoyga dengiz orqali sayohat qilgan birinchi chet ellik) va Rafael Perestrello kabi yevropalik tadqiqotchilar kelganidan keyin asta-sekin oʻzgarib bordi va dastlab [[Portugaliya imperiyasi]]ga qarshi urush olib borilgan boʻlsa-da, XVI asrda [[Makao]]da portugallarga mustamlakachilik qarorgohi berildi. Xitoyda [[Katolik cherkovi|katolik]] iyezuit missiyalari ham joriy etildi, Matteo Ricci Pekindagi Min imperatorlarining [[Imperator saroyi|yopiq shahriga]] kirishga ruxsat berilgan birinchi yevropalik boʻldi. Keyingi [[Sin (sulola)|Sin sulolasi davrida]] Juzeppe Kastiglione kabi Yevropadan kelgan iyezuitlar Xitoy marosimlari boʻyicha bahslar va 1706-yilda koʻpchilik missionerlar haydab chiqarilgunga qadar hukumatda iltifot qozondilar.

XIV asrda moʻgʻullar imperiyasining parchalanishi Oʻrta Osiyo savdo yoʻllarini xavfli qilib, Gʻarbiy Yevropa davlatlarini okean yoʻllarini oʻrganishga majbur qildi. Portugaliya va [[Ispaniya imperiyasi]]dan keyin Gollandiya imperiyasi va [[Britaniya imperiyasi]] kabi protestant davlatlari XVII asrning boshlaridan Xitoy bilan savdo qila boshladilar. Buyuk Britaniya Qirolligi 1600-yilda Britaniyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasiga Xitoy bilan savdo monopoliyasini berdi va Sin hukumati 1756-yilda [[Kanton tizimi]]ni yaratish orqali gʻarb bilan rivojlanayotgan savdoni nazorat qilishga oʻtdi va bu savdogarlar uchun savdo monopoliyasini joriy qildi. Tashqi savdoni oʻn uchta faktoriya va janubdagi Kanton (oʻsha paytda Guanchjou deb atalgan) bilan cheklab qoʻydi. 1793-yilgi Britaniyaning [[Makartni elchiligi]] [[imperator Syanlun]]ni tashqi savdo uchun shimoliy Xitoy portlarini ochishga yoki toʻgʻridan-toʻgʻri aloqalar oʻrnatishga ishontira olmadi. Choy kabi tovarlarning Britaniyaga oʻsib borayotgan importi xarajatlari kontrabandachilarning noqonuniy savdosi bilan qoplandi. Biroq, Sinning bir tomonlama afyun sotishni taqiqlashi afyun urushlari va Xitoyning magʻlubiyatiga olib keldi. 1842-[[Nankin shartnomasi|yilgi Nankin shartnomasi]] Kanton tizimini bir qator [[shartnoma portlari]] bilan almashtirdi va qirgʻoq savdo tizimini ham tugatdi.

== Tarix ==
[[Fayl:Yongle-Emperor1.jpg|thumb| Imperator [[Yongle]] (1402–1424-yillar). Uning hukmronligi davrida admiral Chjan Xe yettita xazina sayohatida chet elda ulkan dengiz flotini boshqargan.]]
Oldingi davrlarda Xitoyning tashqi aloqalari nazariyasi Xitoy imperiyasini Osmon sulolasi, jahon sivilizatsiyasining markazi, Xitoy imperatori esa sivilizatsiyalashgan dunyoning yetakchisi deb hisoblardi. Bu qarash Xitoyni &quot; osmon ostidagi hamma narsaga &quot; ega deb hisobladi. Boshqa barcha davlatlar Xitoyning syuzerin hukmronligi ostidagi tarmoqlar hisoblangan. Baʼzilar toʻgʻridan-toʻgʻri [[Vassallik|vassallar]] edi. Nazariy jihatdan, imperator poytaxti atrofidagi yerlar &quot;beshta boʻysunish hududi&quot; deb hisoblangan. Ushbu hududlar Osmon oʻgʻlining taʼsir kuchiga qarab farqlangan.

Xitoyning tashqi siyosati dunyoning qolgan qismi kambagʻal va qoloq boʻlib, bizga taklif qiladigan narsasi yoʻq, degan qarash tufayli, bir necha davrlarga boʻlinadi.

Shunga qaramay, Xitoy oʻz tarixining boshidanoq savdo markazi boʻlgan. Xitoyning tashqi dunyo bilan oʻzaro aloqalarining aksariyati [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]] orqali amalga oshirilgan. Bu milodiy II asrda [[Rim imperiyasi]] vakillari bilan aloqa va XIII asrda [[Venesiya|venetsiyalik]] sayohatchi [[Marko Polo]]ning tashriflarini oʻz ichiga oladi.

Xitoyning tashqi siyosati odatda shimoldan &quot;varvar&quot; [[Varvarlar|bosqinchilar]] (masalan, [[Hun xoqonligi|Xunlar]], [[Mongollar|Moʻgʻullar]] va [[Chjurchjenlar|Jurchen]]) tahdidini toʻxtatishga qaratilgan edi. Bu faol hujum (shimolga yurish) yoki passiv mudofaa ([[Buyuk Xitoy devori]] misolida) kabi harbiy vositalar orqali amalga oshirilar edi. Xitoyliklar, shuningdek, ''heqin'' yaʼni &quot;tinch nikohlar&quot; deb nomlanuvchi nikoh ittifoqlarini ham tuzadilar.

Xitoy zobitlari &quot;yetuk/tanish vahshiylar&quot; (Xitoy madaniyati taʼsirida boʻlgan chet elliklar) va &quot;xom varvarlar&quot;ni farqlashadi.

Koʻp davrlarda Xitoy tashqi siyosati ayniqsa qatʼiy edi. Bunday holatlardan biri [[Min (sulola)|Min sulolasi]] davrida admiral Chjan Xening xazina sayohatlari misolida koʻrinadi.

== Sin sulolasi ==
[[Fayl:Qin_empire_210_BCE.png|thumb| Miloddan avvalgi 210-yilda [[Sin (imperatorlar sulolasi)|Sin sulolasining]] chegaralari.]]
[[In (tarixiy davlat)|Oldindan Shan]] va [[Chjou]] sulolalarining koʻplab qirollari hukmronlik qilgan boʻlsa-da, miloddan avvalgi 221-yilda Sin davlati hukmdori Yin Chjen ([[Sin Shixuandi|Sin Shi Xuandi]]) birinchi boʻlib Chjou sulolasi qoʻl ostidagi turli vassal davlatlarni, shuningdek, uning tarkibida boʻlmagan davlatlarni bosib oldi. U bu turli davlatlarni nisbatan birlashgan va yagona imperiyaga, [[Sin (imperatorlar sulolasi)|Sin imperiyasiga]] aylantira oldi. Uning rahbarligi davrida qonuniy falsafaga qatʼiy rioya qilish asosida yaratilgan jamiyat bilan bir vaqtlar gʻarbiy chegaradagi barcha raqib [[Chjango|urushayotgan davlatlarni]] zabt etdi. Xitoy hududi shimolda Ichki Moʻgʻuliston va Manjuriyagacha kengaytirildi va janubga hozirgi [[Guandun]] va shimoliy Vetnamning mahalliy Baiyue (ikkinchisi Jiaozji, keyin esa [[Tan|Tan sulolasi]] davrida Annam deb ataladi) ga dengiz ekspeditsiyalari joʻnatildi. Ushbu hududlarga bostirib kirib, Xitoy hukmronligi ostiga oldi.&lt;ref name=&quot;Mark Edward Lewis 2007&quot;&gt;Mark Edward Lewis, ''The Early Chinese Empires: Qin and Han'' (2007).&lt;/ref&gt;

== Xan sulolasi ==
 
[[Xan (sulola)|Xan sulolasi]] davri (miloddan avvalgi 202-yil&amp;ndash;milodiy 220-yillar) Xitoy imperiyasining tashqi aloqalari tarixida [[Udi|Xan imperatori Vuning]] uzoq hukmronligi davrida (miloddan avvalgi 141&amp;ndash;87-yillar) diplomat Chjanning sayohatlari imperiya tarixidagi yangi davr boʻldi. Chjan birinchi marta Xitoyning turli Osiyo hududlari bilan aloqalarini ochdi. [[Yuyechji|Xunlarga]] qarshi yuechjilar bilan ittifoq tuzish maqsadida Gʻarbiy hududlarga sayohat qilgan Chjan Syan koʻp yillar davomida [[Hun xoqonligi|Xunlar]] tomonidan qamoqqa olingan, biroq u ilgari xitoyliklar uchun nomaʼlum boʻlgan yerlar haqida batafsil maʼlumotlarni olib kelgan. Bunga uning [[Ellinizm|ellinlashgan]] [[Fargʻona]] ([[Davan|Dayuan]]), [[Yunon-Baqtriya podsholigi]] (Daxiya), Anxi (Parfiyaning [[Ahamoniylar davlati|Fors imperiyasi]]), Syaoji ([[Mesopotamiya]]), Shendu (Hindiston) va [[Uyshun]] Oʻrta Osiyo koʻchmanchilari hududlariga qilgan sayohatlari tafsilotlari muhim maʼlumotlar hisoblandi. Uning sayohatlaridan soʻng, Xitoydan Rim imperiyasiga qadar [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻlining]] mashhur quruqlik savdo yoʻli yaratildi. Imperator Vu ham oʻzining Xunlarga qarshi muvaffaqiyatli yurishlari bilan mashhur edi. U [[Manjuriya]]da Xanning toʻrtta qoʻmondonligini oʻrnatish uchun Viman Joseon qirolligiga qarshi urush qildi. Imperiya janubiy Xitoy va [[Vyetnam|Shimoliy Vetnamga]], keyin esa Bayyue qirolliklari hududi hisobiga kengayishni boshladi. Xan imperiyasi shaharlarni magʻlub etganidan keyin Minyueni oʻzlashtirdi va Yunnandagi Dianni qoʻshib oldi. Miloddan avvalgi 111-yilga kelib, imperator Vu Xan-Nanyue urushi natijasida Nanyue qirolligini bosib oldi. Nanyue Triệu sulolasi tomonidan boshqarilgan. Xitoyning Nanyue ustidan hukmronligi Sin dengiz floti zobiti Chjao Tuo tomonidan SIn sulolasi qulashi va Xan sulolasi oʻrnatilishi vaziyatida hududni Xitoydan ajratib olguniga qadar davom etdi.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|first=Peter|last=Lorge|editor=Graff|title=A Military History of China|year=2012|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-3584-7|page=85}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|first=Patricia Buckley|last=Ebrey|title=The Cambridge Illustrated History of China|year=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-12433-1|page=86}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Han_map.jpg|left|thumb| [[Xan (sulola)|Xan sulolasi]] miloddan avvalgi 87-yilda, [[Udi|imperator Vu]] davrida [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻlining]] hududiy kengayishi va oʻrnatilishidan keyin.]]
Xitoyning savdo missiyalari faqat quruqlik boʻylab sayohat qilish bilan cheklanib qolmadi. Miloddan avvalgi II asrda xitoyliklar [[Janubi-Sharqiy Osiyo]]dan oʻtib [[Hind okeani]]ga suzib borib, dengiz orqali Hindiston va [[Shri Lanka|Shri-Lankaga]] rimliklardan oldin yetib borishgan. Bu dengiz yoʻlidan nafaqat savdogarlar va diplomatlar, balki xitoylik diniy missionerlar ham hind [[buddizm]] matnlarini [[sanskrit]]dan [[Xitoy tili|xitoy]] tiliga tarjima qilish uchun koʻplab sayohatlar uyushtirishdi. Milodiy 148-yilda An Shigao nomi bilan mashhur boʻlgan Parfiya shahzodasi birinchi boʻlib Buddizm oyatlarini xitoy tiliga tarjima qilgan. Miloddan avvalgi I asrda Oq Ot ibodatxonasini tashkil etgan imperator Min davri VI asr Xitoy yozuvchisi Yan Syuanji tomonidan buddizmning Xitoyga rasmiy kiritilish davri sifatida belgilangan. Milodiy I asrga kelib, xitoyliklar Va xalqi deb ataydigan Yayoi ([[Yaponiya]]) bilan dengiz aloqalarini oʻrnatdilar. I asrda  xitoylar markazi hozirgi Kambodjada joylashgan va qisman [[Birma]], [[Laos]], [[Tailand]] va [[Vyetnam]] hududlarini oʻz ichiga olgan Funan qirolligi bilan ham aloqalar oʻrnatdilar&lt;ref name=&quot;Mark Edward Lewis 2007&quot;/&gt;

Xan generali Ban Chao (milodiy 32-102-yillar) xunlarni mintaqadan siqib chiqargandan soʻng, gʻarbiy mintaqalardagi (Hozirgi [[Shinjon-Uygʻur muxtor rayoni|Shinjondagi]] [[Qashqar tekisligi|Tarim havzasi]]) davlatlarni qayta bosib oldi. Bunga Xitoy nazoratiga qaytarilgan [[Qashqar (shahar)|Qashgʻar]], [[Krurova]] va Xoʻtan qirolliklari kiradi. Shuningdek, u [[Rim imperiyasi|Rimga]] (Daqin) yetib borish uchun oʻzining elchisi Gan Yinni yubordi. Gan Ying, ehtimol, Qora dengiz va Rim tarkibidagi Suriyagacha yetib borib, ortga qaytgan. Biroq, u [[Rim imperiyasi]] haqidagi xabarlarni yozib qoldirdi. Xitoyda keyinchalik Rim elchilari boʻlgani haqida dalillar mavjud.&lt;ref name=&quot;Mark Edward Lewis 2007&quot;/&gt;

== Tarqoqlik davri ==
[[Fayl:Side_wall_statues_Yungang.jpg|thumb| Yungang Grotto haykallari, Xitoyning [[buddizm]]ni qabul qilishini aks ettiruvchi koʻplab madaniy ramzlardan biri.]]
[[Buddizm]] Xan sulolasi davrida kirib kelgan boʻlsa-da, mil. 220-589-yillardagi tartibsizliklar va parchalanishlar davrida u gullab yashnadi va buddist missionerlari tomonidan boshqa chet el mintaqalariga ham olib chiqildi. [[Sanskrit]] matnlarini xitoy tiliga tarjima qilish uchun Kuchadan Xitoyga sayohat qilgan Kumarajiva (344-413) kabi hind rohiblari ham bor edi. Buddist sutralarini olish va xitoy tiliga tarjima qilish uchun chet elga sayohat qilgan keksaligida Shri-Lanka, Hindiston va [[Nepal]]ga sayohat qilgan xitoylik rohib Faxyan (337-422) kabi koʻplab xitoyliklar ham bor edi. Xitoydan buddizm Koreyaga 372-yilda kirib kelgan. U birinchi boʻlib shimoliy [[Koguryo]] davlatida yoyilgan va oxir-oqibat oʻziga xos Koreya buddizmiga aylanadi. ''Nihon Shokiʼda'' qayd etilganidek, Yaponiyaga buddizm 552-yilda Koreyaning uchta qirolligidan birining hukmdori Baekje Seong tomonidan yuborilgan diniy missiya yordamida kiritilgan.

=== Uch qirollik ===
Uch qirollik davri (220-280-yillar) Xitoy tarixining Xan merosiga daʼvogar uchlik oʻrtasidagi tinimsiz urushlar bilan oʻtgan davr edi. Xitoyning uchta urushayotgan davlatga boʻlinishi mahalliy toʻqnashuvlarga kirishishni zaruratga aylantirdi, shuning uchun ular chet elga sayohat qilish muammolari bilan jiddiy shugʻullana olmadilar. gʻarbdagi Shu Xan davlati oʻsha paytda Nanman deb atalgan janubi-gʻarbdagi Hmong xalqini bosib oldi. Bu voqea haqidagi xabarlar Shimoliy Kao Vey davlatida joylashgan Syao Rui (226-239-yillar) saroyiga tashrif buyurgan, taxminan Aleksandr Severus tomonidan joʻnatilgan Rim elchiligi yozuvlarida qayd etilgan. Yana bir Rim elchiligi 284-yilda qayd etilgan. Bu, ehtimol Kar tomonidan yuborilgan. Ushbu elchilik xitoylar tomonidan qayd etilgan soʻnggi xitoy-rim aloqasi edi.

=== Jin sulolasi ===
Jin sulolasi 265-yilda (Shu Xan zabt etilgandan keyin) bir vaqtlar Kao Vey davlatiga xizmat qilgan zodagon Sima oilasi tomonidan tashkil etilgan va 280-yilda Sharqiy Vu davlatini bosib olib, Uch Qirollik davrini tugatgan. Biroq, 291-yildan 306-yilgacha boʻlgan davrdagi Sakkiz shahzoda urushi bilan davlat yana zaiflashdi. Bu sindirilgan [[Hun xoqonligi|Xun]] koʻchmanchilariga Xitoyning [[Loyan]] va Changʻandagi tarixiy poytaxtlarini qoʻlga kiritishga imkon berdi va Jin saroyi vakillarini janubga Syankanga (hozirgi [[Nankin]]) qochishga majbur qildi. Keyin Xunlar shimolda Xan Chjao podsholigi nomi ostida hukmronlik oʻrnatdi. Jin sulolasi davrida buddizmning davomli gullab-yashnashi kuzatildi.

=== Janubiy va Shimoliy sulolalar ===
Janubiy va Shimoliy sulolalar davri (420-589-yillar) oʻzidan oldingi Uch podshohlik davri kabi urushlar bilan oʻtgan davr boʻlsa-da, bu davr [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]] boʻylab buddizm ibodatxonalarining gullab-yashnash davri boʻldi. Bunga Yungang Grottoes, Longmen Grottoes va [[Ming uy|Mogao gʻorlari]] kabi Buddist manzilgohlari kiradi.

== Suy sulolasi ==
[[Fayl:Umayado_Miko.jpg|thumb|Shahzoda Shotoku (574-622) Yaponiya imperatorlik sulolasining regenti va siyosatchisi edi.]]
Yan Jian (imperator Ven) 581-yildan Shimoliy Xitoyda hukmronlik qildi va 589-yilda janubda Chen sulolasini bosib oldi va Xitoyni [[Suy|Suy sulolasi]] (581 &amp;ndash; 618-yillar) nomi ostida birlashtirdi. U va uning vorisi imperator Yan bir nechta harbiy yurishlar uyushtirdi.

Shimoliy Vyetnam bosib olindi, janubiy Vyetnamda esa Champa qirolligi ustidan vaqtinchalik nazorat oʻrnatildi. Ular Koreyaning Uch Qirolligi davrida Shimoliy Koreya qirolligi [[Koguryo]]ga qarshi muvaffaqiyatsiz yurishlarni uyushtirdilar, bu nafaqat qoʻshinni, balki oxir-oqibatda hukumat daromadlarining ham katta qismini yoʻq qildi.

[[Buyuk kanal|Buyuk Kanal]] Suy sulolasi davrida qurib bitkazildi. Bu kanal daryo transporti orqali shimoliy va janubiy Xitoy oʻrtasidagi mahalliy savdoni rivojlantirdi.

Ushbu qisqa muddatli sulola davrining diplomatik diqqatga sazovor jihatlaridan biri shahzoda Shotokuning 607-yilda Ono no Imoko boshchiligidagi Yaponiyaning Xitoydagi elchiligi edi.

Shahzoda Shotoku oʻz malikasi [[Imperator Suiko|Suikoni]] imperatritsa deb eʼlon qildi va oʻsha paytda oʻzini dunyodagi yagona imperator deb hisoblagan Xitoy imperatori bilan teng huquqlilikka daʼvo qildi. Shunday qilib, Shotoku xitoylik boʻlmagan davlat oʻzini faqat qirol deb atash mumkin, ammo imperator emas, degan Xitoy tamoyilini buzdi.

Imperator Yan yaponlarning bu xatti-harakatini &quot;qoʻpollik&quot; deb hisobladi, chunki bu uning sinotsentrik dunyoqarashiga zid edi. Nihoyat, u buni qabul qilishga va keyingi yilda Yaponiyaga elchi yuborishga majbur boʻldi, chunki u Koguryoni bosib olishga tayyorgarlik koʻrish uchun Yaponiya bilan toʻqnashuvdan qochishi kerak edi.

== Tan sulolasi ==
Tan [[Tan|sulolasi]] (618-907) Xitoy uchun oʻzining harbiy qudrati, vassal va mustamlakalarni bosib olish, tashqi savdo va Sharqiy Osiyodagi markaziy siyosiy va ustun madaniy mavqei nuqtai nazaridan Xitoy uchun yana bir yuksak davrdir.

Sulolaning eng mashhur hukmdorlaridan biri imperator Taizon (626–649-y.y.) edi. U Xitoy tarixida bir qancha muhim harbiy yurishlarni boshlagan. Ularning aksariyati [[Markaziy Osiyo]]dagi kuchli [[Turkiy xalqlar|turkiy]] davlatlarga qarshi. Bular Sharqiy Tujue, Tuyuhun va Xueyantuo ga qarshi yurishlarni oʻz ichiga oladi. [[Qashqar tekisligi|Tarim havzasidagi]] voha davlatlarini bosib olish uchun qoʻshinlar yuborildi. 644-yilda Qorashahr podsholigi, 649-yilda esa Kucha podsholigi bosib olindi. Tan imperiyasining gʻarbga kengayishi imperator Taizonning vorisi imperator Gaozon davrida ham davom etdi. U 657-yilda [[Gʻarbiy turk xoqonligi|turk]] xoqoni Ashina Xelu boshchiligidagi gʻarbiy turklarni general Su Dinfang boshchiligidagi [[qoʻshin]] yordamida magʻlub etdi.&lt;ref name=&quot;skaff&quot;&gt;{{kitob manbasi|first=Jonathan Karem|last=Skaff|editor=Nicola Di Cosmo|title=Military Culture in Imperial China|url=https://archive.org/details/militaryculturei0000unse|year=2009|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-03109-8|pages=[https://archive.org/details/militaryculturei0000unse/page/183 183]–185}}&lt;/ref&gt;

Koreya qirolligi Silla bilan kuchli ittifoqlikda Tan-Silla birlashgan floti 663-yilda Baekgang dengiz jangida Koreya qirolligi Baekje va uning Yamato (yapon) ittifoqchilari ustidan hal qiluvchi gʻalabaga erishdi. Imperator Taizon ittifoqchisi birlashgan Sillaga raqibi Koguryoni shimolda tor-mor etishga yordam berish maqsadida Koguryoga bostirib kirdi. Imperator Taizonning Shimoliy Koreyaga bostirib kirishdagi yana bir maqsadi 313-yilda Koguryo Jin sulolasidan tortib olgan va eski Xitoy qoʻmondonligi boʻlgan Lelang qoʻmondonligi hududini qaytarish edi. Biroq Koguryo hududi Tan imperiyasi emas, balki Silla va [[Boxay]] qirolliklari qoʻliga oʻtdi.
[[Fayl:Tang_Emperor_Taizong.jpg|left|thumb| Rassom Yan Liben (taxminan 600 &amp;#x2013; 673) tomonidan [[Tan|Tan sulolasi]] imperatori Taizon tasvirlangan rasm.]]
Tan sulolasi davridagi Xitoy savdo aloqalari gʻarbiy tomonda [[Arabiston yarim oroli]], [[Sharqiy Afrika]] va [[Misr]]gacha choʻzilgan. Xorijiy mamlakatlardan kelgan koʻplab zamonaviy yozuvchilar Xitoy kemalari, xorijiy portlarga olib kelingan Xitoy tovarlari, shuningdek, Xitoy dengiz portlarini tasvirlab berishgan. Xitoy mualliflari orasida yozuvchi Duan Chenshi (863-yilda vafot etgan) [[Somali]]dagi savdoni, 785-805-yillarda xitoylik geograf Jia Dan [[Fors koʻrfazi]]da qurilgan [[mayoq]]larni tasvirlab bergan. Ushbu maʼlumotlar keyinchalik musulmon yozuvchilari [[Masʼudiy|al-Masʼudiy]] va [[Muqaddasiy|al]] -Muqaddasiy tomonidan tasdiqlangan. [[Xitoyda Islom|Xitoyga islom dinining kirib]] kelishi imperator Gaozon (649-683 yillar hukmronligi) davrida [[Muhammad|Muhammad paygʻambarning]] amakisi [[Saʼd ibn Abu Vaqqos]] kabi sahobalar bilan boshlangan. Xitoy janubidagi [[Guanchjou]] dengiz porti butun Osiyo boʻylab chet ellik sayohatchilarni qabul qiluvchi dunyodagi eng yirik dengiz portlaridan biriga aylandi. oʻsha paytda Guanchjou dengiz ipak yoʻli boʻylab yirik port edi va Yaponiya bilan savdo olib borilgan.&lt;ref&gt;Thomas, R. D. A trip on the West River: new going and coming = 新往來. Canton: China Baptist
Publication Society, 1903. Call no: DS710 T366 1903.&lt;/ref&gt; Tan poytaxti Changʻan chet ellik sayohatchilar, taniqli mehmonlar, savdogarlar, elchilar va missionerlar bilan toʻlgan koʻp madaniyatli metropol sifatida mashhur boʻldi. [[Syuan Szan|Syuna Szan]] (664-yilda vafot etgan) kabi xitoylik buddist rohiblar tajriba orttirish, buddist yodgorliklarini yigʻish va qoʻshimcha sutralarni xitoy tiliga tarjima qilish uchun Hindiston kabi joylarga sayohat qilishni davom ettirdilar.

Imperator Syuantszun (712&amp;ndash;756-yillar) Tan sulolasining yuqori nuqtasi sifatida qaralsa-da, uning hukmronligining soʻnggi yillarida Xitoy tarixidagi eng halokatli qoʻzgʻolonlardan biri sodir boʻldi. Tan imperiyasi oʻz qurolli kuchlariga koʻplab Oʻrta Osiyo [[turklar]]ini jalb qilgan edi. Ulardan biri An Lushan (703 &amp;ndash; 757), [[Soʻgʻd|soʻgʻd-turki]] boʻlib, u imperator Syuantszunning kanizagi Yanning shaxsiy sevimli harbiy qoʻmondoniga aylandi. U millionlab odamlarning oʻlimiga sabab boʻlgan An Lushan qoʻzgʻolonini boshladi. Tan sulolasi Markaziy Osiyodagi mulklarini yoʻqotdi va tibetliklarning Xitoyga bostirib kirishiga va poytaxt Changʻanni vaqtincha egallashiga sharoit yaratib berdi. Tan sulolasi imperator Syantszun (805-820) davrida qayta tiklandi, lekin u hech qachon oʻzining sobiq harbiy va siyosiy mavqeiga erisha olmadi. Biroq, qoʻzgʻolonning kutilmagan taʼsiri hukumatning savdoga qoʻygan cheklovlarini yumshatish boʻldi. IX asr siyosiy jihatdan notinch boʻlgan boʻlsa-da, Xitoy iqtisodiyoti tashqi savdo bilan mustahkamlanib, rivojlanishda davom etdi. Yaponlar 894-yilda Tan imperiyasiga oʻz elchilarni joʻnatishdi.

== Besh sulola va oʻn podshohlik ==
Besh sulola va oʻn qirollik (907-960) davri birlashgan Tan va Son sulolalari oʻrtasida boʻlinish va Xitoy fuqarolar urushi davri edi. Bu davr [[Arabiston yarim oroli|Arabistondan]] Xitoyga yunoncha olovi (yoki asl nusxaga oʻxshash formulasi) kiritb kelishi bilan ajralib turadi. Keyinchalik yunon olovi Xitoyning yangi ixtirosi boʻlgan va Besh sulola va Son sulolasi davrida janglarda ishlatilgan ikki [[porshen]]li nasosli oʻt purkagichga nisbatan qoʻllandi.

== Son sulolasi ==
[[Fayl:China_11a.jpg|thumb|Shimoliy Son sulolasi (960-1127), shimolda qoʻshni gʻarbiy Sya va Liao sulolalari.]]
Xitoyning jahon diplomatiyasining markazi ekanligi haqidagi siyosiy nazariyasi [[Sharqiy Osiyo]]da koʻp jihatdan qabul qilingan. Biroq,  Xitoy zaiflik davrlari, masalan, Son sulolasi (960-1279) davri bundan mustasno.

Shimoliy Son sulolasi davrida (960-1279) Xitoy imperatorlari [[Kidonlar|Kidanlar]] boshchiligidagi Liao sulolasi imperatorlarini oʻzlariga teng deb qabul qilishga majbur boʻldilar. [[Chjurchjenlar|Jurchenlar]] boshchiligidagi [[Szin|Jin sulolasi]] Son sulolasi koʻmagida qoʻzgʻolon koʻtarib, Liao sulolasini taxtdan agʻdargandan soʻng, ular Songa qarshi chiqdilar va Jin-Son urushlarida Shimoliy Xitoyni [[Xuayxe|Xuayxe daryosiga qadar boʻysundirdilar]].

Keyin Janubiy Son sulolasining imperator saroyi (1127—1279) Jin sulolasining [[Chjurchjenlar|Jurchen]] hukmdorlarini oʻz hukmdorlari deb tan olishga majbur boʻldi. [[Mongollar|Moʻgʻullar]] 1234-yilda Son sulolasi yordamida Jin sulolasini bosib oldilar. 1279-yilga kelib [[Xubilay|Xubilay xon]] boshchiligidagi moʻgʻullar tomonidan Son sulolasi ham bosib olingan va [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasiga]] asos oslingan.
[[Fayl:Map_of_China_1142.jpg|left|thumb| [[Szin|Jin sulolasi]] shimolni bosib olgandan keyin Janubiy Son sulolasi (1127–1279).]]
Shimolda [[Tangutlar|Tangut]]lar boshchiligidagi gʻarbiy Sya kabi kuchli sulolalar davrida Son sulolasi mohir diplomatiya bilan shugʻullanishga majbur boʻldi. Taniqli davlat arboblari va olimlar Shen Kuo (1031–1095) va Su Son (1020–1101) chegaradagi kelishmovchiliklarni bartaraf qilish uchun Lyao sulolasiga Son elchisini yubordilar. Shen Kuo Son sulolasining shimoldagi qonuniy chegaralarini arxivda saqlangan eski hujjatlar va Son va Lyao sulolalari oʻrtasida imzolangan shartnomalar orqali tasdiqladi. Su Son sulolasining qonuniy chegaralarini xuddi shunday tarzda tasdiqladi, faqat u oʻzining [[Xaritagrafiya|kartografiya]] va xaritalar boʻyicha keng bilimlaridan qizgʻin chegara bahsini hal qilish uchun foydalangan.

Son sulolasi davrida Xitoy dengiz savdosi keskin oshdi. Savdoda Guanchjoudagi gavjum dengiz porti yetakchilik qildi. Chet eldagi dengiz savdosi [[Futszyan|Fujian]] provinsiyasida rivojlanayotgan kemasozlik sanoati bilan uygʻunlashdi. Bu, shuningdek, Son Xitoydagi iqtisodiy inqilob va dengiz savdo missiyalarining koʻplab boy, tayyor investorlarining mavjudligi bilan yaxshilandi. Son sulolasi davrida xorijiy mamlakatlardan Xitoyga bir qancha taniqli diplomatik missiyalar yuborilgan. Bunga 1008-yilda imperator Chjenszun davridagi [[Fotimiylar xalifaligi|Fotimiy]] [[Hakim|Al-Hakim bi-Amr Alloh]] boshchiligida Misr elchiligi, shuningdek, 1077-yilda Hind [[Chola|Chola sulolasidan]] boʻlgan Chola I ning elchilgi kabilar kiradi.

Xitoy buddizmining oltin davri Tan sulolasi davrida tugagan boʻlsa-da, hali ham nufuzli Xitoy buddist rohiblari mavjud edi. Bunga Enni Benʼen (1201-1280) kabi yapon shogirdlariga taʼlim bergan zen buddist rohibi Vuzxun Shifan (1178-1249) kiradi. U Xitoydan Yaponiyaga qaytganidan soʻng Yaponiyada Zen taʼlimotining tarqalishiga hissa qoʻshdi va Tofuku-jining oʻrnatilishiga yordam berdi.

== Yuan sulolasi ==
[[Fayl:Liu-Kuan-Tao-Jagd.JPG|thumb| [[Xubilay]]xonning ov tasvirlari, rassom Liu Guandao, 1280-yil.]]
Xitoyning [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasi]] (1271–1368) 1260-yildagi vorislik urushi tufayli siyosiy jihatdan toʻrt xonlikka boʻlingan ulkan [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻul imperiyasining]] (Sharqiy Osiyodan Sharqiy Yevropagacha choʻzilgan) eng sharqiy qismi edi. Moʻgʻul rahbarlari [[Chingizxon]], [[Oʻqtoyxon]], [[Munke]]xon va [[Huloku|Xulaguxon]] Shimoliy Xitoyda [[Tangutlar|Tangut]] boshchiligidagi gʻarbiy Sya sulolasini va [[Chjurchjenlar|Jurchenlar]] boshchiligidagi [[Szin|Jin sulolasini]] zabt etishga, shuningdek Koryo sulolasi hukmronligi ostidagi Koreyaga bostirib kirishga muvaffaq boʻlishdi. Koreya monarxlari poytaxtni Gangva orolidan materikga qaytarishga rozi boʻlgach, moʻgʻullar chekinishdi.

1279-yilda Janubiy Son sulolasini zabt etgan Yuan sulolasi asoschisi imperator [[Xubilay]] edi. Xubilay ikki marotaba Yaponiyaga bostirib kirish uchun etnik koreys, xan va moʻgʻul qoʻshinlaridan foydalangan ambitsiyali lider edi. Ammo ikkala yurish ham oxir-oqibat muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

Yuan sulolasi Tan va Son sulolalarining dengiz savdosi faoliyatini davom ettirdi. Van Dayuan (1328–1339) nomi bilan tanilgan Yuan floti kapitani Shimoliy Afrikadagi [[Marokash]]ga tashrifi chogʻida [[Oʻrta dengiz|Oʻrta yer dengizi]] orqali sayohat qilgan birinchi xitoylik boʻlgan. 1296-yildan 1297-yilgacha elchi Indravarman III imperatorligi ostidagi Kxmerning Chjou Daguan (1266-1346) boshchiligida elchiligi bu davrning diplomatik voqealaridan biri edi. Yuan hukumatiga bergan hisobotida Chjou Daguan Angkor Vat kabi joylarni va Kxmer imperiyasining kundalik hayotini tasvirlab berdi. Aynan Xubilayxon hukmronligining dastlabki yillarida [[Marko Polo]] (1254–1324) Xitoyga tashrif buyurdi. Ehtimol u avvalgi Son poytaxti [[Xanchjou]]gacha borgan va u hududlarnigoʻzalligi uchun katta hayrat bilan taʼriflagan.

== Min sulolasi ==
[[Fayl:Ming-Expeditions.svg|thumb|500x500px| Imperator Yongle va Syuandelarning ba'zi elchiliklari sayohati: Chjan Xe va Xon Bao (1405–1433, qora), Yishixa (1412–1433, koʻk), Chen Cheng (1414–1420, yashil)]]
Xan va Tan sulolalaridan keyin [[Min (sulola)|Min sulolasi]] (1368-1644) Xitoy hokimiyatining yana bir yuqori nuqtasi edi. Birinchi Min imperatori [[Chju Yuanchjan|imperator Xunvu]] (1368 &amp;ndash; 1398-y.y.) raqib qoʻzgʻolonchi Xitoy rahbarlarini tor-mor etgan, soʻngra Yuan sulolasidagi moʻgʻullarni shimolga, yaʼni Moʻgʻul dashtlariga surib chiqargan Qizil peshanabogʻlilar qoʻzgʻoloni rahbari edi.. Min sulolasi keyinchalik moʻgʻullar bilan bir qator toʻqnashuvlarga kirdi, ularning baʼzilari muvaffaqiyatli boʻldi, boshqalari esa yoʻq. Bunga misol qilib 1449-yilda Tumu inqirozini koʻrsatish mumkin. Unda imperator Chjengtong  moʻgʻullar tomonidan asirga olingan va bir yildan keyin ozod qilingan.
[[Fayl:ShenDuGiraffePainting.jpg|left|thumb| Yonglening oʻn ikkinchi yilida (1414) [[Bengaliya]]dan olib kelingan ekzotik jirafa.]]
Imperator Xongvu xorijiy elchilarga [[Nankin]] va [[Pekin]]dagi poytaxtlarga tashrif buyurishga ruxsat berdi, ammo chet elga sayohat qilishni xohlaydigan xitoylik savdogarlar tomonidan xususiy dengiz savdosini qatʼiyan taqiqlab qoʻydi. Xitoyga bostirib kirish niyatida boʻlgan [[Amir Temur]] vafotidan soʻng imperator Yongle Xitoy bilan Xurosondagi Shohrux davlati va [[Shohrux Mirzo|Movarounnahr]] davlati oʻrtasidagi munosabatlar ancha yaxshilanadi. Xitoyning [[Samarqand]] va [[Hirot]]dagi elchisi Chen Cheng ham, Xitoydagi elchi Gʻiyosiddin Naqqosh ham bir-birlarining mamlakatiga qilgan tashriflari haqida batafsil maʼlumot qoldirganlar.

Min davrining eng yirik diplomatik voqealari imperator Yonglening (1402—1424-yillar hukmronligi) saroy amaldori admiral Chjan Xening (1371–1433) ulkan dengiz missiyalari va yurishlari edi. Chjan Xening missiyalari Osiyo dunyosining koʻp qismidagi portlarga, jumladan [[Kalimantan|Borneo]], [[Malayziya|Malayziya davlati]] [[Malakka sultonligi]], [[Shri Lanka|Shri-Lanka]], Hindiston, [[Eron|Fors]], [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]] va [[Sharqiy Afrika]] portlariga tashrif buyurdi. Shu bilan birga, imperator Yongle boshchiligidagi xitoylar 1402-yilda Shimoliy Vetnamga bostirib kirishdi va 1428-yilgacah u yerda qolishdi. Mahalliy aholi qoʻzgʻolon koʻtargan va [[Leloi|Le Lợi]] Xitoy bosqinchilariga qarshi muvaffaqiyatli mahalliy qoʻzgʻolonni boshqargan.&lt;ref&gt;Geoff Wade, &quot;The Zheng He voyages: a reassessment.&quot; ''Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society'' (2005): 37-58. [https://www.jstor.org/stable/41493537 in JSTOR]&lt;/ref&gt;

Bunday yirik dengiz missiyalari Min sulolasidagi izolyatsiya davrlari va Xitoyning sharqiy qirgʻoq boʻyidagi yirik hududlarini talon- ''toroj qiluvchi vokou'' qaroqchilaridan himoya qilish zarurati sababli Chjan Xedan keyin toʻxtatildi. Garchi ekspeditsiyalar davlat tomonidan qattiq cheklangan boʻlsa-da, savdo umuman taqiqlanmagan. 1578-yildan keyin savdo butunlay liberallashtirildi. XVI asrning boshlarida [[Portugaliya imperiyasi]] xitoylar bilan Tamaoda savdo-sotiq qildi.&lt;ref&gt;George Bryan Souza, ''The Survival of Empire: Portuguese Trade and Society in China and the South China Sea 1630-1754'' (2004).&lt;/ref&gt; Xitoyliklar, shuningdek, ispanlar bilan savdo-sotiq qilishdi va har yili [[Filippin]]ga koʻplab savdo kemalarini joʻnatib, ularga [[Ispaniya imperiyasi|yangi dunyo koloniyalaridan]] qazib olingan kumush evaziga Xitoy tovarlarini sotishdi. Xitoyga ispan kumushlari shunchalik koʻp kirdiki, Minlar Xitoyida zarb qilingan ispan kumush pul birligi odatiy holga aylandi. Xitoyliklar kumush pulni yana mis valyutasiga aylantirishga harakat qilishdi, ammo iqtisodiy zarar koʻrishdi.&lt;ref&gt;Richard Von Glahn, &quot;Myth and reality of China's seventeenth-century monetary crisis.&quot; ''Journal of Economic History'' 56#2 (1996): 429-454.&lt;/ref&gt;

1524-yilda Pekinga [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli imperiyasi]] vakillari tashrif buyurishdi.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=esnWJkYRCJ4C&amp;pg=PA141#v=onepage&amp;q&amp;f=false Chase 2003], p. 141.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Ricci_Guangqi_2.jpg|thumb| Matteo Ricci (chapda) va Xu Guansi (oʻngda) 1607-yilda nashr etilgan ''[[Negizlar|Evklid elementlarining]]'' Xitoy nashri.]]
Shu bilan birga, imperator Vanli (1572 &amp;ndash; 1620) boshchiligidagi xitoylar [[Choson|Koreyani]] Yaponiyadan himoya qilish uchun biroz qimmatga tushadigan urushga kirishdilar. Yapon regenti Toyotomi Xideyoshi (1537-1598) va uning yordamchisi Oda Nobunaga (1534-1582) feodal Yaponiyada gullab-yashnagan Azuchi-Momoyamani hokimiyatga keltirib, Sengokuning notinch davriga chek qoʻydilar. Biroq, yaponlar 1592-yildan 1598-yilgacha Koreyaga ulkan bosqin uyushtirdilar. Yaponlarning maqsadi gullab-yashnagan Min Xitoyiga bostirib kirish edi, ammo buning uchun [[Koreya|Koreya yarim orolidan]] maydon sifatida foydalanish kerak edi. Urush davomida Min qoʻshinlari sezilarli talofatlarga uchradi va Koreyaga quruqlikdagi qoʻshinlarni yuborish va Noryang nuqtasi jangi kabi janglarda Koreya flotini mustahkamlash uchun katta daromad sarfladi. Yaponlar nihoyat magʻlubiyatga uchradilar va chekindilar.&lt;ref&gt;Samuel Hawley, ''The Imjin War: Japan's Sixteenth-Century Invasion of Korea and Attempt to Conquer China'' (2014).&lt;/ref&gt;

Min iqtisodiyotining inflyatsiya tufayli pasayishi hosil yetishmovchiligi, ocharchilik, oʻlat va Li Zicheng (1606 &amp;ndash; 1644) boshchiligidagi agrar qoʻzgʻolon tufayli yanada yomonlashdi va 1644-yilda Min sulolasi quladi. Min generali Vu Sanguy (1612 &amp;ndash; 1678) Li qoʻl ostidagi isyonchilar tomoniga oʻtmoqchi edi, lekin uning kanizagi Chen Yuanyuan Li tomonidan olib ketilganida, oʻzini xiyonat qilingandek his qildi va shuning uchun knyaz Dorgon boshchiligidagi [[manjurlar]]ga shimoliy hududga kirishga imkon berdi.&lt;ref&gt;Angela N.S. Hsi, &quot;Wu San-kuei in 1644: a Reappraisal.&quot; ''Journal of Asian Studies'' 34#2 (1975): 443-453.&lt;/ref&gt;

Xitoyga tashrif buyurgan birinchi yezuit missionerlari buni Min sulolasi davrida amalga oshirishgan. Eng koʻzga koʻringan [[Macerata|italiyalik]] [[Iyezuitlar|iyezuit]] Matteo Rikki (1552-1610) edi. Matteo Rikki koʻplab sabablarga koʻra Xitoy va gʻarbda mashhur. U birinchi boʻlib xitoy klassik matnlarini [[Lotin tili|lotin]] tliga tarjima qilgan va eng koʻzga koʻringan xitoy faylasufi Kong Tsiu nomini birinchi boʻlib “ [[Konfutsiy]] ” deb tarjima qilgan. Boshqa bir iyezuit otasi bilan birga imperator Vanli  davrida [[Pekin]]ning [[Imperator saroyi|Yopiq shaharga]] kirgan birinchi Yevropalik edi. Matteo Rikki va uning baptist xitoylik hamkasbi, matematik, astronom va [[Agronomiya|agronom]] Syu Guanqi (1562–1633) [[Qadimgi yunon tili|qadimgi yunoncha]] &quot; ''[[Negizlar|Evklid elementlari&quot;]]'' matematik risolasini birinchi boʻlib xitoy tiliga tarjima qilganlar.&lt;ref&gt;Florence C. Hsia, ''Sojourners in a strange land: Jesuits and their scientific missions in late imperial China'' (U of Chicago Press, 2009).&lt;/ref&gt;

== Ilk Sin sulolasi 1800-yilgacha ==
[[Fayl:Nieuhof-p-189-Mogolsche-gezant-Lach-van-Kley-plate-315.jpg|thumb| 1656-yilda Pekinga gollandiyalik mehmonlar tomonidan tashkil etilgan &quot;Moʻgʻul elchiligi&quot;. Lach &amp; Kley (1993) ma'lumotlariga koʻra, zamonaviy tarixchilar (ya'ni, Lusiano Petech) tasvirlangan emissarlar aslida Moʻgʻuliston Hindistonidan emas, balki [[Turfon]]dan ([[Moʻgʻuliston (qadimgi davlat)|Moʻgʻuliston]]) kelgan deb oʻylashadi.]]
XVII-XVIII asrlarda uzoq davom etgan Xitoy marosimlari boʻyicha bahslar 1704-yilda papani iezuit pozitsiyasini oʻzgartirishga va ajdodlar hamda konfutsiylik bilan bogʻliq anʼanaviy xitoy marosimlarini tan olishni rad etishga olib keldi. Shundan keyin imperator papa siyosatiga ergashgan barcha missionerlarni quvib chiqardi.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|last=Catherine Pagani|title=&quot;Eastern Magnificence &amp; European Ingenuity&quot;: Clocks of Late Imperial China|url=https://books.google.com/books?id=8bXxHSZkWssC&amp;pg=PA44|year=2001|page=446|isbn=0472112082}}&lt;/ref&gt; Rim papasining qarori nihoyat 1939-yilda bekor qilindi&lt;ref&gt;Paul Rule, &quot;The Chinese Rites Controversy: A Long Lasting Controversy in Sino-Western Cultural History.&quot; ''Pacific Rim Report'' 32 (2004): 2-8. [http://www.usfca.edu/sites/default/files/pdfs/report-32-feb-2004.pdf online] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210612120238/https://www.usfca.edu/sites/default/files/pdfs/report-32-feb-2004.pdf |date=2021-06-12 }}&lt;/ref&gt;

gʻarbning Xitoydagi elchilari oldida turgan muammolardan biri sajda qilish edi. gʻarb diplomatlari buni Xitoy imperatorining oʻz monarxlaridan ustunligini tan olishni anglatishi deb tushundilar, bu harakatni ular qabul qilib boʻlmas deb topdilar. 1665-yilda rus tadqiqotchilari [[manjurlar]] bilan hozirgi [[Dunbey|Xitoyning shimoli-sharqida]] uchrashdilar. Xitoyliklar iezuit missionerlaridan oʻrgangan umumiy lotin tilidan foydalanib, Xitoy [[Kansi|imperatori Kansi]] va [[Rossiya imperiyasi]] podshosi [[Pyotr I]] 1689-yilda [[Nerchinsk shartnomasi|Nerchinsk shartnomasini imzoladilar,]] bu shartnoma Rossiya va Xitoy oʻrtasidagi chegaralarni belgilab berdi, uning ayrim qismlari bugungi kunda ham mavjud.&lt;ref&gt;V. S. Frank, &quot;The Territorial Terms of the Sino-Russian Treaty of Nerchinsk, 1689.&quot; ''Pacific Historical Review'' 16.3 (1947): 265-270. [https://www.jstor.org/stable/3635997 online]&lt;/ref&gt;

Rossiya bilan bogʻliq muammolar bilan tashqi ishlar vazirligi emas, balki muammoli moʻgʻullar bilan bir xil vazirlik shugʻullangan, bu Rossiyaning qoʻlbola boʻlmagan davlat maqomini tan olishga xizmat qilgan. Shu vaqtdan boshlab Xitoyning boshqa barcha xalqlarning qaramlar sifatidagi dunyoqarashi oʻzgara boshladi.
[[Fayl:Houckgeest.JPG|left|thumb| 1795-yilda [[imperator Syanlun]] saroyida qabul qilingan soʻnggi Yevropa delegatsiyasi tasvirlangan rasm - Isaak Titsingx (shlyapali yevropalik, chap tomonda) va AE van Braam Xoukgeest (shlyapasiz oʻtirgan yevropalik).]]
1793-yilda [[imperator Syanlun]] ingliz diplomati [[Makartni elchiligi|Jorj Makartnining]] savdo va tashqi aloqalarni kengaytirish taklifini rad etdi. Gollandiya elchiligi anʼanaviy Xitoy imperatorlik tashqi aloqalari tarixida har qanday yevropaliklarning Xitoy imperiyasidagi oxirgi boʻlishi edi.&lt;ref&gt;OʻNeil, Patricia O. (1995). ''Missed Opportunities: Late 18th Century Chinese Relations with England and the Netherlands.'' [Ph.D. dissertation, University of Washington]&lt;/ref&gt;

Iqtisodiy va siyosiy kuchni himoya qilishda tashqi aloqalarni saqlash juda muhim boʻlsa-da, Imperiya hukumati oʻsha paytda Yevropa davlatlari bilan aloqalarni unchalik ragʻbatlantirmagan. Professor Kennet Pomeranzning ''&quot;Buyuk tafovut'' &quot; kitobida koʻrsatilgandek, Xitoy iqtisodiyotini oʻrab turgan infratuzilma Yevropadagiga qaraganda ancha bardoshli edi. Bir nechta Xitoy bozorlarining ichki ehtiyojlarni qondirish va global miqyosda raqobatlashish qobiliyati&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{kitob manbasi|last=Pomeranz|first=Kenneth|title=The Great Divergence: China, Europe, and the Making of the Modern World Economy|url=https://archive.org/details/greatdivergence0000unse|publisher=Princeton University Press|year=2000|isbn=9780691090108|location=Princeton, NJ|pages=[https://archive.org/details/greatdivergence0000unse/page/46 46]}}&lt;/ref&gt; mustaqil innovatsiyalar va Yevropa taʼsir doirasidan tashqarida rivojlanish imkonini berdi. Yuqori yashash sifati, tegishli sanitariya sharoiti va kuchli ichki qishloq xoʻjaligi sektori&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; hisobga olinsa, Xitoy hukumati gʻarbiy kuchlar tomonidan qoʻyilgan har qanday talabni qondirish uchun jiddiy sabablarga ega emas edi.

Gollandiya va Gollandiyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasi manfaatlarini ifodalovchi Isaak Titsing 1794–96-yillarda imperator Syanlun hukmronligining 60 yilligiga bagʻishlangan tantanalarda qatnashish uchun [[Pekin]]ga sayohat qildi.&lt;ref&gt;Duyvendak, J.J.L. (1937). 'The Last Dutch Embassy to the Chinese Court (1794–1795).' ''Tʼoung Pao'' 33:1-137.&lt;/ref&gt; Titsingx delegatsiyasiga gollando-amerikalik Andreas Everardus van Braam Houckgeest ham kirdi&lt;ref&gt;van Braam Houckgeest, A.E. (1797). ''Voyage de l'ambassade de la Compagnie des Indes Orientales hollandaises vers l'empereur de la Chine, dans les années 1794 et 1795'' Philadelphia; _____. (1798). ''An authentic account of the embassy of the Dutch East-India Company, to the court of the emperor of China, in the years 1794 and 1795.'' London.&lt;/ref&gt; Xitoy imperiyasi haqida ushbu elchilikning batafsil tavsifi koʻp oʻtmay Qoʻshma Shtatlar va Yevropada nashr etilgan. Titsingning fransuz tarjimoni Kretyen -Lui-Jozef de Guignes 1808-yilda Titsing missiyasi haqida oʻz hisobotini nashr etdi. Titsingning oʻzi voqealarning oʻz versiyasini nashr etmasdan oldin vafot etdi.

[[Sin (sulola)|Sin sulolasi]] davrida Xitoyning dunyoqarashi juda oz oʻzgardi, chunki Xitoyning sinotsentrik istiqbollari uning kuchayib borayotgan zaifligi va gʻarbning kuchayib borayotgan kuchini minimallashtirishga qaratilgan siyosat va amaliyotlar bilan mustahkamlashda davom etdi. Titsingx missiyasidan soʻng, [[Ingliz-Xitoy urushi|birinchi]] va [[Ingliz-fransuz-xitoy urushi|ikkinchi afyun urushlarining]] oqibatlari hamma narsani oʻzgartirmaguncha, boshqa osiyolik boʻlmagan elchilarga hatto Sin poytaxtiga yaqinlashishga ham ruxsat berilmadi.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

=== Adabiyotlar ===; Birlamchi manbalar {{refbegin}}
* [[Andreas Everardus van Braam Houckgeest|van Braam Houckgeest]], Andreas Everardus. (1798). ''An authentic account of the embassy of the Dutch East-India Company, to the court of the emperor of China, in the years 1794 and 1795. London.'' [http://ebook.lib.hku.hk/CTWE/B2962471X/ Vol. I.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090215094026/http://ebook.lib.hku.hk/CTWE/B2962471X/ |date=2009-02-15 }} Digitized by [[University of Hong Kong]] [[University of Hong Kong#Libraries|Libraries]], [http://lib.hku.hk/database/ Digital Initiatives], [https://web.archive.org/web/20070425165629/http://www.spurgeons.ac.uk/site/pages/ui_college_history.aspx &quot;China Through Western Eyes.&quot;] 
* [[Chrétien-Louis-Joseph de Guignes|de Guignes]], Chrétien-Louis-Joseph (1808). ''Voyage a Pékin, Manille et l'Ile de France.'' Paris.
* Robbins, Helen Henrietta Macartney (1908). [http://ebook.lib.hku.hk/CTWE/B36599578/ ''Our First Ambassador to China: An Account of the Life of George, Earl of Macartney with Extracts from His Letters, and the Narrative of His Experiences in China, as Told by Himself, 1737–1806, from Hitherto Unpublished Correspondence and Documents.''] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181006125004/http://ebook.lib.hku.hk/CTWE/B36599578/ |date=2018-10-06 }} London : John Murray. [digitized by [[University of Hong Kong]] [[University of Hong Kong#Libraries|Libraries]], [http://lib.hku.hk/database/ Digital Initiatives], [https://web.archive.org/web/20070425165629/http://www.spurgeons.ac.uk/site/pages/ui_college_history.aspx &quot;China Through Western Eyes.&quot;] ]
* [[Ernest Satow|Satow]], Ernest (2006). ''The Diaries of Sir Ernest Satow, British Envoy in Peking (1900–06).'' New York.
{{refend}}

== Qoʻshimcha oʻqish uchun ==

* Bruk, Timoti. ''Buyuk davlat: Xitoy va dunyo'' (2020) [https://www.amazon.com/Great-State-China-Timothy-Brook-ebook/dp/B07VSGJPSW/ parchasi], shuningdek, [https://www.wsj.com/articles/great-state-review-rising-and-setting-in-the-east-11588370242?mod=searchresults&amp;page=1&amp;pos=1 onlayn sharh]
* Dmitrishin, Bazil. &quot;Rossiyaning [[Tinch okeani|Tinch okeaniga]] kengayishi, 1580-1700: tarixshunoslik sharhi&quot;. ''Slavyan tadqiqotlari'' 25 (1980): 1-25. [https://eprints.lib.hokudai.ac.jp/dspace/bitstream/2115/5095/1/KJ00000113075.pdf onlayn]
* Duyvendak, JJL (1937). &quot;Xitoy sudidagi oxirgi Gollandiya elchixonasi (1794-1795).&quot; ''Tung Pao'', 33:1-137. [https://www.jstor.org/stable/4527145 onlayn]&lt;bdi&gt;&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[[Special:BookSources/9780231153188|9780231153188]]&lt;/cite&gt;&lt;/bdi&gt;
* Keevak, Maykl (2017). ''Xitoydagi elchixonalar: afyun urushlari oldidan diplomatiya va madaniy uchrashuvlar'' (Palgrave Makmillan).
* Kim, Bongjin. &quot;Zamonaviygacha Sharqiy Osiyo mintaqasi tartibini qayta koʻrib chiqish&quot;. ''Sharqiy Osiyo tadqiqotlari jurnali'' 2.02 (2002): 67–101.
* Li, Ji-Yang. ''Xitoyning gegemonligi: Sharqiy Osiyoning toʻrt yuz yillik hukmronligi'' (Columbia UP, 2016).
* oʻNil, Patrisiya O. (1995). ''oʻtkazib yuborilgan imkoniyatlar: &lt;nowiki&gt;XVIII&lt;/nowiki&gt; asr oxirida Xitoyning Angliya va Gollandiya bilan munosabatlari.'' (Ph.D. dissertatsiyasi, Vashington universiteti).
* Rokxill, Uilyam Vudvil. [https://www.jstor.org/pss/1833980 &quot;Xitoy sudidagi diplomatik missiyalar: Kotow savoli I&quot;,] ''American Historical Review'', 2#3 (1897), pp.&amp;nbsp;427–442; [https://www.jstor.org/pss/1833980 &quot;Xitoy sudidagi diplomatik missiyalar: Kotow savoli II&quot;,] ''American Historical Review'', 2#4 (1897) pp.&amp;nbsp;627–643.
* Vogel, Ezra F. ''Xitoy va Yaponiya: Tarixga duch kelish'' (2019) [https://www.amazon.com/China-Japan-Ezra-F-Vogel/dp/0674916573/ parchasi]
* Westad, Odd Arne. ''Bezovta imperiya: 1750-yildan beri Xitoy va dunyo'' (2012) 515 sahifadan [https://www.amazon.com/Restless-Empire-China-World-Since/dp/0465056679/ parcha] .&lt;bdi&gt;&lt;cite class=&quot;citation encyclopaedia cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[[Special:BookSources/9781878282873|9781878282873]]&lt;/cite&gt;&lt;/bdi&gt;

== Havolalar ==

* [https://web.archive.org/web/20040918091909/http://cio.ceu.hu/Bilder/JamesHevia.pdf#search='Ten%20Great%20Campaigns(Qianlong)' Hevia, James L. (1995). ''Qing Guest Ritual and Macartney Embassy Of 1793.'' Durham].

[[Turkum:Xitoy]]
[[Turkum:Sulolalar]]
[[Turkum:Sin sulolasi]]
[[Turkum:Tan sulolasi]]</text>
      <sha1>5q0ouxno6y80y1yx8ri400v5gbivp9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gluxov maqolalari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>733192</id>
    <revision>
      <id>6272770</id>
      <parentid>5418099</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T20:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>46973</id>
      </contributor>
      <origin>6272770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2869" sha1="pmhn1m3uz73e7zzwel1ostdb84aqkgj" xml:space="preserve">[[File:Hlukhiv Articles 1669.png|thumb|Gluxov maqolalari]]
'''Gluxov maqolalari''' — [[1669]]-yilda Gluxovda getman Demyan Mnogogreshniy tomonidan qirol [[Aleksey Mixaylovich]] hukumati bilan tuzilgan shartnoma. Gluxov maqolalari [[Bogdan Xmelnitskiy]] vafotidan keyin Rossiya podsholigi tarkibidagi Zaporojskiy qoʻshinlarining ichki muxtoriyatini taʼminlovchi yagona hujjat boʻldi. Gluxov maqolalari toʻrt yil oldin tuzilgan Moskva maqolalarini almashtirish uchun moʻljallangan edi.

Yangi shartnomani imzolashga sabab siyosiy vaziyatning oʻzgarishi, xususan, Mnogogreshniyning turkiyaparast oʻng taraf getman Pyotr Doroshenkodan uzoqlashishini taʼminlash zarurati edi. Gluxov maqolalarida 27 band boʻlgan, unga koʻra Rossiya davlatining harbiy garnizonlari faqat beshta Kichik Rossiya shahrida — [[Kiyev]], Pereyaslav, [[Chernigov]], Nejin va Ostrada joylashgan boʻlishi mumkin, shuningdek, Rossiyaning ichki ishlariga taʼsir qilish uchun cheklangan imkoniyatlarga ega edi.

Kazaklar reyestri 30 mingga koʻpaydi, bunga qoʻshimcha ravishda Zaporojskiy mezbonining getmani yollanma qoʻshinlarni saqlash huquqini oldi. Kichik Rossiyada va [[Zaporojye sechi|Zaporojskiy Sechida]] soliq yigʻish huquqi kazak ofitserlariga oʻtdi. Getman, oʻz navbatida, boshqa davlatlar bilan har qanday diplomatik aloqalarni rad etishga, shuningdek, qochoq muhojirlarga boshpana bermaslikka majbur boʻldi. [[1672]]-yilda Getman Ivan Samoylovich tomonidan imzolangan [[Konotop hujjatlari|Konotop maqolalari]] chor hukumati va kazak oqsoqollari oʻrtasidagi navbatdagi shartnoma boʻldi.

== Yana qarang ==

* [[Xaroba (Ukraina tarixi)]]
* [[Konotop hujjatlari|Konotop maqolalar]]

== Adabiyotlar ==

* ''Gorobets V. M.'' [http://www.history.org.ua/?encyclop&amp;termin=Konotopskі_Stattі_1672 Glukhivski statti 1669] Arxivnaya kopiya // Yensiklopedіya іstorії Ukraїni : 10 jildda. / Tahririyat: V. A. Smolij (bosh) va in. ; Ukraina Milliy fanlar akademiyasining Ukraina tarixi instituti. — K. : Naukova Dumka, 2004. — T. 2: D — D. — 518 b. : іl.  — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-00-0405-2&lt;/nowiki&gt;. &lt;small class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на украинском языке&quot;&gt;(ukr.&lt;/small&gt; &lt;small class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на украинском языке&quot;&gt;)&lt;/small&gt;
* ''Blajko Yu. A.'' [http://dspace.nbuv.gov.ua/handle/123456789/125540 Getman boʻlish tarixidan oldin Demyan Mnogohrishny (1669-1672 pp.)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200128141729/http://dspace.nbuv.gov.ua/handle/123456789/125540 |date=2020-01-28 }} Arxivnaya kopiya / Yu.A. Blajko // Sivershchina Ukraina tarixida: Zb. Fanlar. pr. — K.: Gluxiv, 2012. — VIP. 5. — S. 153-156.
[[Turkum:Rossiya-Ukraina shartnomalari]]
[[Turkum: Gluxov]]
[[Turkum:1669-yil]]
[[Turkum: alifbo tartibida shartnomalar]]
[[Turkum: Zaporozhye kazaklar]]</text>
      <sha1>pmhn1m3uz73e7zzwel1ostdb84aqkgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yuan sulolasi tarixi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>733876</id>
    <revision>
      <id>6272994</id>
      <parentid>6218011</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6272994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38435" sha1="g3zdercyfkrboudelhdqwd4j9ha2d2w" xml:space="preserve">[[Yuan (sulola)|Yuan sulolasi]] (1271—1368) — [[Xitoy]]&lt;nowiki/&gt;ning [[Mongollar|moʻgʻul]] Borjigin urugʻi boshqargan sulolasi. [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻullar imperiyasining]] davomchilaridan biri [[Xubilay|Xubilayxon]] tomonidan asos solingan.

== Tarixi ==

=== Xubilayxonning yuksalishi ===
[[Fayl:Yuan_pottery_incense_burner.JPG|thumb| ''Sancai'' sirlangan xitoy sopol tutatqisi, [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasi]]]]
[[Chingizxon]] dashtlardagi moʻgʻul va turkiy qabilalarni birlashtirib, 1206-yilda [[Xoqon|Buyuk xon]] boʻldi.{{sfn|Ebrey|2010}} U va uning vorislari Moʻgʻullar imperiyasini butun Osiyo boʻylab kengaytirdilar. Chingizning uchinchi oʻgʻli [[Oʻqtoyxon|Oʻqtoyxon]] davrida moʻgʻullar 1234-yilda zaiflashgan [[Szin|Jin sulolasini]] yoʻq qilib, Shimoliy Xitoyning katta qismini bosib oldilar.{{sfn|Ebrey|2010}} Oʻqtoy jiyani [[Xebey|Xubilayga]] Xingjoudagi (Xebey) lavozimni taklif qildi. Xubilay xitoy tilini bilmas edi, lekin uning onasi Sorgʻagʻtanining qoʻli ostida unga bir qancha xan (xitoy) oʻqituvchilari biriktiriladi. U xitoylik buddist va konfutsiy maslahatchilaridan maslahat soʻradi.{{sfn|Rossabi|1994}} [[Munke|Munke Xon]] 1251-yilda Oʻqtoyning oʻgʻli [[Guyukxon|Guyukning]] oʻrniga Buyuk xon boʻldi.{{sfn|Allsen|1994}} U akasi Xubilayga Xitoydagi moʻgʻullar tasarrufidagi hududlarni nazorat qilishni berdi.{{sfn|Allsen|1994}} Xubilay konfutsiy olimlari uchun maktablar qurdi, qogʻoz pullar chiqardi, xitoylik marosimlarni qoʻlladi va qishloq xoʻjaligi va savdo oʻsishini ragʻbatlantirish siyosatini olib bordi.{{sfn|Rossabi|1994}} U [[Ichki Mongoliya|Ichki Moʻgʻulistondagi]] Kayping shahriga asos soldi, keyinchalik uning nomi Shangdu deb oʻzgartirildi.{{sfn|Rossabi|2012}}

Koʻpgina xan xitoylari va xitanlar jinlarga qarshi kurashish uchun moʻgʻullar tomoniga oʻtib ketishdi. Ikki xan yetakchisi, Shi Tianze, Liu {{Lang|zh|劉黑馬}}, Liu Ni),&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?ei=oj8sVYfZEYb4yASM8oCADQ&amp;id=1yMnAQAAIAAJ&amp;dq=liu+heima+mongols&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=liu+heima+ Collectif 2002], p. 147.&lt;/ref&gt; va xitan Syao Jala moʻgʻul qoʻshinidagi 3 tumanga qoʻmondonlik qildilar.  Liu Xeyma va Shi Tianze Oʻqtoy Xonga xizmat qilishgan.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=F00qAQAAMAAJ&amp;q=%28Brief+history+of+the+Black+Tartars%29+which+lists+the+men+who+held+posts+under+Og%C3%B6dei,+or+more+precisely,+from+the+last+two+families,+Shi+Tianze+and+Liu+Heima+%23%23%23%23%23,+see+Meng-ta+peilu+und+Hei-ta+shih+liieh,+translated+by+E.+Haenisch+and+Yao+Ts%27ung-wu,+edited+by+P.+Olbricht+and+E.+Pinks,+%E2%80%9CAsiatische+Forschungen%E2%80%9D,+Bd.+56+%28Wiesbaden:+Otto+Harrassowitz,+1980%29,+pp.+202-206.+and+professional&amp;dq=%28Brief+history+of+the+Black+Tartars%29+which+lists+the+men+who+held+posts+under+Og%C3%B6dei,+or+more+precisely,+from+the+last+two+families,+Shi+Tianze+and+Liu+Heima+%23%23%23%23%23,+see+Meng-ta+peilu+und+Hei-ta+shih+liieh,+translated+by+E.+Haenisch+and+Yao+Ts%27ung-wu,+edited+by+P.+Olbricht+and+E.+Pinks,+%E2%80%9CAsiatische+Forschungen%E2%80%9D,+Bd.+56+%28Wiesbaden:+Otto+Harrassowitz,+1980%29,+pp.+202-206.+and+professional&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=f0AsVd_hPM-KyASpzoHADg&amp;ved=0CB0Q6AEwAA Schram 1987], p. 130.&lt;/ref&gt; Liu Xeyma va Shi Tianxiang moʻgʻullarning gʻarbiy Syaga qarshi qoʻshinlarini boshqargan.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=MztuAAAAMAAJ&amp;q=liu+heima+mongols&amp;dq=liu+heima+mongols&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=oj8sVYfZEYb4yASM8oCADQ&amp;ved=0CCYQ6AEwAg eds. Seaman, Marks 1991], p. 175.&lt;/ref&gt; Har bir tuman 10 000 askardan iborat boʻlgan. 4 ta xan tumanboshisi va 3 ta xitan tumanboshisi boʻlgan.

Shi Tianze [[Szin|Tszin sulolasida (1115-1234)]] yashagan xan xitoyi edi. Xan va Jurchen oʻrtasidagi millatlararo nikoh bu vaqtda keng tarqalgan. Uning otasi Shi Bingji ({{Lang|zh|史秉直}}, Shih Ping-chih) edi. Shi Bingji jurchen ayoliga (familiyasi Na-ho) va xan ayoliga (familiyasi Chang) uylangan edi. Ularning qaysi biri Shi Tianzening onasi ekanligi nomaʼlum.&lt;ref name=&quot;ed. de Rachewiltz 1993&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=kG45gi7E3hsC&amp;pg=PA41#v=onepage&amp;q&amp;f=false ed. de Rachewiltz 1993], p. 41.&lt;/ref&gt; Shi Tianze ikkita jurchen ayoliga, xan ayoliga va koreys ayoliga uylangan va uning oʻgʻli Shi Gang jurchen xotinlarining biridan tugʻilgan.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=FPzcTT-pBp4C&amp;pg=PA47&amp;dq=Shi+Tianze+1202+1275&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=Ac1WU8LQEMzgsASOroDQCg&amp;ved=0CDYQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Shi%20Tianze%201202%201275&amp;f=false Kinoshita 2013], p. 47.&lt;/ref&gt; Uning Jurchen xotinining familiyalari Mo-nien va Na-ho, koreys xotinining familiyasi Li va Xan xitoylik xotinining familiyasi Shi edi.&lt;ref name=&quot;ed. de Rachewiltz 1993&quot; /&gt; Shi Tyanze [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻul imperiyasi]] qoʻshinlari Jin sulolasiga bostirib kirgandan soʻng moʻgʻullar tomoniga oʻtadi. Uning oʻgʻli Shi Gang Kerait ayoliga uylangan, Keraitlar moʻgʻullashgan turkiy xalq boʻlib, &quot;moʻgʻul millati&quot; tarkibiga kirgan.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=nCIPD1V39QkC&amp;pg=PA14|title=The World of Khubilai Khan: Chinese Art in the Yuan Dynasty|last=Watt|first=James C. Y.|date=2010|publisher=Metropolitan Museum of Art|location=New York|isbn=9781588394026|page=14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=FPzcTT-pBp4C&amp;pg=PA47&amp;dq=Shi+Gang+%281237-1315%29&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=Ds5WU5-mC4_MsQTctICAAw&amp;ved=0CDYQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Shi%20Gang%20%281237-1315%29&amp;f=false Kinoshita 2013], p. 47.&lt;/ref&gt;

Yuan sulolasi &quot;Yangi boʻysundiruvchi armiya&quot; deb ataladigan &quot;Xan armiyasi&quot;ni yaratdi.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=8hOgAAAAIAAJ&amp;pg=PA66&amp;dq=han+tumen+khitan&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=Ij8sVefWHaXIsATnqID4AQ&amp;ved=0CEwQ6AEwBw#v=onepage&amp;q=han%20tumen%20khitan&amp;f=false Hucker 1985], p.66.&lt;/ref&gt;

Munke Xon janubiy Xitoyda Xitoy Song sulolasiga qarshi harbiy yurish boshladi.{{sfn|Allsen|1994}} Janubiy Xitoyga bostirib kirgan moʻgʻul qoʻshinlari 1256-yilda Yaqin Sharqqa bostirib kirish uchun yuborilgan qoʻshindan ancha koʻp edi&lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/606298 Smith, Jr. 1998], p. 54.&lt;/ref&gt; U 1259-yilda o`zidan voris qoldirmasdan vafot etdi.{{sfn|Allsen|1994}} Xubilay 1260-yilda akasi Oriq Böke taxtga da'vogarlik qilayotganini bilgach, Song sulolasiga qarshi kurashdan qaytdi.{{sfn|Rossabi|1994}} Xubilay Xitoyning Kaypin shahrida qurultoy chaqirib, o`zini Buyuk xon deb e'lon qildi.{{sfn|Rossabi|1988}} Moʻgʻulistondagi qurultoy Ariq Bökeni Buyuk Xon deb eʼlon qilishi natijasida fuqarolar urushi boshlanib ketdi.{{sfn|Rossabi|1988}} Xubilayxon oʻz qoʻshini katta resurslarga ega boʻlishini taʼminlash uchun xitoylik fuqarolar bilan hamkorlik qilishga e'tibor berdi. U oʻz hukumatini an'anaviy xitoy sulolalari byurokratiyasiga tenglashtirish va Xitoy sulolalari davridagi Chjongtong nomini qabul qilish orqali oʻz fuqarolari orasida obroʻsini oshirdi.{{sfn|Rossabi|1994}} Ariq Böke yetarli darajada taʼminlanmaganligi tufayli qarshilik koʻrsata olmadi va 1264-yilda taslim boʻldi.{{sfn|Morgan|2007}} Gʻarbdagi uchta xonlikning barchasi ([[Oltin Oʻrda]], [[Chigʻatoy ulusi|Chigʻatoy xonligi]] va [[Hulokuiylar davlati|Xolokular davlati]]) funksional jihatdan mustaqil boʻldi, biroq faqat Xuloku davlati Xubilayni Buyuk Xon sifatida tan oldi.{{sfn|Rossabi|1988}}{{sfn|Allsen|1994}} Toj-u taxt uchun kurashlar Moʻgʻullar imperiyasini mutlaq ravishda boʻlib yubordi.{{sfn|Allsen|2001}}

Xubilayxon va Kaydu boshchiligida [[Markaziy Osiyo|Oʻrta Osiyo]] xonliklari oʻrtasidagi toʻqnashuvlar bir necha oʻn yillar, yaʼni XIV asr boshlarida ularning ikkalasi ham vafot etgunga qadar davom etdi. Xubilayxonning yana bir ukasi [[Huloku|Xuloku oʻz Ilxonligini]] [[Hulokuiylar davlati|boshqargan]] va Buyuk Xonga hurmat bajo keltirgan, lekin aslida mustaqil xonlikni tashkil qilgan va 1295-yilda [[Gʻozonxon|Ilxon Gʻazon]] taxtga oʻtirgandan soʻng Xubilayxon vorisi [[Temur xoqon|imperator Chengzong]] unga yorliq yuborgan. Garchi Yuan sulolasining nominal ustunligini qolgan uchta xonlik tan olgan boʻlsa-da, toʻrtta asosiy voris xonliklar hech qachon bir hukmronlik ostida birlashmadi va ular oʻrtasida chegara toʻqnashuvlari ham tez-tez sodir boʻlib turdi.&lt;ref&gt;H.H.Howorth-History of the Mongols, vol.II p.288&lt;/ref&gt;
[[Fayl:GhazanSeal1302LetterToBonifaceVIII.JPG|thumb| 1302-yilda Rim papasi Bonifats VIIIga yozilgan maktubdagi Ilxon gʻazanning muhri.]]

=== Sulolaning tashkil topishi ===
[[Fayl:YuanEmperorAlbumKhubilaiPortrait.jpg|left|thumb| [[Xubilay|Xubilayxon]]. [[Chingizxon|Chingizxonning]] nabirasi va Yuan sulolasining asoschisi]]
Beqarorlik Xubilayxon hukmronligining dastlabki yillari sezilib turdi. Kuchli amaldorning kuyovi Li Tan 1262-yilda moʻgʻullar hukmronligiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi. Qoʻzgʻolonni muvaffaqiyatli bostirgandan soʻng, Xubilay oʻz saroyida xitoylik xan maslahatchilarning taʼsirini cheklash choralarini koʻrdi.{{sfn|Rossabi|1994}} Xitoylik amaldorlarga qaramligi uni kelajakdagi qoʻzgʻolonlarga qarshi himoyasiz qilib qoʻyishidan qoʻrqardi.{{sfn|Rossabi|1988}} 1262-yildan keyin Xubilay hukumati Xitoydagi moʻgʻul manfaatlarini saqlab qolish va xitoylik fuqarolarning talablarini qondirish borasida murosaga keldi.{{sfn|Rossabi|1994}} U oʻzining xitoylik maslahatchilari tomonidan byurokratiyani markazlashtirish, qogʻoz pullar muomalasini kengaytirish, tuz va temir boʻyicha anʼanaviy monopoliyalarni saqlab qolish orqali taklif qilingan islohotlarni qabul qildi, ammo Konfutsiycha  imperatorlik tekshiruvlarini jonlantirish rejalarini rad etdi.{{sfn|Rossabi|1988}}

1264-yilda u oʻz qarorgohini sobiq [[Szin|Jin]] poytaxti Chjongdu shimoli-sharqidagi Daning saroyiga koʻchirdi. 1266-yilda u oʻzining yangi poytaxtini Tayye koʻli atrofida qurishni buyurdi va hozirgi [[Pekin|Pekinning]] tarixiy asosini yaratdi. Shahar turklar va moʻgʻullar uchun Xonbaliq (&quot;Xonlar shahri&quot;) va Daidu, xitoyliklar uchun Dadu ({{lang-zh|大都}}, &quot;Buyuk poytaxt&quot;) nomi bilan mashhur boʻlgan.{{sfn|Rossabi|1989}} 1264-yildayoq Xubilay [[Nyanxao|davr nomini]] Chjungtong ({{Lang|zh|中統}}) dan Chjiyuanga ({{Lang|zh|至元}}) oʻzgartirishga qaror qildi. Butun Xitoyni boshqarish istagi bilan Xubilay Xon 1271-yilda anʼanaviy xitoy uslubida yangi Yuan sulolasini eʼlon qilib, rasmiy ravishda Osmon mandatiga daʼvo qildi.{{sfn|Mote|1994}} Bu butun Xitoyni toʻliq boshqargan birinchi Xan sulolasi boʻldi.

Sulolaning rasmiy nomi Da Yuan ({{lang-zh|大元}}, “Buyuk yuan”)  ''“Oʻzgarishlar klassikasiga sharhlar ” (I Ching)'' deb nomlangan Xitoy klassik matnidan kelib chiqqan. Yuan oʻzining rasmiy unvonida Da ({{lang-zh|大}}, “Buyuk”) soʻzini, shuningdek, Xitoydagi qadimgi mintaqa yoki oliyjanob unvonga toʻgʻri kelmaydigan unvonni ishlatgan birinchi xitoy sulolasi edi.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|authorlink=Zhu Guozhen (Ming dynasty)|last=Zhu Guozhen|title=Yong Zhuang Xiaopin}}&lt;/ref&gt; 1271-yilda Xonbaliq rasman Yuan sulolasining poytaxti boʻldi.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|last=Kublai Khan|authorlink=Kublai Khan|url=https://en.wikisource.org/wiki/zh:%E5%BB%BA%E5%9C%8B%E8%99%9F%E8%A9%94|title=Yuan Dianzhang}}&lt;/ref&gt;

1270-yillarning boshlarida Xubilay janubiy Xitoyda Janubiy Song sulolasiga qarshi ommaviy yurish boshladi. 1273-yilga kelib, Xubilay oʻz dengiz floti bilan [[Yanszi|Yanszi daryosini]] toʻsib qoʻydi va Syanyanni qamal qildi. Bu shahar boy Yanszi daryosi havzasini egallash yoʻlidagi oxirgi toʻsiq edi. 1275-yilda kansler Jia Sidao boshchiligidagi 130000 qoʻshindan iborat Song qoʻshinlari Yuan kuchlari tomonidan magʻlubiyatga uchratildi. 1276-yilga kelib, Janubiy Song hududining katta qismi Yuan kuchlari tomonidan bosib olindi. 1279-yilda xitoylik general Chjan Xongfan boshchiligidagi Yuan qoʻshini Yamen jangida soʻnggi Song qarshiligini magʻlub etdi. Bu hodisa Janubiy Songning tugashini va Yuan ostida birlashgan Xitoy tarixining boshlanishini belgiladi. Yuan sulolasi anʼanaviy ravishda [[Tan|Tang sulolasi]] qulaganidan keyin bir necha yuz yillik parchalanishdan soʻng Xitoyni qayta birlashtirgani uchun eʼtirof etiladi.

Sulolaga asos solingandan soʻng, Xubilayxon oʻzining koʻplab maslahatchilari maslahati bilan anʼanaviy Sinosentrik vassal tizimi orqali yuanning taʼsir doirasini yanada kengaytirish choralarini koʻrdi. Biroq, bunday vassal munosabatlarini oʻrnatishga boʻlgan urinishlar rad etildi. Yaponiyaga (ikki marta), Dai Vyetga (Xubilay hukmronligi davrida ikki marta {{Efn|An earlier expedition was launched in 1258, before they moved north to attack the Song.}}) va Javaga harbiy ekspeditsiyalar kamroq muvaffaqiyatga erishdi. Xubilay Myanmada qoʻgʻirchoq davlatni oʻrnatdi, bu mazkur hududda anarxiyaga sabab boʻldi va [[Pagan|Pagan qirolligi]] bir-biri bilan urushayotgan koʻplab mintaqalarga boʻlinib ketdi. Moʻgʻullar bilan qon toʻkilishi va toʻqnashuvlarning oldini olish uchun Annam va Champa keyinchalik Yuan sulolasi bilan nominal vassal munosabatlarini oʻrnatdilar.

=== Xubilayxon hukmronligi ===
Xubilay Xon Xitoy va uning boshqaruv institutlarini isloh qilgan jangovar imperator sifatida maydonga chiqdi. Masalan, u Xitoy hukumatini markazlashtirib, oʻz hukmronligini mustahkamladi&lt;ref name=&quot;Wood, F. 1995 p. 1-7&quot;&gt;{{kitob manbasi|last=Wood|first=Frances|publisher=Westview Press|date=2010|origyear=1995|title=Did Marco Polo go to China?|location=Boulder, CO|pages=1–7|isbn=978-0-8133-8999-8}}&lt;/ref&gt; &amp;#x2014; oʻzini (oʻzidan oldingilaridan farqli oʻlaroq) mutlaq monarxga aylantirdi. U oʻz imperiyasini Filial Kotibiyatlariga {{Lang|zh|行中書省}}.), yoki oddiygina provinsiyalar ({{Lang|zh|行省}}), Chjongshu Sheng yoki Pagan va Tibet ishlari byurosi tomonidan boshqariladigan hududlarga boʻldi. Har bir viloyat taxminan ikki yoki uchta zamonaviy Xitoy provinsiyalarining hududlarini boshqargan. Bunaqa viloyat darajasidagi hukumat tuzilmasi keyingi [[Min (sulola)|Min]] va [[Sin (sulola)|Sin]] sulolalari uchun namuna boʻldi. Xubilayxon boshqa koʻplab davlat va xoʻjalik institutlarini, xususan soliq tizimini isloh qildi. Xubilayxon Xitoyni anʼanaviy institutlar orqali boshqarishga intildi{{sfn|Rossabi|1989}}, shuningdek, garchi u hech qachon xitoylik maslahatchilarga toʻliq tayanmagan boʻlsa ham Xitoyni boshqarish uchun xitoylik xan maslahatchilar va amaldorlarni ishga olishi kerakligini tan oldi.{{sfn|Rossabi|1989}} Shunga qaramay, Xanlar siyosiy jihatdan kamsitildi. Deyarli barcha muhim markaziy lavozimlar moʻgʻullar tomonidan monopollashtirilgan edi. Ular xanlarni moʻgʻullar ishlamaydigan lavozimalrda ishlatishni afzal koʻrdilar. Xanlar koʻproq imperiyaning Xitoy boʻlmagan hududlarida ishlagan. Mohiyatan jamiyat imtiyozlar tartibiga koʻra toʻrt tabaqaga boʻlingan: moʻgʻullar, semu (“turli xil”, masalan: oʻrta osiyoliklar), shimolliklar va janubiylar.{{sfn|Mote|1994}} Xubilayxon oʻz hayoti davomida hozirgi Pekin oʻrnida Yuanning poytaxti Xonbaliqni qurdirdi va Shangduni ({{lang-zh|上都}}, “Yuqori poytaxt”, [[Marko Polo]] asarida Xanadu nomi bilan mashhur) yozgi poytaxt qildi. U, shuningdek, Xitoy qishloq xoʻjaligini yaxshiladi, [[Buyuk kanal|Buyuk kanalni]], magistrallarni va jamoat omborlarini kengaytirdi. Xubilayxon qoʻl ostida amaldor sifatida xizmat qilgan venetsiyalik savdogar Marko Polo oʻzini hukmdorga xayrixoh deb ta’riflagan: ogʻir paytlarda aholini soliqlardan ozod qilingan; kasalxonalar va mehribonlik uylari qurilgan; qashshoqlar orasida oziq-ovqat tarqatilgan. 

U, shuningdek, ilm-fan va dinni targʻib qildi va Xitoy texnologiyalari va gʻarb texnologiyalari oʻrtasida aloqa oʻrnatish imkonini beruvchi [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]] savdo tarmogʻini qoʻllab-quvvatladi. Eslatib oʻtamiz, Marko Polo bilan uchrashishdan oldin Xubilay Xon Marko Poloning otasi Nikkolo Polo va Matteo Polo bilan uchrashgan edi. Ikki savdogar bilan suhbat davomida Xubilay Xon lotin dunyosiga, ayniqsa nasroniylikka katta qiziqish bildirdi va butparastlar ommasini oʻz eʼtiqodidagi xatolarga ishontirish uchun lotin tilida yozilgan xat orqali yuzlab missionerlarni taklif qilishga harakat qildi. Shunday qilib, Nikkolo va Maffeo Polo Xubilayxonning gʻarbdagi elchilari boʻlib xizmat qildilar. Moʻgʻul hukmdori Argʻun uylanish uchun yosh moʻgʻul malikasiga hamrohlik qilish missiyasini tugatgandan soʻng, ularning xavfli sayohati Venetsiyaga qaytib, 1271-yilda oʻn yetti yoshli Marko Polo bilan uchrashishlari bilan yakunlandi. Uchalasi Sharqqa qaytib, yana bir bor Xubilayxon bilan uchrashdilar va aytilishicha, Marko Polo oʻn yetti yil davomida Xubilayxonning elchisi boʻlib xizmat qilgan. Garchi Nikkolo va Maffeo Buyuk ajralish tufayli oʻzlari bilan biron bir missionerni yoki Rim papasining maktubini qaytarib kela olmagan boʻlsalar ham, ular Quddusdagi Xudoning chirogʻidan moy bilan qaytishga muvaffaq boʻlishdi.&lt;ref name=&quot;Wood, F. 1995 p. 1-7&quot;/&gt; Marko Poloning sayohatlari keyinchalik Xristofor Kolumb kabi koʻplab boshqa odamlarni boylik va ulugʻvorlik izlab Sharqning &quot;oʻrta Qirollik&quot; iga, yaʼni hozirgi Xitoyga oʻtish yoʻlini topishga ilhomlantirdi.
[[Fayl:Yuan_dynasty_banknote_with_its_printing_plate_1287.jpg|left|thumb|200x200px| Yuan sulolasi [[Banknotlar|banknotasi]], uning bosma plitasi, 1287-yil.]]
Xubilay Xon Jiaochao nomi bilan mashhur qogʻoz [[Banknotlar|banknotlarni]] 1273-yilda muomalaga chiqardi. Qogʻoz valyuta Xitoyda yuan vaqtidan oldin ham chiqarilgan va ishlatilgan. 960-yilga kelib, tangalar zarb qilish uchun mis yetishmagan Song sulolasi birinchi umumiy muomaladagi banknotlarni chiqardi. Biroq Song sulolasi davrida tangalar bilan birga qogʻoz pullar ham qoʻllangan. Boshqa tomondan, yuan sulolasi Xitoyda qogʻoz valyutani asosiy muomala vositasi sifatida ishlatgan birinchi sulola edi. Yuan byurokratlari tut poʻstlogʻidan qogʻoz pul ishlab chiqargan.

U Moʻgʻul imperiyasining qolgan qismi ustidan nominal ustunlikka daʼvo qilgan boʻlsa-da, uning qiziqishi asosan Xitoyga va uning anʼanaviy Sinosentrik vassallik tizimidagi hududlarga qaratilgan edi. Hukmronligining boshidan Moʻgʻullar imperiyasining qolgan uchta xonligi amalda mustaqil boʻlib, faqat bittasi uni [[xoqon]] deb tan oldi. Garchi keyinchalik Yuan imperatorlari Xitoyda hukmronligi tugaguniga qadar gʻarbda nominal ustunlikka ega boʻlishgan boʻlsa-da, 1294-yilda Xubilayxon vafot etganda, bu ajralish yanada chuqurlashdi. Xubilay Xonning maʼbad nomi Shizu ({{lang-zh|世祖}}) edi.

=== Xubilaydan keyingi dastlabki hukmdorlar ===
[[Fayl:Belt_plaque_with_dragon_design.jpg|right|thumb|200x200px| Yuan sulolasining nefrit kamariga ajdarning oʻyilgan naqshlari aks etgan plaket.]]
1253-yilda Dali bosib olingandan soʻng, sobiq hukmron Duan sulolasi general-gubernatorlar etib tayinlandi, ular asosan [[Yunnan]] provinsiyasida Yuan, [[Min (sulola)|Min]] va [[Sin (sulola)|Sin]] davridagi hukumatlar tomonidan imperator amaldorlari sifatida tan olingan. Biroq, Yuan sulolasining vorisligi hal qilib boʻlmaydigan muammo boʻlib, keyinchalik koʻplab nizolar va ichki kurashlarga sabab boʻldi. Bunday holatlar Xubilay hukmronligining oxiridayoq paydo boʻldi. Xubilay dastlab oʻzining toʻngʻich oʻgʻli Chjenjinni [[Valiahd|valiahd shahzoda]] etib tayinlagan &amp;#x2014; ammo u 1285-yilda Xubilaydan oldin vafot etgan. Shunday qilib, Chjenjinning uchinchi oʻgʻli onasi Kokejin va vazir Bayanning koʻmagi bilan taxtga oʻtirdi va Xubilay vafotidan keyin taxminan 10 yil davomida (1294-yildan 1307-yilgacha) [[Temur xoqon|Temur Xon]] yoki imperator Chengzong sifatida hukmronlik qildi. Temurxon bobosi boshlagan koʻplab ishlarni saqlab qolishga va davom ettirishga qaror qildi. U gʻarbiy moʻgʻul xonliklari va Vyetnam kabi qoʻshni davlatlar bilan sulh tuzdi, ular uning nominal suzeranitetini tan oldilar va bir necha oʻn yillar davomida soliq toʻlab turdilar. Biroq Yuan sulolasida korrupsiya holatlari Temurxon davrida boshlangan.

Temurxon vafotidan keyin taxtga Kulug Xon (imperator Vuzong) oʻtirdi. Oʻzidan oldingi hukmdordan farqli oʻlaroq, u Xubilayning ishini davom ettirmadi, balki uni asosan rad etdi. Eng muhimi, u &quot;Yangi bitimlar&quot; deb nomlangan siyosatni joriy qildi. Bu siyosatning markazi pul islohotlari edi. Uning qisqa hukmronligi davrida (1307—1311-yillar) hukumat Kulug tomonidan qabul qilingan notoʻgʻri qarorlar tufayli moliyaviy qiyinchiliklarga duch keldi. U vafot etganida, Xitoy qarzga botgan edi va Yuan hukumati xalq noroziligiga duch keldi.

Toʻrtinchi Yuan imperatori Ayurbarvada Buyantu Xon vakolatli imperator edi. U Yuan imperatorlari orasida birinchi boʻlib Xubilay hukmronligidan keyin Xitoy madaniyatini faol qoʻllab-quvvatlagan va oʻzlashtirgan. Bu esa baʼzi moʻgʻul elitasining noroziligiga sabab boʻlgan. Unga [[Konfutsiylik|konfutsiychi]] Li Men ustozlik qilgan. U koʻplab islohotlarni amalga oshirdi, jumladan, Davlat ishlari departamentini tashkil etdi. Natijada 5 nafar eng yuqori mansabdor shaxslar qatl etildi. 1313-yildan boshlab boʻlajak amaldorlar uchun anʼanaviy imperatorlik imtihonlari qayta yoʻlga qoʻyildi. Boʻlajak amaldorlarning muhim tarixiy asarlar boʻyicha bilimlari sinovdan oʻtkazildi. Shuningdek, u qonunning koʻp qismini kodlashtirgan, bir qator xitoy kitoblari va asarlarini nashr etgan yoki tarjima qilgan.

Keyingi imperator, Ayurbarvadaning oʻgʻli va vorisi Gegen Xon oʻzining yangi tayinlangan bosh vaziri Bayju yordamida Konfutsiy tamoyillari asosida hukumatni isloh qilish boʻyicha otasining siyosatini davom ettirdi. Uning hukmronligi davrida otasi tomonidan boshlangan Yuan sulolasining kodekslari va qoidalarining katta toʻplami ''Da Yuan Tong Chji'' ({{lang-zh|《大元通制》}} buyuk Yuanning keng qamrovli institutlari&quot;) rasmiy ravishda e'lon qilindi.

=== Sulolaning keyingi davri ===
[[Fayl:BailinTemple2.jpg|left|thumb|267x267px| Xebey provinsiyasi Chjao okrugidagi [[Xebey|Baylin]] ibodatxonasi. 1330-yilda Yuan sulolasi davrida qurilgan.]]
Yuan sulolasining soʻnggi yillari xalq oʻrtasidagi kurash, ocharchilik va qashshoqlik bilan kechdi. Vaqt oʻtishi bilan Xubilayxonning vorislari Osiyo boʻylab boshqa moʻgʻul yerlaridagi taʼsirini yoʻqotdilar. Oʻrta Qirollikdan tashqaridagi moʻgʻullar esa ularni xitoylar deb bilishdi. Asta-sekin ular Xitoyda ham ta'sirini yoʻqotdilar. Keyingi Yuan imperatorlarining hukmronliklari qisqa muddatli boʻlib, fitna va raqobat davrida kechdi. Boshqaruvdan manfaatdor boʻlmagani uchun ular armiyadan ham, xalqdan ham ajratilgan. Xitoyni kelishmovchilik va tartibsizliklar boʻlib tashladi; qonunbuzarlar kuchsizlanib borayotgan Yuan qoʻshinlarining aralashuvisiz mamlakatni vayron qilishdi.

Oʻz hukmronligi davridagi xizmatlaridan qatʼiy nazar, Gegenxon (Imperator Yingzon) bor-yoʻgʻi ikki yil (1321—1323) hukmronlik qildi; uning hukmronligi besh shahzoda toʻntarishi bilan yakunlandi. Ular taxtga Yesun Temurni (yoki Taidingdi) oʻtqazdilar va shahzodalarni tinchlantirishga boʻlgan muvaffaqiyatsiz urinishdan soʻng u ham oʻlimga hukm qilindi. Yesun Temur hukmronligidan oldin va Xubilay hukmronligidan keyin Xitoy xalq qoʻzgʻolonlaridan nisbatan xalos boʻlgan edi. Biroq, etnik ozchiliklar yashaydigan hududlarda yuan nazorati zaiflasha boshladi. Natijada qoʻzgʻolonlarning yuzaga kelishi va keyinchalik bostirilishi Yuan hukumatining moliyaviy qiyinchiliklarini yanada kuchaytirdi. Hukumat binolarni sotish orqali daromadlarni koʻpaytirish, shuningdek, ba'zi holatlar boʻyicha xarajatlarni qisqartirish uchun choralar koʻrishi kerak edi.{{sfn|Hsiao|1994}}

1328-yilda Yesun Temur Shangduda vafot etgach, Jayaatu Xon Tugʻ Temur qipchoq qoʻmondoni El Temur tomonidan Xonbaliqga chaqirib olinadi. U Xonbaliqda imperator (Imperator Venzong) etib tayinlanadi. Yesun Temurning oʻgʻli Ragibog esa Shangduda Yesun Temurning qoʻriqchisi Davlat Shoh koʻmagida taxtga oʻtirdi. Shimoliy Xitoy va sulolaning ba'zi boshqa qismlaridagi mahalliy hukmdor va zobitlar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan Xonbaliqda joylashgan Tugʻ Temur oxir-oqibat [[Ikki poytaxt urushi|&quot;Ikki poytaxt urushi&quot;]] deb nomlanuvchi Ragibogʻga qarshi fuqarolar urushida gʻalaba qozondi. Shundan soʻng Tugʻ Temur Chagʻatoy xoni [[Elchigedey (Chigʻatoy)|Eljigidey]] tomonidan qoʻllab-quvvatlangan akasi Kusala foydasiga taxtdan voz kechdi va Xonbaliqning uni taxtga chiqarish niyatini eʼlon qildi. Biroq, Kusala Tugʻ Temur bilan ziyofatdan 4 kun oʻtgach, toʻsatdan vafot etdi. U El Temur tomonidan zaharlangan edi. Shundan soʻng Tugʻ Temur yana taxtga oʻtirdi. Tugʻ Temur [[Oltin Oʻrda|Oltin oʻrda]] va [[Hulokuiylar davlati|Ilxonlik]] kabi gʻarbiy moʻgʻul xonliklariga moʻgʻul dunyosining syuzereyni sifatida qabul qilinishi uchun delegatlar yuborishga ham muvaffaq boʻldi.{{sfn|Hsiao|1994}} Biroq, u soʻnggi uch yillik hukmronligi davrida asosan qudratli amaldor El Temurning qoʻgʻirchogʻi boʻlib qoldi. El Temur Kusalaga tarafdor amaldorlarni tozalab, hokimiyatni sulolaning tanazzulini yaqqol koʻrsatib, despotik hukmronlik qilgan sarkardalarga topshirdi.
[[Fayl:Yuan_coinage.jpg|right|thumb| Yuan tangalari]]
Hukumat El Temur tomonidan boshqarilganligi sababli, Tugʻ Temur oʻzining madaniy hissasi bilan mashhur. U [[Konfutsiylik|Konfutsiychilikni]] hurmat qilish va Xitoy madaniy qadriyatlarini targʻib qilish boʻyicha koʻplab choralar koʻrdi. Uning xitoy tilini oʻrganishga homiylik qilishdagi eng aniq sa'y-harakatlari Adabiyot yulduzi ({{Lang|zh|奎章閣學士院}}) akademiyasini tashkil etishi edi. Birinchi marta 1329-yil bahorida tashkil etilgan va &quot;Moʻgʻul imperatorlik tuzumiga Konfutsiyning yuksak madaniyatini yetkazish bilan bogʻliq bir qator vazifalarni&quot; bajarishga moʻljallangan. Akademiya bir qator kitoblarni toʻplash va nashr etish uchun mas'ul edi, lekin uning eng muhim yutugʻi ''Jingshi Dadian'' ({{Lang|zh|《經世大典》}} 》) edi. U Chju Si neo-konfutsiylikni qoʻllab-quvvatladi va oʻzini [[Buddizm|buddizmga]] bagʻishladi.

1332-yilda Tugʻ Temur vafotidan soʻng va shu yilning oxirida Rinchinbal Xon (imperator Ningzong) vafotidan soʻng, Xubilayxonning toʻqqiz davomchisining oxirgisi boʻlgan 13 yoshli Togʻon Temur (imperator Huizong) [[Guansi-Chjuan muxtor rayoni|Guansidan]] chaqirilib, El Temur vafotidan keyin taxtga oʻtirdi. Bayan keyingi qudratli amaldorga aylandi. Togʻun Temur oʻsib ulgʻaygach, u Bayanning mustabid boshqaruvini ma’qullamay qoʻydi. 1340-yilda u Bayonning jiyani Toʻqtoʻgʻa bilan ittifoq tuzib, Bayon bilan nizolashadi va Bayanni toʻntarish orqali quvib chiqaradi. Bayanning boʻshatilishi bilan Toʻgʻtogʻa markaziy hokimiyatni oʻz qoʻliga oldi. Uning ma'muriyati yangicha ruhni namoyon etdi. Shuningdek, u markaziy hukumatda yangi va ijobiy yoʻnalishning bir nechta dastlabki belgilarini koʻrsata oldi. Uning muvaffaqiyatli loyihalaridan biri 1345-yilda yakunlangan Liao, [[Szin|Jin]] va Song sulolalarining uzoq vaqtdan beri toʻxtab qolgan rasmiy tarixini yozib tugatish edi. Shunga qaramay, Togʻtogʻa Toʻgʻun Temurning roziligi bilan oʻz lavozimidan iste'foga chiqdi. Bu uning birinchi boshqaruv davrini tugatdi va u 1349-yilgacha chaqirilmadi.

1340-yillarning oxiridan boshlab qishloq aholisi tez-tez qurgʻoqchilik, suv toshqini va buning natijasida yuzaga kelgan ocharchilik kabi tabiiy ofatlardan aziyat chekdi. Bu borada hukumatning samarali siyosati yoʻqligi esa xalqning ahvolini yanada ogʻirlashtirdi. 1351-yilda qizil salla qoʻzgʻoloni boshlanib, umummilliy qoʻzgʻolonga aylandi. 1354-yilda Toʻgʻtoʻgʻa qizil salla qoʻzgʻolonchilarini tor-mor etish uchun katta qoʻshinni boshlab kelganida, Toʻgʻun Temur xiyonatdan qoʻrqib, uni birdaniga vazifasidan ozod qiladi. Bu bir tomondan Togʻun Temurning hokimiyatni tiklab olishi, ikkinchi tomondan markaziy hukumatning tezroq zaiflashishi bilan yakunlandi. Unda mahalliy sarkardalarning harbiy kuchiga tayanishdan oʻzga chora qolmadi va asta-sekin siyosatga qiziqishini yoʻqotib borib, siyosiy kurashlarga aralashishni toʻxtatdi. Janubda [[Chju Yuanchjan]] asos solgan [[Min (sulola)|Min sulolasi]] (1368–1644) qoʻshinlari yaqinlashgach, 1368-yilda Xonbaliqdan (hozirgi Pekin) shimolga, Shanduga qochib ketdi. U Xonbaliqni qaytarib olishga urinib koʻrdi va muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Ikki yildan soʻng (1370) Yingchangda (hozirgi [[Ichki Mongoliya|Ichki Moʻgʻulistonda]]) vafot etdi. Yingchang uning vafotidan koʻp oʻtmay Min tomonidan qoʻlga olindi. Qirollik oilasining ba'zi a'zolari bugungi kunda ham [[Xenan|Xenanda]] yashamoqda.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://news.xinmin.cn/domestic/zonghe/2007/02/06/149732.html|ish=news.xinmin.cn|sana=2007-02-06|sarlavha=成吉思汗直系后裔现身河南巨幅家谱为证(组图) [Genghis Khan’s immediate descendants appear in Henan’s huge family tree, with evidence (Photos)]. news.xinmin.cn. 2007-02-06.}}&lt;/ref&gt;

Lyan shahzodasi Basalavarmi [[Yunnan]] va [[Guychjou|Guychjouda]] Minga qarshi alohida hukumat oʻrnatdi. Ammo uning qoʻshinlari 1381-yilda Min tomonidan qaqshatqich magʻlubiyatga uchratildi. 1387-yilga kelib, Naghachu boshchiligidagi [[Manjuriya|Manchuriyadagi]] qolgan Yuan qoʻshinlari ham Min sulolasiga taslim boʻldi.

=== Yuan sulolasi hukmronligining tugashi ===
Yuan tarafdorlari 1370-yilda Yingchang Min qoʻliga oʻtgandan soʻng Moʻgʻulistonga chekinishdi. Bu yerda Buyuk Yuan ({{Lang|zh|大元}}) deb atalgan Shimoliy Yuan sulolasi sifatida faoliyatlarini davom ettirishdi. Xitoy siyosiy dunyoqarashiga koʻra, hukmdorlar Osmon tomonidan Xitoy imperatori sifatida hukmronlik qilish uchun marhamatlangan faqat bitta qonuniy suloladan boʻlishi mumkin edi. Shuning uchun Min va Shimoliy Yuan bir-birlarining Xitoy imperatorlari sifatidagi qonuniyligini rad etishdi. Tarixchilar odatda [[Min (sulola)|Min sulolasi]] hukmdorlarini Yuan sulolasidan keyin Xitoyning qonuniy imperatorlari deb bilishadi, garchi Shimoliy Yuan hukmdorlari ham Xitoy ustidan hukmronlik qilishni da'vo qilishgan va Minga &quot;Yuan&quot; yoki &quot;Shimoliy Yuan&quot; nomi bilan qarshilik koʻrsatishda davom etgan boʻlsalar-da. {{Efn|The Northern Yuan rulers had also buttressed their claim on China at least up to the 15th century, who held tenaciously to the title of Emperor (or Great Khan) of the Great Yuan (Dai Yuwan Khaan, or {{lang|zh|大元可汗}}). For more information regarding the use of the name Yuan among Mongols and the memory of it in later ages, see {{harvnb|Morikawa|2008}}.}}

Min qoʻshini 1372-yilda Moʻgʻulistonga sobiq Yuan Moʻgʻul qoʻshinlarini ta'qib qilib bordi. Ammo Biligtu Xon Ayushiridara va uning generali Koke Temur tomonidan magʻlubiyatga uchratildi. Ular 1380-yilda bunga yana urinib koʻrdilar, natijada 1388-yilda Shimoliy Yuan ustidan hal qiluvchi gʻalabaga erishdilar. 70 mingga yaqin moʻgʻul asirga olindi, [[Qoraqurum (shahar)|Qoraqurum]]  (Shimoliy Yuan poytaxti) talon-toroj qilindi.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|first=Michael|last=Prawdin|title=The Mongol Empire, its Rise and Legacy|year=1940|page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.325365/page/n384 389]|publisher=G. Allen and Unwin|location=London|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.325365}}&lt;/ref&gt; Sakkiz yil oʻtgach, Shimoliy Yuan taxtini [[Xubilay|Xubilayxonning]] avlodlari oʻrniga Ariq Böke avlodi Biligtu Xon Ayushiridara egalladi. Keyingi asrlarda Chingiziy hukmdorlarining ketma-ketligi kuzatildi, ularning aksariyati eng qudratli boʻlgan sarkardalar tomonidan taxtga chiqarilgan oddiy shaxslar edi. Min sulolasi bilan toʻqnashuv davrlari chegara savdosi va tinch munosabatlar davrlari bilan aralashib ketdi. 1402-yilda Örüg Temur Xon (Guilichi) Buyuk Yuan nomini bekor qildi. Ammo u 1403-yilda [[Amir Temur]] (Timur Barulas) qoʻllagan Oljei Temur Xon (Bunyashiri) tomonidan magʻlub etildi. Bir necha oʻn yillar oʻtgach, yangi xon Batumongke (1464-1517/43) &quot;Da Yuan&quot; yoki &quot;Buyuk Yuan&quot; degan maʼnoni anglatuvchi ''Dayan'' unvonini oldi.{{sfn|Morikawa|2008}} va moʻgʻullarni qayta birlashtirdi. Uning vorislari XVII asrda [[Sin (sulola)|Sin sulolasiga]] boʻysungunga qadar hukmronlik qilishda davom etdilar.

== Eslatmalar ==
{{Notelist}}

== Manbalar ==
{{Manbalar|33em}}

=== Adabiyotlar ===
 {{refbegin}}
* {{kitob manbasi|author-link=Thomas T. Allsen|first=Thomas|last=Allsen|title=Culture and Conquest in Mongol Eurasia|url=https://archive.org/details/cultureconquesti0000alls|year=2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80335-9}}
* {{kitob manbasi|author-link=Thomas T. Allsen|first=Thomas|last=Allsen|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=The rise of the Mongolian empire and Mongolian rule in north China|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=321–413|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{kitob manbasi|editor1-first=Hok-lam|editor1-last=Chan|editor2-first=W.T.|editor2-last=de Bary|title=Yuan Thought: Chinese Thought and Religion Under the Mongols|url=https://archive.org/details/yuanthoughtchine0000unse|year=1982|publisher=Columbia University Press|location=New York|isbn=978-0-231-05324-2}}
* {{kitob manbasi|first=Arthur|last=Cotterell|title=The Imperial Capitals of China - An Inside View of the Celestial Empire|location=London|publisher=Pimlico|year=2007|isbn=9781845950095}}
* {{kitob manbasi|first=John|last=Dardess|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=Shun-ti and the end of Yuan rule in China|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=561–586|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{kitob manbasi|first=Patricia Buckley|last=Ebrey|title=The Cambridge Illustrated History of China|year=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-12433-1|edition=2nd|orig-year=1996}}
* {{kitob manbasi|first=Elizabeth|last=Endicott-West|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=The Yuan government and society|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=587–615|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{jurnal manbasi|first=Gregory G.|last=Guzman|title=Were the Barbarians a Negative or Positive Factor in Ancient and Medieval History?|url=https://archive.org/details/sim_historian_1988-08_50_4/page/558|journal=The Historian|year=1988|pages=558–571|volume=50|issue=4|publisher=Blackwell Publishing|doi=10.1111/j.1540-6563.1988.tb00759.x}}
* {{kitob manbasi|first=Ch'i-Ch'ing|last=Hsiao|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=Mid-Yuan Politics|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=490–560|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{kitob manbasi|first=John D.|last=Langlois|title=China Under Mongol Rules|url=https://archive.org/details/isbn_100616720|year=1981|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|isbn=978-0-691-10110-1}}
* {{kitob manbasi|first=Ann|last=Paludan|title=Chronicle of the China Emperors|location=London, England|publisher=Thames &amp; Hudson|year=1998|isbn=0-500-05090-2|url=https://archive.org/details/chronicleofchine00palu}}
* {{jurnal manbasi|first=David|last=Morgan|title=Who Ran the Mongol Empire?|journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|year=1982|volume=114|pages=124–136|issue=1|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/S0035869X00159179}}
* {{kitob manbasi|first=David|last=Morgan|title=The Mongols|year=2007|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-1-4051-3539-9}}
* {{jurnal manbasi|last=Morikawa|first=Tetsuo|script-title=ja:大元の記憶|trans-title=Memory of the Dai Yuan ulus (the Great Yuan dynasty)|url=http://catalog.lib.kyushu-u.ac.jp/handle/2324/9498/scs14p065.pdf|journal=Bulletin of the Graduate School of Social and Cultural Studies, Kyushu University|volume=14|date=2008|pages=65–81|qaralgan sana=2022-06-08|arxiv-sana=2016-03-04|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20160304084512/http://catalog.lib.kyushu-u.ac.jp/handle/2324/9498/scs14p065.pdf|url-status=dead}}
* {{kitob manbasi|first=Frederick W.|last=Mote|title=Imperial China: 900–1800|url=https://archive.org/details/imperialchina9000000mote_c6d2|year=1999|publisher=Harvard University Press|isbn=0-674-44515-5}} (hardcover); {{ISBN|978-0-674-01212-7}} (paperback).
* {{kitob manbasi|first=Frederick W.|last=Mote|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=Chinese society under Mongol rule, 1215-1368|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=616–664|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{kitob manbasi|first=Morris|last=Rossabi|title=Khubilai Khan: His Life and Times|year=1988|publisher=University of California Press|location=Los Angeles, CA|isbn=978-0-520-06740-0|url=https://archive.org/details/khubilaikhanhisl00ross}}
* {{kitob manbasi|first=Morris|last=Rossabi|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=The reign of Khubilai Khan|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=414–489|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{kitob manbasi|first=Morris|last=Rossabi|title=The Mongols: A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/mongolsveryshort0000ross|year=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-984089-2}}
* {{kitob manbasi|first=John Joseph|last=Saunders|title=The History of the Mongol Conquests|orig-year=1971|year=2001|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-812-21766-7}}
* {{jurnal manbasi|last=Smith, Jr.|first=John Masson|date=Jan–Mar 1998|title=Review: Nomads on Ponies vs. Slaves on Horses|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1998_118_1/page/54|journal=Journal of the American Oriental Society|publisher=[[American Oriental Society]]|volume=118|number=1|pages=54–62|doi=10.2307/606298|jstor=606298}}
{{refend}}
[[Turkum:Yuan sulolasi]]
[[Turkum:Xitoy tarixi]]
[[Turkum:Mo'g'ullar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>g3zdercyfkrboudelhdqwd4j9ha2d2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272996</id>
      <parentid>6272994</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6272996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38426" sha1="77vkq6713q5e48f8enoyhohwj5juzp3" xml:space="preserve">[[Yuan (sulola)|Yuan sulolasi]] (1271—1368) — [[Xitoy]]ning [[Mongollar|moʻgʻul]] Borjigin urugʻi boshqargan sulolasi. [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻullar imperiyasining]] davomchilaridan biri [[Xubilay|Xubilayxon]] tomonidan asos solingan.

== Tarixi ==

=== Xubilayxonning yuksalishi ===
[[Fayl:Yuan_pottery_incense_burner.JPG|thumb| ''Sancai'' sirlangan xitoy sopol tutatqisi, [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasi]]]]
[[Chingizxon]] dashtlardagi moʻgʻul va turkiy qabilalarni birlashtirib, 1206-yilda [[Xoqon|Buyuk xon]] boʻldi.{{sfn|Ebrey|2010}} U va uning vorislari Moʻgʻullar imperiyasini butun Osiyo boʻylab kengaytirdilar. Chingizning uchinchi oʻgʻli [[Oʻqtoyxon|Oʻqtoyxon]] davrida moʻgʻullar 1234-yilda zaiflashgan [[Szin|Jin sulolasini]] yoʻq qilib, Shimoliy Xitoyning katta qismini bosib oldilar.{{sfn|Ebrey|2010}} Oʻqtoy jiyani [[Xebey|Xubilayga]] Xingjoudagi (Xebey) lavozimni taklif qildi. Xubilay xitoy tilini bilmas edi, lekin uning onasi Sorgʻagʻtanining qoʻli ostida unga bir qancha xan (xitoy) oʻqituvchilari biriktiriladi. U xitoylik buddist va konfutsiy maslahatchilaridan maslahat soʻradi.{{sfn|Rossabi|1994}} [[Munke|Munke Xon]] 1251-yilda Oʻqtoyning oʻgʻli [[Guyukxon|Guyukning]] oʻrniga Buyuk xon boʻldi.{{sfn|Allsen|1994}} U akasi Xubilayga Xitoydagi moʻgʻullar tasarrufidagi hududlarni nazorat qilishni berdi.{{sfn|Allsen|1994}} Xubilay konfutsiy olimlari uchun maktablar qurdi, qogʻoz pullar chiqardi, xitoylik marosimlarni qoʻlladi va qishloq xoʻjaligi va savdo oʻsishini ragʻbatlantirish siyosatini olib bordi.{{sfn|Rossabi|1994}} U [[Ichki Mongoliya|Ichki Moʻgʻulistondagi]] Kayping shahriga asos soldi, keyinchalik uning nomi Shangdu deb oʻzgartirildi.{{sfn|Rossabi|2012}}

Koʻpgina xan xitoylari va xitanlar jinlarga qarshi kurashish uchun moʻgʻullar tomoniga oʻtib ketishdi. Ikki xan yetakchisi, Shi Tianze, Liu {{Lang|zh|劉黑馬}}, Liu Ni),&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?ei=oj8sVYfZEYb4yASM8oCADQ&amp;id=1yMnAQAAIAAJ&amp;dq=liu+heima+mongols&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=liu+heima+ Collectif 2002], p. 147.&lt;/ref&gt; va xitan Syao Jala moʻgʻul qoʻshinidagi 3 tumanga qoʻmondonlik qildilar.  Liu Xeyma va Shi Tianze Oʻqtoy Xonga xizmat qilishgan.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=F00qAQAAMAAJ&amp;q=%28Brief+history+of+the+Black+Tartars%29+which+lists+the+men+who+held+posts+under+Og%C3%B6dei,+or+more+precisely,+from+the+last+two+families,+Shi+Tianze+and+Liu+Heima+%23%23%23%23%23,+see+Meng-ta+peilu+und+Hei-ta+shih+liieh,+translated+by+E.+Haenisch+and+Yao+Ts%27ung-wu,+edited+by+P.+Olbricht+and+E.+Pinks,+%E2%80%9CAsiatische+Forschungen%E2%80%9D,+Bd.+56+%28Wiesbaden:+Otto+Harrassowitz,+1980%29,+pp.+202-206.+and+professional&amp;dq=%28Brief+history+of+the+Black+Tartars%29+which+lists+the+men+who+held+posts+under+Og%C3%B6dei,+or+more+precisely,+from+the+last+two+families,+Shi+Tianze+and+Liu+Heima+%23%23%23%23%23,+see+Meng-ta+peilu+und+Hei-ta+shih+liieh,+translated+by+E.+Haenisch+and+Yao+Ts%27ung-wu,+edited+by+P.+Olbricht+and+E.+Pinks,+%E2%80%9CAsiatische+Forschungen%E2%80%9D,+Bd.+56+%28Wiesbaden:+Otto+Harrassowitz,+1980%29,+pp.+202-206.+and+professional&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=f0AsVd_hPM-KyASpzoHADg&amp;ved=0CB0Q6AEwAA Schram 1987], p. 130.&lt;/ref&gt; Liu Xeyma va Shi Tianxiang moʻgʻullarning gʻarbiy Syaga qarshi qoʻshinlarini boshqargan.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=MztuAAAAMAAJ&amp;q=liu+heima+mongols&amp;dq=liu+heima+mongols&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=oj8sVYfZEYb4yASM8oCADQ&amp;ved=0CCYQ6AEwAg eds. Seaman, Marks 1991], p. 175.&lt;/ref&gt; Har bir tuman 10 000 askardan iborat boʻlgan. 4 ta xan tumanboshisi va 3 ta xitan tumanboshisi boʻlgan.

Shi Tianze [[Szin|Tszin sulolasida (1115-1234)]] yashagan xan xitoyi edi. Xan va Jurchen oʻrtasidagi millatlararo nikoh bu vaqtda keng tarqalgan. Uning otasi Shi Bingji ({{Lang|zh|史秉直}}, Shih Ping-chih) edi. Shi Bingji jurchen ayoliga (familiyasi Na-ho) va xan ayoliga (familiyasi Chang) uylangan edi. Ularning qaysi biri Shi Tianzening onasi ekanligi nomaʼlum.&lt;ref name=&quot;ed. de Rachewiltz 1993&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=kG45gi7E3hsC&amp;pg=PA41#v=onepage&amp;q&amp;f=false ed. de Rachewiltz 1993], p. 41.&lt;/ref&gt; Shi Tianze ikkita jurchen ayoliga, xan ayoliga va koreys ayoliga uylangan va uning oʻgʻli Shi Gang jurchen xotinlarining biridan tugʻilgan.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=FPzcTT-pBp4C&amp;pg=PA47&amp;dq=Shi+Tianze+1202+1275&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=Ac1WU8LQEMzgsASOroDQCg&amp;ved=0CDYQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Shi%20Tianze%201202%201275&amp;f=false Kinoshita 2013], p. 47.&lt;/ref&gt; Uning Jurchen xotinining familiyalari Mo-nien va Na-ho, koreys xotinining familiyasi Li va Xan xitoylik xotinining familiyasi Shi edi.&lt;ref name=&quot;ed. de Rachewiltz 1993&quot; /&gt; Shi Tyanze [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻul imperiyasi]] qoʻshinlari Jin sulolasiga bostirib kirgandan soʻng moʻgʻullar tomoniga oʻtadi. Uning oʻgʻli Shi Gang Kerait ayoliga uylangan, Keraitlar moʻgʻullashgan turkiy xalq boʻlib, &quot;moʻgʻul millati&quot; tarkibiga kirgan.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=nCIPD1V39QkC&amp;pg=PA14|title=The World of Khubilai Khan: Chinese Art in the Yuan Dynasty|last=Watt|first=James C. Y.|date=2010|publisher=Metropolitan Museum of Art|location=New York|isbn=9781588394026|page=14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=FPzcTT-pBp4C&amp;pg=PA47&amp;dq=Shi+Gang+%281237-1315%29&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=Ds5WU5-mC4_MsQTctICAAw&amp;ved=0CDYQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Shi%20Gang%20%281237-1315%29&amp;f=false Kinoshita 2013], p. 47.&lt;/ref&gt;

Yuan sulolasi &quot;Yangi boʻysundiruvchi armiya&quot; deb ataladigan &quot;Xan armiyasi&quot;ni yaratdi.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=8hOgAAAAIAAJ&amp;pg=PA66&amp;dq=han+tumen+khitan&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=Ij8sVefWHaXIsATnqID4AQ&amp;ved=0CEwQ6AEwBw#v=onepage&amp;q=han%20tumen%20khitan&amp;f=false Hucker 1985], p.66.&lt;/ref&gt;

Munke Xon janubiy Xitoyda Xitoy Song sulolasiga qarshi harbiy yurish boshladi.{{sfn|Allsen|1994}} Janubiy Xitoyga bostirib kirgan moʻgʻul qoʻshinlari 1256-yilda Yaqin Sharqqa bostirib kirish uchun yuborilgan qoʻshindan ancha koʻp edi&lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/606298 Smith, Jr. 1998], p. 54.&lt;/ref&gt; U 1259-yilda o`zidan voris qoldirmasdan vafot etdi.{{sfn|Allsen|1994}} Xubilay 1260-yilda akasi Oriq Böke taxtga da'vogarlik qilayotganini bilgach, Song sulolasiga qarshi kurashdan qaytdi.{{sfn|Rossabi|1994}} Xubilay Xitoyning Kaypin shahrida qurultoy chaqirib, o`zini Buyuk xon deb e'lon qildi.{{sfn|Rossabi|1988}} Moʻgʻulistondagi qurultoy Ariq Bökeni Buyuk Xon deb eʼlon qilishi natijasida fuqarolar urushi boshlanib ketdi.{{sfn|Rossabi|1988}} Xubilayxon oʻz qoʻshini katta resurslarga ega boʻlishini taʼminlash uchun xitoylik fuqarolar bilan hamkorlik qilishga e'tibor berdi. U oʻz hukumatini an'anaviy xitoy sulolalari byurokratiyasiga tenglashtirish va Xitoy sulolalari davridagi Chjongtong nomini qabul qilish orqali oʻz fuqarolari orasida obroʻsini oshirdi.{{sfn|Rossabi|1994}} Ariq Böke yetarli darajada taʼminlanmaganligi tufayli qarshilik koʻrsata olmadi va 1264-yilda taslim boʻldi.{{sfn|Morgan|2007}} Gʻarbdagi uchta xonlikning barchasi ([[Oltin Oʻrda]], [[Chigʻatoy ulusi|Chigʻatoy xonligi]] va [[Hulokuiylar davlati|Xolokular davlati]]) funksional jihatdan mustaqil boʻldi, biroq faqat Xuloku davlati Xubilayni Buyuk Xon sifatida tan oldi.{{sfn|Rossabi|1988}}{{sfn|Allsen|1994}} Toj-u taxt uchun kurashlar Moʻgʻullar imperiyasini mutlaq ravishda boʻlib yubordi.{{sfn|Allsen|2001}}

Xubilayxon va Kaydu boshchiligida [[Markaziy Osiyo|Oʻrta Osiyo]] xonliklari oʻrtasidagi toʻqnashuvlar bir necha oʻn yillar, yaʼni XIV asr boshlarida ularning ikkalasi ham vafot etgunga qadar davom etdi. Xubilayxonning yana bir ukasi [[Huloku|Xuloku oʻz Ilxonligini]] [[Hulokuiylar davlati|boshqargan]] va Buyuk Xonga hurmat bajo keltirgan, lekin aslida mustaqil xonlikni tashkil qilgan va 1295-yilda [[Gʻozonxon|Ilxon Gʻazon]] taxtga oʻtirgandan soʻng Xubilayxon vorisi [[Temur xoqon|imperator Chengzong]] unga yorliq yuborgan. Garchi Yuan sulolasining nominal ustunligini qolgan uchta xonlik tan olgan boʻlsa-da, toʻrtta asosiy voris xonliklar hech qachon bir hukmronlik ostida birlashmadi va ular oʻrtasida chegara toʻqnashuvlari ham tez-tez sodir boʻlib turdi.&lt;ref&gt;H.H.Howorth-History of the Mongols, vol.II p.288&lt;/ref&gt;
[[Fayl:GhazanSeal1302LetterToBonifaceVIII.JPG|thumb| 1302-yilda Rim papasi Bonifats VIIIga yozilgan maktubdagi Ilxon gʻazanning muhri.]]

=== Sulolaning tashkil topishi ===
[[Fayl:YuanEmperorAlbumKhubilaiPortrait.jpg|left|thumb| [[Xubilay|Xubilayxon]]. [[Chingizxon|Chingizxonning]] nabirasi va Yuan sulolasining asoschisi]]
Beqarorlik Xubilayxon hukmronligining dastlabki yillari sezilib turdi. Kuchli amaldorning kuyovi Li Tan 1262-yilda moʻgʻullar hukmronligiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi. Qoʻzgʻolonni muvaffaqiyatli bostirgandan soʻng, Xubilay oʻz saroyida xitoylik xan maslahatchilarning taʼsirini cheklash choralarini koʻrdi.{{sfn|Rossabi|1994}} Xitoylik amaldorlarga qaramligi uni kelajakdagi qoʻzgʻolonlarga qarshi himoyasiz qilib qoʻyishidan qoʻrqardi.{{sfn|Rossabi|1988}} 1262-yildan keyin Xubilay hukumati Xitoydagi moʻgʻul manfaatlarini saqlab qolish va xitoylik fuqarolarning talablarini qondirish borasida murosaga keldi.{{sfn|Rossabi|1994}} U oʻzining xitoylik maslahatchilari tomonidan byurokratiyani markazlashtirish, qogʻoz pullar muomalasini kengaytirish, tuz va temir boʻyicha anʼanaviy monopoliyalarni saqlab qolish orqali taklif qilingan islohotlarni qabul qildi, ammo Konfutsiycha  imperatorlik tekshiruvlarini jonlantirish rejalarini rad etdi.{{sfn|Rossabi|1988}}

1264-yilda u oʻz qarorgohini sobiq [[Szin|Jin]] poytaxti Chjongdu shimoli-sharqidagi Daning saroyiga koʻchirdi. 1266-yilda u oʻzining yangi poytaxtini Tayye koʻli atrofida qurishni buyurdi va hozirgi [[Pekin|Pekinning]] tarixiy asosini yaratdi. Shahar turklar va moʻgʻullar uchun Xonbaliq (&quot;Xonlar shahri&quot;) va Daidu, xitoyliklar uchun Dadu ({{lang-zh|大都}}, &quot;Buyuk poytaxt&quot;) nomi bilan mashhur boʻlgan.{{sfn|Rossabi|1989}} 1264-yildayoq Xubilay [[Nyanxao|davr nomini]] Chjungtong ({{Lang|zh|中統}}) dan Chjiyuanga ({{Lang|zh|至元}}) oʻzgartirishga qaror qildi. Butun Xitoyni boshqarish istagi bilan Xubilay Xon 1271-yilda anʼanaviy xitoy uslubida yangi Yuan sulolasini eʼlon qilib, rasmiy ravishda Osmon mandatiga daʼvo qildi.{{sfn|Mote|1994}} Bu butun Xitoyni toʻliq boshqargan birinchi Xan sulolasi boʻldi.

Sulolaning rasmiy nomi Da Yuan ({{lang-zh|大元}}, “Buyuk yuan”)  ''“Oʻzgarishlar klassikasiga sharhlar ” (I Ching)'' deb nomlangan Xitoy klassik matnidan kelib chiqqan. Yuan oʻzining rasmiy unvonida Da ({{lang-zh|大}}, “Buyuk”) soʻzini, shuningdek, Xitoydagi qadimgi mintaqa yoki oliyjanob unvonga toʻgʻri kelmaydigan unvonni ishlatgan birinchi xitoy sulolasi edi.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|authorlink=Zhu Guozhen (Ming dynasty)|last=Zhu Guozhen|title=Yong Zhuang Xiaopin}}&lt;/ref&gt; 1271-yilda Xonbaliq rasman Yuan sulolasining poytaxti boʻldi.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|last=Kublai Khan|authorlink=Kublai Khan|url=https://en.wikisource.org/wiki/zh:%E5%BB%BA%E5%9C%8B%E8%99%9F%E8%A9%94|title=Yuan Dianzhang}}&lt;/ref&gt;

1270-yillarning boshlarida Xubilay janubiy Xitoyda Janubiy Song sulolasiga qarshi ommaviy yurish boshladi. 1273-yilga kelib, Xubilay oʻz dengiz floti bilan [[Yanszi|Yanszi daryosini]] toʻsib qoʻydi va Syanyanni qamal qildi. Bu shahar boy Yanszi daryosi havzasini egallash yoʻlidagi oxirgi toʻsiq edi. 1275-yilda kansler Jia Sidao boshchiligidagi 130000 qoʻshindan iborat Song qoʻshinlari Yuan kuchlari tomonidan magʻlubiyatga uchratildi. 1276-yilga kelib, Janubiy Song hududining katta qismi Yuan kuchlari tomonidan bosib olindi. 1279-yilda xitoylik general Chjan Xongfan boshchiligidagi Yuan qoʻshini Yamen jangida soʻnggi Song qarshiligini magʻlub etdi. Bu hodisa Janubiy Songning tugashini va Yuan ostida birlashgan Xitoy tarixining boshlanishini belgiladi. Yuan sulolasi anʼanaviy ravishda [[Tan|Tang sulolasi]] qulaganidan keyin bir necha yuz yillik parchalanishdan soʻng Xitoyni qayta birlashtirgani uchun eʼtirof etiladi.

Sulolaga asos solingandan soʻng, Xubilayxon oʻzining koʻplab maslahatchilari maslahati bilan anʼanaviy Sinosentrik vassal tizimi orqali yuanning taʼsir doirasini yanada kengaytirish choralarini koʻrdi. Biroq, bunday vassal munosabatlarini oʻrnatishga boʻlgan urinishlar rad etildi. Yaponiyaga (ikki marta), Dai Vyetga (Xubilay hukmronligi davrida ikki marta {{Efn|An earlier expedition was launched in 1258, before they moved north to attack the Song.}}) va Javaga harbiy ekspeditsiyalar kamroq muvaffaqiyatga erishdi. Xubilay Myanmada qoʻgʻirchoq davlatni oʻrnatdi, bu mazkur hududda anarxiyaga sabab boʻldi va [[Pagan|Pagan qirolligi]] bir-biri bilan urushayotgan koʻplab mintaqalarga boʻlinib ketdi. Moʻgʻullar bilan qon toʻkilishi va toʻqnashuvlarning oldini olish uchun Annam va Champa keyinchalik Yuan sulolasi bilan nominal vassal munosabatlarini oʻrnatdilar.

=== Xubilayxon hukmronligi ===
Xubilay Xon Xitoy va uning boshqaruv institutlarini isloh qilgan jangovar imperator sifatida maydonga chiqdi. Masalan, u Xitoy hukumatini markazlashtirib, oʻz hukmronligini mustahkamladi&lt;ref name=&quot;Wood, F. 1995 p. 1-7&quot;&gt;{{kitob manbasi|last=Wood|first=Frances|publisher=Westview Press|date=2010|origyear=1995|title=Did Marco Polo go to China?|location=Boulder, CO|pages=1–7|isbn=978-0-8133-8999-8}}&lt;/ref&gt; &amp;#x2014; oʻzini (oʻzidan oldingilaridan farqli oʻlaroq) mutlaq monarxga aylantirdi. U oʻz imperiyasini Filial Kotibiyatlariga {{Lang|zh|行中書省}}.), yoki oddiygina provinsiyalar ({{Lang|zh|行省}}), Chjongshu Sheng yoki Pagan va Tibet ishlari byurosi tomonidan boshqariladigan hududlarga boʻldi. Har bir viloyat taxminan ikki yoki uchta zamonaviy Xitoy provinsiyalarining hududlarini boshqargan. Bunaqa viloyat darajasidagi hukumat tuzilmasi keyingi [[Min (sulola)|Min]] va [[Sin (sulola)|Sin]] sulolalari uchun namuna boʻldi. Xubilayxon boshqa koʻplab davlat va xoʻjalik institutlarini, xususan soliq tizimini isloh qildi. Xubilayxon Xitoyni anʼanaviy institutlar orqali boshqarishga intildi{{sfn|Rossabi|1989}}, shuningdek, garchi u hech qachon xitoylik maslahatchilarga toʻliq tayanmagan boʻlsa ham Xitoyni boshqarish uchun xitoylik xan maslahatchilar va amaldorlarni ishga olishi kerakligini tan oldi.{{sfn|Rossabi|1989}} Shunga qaramay, Xanlar siyosiy jihatdan kamsitildi. Deyarli barcha muhim markaziy lavozimlar moʻgʻullar tomonidan monopollashtirilgan edi. Ular xanlarni moʻgʻullar ishlamaydigan lavozimalrda ishlatishni afzal koʻrdilar. Xanlar koʻproq imperiyaning Xitoy boʻlmagan hududlarida ishlagan. Mohiyatan jamiyat imtiyozlar tartibiga koʻra toʻrt tabaqaga boʻlingan: moʻgʻullar, semu (“turli xil”, masalan: oʻrta osiyoliklar), shimolliklar va janubiylar.{{sfn|Mote|1994}} Xubilayxon oʻz hayoti davomida hozirgi Pekin oʻrnida Yuanning poytaxti Xonbaliqni qurdirdi va Shangduni ({{lang-zh|上都}}, “Yuqori poytaxt”, [[Marko Polo]] asarida Xanadu nomi bilan mashhur) yozgi poytaxt qildi. U, shuningdek, Xitoy qishloq xoʻjaligini yaxshiladi, [[Buyuk kanal|Buyuk kanalni]], magistrallarni va jamoat omborlarini kengaytirdi. Xubilayxon qoʻl ostida amaldor sifatida xizmat qilgan venetsiyalik savdogar Marko Polo oʻzini hukmdorga xayrixoh deb ta’riflagan: ogʻir paytlarda aholini soliqlardan ozod qilingan; kasalxonalar va mehribonlik uylari qurilgan; qashshoqlar orasida oziq-ovqat tarqatilgan. 

U, shuningdek, ilm-fan va dinni targʻib qildi va Xitoy texnologiyalari va gʻarb texnologiyalari oʻrtasida aloqa oʻrnatish imkonini beruvchi [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]] savdo tarmogʻini qoʻllab-quvvatladi. Eslatib oʻtamiz, Marko Polo bilan uchrashishdan oldin Xubilay Xon Marko Poloning otasi Nikkolo Polo va Matteo Polo bilan uchrashgan edi. Ikki savdogar bilan suhbat davomida Xubilay Xon lotin dunyosiga, ayniqsa nasroniylikka katta qiziqish bildirdi va butparastlar ommasini oʻz eʼtiqodidagi xatolarga ishontirish uchun lotin tilida yozilgan xat orqali yuzlab missionerlarni taklif qilishga harakat qildi. Shunday qilib, Nikkolo va Maffeo Polo Xubilayxonning gʻarbdagi elchilari boʻlib xizmat qildilar. Moʻgʻul hukmdori Argʻun uylanish uchun yosh moʻgʻul malikasiga hamrohlik qilish missiyasini tugatgandan soʻng, ularning xavfli sayohati Venetsiyaga qaytib, 1271-yilda oʻn yetti yoshli Marko Polo bilan uchrashishlari bilan yakunlandi. Uchalasi Sharqqa qaytib, yana bir bor Xubilayxon bilan uchrashdilar va aytilishicha, Marko Polo oʻn yetti yil davomida Xubilayxonning elchisi boʻlib xizmat qilgan. Garchi Nikkolo va Maffeo Buyuk ajralish tufayli oʻzlari bilan biron bir missionerni yoki Rim papasining maktubini qaytarib kela olmagan boʻlsalar ham, ular Quddusdagi Xudoning chirogʻidan moy bilan qaytishga muvaffaq boʻlishdi.&lt;ref name=&quot;Wood, F. 1995 p. 1-7&quot;/&gt; Marko Poloning sayohatlari keyinchalik Xristofor Kolumb kabi koʻplab boshqa odamlarni boylik va ulugʻvorlik izlab Sharqning &quot;oʻrta Qirollik&quot; iga, yaʼni hozirgi Xitoyga oʻtish yoʻlini topishga ilhomlantirdi.
[[Fayl:Yuan_dynasty_banknote_with_its_printing_plate_1287.jpg|left|thumb|200x200px| Yuan sulolasi [[Banknotlar|banknotasi]], uning bosma plitasi, 1287-yil.]]
Xubilay Xon Jiaochao nomi bilan mashhur qogʻoz [[Banknotlar|banknotlarni]] 1273-yilda muomalaga chiqardi. Qogʻoz valyuta Xitoyda yuan vaqtidan oldin ham chiqarilgan va ishlatilgan. 960-yilga kelib, tangalar zarb qilish uchun mis yetishmagan Song sulolasi birinchi umumiy muomaladagi banknotlarni chiqardi. Biroq Song sulolasi davrida tangalar bilan birga qogʻoz pullar ham qoʻllangan. Boshqa tomondan, yuan sulolasi Xitoyda qogʻoz valyutani asosiy muomala vositasi sifatida ishlatgan birinchi sulola edi. Yuan byurokratlari tut poʻstlogʻidan qogʻoz pul ishlab chiqargan.

U Moʻgʻul imperiyasining qolgan qismi ustidan nominal ustunlikka daʼvo qilgan boʻlsa-da, uning qiziqishi asosan Xitoyga va uning anʼanaviy Sinosentrik vassallik tizimidagi hududlarga qaratilgan edi. Hukmronligining boshidan Moʻgʻullar imperiyasining qolgan uchta xonligi amalda mustaqil boʻlib, faqat bittasi uni [[xoqon]] deb tan oldi. Garchi keyinchalik Yuan imperatorlari Xitoyda hukmronligi tugaguniga qadar gʻarbda nominal ustunlikka ega boʻlishgan boʻlsa-da, 1294-yilda Xubilayxon vafot etganda, bu ajralish yanada chuqurlashdi. Xubilay Xonning maʼbad nomi Shizu ({{lang-zh|世祖}}) edi.

=== Xubilaydan keyingi dastlabki hukmdorlar ===
[[Fayl:Belt_plaque_with_dragon_design.jpg|right|thumb|200x200px| Yuan sulolasining nefrit kamariga ajdarning oʻyilgan naqshlari aks etgan plaket.]]
1253-yilda Dali bosib olingandan soʻng, sobiq hukmron Duan sulolasi general-gubernatorlar etib tayinlandi, ular asosan [[Yunnan]] provinsiyasida Yuan, [[Min (sulola)|Min]] va [[Sin (sulola)|Sin]] davridagi hukumatlar tomonidan imperator amaldorlari sifatida tan olingan. Biroq, Yuan sulolasining vorisligi hal qilib boʻlmaydigan muammo boʻlib, keyinchalik koʻplab nizolar va ichki kurashlarga sabab boʻldi. Bunday holatlar Xubilay hukmronligining oxiridayoq paydo boʻldi. Xubilay dastlab oʻzining toʻngʻich oʻgʻli Chjenjinni [[Valiahd|valiahd shahzoda]] etib tayinlagan &amp;#x2014; ammo u 1285-yilda Xubilaydan oldin vafot etgan. Shunday qilib, Chjenjinning uchinchi oʻgʻli onasi Kokejin va vazir Bayanning koʻmagi bilan taxtga oʻtirdi va Xubilay vafotidan keyin taxminan 10 yil davomida (1294-yildan 1307-yilgacha) [[Temur xoqon|Temur Xon]] yoki imperator Chengzong sifatida hukmronlik qildi. Temurxon bobosi boshlagan koʻplab ishlarni saqlab qolishga va davom ettirishga qaror qildi. U gʻarbiy moʻgʻul xonliklari va Vyetnam kabi qoʻshni davlatlar bilan sulh tuzdi, ular uning nominal suzeranitetini tan oldilar va bir necha oʻn yillar davomida soliq toʻlab turdilar. Biroq Yuan sulolasida korrupsiya holatlari Temurxon davrida boshlangan.

Temurxon vafotidan keyin taxtga Kulug Xon (imperator Vuzong) oʻtirdi. Oʻzidan oldingi hukmdordan farqli oʻlaroq, u Xubilayning ishini davom ettirmadi, balki uni asosan rad etdi. Eng muhimi, u &quot;Yangi bitimlar&quot; deb nomlangan siyosatni joriy qildi. Bu siyosatning markazi pul islohotlari edi. Uning qisqa hukmronligi davrida (1307—1311-yillar) hukumat Kulug tomonidan qabul qilingan notoʻgʻri qarorlar tufayli moliyaviy qiyinchiliklarga duch keldi. U vafot etganida, Xitoy qarzga botgan edi va Yuan hukumati xalq noroziligiga duch keldi.

Toʻrtinchi Yuan imperatori Ayurbarvada Buyantu Xon vakolatli imperator edi. U Yuan imperatorlari orasida birinchi boʻlib Xubilay hukmronligidan keyin Xitoy madaniyatini faol qoʻllab-quvvatlagan va oʻzlashtirgan. Bu esa baʼzi moʻgʻul elitasining noroziligiga sabab boʻlgan. Unga [[Konfutsiylik|konfutsiychi]] Li Men ustozlik qilgan. U koʻplab islohotlarni amalga oshirdi, jumladan, Davlat ishlari departamentini tashkil etdi. Natijada 5 nafar eng yuqori mansabdor shaxslar qatl etildi. 1313-yildan boshlab boʻlajak amaldorlar uchun anʼanaviy imperatorlik imtihonlari qayta yoʻlga qoʻyildi. Boʻlajak amaldorlarning muhim tarixiy asarlar boʻyicha bilimlari sinovdan oʻtkazildi. Shuningdek, u qonunning koʻp qismini kodlashtirgan, bir qator xitoy kitoblari va asarlarini nashr etgan yoki tarjima qilgan.

Keyingi imperator, Ayurbarvadaning oʻgʻli va vorisi Gegen Xon oʻzining yangi tayinlangan bosh vaziri Bayju yordamida Konfutsiy tamoyillari asosida hukumatni isloh qilish boʻyicha otasining siyosatini davom ettirdi. Uning hukmronligi davrida otasi tomonidan boshlangan Yuan sulolasining kodekslari va qoidalarining katta toʻplami ''Da Yuan Tong Chji'' ({{lang-zh|《大元通制》}} buyuk Yuanning keng qamrovli institutlari&quot;) rasmiy ravishda e'lon qilindi.

=== Sulolaning keyingi davri ===
[[Fayl:BailinTemple2.jpg|left|thumb|267x267px| Xebey provinsiyasi Chjao okrugidagi [[Xebey|Baylin]] ibodatxonasi. 1330-yilda Yuan sulolasi davrida qurilgan.]]
Yuan sulolasining soʻnggi yillari xalq oʻrtasidagi kurash, ocharchilik va qashshoqlik bilan kechdi. Vaqt oʻtishi bilan Xubilayxonning vorislari Osiyo boʻylab boshqa moʻgʻul yerlaridagi taʼsirini yoʻqotdilar. Oʻrta Qirollikdan tashqaridagi moʻgʻullar esa ularni xitoylar deb bilishdi. Asta-sekin ular Xitoyda ham ta'sirini yoʻqotdilar. Keyingi Yuan imperatorlarining hukmronliklari qisqa muddatli boʻlib, fitna va raqobat davrida kechdi. Boshqaruvdan manfaatdor boʻlmagani uchun ular armiyadan ham, xalqdan ham ajratilgan. Xitoyni kelishmovchilik va tartibsizliklar boʻlib tashladi; qonunbuzarlar kuchsizlanib borayotgan Yuan qoʻshinlarining aralashuvisiz mamlakatni vayron qilishdi.

Oʻz hukmronligi davridagi xizmatlaridan qatʼiy nazar, Gegenxon (Imperator Yingzon) bor-yoʻgʻi ikki yil (1321—1323) hukmronlik qildi; uning hukmronligi besh shahzoda toʻntarishi bilan yakunlandi. Ular taxtga Yesun Temurni (yoki Taidingdi) oʻtqazdilar va shahzodalarni tinchlantirishga boʻlgan muvaffaqiyatsiz urinishdan soʻng u ham oʻlimga hukm qilindi. Yesun Temur hukmronligidan oldin va Xubilay hukmronligidan keyin Xitoy xalq qoʻzgʻolonlaridan nisbatan xalos boʻlgan edi. Biroq, etnik ozchiliklar yashaydigan hududlarda yuan nazorati zaiflasha boshladi. Natijada qoʻzgʻolonlarning yuzaga kelishi va keyinchalik bostirilishi Yuan hukumatining moliyaviy qiyinchiliklarini yanada kuchaytirdi. Hukumat binolarni sotish orqali daromadlarni koʻpaytirish, shuningdek, ba'zi holatlar boʻyicha xarajatlarni qisqartirish uchun choralar koʻrishi kerak edi.{{sfn|Hsiao|1994}}

1328-yilda Yesun Temur Shangduda vafot etgach, Jayaatu Xon Tugʻ Temur qipchoq qoʻmondoni El Temur tomonidan Xonbaliqga chaqirib olinadi. U Xonbaliqda imperator (Imperator Venzong) etib tayinlanadi. Yesun Temurning oʻgʻli Ragibog esa Shangduda Yesun Temurning qoʻriqchisi Davlat Shoh koʻmagida taxtga oʻtirdi. Shimoliy Xitoy va sulolaning ba'zi boshqa qismlaridagi mahalliy hukmdor va zobitlar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan Xonbaliqda joylashgan Tugʻ Temur oxir-oqibat [[Ikki poytaxt urushi|&quot;Ikki poytaxt urushi&quot;]] deb nomlanuvchi Ragibogʻga qarshi fuqarolar urushida gʻalaba qozondi. Shundan soʻng Tugʻ Temur Chagʻatoy xoni [[Elchigedey (Chigʻatoy)|Eljigidey]] tomonidan qoʻllab-quvvatlangan akasi Kusala foydasiga taxtdan voz kechdi va Xonbaliqning uni taxtga chiqarish niyatini eʼlon qildi. Biroq, Kusala Tugʻ Temur bilan ziyofatdan 4 kun oʻtgach, toʻsatdan vafot etdi. U El Temur tomonidan zaharlangan edi. Shundan soʻng Tugʻ Temur yana taxtga oʻtirdi. Tugʻ Temur [[Oltin Oʻrda|Oltin oʻrda]] va [[Hulokuiylar davlati|Ilxonlik]] kabi gʻarbiy moʻgʻul xonliklariga moʻgʻul dunyosining syuzereyni sifatida qabul qilinishi uchun delegatlar yuborishga ham muvaffaq boʻldi.{{sfn|Hsiao|1994}} Biroq, u soʻnggi uch yillik hukmronligi davrida asosan qudratli amaldor El Temurning qoʻgʻirchogʻi boʻlib qoldi. El Temur Kusalaga tarafdor amaldorlarni tozalab, hokimiyatni sulolaning tanazzulini yaqqol koʻrsatib, despotik hukmronlik qilgan sarkardalarga topshirdi.
[[Fayl:Yuan_coinage.jpg|right|thumb| Yuan tangalari]]
Hukumat El Temur tomonidan boshqarilganligi sababli, Tugʻ Temur oʻzining madaniy hissasi bilan mashhur. U [[Konfutsiylik|Konfutsiychilikni]] hurmat qilish va Xitoy madaniy qadriyatlarini targʻib qilish boʻyicha koʻplab choralar koʻrdi. Uning xitoy tilini oʻrganishga homiylik qilishdagi eng aniq sa'y-harakatlari Adabiyot yulduzi ({{Lang|zh|奎章閣學士院}}) akademiyasini tashkil etishi edi. Birinchi marta 1329-yil bahorida tashkil etilgan va &quot;Moʻgʻul imperatorlik tuzumiga Konfutsiyning yuksak madaniyatini yetkazish bilan bogʻliq bir qator vazifalarni&quot; bajarishga moʻljallangan. Akademiya bir qator kitoblarni toʻplash va nashr etish uchun mas'ul edi, lekin uning eng muhim yutugʻi ''Jingshi Dadian'' ({{Lang|zh|《經世大典》}} 》) edi. U Chju Si neo-konfutsiylikni qoʻllab-quvvatladi va oʻzini [[Buddizm|buddizmga]] bagʻishladi.

1332-yilda Tugʻ Temur vafotidan soʻng va shu yilning oxirida Rinchinbal Xon (imperator Ningzong) vafotidan soʻng, Xubilayxonning toʻqqiz davomchisining oxirgisi boʻlgan 13 yoshli Togʻon Temur (imperator Huizong) [[Guansi-Chjuan muxtor rayoni|Guansidan]] chaqirilib, El Temur vafotidan keyin taxtga oʻtirdi. Bayan keyingi qudratli amaldorga aylandi. Togʻun Temur oʻsib ulgʻaygach, u Bayanning mustabid boshqaruvini ma’qullamay qoʻydi. 1340-yilda u Bayonning jiyani Toʻqtoʻgʻa bilan ittifoq tuzib, Bayon bilan nizolashadi va Bayanni toʻntarish orqali quvib chiqaradi. Bayanning boʻshatilishi bilan Toʻgʻtogʻa markaziy hokimiyatni oʻz qoʻliga oldi. Uning ma'muriyati yangicha ruhni namoyon etdi. Shuningdek, u markaziy hukumatda yangi va ijobiy yoʻnalishning bir nechta dastlabki belgilarini koʻrsata oldi. Uning muvaffaqiyatli loyihalaridan biri 1345-yilda yakunlangan Liao, [[Szin|Jin]] va Song sulolalarining uzoq vaqtdan beri toʻxtab qolgan rasmiy tarixini yozib tugatish edi. Shunga qaramay, Togʻtogʻa Toʻgʻun Temurning roziligi bilan oʻz lavozimidan iste'foga chiqdi. Bu uning birinchi boshqaruv davrini tugatdi va u 1349-yilgacha chaqirilmadi.

1340-yillarning oxiridan boshlab qishloq aholisi tez-tez qurgʻoqchilik, suv toshqini va buning natijasida yuzaga kelgan ocharchilik kabi tabiiy ofatlardan aziyat chekdi. Bu borada hukumatning samarali siyosati yoʻqligi esa xalqning ahvolini yanada ogʻirlashtirdi. 1351-yilda qizil salla qoʻzgʻoloni boshlanib, umummilliy qoʻzgʻolonga aylandi. 1354-yilda Toʻgʻtoʻgʻa qizil salla qoʻzgʻolonchilarini tor-mor etish uchun katta qoʻshinni boshlab kelganida, Toʻgʻun Temur xiyonatdan qoʻrqib, uni birdaniga vazifasidan ozod qiladi. Bu bir tomondan Togʻun Temurning hokimiyatni tiklab olishi, ikkinchi tomondan markaziy hukumatning tezroq zaiflashishi bilan yakunlandi. Unda mahalliy sarkardalarning harbiy kuchiga tayanishdan oʻzga chora qolmadi va asta-sekin siyosatga qiziqishini yoʻqotib borib, siyosiy kurashlarga aralashishni toʻxtatdi. Janubda [[Chju Yuanchjan]] asos solgan [[Min (sulola)|Min sulolasi]] (1368–1644) qoʻshinlari yaqinlashgach, 1368-yilda Xonbaliqdan (hozirgi Pekin) shimolga, Shanduga qochib ketdi. U Xonbaliqni qaytarib olishga urinib koʻrdi va muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Ikki yildan soʻng (1370) Yingchangda (hozirgi [[Ichki Mongoliya|Ichki Moʻgʻulistonda]]) vafot etdi. Yingchang uning vafotidan koʻp oʻtmay Min tomonidan qoʻlga olindi. Qirollik oilasining ba'zi a'zolari bugungi kunda ham [[Xenan|Xenanda]] yashamoqda.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://news.xinmin.cn/domestic/zonghe/2007/02/06/149732.html|ish=news.xinmin.cn|sana=2007-02-06|sarlavha=成吉思汗直系后裔现身河南巨幅家谱为证(组图) [Genghis Khan’s immediate descendants appear in Henan’s huge family tree, with evidence (Photos)]. news.xinmin.cn. 2007-02-06.}}&lt;/ref&gt;

Lyan shahzodasi Basalavarmi [[Yunnan]] va [[Guychjou|Guychjouda]] Minga qarshi alohida hukumat oʻrnatdi. Ammo uning qoʻshinlari 1381-yilda Min tomonidan qaqshatqich magʻlubiyatga uchratildi. 1387-yilga kelib, Naghachu boshchiligidagi [[Manjuriya|Manchuriyadagi]] qolgan Yuan qoʻshinlari ham Min sulolasiga taslim boʻldi.

=== Yuan sulolasi hukmronligining tugashi ===
Yuan tarafdorlari 1370-yilda Yingchang Min qoʻliga oʻtgandan soʻng Moʻgʻulistonga chekinishdi. Bu yerda Buyuk Yuan ({{Lang|zh|大元}}) deb atalgan Shimoliy Yuan sulolasi sifatida faoliyatlarini davom ettirishdi. Xitoy siyosiy dunyoqarashiga koʻra, hukmdorlar Osmon tomonidan Xitoy imperatori sifatida hukmronlik qilish uchun marhamatlangan faqat bitta qonuniy suloladan boʻlishi mumkin edi. Shuning uchun Min va Shimoliy Yuan bir-birlarining Xitoy imperatorlari sifatidagi qonuniyligini rad etishdi. Tarixchilar odatda [[Min (sulola)|Min sulolasi]] hukmdorlarini Yuan sulolasidan keyin Xitoyning qonuniy imperatorlari deb bilishadi, garchi Shimoliy Yuan hukmdorlari ham Xitoy ustidan hukmronlik qilishni da'vo qilishgan va Minga &quot;Yuan&quot; yoki &quot;Shimoliy Yuan&quot; nomi bilan qarshilik koʻrsatishda davom etgan boʻlsalar-da. {{Efn|The Northern Yuan rulers had also buttressed their claim on China at least up to the 15th century, who held tenaciously to the title of Emperor (or Great Khan) of the Great Yuan (Dai Yuwan Khaan, or {{lang|zh|大元可汗}}). For more information regarding the use of the name Yuan among Mongols and the memory of it in later ages, see {{harvnb|Morikawa|2008}}.}}

Min qoʻshini 1372-yilda Moʻgʻulistonga sobiq Yuan Moʻgʻul qoʻshinlarini ta'qib qilib bordi. Ammo Biligtu Xon Ayushiridara va uning generali Koke Temur tomonidan magʻlubiyatga uchratildi. Ular 1380-yilda bunga yana urinib koʻrdilar, natijada 1388-yilda Shimoliy Yuan ustidan hal qiluvchi gʻalabaga erishdilar. 70 mingga yaqin moʻgʻul asirga olindi, [[Qoraqurum (shahar)|Qoraqurum]]  (Shimoliy Yuan poytaxti) talon-toroj qilindi.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|first=Michael|last=Prawdin|title=The Mongol Empire, its Rise and Legacy|year=1940|page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.325365/page/n384 389]|publisher=G. Allen and Unwin|location=London|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.325365}}&lt;/ref&gt; Sakkiz yil oʻtgach, Shimoliy Yuan taxtini [[Xubilay|Xubilayxonning]] avlodlari oʻrniga Ariq Böke avlodi Biligtu Xon Ayushiridara egalladi. Keyingi asrlarda Chingiziy hukmdorlarining ketma-ketligi kuzatildi, ularning aksariyati eng qudratli boʻlgan sarkardalar tomonidan taxtga chiqarilgan oddiy shaxslar edi. Min sulolasi bilan toʻqnashuv davrlari chegara savdosi va tinch munosabatlar davrlari bilan aralashib ketdi. 1402-yilda Örüg Temur Xon (Guilichi) Buyuk Yuan nomini bekor qildi. Ammo u 1403-yilda [[Amir Temur]] (Timur Barulas) qoʻllagan Oljei Temur Xon (Bunyashiri) tomonidan magʻlub etildi. Bir necha oʻn yillar oʻtgach, yangi xon Batumongke (1464-1517/43) &quot;Da Yuan&quot; yoki &quot;Buyuk Yuan&quot; degan maʼnoni anglatuvchi ''Dayan'' unvonini oldi.{{sfn|Morikawa|2008}} va moʻgʻullarni qayta birlashtirdi. Uning vorislari XVII asrda [[Sin (sulola)|Sin sulolasiga]] boʻysungunga qadar hukmronlik qilishda davom etdilar.

== Eslatmalar ==
{{Notelist}}

== Manbalar ==
{{Manbalar|33em}}

=== Adabiyotlar ===
 {{refbegin}}
* {{kitob manbasi|author-link=Thomas T. Allsen|first=Thomas|last=Allsen|title=Culture and Conquest in Mongol Eurasia|url=https://archive.org/details/cultureconquesti0000alls|year=2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80335-9}}
* {{kitob manbasi|author-link=Thomas T. Allsen|first=Thomas|last=Allsen|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=The rise of the Mongolian empire and Mongolian rule in north China|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=321–413|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{kitob manbasi|editor1-first=Hok-lam|editor1-last=Chan|editor2-first=W.T.|editor2-last=de Bary|title=Yuan Thought: Chinese Thought and Religion Under the Mongols|url=https://archive.org/details/yuanthoughtchine0000unse|year=1982|publisher=Columbia University Press|location=New York|isbn=978-0-231-05324-2}}
* {{kitob manbasi|first=Arthur|last=Cotterell|title=The Imperial Capitals of China - An Inside View of the Celestial Empire|location=London|publisher=Pimlico|year=2007|isbn=9781845950095}}
* {{kitob manbasi|first=John|last=Dardess|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=Shun-ti and the end of Yuan rule in China|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=561–586|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{kitob manbasi|first=Patricia Buckley|last=Ebrey|title=The Cambridge Illustrated History of China|year=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-12433-1|edition=2nd|orig-year=1996}}
* {{kitob manbasi|first=Elizabeth|last=Endicott-West|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=The Yuan government and society|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=587–615|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{jurnal manbasi|first=Gregory G.|last=Guzman|title=Were the Barbarians a Negative or Positive Factor in Ancient and Medieval History?|url=https://archive.org/details/sim_historian_1988-08_50_4/page/558|journal=The Historian|year=1988|pages=558–571|volume=50|issue=4|publisher=Blackwell Publishing|doi=10.1111/j.1540-6563.1988.tb00759.x}}
* {{kitob manbasi|first=Ch'i-Ch'ing|last=Hsiao|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=Mid-Yuan Politics|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=490–560|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{kitob manbasi|first=John D.|last=Langlois|title=China Under Mongol Rules|url=https://archive.org/details/isbn_100616720|year=1981|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|isbn=978-0-691-10110-1}}
* {{kitob manbasi|first=Ann|last=Paludan|title=Chronicle of the China Emperors|location=London, England|publisher=Thames &amp; Hudson|year=1998|isbn=0-500-05090-2|url=https://archive.org/details/chronicleofchine00palu}}
* {{jurnal manbasi|first=David|last=Morgan|title=Who Ran the Mongol Empire?|journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|year=1982|volume=114|pages=124–136|issue=1|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/S0035869X00159179}}
* {{kitob manbasi|first=David|last=Morgan|title=The Mongols|year=2007|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-1-4051-3539-9}}
* {{jurnal manbasi|last=Morikawa|first=Tetsuo|script-title=ja:大元の記憶|trans-title=Memory of the Dai Yuan ulus (the Great Yuan dynasty)|url=http://catalog.lib.kyushu-u.ac.jp/handle/2324/9498/scs14p065.pdf|journal=Bulletin of the Graduate School of Social and Cultural Studies, Kyushu University|volume=14|date=2008|pages=65–81|qaralgan sana=2022-06-08|arxiv-sana=2016-03-04|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20160304084512/http://catalog.lib.kyushu-u.ac.jp/handle/2324/9498/scs14p065.pdf|url-status=dead}}
* {{kitob manbasi|first=Frederick W.|last=Mote|title=Imperial China: 900–1800|url=https://archive.org/details/imperialchina9000000mote_c6d2|year=1999|publisher=Harvard University Press|isbn=0-674-44515-5}} (hardcover); {{ISBN|978-0-674-01212-7}} (paperback).
* {{kitob manbasi|first=Frederick W.|last=Mote|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=Chinese society under Mongol rule, 1215-1368|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=616–664|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{kitob manbasi|first=Morris|last=Rossabi|title=Khubilai Khan: His Life and Times|year=1988|publisher=University of California Press|location=Los Angeles, CA|isbn=978-0-520-06740-0|url=https://archive.org/details/khubilaikhanhisl00ross}}
* {{kitob manbasi|first=Morris|last=Rossabi|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=The reign of Khubilai Khan|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=414–489|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{kitob manbasi|first=Morris|last=Rossabi|title=The Mongols: A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/mongolsveryshort0000ross|year=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-984089-2}}
* {{kitob manbasi|first=John Joseph|last=Saunders|title=The History of the Mongol Conquests|orig-year=1971|year=2001|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-812-21766-7}}
* {{jurnal manbasi|last=Smith, Jr.|first=John Masson|date=Jan–Mar 1998|title=Review: Nomads on Ponies vs. Slaves on Horses|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1998_118_1/page/54|journal=Journal of the American Oriental Society|publisher=[[American Oriental Society]]|volume=118|number=1|pages=54–62|doi=10.2307/606298|jstor=606298}}
{{refend}}
[[Turkum:Yuan sulolasi]]
[[Turkum:Xitoy tarixi]]
[[Turkum:Mo'g'ullar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>77vkq6713q5e48f8enoyhohwj5juzp3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272997</id>
      <parentid>6272996</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6272997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38426" sha1="6a08l2lumzszytk7murj1q0ekvgtije" xml:space="preserve">[[Yuan (sulola)|Yuan sulolasi]] (1271—1368) — [[Xitoy]]ning [[Mongollar|moʻgʻul]] Borjigin urugʻi boshqargan sulolasi. [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻullar imperiyasining]] davomchilaridan biri [[Xubilay|Xubilayxon]] tomonidan asos solingan.

== Tarixi ==

=== Xubilayxonning yuksalishi ===
[[Fayl:Yuan_pottery_incense_burner.JPG|thumb| ''Sancai'' sirlangan xitoy sopol tutatqisi, [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasi]]]]
[[Chingizxon]] dashtlardagi moʻgʻul va turkiy qabilalarni birlashtirib, 1206-yilda [[Xoqon|Buyuk xon]] boʻldi.{{sfn|Ebrey|2010}} U va uning vorislari Moʻgʻullar imperiyasini butun Osiyo boʻylab kengaytirdilar. Chingizning uchinchi oʻgʻli [[Oʻqtoyxon|Oʻqtoyxon]] davrida moʻgʻullar 1234-yilda zaiflashgan [[Szin|Jin sulolasini]] yoʻq qilib, Shimoliy Xitoyning katta qismini bosib oldilar.{{sfn|Ebrey|2010}} Oʻqtoy jiyani [[Xebey|Xubilayga]] Xingjoudagi (Xebey) lavozimni taklif qildi. Xubilay xitoy tilini bilmas edi, lekin uning onasi Sorgʻagʻtanining qoʻli ostida unga bir qancha xan (xitoy) oʻqituvchilari biriktiriladi. U xitoylik buddist va konfutsiy maslahatchilaridan maslahat soʻradi.{{sfn|Rossabi|1994}} [[Munke|Munke Xon]] 1251-yilda Oʻqtoyning oʻgʻli [[Guyukxon|Guyukning]] oʻrniga Buyuk xon boʻldi.{{sfn|Allsen|1994}} U akasi Xubilayga Xitoydagi moʻgʻullar tasarrufidagi hududlarni nazorat qilishni berdi.{{sfn|Allsen|1994}} Xubilay konfutsiy olimlari uchun maktablar qurdi, qogʻoz pullar chiqardi, xitoylik marosimlarni qoʻlladi va qishloq xoʻjaligi va savdo oʻsishini ragʻbatlantirish siyosatini olib bordi.{{sfn|Rossabi|1994}} U [[Ichki Mongoliya|Ichki Moʻgʻulistondagi]] Kayping shahriga asos soldi, keyinchalik uning nomi Shangdu deb oʻzgartirildi.{{sfn|Rossabi|2012}}

Koʻpgina xan xitoylari va xitanlar jinlarga qarshi kurashish uchun moʻgʻullar tomoniga oʻtib ketishdi. Ikki xan yetakchisi, Shi Tianze, Liu {{Lang|zh|劉黑馬}}, Liu Ni),&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?ei=oj8sVYfZEYb4yASM8oCADQ&amp;id=1yMnAQAAIAAJ&amp;dq=liu+heima+mongols&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=liu+heima+ Collectif 2002], p. 147.&lt;/ref&gt; va xitan Syao Jala moʻgʻul qoʻshinidagi 3 tumanga qoʻmondonlik qildilar.  Liu Xeyma va Shi Tianze Oʻqtoy Xonga xizmat qilishgan.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=F00qAQAAMAAJ&amp;q=%28Brief+history+of+the+Black+Tartars%29+which+lists+the+men+who+held+posts+under+Og%C3%B6dei,+or+more+precisely,+from+the+last+two+families,+Shi+Tianze+and+Liu+Heima+%23%23%23%23%23,+see+Meng-ta+peilu+und+Hei-ta+shih+liieh,+translated+by+E.+Haenisch+and+Yao+Ts%27ung-wu,+edited+by+P.+Olbricht+and+E.+Pinks,+%E2%80%9CAsiatische+Forschungen%E2%80%9D,+Bd.+56+%28Wiesbaden:+Otto+Harrassowitz,+1980%29,+pp.+202-206.+and+professional&amp;dq=%28Brief+history+of+the+Black+Tartars%29+which+lists+the+men+who+held+posts+under+Og%C3%B6dei,+or+more+precisely,+from+the+last+two+families,+Shi+Tianze+and+Liu+Heima+%23%23%23%23%23,+see+Meng-ta+peilu+und+Hei-ta+shih+liieh,+translated+by+E.+Haenisch+and+Yao+Ts%27ung-wu,+edited+by+P.+Olbricht+and+E.+Pinks,+%E2%80%9CAsiatische+Forschungen%E2%80%9D,+Bd.+56+%28Wiesbaden:+Otto+Harrassowitz,+1980%29,+pp.+202-206.+and+professional&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=f0AsVd_hPM-KyASpzoHADg&amp;ved=0CB0Q6AEwAA Schram 1987], p. 130.&lt;/ref&gt; Liu Xeyma va Shi Tianxiang moʻgʻullarning gʻarbiy Syaga qarshi qoʻshinlarini boshqargan.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=MztuAAAAMAAJ&amp;q=liu+heima+mongols&amp;dq=liu+heima+mongols&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=oj8sVYfZEYb4yASM8oCADQ&amp;ved=0CCYQ6AEwAg eds. Seaman, Marks 1991], p. 175.&lt;/ref&gt; Har bir tuman 10 000 askardan iborat boʻlgan. 4 ta xan tumanboshisi va 3 ta xitan tumanboshisi boʻlgan.

Shi Tianze [[Szin|Tszin sulolasida (1115-1234)]] yashagan xan xitoyi edi. Xan va Jurchen oʻrtasidagi millatlararo nikoh bu vaqtda keng tarqalgan. Uning otasi Shi Bingji ({{Lang|zh|史秉直}}, Shih Ping-chih) edi. Shi Bingji jurchen ayoliga (familiyasi Na-ho) va xan ayoliga (familiyasi Chang) uylangan edi. Ularning qaysi biri Shi Tianzening onasi ekanligi nomaʼlum.&lt;ref name=&quot;ed. de Rachewiltz 1993&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=kG45gi7E3hsC&amp;pg=PA41#v=onepage&amp;q&amp;f=false ed. de Rachewiltz 1993], p. 41.&lt;/ref&gt; Shi Tianze ikkita jurchen ayoliga, xan ayoliga va koreys ayoliga uylangan va uning oʻgʻli Shi Gang jurchen xotinlarining biridan tugʻilgan.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=FPzcTT-pBp4C&amp;pg=PA47&amp;dq=Shi+Tianze+1202+1275&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=Ac1WU8LQEMzgsASOroDQCg&amp;ved=0CDYQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Shi%20Tianze%201202%201275&amp;f=false Kinoshita 2013], p. 47.&lt;/ref&gt; Uning Jurchen xotinining familiyalari Mo-nien va Na-ho, koreys xotinining familiyasi Li va Xan xitoylik xotinining familiyasi Shi edi.&lt;ref name=&quot;ed. de Rachewiltz 1993&quot; /&gt; Shi Tyanze [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻul imperiyasi]] qoʻshinlari Jin sulolasiga bostirib kirgandan soʻng moʻgʻullar tomoniga oʻtadi. Uning oʻgʻli Shi Gang Kerait ayoliga uylangan, Keraitlar moʻgʻullashgan turkiy xalq boʻlib, &quot;moʻgʻul millati&quot; tarkibiga kirgan.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=nCIPD1V39QkC&amp;pg=PA14|title=The World of Khubilai Khan: Chinese Art in the Yuan Dynasty|last=Watt|first=James C. Y.|date=2010|publisher=Metropolitan Museum of Art|location=New York|isbn=9781588394026|page=14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=FPzcTT-pBp4C&amp;pg=PA47&amp;dq=Shi+Gang+%281237-1315%29&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=Ds5WU5-mC4_MsQTctICAAw&amp;ved=0CDYQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Shi%20Gang%20%281237-1315%29&amp;f=false Kinoshita 2013], p. 47.&lt;/ref&gt;

Yuan sulolasi &quot;Yangi boʻysundiruvchi armiya&quot; deb ataladigan &quot;Xan armiyasi&quot;ni yaratdi.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=8hOgAAAAIAAJ&amp;pg=PA66&amp;dq=han+tumen+khitan&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=Ij8sVefWHaXIsATnqID4AQ&amp;ved=0CEwQ6AEwBw#v=onepage&amp;q=han%20tumen%20khitan&amp;f=false Hucker 1985], p.66.&lt;/ref&gt;

Munke Xon janubiy Xitoyda Xitoy Song sulolasiga qarshi harbiy yurish boshladi.{{sfn|Allsen|1994}} Janubiy Xitoyga bostirib kirgan moʻgʻul qoʻshinlari 1256-yilda Yaqin Sharqqa bostirib kirish uchun yuborilgan qoʻshindan ancha koʻp edi&lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/606298 Smith, Jr. 1998], p. 54.&lt;/ref&gt; U 1259-yilda o`zidan voris qoldirmasdan vafot etdi.{{sfn|Allsen|1994}} Xubilay 1260-yilda akasi Oriq Böke taxtga da'vogarlik qilayotganini bilgach, Song sulolasiga qarshi kurashdan qaytdi.{{sfn|Rossabi|1994}} Xubilay Xitoyning Kaypin shahrida qurultoy chaqirib, o`zini Buyuk xon deb e'lon qildi.{{sfn|Rossabi|1988}} Moʻgʻulistondagi qurultoy Ariq Bökeni Buyuk Xon deb eʼlon qilishi natijasida fuqarolar urushi boshlanib ketdi.{{sfn|Rossabi|1988}} Xubilayxon oʻz qoʻshini katta resurslarga ega boʻlishini taʼminlash uchun xitoylik fuqarolar bilan hamkorlik qilishga e'tibor berdi. U oʻz hukumatini an'anaviy xitoy sulolalari byurokratiyasiga tenglashtirish va Xitoy sulolalari davridagi Chjongtong nomini qabul qilish orqali oʻz fuqarolari orasida obroʻsini oshirdi.{{sfn|Rossabi|1994}} Ariq Böke yetarli darajada taʼminlanmaganligi tufayli qarshilik koʻrsata olmadi va 1264-yilda taslim boʻldi.{{sfn|Morgan|2007}} Gʻarbdagi uchta xonlikning barchasi ([[Oltin Oʻrda]], [[Chigʻatoy ulusi|Chigʻatoy xonligi]] va [[Hulokuiylar davlati|Xolokular davlati]]) funksional jihatdan mustaqil boʻldi, biroq faqat Xuloku davlati Xubilayni Buyuk Xon sifatida tan oldi.{{sfn|Rossabi|1988}}{{sfn|Allsen|1994}} Toj-u taxt uchun kurashlar Moʻgʻullar imperiyasini mutlaq ravishda boʻlib yubordi.{{sfn|Allsen|2001}}

Xubilayxon va Kaydu boshchiligida [[Markaziy Osiyo|Oʻrta Osiyo]] xonliklari oʻrtasidagi toʻqnashuvlar bir necha oʻn yillar, yaʼni XIV asr boshlarida ularning ikkalasi ham vafot etgunga qadar davom etdi. Xubilayxonning yana bir ukasi [[Huloku|Xuloku oʻz Ilxonligini]] [[Hulokuiylar davlati|boshqargan]] va Buyuk Xonga hurmat bajo keltirgan, lekin aslida mustaqil xonlikni tashkil qilgan va 1295-yilda [[Gʻozonxon|Ilxon Gʻazon]] taxtga oʻtirgandan soʻng Xubilayxon vorisi [[Temur xoqon|imperator Chengzong]] unga yorliq yuborgan. Garchi Yuan sulolasining nominal ustunligini qolgan uchta xonlik tan olgan boʻlsa-da, toʻrtta asosiy voris xonliklar hech qachon bir hukmronlik ostida birlashmadi va ular oʻrtasida chegara toʻqnashuvlari ham tez-tez sodir boʻlib turdi.&lt;ref&gt;H.H.Howorth-History of the Mongols, vol.II p.288&lt;/ref&gt;
[[Fayl:GhazanSeal1302LetterToBonifaceVIII.JPG|thumb| 1302-yilda Rim papasi Bonifats VIIIga yozilgan maktubdagi Ilxon gʻazanning muhri.]]

=== Sulolaning tashkil topishi ===
[[Fayl:YuanEmperorAlbumKhubilaiPortrait.jpg|left|thumb| [[Xubilay|Xubilayxon]]. [[Chingizxon|Chingizxonning]] nabirasi va Yuan sulolasining asoschisi]]
Beqarorlik Xubilayxon hukmronligining dastlabki yillari sezilib turdi. Kuchli amaldorning kuyovi Li Tan 1262-yilda moʻgʻullar hukmronligiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi. Qoʻzgʻolonni muvaffaqiyatli bostirgandan soʻng, Xubilay oʻz saroyida xitoylik xan maslahatchilarning taʼsirini cheklash choralarini koʻrdi.{{sfn|Rossabi|1994}} Xitoylik amaldorlarga qaramligi uni kelajakdagi qoʻzgʻolonlarga qarshi himoyasiz qilib qoʻyishidan qoʻrqardi.{{sfn|Rossabi|1988}} 1262-yildan keyin Xubilay hukumati Xitoydagi moʻgʻul manfaatlarini saqlab qolish va xitoylik fuqarolarning talablarini qondirish borasida murosaga keldi.{{sfn|Rossabi|1994}} U oʻzining xitoylik maslahatchilari tomonidan byurokratiyani markazlashtirish, qogʻoz pullar muomalasini kengaytirish, tuz va temir boʻyicha anʼanaviy monopoliyalarni saqlab qolish orqali taklif qilingan islohotlarni qabul qildi, ammo Konfutsiycha  imperatorlik tekshiruvlarini jonlantirish rejalarini rad etdi.{{sfn|Rossabi|1988}}

1264-yilda u oʻz qarorgohini sobiq [[Szin|Jin]] poytaxti Chjongdu shimoli-sharqidagi Daning saroyiga koʻchirdi. 1266-yilda u oʻzining yangi poytaxtini Tayye koʻli atrofida qurishni buyurdi va hozirgi [[Pekin|Pekinning]] tarixiy asosini yaratdi. Shahar turklar va moʻgʻullar uchun Xonbaliq (&quot;Xonlar shahri&quot;) va Daidu, xitoyliklar uchun Dadu ({{lang-zh|大都}}, &quot;Buyuk poytaxt&quot;) nomi bilan mashhur boʻlgan.{{sfn|Rossabi|1989}} 1264-yildayoq Xubilay [[Nyanxao|davr nomini]] Chjungtong ({{Lang|zh|中統}}) dan Chjiyuanga ({{Lang|zh|至元}}) oʻzgartirishga qaror qildi. Butun Xitoyni boshqarish istagi bilan Xubilay Xon 1271-yilda anʼanaviy xitoy uslubida yangi Yuan sulolasini eʼlon qilib, rasmiy ravishda Osmon mandatiga daʼvo qildi.{{sfn|Mote|1994}} Bu butun Xitoyni toʻliq boshqargan birinchi Xan sulolasi boʻldi.

Sulolaning rasmiy nomi Da Yuan ({{lang-zh|大元}}, “Buyuk yuan”)  ''“Oʻzgarishlar klassikasiga sharhlar ” (I Ching)'' deb nomlangan Xitoy klassik matnidan kelib chiqqan. Yuan oʻzining rasmiy unvonida Da ({{lang-zh|大}}, “Buyuk”) soʻzini, shuningdek, Xitoydagi qadimgi mintaqa yoki oliyjanob unvonga toʻgʻri kelmaydigan unvonni ishlatgan birinchi xitoy sulolasi edi.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|authorlink=Zhu Guozhen (Ming dynasty)|last=Zhu Guozhen|title=Yong Zhuang Xiaopin}}&lt;/ref&gt; 1271-yilda Xonbaliq rasman Yuan sulolasining poytaxti boʻldi.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|last=Kublai Khan|authorlink=Kublai Khan|url=https://en.wikisource.org/wiki/zh:%E5%BB%BA%E5%9C%8B%E8%99%9F%E8%A9%94|title=Yuan Dianzhang}}&lt;/ref&gt;

1270-yillarning boshlarida Xubilay janubiy Xitoyda Janubiy Song sulolasiga qarshi ommaviy yurish boshladi. 1273-yilga kelib, Xubilay oʻz dengiz floti bilan [[Yanszi|Yanszi daryosini]] toʻsib qoʻydi va Syanyanni qamal qildi. Bu shahar boy Yanszi daryosi havzasini egallash yoʻlidagi oxirgi toʻsiq edi. 1275-yilda kansler Jia Sidao boshchiligidagi 130000 qoʻshindan iborat Song qoʻshinlari Yuan kuchlari tomonidan magʻlubiyatga uchratildi. 1276-yilga kelib, Janubiy Song hududining katta qismi Yuan kuchlari tomonidan bosib olindi. 1279-yilda xitoylik general Chjan Xongfan boshchiligidagi Yuan qoʻshini Yamen jangida soʻnggi Song qarshiligini magʻlub etdi. Bu hodisa Janubiy Songning tugashini va Yuan ostida birlashgan Xitoy tarixining boshlanishini belgiladi. Yuan sulolasi anʼanaviy ravishda [[Tan|Tang sulolasi]] qulaganidan keyin bir necha yuz yillik parchalanishdan soʻng Xitoyni qayta birlashtirgani uchun eʼtirof etiladi.

Sulolaga asos solingandan soʻng, Xubilayxon oʻzining koʻplab maslahatchilari maslahati bilan anʼanaviy Sinosentrik vassal tizimi orqali yuanning taʼsir doirasini yanada kengaytirish choralarini koʻrdi. Biroq, bunday vassal munosabatlarini oʻrnatishga boʻlgan urinishlar rad etildi. Yaponiyaga (ikki marta), Dai Vyetga (Xubilay hukmronligi davrida ikki marta {{Efn|An earlier expedition was launched in 1258, before they moved north to attack the Song.}}) va Javaga harbiy ekspeditsiyalar kamroq muvaffaqiyatga erishdi. Xubilay Myanmada qoʻgʻirchoq davlatni oʻrnatdi, bu mazkur hududda anarxiyaga sabab boʻldi va [[Pagan|Pagan qirolligi]] bir-biri bilan urushayotgan koʻplab mintaqalarga boʻlinib ketdi. Moʻgʻullar bilan qon toʻkilishi va toʻqnashuvlarning oldini olish uchun Annam va Champa keyinchalik Yuan sulolasi bilan nominal vassal munosabatlarini oʻrnatdilar.

=== Xubilayxon hukmronligi ===
Xubilay Xon Xitoy va uning boshqaruv institutlarini isloh qilgan jangovar imperator sifatida maydonga chiqdi. Masalan, u Xitoy hukumatini markazlashtirib, oʻz hukmronligini mustahkamladi&lt;ref name=&quot;Wood, F. 1995 p. 1-7&quot;&gt;{{kitob manbasi|last=Wood|first=Frances|publisher=Westview Press|date=2010|origyear=1995|title=Did Marco Polo go to China?|location=Boulder, CO|pages=1–7|isbn=978-0-8133-8999-8}}&lt;/ref&gt; &amp;#x2014; oʻzini (oʻzidan oldingilaridan farqli oʻlaroq) mutlaq monarxga aylantirdi. U oʻz imperiyasini Filial Kotibiyatlariga {{Lang|zh|行中書省}}.), yoki oddiygina provinsiyalar ({{Lang|zh|行省}}), Chjongshu Sheng yoki Pagan va Tibet ishlari byurosi tomonidan boshqariladigan hududlarga boʻldi. Har bir viloyat taxminan ikki yoki uchta zamonaviy Xitoy provinsiyalarining hududlarini boshqargan. Bunaqa viloyat darajasidagi hukumat tuzilmasi keyingi [[Min (sulola)|Min]] va [[Sin (sulola)|Sin]] sulolalari uchun namuna boʻldi. Xubilayxon boshqa koʻplab davlat va xoʻjalik institutlarini, xususan soliq tizimini isloh qildi. Xubilayxon Xitoyni anʼanaviy institutlar orqali boshqarishga intildi{{sfn|Rossabi|1989}}, shuningdek, garchi u hech qachon xitoylik maslahatchilarga toʻliq tayanmagan boʻlsa ham Xitoyni boshqarish uchun xitoylik xan maslahatchilar va amaldorlarni ishga olishi kerakligini tan oldi.{{sfn|Rossabi|1989}} Shunga qaramay, Xanlar siyosiy jihatdan kamsitildi. Deyarli barcha muhim markaziy lavozimlar moʻgʻullar tomonidan monopollashtirilgan edi. Ular xanlarni moʻgʻullar ishlamaydigan lavozimalrda ishlatishni afzal koʻrdilar. Xanlar koʻproq imperiyaning Xitoy boʻlmagan hududlarida ishlagan. Mohiyatan jamiyat imtiyozlar tartibiga koʻra toʻrt tabaqaga boʻlingan: moʻgʻullar, semu (“turli xil”, masalan: oʻrta osiyoliklar), shimolliklar va janubiylar.{{sfn|Mote|1994}} Xubilayxon oʻz hayoti davomida hozirgi Pekin oʻrnida Yuanning poytaxti Xonbaliqni qurdirdi va Shangduni ({{lang-zh|上都}}, “Yuqori poytaxt”, [[Marko Polo]] asarida Xanadu nomi bilan mashhur) yozgi poytaxt qildi. U, shuningdek, Xitoy qishloq xoʻjaligini yaxshiladi, [[Buyuk kanal|Buyuk kanalni]], magistrallarni va jamoat omborlarini kengaytirdi. Xubilayxon qoʻl ostida amaldor sifatida xizmat qilgan venetsiyalik savdogar Marko Polo oʻzini hukmdorga xayrixoh deb ta’riflagan: ogʻir paytlarda aholini soliqlardan ozod qilingan; kasalxonalar va mehribonlik uylari qurilgan; qashshoqlar orasida oziq-ovqat tarqatilgan. 

U, shuningdek, ilm-fan va dinni targʻib qildi va Xitoy texnologiyalari va gʻarb texnologiyalari oʻrtasida aloqa oʻrnatish imkonini beruvchi [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]] savdo tarmogʻini qoʻllab-quvvatladi. Eslatib oʻtamiz, Marko Polo bilan uchrashishdan oldin Xubilay Xon Marko Poloning otasi Nikkolo Polo va Matteo Polo bilan uchrashgan edi. Ikki savdogar bilan suhbat davomida Xubilay Xon lotin dunyosiga, ayniqsa nasroniylikka katta qiziqish bildirdi va butparastlar ommasini oʻz eʼtiqodidagi xatolarga ishontirish uchun lotin tilida yozilgan xat orqali yuzlab missionerlarni taklif qilishga harakat qildi. Shunday qilib, Nikkolo va Maffeo Polo Xubilayxonning gʻarbdagi elchilari boʻlib xizmat qildilar. Moʻgʻul hukmdori Argʻun uylanish uchun yosh moʻgʻul malikasiga hamrohlik qilish missiyasini tugatgandan soʻng, ularning xavfli sayohati Venetsiyaga qaytib, 1271-yilda oʻn yetti yoshli Marko Polo bilan uchrashishlari bilan yakunlandi. Uchalasi Sharqqa qaytib, yana bir bor Xubilayxon bilan uchrashdilar va aytilishicha, Marko Polo oʻn yetti yil davomida Xubilayxonning elchisi boʻlib xizmat qilgan. Garchi Nikkolo va Maffeo Buyuk ajralish tufayli oʻzlari bilan biron bir missionerni yoki Rim papasining maktubini qaytarib kela olmagan boʻlsalar ham, ular Quddusdagi Xudoning chirogʻidan moy bilan qaytishga muvaffaq boʻlishdi.&lt;ref name=&quot;Wood, F. 1995 p. 1-7&quot;/&gt; Marko Poloning sayohatlari keyinchalik Xristofor Kolumb kabi koʻplab boshqa odamlarni boylik va ulugʻvorlik izlab Sharqning &quot;oʻrta Qirollik&quot; iga, yaʼni hozirgi Xitoyga oʻtish yoʻlini topishga ilhomlantirdi.
[[Fayl:Yuan_dynasty_banknote_with_its_printing_plate_1287.jpg|left|thumb|200x200px| Yuan sulolasi [[Banknotlar|banknotasi]], uning bosma plitasi, 1287-yil.]]
Xubilay Xon Jiaochao nomi bilan mashhur qogʻoz [[Banknotlar|banknotlarni]] 1273-yilda muomalaga chiqardi. Qogʻoz valyuta Xitoyda yuan vaqtidan oldin ham chiqarilgan va ishlatilgan. 960-yilga kelib, tangalar zarb qilish uchun mis yetishmagan Song sulolasi birinchi umumiy muomaladagi banknotlarni chiqardi. Biroq Song sulolasi davrida tangalar bilan birga qogʻoz pullar ham qoʻllangan. Boshqa tomondan, yuan sulolasi Xitoyda qogʻoz valyutani asosiy muomala vositasi sifatida ishlatgan birinchi sulola edi. Yuan byurokratlari tut poʻstlogʻidan qogʻoz pul ishlab chiqargan.

U Moʻgʻul imperiyasining qolgan qismi ustidan nominal ustunlikka daʼvo qilgan boʻlsa-da, uning qiziqishi asosan Xitoyga va uning anʼanaviy Sinosentrik vassallik tizimidagi hududlarga qaratilgan edi. Hukmronligining boshidan Moʻgʻullar imperiyasining qolgan uchta xonligi amalda mustaqil boʻlib, faqat bittasi uni [[xoqon]] deb tan oldi. Garchi keyinchalik Yuan imperatorlari Xitoyda hukmronligi tugaguniga qadar gʻarbda nominal ustunlikka ega boʻlishgan boʻlsa-da, 1294-yilda Xubilayxon vafot etganda, bu ajralish yanada chuqurlashdi. Xubilay Xonning maʼbad nomi Shizu ({{lang-zh|世祖}}) edi.

=== Xubilaydan keyingi dastlabki hukmdorlar ===
[[Fayl:Belt_plaque_with_dragon_design.jpg|right|thumb|200x200px| Yuan sulolasining nefrit kamariga ajdarning oʻyilgan naqshlari aks etgan plaket.]]
1253-yilda Dali bosib olingandan soʻng, sobiq hukmron Duan sulolasi general-gubernatorlar etib tayinlandi, ular asosan [[Yunnan]] provinsiyasida Yuan, [[Min (sulola)|Min]] va [[Sin (sulola)|Sin]] davridagi hukumatlar tomonidan imperator amaldorlari sifatida tan olingan. Biroq, Yuan sulolasining vorisligi hal qilib boʻlmaydigan muammo boʻlib, keyinchalik koʻplab nizolar va ichki kurashlarga sabab boʻldi. Bunday holatlar Xubilay hukmronligining oxiridayoq paydo boʻldi. Xubilay dastlab oʻzining toʻngʻich oʻgʻli Chjenjinni [[Valiahd|valiahd shahzoda]] etib tayinlagan &amp;#x2014; ammo u 1285-yilda Xubilaydan oldin vafot etgan. Shunday qilib, Chjenjinning uchinchi oʻgʻli onasi Kokejin va vazir Bayanning koʻmagi bilan taxtga oʻtirdi va Xubilay vafotidan keyin taxminan 10 yil davomida (1294-yildan 1307-yilgacha) [[Temur xoqon|Temur Xon]] yoki imperator Chengzong sifatida hukmronlik qildi. Temurxon bobosi boshlagan koʻplab ishlarni saqlab qolishga va davom ettirishga qaror qildi. U gʻarbiy moʻgʻul xonliklari va Vyetnam kabi qoʻshni davlatlar bilan sulh tuzdi, ular uning nominal suzeranitetini tan oldilar va bir necha oʻn yillar davomida soliq toʻlab turdilar. Biroq Yuan sulolasida korrupsiya holatlari Temurxon davrida boshlangan.

Temurxon vafotidan keyin taxtga Kulug Xon (imperator Vuzong) oʻtirdi. Oʻzidan oldingi hukmdordan farqli oʻlaroq, u Xubilayning ishini davom ettirmadi, balki uni asosan rad etdi. Eng muhimi, u &quot;Yangi bitimlar&quot; deb nomlangan siyosatni joriy qildi. Bu siyosatning markazi pul islohotlari edi. Uning qisqa hukmronligi davrida (1307—1311-yillar) hukumat Kulug tomonidan qabul qilingan notoʻgʻri qarorlar tufayli moliyaviy qiyinchiliklarga duch keldi. U vafot etganida, Xitoy qarzga botgan edi va Yuan hukumati xalq noroziligiga duch keldi.

Toʻrtinchi Yuan imperatori Ayurbarvada Buyantu Xon vakolatli imperator edi. U Yuan imperatorlari orasida birinchi boʻlib Xubilay hukmronligidan keyin Xitoy madaniyatini faol qoʻllab-quvvatlagan va oʻzlashtirgan. Bu esa baʼzi moʻgʻul elitasining noroziligiga sabab boʻlgan. Unga [[Konfutsiylik|konfutsiychi]] Li Men ustozlik qilgan. U koʻplab islohotlarni amalga oshirdi, jumladan, Davlat ishlari departamentini tashkil etdi. Natijada 5 nafar eng yuqori mansabdor shaxslar qatl etildi. 1313-yildan boshlab boʻlajak amaldorlar uchun anʼanaviy imperatorlik imtihonlari qayta yoʻlga qoʻyildi. Boʻlajak amaldorlarning muhim tarixiy asarlar boʻyicha bilimlari sinovdan oʻtkazildi. Shuningdek, u qonunning koʻp qismini kodlashtirgan, bir qator xitoy kitoblari va asarlarini nashr etgan yoki tarjima qilgan.

Keyingi imperator, Ayurbarvadaning oʻgʻli va vorisi Gegen Xon oʻzining yangi tayinlangan bosh vaziri Bayju yordamida Konfutsiy tamoyillari asosida hukumatni isloh qilish boʻyicha otasining siyosatini davom ettirdi. Uning hukmronligi davrida otasi tomonidan boshlangan Yuan sulolasining kodekslari va qoidalarining katta toʻplami ''Da Yuan Tong Chji'' ({{lang-zh|《大元通制》}} buyuk Yuanning keng qamrovli institutlari&quot;) rasmiy ravishda e'lon qilindi.

=== Sulolaning keyingi davri ===
[[Fayl:BailinTemple2.jpg|left|thumb|267x267px| Xebey provinsiyasi Chjao okrugidagi [[Xebey|Baylin]] ibodatxonasi. 1330-yilda Yuan sulolasi davrida qurilgan.]]
Yuan sulolasining soʻnggi yillari xalq oʻrtasidagi kurash, ocharchilik va qashshoqlik bilan kechdi. Vaqt oʻtishi bilan Xubilayxonning vorislari Osiyo boʻylab boshqa moʻgʻul yerlaridagi taʼsirini yoʻqotdilar. Oʻrta Qirollikdan tashqaridagi moʻgʻullar esa ularni xitoylar deb bilishdi. Asta-sekin ular Xitoyda ham ta'sirini yoʻqotdilar. Keyingi Yuan imperatorlarining hukmronliklari qisqa muddatli boʻlib, fitna va raqobat davrida kechdi. Boshqaruvdan manfaatdor boʻlmagani uchun ular armiyadan ham, xalqdan ham ajratilgan. Xitoyni kelishmovchilik va tartibsizliklar boʻlib tashladi; qonunbuzarlar kuchsizlanib borayotgan Yuan qoʻshinlarining aralashuvisiz mamlakatni vayron qilishdi.

Oʻz hukmronligi davridagi xizmatlaridan qatʼiy nazar, Gegenxon (Imperator Yingzon) bor-yoʻgʻi ikki yil (1321—1323) hukmronlik qildi; uning hukmronligi besh shahzoda toʻntarishi bilan yakunlandi. Ular taxtga Yesun Temurni (yoki Taidingdi) oʻtqazdilar va shahzodalarni tinchlantirishga boʻlgan muvaffaqiyatsiz urinishdan soʻng u ham oʻlimga hukm qilindi. Yesun Temur hukmronligidan oldin va Xubilay hukmronligidan keyin Xitoy xalq qoʻzgʻolonlaridan nisbatan xalos boʻlgan edi. Biroq, etnik ozchiliklar yashaydigan hududlarda yuan nazorati zaiflasha boshladi. Natijada qoʻzgʻolonlarning yuzaga kelishi va keyinchalik bostirilishi Yuan hukumatining moliyaviy qiyinchiliklarini yanada kuchaytirdi. Hukumat binolarni sotish orqali daromadlarni koʻpaytirish, shuningdek, ba'zi holatlar boʻyicha xarajatlarni qisqartirish uchun choralar koʻrishi kerak edi.{{sfn|Hsiao|1994}}

1328-yilda Yesun Temur Shangduda vafot etgach, Jayaatu Xon Tugʻ Temur qipchoq qoʻmondoni El Temur tomonidan Xonbaliqga chaqirib olinadi. U Xonbaliqda imperator (Imperator Venzong) etib tayinlanadi. Yesun Temurning oʻgʻli Ragibog esa Shangduda Yesun Temurning qoʻriqchisi Davlat Shoh koʻmagida taxtga oʻtirdi. Shimoliy Xitoy va sulolaning ba'zi boshqa qismlaridagi mahalliy hukmdor va zobitlar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan Xonbaliqda joylashgan Tugʻ Temur oxir-oqibat [[Ikki poytaxt urushi|&quot;Ikki poytaxt urushi&quot;]] deb nomlanuvchi Ragibogʻga qarshi fuqarolar urushida gʻalaba qozondi. Shundan soʻng Tugʻ Temur Chagʻatoy xoni [[Elchigedey (Chigʻatoy)|Eljigidey]] tomonidan qoʻllab-quvvatlangan akasi Kusala foydasiga taxtdan voz kechdi va Xonbaliqning uni taxtga chiqarish niyatini eʼlon qildi. Biroq, Kusala Tugʻ Temur bilan ziyofatdan 4 kun oʻtgach, toʻsatdan vafot etdi. U El Temur tomonidan zaharlangan edi. Shundan soʻng Tugʻ Temur yana taxtga oʻtirdi. Tugʻ Temur [[Oltin Oʻrda|Oltin oʻrda]] va [[Hulokuiylar davlati|Ilxonlik]] kabi gʻarbiy moʻgʻul xonliklariga moʻgʻul dunyosining syuzereyni sifatida qabul qilinishi uchun delegatlar yuborishga ham muvaffaq boʻldi.{{sfn|Hsiao|1994}} Biroq, u soʻnggi uch yillik hukmronligi davrida asosan qudratli amaldor El Temurning qoʻgʻirchogʻi boʻlib qoldi. El Temur Kusalaga tarafdor amaldorlarni tozalab, hokimiyatni sulolaning tanazzulini yaqqol koʻrsatib, despotik hukmronlik qilgan sarkardalarga topshirdi.
[[Fayl:Yuan_coinage.jpg|right|thumb| Yuan tangalari]]
Hukumat El Temur tomonidan boshqarilganligi sababli, Tugʻ Temur oʻzining madaniy hissasi bilan mashhur. U [[Konfutsiylik|Konfutsiychilikni]] hurmat qilish va Xitoy madaniy qadriyatlarini targʻib qilish boʻyicha koʻplab choralar koʻrdi. Uning xitoy tilini oʻrganishga homiylik qilishdagi eng aniq sa'y-harakatlari Adabiyot yulduzi ({{Lang|zh|奎章閣學士院}}) akademiyasini tashkil etishi edi. Birinchi marta 1329-yil bahorida tashkil etilgan va &quot;Moʻgʻul imperatorlik tuzumiga Konfutsiyning yuksak madaniyatini yetkazish bilan bogʻliq bir qator vazifalarni&quot; bajarishga moʻljallangan. Akademiya bir qator kitoblarni toʻplash va nashr etish uchun mas'ul edi, lekin uning eng muhim yutugʻi ''Jingshi Dadian'' ({{Lang|zh|《經世大典》}} 》) edi. U Chju Si neo-konfutsiylikni qoʻllab-quvvatladi va oʻzini [[Buddizm|buddizmga]] bagʻishladi.

1332-yilda Tugʻ Temur vafotidan soʻng va shu yilning oxirida Rinchinbal Xon (imperator Ningzong) vafotidan soʻng, Xubilayxonning toʻqqiz davomchisining oxirgisi boʻlgan 13 yoshli Togʻon Temur (imperator Huizong) [[Guansi-Chjuan muxtor rayoni|Guansidan]] chaqirilib, El Temur vafotidan keyin taxtga oʻtirdi. Bayan keyingi qudratli amaldorga aylandi. Togʻun Temur oʻsib ulgʻaygach, u Bayanning mustabid boshqaruvini ma’qullamay qoʻydi. 1340-yilda u Bayonning jiyani Toʻqtoʻgʻa bilan ittifoq tuzib, Bayon bilan nizolashadi va Bayanni toʻntarish orqali quvib chiqaradi. Bayanning boʻshatilishi bilan Toʻgʻtogʻa markaziy hokimiyatni oʻz qoʻliga oldi. Uning ma'muriyati yangicha ruhni namoyon etdi. Shuningdek, u markaziy hukumatda yangi va ijobiy yoʻnalishning bir nechta dastlabki belgilarini koʻrsata oldi. Uning muvaffaqiyatli loyihalaridan biri 1345-yilda yakunlangan Liao, [[Szin|Jin]] va Song sulolalarining uzoq vaqtdan beri toʻxtab qolgan rasmiy tarixini yozib tugatish edi. Shunga qaramay, Togʻtogʻa Toʻgʻun Temurning roziligi bilan oʻz lavozimidan iste'foga chiqdi. Bu uning birinchi boshqaruv davrini tugatdi va u 1349-yilgacha chaqirilmadi.

1340-yillarning oxiridan boshlab qishloq aholisi tez-tez qurgʻoqchilik, suv toshqini va buning natijasida yuzaga kelgan ocharchilik kabi tabiiy ofatlardan aziyat chekdi. Bu borada hukumatning samarali siyosati yoʻqligi esa xalqning ahvolini yanada ogʻirlashtirdi. 1351-yilda qizil salla qoʻzgʻoloni boshlanib, umummilliy qoʻzgʻolonga aylandi. 1354-yilda Toʻgʻtoʻgʻa qizil salla qoʻzgʻolonchilarini tor-mor etish uchun katta qoʻshinni boshlab kelganida, Toʻgʻun Temur xiyonatdan qoʻrqib, uni birdaniga vazifasidan ozod qiladi. Bu bir tomondan Togʻun Temurning hokimiyatni tiklab olishi, ikkinchi tomondan markaziy hukumatning tezroq zaiflashishi bilan yakunlandi. Unda mahalliy sarkardalarning harbiy kuchiga tayanishdan oʻzga chora qolmadi va asta-sekin siyosatga qiziqishini yoʻqotib borib, siyosiy kurashlarga aralashishni toʻxtatdi. Janubda [[Chju Yuanchjan]] asos solgan [[Min (sulola)|Min sulolasi]] (1368–1644) qoʻshinlari yaqinlashgach, 1368-yilda Xonbaliqdan (hozirgi Pekin) shimolga, Shanduga qochib ketdi. U Xonbaliqni qaytarib olishga urinib koʻrdi va muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Ikki yildan soʻng (1370) Yingchangda (hozirgi [[Ichki Mongoliya|Ichki Moʻgʻulistonda]]) vafot etdi. Yingchang uning vafotidan koʻp oʻtmay Min tomonidan qoʻlga olindi. Qirollik oilasining ba'zi a'zolari bugungi kunda ham [[Xenan|Xenanda]] yashamoqda.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://news.xinmin.cn/domestic/zonghe/2007/02/06/149732.html|ish=news.xinmin.cn|sana=2007-02-06|sarlavha=成吉思汗直系后裔现身河南巨幅家谱为证(组图) [Genghis Khan’s immediate descendants appear in Henan’s huge family tree, with evidence (Photos)]. news.xinmin.cn. 2007-02-06.}}&lt;/ref&gt;

Lyan shahzodasi Basalavarmi [[Yunnan]] va [[Guychjou|Guychjouda]] Minga qarshi alohida hukumat oʻrnatdi. Ammo uning qoʻshinlari 1381-yilda Min tomonidan qaqshatqich magʻlubiyatga uchratildi. 1387-yilga kelib, Naghachu boshchiligidagi [[Manjuriya|Manchuriyadagi]] qolgan Yuan qoʻshinlari ham Min sulolasiga taslim boʻldi.

=== Yuan sulolasi hukmronligining tugashi ===
Yuan tarafdorlari 1370-yilda Yingchang Min qoʻliga oʻtgandan soʻng Moʻgʻulistonga chekinishdi. Bu yerda Buyuk Yuan ({{Lang|zh|大元}}) deb atalgan Shimoliy Yuan sulolasi sifatida faoliyatlarini davom ettirishdi. Xitoy siyosiy dunyoqarashiga koʻra, hukmdorlar Osmon tomonidan Xitoy imperatori sifatida hukmronlik qilish uchun marhamatlangan faqat bitta qonuniy suloladan boʻlishi mumkin edi. Shuning uchun Min va Shimoliy Yuan bir-birlarining Xitoy imperatorlari sifatidagi qonuniyligini rad etishdi. Tarixchilar odatda [[Min (sulola)|Min sulolasi]] hukmdorlarini Yuan sulolasidan keyin Xitoyning qonuniy imperatorlari deb bilishadi, garchi Shimoliy Yuan hukmdorlari ham Xitoy ustidan hukmronlik qilishni da'vo qilishgan va Minga &quot;Yuan&quot; yoki &quot;Shimoliy Yuan&quot; nomi bilan qarshilik koʻrsatishda davom etgan boʻlsalar-da. {{Efn|The Northern Yuan rulers had also buttressed their claim on China at least up to the 15th century, who held tenaciously to the title of Emperor (or Great Khan) of the Great Yuan (Dai Yuwan Khaan, or {{lang|zh|大元可汗}}). For more information regarding the use of the name Yuan among Mongols and the memory of it in later ages, see {{harvnb|Morikawa|2008}}.}}

Min qoʻshini 1372-yilda Moʻgʻulistonga sobiq Yuan Moʻgʻul qoʻshinlarini ta'qib qilib bordi. Ammo Biligtu Xon Ayushiridara va uning generali Koke Temur tomonidan magʻlubiyatga uchratildi. Ular 1380-yilda bunga yana urinib koʻrdilar, natijada 1388-yilda Shimoliy Yuan ustidan hal qiluvchi gʻalabaga erishdilar. 70 mingga yaqin moʻgʻul asirga olindi, [[Qoraqurum (shahar)|Qoraqurum]]  (Shimoliy Yuan poytaxti) talon-toroj qilindi.&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|first=Michael|last=Prawdin|title=The Mongol Empire, its Rise and Legacy|year=1940|page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.325365/page/n384 389]|publisher=G. Allen and Unwin|location=London|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.325365}}&lt;/ref&gt; Sakkiz yil oʻtgach, Shimoliy Yuan taxtini [[Xubilay|Xubilayxonning]] avlodlari oʻrniga Ariq Böke avlodi Biligtu Xon Ayushiridara egalladi. Keyingi asrlarda Chingiziy hukmdorlarining ketma-ketligi kuzatildi, ularning aksariyati eng qudratli boʻlgan sarkardalar tomonidan taxtga chiqarilgan oddiy shaxslar edi. Min sulolasi bilan toʻqnashuv davrlari chegara savdosi va tinch munosabatlar davrlari bilan aralashib ketdi. 1402-yilda Örüg Temur Xon (Guilichi) Buyuk Yuan nomini bekor qildi. Ammo u 1403-yilda [[Amir Temur]] (Timur Barulas) qoʻllagan Oljei Temur Xon (Bunyashiri) tomonidan magʻlub etildi. Bir necha oʻn yillar oʻtgach, yangi xon Batumongke (1464-1517/43) &quot;Da Yuan&quot; yoki &quot;Buyuk Yuan&quot; degan maʼnoni anglatuvchi ''Dayan'' unvonini oldi.{{sfn|Morikawa|2008}} va moʻgʻullarni qayta birlashtirdi. Uning vorislari XVII asrda [[Sin (sulola)|Sin sulolasiga]] boʻysungunga qadar hukmronlik qilishda davom etdilar.

== Eslatmalar ==
{{Notelist}}

== Manbalar ==
{{manbalar|33em}}

=== Adabiyotlar ===
 {{refbegin}}
* {{kitob manbasi|author-link=Thomas T. Allsen|first=Thomas|last=Allsen|title=Culture and Conquest in Mongol Eurasia|url=https://archive.org/details/cultureconquesti0000alls|year=2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80335-9}}
* {{kitob manbasi|author-link=Thomas T. Allsen|first=Thomas|last=Allsen|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=The rise of the Mongolian empire and Mongolian rule in north China|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=321–413|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{kitob manbasi|editor1-first=Hok-lam|editor1-last=Chan|editor2-first=W.T.|editor2-last=de Bary|title=Yuan Thought: Chinese Thought and Religion Under the Mongols|url=https://archive.org/details/yuanthoughtchine0000unse|year=1982|publisher=Columbia University Press|location=New York|isbn=978-0-231-05324-2}}
* {{kitob manbasi|first=Arthur|last=Cotterell|title=The Imperial Capitals of China - An Inside View of the Celestial Empire|location=London|publisher=Pimlico|year=2007|isbn=9781845950095}}
* {{kitob manbasi|first=John|last=Dardess|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=Shun-ti and the end of Yuan rule in China|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=561–586|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{kitob manbasi|first=Patricia Buckley|last=Ebrey|title=The Cambridge Illustrated History of China|year=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-12433-1|edition=2nd|orig-year=1996}}
* {{kitob manbasi|first=Elizabeth|last=Endicott-West|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=The Yuan government and society|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=587–615|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{jurnal manbasi|first=Gregory G.|last=Guzman|title=Were the Barbarians a Negative or Positive Factor in Ancient and Medieval History?|url=https://archive.org/details/sim_historian_1988-08_50_4/page/558|journal=The Historian|year=1988|pages=558–571|volume=50|issue=4|publisher=Blackwell Publishing|doi=10.1111/j.1540-6563.1988.tb00759.x}}
* {{kitob manbasi|first=Ch'i-Ch'ing|last=Hsiao|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=Mid-Yuan Politics|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=490–560|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{kitob manbasi|first=John D.|last=Langlois|title=China Under Mongol Rules|url=https://archive.org/details/isbn_100616720|year=1981|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|isbn=978-0-691-10110-1}}
* {{kitob manbasi|first=Ann|last=Paludan|title=Chronicle of the China Emperors|location=London, England|publisher=Thames &amp; Hudson|year=1998|isbn=0-500-05090-2|url=https://archive.org/details/chronicleofchine00palu}}
* {{jurnal manbasi|first=David|last=Morgan|title=Who Ran the Mongol Empire?|journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|year=1982|volume=114|pages=124–136|issue=1|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/S0035869X00159179}}
* {{kitob manbasi|first=David|last=Morgan|title=The Mongols|year=2007|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-1-4051-3539-9}}
* {{jurnal manbasi|last=Morikawa|first=Tetsuo|script-title=ja:大元の記憶|trans-title=Memory of the Dai Yuan ulus (the Great Yuan dynasty)|url=http://catalog.lib.kyushu-u.ac.jp/handle/2324/9498/scs14p065.pdf|journal=Bulletin of the Graduate School of Social and Cultural Studies, Kyushu University|volume=14|date=2008|pages=65–81|qaralgan sana=2022-06-08|arxiv-sana=2016-03-04|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20160304084512/http://catalog.lib.kyushu-u.ac.jp/handle/2324/9498/scs14p065.pdf|url-status=dead}}
* {{kitob manbasi|first=Frederick W.|last=Mote|title=Imperial China: 900–1800|url=https://archive.org/details/imperialchina9000000mote_c6d2|year=1999|publisher=Harvard University Press|isbn=0-674-44515-5}} (hardcover); {{ISBN|978-0-674-01212-7}} (paperback).
* {{kitob manbasi|first=Frederick W.|last=Mote|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=Chinese society under Mongol rule, 1215-1368|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=616–664|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{kitob manbasi|first=Morris|last=Rossabi|title=Khubilai Khan: His Life and Times|year=1988|publisher=University of California Press|location=Los Angeles, CA|isbn=978-0-520-06740-0|url=https://archive.org/details/khubilaikhanhisl00ross}}
* {{kitob manbasi|first=Morris|last=Rossabi|editor1=Denis C. Twitchett|editor2=Herbert Franke|editor2-link=Herbert Franke (sinologist)|editor3=John King Fairbank|chapter=The reign of Khubilai Khan|title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368|year=1994|pages=414–489|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-24331-5}}
* {{kitob manbasi|first=Morris|last=Rossabi|title=The Mongols: A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/mongolsveryshort0000ross|year=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-984089-2}}
* {{kitob manbasi|first=John Joseph|last=Saunders|title=The History of the Mongol Conquests|orig-year=1971|year=2001|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-812-21766-7}}
* {{jurnal manbasi|last=Smith, Jr.|first=John Masson|date=Jan–Mar 1998|title=Review: Nomads on Ponies vs. Slaves on Horses|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1998_118_1/page/54|journal=Journal of the American Oriental Society|publisher=[[American Oriental Society]]|volume=118|number=1|pages=54–62|doi=10.2307/606298|jstor=606298}}
{{refend}}
[[Turkum:Yuan sulolasi]]
[[Turkum:Xitoy tarixi]]
[[Turkum:Mo'g'ullar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>6a08l2lumzszytk7murj1q0ekvgtije</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lozanna universiteti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>736533</id>
    <revision>
      <id>6273015</id>
      <parentid>6194332</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6273015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21656" sha1="kb0kev0il6my2r3ygl69f9j6m0doniz" xml:space="preserve">'''Lozanna universiteti''' ('''UNIL''' ; {{lang-fr|Université de Lausanne}}) [[Shveysariya]]ning [[Lozanna]] shahrida 1537-yilda protestant [[Teologiya|ilohiyot]] maktabi sifatida tashkil etilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.unil.ch/central/en/home/menuinst/unil-en-bref/hier-et-aujourdhui/lunil-au-16e-siecle.html|sarlavha=The UNIL in the 16th century}}{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, 1890-yilda universitetga aylantirilgan. Universitet Shveysariyadagi ikkinchi eng qadimiy universitet va dunyodagi eng qadimgi universitetlardan biri hisoblanadi. 2017-yil kuz holatiga koʻra, universitetda 15 mingga yaqin talaba va 3300 nafar xodim tahsil oladi va ishlaydi. Taxminan 1500 nafar xalqaro talabalar universitetda (120 millat vakillari) tahsil oladi, bu universitetda dunyoga mashhur universitetlar bilan almashinuv dasturlari, jumladan, keng oʻquv rejasi mavjud.

2005-yildan beri universitet Boloniya jarayoni talablariga amal qiladi. 2011 [[Times Higher Education World University Rankings]]&lt;ref name=&quot;timeshighereducation.co.uk&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2011/world-ranking|sarlavha=World University Rankings|sana=13-aprel 2015-yil|ish=Times Higher Education (THE)|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil}}&lt;/ref&gt; da Lozanna universitetini global miqyosda 116-oʻrinni egalladi. CWTS [[Leiden]] Ranking 2015 da Lozanna universiteti Yevropada 11-oʻrinda, jahon miqyosida esa 750 ta universitet orasida 41-oʻrinda turadi.

Universitet [[École polytechnique]] fédérale de Lozanne (EPFL) bilan birgalikda [[Jeneva koʻli]] boʻyida katta kampusni tashkil qiladi.

== Tarix ==
[[Fayl:Palais_de_Rumine_1.jpg|thumb|Palais de Rumine, Lozanna universitetining sobiq binolaridan biri]]
[[Fayl:Vue_aérienne_EPFL_07-2009.jpg|thumb| Lozannadagi Shveysariya Federal Texnologiya Instituti (EPFL) va Lozanna Universiteti [[Jeneva koʻli]] yaqinida katta kampusni tashkil qiladi.]]

Universitet 1537-yilda ''Schola Lausannensis'' nomi bilan tashkil etilgan boʻlib, Bern ([[Savoyya gersogligi]]dan Vod-Baroniya) hududini anneksiya qilganidan bir yil oʻtib, cherkov uchun pastorlarni tayyorlash maqsadida [[Teologiya|ilohiyot]] maktabi sifatida tashkil etilgan. U oʻzining dastlabki yillarida birinchi va 1559-yilda Jeneva Akademiyasi tashkil etilgunga qadar yagona fransuz tilidagi [[Protestantizm|protestant]] ilohiyot maktabi boʻlgani uchun katta shuhrat qozongan. U tezda gumanistik taʼlim markaziga aylandi, uning professorlari orasida Korderius va Selio Sekondo Kurione kabi mutafakkirlari bor.1558-yilda maktabda 700 oʻquvchi bor edi. Keyingi yillarda ilmiy xodimlarning bir nechta aʼzolari, jumladan [[rektor]] Teodor Beza va Per Viret yangi tashkil etilgan Jeneva akademiyasiga qoʻshilish uchun oʻz oʻrinlarini isteʼfoga chiqarganlaridan soʻng, u pasayish davriga kirdi.

XVII-asrda institut '''Lozanna akademiyasi''' (''Academie de Lausanne'') nomi bilan tanildi. 1741-yilda u 150 talaba va yetti professorni oʻz ichiga oladi. 1837-yildan boshlab akademiya Vod kantoni hokimiyati tomonidan modernizatsiya qilinib, uchta fakultetga boʻlingan dunyoviy institutga aylandi. U XIX-asrning ikkinchi yarmida kengayishda davom etdi, 1890-yilgacha tibbiyot kursining tashkil etilishi bilan akademiya universitet nomi va maqomini oldi.

1909-yilda Rudolf Archibald Reiss dunyodagi birinchi sud-tibbiyot maktabiga asos soldi.

1970-yildan boshlab universitet asta-sekin Lozannaning eski markazidan, sobori va Châto atrofidan, Dorignidagi hozirgi joyiga koʻchib oʻtdi.

&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning oxirlarida Lozanna, Jeneva va Neushatel fransuz tilida soʻzlashuvchi universitetlar hamda Lozannadagi Shveysariya Federal Texnologiya Instituti (EPFL) bilan hamkorlikda yanada koʻproq hamkorlik va rivojlanishga qaratilgan ulkan loyiha boshlanganiga guvoh boʻldi. Boshqalar qatorida, bu matematika, fizika va kimyo boʻlimlarining universitetdan EPFLga oʻtkazilishiga olib keldi.Ushbu koʻchishdan keyin mavjud boʻlgan mablagʻlar universitetda hayot fanlarini rivojlantirishga, shu jumladan Integrativ genomika markazini yaratishga yoʻnaltirildi.

2003-yilda hayot va insoniy fanlarga yoʻnaltirilgan ikkita yangi fakultet tashkil etildi: [[biologiya]] va tibbiyot fakulteti va geofanlar va atrof-muhit fakulteti.

2014-yil 1-yanvarda Shveysariya Davlat boshqaruvi oliy maktabi (IDHEAP) Lozanna universitetiga birlashtirildi&lt;ref&gt;[http://www.unil.ch/webdav/site/central/shared/docs/rapport_12.pdf Rapport annuel 2012 de l’Université de Lausanne]{{Oʻlikhavola|date=avgust 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, www.unil.ch (page visited on 30 May 2013).&lt;/ref&gt;.

2021-yil avgust oyidan boshlab Lozanna universiteti rektori Frederik Herman; undan oldin universitetni Nuriya Ernandes (2016-2021) va Dominik Arlettaz (2006-2016) boshqargan.

== Fakultetlar va maktablar ==
Lozanna universiteti yetti [[fakultet]]dan iborat:

* Sanʼat fakulteti (''[[:fr:Faculté des lettres de l'université de Lausanne|Faculté des Lettres]]'')
* Biologiya va tibbiyot fakulteti (FBM)
* Biznes va iqtisodiyot fakulteti (HEC), Lozanna HEC deb ham ataladi
* Geologiya va atrof-muhit fakulteti (GSE)
* Huquq, jinoiy adliya va davlat boshqaruvi fakulteti (FDSC), shu jumladan Shveysariya davlat boshqaruvi oliy maktabi
* Ijtimoiy va siyosiy fanlar fakulteti (SSP)
* Ilohiyot va dinshunoslik fakulteti (FTSR)

Lozanna universiteti shuningdek, maktablar va turli boʻlimlarni oʻz ichiga oladi, jumladan, lekin ular bilan cheklanmagan:

* Jinoiy sudlov maktabi (ESC)
* Chet til sifatida [[fransuz tili]] maktabi (EFLE)
* Fransuz yozgi va qishki kurslari (''Cours de vacances'')
* Fan-jamiyat interfeysi.

== Kampus ==

=== Asosiy kampus ===
Asosiy kampus hozir [[Lozanna]] shahri tashqarisida, Dorigni shahrida, [[Jeneva koʻli|Leman koʻli]] boʻyida joylashgan. U Lozannadagi Shveysariya Federal Texnologiya Institutiga (EPFL) qoʻshni boʻlib, ikki maktab birgalikda 20 000 ga yaqin talabalarni qabul qiladi.

UNIL va EPFL kampusda, [[Jeneva koʻli]]&lt;ref&gt;[http://sport.unil.ch Service des sports UNIL-EPFL], sport.unil.ch (page visited on 10 May 2013).&lt;/ref&gt; qirgʻogʻida joylashgan faol sport markazini baham koʻradi va ularning kampusi ham velosiped tranporti bilan jihozlangan&lt;ref&gt;[https://www.publibike.ch/en/campus.html Campus roule], www.publibike.ch (page visited on 15 May 2013).&lt;/ref&gt;.

Universitet kampusi alohida binolardan iborat boʻlib, ular orasida park va dendropark mavjud. Universitet kutubxonasi ovqatlanish zali sifatida ham xizmat qiladi va markazda joylashgan. Kutubxonadan sport maydonchalari boʻylab [[Jeneva koʻli]] va Fransiya va Shveysariya Alp togʻlari koʻrinish mumkin.

Shveysariya qiyosiy huquq instituti va Shveysariya bioinformatika institutining markaziy boshqaruvi ham asosiy kampusda joylashgan.&lt;gallery class=&quot;center&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
Fayl:UNIL-p1010659.jpg|Huquq va jinoiy sudlov [[HEC Lausanne|fakulteti hamda Biznes va iqtisod fakultetining]] asosiy binosi.
Fayl:University-of-lausanne-extranef.jpg|Extranef binosi.
Fayl:Bibliothèque Édouard Fleuret au soir 01.jpg|Edouard Fleuret kutubxonasi paviloni.
Fayl:EPFL-p1010642.jpg|Lozanna universitetining Genopod binosida Lozanna universitetining Integrativ genomika markazi va [[Swiss Institute of Bioinformatics|Shveysariya bioinformatika institutining]] markaziy maʼmuriyati joylashgan.
Fayl:EPFL-p1010628.jpg|UNIL jinoiy sudlov maktabi dunyodagi eng qadimgi sud ekspertizasi maktabi boʻlib, sud-tibbiyot fanlari boʻyicha toʻliq taʼlimni taklif qiladigan yagona Yevropa institutlaridan biridir.
Fayl:Anthropole UNIL.jpg|Antropol binosi.
Fayl:UNIL-p1010650.jpg|Unithèque binosi UNILning asosiy kampusidagi [[Cantonal and University Library of Lausanne|Lozanna kanton va universitet kutubxonasining]] ikkita joyidan biriga ega.
Fayl:ISDC exterior south.jpg|[[Swiss Institute of Comparative Law|Shveysariya qiyosiy huquq instituti]], Lozanna universiteti kampusida.
Fayl:Geopolis unil lausanne switzerland.jpg|Geopolis binosi: Geologiya va atrof-muhit fakulteti va ijtimoiy va siyosiy fanlar fakulteti
Fayl:2020-01-09 Media Tour Youth Olympic Village Lausanne (2020 Winter Youth Olympics) by Martin Rulsch 79.jpg|Vorteks binosi, talabalar turar joyi
&lt;/gallery&gt;

=== Boshqa joylar ===
Koʻl boʻyidagi asosiy kampusdan tashqari, Lozanna universitetida boshqa joylar ham mavjud. Biologiya va tibbiyot fakulteti yana ikkita joyda joylashgan: Lozanna Universitet kasalxonasi (CHUV) atrofida (Bugnon deb nomlanadit) va Epalingesda ([[Lozanna]] shimolida).

Biokimyo boʻlimi, Lozanna universitetining Lyudvig saraton tadqiqot boʻlimi va [[Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti|JSST]] Immunologiya tadqiqot va oʻquv markazi hamda Lozanna universitet kasalxonasining baʼzi laboratoriyalari Epalingesda joylashgan. Biopole Épalinges kampusi yonida qurilgan. Biologiya va tibbiyot fakulteti, shuningdek, Prilly shahridagi toʻrtinchi sayt, Cery psixiatriya kasalxonasini oʻz ichiga oladi.&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Fayl:Hôpital Cantonal Lausanne.jpg|Bugnon 21, [[University Hospital of Lausanne|Lozanna Universitet kasalxonasi]] va Biologiya va Tibbiyot fakulteti dekanatining bosh qarorgohi.
Fayl:ISREC-vue-d’avion-1.jpg|Lozanna immunologiya va infektsiya markazi (CIIL), UNIL- [[University Hospital of Lausanne|CHUV]], [[Épalinges]] (2007).
&lt;/gallery&gt;

== Birlashgan muassasalar ==
[[Fayl:Biopôle_vue_d'ensemble.jpeg|thumb|Épalingesdagi Biopol binolaridan biri (2010). Oʻshandan beri u yerda koʻproq Biopol binolari qurilgan.]]
{{Columns-list|* Kurt Bosch instituti (IUKB)
* Biotibbiy tasvirlash markazi (CIBM)&lt;ref&gt;[http://www.cibm.ch Biotibbiyot tasvirlash markazi] (2011-yil 2-oktabrda tashrif buyurilgan sahifa).&lt;/ref&gt;
* Centre de recherches sur les Lettres Romandes (CRLR)
* Korxona markazi (CEDIDAC)
* Ilg'or modellashtirish fanlari markazi (CADMOS)&lt;ref&gt;[http://www.cadmos.org CADMOS] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160110132825/http://cadmos.org/ |date=2016-01-10 }} (2012-yil 20-fevralda tashrif buyurilgan sahifa).&lt;/ref&gt;
* École romande de santé publique (ERSP)
* Edouard Fleuret fondi (FEF)
* Institut Benjamin Constant (IBC)
Romand des Sciences Bibliques Instituti (IRSB)
* Institut universitaire romand de santé au travail (IST)&lt;ref&gt;[http://www.ist.ch/fr/qui-sommes-nous/qui-sommes-nous.html Institut universitaire romand de santé au travail] {{ webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618135158/http://www.ist.ch/fr/qui-sommes-nous/qui-sommes-nous.html |sana=18-iyun 2012 -yil } } (2011-yil 1-oktabrda tashrif buyurilgan sahifa).&lt;/ref&gt;
* [[AISTS|Xalqaro Sport fanlari va texnologiya akademiyasi (AISTS)]]
*&lt;nowiki&gt; [[Menejmentni rivojlantirish xalqaro instituti|Menejmentni rivojlantirish xalqaro instituti] (IMD)]&lt;/nowiki&gt;
* [[Jan Monnet jamg'armasi Yevropa uchun]]
* Jyul Gonin ko'z kasalxonasi
* [[Ludvig saraton tadqiqoti]]
* [[Shveysariya saraton markazi]]
* [[Ijtimoiy fanlar bo'yicha Shveysariya ekspertiza markazi]]
* [[Shveysariya bioinformatika instituti|Shveysariya bioinformatika instituti (SIB)]]
* [[Shveysariya qiyosiy huquq instituti]]
* [[ISREC|Shveysariya saraton kasalligini eksperimental tadqiqot instituti (ISREC)]]
* [[Gretsiyadagi Shveysariya arxeologiya maktabi]]
* Shveysariya vaktsina tadqiqot instituti&lt;ref&gt;[http://www.swissvaccineresearchinstitute.ch Shveysariya vaktsina tadqiqot instituti] (2012-yil 14-aprelda tashrif buyurilgan sahifa).&lt;/ref&gt;
* Universitet Yuridik Tibbiyot Markazi (CURML)&lt;ref&gt;[http://www.curml.ch Center universitaire romand de médecine légale] (2012-yil 3-iyunda tashrif buyurilgan sahifa).&lt;/ref&gt;
** [[Doping tahlillari bo'yicha Shveysariya laboratoriyasi]]
* [[Jahon sog'ligini saqlash tashkiloti|JSST]] Immunologiya ilmiy-tadqiqot markazi}}.

== Obroʻ va reyting ==
[[Fayl:University-of-lausanne-internef.jpg|thumb|Huquq va jinoiy sudlov fakulteti va biznes va iqtisod fakultetining asosiy binosi]]

Lozanna universiteti doimiy ravishda dunyodagi eng yaxshi 100 ta universitetlar qatoriga kiradi. 2010 va 2018-yillar oraligʻida Leiden Ranking (CWTS) Lozanna universitetini global miqyosda 57-98-oʻrinlarni va Yevropadagi barcha universitetlar orasida 15-38-oʻrinlarni egalladi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.leidenranking.com/|sarlavha=CWTS Leiden Ranking|ish=CWTS Leiden Ranking|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. [[Times Higher Education World University Rankings]] (THE)da maʼlumotlariga koʻra, Lozanna universiteti 2017-yilda dunyo boʻylab hayot haqidagi fanlar boʻyicha 62-oʻrinni egalladi (Shveysariyada 4-oʻrin)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=20-sentabr 2016-yil|sarlavha=World University Rankings 2016-2017 by subject: life sciences|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2017/subject-ranking/life-sciences|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil|ish=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt; QS World University Rankings (QS)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=QS World University Rankings 2010 Results|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010/results|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Lozanna universitetini hayot haqidagi fan va tibbiyot boʻyicha 96-oʻringa qoʻydi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=QS World University Rankings by Faculty 2015/16 - Life Sciences and Medicine|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/faculty-rankings/life-sciences-and-medicine/2015|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil|ish=Top Universities}}&lt;/ref&gt;. [[Jahon universiteti a'zolarining reytingi (ARWU)|Jahon universitetlarining akademik reytingi]] (ARWU)da Lozanna universiteti global miqyosda 101-150-oʻrinlarni egalladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Academic Ranking of World Universities in Life and Agriculture Sciences - 2016 &amp;#124; 2016 Top 100 Universities in Natural Sciences and Mathematics &amp;#124; ARWU-FIELD 2016|url=http://www.shanghairanking.com/FieldLIFE2016.html|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil|ish=www.shanghairanking.com|arxivsana=2016-11-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161120014815/http://www.shanghairanking.com/FieldLIFE2016.html}}&lt;/ref&gt;.

Quyida Lozanna universitetining Leiden Ranking (CWTS) boʻyicha reytinglari keltirilgan.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Yil
! Yevropada
! Dunyoda
|-
! 2015—2018-yillar
| 35
| 98
|-
! 2014-2017
| 38
| 108
|-
! 2013-2016
| 28
| 90
|-
! 2012—2015-yillar
| 34
| 99
|-
! 2011-2014
| 22
| 73
|-
! 2010-2013
| 15
| 57
|-
! 2009-2012
| 31
| 88
|-
! 2008-2011
| 21
| 67
|-
! 2007-2010
| 16
| 67
|-
! 2006-2009
| 14
| 67
|}

== Nashr ==
UNIL oylik bepul ''L’Uniscope'' nomli kampus jurnalini nashr etadi.gʻ&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.unil.ch/unicom/fr/home/menuinst/publications/uniscope/archives-de-luniscope.html|sarlavha=Archives de l'uniscope|ish=www.unil.ch|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil|arxivsana=2021-12-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211222142136/https://www.unil.ch/unicom/fr/home/menuinst/publications/uniscope/archives-de-luniscope.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=''Allez savoir !'' |url=http://www3.unil.ch/wpmu/allezsavoir/liste/ |kirish sanasi=2022-06-15 |arxivsana=2014-02-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20140215163427/http://www3.unil.ch/wpmu/allezsavoir/liste/ }}&lt;/ref&gt;. Bu [[jurnal]] yanvar, may va sentabr oylarida kengroq auditoriyaga (umumiy jamoatchilikka) qaratilgan bepul jurnal hisoblanadi.

Bundan tashqari, ''L’auditoire'' UNIL va EPFL talabalar gazetasi boʻlib, 19 000 bepul nusxada chiqariladi.

== Bitiruvchilar ==

=== ALUMNIL tarmogʻi ===
2011-yilda UNIL bitiruvchilarining ALUMNIL deb nomlangan on-line tarmogʻi yaratildi&lt;ref&gt;[http://www.unil.ch/alumnil ALUMNIL], www.unil.ch (page visited on 1 November 2013).&lt;/ref&gt;. Oʻshandan beri har yili bitiruvchilar uchun muntazam tadbirlar (yil davomida) va yillik ziyofat tashkil etiladi.

=== Royalti ===

* Tailand qiroli Ananda Mahidol (Rama VIII) (1925-1946)
* [[Bhumibol Adulyadej|Tailand qiroli Phumibol Adulyadet (Rama IX)]] (1927-2016)
* Tailand malikasi Galyani Vadhana
* [[Niderlandiya]] shahzodasi Bernxard
* Malika Vera Ignatievna Giedroyc, Litva malikasi va rus-ukrainalik jarroh.

=== Siyosat ===

* Ignazio Kassis, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Ismoil Jem, Turkiya tashqi ishlar vaziri
* Pol Seresole, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Georges-Andre Chevallaz, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Paskal Kuchepin, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Ernest Chuard, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Jan-Paskal Delamuraz, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Vedat Dicleli, [[Turkiya]] Iqtisodiyot va savdo vaziri
* Daniel-Anri Drui, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Florika Fink-Hooijer, taniqli Yevropa davlat xizmatchisi
* Konstant Fornerod, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Shemsettin Gunaltay, [[Turkiya bosh vaziri|Turkiya Bosh vaziri]]
* Maks Xuber, shveysariyalik xalqaro huquqshunos va diplomat, Xalqaro Qizil Xoch qoʻmitasi prezidenti * Antuan Lui Jon Ruchonnet, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Fazil Küçük, [[Kipr Respublikasi]] birinchi vitse-prezidenti
* Paskoal Mokumbi, [[Mozambik]] Bosh vaziri
* [[Benito Mussolini]], Italiya Bosh vaziri, [[Italiya]] Dyusi
* Marsel Pilet-Golaz, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Eugene Ruffy, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Mark-Emil Ruchet, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Muhammad Said, [[Eron]] Bosh vaziri
* Jonas Savimbi, UNITA rahbari, [[Angola]]dagi anti-kommunistik isyonchi guruh
* Lutz Graf Shverin fon Krosigk, [[Germaniya]] Reyxining etakchi vaziri.

=== Biznes ===

* Jan-Klod Biver, Hublot bosh direktori
* Louis C. Camilleri, Philip Morris International bosh direktori
* Jan Klod Gandur, Addax Petroleum bosh direktori&lt;ref name=&quot;Fg&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Jean Claude Gandur|url=http://fg-art.org/en/jeanclaudegandur.html|ish=Fg-art.org|kirish sanasi=6-noyabr 2014-yil|arxivsana=2014-11-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141106121951/http://fg-art.org/en/jeanclaudegandur.html}}&lt;/ref&gt;.

=== Adabiyotlar ===

* Filipp Jakkottet, shveysariyalik shoir
* [[Jamolzoda|Muhammad Ali Jamolzoda]], taniqli [[eron]] yozuvchisi
* Edmond Pidoux, shveysariyalik shoir va yozuvchi
* Charlz Ferdinand Ramuz, shveysariyalik yozuvchi.

=== Olimlar ===

* Jak Dubochet (1942-), biofizik va [[Kimyo boʻyicha Nobel mukofoti|kimyo boʻyicha 2017-yilgi Nobel mukofoti]] hammuallifi.
* Per Gilliard (1879-1962), fransuz professori, [[Faxriy legion ordeni]] sohibi
* Leo Arye Mayer (1895-1959), [[Quddus yahudiy universiteti|Quddus Ibroniy universiteti]] rektori.
* [[Pareto Vilfredo|Vilfredo Pareto]] (1848-1923) Iqtisodchi, muhandis, sotsiolog, [[Falsafa|faylasuf]], Lozanna universitetining iqtisod professori, Lozanna iqtisodiyot maktabining asoschisi, Léon Valras bilan birga
* Jan Pikard (1884-1963), Shveysariyada tugʻilgan amerikalik kimyogar, muhandis, [[professor]] va baland togʻli sharchi.
* Martin Rebetez (1961-), shveysariyalik iqlimshunos
* Georges de Rham (1903-1990), shveysariyalik matematik, differentsial topologiyaga qoʻshgan hissasi bilan mashhur.
* Pedro Rossello (1897-1970), kataloniyalik oʻqituvchi va Xalqaro taʼlim byurosi direktorining oʻrinbosari.
* Jan de Serres (1540-1598), fransuz gumanisti, Platon tarjimoni, kalvinist.
* Léon Valras (1834-1910) iqtisodchi, Lozanna universitetining iqtisod professori, Lozanna iqtisodiyot maktabining asoschisi, Vilfredo Pareto bilan birga
* Luc E. Weber (1941-), Jeneva universiteti faxriy rektori
* Aleksandr Yersin (1863-1943), shveysariyalik fransuz shifokori, bubon vabosi uchun mas’ul boʻlgan tayoqchani kashf etgan.
* Zaxarina Dimitrova (1873-1940), bolgar shifokori, „Fuqaroviy xizmatlari uchun“ ordeni sohibi, xayriyachi.

=== Boshqalar ===

* [[Sepp Blatter|Zepp Blatter]], [[FIFA]] prezidenti
* Avraam Davel, Vod kantonining mustaqillik qahramoni
* Akbar Etemad, Eron Atom energiyasi tashkiloti prezidenti
* Kristof Kekkeis, Shveysariya armiyasi boshligʻi
* Klod Nikolye, shveysariyalik astronavt
* Bertrand Piccard, shveysariyalik psixiatr va balonist
* Nikolaus Senn (1926-2014), ''Schweizerische Bankgesellschaft'' direktori.

== Lozanna maktabi ==
[[Iqtisodiyot]] boʻyicha neoklassik maktab Lozanna universitetining ikki professori: Léon Valras va [[Pareto Vilfredo|Vilfredo Pareto]] tomonidan asos solingan. Lozanna maktabi umumiy muvozanat nazariyasi hamda [[Marjinalizm|marjinalistik]] inqilobning rivojlanishi bilan bogʻliq.

== Yana qarang ==

* [[Charlz Guillaume Loys de Bochat]]
* [[Shveysariyadagi roʻyxatga olish boʻyicha eng yirik universitetlar roʻyxati]]
* [[Yevropadagi zamonaviy universitetlar roʻyxati (1801-1945)]]
* [[Shveysariyadagi universitetlar roʻyxati]]
* [[Lozanna kanton va universitet kutubxonasi]]
* [[Xalqaro sport fanlari va texnologiyalari akademiyasi (AISTS)]]
* [[Yevropa uchun Jan Monne jamgʻarmasi]]
* [[Gretsiyadagi Shveysariya arxeologiya maktabi]]
* [[Lozanna Universitet kasalxonasi (CHUV)]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

=== Bibliografiya ===

* (in French) Jean-Philippe Leresche, Frédéric Joye-Cagnard, Martin Benninghoff and Raphaël Ramuz, ''Gouverner les universités. L’exemple de la coordination Genève-Lausanne (1990-2010)'', [[Politexnika va universitet romanlarini chop etadi|Presses polytechniques et universitaires romandes]], 2012 ({{ISBN|9782880749316}}).
* (in French) Nadja Maillard, ''L’Université de Lausanne à Dorigny'', Éditions Infolio, 488 pages, 2013 ({{ISBN|978-2-88474-280-1}}).

== Havolalar ==

* (in English) {{Rasmiy sayt|http://www.unil.ch/central/en/home.html}}
* (in French) [http://www.bcu-lausanne.ch Cantonal and University Library of Lausanne]

[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]
[[Turkum:Shveysariyadagi universitetlar]]</text>
      <sha1>kb0kev0il6my2r3ygl69f9j6m0doniz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273016</id>
      <parentid>6273015</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6273016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21660" sha1="lpxtpdlhnzztqkz9xan5e7bor64mmlp" xml:space="preserve">'''Lozanna universiteti''' ('''UNIL''' ; {{lang-fr|Université de Lausanne}}) – [[Shveysariya]]ning [[Lozanna]] shahrida 1537-yilda protestant [[Teologiya|ilohiyot]] maktabi sifatida tashkil etilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.unil.ch/central/en/home/menuinst/unil-en-bref/hier-et-aujourdhui/lunil-au-16e-siecle.html|sarlavha=The UNIL in the 16th century}}{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, 1890-yilda universitetga aylantirilgan. Universitet Shveysariyadagi ikkinchi eng qadimiy universitet va dunyodagi eng qadimgi universitetlardan biri hisoblanadi. 2017-yil kuz holatiga koʻra, universitetda 15 mingga yaqin talaba va 3300 nafar xodim tahsil oladi va ishlaydi. Taxminan 1500 nafar xalqaro talabalar universitetda (120 millat vakillari) tahsil oladi, bu universitetda dunyoga mashhur universitetlar bilan almashinuv dasturlari, jumladan, keng oʻquv rejasi mavjud.

2005-yildan beri universitet Boloniya jarayoni talablariga amal qiladi. 2011 [[Times Higher Education World University Rankings]]&lt;ref name=&quot;timeshighereducation.co.uk&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2011/world-ranking|sarlavha=World University Rankings|sana=13-aprel 2015-yil|ish=Times Higher Education (THE)|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil}}&lt;/ref&gt; da Lozanna universitetini global miqyosda 116-oʻrinni egalladi. CWTS [[Leiden]] Ranking 2015 da Lozanna universiteti Yevropada 11-oʻrinda, jahon miqyosida esa 750 ta universitet orasida 41-oʻrinda turadi.

Universitet [[École polytechnique]] fédérale de Lozanne (EPFL) bilan birgalikda [[Jeneva koʻli]] boʻyida katta kampusni tashkil qiladi.

== Tarix ==
[[Fayl:Palais_de_Rumine_1.jpg|thumb|Palais de Rumine, Lozanna universitetining sobiq binolaridan biri]]
[[Fayl:Vue_aérienne_EPFL_07-2009.jpg|thumb| Lozannadagi Shveysariya Federal Texnologiya Instituti (EPFL) va Lozanna Universiteti [[Jeneva koʻli]] yaqinida katta kampusni tashkil qiladi.]]

Universitet 1537-yilda ''Schola Lausannensis'' nomi bilan tashkil etilgan boʻlib, Bern ([[Savoyya gersogligi]]dan Vod-Baroniya) hududini anneksiya qilganidan bir yil oʻtib, cherkov uchun pastorlarni tayyorlash maqsadida [[Teologiya|ilohiyot]] maktabi sifatida tashkil etilgan. U oʻzining dastlabki yillarida birinchi va 1559-yilda Jeneva Akademiyasi tashkil etilgunga qadar yagona fransuz tilidagi [[Protestantizm|protestant]] ilohiyot maktabi boʻlgani uchun katta shuhrat qozongan. U tezda gumanistik taʼlim markaziga aylandi, uning professorlari orasida Korderius va Selio Sekondo Kurione kabi mutafakkirlari bor.1558-yilda maktabda 700 oʻquvchi bor edi. Keyingi yillarda ilmiy xodimlarning bir nechta aʼzolari, jumladan [[rektor]] Teodor Beza va Per Viret yangi tashkil etilgan Jeneva akademiyasiga qoʻshilish uchun oʻz oʻrinlarini isteʼfoga chiqarganlaridan soʻng, u pasayish davriga kirdi.

XVII-asrda institut '''Lozanna akademiyasi''' (''Academie de Lausanne'') nomi bilan tanildi. 1741-yilda u 150 talaba va yetti professorni oʻz ichiga oladi. 1837-yildan boshlab akademiya Vod kantoni hokimiyati tomonidan modernizatsiya qilinib, uchta fakultetga boʻlingan dunyoviy institutga aylandi. U XIX-asrning ikkinchi yarmida kengayishda davom etdi, 1890-yilgacha tibbiyot kursining tashkil etilishi bilan akademiya universitet nomi va maqomini oldi.

1909-yilda Rudolf Archibald Reiss dunyodagi birinchi sud-tibbiyot maktabiga asos soldi.

1970-yildan boshlab universitet asta-sekin Lozannaning eski markazidan, sobori va Châto atrofidan, Dorignidagi hozirgi joyiga koʻchib oʻtdi.

&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning oxirlarida Lozanna, Jeneva va Neushatel fransuz tilida soʻzlashuvchi universitetlar hamda Lozannadagi Shveysariya Federal Texnologiya Instituti (EPFL) bilan hamkorlikda yanada koʻproq hamkorlik va rivojlanishga qaratilgan ulkan loyiha boshlanganiga guvoh boʻldi. Boshqalar qatorida, bu matematika, fizika va kimyo boʻlimlarining universitetdan EPFLga oʻtkazilishiga olib keldi.Ushbu koʻchishdan keyin mavjud boʻlgan mablagʻlar universitetda hayot fanlarini rivojlantirishga, shu jumladan Integrativ genomika markazini yaratishga yoʻnaltirildi.

2003-yilda hayot va insoniy fanlarga yoʻnaltirilgan ikkita yangi fakultet tashkil etildi: [[biologiya]] va tibbiyot fakulteti va geofanlar va atrof-muhit fakulteti.

2014-yil 1-yanvarda Shveysariya Davlat boshqaruvi oliy maktabi (IDHEAP) Lozanna universitetiga birlashtirildi&lt;ref&gt;[http://www.unil.ch/webdav/site/central/shared/docs/rapport_12.pdf Rapport annuel 2012 de l’Université de Lausanne]{{Oʻlikhavola|date=avgust 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, www.unil.ch (page visited on 30 May 2013).&lt;/ref&gt;.

2021-yil avgust oyidan boshlab Lozanna universiteti rektori Frederik Herman; undan oldin universitetni Nuriya Ernandes (2016-2021) va Dominik Arlettaz (2006-2016) boshqargan.

== Fakultetlar va maktablar ==
Lozanna universiteti yetti [[fakultet]]dan iborat:

* Sanʼat fakulteti (''[[:fr:Faculté des lettres de l'université de Lausanne|Faculté des Lettres]]'')
* Biologiya va tibbiyot fakulteti (FBM)
* Biznes va iqtisodiyot fakulteti (HEC), Lozanna HEC deb ham ataladi
* Geologiya va atrof-muhit fakulteti (GSE)
* Huquq, jinoiy adliya va davlat boshqaruvi fakulteti (FDSC), shu jumladan Shveysariya davlat boshqaruvi oliy maktabi
* Ijtimoiy va siyosiy fanlar fakulteti (SSP)
* Ilohiyot va dinshunoslik fakulteti (FTSR)

Lozanna universiteti shuningdek, maktablar va turli boʻlimlarni oʻz ichiga oladi, jumladan, lekin ular bilan cheklanmagan:

* Jinoiy sudlov maktabi (ESC)
* Chet til sifatida [[fransuz tili]] maktabi (EFLE)
* Fransuz yozgi va qishki kurslari (''Cours de vacances'')
* Fan-jamiyat interfeysi.

== Kampus ==

=== Asosiy kampus ===
Asosiy kampus hozir [[Lozanna]] shahri tashqarisida, Dorigni shahrida, [[Jeneva koʻli|Leman koʻli]] boʻyida joylashgan. U Lozannadagi Shveysariya Federal Texnologiya Institutiga (EPFL) qoʻshni boʻlib, ikki maktab birgalikda 20 000 ga yaqin talabalarni qabul qiladi.

UNIL va EPFL kampusda, [[Jeneva koʻli]]&lt;ref&gt;[http://sport.unil.ch Service des sports UNIL-EPFL], sport.unil.ch (page visited on 10 May 2013).&lt;/ref&gt; qirgʻogʻida joylashgan faol sport markazini baham koʻradi va ularning kampusi ham velosiped tranporti bilan jihozlangan&lt;ref&gt;[https://www.publibike.ch/en/campus.html Campus roule], www.publibike.ch (page visited on 15 May 2013).&lt;/ref&gt;.

Universitet kampusi alohida binolardan iborat boʻlib, ular orasida park va dendropark mavjud. Universitet kutubxonasi ovqatlanish zali sifatida ham xizmat qiladi va markazda joylashgan. Kutubxonadan sport maydonchalari boʻylab [[Jeneva koʻli]] va Fransiya va Shveysariya Alp togʻlari koʻrinish mumkin.

Shveysariya qiyosiy huquq instituti va Shveysariya bioinformatika institutining markaziy boshqaruvi ham asosiy kampusda joylashgan.&lt;gallery class=&quot;center&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
Fayl:UNIL-p1010659.jpg|Huquq va jinoiy sudlov [[HEC Lausanne|fakulteti hamda Biznes va iqtisod fakultetining]] asosiy binosi.
Fayl:University-of-lausanne-extranef.jpg|Extranef binosi.
Fayl:Bibliothèque Édouard Fleuret au soir 01.jpg|Edouard Fleuret kutubxonasi paviloni.
Fayl:EPFL-p1010642.jpg|Lozanna universitetining Genopod binosida Lozanna universitetining Integrativ genomika markazi va [[Swiss Institute of Bioinformatics|Shveysariya bioinformatika institutining]] markaziy maʼmuriyati joylashgan.
Fayl:EPFL-p1010628.jpg|UNIL jinoiy sudlov maktabi dunyodagi eng qadimgi sud ekspertizasi maktabi boʻlib, sud-tibbiyot fanlari boʻyicha toʻliq taʼlimni taklif qiladigan yagona Yevropa institutlaridan biridir.
Fayl:Anthropole UNIL.jpg|Antropol binosi.
Fayl:UNIL-p1010650.jpg|Unithèque binosi UNILning asosiy kampusidagi [[Cantonal and University Library of Lausanne|Lozanna kanton va universitet kutubxonasining]] ikkita joyidan biriga ega.
Fayl:ISDC exterior south.jpg|[[Swiss Institute of Comparative Law|Shveysariya qiyosiy huquq instituti]], Lozanna universiteti kampusida.
Fayl:Geopolis unil lausanne switzerland.jpg|Geopolis binosi: Geologiya va atrof-muhit fakulteti va ijtimoiy va siyosiy fanlar fakulteti
Fayl:2020-01-09 Media Tour Youth Olympic Village Lausanne (2020 Winter Youth Olympics) by Martin Rulsch 79.jpg|Vorteks binosi, talabalar turar joyi
&lt;/gallery&gt;

=== Boshqa joylar ===
Koʻl boʻyidagi asosiy kampusdan tashqari, Lozanna universitetida boshqa joylar ham mavjud. Biologiya va tibbiyot fakulteti yana ikkita joyda joylashgan: Lozanna Universitet kasalxonasi (CHUV) atrofida (Bugnon deb nomlanadit) va Epalingesda ([[Lozanna]] shimolida).

Biokimyo boʻlimi, Lozanna universitetining Lyudvig saraton tadqiqot boʻlimi va [[Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti|JSST]] Immunologiya tadqiqot va oʻquv markazi hamda Lozanna universitet kasalxonasining baʼzi laboratoriyalari Epalingesda joylashgan. Biopole Épalinges kampusi yonida qurilgan. Biologiya va tibbiyot fakulteti, shuningdek, Prilly shahridagi toʻrtinchi sayt, Cery psixiatriya kasalxonasini oʻz ichiga oladi.&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Fayl:Hôpital Cantonal Lausanne.jpg|Bugnon 21, [[University Hospital of Lausanne|Lozanna Universitet kasalxonasi]] va Biologiya va Tibbiyot fakulteti dekanatining bosh qarorgohi.
Fayl:ISREC-vue-d’avion-1.jpg|Lozanna immunologiya va infektsiya markazi (CIIL), UNIL- [[University Hospital of Lausanne|CHUV]], [[Épalinges]] (2007).
&lt;/gallery&gt;

== Birlashgan muassasalar ==
[[Fayl:Biopôle_vue_d'ensemble.jpeg|thumb|Épalingesdagi Biopol binolaridan biri (2010). Oʻshandan beri u yerda koʻproq Biopol binolari qurilgan.]]
{{Columns-list|* Kurt Bosch instituti (IUKB)
* Biotibbiy tasvirlash markazi (CIBM)&lt;ref&gt;[http://www.cibm.ch Biotibbiyot tasvirlash markazi] (2011-yil 2-oktabrda tashrif buyurilgan sahifa).&lt;/ref&gt;
* Centre de recherches sur les Lettres Romandes (CRLR)
* Korxona markazi (CEDIDAC)
* Ilg'or modellashtirish fanlari markazi (CADMOS)&lt;ref&gt;[http://www.cadmos.org CADMOS] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160110132825/http://cadmos.org/ |date=2016-01-10 }} (2012-yil 20-fevralda tashrif buyurilgan sahifa).&lt;/ref&gt;
* École romande de santé publique (ERSP)
* Edouard Fleuret fondi (FEF)
* Institut Benjamin Constant (IBC)
Romand des Sciences Bibliques Instituti (IRSB)
* Institut universitaire romand de santé au travail (IST)&lt;ref&gt;[http://www.ist.ch/fr/qui-sommes-nous/qui-sommes-nous.html Institut universitaire romand de santé au travail] {{ webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618135158/http://www.ist.ch/fr/qui-sommes-nous/qui-sommes-nous.html |sana=18-iyun 2012 -yil } } (2011-yil 1-oktabrda tashrif buyurilgan sahifa).&lt;/ref&gt;
* [[AISTS|Xalqaro Sport fanlari va texnologiya akademiyasi (AISTS)]]
*&lt;nowiki&gt; [[Menejmentni rivojlantirish xalqaro instituti|Menejmentni rivojlantirish xalqaro instituti] (IMD)]&lt;/nowiki&gt;
* [[Jan Monnet jamg'armasi Yevropa uchun]]
* Jyul Gonin ko'z kasalxonasi
* [[Ludvig saraton tadqiqoti]]
* [[Shveysariya saraton markazi]]
* [[Ijtimoiy fanlar bo'yicha Shveysariya ekspertiza markazi]]
* [[Shveysariya bioinformatika instituti|Shveysariya bioinformatika instituti (SIB)]]
* [[Shveysariya qiyosiy huquq instituti]]
* [[ISREC|Shveysariya saraton kasalligini eksperimental tadqiqot instituti (ISREC)]]
* [[Gretsiyadagi Shveysariya arxeologiya maktabi]]
* Shveysariya vaktsina tadqiqot instituti&lt;ref&gt;[http://www.swissvaccineresearchinstitute.ch Shveysariya vaktsina tadqiqot instituti] (2012-yil 14-aprelda tashrif buyurilgan sahifa).&lt;/ref&gt;
* Universitet Yuridik Tibbiyot Markazi (CURML)&lt;ref&gt;[http://www.curml.ch Center universitaire romand de médecine légale] (2012-yil 3-iyunda tashrif buyurilgan sahifa).&lt;/ref&gt;
** [[Doping tahlillari bo'yicha Shveysariya laboratoriyasi]]
* [[Jahon sog'ligini saqlash tashkiloti|JSST]] Immunologiya ilmiy-tadqiqot markazi}}.

== Obroʻ va reyting ==
[[Fayl:University-of-lausanne-internef.jpg|thumb|Huquq va jinoiy sudlov fakulteti va biznes va iqtisod fakultetining asosiy binosi]]

Lozanna universiteti doimiy ravishda dunyodagi eng yaxshi 100 ta universitetlar qatoriga kiradi. 2010 va 2018-yillar oraligʻida Leiden Ranking (CWTS) Lozanna universitetini global miqyosda 57-98-oʻrinlarni va Yevropadagi barcha universitetlar orasida 15-38-oʻrinlarni egalladi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.leidenranking.com/|sarlavha=CWTS Leiden Ranking|ish=CWTS Leiden Ranking|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. [[Times Higher Education World University Rankings]] (THE)da maʼlumotlariga koʻra, Lozanna universiteti 2017-yilda dunyo boʻylab hayot haqidagi fanlar boʻyicha 62-oʻrinni egalladi (Shveysariyada 4-oʻrin)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=20-sentabr 2016-yil|sarlavha=World University Rankings 2016-2017 by subject: life sciences|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2017/subject-ranking/life-sciences|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil|ish=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt; QS World University Rankings (QS)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=QS World University Rankings 2010 Results|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010/results|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Lozanna universitetini hayot haqidagi fan va tibbiyot boʻyicha 96-oʻringa qoʻydi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=QS World University Rankings by Faculty 2015/16 - Life Sciences and Medicine|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/faculty-rankings/life-sciences-and-medicine/2015|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil|ish=Top Universities}}&lt;/ref&gt;. [[Jahon universiteti a'zolarining reytingi (ARWU)|Jahon universitetlarining akademik reytingi]] (ARWU)da Lozanna universiteti global miqyosda 101-150-oʻrinlarni egalladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Academic Ranking of World Universities in Life and Agriculture Sciences - 2016 &amp;#124; 2016 Top 100 Universities in Natural Sciences and Mathematics &amp;#124; ARWU-FIELD 2016|url=http://www.shanghairanking.com/FieldLIFE2016.html|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil|ish=www.shanghairanking.com|arxivsana=2016-11-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161120014815/http://www.shanghairanking.com/FieldLIFE2016.html}}&lt;/ref&gt;.

Quyida Lozanna universitetining Leiden Ranking (CWTS) boʻyicha reytinglari keltirilgan.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Yil
! Yevropada
! Dunyoda
|-
! 2015—2018-yillar
| 35
| 98
|-
! 2014-2017
| 38
| 108
|-
! 2013-2016
| 28
| 90
|-
! 2012—2015-yillar
| 34
| 99
|-
! 2011-2014
| 22
| 73
|-
! 2010-2013
| 15
| 57
|-
! 2009-2012
| 31
| 88
|-
! 2008-2011
| 21
| 67
|-
! 2007-2010
| 16
| 67
|-
! 2006-2009
| 14
| 67
|}

== Nashr ==
UNIL oylik bepul ''L’Uniscope'' nomli kampus jurnalini nashr etadi.gʻ&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.unil.ch/unicom/fr/home/menuinst/publications/uniscope/archives-de-luniscope.html|sarlavha=Archives de l'uniscope|ish=www.unil.ch|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil|arxivsana=2021-12-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211222142136/https://www.unil.ch/unicom/fr/home/menuinst/publications/uniscope/archives-de-luniscope.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=''Allez savoir !'' |url=http://www3.unil.ch/wpmu/allezsavoir/liste/ |kirish sanasi=2022-06-15 |arxivsana=2014-02-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20140215163427/http://www3.unil.ch/wpmu/allezsavoir/liste/ }}&lt;/ref&gt;. Bu [[jurnal]] yanvar, may va sentabr oylarida kengroq auditoriyaga (umumiy jamoatchilikka) qaratilgan bepul jurnal hisoblanadi.

Bundan tashqari, ''L’auditoire'' UNIL va EPFL talabalar gazetasi boʻlib, 19 000 bepul nusxada chiqariladi.

== Bitiruvchilar ==

=== ALUMNIL tarmogʻi ===
2011-yilda UNIL bitiruvchilarining ALUMNIL deb nomlangan on-line tarmogʻi yaratildi&lt;ref&gt;[http://www.unil.ch/alumnil ALUMNIL], www.unil.ch (page visited on 1 November 2013).&lt;/ref&gt;. Oʻshandan beri har yili bitiruvchilar uchun muntazam tadbirlar (yil davomida) va yillik ziyofat tashkil etiladi.

=== Royalti ===

* Tailand qiroli Ananda Mahidol (Rama VIII) (1925-1946)
* [[Bhumibol Adulyadej|Tailand qiroli Phumibol Adulyadet (Rama IX)]] (1927-2016)
* Tailand malikasi Galyani Vadhana
* [[Niderlandiya]] shahzodasi Bernxard
* Malika Vera Ignatievna Giedroyc, Litva malikasi va rus-ukrainalik jarroh.

=== Siyosat ===

* Ignazio Kassis, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Ismoil Jem, Turkiya tashqi ishlar vaziri
* Pol Seresole, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Georges-Andre Chevallaz, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Paskal Kuchepin, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Ernest Chuard, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Jan-Paskal Delamuraz, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Vedat Dicleli, [[Turkiya]] Iqtisodiyot va savdo vaziri
* Daniel-Anri Drui, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Florika Fink-Hooijer, taniqli Yevropa davlat xizmatchisi
* Konstant Fornerod, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Shemsettin Gunaltay, [[Turkiya bosh vaziri|Turkiya Bosh vaziri]]
* Maks Xuber, shveysariyalik xalqaro huquqshunos va diplomat, Xalqaro Qizil Xoch qoʻmitasi prezidenti * Antuan Lui Jon Ruchonnet, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Fazil Küçük, [[Kipr Respublikasi]] birinchi vitse-prezidenti
* Paskoal Mokumbi, [[Mozambik]] Bosh vaziri
* [[Benito Mussolini]], Italiya Bosh vaziri, [[Italiya]] Dyusi
* Marsel Pilet-Golaz, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Eugene Ruffy, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Mark-Emil Ruchet, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Muhammad Said, [[Eron]] Bosh vaziri
* Jonas Savimbi, UNITA rahbari, [[Angola]]dagi anti-kommunistik isyonchi guruh
* Lutz Graf Shverin fon Krosigk, [[Germaniya]] Reyxining etakchi vaziri.

=== Biznes ===

* Jan-Klod Biver, Hublot bosh direktori
* Louis C. Camilleri, Philip Morris International bosh direktori
* Jan Klod Gandur, Addax Petroleum bosh direktori&lt;ref name=&quot;Fg&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Jean Claude Gandur|url=http://fg-art.org/en/jeanclaudegandur.html|ish=Fg-art.org|kirish sanasi=6-noyabr 2014-yil|arxivsana=2014-11-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141106121951/http://fg-art.org/en/jeanclaudegandur.html}}&lt;/ref&gt;.

=== Adabiyotlar ===

* Filipp Jakkottet, shveysariyalik shoir
* [[Jamolzoda|Muhammad Ali Jamolzoda]], taniqli [[eron]] yozuvchisi
* Edmond Pidoux, shveysariyalik shoir va yozuvchi
* Charlz Ferdinand Ramuz, shveysariyalik yozuvchi.

=== Olimlar ===

* Jak Dubochet (1942-), biofizik va [[Kimyo boʻyicha Nobel mukofoti|kimyo boʻyicha 2017-yilgi Nobel mukofoti]] hammuallifi.
* Per Gilliard (1879-1962), fransuz professori, [[Faxriy legion ordeni]] sohibi
* Leo Arye Mayer (1895-1959), [[Quddus yahudiy universiteti|Quddus Ibroniy universiteti]] rektori.
* [[Pareto Vilfredo|Vilfredo Pareto]] (1848-1923) Iqtisodchi, muhandis, sotsiolog, [[Falsafa|faylasuf]], Lozanna universitetining iqtisod professori, Lozanna iqtisodiyot maktabining asoschisi, Léon Valras bilan birga
* Jan Pikard (1884-1963), Shveysariyada tugʻilgan amerikalik kimyogar, muhandis, [[professor]] va baland togʻli sharchi.
* Martin Rebetez (1961-), shveysariyalik iqlimshunos
* Georges de Rham (1903-1990), shveysariyalik matematik, differentsial topologiyaga qoʻshgan hissasi bilan mashhur.
* Pedro Rossello (1897-1970), kataloniyalik oʻqituvchi va Xalqaro taʼlim byurosi direktorining oʻrinbosari.
* Jan de Serres (1540-1598), fransuz gumanisti, Platon tarjimoni, kalvinist.
* Léon Valras (1834-1910) iqtisodchi, Lozanna universitetining iqtisod professori, Lozanna iqtisodiyot maktabining asoschisi, Vilfredo Pareto bilan birga
* Luc E. Weber (1941-), Jeneva universiteti faxriy rektori
* Aleksandr Yersin (1863-1943), shveysariyalik fransuz shifokori, bubon vabosi uchun mas’ul boʻlgan tayoqchani kashf etgan.
* Zaxarina Dimitrova (1873-1940), bolgar shifokori, „Fuqaroviy xizmatlari uchun“ ordeni sohibi, xayriyachi.

=== Boshqalar ===

* [[Sepp Blatter|Zepp Blatter]], [[FIFA]] prezidenti
* Avraam Davel, Vod kantonining mustaqillik qahramoni
* Akbar Etemad, Eron Atom energiyasi tashkiloti prezidenti
* Kristof Kekkeis, Shveysariya armiyasi boshligʻi
* Klod Nikolye, shveysariyalik astronavt
* Bertrand Piccard, shveysariyalik psixiatr va balonist
* Nikolaus Senn (1926-2014), ''Schweizerische Bankgesellschaft'' direktori.

== Lozanna maktabi ==
[[Iqtisodiyot]] boʻyicha neoklassik maktab Lozanna universitetining ikki professori: Léon Valras va [[Pareto Vilfredo|Vilfredo Pareto]] tomonidan asos solingan. Lozanna maktabi umumiy muvozanat nazariyasi hamda [[Marjinalizm|marjinalistik]] inqilobning rivojlanishi bilan bogʻliq.

== Yana qarang ==

* [[Charlz Guillaume Loys de Bochat]]
* [[Shveysariyadagi roʻyxatga olish boʻyicha eng yirik universitetlar roʻyxati]]
* [[Yevropadagi zamonaviy universitetlar roʻyxati (1801-1945)]]
* [[Shveysariyadagi universitetlar roʻyxati]]
* [[Lozanna kanton va universitet kutubxonasi]]
* [[Xalqaro sport fanlari va texnologiyalari akademiyasi (AISTS)]]
* [[Yevropa uchun Jan Monne jamgʻarmasi]]
* [[Gretsiyadagi Shveysariya arxeologiya maktabi]]
* [[Lozanna Universitet kasalxonasi (CHUV)]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

=== Bibliografiya ===

* (in French) Jean-Philippe Leresche, Frédéric Joye-Cagnard, Martin Benninghoff and Raphaël Ramuz, ''Gouverner les universités. L’exemple de la coordination Genève-Lausanne (1990-2010)'', [[Politexnika va universitet romanlarini chop etadi|Presses polytechniques et universitaires romandes]], 2012 ({{ISBN|9782880749316}}).
* (in French) Nadja Maillard, ''L’Université de Lausanne à Dorigny'', Éditions Infolio, 488 pages, 2013 ({{ISBN|978-2-88474-280-1}}).

== Havolalar ==

* (in English) {{Rasmiy sayt|http://www.unil.ch/central/en/home.html}}
* (in French) [http://www.bcu-lausanne.ch Cantonal and University Library of Lausanne]

[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]
[[Turkum:Shveysariyadagi universitetlar]]</text>
      <sha1>lpxtpdlhnzztqkz9xan5e7bor64mmlp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273017</id>
      <parentid>6273016</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21661" sha1="9yqkjwx8bokbfgk2pi017edpd69asws" xml:space="preserve">'''Lozanna universiteti''' ('''UNIL''' ; {{lang-fr|Université de Lausanne}}) – [[Shveysariya]]ning [[Lozanna]] shahrida 1537-yilda protestant [[Teologiya|ilohiyot]] maktabi sifatida tashkil etilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.unil.ch/central/en/home/menuinst/unil-en-bref/hier-et-aujourdhui/lunil-au-16e-siecle.html|sarlavha=The UNIL in the 16th century}}{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, 1890-yilda universitetga aylantirilgan. Universitet Shveysariyadagi ikkinchi eng qadimiy universitet va dunyodagi eng qadimgi universitetlardan biri hisoblanadi. 2017-yil kuz holatiga koʻra, universitetda 15 mingga yaqin talaba va 3300 nafar xodim tahsil oladi va ishlaydi. Taxminan 1500 nafar xalqaro talabalar universitetda (120 millat vakillari) tahsil oladi, bu universitetda dunyoga mashhur universitetlar bilan almashinuv dasturlari, jumladan, keng oʻquv rejasi mavjud.

2005-yildan beri universitet Boloniya jarayoni talablariga amal qiladi. 2011 [[Times Higher Education World University Rankings]]&lt;ref name=&quot;timeshighereducation.co.uk&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2011/world-ranking|sarlavha=World University Rankings|sana=13-aprel 2015-yil|ish=Times Higher Education (THE)|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil}}&lt;/ref&gt; da Lozanna universitetini global miqyosda 116-oʻrinni egalladi. CWTS [[Leiden]] Ranking 2015 da Lozanna universiteti Yevropada 11-oʻrinda, jahon miqyosida esa 750 ta universitet orasida 41-oʻrinda turadi.

Universitet [[École polytechnique]] fédérale de Lozanne (EPFL) bilan birgalikda [[Jeneva koʻli]] boʻyida katta kampusni tashkil qiladi.

== Tarix ==
[[Fayl:Palais_de_Rumine_1.jpg|thumb|Palais de Rumine, Lozanna universitetining sobiq binolaridan biri]]
[[Fayl:Vue_aérienne_EPFL_07-2009.jpg|thumb| Lozannadagi Shveysariya Federal Texnologiya Instituti (EPFL) va Lozanna Universiteti [[Jeneva koʻli]] yaqinida katta kampusni tashkil qiladi.]]

Universitet 1537-yilda ''Schola Lausannensis'' nomi bilan tashkil etilgan boʻlib, Bern ([[Savoyya gersogligi]]dan Vod-Baroniya) hududini anneksiya qilganidan bir yil oʻtib, cherkov uchun pastorlarni tayyorlash maqsadida [[Teologiya|ilohiyot]] maktabi sifatida tashkil etilgan. U oʻzining dastlabki yillarida birinchi va 1559-yilda Jeneva Akademiyasi tashkil etilgunga qadar yagona fransuz tilidagi [[Protestantizm|protestant]] ilohiyot maktabi boʻlgani uchun katta shuhrat qozongan. U tezda gumanistik taʼlim markaziga aylandi, uning professorlari orasida Korderius va Selio Sekondo Kurione kabi mutafakkirlari bor.1558-yilda maktabda 700 oʻquvchi bor edi. Keyingi yillarda ilmiy xodimlarning bir nechta aʼzolari, jumladan [[rektor]] Teodor Beza va Per Viret yangi tashkil etilgan Jeneva akademiyasiga qoʻshilish uchun oʻz oʻrinlarini isteʼfoga chiqarganlaridan soʻng, u pasayish davriga kirdi.

XVII-asrda institut '''Lozanna akademiyasi''' (''Academie de Lausanne'') nomi bilan tanildi. 1741-yilda u 150 talaba va yetti professorni oʻz ichiga oladi. 1837-yildan boshlab akademiya Vod kantoni hokimiyati tomonidan modernizatsiya qilinib, uchta fakultetga boʻlingan dunyoviy institutga aylandi. U XIX-asrning ikkinchi yarmida kengayishda davom etdi, 1890-yilgacha tibbiyot kursining tashkil etilishi bilan akademiya universitet nomi va maqomini oldi.

1909-yilda Rudolf Archibald Reiss dunyodagi birinchi sud-tibbiyot maktabiga asos soldi.

1970-yildan boshlab universitet asta-sekin Lozannaning eski markazidan, sobori va Châto atrofidan, Dorignidagi hozirgi joyiga koʻchib oʻtdi.

&lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asrning oxirlarida Lozanna, Jeneva va Neushatel fransuz tilida soʻzlashuvchi universitetlar hamda Lozannadagi Shveysariya Federal Texnologiya Instituti (EPFL) bilan hamkorlikda yanada koʻproq hamkorlik va rivojlanishga qaratilgan ulkan loyiha boshlanganiga guvoh boʻldi. Boshqalar qatorida, bu matematika, fizika va kimyo boʻlimlarining universitetdan EPFLga oʻtkazilishiga olib keldi.Ushbu koʻchishdan keyin mavjud boʻlgan mablagʻlar universitetda hayot fanlarini rivojlantirishga, shu jumladan Integrativ genomika markazini yaratishga yoʻnaltirildi.

2003-yilda hayot va insoniy fanlarga yoʻnaltirilgan ikkita yangi fakultet tashkil etildi: [[biologiya]] va tibbiyot fakulteti va geofanlar va atrof-muhit fakulteti.

2014-yil 1-yanvarda Shveysariya Davlat boshqaruvi oliy maktabi (IDHEAP) Lozanna universitetiga birlashtirildi&lt;ref&gt;[http://www.unil.ch/webdav/site/central/shared/docs/rapport_12.pdf Rapport annuel 2012 de l’Université de Lausanne]{{Oʻlikhavola|date=avgust 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, www.unil.ch (page visited on 30 May 2013).&lt;/ref&gt;.

2021-yil avgust oyidan boshlab Lozanna universiteti rektori Frederik Herman; undan oldin universitetni Nuriya Ernandes (2016-2021) va Dominik Arlettaz (2006-2016) boshqargan.

== Fakultetlar va maktablar ==
Lozanna universiteti yetti [[fakultet]]dan iborat:

* Sanʼat fakulteti (''[[:fr:Faculté des lettres de l'université de Lausanne|Faculté des Lettres]]'')
* Biologiya va tibbiyot fakulteti (FBM)
* Biznes va iqtisodiyot fakulteti (HEC), Lozanna HEC deb ham ataladi
* Geologiya va atrof-muhit fakulteti (GSE)
* Huquq, jinoiy adliya va davlat boshqaruvi fakulteti (FDSC), shu jumladan Shveysariya davlat boshqaruvi oliy maktabi
* Ijtimoiy va siyosiy fanlar fakulteti (SSP)
* Ilohiyot va dinshunoslik fakulteti (FTSR)

Lozanna universiteti shuningdek, maktablar va turli boʻlimlarni oʻz ichiga oladi, jumladan, lekin ular bilan cheklanmagan:

* Jinoiy sudlov maktabi (ESC)
* Chet til sifatida [[fransuz tili]] maktabi (EFLE)
* Fransuz yozgi va qishki kurslari (''Cours de vacances'')
* Fan-jamiyat interfeysi.

== Kampus ==

=== Asosiy kampus ===
Asosiy kampus hozir [[Lozanna]] shahri tashqarisida, Dorigni shahrida, [[Jeneva koʻli|Leman koʻli]] boʻyida joylashgan. U Lozannadagi Shveysariya Federal Texnologiya Institutiga (EPFL) qoʻshni boʻlib, ikki maktab birgalikda 20 000 ga yaqin talabalarni qabul qiladi.

UNIL va EPFL kampusda, [[Jeneva koʻli]]&lt;ref&gt;[http://sport.unil.ch Service des sports UNIL-EPFL], sport.unil.ch (page visited on 10 May 2013).&lt;/ref&gt; qirgʻogʻida joylashgan faol sport markazini baham koʻradi va ularning kampusi ham velosiped tranporti bilan jihozlangan&lt;ref&gt;[https://www.publibike.ch/en/campus.html Campus roule], www.publibike.ch (page visited on 15 May 2013).&lt;/ref&gt;.

Universitet kampusi alohida binolardan iborat boʻlib, ular orasida park va dendropark mavjud. Universitet kutubxonasi ovqatlanish zali sifatida ham xizmat qiladi va markazda joylashgan. Kutubxonadan sport maydonchalari boʻylab [[Jeneva koʻli]] va Fransiya va Shveysariya Alp togʻlari koʻrinish mumkin.

Shveysariya qiyosiy huquq instituti va Shveysariya bioinformatika institutining markaziy boshqaruvi ham asosiy kampusda joylashgan.&lt;gallery class=&quot;center&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
Fayl:UNIL-p1010659.jpg|Huquq va jinoiy sudlov [[HEC Lausanne|fakulteti hamda Biznes va iqtisod fakultetining]] asosiy binosi.
Fayl:University-of-lausanne-extranef.jpg|Extranef binosi.
Fayl:Bibliothèque Édouard Fleuret au soir 01.jpg|Edouard Fleuret kutubxonasi paviloni.
Fayl:EPFL-p1010642.jpg|Lozanna universitetining Genopod binosida Lozanna universitetining Integrativ genomika markazi va [[Swiss Institute of Bioinformatics|Shveysariya bioinformatika institutining]] markaziy maʼmuriyati joylashgan.
Fayl:EPFL-p1010628.jpg|UNIL jinoiy sudlov maktabi dunyodagi eng qadimgi sud ekspertizasi maktabi boʻlib, sud-tibbiyot fanlari boʻyicha toʻliq taʼlimni taklif qiladigan yagona Yevropa institutlaridan biridir.
Fayl:Anthropole UNIL.jpg|Antropol binosi.
Fayl:UNIL-p1010650.jpg|Unithèque binosi UNILning asosiy kampusidagi [[Cantonal and University Library of Lausanne|Lozanna kanton va universitet kutubxonasining]] ikkita joyidan biriga ega.
Fayl:ISDC exterior south.jpg|[[Swiss Institute of Comparative Law|Shveysariya qiyosiy huquq instituti]], Lozanna universiteti kampusida.
Fayl:Geopolis unil lausanne switzerland.jpg|Geopolis binosi: Geologiya va atrof-muhit fakulteti va ijtimoiy va siyosiy fanlar fakulteti
Fayl:2020-01-09 Media Tour Youth Olympic Village Lausanne (2020 Winter Youth Olympics) by Martin Rulsch 79.jpg|Vorteks binosi, talabalar turar joyi
&lt;/gallery&gt;

=== Boshqa joylar ===
Koʻl boʻyidagi asosiy kampusdan tashqari, Lozanna universitetida boshqa joylar ham mavjud. Biologiya va tibbiyot fakulteti yana ikkita joyda joylashgan: Lozanna Universitet kasalxonasi (CHUV) atrofida (Bugnon deb nomlanadit) va Epalingesda ([[Lozanna]] shimolida).

Biokimyo boʻlimi, Lozanna universitetining Lyudvig saraton tadqiqot boʻlimi va [[Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti|JSST]] Immunologiya tadqiqot va oʻquv markazi hamda Lozanna universitet kasalxonasining baʼzi laboratoriyalari Epalingesda joylashgan. Biopole Épalinges kampusi yonida qurilgan. Biologiya va tibbiyot fakulteti, shuningdek, Prilly shahridagi toʻrtinchi sayt, Cery psixiatriya kasalxonasini oʻz ichiga oladi.&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Fayl:Hôpital Cantonal Lausanne.jpg|Bugnon 21, [[University Hospital of Lausanne|Lozanna Universitet kasalxonasi]] va Biologiya va Tibbiyot fakulteti dekanatining bosh qarorgohi.
Fayl:ISREC-vue-d’avion-1.jpg|Lozanna immunologiya va infektsiya markazi (CIIL), UNIL- [[University Hospital of Lausanne|CHUV]], [[Épalinges]] (2007).
&lt;/gallery&gt;

== Birlashgan muassasalar ==
[[Fayl:Biopôle_vue_d'ensemble.jpeg|thumb|Épalingesdagi Biopol binolaridan biri (2010). Oʻshandan beri u yerda koʻproq Biopol binolari qurilgan.]]
{{Columns-list|* Kurt Bosch instituti (IUKB)
* Biotibbiy tasvirlash markazi (CIBM)&lt;ref&gt;[http://www.cibm.ch Biotibbiyot tasvirlash markazi] (2011-yil 2-oktabrda tashrif buyurilgan sahifa).&lt;/ref&gt;
* Centre de recherches sur les Lettres Romandes (CRLR)
* Korxona markazi (CEDIDAC)
* Ilg'or modellashtirish fanlari markazi (CADMOS)&lt;ref&gt;[http://www.cadmos.org CADMOS] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160110132825/http://cadmos.org/ |date=2016-01-10 }} (2012-yil 20-fevralda tashrif buyurilgan sahifa).&lt;/ref&gt;
* École romande de santé publique (ERSP)
* Edouard Fleuret fondi (FEF)
* Institut Benjamin Constant (IBC)
Romand des Sciences Bibliques Instituti (IRSB)
* Institut universitaire romand de santé au travail (IST)&lt;ref&gt;[http://www.ist.ch/fr/qui-sommes-nous/qui-sommes-nous.html Institut universitaire romand de santé au travail] {{ webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618135158/http://www.ist.ch/fr/qui-sommes-nous/qui-sommes-nous.html |sana=18-iyun 2012 -yil } } (2011-yil 1-oktabrda tashrif buyurilgan sahifa).&lt;/ref&gt;
* [[AISTS|Xalqaro Sport fanlari va texnologiya akademiyasi (AISTS)]]
*&lt;nowiki&gt; [[Menejmentni rivojlantirish xalqaro instituti|Menejmentni rivojlantirish xalqaro instituti] (IMD)]&lt;/nowiki&gt;
* [[Jan Monnet jamg'armasi Yevropa uchun]]
* Jyul Gonin ko'z kasalxonasi
* [[Ludvig saraton tadqiqoti]]
* [[Shveysariya saraton markazi]]
* [[Ijtimoiy fanlar bo'yicha Shveysariya ekspertiza markazi]]
* [[Shveysariya bioinformatika instituti|Shveysariya bioinformatika instituti (SIB)]]
* [[Shveysariya qiyosiy huquq instituti]]
* [[ISREC|Shveysariya saraton kasalligini eksperimental tadqiqot instituti (ISREC)]]
* [[Gretsiyadagi Shveysariya arxeologiya maktabi]]
* Shveysariya vaktsina tadqiqot instituti&lt;ref&gt;[http://www.swissvaccineresearchinstitute.ch Shveysariya vaktsina tadqiqot instituti] (2012-yil 14-aprelda tashrif buyurilgan sahifa).&lt;/ref&gt;
* Universitet Yuridik Tibbiyot Markazi (CURML)&lt;ref&gt;[http://www.curml.ch Center universitaire romand de médecine légale] (2012-yil 3-iyunda tashrif buyurilgan sahifa).&lt;/ref&gt;
** [[Doping tahlillari bo'yicha Shveysariya laboratoriyasi]]
* [[Jahon sog'ligini saqlash tashkiloti|JSST]] Immunologiya ilmiy-tadqiqot markazi}}.

== Obroʻ va reyting ==
[[Fayl:University-of-lausanne-internef.jpg|thumb|Huquq va jinoiy sudlov fakulteti va biznes va iqtisod fakultetining asosiy binosi]]

Lozanna universiteti doimiy ravishda dunyodagi eng yaxshi 100 ta universitetlar qatoriga kiradi. 2010 va 2018-yillar oraligʻida Leiden Ranking (CWTS) Lozanna universitetini global miqyosda 57-98-oʻrinlarni va Yevropadagi barcha universitetlar orasida 15-38-oʻrinlarni egalladi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.leidenranking.com/|sarlavha=CWTS Leiden Ranking|ish=CWTS Leiden Ranking|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. [[Times Higher Education World University Rankings]] (THE)da maʼlumotlariga koʻra, Lozanna universiteti 2017-yilda dunyo boʻylab hayot haqidagi fanlar boʻyicha 62-oʻrinni egalladi (Shveysariyada 4-oʻrin)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=20-sentabr 2016-yil|sarlavha=World University Rankings 2016-2017 by subject: life sciences|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2017/subject-ranking/life-sciences|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil|ish=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt; QS World University Rankings (QS)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=QS World University Rankings 2010 Results|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010/results|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Lozanna universitetini hayot haqidagi fan va tibbiyot boʻyicha 96-oʻringa qoʻydi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=QS World University Rankings by Faculty 2015/16 - Life Sciences and Medicine|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/faculty-rankings/life-sciences-and-medicine/2015|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil|ish=Top Universities}}&lt;/ref&gt;. [[Jahon universiteti a'zolarining reytingi (ARWU)|Jahon universitetlarining akademik reytingi]] (ARWU)da Lozanna universiteti global miqyosda 101-150-oʻrinlarni egalladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Academic Ranking of World Universities in Life and Agriculture Sciences - 2016 &amp;#124; 2016 Top 100 Universities in Natural Sciences and Mathematics &amp;#124; ARWU-FIELD 2016|url=http://www.shanghairanking.com/FieldLIFE2016.html|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil|ish=www.shanghairanking.com|arxivsana=2016-11-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161120014815/http://www.shanghairanking.com/FieldLIFE2016.html}}&lt;/ref&gt;.

Quyida Lozanna universitetining Leiden Ranking (CWTS) boʻyicha reytinglari keltirilgan.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Yil
! Yevropada
! Dunyoda
|-
! 2015—2018-yillar
| 35
| 98
|-
! 2014-2017
| 38
| 108
|-
! 2013-2016
| 28
| 90
|-
! 2012—2015-yillar
| 34
| 99
|-
! 2011-2014
| 22
| 73
|-
! 2010-2013
| 15
| 57
|-
! 2009-2012
| 31
| 88
|-
! 2008-2011
| 21
| 67
|-
! 2007-2010
| 16
| 67
|-
! 2006-2009
| 14
| 67
|}

== Nashr ==
UNIL oylik bepul ''L’Uniscope'' nomli kampus jurnalini nashr etadi.gʻ&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.unil.ch/unicom/fr/home/menuinst/publications/uniscope/archives-de-luniscope.html|sarlavha=Archives de l'uniscope|ish=www.unil.ch|kirish sanasi=19-aprel 2021-yil|arxivsana=2021-12-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211222142136/https://www.unil.ch/unicom/fr/home/menuinst/publications/uniscope/archives-de-luniscope.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=''Allez savoir !'' |url=http://www3.unil.ch/wpmu/allezsavoir/liste/ |kirish sanasi=2022-06-15 |arxivsana=2014-02-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20140215163427/http://www3.unil.ch/wpmu/allezsavoir/liste/ }}&lt;/ref&gt;. Bu [[jurnal]] yanvar, may va sentabr oylarida kengroq auditoriyaga (umumiy jamoatchilikka) qaratilgan bepul jurnal hisoblanadi.

Bundan tashqari, ''L’auditoire'' UNIL va EPFL talabalar gazetasi boʻlib, 19 000 bepul nusxada chiqariladi.

== Bitiruvchilar ==

=== ALUMNIL tarmogʻi ===
2011-yilda UNIL bitiruvchilarining ALUMNIL deb nomlangan on-line tarmogʻi yaratildi&lt;ref&gt;[http://www.unil.ch/alumnil ALUMNIL], www.unil.ch (page visited on 1 November 2013).&lt;/ref&gt;. Oʻshandan beri har yili bitiruvchilar uchun muntazam tadbirlar (yil davomida) va yillik ziyofat tashkil etiladi.

=== Royalti ===

* Tailand qiroli Ananda Mahidol (Rama VIII) (1925-1946)
* [[Bhumibol Adulyadej|Tailand qiroli Phumibol Adulyadet (Rama IX)]] (1927-2016)
* Tailand malikasi Galyani Vadhana
* [[Niderlandiya]] shahzodasi Bernxard
* Malika Vera Ignatievna Giedroyc, Litva malikasi va rus-ukrainalik jarroh.

=== Siyosat ===

* Ignazio Kassis, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Ismoil Jem, Turkiya tashqi ishlar vaziri
* Pol Seresole, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Georges-Andre Chevallaz, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Paskal Kuchepin, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Ernest Chuard, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Jan-Paskal Delamuraz, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Vedat Dicleli, [[Turkiya]] Iqtisodiyot va savdo vaziri
* Daniel-Anri Drui, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Florika Fink-Hooijer, taniqli Yevropa davlat xizmatchisi
* Konstant Fornerod, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Shemsettin Gunaltay, [[Turkiya bosh vaziri|Turkiya Bosh vaziri]]
* Maks Xuber, shveysariyalik xalqaro huquqshunos va diplomat, Xalqaro Qizil Xoch qoʻmitasi prezidenti * Antuan Lui Jon Ruchonnet, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Fazil Küçük, [[Kipr Respublikasi]] birinchi vitse-prezidenti
* Paskoal Mokumbi, [[Mozambik]] Bosh vaziri
* [[Benito Mussolini]], Italiya Bosh vaziri, [[Italiya]] Dyusi
* Marsel Pilet-Golaz, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Eugene Ruffy, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Mark-Emil Ruchet, Shveysariya Konfederatsiyasi prezidenti
* Muhammad Said, [[Eron]] Bosh vaziri
* Jonas Savimbi, UNITA rahbari, [[Angola]]dagi anti-kommunistik isyonchi guruh
* Lutz Graf Shverin fon Krosigk, [[Germaniya]] Reyxining etakchi vaziri.

=== Biznes ===

* Jan-Klod Biver, Hublot bosh direktori
* Louis C. Camilleri, Philip Morris International bosh direktori
* Jan Klod Gandur, Addax Petroleum bosh direktori&lt;ref name=&quot;Fg&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Jean Claude Gandur|url=http://fg-art.org/en/jeanclaudegandur.html|ish=Fg-art.org|kirish sanasi=6-noyabr 2014-yil|arxivsana=2014-11-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141106121951/http://fg-art.org/en/jeanclaudegandur.html}}&lt;/ref&gt;.

=== Adabiyotlar ===

* Filipp Jakkottet, shveysariyalik shoir
* [[Jamolzoda|Muhammad Ali Jamolzoda]], taniqli [[eron]] yozuvchisi
* Edmond Pidoux, shveysariyalik shoir va yozuvchi
* Charlz Ferdinand Ramuz, shveysariyalik yozuvchi.

=== Olimlar ===

* Jak Dubochet (1942-), biofizik va [[Kimyo boʻyicha Nobel mukofoti|kimyo boʻyicha 2017-yilgi Nobel mukofoti]] hammuallifi.
* Per Gilliard (1879-1962), fransuz professori, [[Faxriy legion ordeni]] sohibi
* Leo Arye Mayer (1895-1959), [[Quddus yahudiy universiteti|Quddus Ibroniy universiteti]] rektori.
* [[Pareto Vilfredo|Vilfredo Pareto]] (1848-1923) Iqtisodchi, muhandis, sotsiolog, [[Falsafa|faylasuf]], Lozanna universitetining iqtisod professori, Lozanna iqtisodiyot maktabining asoschisi, Léon Valras bilan birga
* Jan Pikard (1884-1963), Shveysariyada tugʻilgan amerikalik kimyogar, muhandis, [[professor]] va baland togʻli sharchi.
* Martin Rebetez (1961-), shveysariyalik iqlimshunos
* Georges de Rham (1903-1990), shveysariyalik matematik, differentsial topologiyaga qoʻshgan hissasi bilan mashhur.
* Pedro Rossello (1897-1970), kataloniyalik oʻqituvchi va Xalqaro taʼlim byurosi direktorining oʻrinbosari.
* Jan de Serres (1540-1598), fransuz gumanisti, Platon tarjimoni, kalvinist.
* Léon Valras (1834-1910) iqtisodchi, Lozanna universitetining iqtisod professori, Lozanna iqtisodiyot maktabining asoschisi, Vilfredo Pareto bilan birga
* Luc E. Weber (1941-), Jeneva universiteti faxriy rektori
* Aleksandr Yersin (1863-1943), shveysariyalik fransuz shifokori, bubon vabosi uchun mas’ul boʻlgan tayoqchani kashf etgan.
* Zaxarina Dimitrova (1873-1940), bolgar shifokori, „Fuqaroviy xizmatlari uchun“ ordeni sohibi, xayriyachi.

=== Boshqalar ===

* [[Sepp Blatter|Zepp Blatter]], [[FIFA]] prezidenti
* Avraam Davel, Vod kantonining mustaqillik qahramoni
* Akbar Etemad, Eron Atom energiyasi tashkiloti prezidenti
* Kristof Kekkeis, Shveysariya armiyasi boshligʻi
* Klod Nikolye, shveysariyalik astronavt
* Bertrand Piccard, shveysariyalik psixiatr va balonist
* Nikolaus Senn (1926-2014), ''Schweizerische Bankgesellschaft'' direktori.

== Lozanna maktabi ==
[[Iqtisodiyot]] boʻyicha neoklassik maktab Lozanna universitetining ikki professori: Léon Valras va [[Pareto Vilfredo|Vilfredo Pareto]] tomonidan asos solingan. Lozanna maktabi umumiy muvozanat nazariyasi hamda [[Marjinalizm|marjinalistik]] inqilobning rivojlanishi bilan bogʻliq.

== Yana qarang ==

* [[Charlz Guillaume Loys de Bochat]]
* [[Shveysariyadagi roʻyxatga olish boʻyicha eng yirik universitetlar roʻyxati]]
* [[Yevropadagi zamonaviy universitetlar roʻyxati (1801-1945)]]
* [[Shveysariyadagi universitetlar roʻyxati]]
* [[Lozanna kanton va universitet kutubxonasi]]
* [[Xalqaro sport fanlari va texnologiyalari akademiyasi (AISTS)]]
* [[Yevropa uchun Jan Monne jamgʻarmasi]]
* [[Gretsiyadagi Shveysariya arxeologiya maktabi]]
* [[Lozanna Universitet kasalxonasi (CHUV)]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

=== Bibliografiya ===

* (in French) Jean-Philippe Leresche, Frédéric Joye-Cagnard, Martin Benninghoff and Raphaël Ramuz, ''Gouverner les universités. L’exemple de la coordination Genève-Lausanne (1990-2010)'', [[Politexnika va universitet romanlarini chop etadi|Presses polytechniques et universitaires romandes]], 2012 ({{ISBN|9782880749316}}).
* (in French) Nadja Maillard, ''L’Université de Lausanne à Dorigny'', Éditions Infolio, 488 pages, 2013 ({{ISBN|978-2-88474-280-1}}).

== Havolalar ==

* (in English) {{Rasmiy sayt|http://www.unil.ch/central/en/home.html}}
* (in French) [http://www.bcu-lausanne.ch Cantonal and University Library of Lausanne].

[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]
[[Turkum:Shveysariyadagi universitetlar]]</text>
      <sha1>9yqkjwx8bokbfgk2pi017edpd69asws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Irina Viner-Usmonova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>740792</id>
    <revision>
      <id>6272758</id>
      <parentid>6193248</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24645" sha1="kictnet3udlemnce0j8eoqp3on4xsua" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = Irina Alexandrovna Viner-Usmanova
 | asl ismi             = {{lang-ru|Ирина Александровна Винер-Усманова}}
 | portret              = Церемония награждения медалью «Герой Труда Российской Федерации» 12.jpg
 | tavsif               = 
 | tugʻilgan paytidagi ismi = Irina Aleksandrovna Viner
 | tavallud sanasi      = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1948|07|30|df=yes}}
 | tavallud joyi        = [[Samarqand]], [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]], [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SovetIttifoqi]]
 | onasi                = Zoya Zinovyevna Viner
 | otasi                = Aleksandr Efimovich Viner
 | turmush oʻrtogʻi     = [[Alisher Usmonov]]
 | bolalari             = Anton Viner
 | kasbi                = Rossiya badiiy gimnastikasi bosh murabbiyi 2001-hozirgacha
 | mukofotlari          = [[Fayl:Hero of Labour Russia medal.png|20px|link=Hero of Labour of the Russian Federation]]
 | faoliyat_yillari     = 
}}
'''Irina Aleksandrovna Viner-Usmonova''' ({{lang-ru|Ирина Александровна Винер-Усманова}}; 1948-yil 30-iyulda tugʻilgan) — asl millati rus rossiyalik [[Badiiy gimnastika|badiiy gimnastika boʻyicha]] murabbiy, [[Rossiya milliy futbol terma jamoasi|Rossiya terma jamoasi]] bosh murabbiyi, [[Butunrossiya badiiy gimnastika federatsiyasi|Rossiya badiiy gimnastika federatsiyasi]] prezidenti, Xalqaro gimnastika federatsiyasining badiiy gimnastika texnik qoʻmitasi sobiq vitse-prezidenti.

2015-yilda Viner jahon sportidagi ulkan yutuqlari uchun Olimpiya ordeni bilan taqdirlandi va Viner tarixdagi gimnastika boʻyicha ushbu mukofotni olgan birinchi murabbiyga aylandi. [[Xalqaro olimpiada qoʻmitasi|Xalqaro olimpiya qoʻmitasi]] prezidenti Tomas Bax unga mukofotni shaxsan topshirdi&lt;ref name=&quot;Stadium.ru&quot;/&gt;

Viner gimnastika boʻyicha barcha davrlarning eng muvaffaqiyatli murabbiylaridan biri boʻlib, uning shogirdlari orasida koʻpkurash boʻyicha soʻnggi oltita Olimpiya chempionlaridan beshtasi bor: [[Margarita Mamun]] (2016), Yevgeniya Kanaeva (2008, 2012), Alina Kabaeva (2004) va Yuliya Barsukova (2000)&lt;ref name=&quot;vesti&quot;/&gt;

U biznes magnati, Rossiyaning sobiq eng boy odami boʻlgan, 20 milliard dollardan ortiq boylikka ega [[Alisher Usmonov]]ga turmushga chiqqan&lt;ref name=&quot;forbes&quot;/&gt;

== Shaxsiy hayoti ==
Viner [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]][[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|ning]] [[Samarqand]] shahrida tugʻilgan. Uning otasi Aleksandr Oʻzbekiston xalq rassomi boʻlgan. Uning onasi Zoya shifokor edi. Viner [[Yahudiylar|yahudiy]],&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://yivoencyclopedia.org/printarticle.aspx?id=2278&amp;print=auto|sarlavha=YIVO &amp;#124; Sport: Jews in Sport in the USSR|ish=yivoencyclopedia.org}}&lt;/ref&gt;... va [https://ru.hellomagazine.com/ Rossiyaning Hello jurnaliga] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201129090906/https://ru.hellomagazine.com/ |date=2020-11-29 }} bergan intervyusida u [[Ivrit|ibroniycha]] gapirmasa ham, Kabbala haqida oʻqishini aytgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Sabina Dadashova |date=13-yanvar 2014-yil |title=Ирина Винер о спорте, любви и мудрости |language=ruscha |publisher=HELLO! Magazine |url=http://ru.hellomagazine.com/zvezdy/intervyu-i-video/56-irina-viner-o-sporte-lyubvi-i-mudrosti.html |access-date=5-yanvar 2015-yil |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129040315/https://ru.hellomagazine.com/zvezdy/intervyu-i-video/56-irina-viner-o-sporte-lyubvi-i-mudrosti.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Koʻplab davlat mukofotlari qatorida 2007-yilda Rossiya yahudiy jamoalari federatsiyasi tomonidan unga “Tirik afsona” mukofoti berilgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=10-dekabr 2007-yil |title=Ирина Винер и Леонид Рошаль получили премию &quot;Человек года&quot; |language=ruscha |work=Lenta |url=http://lenta.ru/news/2007/12/09/premium |access-date=5-yanvar 2015-yil}}&lt;/ref&gt;.

Hozir Viner rossiyalik magnat [[Alisher Usmonov]] bilan oila qurgan. Alisher Usmonov ham [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Sovet Oʻzbekistonida]] tugʻilgan va [[musulmon]]dir&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Anita Raghavan|sarlavha=The Hard Man of Russia|url=https://www.forbes.com/forbes/2010/0329/billionaires-2010-europe-usmanov-internet-media-hard-man-of-russia.html|ish=[[Forbes]]|qaralgan sana=14-oktabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. U Usmonov bilan yoshligida Toshkentdagi sport saroyida tanishgan va u yerda qilichbozlik bilan shugʻullangan. Ular koʻp yillar oʻtib [[Moskva]]da qayta uchrashishdi&lt;ref name=&quot;vesti&quot;/&gt; Uning birinchi turmushidan 1973-yilda tugʻilgan, keyinchalik Usmonov asrab olgan Anton ismli oʻgʻli bor&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.kommersant.ru/factbook/418849|sarlavha=Антон Винер|sana=26-mart 2013-yil|qaralgan sana=5-yanvar 2015-yil|ish=[[Kommersant]]|til=ruscha}}&lt;/ref&gt;.. Anton koʻchmas mulk investori&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=News|ism=Jewish Business|sarlavha=Why Russia's rhythmic gymnasts are always on top? Ask Irina Viner…|url=https://jewishbusinessnews.com/2015/09/23/why-russias-rhythmic-gymnasts-are-always-on-top-ask-irina-viner/|kirish sanasi=29-yanvar 2022-yil|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyati ==
[[Fayl:Medvedev_and_sport.jpeg|left|thumb|300x300px| (LR) Viner badiiy gimnastikachilar Yana Lukonina, Daria Dmitrieva, Evgeniya Kanaeva, sobiq prezident [[Dmitriy Medvedev]], Daria Kondakova va RG murabbiyi Anna Shumilova bilan]]
Yoshligida Viner balet bilan shugʻullanmoqchi edi, lekin imkoni boʻlmadi. Shuning uchun u 11 yoshida gimnastika bilan shugʻullandi&lt;ref name=&quot;vesti&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=30-iyul 2013-yil |title=Непобедимая Ирина Винер отмечает юбилей |language=ruscha |work=Vesti |url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=1112002 |access-date=5-yanvar 2015-yil}}
&lt;/ref&gt;. Viner uch karra Oʻzbekiston SSR chempioni boʻlgan, Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya institutini tamomlagan. U Toshkent shahrida badiiy gimnastika boʻyicha terma jamoa murabbiyi boʻlib ishlagan va uning qoʻl ostida Venera Zaripova birinchi muvaffaqiyatli gimnastikachiga aylandi. 1990-yilda Viner qisqa muddatga Buyuk Britaniyaga koʻchib oʻtib, Britaniya terma jamoasiga murabbiylik qiladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Keith Elliott |date=15-yanvar 1993-yil |title=Gymnastics: Rhythmic section seeking high notes |work=[[The Independent]] |url=https://www.independent.co.uk/sport/keith-elliott-at-large--gymnastics-rhythmic-section-seeking-high-notes-the-cutting-edge-of-ribbons-has-bred-a-sport-that-reigns-in-spain-but-struggles-to-find-money-in-britain-1478687.html |access-date=5-yanvar 2015-yil}}&lt;/ref&gt;.

Barselonadan keyin Irina Moskvaga koʻchib oʻtdi va Moskva shahar sport assotsiatsiyasida (MCSA) ishlay boshladi. 1992-yildan Irina Viner-Usmonova Olimpiya tayyorlash markazining bosh murabbiyi edi. 2001-yilda Rossiya terma jamoasi bosh murabbiyi, 2008-yilda esa Rossiya badiiy gimnastika federatsiyasi prezidenti boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://allrus.me/growing-olympic-champions-irina-viner/|sarlavha=Russian culture|sana=15-avgust 2013-yil|qaralgan sana=2022-06-22|arxivsana=2025-01-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250125040054/http://allrus.me/growing-olympic-champions-irina-viner/}}&lt;/ref&gt;.

2015-yilda Viner jahon sportidagi ulkan yutuqlari uchun Olimpiya ordeni bilan taqdirlandi. Bu bilan Viner ushbu ushbu medalga erishgan gimnastika boʻyicha birinchi murabbiyga aylantirdi. [[Xalqaro olimpiada qoʻmitasi|Xalqaro olimpiya qoʻmitasi]] prezidenti Tomas Bax unga mukofotni shaxsan topshirdi&lt;ref name=&quot;Stadium.ru&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Thomas Bach, President of IOC handed Irina Viner the awarded of the Olympic Order |work=Stadium.ru |url=http://www.stadium.ru/news/19-07-2015-tomas-bah-vruchil-irine-viner-usmanovoi-orden-mejdunarodnogo-olimpiiskogo-komiteta |access-date=19-iyul 2015-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Irina Viner-Usmanova: Thomas Bach awarded the entire artistic gymnastics |work=vestnikkavkaza |url=http://vestnikkavkaza.net/news/Irina-Viner-Usmanova-Thomas-Bach-awarded-the-entire-artistic-gymnastics.html |access-date=19-iyul 2015-yil |archive-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425090609/http://vestnikkavkaza.net/news/Irina-Viner-Usmanova-Thomas-Bach-awarded-the-entire-artistic-gymnastics.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Viner 2016-yilgi Olimpiada oldidan Margarita Mamunning mashgʻulotlarini yoritgan 2017-yilda efirga chiqqan &quot;Chegara ostida''&quot;'' hujjatli filmida ishtirok etdi. Filmda uning munozarali mashgʻulot usullari, jumladan, doimiy ogʻzaki haqorat, Ma’munga qaratilgan “Sen oʻlasan” va “Go fu** yourself” kabi haqoratlar tasvirlangan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://variety.com/2017/film/reviews/over-the-limit-review-1202620372/|sarlavha=Film Review: 'Over the Limit'|ism=Guy|muallif=Lodge|sana=23-noyabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Catsoulis |first=Jeannette |date=11-oktabr 2018-yil |title=Review: A Russian Gymnast Goes 'Over the Limit' (Published 2018) |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/11/movies/over-the-limit-review.html}}&lt;/ref&gt;.

[https://ru.hellomagazine.com/ Rossiyaning Salom jurnaliga!] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201129090906/https://ru.hellomagazine.com/ |date=2020-11-29 }} bergan oʻz uyidagi intervyuda u shogirdlari har bir musobaqadan oldin mirra-quyma [[Ikona|piktogrammalarni]] hurmat qilishlarini aytdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=16-dekabr 2013-yil|sarlavha=Ирина Винер о спорте, любви и мудрости|url=https://ru.hellomagazine.com/zvezdy/intervyu-i-video/56-irina-viner-o-sporte-lyubvi-i-mudrosti.html|kirish sanasi=29-yanvar 2022-yil|ish=HELLO! Russia|til=ru-RU|qaralgan sana=2022-06-22|arxivsana=2022-01-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220129005349/https://ru.hellomagazine.com/zvezdy/intervyu-i-video/56-irina-viner-o-sporte-lyubvi-i-mudrosti.html}}&lt;/ref&gt;. U xuddi shu intervyuda Kabbalani oʻqish haqida gapirganligi sababli, maqolani ingliz tiliga tarjima qilgan baʼzi gimnastika saytlari u Kabbala piktogrammalarini nazarda tutgan deb taxmin qilishdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=rhythmicgymnasticsinfo|sana=13-yanvar 2014-yil|sarlavha=Irina Viner-Usmanova Interview for HELLO! Magazine|url=https://rhythmic-gymnastics.info/2014/01/13/irina-viner-usmanova-interview-for-hello-magazine/|kirish sanasi=29-yanvar 2022-yil|ish=Rhythmic Gymnastics Info|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;. Lekin bu notoʻgʻri taxmin, chunki mirra quyish piktogrammalari uzoq vaqtdan beri Sharqiy pravoslav nasroniylik bilan bogʻlangan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=&quot;myrrh-streaming&quot; icons|url=https://russianicons.wordpress.com/tag/myrrh-streaming-icons/|kirish sanasi=29-yanvar 2022-yil|ish=ICONS AND THEIR INTERPRETATION|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;. Chunki Kabbala yahudiy tasavvufining bir shakli boʻlsa, [[yahudiylik]]da ikonalardan foydalanish butunlay taqiqlanadi.

Isroillik gimnastikachi Linoy Ashram 2020-yilda [[Tokio]]da boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida koʻpkurashda rossiyalik Dina Averinani magʻlubiyatga uchratganidan soʻng, Viner Ashramga, hakamlarga, shuningdek, gimnastika boʻyicha keng jamoatchilikka hujum qilib, ularni Rossiyaga nisbatan noxolislikda ayblab, “Dina haqiqiy chempion&quot; deya baralla aytdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://matchtv.ru/summer/matchtvnews_NI1389244_Nas_nelza_iznasilovat_Nas_mozhno_tolko_ubit_Irina_Viner_Usmanova_vyskazalas_za_kadrom_intervju_dla_Match_TV|sarlavha=&quot;Нас нельзя изнасиловать. Нас можно только убить». Ирина Винер-Усманова высказалась за кадром интервью для «Матч ТВ&quot;|sana=12-avgust 2021-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://m.youtube.com/watch?v=sDqlvCedj2s|arxivurl=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/sDqlvCedj2s|arxivsana=2021-12-21|sarlavha=Судьи 6 минут решали, как сделать так, чтобы выиграла Ашрам! Интервью Ирины Винер-Усмановой|ish=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://matchtv.ru/olimpijskije_igry/Tokyo_2020/matchtvvideo_NI1389061_clip_Vse_na_Match_podrobnoje_intervju_Iriny_Viner_Usmanovoj|sarlavha=«Все на Матч!»: подробное интервью Ирины Винер-Усмановой|sana=11-avgust 2021-yil|qaralgan sana=22-iyun 2022-yil|arxivsana=19-avgust 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210819115408/https://matchtv.ru/olimpijskije_igry/Tokyo_2020/matchtvvideo_NI1389061_clip_Vse_na_Match_podrobnoje_intervju_Iriny_Viner_Usmanovoj}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha Olimpiadadagi keyingi koʻpkurash guruh bahslarida Rossiya jamoasi Bolgariya jamoasiga magʻlub boʻldi va Viner bunga javoban hakamlarda Rossiyaga qarshi fitnani yana bir bor taʼkidlab, &quot;hamma buning maqsadi nima ekanligini juda yaxshi tushundi. Rossiyaning gegemonligini toʻxtatish kerak edi.&quot; deya taʼkidladi. Uch oy oʻtgach, Viner badiiy gimnastika boʻyicha Isroil jamoasining Tokiodagi murabbiyi Ira Vigdorchik bilan Rossiya badiiy gimnastika jamoasining yangi murabbiyi boʻlish uchun shartnoma imzolagani maʼlum boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Former Israeli gymnastics team Ira Vigdorchik coach to train Russian team|url=https://www.israelnationalnews.com/news/317839|kirish sanasi=29-yanvar 2022-yil|ish=Israel National News|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.israelhayom.com/2021/11/30/former-israeli-national-gymnastics-coach-to-train-russian-team/|kirish sanasi=29-yanvar 2022-yil|ish=www.israelhayom.com|sarlavha=www.israelhayom.com https://www.israelhayom.com/2021/11/30/former-israeli-national-gymnastics-coach-to-train-russian-team/. Retrieved 2022-01-29.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Viner-Usmanova explained the arrival of the ex-trainer of Israelis to the Russian national team – GENERICO.ru|url=https://generico.ru/2021/11/29/viner-usmanova-explained-the-arrival-of-the-ex-trainer-of-israelis-to-the-russian-national-team/|kirish sanasi=29-yanvar 2022-yil|til=inglizcha|qaralgan sana=2022-06-22|arxivsana=2022-01-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220129005349/https://generico.ru/2021/11/29/viner-usmanova-explained-the-arrival-of-the-ex-trainer-of-israelis-to-the-russian-national-team/}}&lt;/ref&gt;.

=== Taniqli shogirdlari ===
[[Fayl:Церемония_награждения_медалью_«Герой_Труда_Российской_Федерации»_06.jpg|right|thumb|300x300px| Viner Prezident [[Vladimir Putin]] bilan. 2015-yil may oyi.]]
Viner koʻplab rossiyalik Olimpiada/Jahon/Yevropa/Jahon kubogi sovrindorlarini tayyorlagan&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Powerful people: Alisher Usmanov |work=[[Forbes]] |url=https://www.forbes.com/profile/alisher-usmanov |access-date=5-yanvar 2015-yil}}&lt;/ref&gt;, jumladan:

==== Rossiya gimnastikachilari ====
'''Individual badiiy gimnastikachilar:'''

Yevgeniya Kanaeva (1990-yilda tugʻilgan) ([[2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2012-yilgi Olimpiada]] va [[2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2008-yilgi Olimpiada oʻyinlarida]] 2 ta oltin, Jahonda 17 ta oltin, Yevropada 13 ta oltin, Jahon oʻyinlarida 4 ta oltin, Jahon kubogining koʻplab medallari bilan taqdirlangan)

Alina Kabaeva (1983-yilda tugʻilgan) ([[2004-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2004-yil Olimpiadasida]] 1 ta oltin va 2000-yilgi Olimpiadada bronza, Jahonda 9 ta oltin, Yevropada 15 ta oltin, Jahon kubogida 5 ta oltin medal sovrindori)&lt;ref&gt;As stated in [http://fig.lx2.sportcentric.com/athletes/2511 her record] at [[Fédération Internationale de Gymnastique|FIG]]&lt;/ref&gt;

Margarita Mamun (1995-yilda tugʻilgan) (2016-yilgi [[Olimpiada oʻyinlari|Olimpiadada]] 1 ta oltin, Jahonda 7 ta oltin, Yevropada 4 ta oltin, Jahon kubogi finalida 4 ta oltin)

Yuliya Barsukova (1978-yilda tugʻilgan) (2000-yilgi Olimpiadada 1 ta oltin, Jahonda 1 ta oltin, Yevropada 3 ta oltin, Jahon kubogida 1 ta oltin)&lt;ref&gt;As stated in [http://fig.lx2.sportcentric.com/athletes/1166 her record] at [[Fédération Internationale de Gymnastique|FIG]]&lt;/ref&gt;

Dina Averina (1998-yilda tugʻilgan) ([[2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2020-yilgi Olimpiadada]] 1 kumush, Jahonda 13 oltin, Yevropada 10 oltin).

Yana Kudryavtseva (1997-yilda tugʻilgan) (2016-yil [[Olimpiada oʻyinlari|Olimpiadasida]] 1 kumush, Jahonda 13 oltin, Yevropada 8 oltin, Jahon kubogi finalida 5 oltin, Yevropa oʻyinlarida 4 oltin)&lt;ref&gt;As stated in [http://fig.lx2.sportcentric.com/athletes/16839 her record] at [[Fédération Internationale de Gymnastique|FIG]]&lt;/ref&gt;

Irina Chachina (1982-yilda tugʻilgan) (2004-yil [[Olimpiada oʻyinlari|Olimpiadasida]] 1 kumush, Jahonda 3 oltin, Yevropada 6 oltin, Jahon oʻyinlarida 4 oltin, Jahon kubogida 2 oltin)&lt;ref&gt;As stated in [http://fig.lx2.sportcentric.com/athletes/2499 her record] at [[Fédération Internationale de Gymnastique|FIG]]&lt;/ref&gt;

Daria Dmitrieva (1993-yilda tugʻilgan) (2012-yil [[Olimpiada oʻyinlari|Olimpiadasida]] 1 kumush, Jahonda 4 oltin, Yevropada 1 oltin, [[Universiada]]da 1 oltin)

Yanina Batyrshina (1979-yilda tugʻilgan) (1996-yil [[Olimpiada oʻyinlari|Olimpiadasida]] 1 kumush, Jahonda 5 oltin, Yevropada 5 oltin)&lt;ref&gt;As stated in [http://fig.lx2.sportcentric.com/athletes/448 her record] at [[Fédération Internationale de Gymnastique|FIG]]&lt;/ref&gt;

Daria Kondakova (1991-yilda tugʻilgan) (Jahonda 4 ta oltin, Yevropada 3 ta oltin)

Olga Kapranova (1987-yilda tugʻilgan) (Jahonda 10 ta oltin, Yevropada 5 ta oltin, Jahon oʻyinlarida 2 ta oltin)

Vera Sessina (1986-yilda tugʻilgan) (Jahonda 6 oltin, Yevropada 6 oltin, Jahon oʻyinlarida 1 oltin, Jahon kubogida 4 oltin)&lt;ref&gt;As stated in [http://fig.lx2.sportcentric.com/athletes/940 her record] at [[Fédération Internationale de Gymnastique|FIG]]&lt;/ref&gt;

Arina Averina (1998-yilda tugʻilgan) (Jahonda 4 oltin, Yevropada 9 oltin).

Amina Zaripova (1976-yilda tugʻilgan) (Jahonda 5 ta oltin, Yevropada 5 ta oltin)

Aleksandra Soldatova (1998-yilda tugʻilgan) (Jahonda 4 oltin, Yevropada 3 oltin)&lt;ref&gt;As stated in [https://database.fig-gymnastics.com/public/gymnasts/biography/35882?backUrl= her record] {{Webarxiv|url=https://archive.today/20150426123940/https://database.fig-gymnastics.com/public/gymnasts/biography/35882?backUrl=|date=26-aprel 2015-yil}} at [[Fédération Internationale de Gymnastique|FIG]]&lt;/ref&gt; Natalya Lipkovskaya (1979-yilda tugʻilgan) (Jahonda 3 ta oltin, Yevropada 1 ta oltin).

Lyasan Utiasheva (1985-yilda tugʻilgan) (Yevropada 2 ta oltin).

Zarina Gizikova (1985-yilda tugʻilgan) (Yevropada 2 ta oltin).

Aleksandra Merkulova (1995-yilda tugʻilgan) (2010-yil oʻsmirlar Olimpiya oʻyinlarida 1 ta oltin).

Olga Belova (1983-yilda tugʻilgan) (Jahon va Yevropa terma jamoasida 1 ta oltin).

Yuliya Rosliakova (1975-yilda tugʻilgan) Jahon va Yevropa terma jamoasining bir necha karra sovrindori.

Vera Shatalina (1966-yilda tugʻilgan) — sobiq sovet badiiy gimnastikachisi, badiiy gimnastika boʻyicha Rossiyada xizmat koʻrsatgan sport ustasi murabbiyi.

Venera Zaripova (1966-yilda tugʻilgan) - kashshof talaba, koʻp karra Sovet chempioni va jahon chempionatlarida qatnashgan.

'''Guruhning taniqli badiiy gimnastikachilari:'''

* Yelena Posevina (1986-yilda tugʻilgan) ([[2004-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2004-yilgi Yozgi Olimpiada]] va [[2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari]]da guruhda 2 ta oltin, Jahon guruhida koʻpkurashda 2 ta oltin va Yevropa guruhida 2 ta oltin medal).
* Natalya Lavrova (1984-yilda tugʻilgan) (2000-yilgi Yozgi Olimpiada va [[2004-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari]]da guruhda 2 ta oltin, Jahon guruhida koʻpkurashda 2 ta oltin va Yevropa guruhida 2 ta oltin medal).
* Anastasiya Bliznyuk (1994-yilda tugʻilgan) ([[2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2012-yilgi Yozgi Olimpiada]] va [[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari]]da guruhda 2 ta oltin, [[2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2020-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida]] guruhda 1 ta kumush, jahon chempionatida 1 ta oltin, koʻpkurash guruhida Yevropa chempionatida 3 ta oltin).
* Anna Gavrilenko (1990-yilda tugʻilgan) ([[2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2008-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida]] 1 ta oltin, 2007-yilgi Jahon guruhida koʻpkurashda oltin va Yevropa guruhida 2 ta oltin).
* Anastasiya Maksimova (1991-yilda tugʻilgan) ([[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2016-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida]] 1 ta oltin, 2015-yilgi Jahon guruhi koʻpkurashda oltin, Yevropa oʻyinlarida 2 ta oltin va Yevropa chempionatida koʻpkurashda 1 ta oltin).
* Diana Borisova (1997-yilda tugʻilgan) (2015-yilda Jahon guruhi koʻpkurashda oltin, Yevropa oʻyinlarida 2 ta oltin va Yevropa chempionatida koʻpkurashda 1 ta oltin).
* Sofya Skomorox (1999-yilda tugʻilgan) (2015-yil Jahon guruhi koʻpkurashda oltin, Yevropa oʻyinlarida 2 oltin va Yevropa chempionatida koʻpkurashda 1 oltin).

Shuningdek, u [[2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari]]da koʻpkurash boʻyicha oltin medalni qoʻlga kiritgan Rossiya guruhini ham tayyorlagan: (Kseniya Dudkina, Uliana Donskova, Anastasiya Bliznyuk, Alina Makarenko, Anastasiya Nazarenko, Karolina Sevastyanova)

Rus guruhi maslahatchisi/koordinatori:

[[2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2020-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlari]] guruhi kumush medali sovrindorlari (Anastasiya Bliznyuk, Anastasiya Maksimova, Anjelina Shkatova, Anastasiya Tatareva, Alisa Tishchenko)

[[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2016-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlari]] guruhi oltin medali sohiblari (Mariya Tolkacheva, Anastasiya Tatareva, Anastasiya Maksimova, Anastasiya Bliznyuk, Vera Biryukova)

[[2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2008-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlari]] guruhi oltin medal sovrindorlari (Margarita Aliychuk, Anna Gavrilenko, Tatyana Gorbunova, Elena Posevina, Daria Shkurixina, Natalya Zueva)

[[2004-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2004-yil Yozgi Olimpiya oʻyinlari]] guruhi oltin medali sohiblari (Olesya Belugina, Olga Glatskix, Tatyana Kurbakova, Natalya Lavrova, Yelena Posevina, Elena Murzina)

2000-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlari guruhi oltin medallari sovrindorlari (Irina Belova, Yelena Chalamova, Natalya Lavrova, Mariya Netesova, Vyera Shimanskaya, Irina Zilber)

1996-yil Yozgi Olimpiya oʻyinlari guruhi bronza medali sovrindorlari (Yevgeniya Bochkaryova, Irina Dzyuba, Yuliya Ivanova, Yelena Krivoshey, Olga Shtyrenko, Anjelina Yushkova)

==== Xalqaro gimnastikachilar ====

* Aliya Yussupova (1984-y. t.) – Qozogʻiston
* Aliya Qarayeva (1988-y. t.) – Ozarbayjon
* Anna Alyabyeva (1993-y. t.) – Qozogʻiston
* Ulyana Trofimova (1990-y. t.) – Oʻzbekiston
* Son Yeon-jae (1994-y. t.) – Janubiy Koreya
* Sumire Kita (2001-y. t.) – Yaponiya
* Kaho Minagava (1997-y. t.) – Yaponiya
* Sakura Hayakava (1997-y. t.) – Yaponiya
* Elizaveta Nazarenkova (1995-y. t.) – Oʻzbekiston
* Emilie Livingston (1983-y. t.) - Kanada 
* Dinara Gimatova (1986-y. t.) – Ozarbayjon
* Varvara Filiou (1994-y. t.) – Gretsiya
* Shin Soo-ji (1991-y. t.) – Janubiy Koreya
* Debbi Sautvik (1976-y. t.) - Buyuk Britaniya

==== Badiiy gimnastika boʻyicha taniqli rus murabbiylarining rahbari ====
Viner Rossiya milliy badiiy gimnastika federatsiyasi rahbari boʻlsa ham Rossiyalik gimnastikachilarning kundalik mashgʻulotlari va musobaqalarida oʻzlarining shaxsiy murabbiylari va murabbiylari bor. Badiiy gimnastika boʻyicha taniqli rus murabbiylari:

* Vera Shtelbaums (1937-y. t.)
* Anna Shumilova (1980-y. t.)
* Vera Shatalina (1966-y. t.)
* Olga Buyanova (1954-y. t.)
* Elena Karpushenko (1961-y. t.)
* Lyaysan Savitskaya (1972-y. t.)
* Amina Zaripova (1976-y. t.)
* Irina Zenovka (1972-y. t.)
* Oksana Skaldina (1972-y. t.)
* Daria Kondakova (1991-y. t.)
* Elena Nefedova (1974-y. t.)

== Mukofotlar ==

* '''&quot;Rossiya gʻururi''' &quot; milliy sport mukofotining 2020-yilgi nashrida '''&quot;Yil murabbiyi&quot;''' nominatsiyasida sohibi&lt;ref&gt;[https://theins.ru/news/237597 В России вручили награды номинантам Национальной спортивной премии. Спортсменами года стали Кулижников и Сидорова]&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Viner-Usmonova, Irina}}
[[Turkum:Vatan oldidagi xizmatlari uchun 4-darajali ordeni sohiblari]]
[[Turkum:1948-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston badiiy gimnastikachilari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti bitiruvchilari]]</text>
      <sha1>kictnet3udlemnce0j8eoqp3on4xsua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ilzat Akhmetov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>747751</id>
    <revision>
      <id>6272705</id>
      <parentid>6107799</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T14:42:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8045" sha1="9fr7y3o7whxvomxt80ntae9qbwul41q" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi
| name = Ilzat Akhmetov
| fullname = Ilzat Toglokovich Akhmetov
| birth_date = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1997|12|31|df=yes}}
| birth_place = {{tavalludJoyi|Bishkek}}, [[Qirgʻiziston]]
| height = 1.73 m&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://pfc-cska.com/komanda/igroki/akhmetov-ilzat-toglokovich |title=Archived copy |access-date=2018-11-17 |archive-date=2019-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330170432/https://pfc-cska.com/komanda/igroki/akhmetov-ilzat-toglokovich/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| position = [[Yarim himoyachi]]
| image = CSKA-Roma18 (3) (cropped).jpg
| caption =
| currentclub = [[FC Krasnodar|Krasnodar]]
| clubnumber =
| youthyears1 = | youthclubs1 = [[FC Alga Bishkek|Alga Bishkek]]
| youthyears2 = 2009–2013 | youthclubs2 = [[Konoplyov football academy|Yu. Konoplyov]]
| youthyears3 = 2013–2014 | youthclubs3 = [[FC Rubin Kazan|Rubin Kazan]]
| years1 = 2014–2018 | clubs1 = [[FC Rubin Kazan|Rubin Kazan]] | caps1 = 27 | goals1 = 0
| years2 = 2014 | clubs2 = → [[FC Rubin-2 Kazan|Rubin-2 Kazan]] | caps2 = 2 | goals2 = 0
| years3 = 2018–2022 | clubs3 = [[PFC CSKA Moscow|CSKA Moscow]] | caps3 = 81 | goals3 = 3
| years4 = 2022– | clubs4 = [[FC Krasnodar|Krasnodar]] | caps4 = 0 | goals4 = 0
| nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[Russia national under-18 football team|Russia U-18]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2
| nationalyears2 = 2015 | nationalteam2 = [[Russia national under-19 football team|Russia U-19]] | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 0
| nationalyears3 = 2017–2018 | nationalteam3 = [[Russia national under-21 football team|Russia U-21]] | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 2
| nationalyears4 = 2019– | nationalteam4 = [[Russia national football team|Russia]] | nationalcaps4 = 8 | nationalgoals4 = 0
| pcupdate = 7 July 2022
| ntupdate = 24 March 2021
}}
'''Ilzat Toglokovich Axmetov''' ({{lang-ru|Ильзат Тоглокович Ахметов}} 1997-yil 31-dekabrda tugʻilgan) – Rossiyalik professional [[futbol]]chi, [[Krasnodar (futbol klubi)|&quot;Krasnodar&quot; klubida]] [[Yarimhimoyachi|markaziy yarim himoyachi]] sifatida oʻynaydi. Faoliyatining boshida u asosan [[Yarimhimoyachi|hujumkor yarim himoyachi]] pozitsiyasida oʻynagan.

== Klubdagi karyerasi ==
[[Qirgʻiziston|Qirgʻizistonda]] [[Uygʻurlar|uygʻur]] oilasida tugʻilgan Axmetov 11 yoshida Rossiyaga koʻchib oʻtgan. 

U Rossiya Professional Futbol Ligasida 2014-yil 18-iyulda Qozonning &quot;Rubin-2 &quot; jamoasida „Sizran-2003“ klubiga qarshi oʻyinda debyut qilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|nashriyot=Sportbox|url=http://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Ilizat-Toglokovich-Ahmetov-Futbol-31121997/|sarlavha=Career Summary|sana=3-oktabr 2014-yil}}&lt;/ref&gt;.

U 2014-yil 24-sentyabrda Rossiya kubogi doirasidagi „Luch-Energiya Vladivostok“ ga qarshi oʻyinda „Rubin“ning asosiy tarkibidagi debyutini oʻtkazgan. 2014-yilning 20-oktyabrida „Mordoviya Saransk“ga qarshi oʻyinda „Rubin“ safida Rossiya Premer-ligasida debyut qilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|nashriyot=[[Russian Premier League]]|url=http://rfpl.org/match/match_10404.html|sarlavha=Game Report|sana=20-oktabr 2014-yil|til=ru|qaralgan sana=2022-07-08|arxivsana=2018-05-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180513075333/http://rfpl.org/match/match_10404.html}}&lt;/ref&gt;.

2018-yilning 15-iyunida [[FC Zenit Sankt Peterburg|Sankt-Peterburgning „Zenit“ klubi]] Axmetovni birinchi mavsumoldi oʻyinlarida sinab koʻrish uchun Zenitga qoʻshilishini eʼlon qilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|nashriyot=[[FC Zenit Saint Petersburg]]|url=https://fc-zenit.ru/news/2018-06-15-na-pervye-gazprom-trenirovochnye-sbory-otpravyatsya-29-igrokov.htm|sarlavha=На первые &quot;Газпром&quot; — тренировочные сборы отправятся 29 игроков|sana=15-iyun 2018-yil|til=ru}}&lt;/ref&gt;.

2018-yil 26-iyul kuni Moskvaning SSKA klubi Axmetov bilan toʻrt yillik shartnoma imzolaganini eʼlon qildi&lt;ref name=&quot;Ilzat Akhmetov&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Ilzat Ahmetov joins PFC CSKA|url=https://en.pfc-cska.com/news/team-news/ilzat-ahmetov-joins-pfc-cska/|ish=pfc-cska.com/|nashriyot=PFC CSKA Moscow|kirish sanasi=26-iyul 2018-yil|sana=26-iyul 2018-yil}}&lt;/ref&gt;. Axmetov 2022-yil iyun oyida SSKAni erkin agent sifatida tark etgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|nashriyot=PFC CSKA Moscow|url=https://pfc-cska.com/novosti/vse-novosti/novosti-osnovy/ilzat-akhmetov-pokidaet-pfk-cska/|sarlavha=Ильзат Ахметов покидает ПФК ЦСКА|sana=10-iyun 2022-yil|til=ru}}&lt;/ref&gt;.

2022-yilning 7-iyulida [[Krasnodar (futbol klubi)|Krasnodar]] Axmetov bilan 2024-yil 30-iyungacha shartnoma imzolaganini eʼlon qilindi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=ИЛЬЗАТ АХМЕТОВ СТАЛ ИГРОКОМ «КРАСНОДАРА»|url=https://fckrasnodar.ru/team/news/object/?object_id=141992|ish=fckrasnodar.ru|nashriyot=FC Krasnodar|kirish sanasi=7-iyul 2022-yil|til=Russian|sana=7-iyul 2022-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Xalqaro ==
U Qirgʻiziston yoki [[Rossiya milliy futbol terma jamoasi|Rossiya]] nomidan oʻyinlarda qatnasha oladi. Qirgʻizistonlik murabbiy Aleksandr Krestinin, oʻzi rossiyalik boʻlib, unga qoʻngʻiroq qildi va Qirgʻiziston terma jamoasida oʻynashga chaqirdi, lekin oxir-oqibat u Rossiyani tanladi tanladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://en.kabar.kg/news/ilzat-akhmetov-i-was-shocked-when-i-learned-about-the-invitation-to-the-russian-national-team/|sarlavha=Ilzat Akhmetov: &quot;I was shocked when I learned about the invitation to the Russian national team&quot;|qaralgan sana=2022-07-08|arxivsana=2022-07-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708023808/http://en.kabar.kg/news/ilzat-akhmetov-i-was-shocked-when-i-learned-about-the-invitation-to-the-russian-national-team/}}&lt;/ref&gt;.

U Rossiya terma jamoasiga ilk bor 2018-yilning noyabr oyida Germaniya va Shvetsiyaga qarshi oʻyinlarga chaqirilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|nashriyot=[[Russian Football Union]]|url=https://www.rfs.ru/news/208479|sarlavha=Состав сборной России на Германию и Швецию|til=ru|sana=5-noyabr 2018-yil}}&lt;/ref&gt;. U jarohati tufayli chaqiruvni oʻtkazib yuborishga majbur boʻlgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|nashriyot=[[Russian Football Union]]|url=https://www.rfs.ru/news/208555|sarlavha=Ари вызван в сборную России|til=ru|sana=12-noyabr 2018-yil}}&lt;/ref&gt;.

U jamoadagi debyutini 2019-yilning 21-mart kuni UEFA Yevro-2020 saralashida Belgiyaga qarshi oʻyinda asosiy tarkibda maydonga tushib amalga oshirgan. 

== Karyera statistikasi ==

=== Klub ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Klub
! rowspan=&quot;2&quot; | Mavsum
! colspan=&quot;3&quot; | Liga
! colspan=&quot;2&quot; | Kubok
! colspan=&quot;2&quot; |Qitʼa
! colspan=&quot;2&quot; | Jami
|-
!Divizion
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
|-
| Rubin-2 Qozon
| 2014–15
| PFL
| 2
| 0
| colspan=&quot;2&quot; | —
| colspan=&quot;2&quot; | —
| 2
| 0
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | Rubin Qozon
| 2014–15
| rowspan=&quot;4&quot; | RPL
| 9
| 0
| 1
| 0
| colspan=&quot;2&quot; | —
| 10
| 0
|-
| 2015–16
| 3
| 0
| 1
| 0
| 2
| 0
| 6
| 0
|-
| 2016–17
| 12
| 0
| 3
| 0
| colspan=&quot;2&quot; | —
| 15
| 0
|-
| 2017–18
| 3
| 0
| 0
| 0
| colspan=&quot;2&quot; | —
| 3
| 0
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Jami
! 27
! 0
! 5
! 0
! 2
! 0
! 34
! 0
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | CSKA Moskva
| 2018–19
| rowspan=&quot;4&quot; | RPL
| 26
| 0
| 0
| 0
| 4
| 0
| 30
| 0
|-
| 2019–20
| 21
| 2
| 3
| 2
| 6
| 0
| 30
| 4
|-
| 2020–21
| 14
| 0
| 3
| 1
| 5
| 0
| 22
| 1
|-
| 2021–22
| 20
| 1
| 2
| 1
| colspan=&quot;2&quot; | —
| 22
| 2
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Jami
! 81
! 3
! 8
! 4
! 15
! 0
! 104
! 7
|-
! colspan=&quot;3&quot; | Karyera jami
! 110
! 3
! 13
! 4
! 17
! 0
! 140
! 7
|}

=== Xalqaro ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Terma jamoada oʻyin va gollar
! Milliy terma jamoa
! Yil
!Oʻyin
!Gol
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Rossiya milliy futbol terma jamoasi|Rossiya]]
| 2019
| 7
| 0
|-
| 2021-yil
| 1
| 0
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Jami
! 8
! 0
|}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Akhmetov, Ilzat}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Rossiyalik erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Sportchilar]]</text>
      <sha1>9fr7y3o7whxvomxt80ntae9qbwul41q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jens Janse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>751339</id>
    <revision>
      <id>6272808</id>
      <parentid>6233620</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T03:50:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7205" sha1="dn0uxcdnc8lmts7xyxyac5ociwefrog" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Jens Janse|tasvir=1jensjanse2015.jpg|izoh=2015-yil|toʻliqism=Jens Janse|tavallud_sana={{tugʻilgan sanasi va yoshi|1986|7|1|df=y}}|tavallud_joyi=[[Venlo]], Netherlands|boʻyi=1.83 m|joriyklub=FC Viterbo|klubraqami=|yoshlikyillari1=|yoshlikklublari1=MVC '19|yoshlikyillari2=|yoshlikklublari2=[[VVV-Venlo]]|yoshlikyillari3=|yoshlikklublari3=[[PSV Eindhoven|PSV]]|yillar1=2005–2010|klublar1=[[Willem II (football club)|Willem II]]|isht1=103|gollar1=1|yillar2=2010–2013|klublar2=[[NAC Breda]]|isht2=58|gollar2=0|yillar3=2013|klublar3=[[Córdoba CF|Córdoba]]|isht3=11|gollar3=0|yillar4=2014|klublar4=[[FC Dinamo Tbilisi|Dinamo Tbilisi]]|isht4=3|gollar4=0|yillar5=2014–2016|klublar5=[[Ternana Calcio|Ternana]]|isht5=20|gollar5=0|yillar6=2016–2017|klublar6=[[Leyton Orient]]|isht6=8|gollar6=1|yillar7=2017–2018|klublar7=[[VVV-Venlo]]|isht7=10|gollar7=0|yillar8=2018|klublar8=Ellera Calcio|isht8=|gollar8=|yillar9=2018–2019|klublar9=[[A.C.R. Messina|Messina]]|isht9=10|gollar9=0|yillar10=2019–2020|klublar10=Ellera Calcio|isht10=|gollar10=|milliyyillar1=2004–2005|milliyjamoa1=[[Netherlands national under-19 football team|Netherlands U-19]]|milliyisht1=12|milliygollar1=0|milliyyillar2=2005–2007|milliyjamoa2=[[Netherlands national under-21 football team|Netherlands U-21]]|milliyisht2=21|milliygollar2=|pcupdate=29 December 2018|ntupdate=19:05, 10 October 2009 (UTC)}}

'''Jens Janse''' (1986-yil 1-iyulda tugʻilgan) — gollandiyalik [[futbol]]chi, Italiya promosionida “Viterbo” klubida [[Himoyachi|oʻng himoyachi]] sifatida oʻynaydi. Ilgari u Villem II (uyerda professional futbolchilik faoliyatini boshlagan), NAC Breda, Córdoba CF, [[Dinamo Tbilisi]], Ternana va VVV-Venlo klublarida oʻynagan.

== Karyera ==

=== Ilk martabasi ===
Venlo shahrida tugʻilgan Janse oʻzi oʻsgan shahar Maasbri shahridan MVC '19 havaskor jamoasida futbol oʻynay boshladi. U yoshi ulgʻaygach, u tugʻilgan shaharning eng yirik klubi - VVV-Venloning yoshlar jamoalarida oʻynay boshladi. Tez orada uni PSV Eyndxoven koʻrdi. Mahorat va isteʼdod murabbiyi Rikardo Monizning maslahatidan soʻng, u [[Himoyachi|oʻng]] qanot himoyachisi sifatida oʻynay boshladi. Oʻng qanot himoyachisi sifatida ajoyib oʻynaganidan soʻng, PSV unga asosiy jamoa shartnomasini taklif qilmoqchi edi, ammo Kasper Bøgelund, Maykl Lamey, Andre Ooyjer va Maykl Reiziger borligi sababli unga boshqa joyda oʻynashni maslahat berishdi. Willem II ularga qiziqish bildirdi va Janse Tilburgda oʻynashga qaror qildi.

=== Willem II ===
Janse 2005-06-yilgi mavsum boshida Willem II ning birinchi jamoasida oʻynash uchun tanlangan. 2006-yil 11-yanvarda Janse murabbiy Kees Zwamborn boshchiligida Herakles Almeloga qarshi oʻyinda debyut qildi. Uchrashuv uch ''ranglilarning'' 1:2 hisobidagi magʻlubiyati bilan yakunlandi. Janse golli uzatmani amalga oshirib, sariq kartochka oldi&lt;ref&gt;[http://www.vi.nl/Wedstrijden/Wedstrijd.htm?dbid=138604&amp;typeofpage=84140 Willem II – Heracles Almelo (11-01-2006)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121007181524/http://www.vi.nl/Wedstrijden/Wedstrijd.htm?dbid=138604&amp;typeofpage=84140 |date=2012-10-07 }} (Dutch)&lt;/ref&gt;. Bu mavsumda Janse yana 8 ta uchrashuvda maydonga tushdi.

Willem II uchun Erediviziyaga yaxshi kirishiga qaramay, u yana oʻynaguncha koʻp vaqt oʻtdi. Garchi 2006-07-yilgi mavsum Janse uchun katta yutuq sifatida qayd etilgan. Uning eng katta raqibi Nuelson Vau jarohat olganida, Janse uchun ajoyib mavsum uchun yoʻl ochildi. Koʻpincha u tartibsizlik bilan ajralib turadigan klub uchun yagona yorqin nuqta edi. Willem II uchun yaxshi oʻyinlari tufayli uning raqibi Vau oxir-oqibat Roda JC bilan shartnoma imzoladi.

2009-yil 24-yanvarda Janse ligadagi ilk golini safarda “Feyenoord” ga qarshi oʻyinda (1:1) kiritdi&lt;ref&gt;[http://www.vi.nl/Wedstrijden/Wedstrijd.htm?dbid=183592&amp;typeofpage=84140 Feyenoord – Willem II (24-01-2009)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121007181608/http://www.vi.nl/Wedstrijden/Wedstrijd.htm?dbid=183592&amp;typeofpage=84140 |date=2012-10-07 }} (Dutch)&lt;/ref&gt;.

Janse Willem II ning raqiblari NAC Breda bilan 2010-yil 8-aprelda shartnoma imzoladi va u 2009-10-yilgi mavsumdan keyin jamoaga qoʻshiladi&lt;ref&gt;[http://www.vi.nl/Nieuws-item/178717/NAC-neemt-Janse-over-van-rivaal-Willem-II.htm Janse over van rivaal Willem II] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100811020523/http://www.vi.nl/Nieuws-item/178717/NAC-neemt-Janse-over-van-rivaal-Willem-II.htm |date=2010-08-11 }} (Dutch)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.goal.com/en/news/462/netherlands/2010/04/08/1869559/official-nac-sign-willem-ii-defender-jens-janse Official: NAC Sign Willem II Defender Jens Janse]&lt;/ref&gt;.

=== Kordova ===
2013-yil 7-iyulda Janse Ispaniya Segunda divizionida oʻynagan Kordova bilan shartnoma imzoladi.

=== Dinamo Tbilisi ===
2014-yilning 15-fevralida Janse [[Dinamo Tbilisi|Tbilisining Dinamo]] klubi bilan shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;[http://fcdinamo.ge/en/news?n=2460 Dutch defender in Dinamo]&lt;/ref&gt;.

=== Ternana ===
2014-yilning 5-sentyabrida Janse Ternana Kalsio bilan shartnoma imzoladi.

=== Leyton Orient ===
2016-yil 20-sentyabrda Janse 2016-17-yilgi mavsum oxirigacha Leyton Orient safiga qoʻshilishi eʼlon qilindi. U &quot;Plimut Argyle&quot;ga qarshi debyut oʻyinining 14 daqiqasida qizil kartochka olgan edi.

=== Italiya ===
VVV-Venlodagi mavsumdan soʻng, Janse 2018-yil sentyabr oyida Italiyaga koʻchib oʻtdi va yangi koʻtarilgan Eccellenza havaskorlar klubi Ellera Calcioga qoʻshildi&lt;ref&gt;[https://www.calciofere.it/2018/09/09/per-lex-ternana-janse-sara-eccellenza-ma-con-la-maglia-dellellera/ Per l’ex Ternana Janse sarà Eccellenza, ma con la maglia dell’Ellera] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220718011123/https://www.calciofere.it/2018/09/09/per-lex-ternana-janse-sara-eccellenza-ma-con-la-maglia-dellellera/ |date=2022-07-18 }}, calciofere.it, 9 September 2018&lt;/ref&gt;. 2018-yil dekabr oyida u D Seriya klubi ACR Messina ga oʻtdi&lt;ref&gt;[https://messina.gazzettadelsud.it/articoli/sport/2018/12/06/il-messina-ufficializza-jens-janse-e-giuseppe-tedesco-2fce2add-a723-4b50-ae42-b17be2011523/ Il Messina ufficializza Jens Janse e Giuseppe Tedesco], messina.gazzettadelsud.it, 6 December 2018&lt;/ref&gt;.

Janse 2019-20-yilgi mavsum oldidan Elleraga qaytishdan oldin Messinada 12 oʻyin oʻtkazdi&lt;ref&gt;[https://www.settecalcio.it/2019/07/17/oggi-e--super-ellera---in-difesa-torna-janse-013635/ OGGI E' SUPER ELLERA - In difesa torna Janse] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20250417183846/https://www.settecalcio.it/2019/07/17/oggi-e--super-ellera---in-difesa-torna-janse-013635/ |date=2025-04-17 }}, settecalcio.it, 17 July 2019&lt;/ref&gt;. 2020-yil 28-avgustda Janse Italiya promosionida Viterbo FC jamoasiga qoʻshildi&lt;ref&gt;[http://www.newtuscia.it/2020/08/28/colpo-fc-viterbo-jens-janse-un-calciatore-della-squadra/ Colpo FC Viterbo, Jens Janse è un nuovo calciatore della prima squadra!], newtuscia.it 28 August 2020&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Janse, Jens}}
[[Turkum:Niderlandiyalik erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1986-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>dn0uxcdnc8lmts7xyxyac5ociwefrog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elektromagnit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>757966</id>
    <revision>
      <id>6273054</id>
      <parentid>5975245</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axadjon1</username>
        <id>94673</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */</comment>
      <origin>6273054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14375" sha1="0nnyhk29h1qxiap9hzmjr372d4jd4tr" xml:space="preserve">{{merge|Elektromagnitlar}}
[[Fayl:Simple_electromagnet2.gif|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Simple_electromagnet2.gif/300px-Simple_electromagnet2.gif|thumb|300x300px| Temir oʻzakka oʻralgan simdan iborat boʻlgan oddiy elektromagnit. Temir kabi ferromagnit materialdan oʻzak sifatida foydalanish magnit maydonni kuchaytirishga xizmat qiladi&lt;ref name=&quot;Hyperphysics&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=Nave|ism=Carl R.|sarlavha=Electromagnet|ish=Hyperphysics|nashriyot=Dept. of Physics and Astronomy, Georgia State Univ.|sana=2012|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/magnetic/elemag.html|kirish sanasi=September 17, 2014|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140922065602/http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/magnetic/elemag.html|arxivsana=September 22, 2014}}&lt;/ref&gt;. Yaratilgan magnit maydonning kuchi oʻralgan simdan oquvhci tok miqdoriga proporsionaldir&lt;ref name=&quot;Hyperphysics&quot; /&gt;.]]
[[Fayl:VFPt_Solenoid_correct2.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/VFPt_Solenoid_correct2.svg/220px-VFPt_Solenoid_correct2.svg.png|thumb| [[Solenoid]] (sim gʻaltak) atrofida hosil boʻluvchi magnit maydon.]]
'''Elektromagnit''' [[Magnit maydon|magnit maydonning]] [[elektr toki]] tomonidan ishlab chiqarilgan [[magnit]] turidir. Elektromagnitlar odatda gʻaltak ichiga oʻralgan simdan iborat. Sim orqali oʻtadigan tok sim oʻrami orasida toʻplangan magnit maydon hosil qiladi, bu gʻaltakning markazini bildiradi. Tok oʻchirilganda magnit maydon ham yoʻqoladi. Sim oʻramlari koʻpincha [[temir]] kabi [[Ferromagnetizm|ferromagnit]] yoki ferromagnetik materiallardan yasalgan magnit oʻzak atrofida oʻraladi; magnit oʻzak [[Magnit oqim|magnit oqimini toʻplaydi]] va yanada kuchli magnit hosil qiladi.

Elektromagnitning [[Magnit|doimiy magnitdan]] asosiy afzalligi shundaki, magnit maydonni oʻramdagi elektr tokini nazorat qilish orqali tezda oʻzgartirish mumkin. Biroq, doimiy magnit tashqi quvvatga muhtoj emas, elektromagnit esa magnit maydonni ushlab turish uchun doimiy tokni talab qiladi.

Elektromagnitlar dvigatellar, generatorlar, elektromexanik solenoidlar, relelar, dinamiklar, qattiq disklar, MRI mashinalari, ilmiy asboblar va magnit ajratish uskunalari kabi boshqa elektr qurilmalarning komponentlari sifatida keng qoʻllanadi. Elektromagnitlar sanoatda temir va poʻlat parchalari kabi ogʻir temir buyumlarni olish va koʻchirish uchun ham qoʻllanadi.

== Tarixi ==
 
Daniyalik olim Xans Kristian Ørsted 1820-yilda elektr tok magnit maydon hosil qilishini aniqladi. Britaniyalik olim Uilyam Sturgeon 1824-yilda elektromagnitni ixtiro qildi. Uning birinchi elektromagniti taqasimon temir boʻlagi boʻlib, u taxminan 18 oʻram [[mis]] sim bilan oʻralgan edi (oʻsha paytda izolyatsiyalangan sim yoʻq edi). Temir taqa esaa izolyatsiya qilish uchun laklangan edi. Gʻaltakdan tok oʻtkazilganda, temir magnitlangan boʻlib, boshqa temir boʻlaklarini oʻziga tortdi; tok toʻxtatilganda, u magnitlanishni yoʻqotdi. Sturgeon oʻz tajribasida, uning ogʻirligi bor-yoʻgʻi yetti unsiya (taxminan 200 gramm) boʻlgan elektromagnit bilan toʻqqiz funt (taxminan 4 kilogramm) vaznni koʻtarishi mumkinligini koʻrsatdi. Biroq, Sturgeon magnitlari zaif edi, chunki u ishlatgan izolyatsiyalanmagan sim faqat yadro atrofidagi bir oraliq qatlamga oʻralgan boʻlib, oʻramlar sonini cheklab qoʻygan.

== Elektromagnitlarning qoʻllanishi ==
[[Fayl:Industrial_lifting_magnet.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Industrial_lifting_magnet.jpg/170px-Industrial_lifting_magnet.jpg|thumb| Temir parchalarini koʻtaruvchi sanoat elektromagniti, 1914 yil]]
''Portativ elektromagnitlar'' dastlab materialni faqat bir joyda ushlab turish uchun moʻljallangan; misol koʻtaruvchi magnitdir. ''Tortishuvchi elektromagnit'' kuch taʼsirida biror narsani harakatga keltiradi&lt;ref name=&quot;Marks 105&quot;&gt;{{Kitob manbasi|first=Chester L.|last=Dawes|chapter=Electrical Engineering|title=Standard Handbook for Mechanical Engineers|url=https://archive.org/details/standardhandbook0000theo|edition=7th|editor=Baumeister|publisher=McGraw-Hill|date=1967}}&lt;/ref&gt;.

Elektromagnitlar elektr va [[elektromexanik]] qurilmalarda juda keng qoʻllanadi, jumladan:

* [[Elektr dvigatel|Dvigatellar]] va [[Elektr-mashina generatori|generatorlar]]
* [[Transformator|Transformatorlar]]
* [[Estafeta|Relelar]]
* [[Elektr qo'ng'irog'i|Elektr qoʻngʻiroqlari]] va signallari
* [[Radiokarnay|Dinamiklar]] va [[Eshitish vositasi|naushniklar]]
* Valflar kabi aktuatorlar
* [[Magnit yozish|Magnit xotira]] va maʼlumotlarni saqlash uskunalari: magnitafonlar, videomagnitofonlar, [[Qattiq magnit disk|qattiq disklar]]
* [[MRT|MRI]] apparatlari
* Mass- [[Mass-spektroskopiya|spektrometrlar]] kabi ilmiy uskunalar
* [[Zarracha tezlatgichi|Zarracha tezlatgichlari]]
* [[Magnit qulf|Magnit qulflar]]
* Magnitni magnit boʻlmagan materiallardan ajratish uchun ishlatiladigan magnit ajratish uskunasi, masalan, qora metallni boshqa materiallardan parchalanishdan ajratish.
* Sanoat koʻtarish magnitlari
* magnit levitatsiya, maglev poezdida yoki poezdlarda ishlatiladi
* Ovqat pishirish, ishlab chiqarish va gipertermiya terapiyasi uchun induksion isitish 

== Fizika ==
[[Fayl:Electromagnetism.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Electromagnetism.svg/220px-Electromagnetism.svg.png|thumb| Sim orqali oqim (I) magnit maydonini (B) hosil qiladi. Maydon [[O'ng qo'l qoidasi|oʻng qoʻl qoidasiga]] muvofiq yoʻnaltirilgan.]]
[[Fayl:Magnetic_field_of_wire_loop.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Magnetic_field_of_wire_loop.svg/220px-Magnetic_field_of_wire_loop.svg.png|thumb| Tok oʻtkazuvchi halqaning magnit maydon chiziqlari halqa markazidan oʻtib, maydonni u yerda toʻplaydi.]]
[[Fayl:Elecmagnet.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Elecmagnet.png|thumb| Gʻaltak orqali tok oʻtishi natijasida hosil boʻlgan magnit maydon]]
Simda oqayotgan elektr toki [[Amperning aylanish qonuni|Amper qonuniga]] koʻra sim atrofida magnit maydon hosil qiladi (rasmga qarang). Magnit maydonni toʻplash uchun elektromagnitda sim oʻzak materialga oʻraladi&lt;ref name=&quot;Merzouki&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Merzouki|first=Rochdi|title=Intelligent Mechatronic Systems: Modeling, Control and Diagnosis|publisher=Springer Science &amp; Business Media|date=2012|pages=403–405|url=https://books.google.com/books?id=k81ECeMxyk8C&amp;q=ferromagnetic+electromagnet&amp;pg=PA404|isbn=978-1447146285}}&lt;/ref&gt;. Simning barcha oʻramlarining magnit maydoni oʻzak markazidan oʻtib, u yerda kuchli magnit maydon hosil qiladi&lt;ref name=&quot;Merzouki&quot; /&gt;. Toʻgʻri trubka (spiral) shaklini hosil qiluvchi gʻaltak [[solenoid]] deb ataladi&lt;ref name=&quot;Hyperphysics&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=Nave|ism=Carl R.|sarlavha=Electromagnet|ish=Hyperphysics|nashriyot=Dept. of Physics and Astronomy, Georgia State Univ.|sana=2012|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/magnetic/elemag.html|kirish sanasi=September 17, 2014|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140922065602/http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/magnetic/elemag.html|arxivsana=September 22, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Merzouki&quot; /&gt;.

Simdan tok oʻtganda uning hosil qilgan magnit maydon yoʻnalishini [[O'ng qo'l qonuni|oʻng qoʻl qoidasi]] yordamida topish mumkin&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Millikin|first=Robert|title=Elements of Electricity|publisher=American Technical Society|year=1917|location=Chicago|pages=[https://archive.org/details/elementselectri00bishgoog/page/n140 125]|url=https://archive.org/details/elementselectri00bishgoog}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Fleming|first=John Ambrose|title=Short Lectures to Electrical Artisans, 4th Ed|publisher=E.&amp; F. N. Spon|year=1892|location=London|pages=38–40|url=https://books.google.com/books?id=wzdHAAAAIAAJ&amp;pg=PA38}}&lt;/ref&gt;. Agar oʻng qoʻlning barmoqlari ([[Elektr toki|anʼanaviy oqim]], [[Elektr zaryad|musbat zaryad]] oqimi) oʻzakka oʻralgan simdan oqayotgan tok yoʻnalishiga mos tushsa, bosh barmogʻimiz oʻzak ichidagi maydon yoʻnalishiga ishora qiladi. Maydon chiziqlari chiqadigan magnitning tomoni ''shimoliy qutb'' sifatida belgilanadi.

=== Amper qonuni ===
'''Quyidagi oʻzgaruvchilarning taʼriflari uchun maqolaning oxiridagi qutiga qarang.'''

Umumiy holatda elektromagnitlarning magnit maydoni Amper qonuni bilan berilgan: har qanday yopiq halqa atrofidagi magnitlanish maydonining H integrali halqadan oʻtadigan oqim yigʻindisiga teng ekanligini aytadi.

: &lt;math&gt;\int \mathbf{J}\cdot d\mathbf{A} = \oint \mathbf{H}\cdot d\mathbf{l}&lt;/math&gt;

Tokning har bir kichik segmenti uchun magnit maydonni beradigan boshqa tenglama Bio-Savar qonunidir . Ferromagnit materiallarning magnit maydoni va kuchini hisoblash ikki sababga koʻra qiyin. Birinchidan, maydonning kuchi nuqtadan nuqtaga murakkab tarzda oʻzgarib turadi, ayniqsa oʻzakdan tashqarida va havo boʻshliqlarida. Ikkinchidan, B magnit maydoni va quvvati oqimning [[Nochiziqli|chiziqli boʻlmagan]] funksiyalari boʻlib, ishlatiladigan asosiy material uchun B va H oʻrtasidagi chiziqli boʻlmagan munosabatga bogʻliq. Aniq hisob-kitoblar uchun [[Cheklangan elementlar usuli|chekli elementlar usuli]] yordamida magnit maydon modelini ishlab chiqaradigan kompyuter dasturlari qoʻllanadi.

=== Magnit oʻzak ===
[[Magnit yadro|Magnit oʻzak]]&lt;nowiki/&gt;ning materiali (koʻpincha [[temir]] yoki poʻlatdan yasalgan) kichik magnitlar kabi ishlaydigan kichik [[magnit domenlar]] iborat (qarang: [[Ferromagnetizm]]). Elektromagnitdagi tok yoqilishidan oldin, temir yadrosidagi domenlar tasodifiy yoʻnalishlarga yoʻnalgan boʻladi, shuning uchun ularning kichik magnit maydonlari bir-birini nollashtiradi. Shuning uchun temirning xususiy magnit maydoni yoʻq. Temirga oʻralgan sim orqali tok oʻtkazilganda, uning [[Magnit maydon|magnit maydoni]] temirga kirib boradi va domenlarning magnit maydonga parallel ravishda joylashishiga olib keladi, shuning uchun ularning kichik magnit maydonlari sim maydoniga qoʻshilib, katta magnit maydon hosil qiladi. Oʻzakning vazifasi maydonni jamlashdan iborat boʻlib, magnit maydon havodan oʻtgandan koʻra oʻzakdan osonroq oʻtadi.[[Fayl:Electromagnet_with_gap.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Electromagnet_with_gap.svg/370px-Electromagnet_with_gap.svg.png|thumb| Odatdagi elektromagnitning magnit maydoni ''(&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;yashil&lt;/span&gt;)'', temir yadrosi ''C'' bilan yopiq halqa hosil qiladi, unda ikkita havo boʻshligʻi ''G.''

''B'' — Oʻzakdagi magnit maydon''B&lt;sub&gt;F&lt;/sub&gt;'' — „sochilgan maydonlar“. ''G'' boʻshliqlarida magnit maydon chiziqlari „boʻrtib chiqadi“, shuning uchun maydon kuchi yadroga qaraganda kamroq boʻladi: ''B&lt;sub&gt;F&lt;/sub&gt;''&lt;''B''&lt;br /&gt;''B&lt;sub&gt;L&lt;/sub&gt;'' — toʻliq magnit zanjirga mos kelmaydigan magnit maydon chiziqlari&lt;br /&gt;''L'' — tenglamada ishlatiladigan magnit zanjirning oʻrtacha uzunligi. Bu temir oʻzak boʻlaklaridagi uzunlik ''L&lt;sub&gt;oʻzak&lt;/sub&gt;'' va havo boʻshliqlari ''G'' uzunligi ''L&lt;sub&gt;boʻshligʻining&lt;/sub&gt;'' yigʻindisidir.&lt;br /&gt;]]

=== Lorents kuchlari ===
Kuchli elektromagnitlarda magnit maydon [[Lorents kuchi]] (&lt;math&gt;q\mathbf{v}\times\mathbf{B}\,&lt;/math&gt; sim ichidagi harakatlanuvchi zaryadlarga taʼsir qiladi) tufayli oʻramlarning har bir burilishiga kuch taʼsir qiladi. Lorents kuchi simning oʻqiga ham, magnit maydoniga ham perpendikulyar. Buni [[Magnit maydon|magnit maydon chiziqlari]] orasidagi bosim sifatida koʻrish mumkin, ularni bir-biridan itaradi. Elektromagnitning oʻrashiga ikkita taʼsir koʻrsatadi:

* Gʻaltakning oʻqi ichidagi maydon chiziqlari oʻramlarning har bir burilishiga radial kuch taʼsir qiladi va ularni barcha yoʻnalishlarda gʻaltakdan tashqariga intiladi. Bu [[Mexanik kuchlanish|simda mexanik kuchlanishga]] olib keladi.
* Gʻaltakning har bir burilishi orasidagi maydon chiziqlari qoʻshni burilishlar oʻrtasida jozibador kuchni taʼminlaydi va ularni bir-biriga tortishga intiladi. 

== Atamalar taʼrifi ==
{| cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;border:1px solid;&quot;
|Atama
| '''Ahamiyati'''
| '''Birlik'''
|-
| width=&quot;40&quot; | &lt;math&gt;A\,&lt;/math&gt;
| yadroning kesma maydoni
| kvadrat metr
|-
| &lt;math&gt;B\,&lt;/math&gt;
| [[Magnit maydon]] (magnit oqimi zichligi)
| Tesla
|-
| &lt;math&gt;F\,&lt;/math&gt;
| Magnit maydon tomonidan taʼsir qiluvchi kuch
| Nyuton
|-
| &lt;math&gt;H\,&lt;/math&gt;
| [[Magnit maydon|Magnit maydoni]]
| amper/metr
|-
| &lt;math&gt;I\,&lt;/math&gt;
|Oʻramdan oquvchi tok kuchi
| amper
|-
| &lt;math&gt;L\,&lt;/math&gt;
| Magnit maydon yoʻlining umumiy uzunligi &lt;math&gt;L_{\mathrm{core}}+L_{\mathrm{gap}}\,&lt;/math&gt;
| metr
|-
| &lt;math&gt;L_{\mathrm{core}}\,&lt;/math&gt;
| Yadro materialidagi magnit maydon yoʻlining uzunligi
| metr
|-
| &lt;math&gt;L_{\mathrm{gap}}\,&lt;/math&gt;
| Havo boʻshliqlarida magnit maydon yoʻlining uzunligi
| metr
|-
| &lt;math&gt;m_1, m_2\,&lt;/math&gt;
| Elektromagnitning qutb kuchi
| amper metr
|-
| &lt;math&gt;\mu\,&lt;/math&gt;
| Elektromagnit oʻzak materialining oʻtkazuvchanligi
| nyuton/kvadrat amper
|-
| &lt;math&gt;\mu_0\,&lt;/math&gt;
| vakuum (yoki havo) oʻtkazuvchanligi = 4p (10 &lt;sup&gt;-7&lt;/sup&gt;)
| nyuton/kvadrat amper
|-
| &lt;math&gt;\mu_r\,&lt;/math&gt;
| Elektromagnit yadro materialining nisbiy oʻtkazuvchanligi
| -
|-
| &lt;math&gt;N\,&lt;/math&gt;
| Elektromagnitdagi simning burilish soni
| -
|-
| &lt;math&gt;r\,&lt;/math&gt;
| Ikki elektromagnitning qutblari orasidagi masofa
| metr
|-
|}

== Yana qarang ==

* [[Dipol magnit]] — magnitning eng asosiy shakli
* [[Elektromagnetizm]]
* Elektromagnit magnit — qattiq magnitlangan elektromagnit joylashuvi
* Portlash bilan pompalanadigan oqim siqish generatori
* Magnit rulman
* [[Impulsli maydon magniti]]
* Toʻrt kutupli magnit — asosan zaryadlangan zarrachalarning harakatiga taʼsir qilish uchun ishlatiladigan magnitlar va elektromagnitlarning kombinatsiyasi

== Maʼlumotnomalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://nationalmaglab.org/education/magnet-academy/learn-the-basics/stories/magnets-from-mini-to-mighty Mini-dan Mighty-ga magnitlar: elektromagnitlar va boshqa magnitlar boʻyicha astar] Milliy yuqori magnit maydon laboratoriyasi
* [https://web.archive.org/web/20120220030524/http://instruct.tri-c.edu/fgram/web/Mdipole.htm Magnit maydonlar va kuchlar] Cuyahoga jamoat kolleji
* Oklaxoma universiteti Geologiya va geofizika [https://web.archive.org/web/20100709205321/http://geophysics.ou.edu/solid_earth/notes/mag_basic/mag_basic.html fundamental aloqalar] maktabi
[[Turkum:Elektromagnetizm]]
[[Turkum:Fizika]]</text>
      <sha1>0nnyhk29h1qxiap9hzmjr372d4jd4tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>El laberinto del fauno</title>
    <ns>0</ns>
    <id>767084</id>
    <redirect title="Faun labirinti" />
    <revision>
      <id>6272908</id>
      <parentid>6141735</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andre Engels</username>
        <id>14</id>
      </contributor>
      <comment>[[Faun labirinti]]ga yoʻnaltirildi</comment>
      <origin>6272908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="qusjlez8pnj3xzzofan02qityj2s1nq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Faun labirinti]]</text>
      <sha1>qusjlez8pnj3xzzofan02qityj2s1nq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jewel gʻori</title>
    <ns>0</ns>
    <id>768404</id>
    <revision>
      <id>6272814</id>
      <parentid>5167821</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T04:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="744" sha1="n065n55teepy9im5r0g9x66o41l65k7" xml:space="preserve">'''Jewel gʻori({{Talaffuz|Jevel g'ori}})'''— [[AQSH]] da joylashgan boʻlib, uzunligi 232000 metr va chuqurligi 15,0 metrga yetadi.Ushbu „Optimistik“ gʻor dunyoning barcha speleologlariga maʼlum va bu ajablanarli hisoblanmaydi.Bu gʻor [[labirint]] uzunligi boʻlgan qitʼadagi eng katta gʻor hisoblanadi. Jahonda Flint-Rich va Mamontdan gʻorlaridan keyingi oʻrinda turadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Dunyodagi eng ajoyib g'orlar |url=https://peskiadmin.ru/uz/samye-udivitelnye-peshchery-mira-peshchery-harakteristika-i-vidy.html |website=peskiadmin.ru |accessdate=5-avgust 2022-yil |language=O'zbekcha }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:AQSh]]</text>
      <sha1>n065n55teepy9im5r0g9x66o41l65k7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islom feminizmi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>772786</id>
    <revision>
      <id>6272767</id>
      <parentid>6228038</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T20:15:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75561" sha1="iz6nhff2llramrvfrxpe1hlrwkv6jw0" xml:space="preserve">{{Feminizm|Variants (religious)}}

'''Islom feminizmi''' bu [[Islom dinida ayol|islom dinidagi ayollarning]] roli bilan bogʻliq [[feminizm]]ning bir shakli hisoblanadi. U jinsidan qatʼiy nazar, barcha [[musulmon]]larning jamoat va shaxsiy hayotda toʻliq tengligini taʼminlaydi. Islom feministlari [[ayollar huquqlari]], [[gender tengligi]] va islomiy asosga asoslangan ijtimoiy adolatni himoya qiladilar. Harakatning yetakchilari [[Islom|islom diniga]] eʼtiqod qilsalar ham, ular dunyoviy, gʻarbiy yoki musulmon boʻlmagan feministik qarashlardan ham foydalanganlar va islom feminizmining rolini integratsiyalashgan global feministik harakatning bir qismi sifatida tan olganlar.

Harakat tarafdorlari dindagi tenglik taʼlimotlarini ilgari surishga intiladi hamda [[Qurʼon|Qur’on]] va [[hadis]]larni qayta talqin qilish orqali islomning [[Patriarxat|patriarxal]] tushunchalarini shubha ostiga qoʻyishga undaydi.

Atoqli va mashhur yetakchilar qatoriga Amina Vadud, Leyla Ahmad, Fatima Mernissiy, Aziza al-Hibriy, Riffat Hasan, Asma Lamrabet va Asmo Barlas va boshqa islom feministlari kiradi.

== Taʼrif va tarix ==

=== Islom feministlari ===
Oʻn toʻqqizinchi asrning oʻrtalaridan boshlab musulmonlardan koʻpchiligi bir qator ayollar bilan bogʻliq muammolar, xususan, ularning taʼlim olishi, yolgʻiz yashashi, [[hijob]], koʻpxotinlik, qullik va kanizaklik bilan bogʻliq cheklovlarni tanqid qilishdi. Zamonaviy musulmonlar bu amaliyotlarni keskin muhokama qildilar va islohot hamda oʻzgarishlarni qoʻllab-quvvatladilar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Women and Islam - Oxford Islamic Studies Online|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2510|kirish sanasi=2022-06-03|ish=www.oxfordislamicstudies.com|til=en|qaralgan sana=2022-08-11|arxivsana=2010-06-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100622060604/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2510}}&lt;/ref&gt;. Islomdagi ayollarning mavqeyi haqida munozaralar davom etmoqda, konservatorlar ham, islom feministlari ham Qur’on, hadis va musulmon tarixidagi taniqli ayollarni ayollar huquqlarini muhokama qilish uchun dalil sifatida ishlatishadi. Feministlar islom koʻproq tenglik gʻoyalarini ifodalaydi, deb taʼkidlasalar, konservatorlar gender nosimmetrikligi „ilohiy tarzda belgilab qoʻyilgan“ deya daʼvo qiladilar&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Mojab|first1=Shahrzad|date=2001-11-01|title=Theorizing the Politics of 'Islamic Feminism'|journal=Feminist Review|language=en|volume=69|issue=1|pages=124–146|doi=10.1080/01417780110070157|issn=0141-7789}}&lt;/ref&gt;.

Islom feministlari — Qur’on va hadisni erkak va ayollarning teng huquqli ekanligini tasdiqlovchi manba sifatida talqin qiluvchi, jamoat hamda shaxsiy sohada ayollar huquqlari va tengligini himoya qiluvchi musulmonlar. Islom feministlari islomning patriarxal, seksist va misoginistik tushunchalarini tanqid qiladilar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sana=2017-12-01|sarlavha=Margot Badran: What does Islamic feminism have to offer? Where does it come from? Where is it going? {{!}} Opinion {{!}} The Guardian|ish=[[TheGuardian.com]]|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2008/nov/09/islam-women|kirish sanasi=2022-06-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171201232847/https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2008/nov/09/islam-women|arxivsana=2017-12-01}}&lt;/ref&gt;. Islom feministlari Qur’onni gender tengligini targʻib qiluvchi manba deb tushunishadi&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=Fawcett|ism=Rachelle|sarlavha=The reality and future of Islamic feminism|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2013/3/28/the-reality-and-future-of-islamic-feminism|kirish sanasi=2022-06-03|ish=www.aljazeera.com|til=en}}&lt;/ref&gt;. Islom feminizmining asosi islom dinining muqaddas kitobi, yaʼni Qur’on bilan mustahkamlangan. Tarixchi Margot Badranning taʼkidlashicha, islom feminizmi „oʻz tushuncha va majburiyatini Qur’ondan oladi va undan ayollar va erkaklar uchun birdek huquq va adolatni izlaydi“&lt;ref&gt;Badran, Margot. Feminism in Islam : Secular and Religious Convergences. Oxford : Oneworld, 2009., 2009.&lt;/ref&gt;.

Islom feministlari islom harakati faollaridan farq qiladi. Islom faollari (islomistlar, islomchilar) siyosiy islom tarafdorlari boʻlib, ular Qur’on va [[hadis]] asosida ish koʻruvchi islomiy hukumatni tashkil qilish gʻoyasini ilgari suradilar. Baʼzi islomchilar jamoat sohasida ayollar huquqlarini himoya qiladilar, lekin shaxsiy yondashuvda [[gender tengsizligi]]ga qarshi chiqmaydilar&lt;ref&gt;
{{Veb manbasi|sarlavha=ISLAMIC FEMINISM AND THE POLITICS OF NAMING|url=http://www.iran-bulletin.org/women/Islamic_feminism_IB.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150924040110/http://www.iran-bulletin.org/women/Islamic_feminism_IB.html|arxivsana=2015-09-24|kirish sanasi=9 December 2015|ish=iran-bulletin.org}}
&lt;/ref&gt;. Sudanlik akademik va siyosatchi Suad al-Fotih al-Badaviy feminizm ''taqvo'' (islomning taqvo tushunchasi) bilan mos kelmasligini va shuning uchun islom va feminizm bir-birini inkor qilishini taʼkidlaydi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Hale|first=Sondra|title=Women and Globalization in the Arab Middle East: Gender, Economy, and Society|date=2013|publisher=Lynne Rienner|isbn=978-1588261342|editor=Doumato|pages=208|chapter=Sudanese Women in National Service, Militias &amp; the Home|chapterurl=https://books.google.com/books?id=xq0WKr_yFCYC}}&lt;/ref&gt;. Badran esa islom va feminizm bir-birini inkor qilmaydi, deya tushuntiradi&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;
{{Veb manbasi|sarlavha=Independent Lens . SHADYA . Muslim Feminism {{!}} PBS|url=http://www.pbs.org/independentlens/shadya/muslimfeminism.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180622133343/http://www.pbs.org/independentlens/shadya/muslimfeminism.html|arxivsana=2018-06-22|kirish sanasi=2018-10-27|ish=www.pbs.org}}
&lt;/ref&gt;.

Islom feministlari tomonidan islom feminizmini tushunish va taʼriflash turlicha shaklda boʻlgan. Islom olimi Asma Barlas dunyoviy feministlar va islom feminizmi orasidagi farqni muhokama qilib, Badranning fikrlari bilan oʻrtoqlashadi va musulmonlar aholisining 98 % ni tashkil etadigan mamlakatlarda anʼanaviy eʼtiqodlarni qabul qilishdan qochish mumkin emas, deb hisoblaydi.

Elizabeth Segranning taʼkidlashicha, ayollarga nisbatan kamsitishning barcha shakllariga barham berish toʻgʻrisidagi konvensiya ([[:en:Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women|Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women]]) (CEDAW) belgilab qoʻygan inson huquqlari haqida gapirish oddiy musulmon ayollar orasida darhol rezonans uygʻotmaydi; Islom ulardagi qadriyatlarning manbasi boʻlgani sababli inson huquqlarini islom bilan birlashtirish mantiqiydir&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;
{{jurnal manbasi|last=Segran|first1=Elizabeth|date=2013-12-04|title=The Rise of the Islamic Feminists|url=https://www.thenation.com/article/rise-islamic-feminists/|journal=The Nation|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520091837/https://www.thenation.com/article/rise-islamic-feminists/|archivedate=2017-05-20|access-date=2017-05-20}}
&lt;/ref&gt;.

Janubiy afrikalik musulmon olimi Fatima Seedat islom olamida feminizmning ahamiyati haqida Barlas va Badranning fikriga qoʻshiladi. Biroq u „Islom feminizmi“ atamasini keraksiz deb hisoblaydi, chunki feminizm „shaxsiy oʻziga xoslik emas, balki ijtimoiy hodisadir“&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Seedat|first1=Fatima|year=2016|title=Beyond the Text: Between Islam and Feminism|journal=Journal of Feminist Studies in Religion|volume=32|issue=2|page=138|doi=10.2979/jfemistudreli.32.2.23}}&lt;/ref&gt;. Seedatning fikricha, islom va feminizmning yaqinlashishi koʻproq ziddiyatlarni keltirib chiqaradi hamda „islomchilar“ uchun Qur’onni siyosiy ehtiyojlariga mos ravishda talqin qilish yoki notoʻgʻri maqsadlarda ishlatishga zamin yaratadi. Uning fikricha, Qur’onning oyatlarida ayollar huquqlari qanday iroda etilganligini koʻrsatish va tushuntirish muhim. Ikkalasini bir-biridan ajratib, alohida tushuntirish orqaligina islomda ayollarga eʼtibor barcha (erkaklar, ayollar, musulmonlar va musulmon boʻlmaganlar) uchun universal tushuncha boʻlib qolishiga erishish mumkin. „Feminizm va islom feminizmi: noadekvatlik va muqarrarlik oʻrtasida“ nomli maqolasida Seedat bunday atamaning mavjudligi musulmonlarni bir-biridan yakkalab, ularni dunyoning qolgan qismidan hamda universal feministik harakatdan ajratib qoʻyishini tushuntiradi. U oʻz maqolasida islom feminizmi taklif qilayotgan narsalarni dunyo hamjamiyatiga koʻrsatish va oʻzlarini islomiy feministlar deb hisoblamaslik orqali islomning haqiqiy qiyofasini koʻrsatish muhimligini taʼkidlaydi.

Ayrim musulmon yozuvchi va faol ayollar gʻarb feminizmi musulmon ayollar va umuman dunyoning turli qismidagi, turlicha eʼtiqod va qarashli ayollarning barchasi uchun mos emas, degan eʼtiqod tufayli oʻzlarini islomiy feministlar deb bilishdan qochishgan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Hidayatollah|first=Aysha|title=Feminist Edges of the Qur'an|url=https://archive.org/details/feministedgesofq0000hida|publisher=Oxford University Press|year=2014|pages=[https://archive.org/details/feministedgesofq0000hida/page/12 12]|language=English}}&lt;/ref&gt;. Livanlik musulmon olimi Aziza al- Hibri esa oʻzini „womanist“ („ayolparast“) deb taʼrifladi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Floyd-Thomas|first=Stacey M.|url=https://books.google.com/books?id=0_k98AmJWAQC&amp;dq=azizah+al+hibri+womanism&amp;pg=PA47|title=Deeper Shades of Purple: Womanism in Religion and Society|date=August 2006|publisher=NYU Press|isbn=978-0-8147-2753-9|language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Qur’on mazmuni ===
Islom feministlari Qur’onni gender tengligini targʻib qiluvchi manba sifatida tushunishadi&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt;. Feminist va huquqshunos olim Aziza al-Hibriyga koʻra, Qur’on barcha insonlarni Xudo tomonidan bir qalbdan yaratilganini, bir-birini bilish uchungina millat va qabilalarga boʻlganini, eng hurmatli shaxslar (jinsidan qatʼiy nazar) esa eng taqvodorlar ekanini uqtiradi. Shuning uchun, al-Hibriy yozadiki, Qur’on odamlar orasidagi farqlarni tan olgan holda ularning tabiiy tengligini taʼkidlaydi va hech kim faqat jinsiga qarab ustun deya tan olmaydi&lt;ref&gt;Al-Hibri, Azizah. „An Introduction to Muslim Womenʼs Rights“ in ''Windows of Faith: Muslim Women Scholar-Activists in North America,'' edited by Gisela Webb. Syracuse University Press. pp.&amp;nbsp;52-53. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0815628528|&lt;bdi&gt;0815628528&lt;/bdi&gt;]].&lt;/ref&gt;.

=== Ilk musulmonlar va zamonaviy islom feministlari ===
Zamonaviy musulmon feministlar va ilgʻor musulmonlar islom tarixidagi dastlabki shaxslarni [[Xadicha bint Xuvaylid|Xadicha]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=The Original Feminist Jihadist - Ms. Magazine|url=https://msmagazine.com/2010/03/16/islams-first-feminist/|kirish sanasi=2022-06-03|ish=msmagazine.com}}&lt;/ref&gt;, [[Oysha]], [[Hafsa bint Umar|Hafsa]], [[Ummu Salama]], [[Fotima]] va [[Zaynab bint Ali|Zaynab binti Ali]] kabilarni namuna sifatida keltiradilar. Zaynab Alvaniy Oyshani boshqa [[sahoba]]larning misoginiyasi (ayollarni yoqtirmaslik, ularni mensimaslik yoki ularga nisbatan noʻtoʻgʻri qarash) ga qayta-qayta duch kelgan kuchli va aqlli ayol sifatida tilga oladi&lt;ref&gt;Alwani, Zainab. &quot;Muslim Women as Religious Scholars: A Historical Survey, &quot; in ''Muslima Theology: The Voices of Muslim Women Theologians'', edited by Ednan Aslan, Marcia Hermansen, and Elif Medini, Peter Lang, Frankfurt, 2013, pp. 45-58.&lt;/ref&gt;. Marokashlik feminist Asma Lamrabet, shuningdek, Oysha kuchli va ziyoli ayol boʻlganini, oʻzining esa misogonistik qarashlarga qarshi ekanligini taʼkidladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Aisha, épouse du prophète où l'islam au féminin|url=http://www.asma-lamrabet.com/articles/aisha-epouse-du-prophete-ou-l-islam-au-feminin/|kirish sanasi=2022-06-11|ish=www.asma-lamrabet.com}}&lt;/ref&gt;. Lamrabet ham Ummu Salamani feministik shaxs sifatida maqtadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=When the Qur'an responds to women claims…|url=http://www.asma-lamrabet.com/articles/when-the-qur-an-responds-to-women-claims/|kirish sanasi=2022-06-11|ish=www.asma-lamrabet.com}}&lt;/ref&gt;.

Eron inqilobchi yozuvchisi [[Ali Shariati]] Muhammadning qizi Fotimaning tarjimai holiga bagʻishlangan [[:en:Fatemeh Is Fatemeh|Fatemeh is Fatemeh]] (Fotima Fotimadir) nomli kitob yozgan boʻlib, bu kitobda Fotimani ayollar uchun namuna sifatida koʻrsatadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Dr. Ali Shariati: Fatima is Fatima|url=https://www.iranchamber.com/personalities/ashariati/works/fatima_is_fatima1.php|kirish sanasi=2022-06-10|ish=www.iranchamber.com|qaralgan sana=2022-08-11|arxivsana=2025-06-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250608064947/https://www.iranchamber.com/personalities/ashariati/works/fatima_is_fatima1.php}}&lt;/ref&gt;. Ednan Aslanning taʼkidlashicha, Fotima islomning ilk davrida ayollar imkoniyatlarini kengaytirishning namunasidir, chunki u [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakrga]] qarshilik koʻrsatishdan va oʻzining meʼrosini talab qilishdan qoʻrqmagan&lt;ref&gt;Aslan, Ednan. &quot;Early Community Politics and the Marginalization of Women in Islamic Intellectual History, &quot; in ''Muslima Theology: The Voices of Muslim Women Theologians'', edited by Ednan Aslan, Marcia Hermansen, and Elif Medini, Peter Lang, Frankfurt, 2013, pp. 36-37.&lt;/ref&gt;.

Baʼzi musulmon feministlar [[Muhammad]]ning oʻzini feminist deb taʼkidlaydilar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sana=2016-10-28|sarlavha=Muhammad Was A Feminist|url=https://www.huffpost.com/entry/muhammad-was-a-feminist_b_12638112|kirish sanasi=2022-06-03|ish=HuffPost|til=en}}&lt;/ref&gt;.

== Tarix ==
Oʻtgan 150 yil ichida [[Islom dinida ayol|musulmon ayollarga]] nisbatan sodir etilgan ijtimoiy huquqbuzarliklarni bartaraf etishga qaratilgan koʻplab ilmiy talqinlar islom anʼanalari asosida ishlab chiqilgan&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{jurnal manbasi|last=Elewa|first1=Ahmed|last2=Silvers|first2=Laury|year=2010|title=I am one of the People: A Survey and Analysis of Legal Arguments on Woman-Led Prayer in Islam|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-law-and-religion/article/i-am-one-of-the-people-a-survey-and-analysis-of-legal-arguments-on-womanled-prayer-in-islam1/269FE071D66D033CB92D0F11A283159F|journal=Journal of Law and Religion|language=en|volume=26|issue=1|pages=141–171|doi=10.1017/S074808140000093X|issn=0748-0814}}&lt;/ref&gt;. Masalan, ayollar jinsiy aʼzolarini kesish (tashqi jinsiy aʼzolarini sunnat qilish Iroq, Yaman va yana 27 ta Afrika davlatida oʻtkaziladi) kabi amaliyotlarni taʼqiqlashga, oila qonunchiligini tenglashtirishga, ayollarni diniy vakil sifatida va masjidlarda maʼmuriy lavozimlarda qoʻllab-quvvatlashga hamda musulmon ayollarning fuqarolik va diniy muassasalarda sudya (qozi) boʻlishlari uchun teng imkoniyatlarni yaratishga qaratilgan yangi islom huquqshunosligi paydo boʻlmoqda&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Zamonaviy feminist islom olimlari oʻz ishlarini Xudo va Paygʻambar tomonidan berilgan, lekin jamiyat tomonidan inkor etilgan huquqlarning qayta tiklanishi deb bilishadi&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

=== XIX asr ===
Islom feminizmining zamonaviy harakati XIX asrda boshlangan.

Aisha Taymur (1840—1902) — Misrdagi taniqli yozuvchi va ayollar huquqlari sohasida ilk faollardan. Taymur asarlarida erkaklarning ayollar ustidan hukmronligini tanqid qilingan, ayollarning aql-zakovati va jasoratini esa tarannum etilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha='A'isha Taymur – Accessing Muslim Lives|url=https://accessingmuslimlives.org/profile/aisha-taymur/|kirish sanasi=2022-06-02|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.

Yana bir ilk musulmon feminist faoli va yozuvchisi Zaynab Favvaz (1860—1914) edi. Favvaz ayollarning ijtimoiy va intellektual salohiyati yuzasidan erkaklar bilan bahslashdi va mashhur ayollarning tarjimaiy hollari kitobini yozdi&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Booth|first1=Marilyn|date=1995|title=Exemplary Lives, Feminist Aspirations: Zaynab Fawwāz and the Arabic Biographical Tradition|url=https://www.jstor.org/stable/4183369|journal=Journal of Arabic Literature|volume=26|issue=1/2|pages=120–146|doi=10.1163/157006495X00120|jstor=4183369|issn=0085-2376}}&lt;/ref&gt;.

Misrlik yurist Qasim Amin, u 1899-yilda chop etilgan „ ''Ayollar ozodligi“'' („''Tahrir al-Marʼa“'') kitobining muallifi, koʻpincha Misr feministik harakatining otasi sifatida taʼriflanadigan shaxs. Amin oʻz asarida oʻsha davrda jamiyatida keng tarqalgan koʻpxotinlilik, hijob va ''purdah'', yaʼni islomda jinsiy ajratish kabi qator odatlarni keskin tanqid qilgan. U ularni noislomiy va haqiqiy islom ruhiga yod harakatlar deb qoraladi. Uning ishi butun islom va [[arab dunyosi]]dagi ayollar siyosiy harakatlariga katta taʼsir koʻrsatdi va bugungi kunda ham uning asarlari oʻqiladi va feministik munozaralarda asos sifatida keltiriladi.

Qasim Aminning zamonaviy islomiy feministik harakatlarga taʼsiriga qaramay, hozirgi olim Leyla Ahmad uning asarlarini ham androsentrik, ham [[Mustamlakachilik|mustamlakachi]] deb biladi&lt;ref&gt;Leila Ahmed. Women and Gender in Islam. New Haven and London: Yale University Press, 1992. pp.155-163, 171, 179.&lt;/ref&gt;. Amin hatto ayollar haqida erkaklar tarafidan qaralgan notoʻgʻri tushunchalarni keltirib berdi, masalan, sevgini boshdan kechira olmasliklari, musulmonlar nikohi jaholat va shahvoniylikka asoslangani, ularning shahvoniy manbai ayollar ekani toʻgʻrisida asoslar berdi&lt;ref&gt;Leila Ahmed. Women and Gender in Islam. New Haven and London: Yale University Press, 1992. pp.157-159.&lt;/ref&gt;.

Biroq oʻz jamiyatlarini feministik tanqid qilishda Amindan oldin yashagan kishilar haqidagi maʼlumotlar deyarli saqlanmagan. Misrdagi ayollar matbuoti 1892-yildagi dastlabki sonidan boshlaboq bunday xavotirlarni bildira boshladi. Misrlik, turkiyalik, eronlik, suriyalik va livanlik ayollar hamda erkaklar bundan oʻn yillar avval ham Yevropa feministik jurnallarini oʻqishar va umumiy matbuotda ularning Yaqin Sharq bilan aloqadorligini muhokama qilishar edi.

=== XX asr ===
''Bint ash-Shati'' („''Daryo sohili qizi''“) taxallusi bilan ijod qilgan [[Oisha Abdur-Rahmon|Oisha Abdurrahmon]] (Aisha Abd al-Rahman) Qur’on [[tafsir]]ini birinchilardan boʻlib yozgan va u oʻzini feminist deb hisoblamasa ham, asarlarida feministik ruhdagi mavzular aks etgan. U oʻzining mashhur kitoblarini 1959-yilda, [[Najib Mahfuz|Nagib Mahfuz]] Muhammad hayotining allegorik va feministik versiyasini nashr etgan yili chiqara boshladi&lt;ref&gt;{{Citation|first1=Ruth|last=Roded|title=Bint al-Shati's Wives of the Prophet: Feminist or Feminine?|journal=British Journal of Middle Eastern Studies|date=May 2006|volume=33|issue=1|pages=51–66|doi=10.1080/13530190600603915}}&lt;/ref&gt;. U [[Islom dinida ayol|Islom tarixidagi ilk ayollar]], jumladan, Muhammad paygʻambarning [[Amina binti Vahb|onasi]], ayollari va qizlari tarjimai holini, shuningdek, [[Tanqid (faoliyat)|adabiy tanqidlar]] yozgan&lt;ref name=&quot;zeidan&quot;&gt;Arab Women Novelists: The Formative Years and Beyond by Joseph T. Zeidan, State University of New York Press, 1995&lt;/ref&gt;.

Marokashlik yozuvchi va sotsiolog Fatema Mernissi taniqli islom feminist mutafakkiri edi. Uning „''Beyond the Veil“'' („''Hijob ortida“)'' nomli kitobi Marokash jamiyati va madaniyati nuqtai nazaridan islomiy jamiyatlarda ayollarga nisbatan zulm, jinsiy mafkura va gender notengligini tushuntiradi&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=Rassam|ism=Amal|sarlavha=Mernissi, Fatima|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0527|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190108020056/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0527|arxivsana=January 8, 2019|kirish sanasi=October 24, 2019|ish=Oxford Islamic Studies}}&lt;/ref&gt;. Mernissi oʻzining „''The Veil and the Male Elite“'' („''[[Hijob]]'' ''va erkak elitasi“)'' kitobida islomiy jamiyatlarda ayollar huquqlarining poymol qilinishi, siyosiy iroda tufayli hadisning manipulyatsiyaviy talqini, bularning hammasi Muhammad tasavvur qilgan erkaklar va ayollarning teng huquqli islom jamiyatiga zid ekanligini taʼkidlagan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Mernissi|first=Fatima|url=https://archive.org/details/veilmaleelite00mern|title=The Veil and the Male Elite: A Feminist Interpretation of Islam|publisher=New York: Basic Books|year=1992|isbn=978-0201-63221-7|authorlink=Fatima Mernissi}}&lt;/ref&gt;. Mernissining taʼkidlashicha, ideal musulmon ayolning „jim va itoatkor“ boʻlishining islom qoidalariga hech qanday aloqasi yoʻq. Uning fikricha, konservativ musulmon erkaklar ayollarning jinsiy erkin boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik uchun hamda oʻzlarining patriarxal tizimini saqlab qolish uchun Qur’onni manipulyatsiya qilishgan; shunday qilib, hijobni oqlashgan va xotin-qizlarning huquqlarini cheklashgan&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;.

XX asrning navbatdagi islom feministi Amina Waduddir. Wadud afro-amerikalik oilada tugʻilib, islomni qabul qilgan. 1992-yilda Wadud Qur’onning patriarxal talqinlarini tanqid ostiga olgan „''Quran and Woman“ („Qur’on va ayol“'') asarini nashr etdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Without Women, You Cannot Understand the Qur'an|url=http://www.oasiscenter.eu/en/without-women-you-cannot-understand-the-quran|kirish sanasi=2022-06-03|ish=Fondazione Internazionale Oasis}}&lt;/ref&gt;.

Zamonaviy islom feminizmining baʼzi guruhlari hadisni oʻz mafkurasidan butunlay chiqarib tashlashni va faqat Qur’on tamoyillariga eʼtibor qaratishni qoʻllaydigan harakatni tanladilar. Riffat Hasan shunday harakatni qoʻllab-quvvatlab, ilohiyotni ifodalagan kitob, yaʼni Qur’onda bayon etilgan insoniyat uchun umuminsoniy huquqlarni kontekstual qonunlar va qoidalardan ustun qoʻyadi&lt;ref&gt;Hassan, Riffat. &quot;Womenʼs Rights inIslam: Normative Teaching versus Practice, &quot; in ''Islam and Human Rights: Advancing a U. S.- Muslim Dialogue'', edited by Shireen T. Hunter with Huma Malik, The CSIS Press, Washington D. C., 2005, pp. 43-66.&lt;/ref&gt;. Biroq u Qur’onni muqaddas kitob deya tan olishiga qaramasdan, ayollarni na erkakdan oldin yaratilgan mavjudot sifatida va na „Odamning haydalishi“ga aybdor qilib koʻrsatmaydi!&lt;ref&gt;Hassan, Riffat. &quot;Woman and Manʼs „fall“: A Qur’anic Theological Perspective, &quot; in ''Muslima Theology: The Voices of Muslim Women Theologians'', edited by Ednan Aslan, Marcia Hermansen, and Elif Medini, Peter Lang, Frankfurt, 2013, pp. 101-113.&lt;/ref&gt; Ushbu teologik harakat boshqa musulmon feministlar tomonidan tanqidga uchradi, masalan, Kecia Ali ushbu mafkurani islom jamiyatida yanada tenglik meʼyorlarini oʻrnatishda foydali boʻlishi mumkin boʻlgan musulmon anʼanalaridagi elementlarni eʼtiborsiz qoldirganligi uchun tanqid qildi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Sexual Ethics &amp; Islam|url=https://archive.org/details/sexualethicsisla0000alik|last=Ali|first=Kecia|publisher=Oneworld|year=2006|isbn=978-1-85168-456-4|location=London|pages=[https://archive.org/details/sexualethicsisla0000alik/page/154 154]–155}}&lt;/ref&gt;.

=== XXI asr ===
Islomiy feministik faollik XXI asrgacha davom etdi.

2015-yilda bir guruh islom faollari, siyosatchilari va yozuvchilari, barcha ziyolilar birgalikda islohot deklaratsiyasini (Declaration of Reform) eʼlon qildilar, unda boshqa masalalar qatorida ayollar huquqlari ham qisman qoʻllab-quvvatlanishi aytildi: „Biz ayollar uchun teng huquqlar, shu jumladan, meros olish, guvohlik berish, ishlash, ijtimoiylik, shaxsiy huquq, taʼlim va ish bilan taʼminlanishini kafolatlaymiz. Masjidlarda, hay’atlarda, rahbarlikda va jamiyatning barcha jabhalarida erkak va ayol teng huquqlarga ega. Biz seksizm va misoginiyani rad etamiz“&lt;ref name=&quot;secularism1&quot;&gt;
{{Veb manbasi|url=http://www.secularism.org.uk/news/2015/12/muslim-reform-movement-embraces-secularism-and-universal-human-rights|sarlavha=National Secular Society|kirish sanasi=9 December 2015|sana=2015-12-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20151212175308/http://www.secularism.org.uk/news/2015/12/muslim-reform-movement-embraces-secularism-and-universal-human-rights|arxivsana=2015-12-12}}
&lt;/ref&gt;. Deklaratsiyada, shuningdek, Yaqin Sharqdagi terror guruhlari eʼtiqodlariga qarshi ish olib borish uchun [[:en:Muslim Reform Movement|Muslim Reform Movement]] (Musulmonlarni isloh qilish harakati) tashkiloti tashkil etilgani eʼlon qilindi&lt;ref name=&quot;washingtontimes.com&quot;&gt;
{{Veb manbasi|url=http://www.washingtontimes.com/news/2015/dec/6/muslim-reform-movement-decries-radical-islam-calls/?page=all|sarlavha=Muslim Reform Movement decries radical Islam, calls for equality|ish=The Washington Times|kirish sanasi=9 December 2015|arxivurl=https://web.archive.org/web/20151209080633/http://www.washingtontimes.com/news/2015/dec/6/muslim-reform-movement-decries-radical-islam-calls/?page=all|arxivsana=2015-12-09}}
&lt;/ref&gt;. Asra Nomani va boshqalar Deklaratsiyani Vashingtondagi Islom markazi eshigiga qoʻydilar&lt;ref name=&quot;washingtontimes.com&quot; /&gt;.

Yaqin Sharqdagi feministik harakatlar bir asrdan oshiqroq vaqt davom etdi va Afgʻonistondagi terrorga qarshi urushga bevosita taʼsir koʻrsatdi. Hozirda ham kundalik hayotning barcha jabhalarida ayollar huquqlari va tengligi uchun kurashda davom etmoqda&lt;ref&gt;
{{jurnal manbasi|last=Badran|first1=Margot|date=2011-01-26|title=Between Secular and Islamic Feminism/s: Reflections on the Middle East and Beyond|url=https://muse.jhu.edu/article/408727/summary|journal=Journal of Middle East Women's Studies|volume=1|issue=1|pages=6–28|issn=1558-9579|access-date=2016-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161011060321/https://muse.jhu.edu/article/408727/summary|archivedate=2016-10-11}}
&lt;/ref&gt;.

Bugungi kunda islom olamidagi feminist yozuvchilar orasida Aysha Hidoyatulloh, Kecia Ali, Asma Lamrabet, Olfa Yousuf va Mohja Kahflar bor .

== Musulmon feministik guruhlari va tashabbuslari ==

=== Afgʻoniston ayollarining inqilobiy uyushmasi ===
[[Fayl:Meena_founder_of_RAWA_speaking_in_1982.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Meena_founder_of_RAWA_speaking_in_1982.jpg/220px-Meena_founder_of_RAWA_speaking_in_1982.jpg|thumb| Meena Keshwar Kamal (1956 — 1987), RAWA (AAIU) asoschisi]]
[[:en:Revolutionary Association of the Women of Afghanistan|The Revolutionary Association of the Women of Afghanistan]] (Afgʻoniston ayollari inqilobiy uyushmasi) Pokistonning [[Kvetta]] shahrida joylashgan ayollar tashkiloti boʻlib, ayollar huquqlari va [[Demokratiya|dunyoviy demokratiyani]] targʻib qiladi. Tashkilot Afgʻoniston ayollarini [[inson huquqlari]]ga ega boʻlish va Afgʻoniston hukumatiga qarshi fundamentalistik emas, balki demokratik va dunyoviy, ayollar toʻliq ishtirok etishi mumkin boʻlgan tamoyillar asosida kurashni davom ettirishga qaratilgan siyosiy va ijtimoiy faoliyatga jalb etishni maqsad qilgan&lt;ref name=&quot;Lantos&quot;&gt;{{Veb manbasi|sana=December 18, 2001|sarlavha=RAWA testimony to the Congressional Human Rights Caucus Briefing|url=http://lantos.house.gov/HoR/CA12/Human+Rights+Caucus/Briefing+Testimonies/Fahima+Vorgetts.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070628022728/http://lantos.house.gov/HoR/CA12/Human+Rights+Caucus/Briefing+Testimonies/Fahima+Vorgetts.htm|arxivsana=June 28, 2007|nashriyot=U.S. Congressional Human Rights Caucus}}&lt;/ref&gt;.

Tashkilot 1977-yilda Meena boshchiligidagi bir guruh ziyolilar tomonidan tashkil etilgan (Meena familiyadan foydalanmagan). Ular tenglikni taʼminlash va ayollar taʼlimini rivojlantirish uchun tashkilotga asos solgan; shu bilan bir qatorda ular „&lt;nowiki/&gt;[[Afgʻoniston]]ning erksiz va jim qolgan ayollarini qoʻllab-quvvatlash“ ni davom ettirmoqda. 1978-yilgacha RAWA asosan ayollar huquqlari va demokratiyaga eʼtibor qaratgan boʻlsa, 1978-yilgi davlat toʻntarishi va 1979-yilda Afgʻoniston Sovet tomonidan ishgʻol qilinganidan soʻng, „RAWA boshidanoq demokratiya va dunyoviylikni targʻib qilib, qarshilik urushida bevosita ishtirok etdi“&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Mehta, Sunita. ''Women for Afghan Women: Shattering Myths and Claiming the Future''. New York: Palgrave Macmillan, 2002. Print.&lt;/ref&gt;. 1979-yilda RAWA [[Afg'oniston Demokratik Respublikasi|Afgʻoniston Demokratik Respublikasiga]] qarshi kampaniya olib bordi va unga qarshi yordamni safarbar qilish uchun maktablarda yigʻilishlar uyushtirdi, 1981-yilda ikki tilda feministik jurnal „''Payam-e-Zan''“ (Ayollar xabari) ni chiqardi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Chavis2011&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Melody Ermachild Chavis|url=https://books.google.com/books?id=RyJEynFyznkC&amp;pg=PT1|title=Meena: Heroine Of Afghanistan|date=30 September 2011|publisher=Transworld|isbn=978-1-4464-8846-1|pages=1–|accessdate=30 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gioseffi2003&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Gioseffi|first=Daniela|url=https://archive.org/details/womenonwarintern00gios|title=Women on War: An International Anthology of Women's Writings from Antiquity to the Present|publisher=Feminist Press at CUNY|year=2003|isbn=978-1-55861-409-3|page=[https://archive.org/details/womenonwarintern00gios/page/283 283]|authorlink=Daniela Gioseffi|accessdate=2016-03-30}}&lt;/ref&gt;. RAWA shuningdek, qochqin bolalar va ularning onalariga yordam berish uchun kasalxonaga yotqizishni va amaliy koʻnikmalarni oʻrgatish uchun Vatan maktablarini tashkil etdi&lt;ref name=&quot;Gioseffi2003&quot; /&gt;.

=== Sisters in Islam (Islomdagi opa-singillar) tashkiloti ===
[[Fayl:Zainah_Anwar_7_September_2016.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Zainah_Anwar_7_September_2016.jpg/220px-Zainah_Anwar_7_September_2016.jpg|right|thumb| Zainah Anwar]]
[[:en:Sisters in Islam|Sisters in Islam]] (SIS) (Islomdagi opa-singillar) [[Malayziya]] fuqarolik jamiyati tashkiloti boʻlib, islom va umuminsoniy huquqlar doirasida ayollar huquqlarini ilgari surish bilan shugʻullanadi. SIS tashkilotining vazifasi Islom nomidan ayollarni kamsituvchi qonunlar va siyosatlarga qarshi kurashga qaratilgan. Shunday qilib, u Malayziyaning islomiy oila va shariat qonunlarida koʻpxotinlilik&lt;ref&gt;
{{Veb manbasi|sana=21 May 2010|sarlavha=Polygamy not a God-given right to Muslims|url=http://www.malaysiakini.com/news/132369|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170413195426/http://www.malaysiakini.com/news/132369|arxivsana=2017-04-13|kirish sanasi=2017-04-22}}
&lt;/ref&gt;, bolalar nikohi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Syariah court fails to protect and safeguard Muslim girls — Sisters in Islam|url=http://www.themalaysianinsider.com/sideviews/article/syariah-court-fails-to-protect-and-safeguard-muslim-girls-sisters-in-islam|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140714201933/http://www.themalaysianinsider.com/sideviews/article/syariah-court-fails-to-protect-and-safeguard-muslim-girls-sisters-in-islam|arxivsana=2014-07-14}}&lt;/ref&gt;, axloqiy nazorat&lt;ref&gt;
{{Veb manbasi|sarlavha=Archives|url=http://www.thestar.com.my/story.aspx/?file=%2f2006%2f12%2f17%2fnation%2f16348692&amp;sec=nation|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140714180102/http://www.thestar.com.my/story.aspx/?file=%2f2006%2f12%2f17%2fnation%2f16348692&amp;sec=nation|arxivsana=2014-07-14|kirish sanasi=2017-04-22}}
&lt;/ref&gt;, islom huquqiy nazariyasi va huquqshunosligi, hijob va hayo&lt;ref&gt;
{{Veb manbasi|sarlavha=Sisters In Islam: News / Comments / Dress and Modesty in Islam|url=http://www.sistersinislam.org.my/comment.php?comment.news.309|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130823113231/http://www.sistersinislam.org.my/comment.php?comment.news.309|arxivsana=2013-08-23|kirish sanasi=2017-04-22}}
&lt;/ref&gt;, [[ayollarga nisbatan zoʻravonlik]] kabi masalalarni hal qiladi va hudud (islom yurisprudensiyasi) ni amalga oshiradi&lt;ref&gt;
{{Veb manbasi|sarlavha=Sisters In Islam: Sisters in Islam remains firmly opposed to the implementation of Hudud law for Malaysia|url=http://www.sistersinislam.org.my/news.php?item.903.121|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170920045148/http://www.sistersinislam.org.my/news.php?item.903.121|arxivsana=2017-09-20|kirish sanasi=2017-04-22}}
&lt;/ref&gt;. Ularning vazifasi gender tengligi, adolat, erkinlik va islomning qadr-qimmati tamoyillarini ilgari surish va ayollarga erkin tarafdor boʻlish huquqini berishdir&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;
{{Veb manbasi|sarlavha=Sisters In Islam: Mission Statement and Objectives|url=http://www.sistersinislam.org.my/page.php?36|arxivurl=https://web.archive.org/web/20151117025724/http://www.sistersinislam.org.my/page.php?36|arxivsana=2015-11-17|kirish sanasi=2015-11-16|ish=www.sistersinislam.org.my}}
&lt;/ref&gt;. Ular ayollar tajribasi va voqeliklarini inobatga olgan holda islomda ayollar huquqlarining asosini yaratishga intilishadi; ular ayollarnining erkaknikidan past deb hisoblanadigan ong va tafakkurni oʻzgartirish orqali ular bilan sodir boʻlishi mumkin boʻlgan adolatsizlik va kamsitishlarga barham bermoqchi; va ular Islomda adolat, tenglik gʻoyalari doirasida aholi bilimini oshirish bilan birga qonunlar va siyosatni isloh qilishni xohlaydilar&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;. Taniqli aʼzolari: Zainah Anwar&lt;ref name=&quot;SIS&quot;&gt;{{Jurnal manbasi|title=Muslim Women Demand End to Oppressive Laws|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1879864,00.html|qaralgan sana=2022-08-11|arxiv-sana=2009-02-21|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20090221002428/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1879864,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; va hammuassisi Amina Wadud.

=== Musawah harakati ===
2009-yilda arab olamidan oʻn ikki ayol ''Musawah'' ''global'' harakatini tuzdilar, uning nomi arabcha „tenglik“ degan maʼnoni anglatadi. Musawah islomiy asoslarning feministik talqini tarafdori va xalqlarni Ayollarga nisbatan kamsitishning barcha shakllariga barham berish toʻgʻrisidagi konvensiyada ([[:en:Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women|Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women]]) eʼlon qilingan xalqaro inson huquqlari standartlariga rioya qilishga chaqiradi. Musawahning yondashuvi SIS (Islomdagi opa-singillar) yondashuvidan keyin modellashtirilgan. Dunyoviy feministlar esa islomiy manbalarning talqini subyektiv ekanligini hisobga olib, islom feministik harakatni qurish uchun chalkash va noaniq zamin ekanligini taʼkidladilar va bu jihatdan Musawahni tanqid qildilar&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;.

=== Sister-hood (Opa-singillik) platformasi ===
Sister-hood (Opa-singillik) — bu islom diniga mansub ayollar ovozi uchun xalqaro darajadagi platforma boʻlib, 2007-yilda norvegiyalik kinorejissyor va inson huquqlari faoli [[:en:Deeyah Khan|Deeyah Khan]] tomonidan Fuuse media va sanʼat prodyuserlik kompaniyasi orqali asos solingan&lt;ref&gt;
{{Veb manbasi|muallif=Victoria Craw|sana=6 June 2016|sarlavha=Emmy-award winning filmmaker Deeyah Khan launches online magazine Sister-hood aimed at giving Muslim women a voice|url=http://www.news.com.au/lifestyle/real-life/news-life/emmyaward-winning-filmmaker-deeyah-khan-launches-online-magazine-sisterhood-aimed-at-giving-muslim-women-a-voice/news-story/f61efcf5b0650060e3f54cc17f5c291b|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160606123922/http://www.news.com.au/lifestyle/real-life/news-life/emmyaward-winning-filmmaker-deeyah-khan-launches-online-magazine-sisterhood-aimed-at-giving-muslim-women-a-voice/news-story/f61efcf5b0650060e3f54cc17f5c291b|arxivsana=2016-06-06|kirish sanasi=6 June 2016|nashriyot=www.news.com.au}}
&lt;/ref&gt;.

Sister-hood 2016-yilda xalqaro onlayn jurnal va musulmon ayollarining meros olish imkoniyatini targʻib qiluvchi jonli tadbirlar platformasi sifatida qayta ishga tushirildi. Bu jurnalning turli mamlakatlardan elchilari orasida pokistonlik Farida Shahid, misrlik Mona Eltaxavi, falastinlik Rula Jebreal, somalilik Leyla Husayn va jazoirlik Marieme Xeli Lukas bor.

=== Women Living Under Muslim Laws (WLUML) — Musulmon qonunlari ostida yashaydigan ayollar xalqaro birdamlik tarmogʻi ===
[[:en:Women Living Under Muslim Laws|Women Living Under Muslim Laws]] (Musulmon qonunlari ostida yashaydigan ayollar) 1984-yilda tashkil etilgan xalqaro birdamlik tarmogʻi boʻlib, islom qonunlari bilan boshqariladigan davlatlarda istiqomat qiluvchi musulmon va musulmon boʻlmagan ayollarni himoya qiladi. Guruh islom qonunlari va ayollar boʻyicha tadqiqot va targʻibot ishlarini olib boradi&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|last=Shaheed|first1=Farida|date=1994|title=Controlled or Autonomous: Identity and the Experience of the Network, Women Living under Muslim Laws|url=https://www.jstor.org/stable/3175010|journal=Signs|volume=19|issue=4|pages=997–1019|doi=10.1086/494948|jstor=3175010|issn=0097-9740}}&lt;/ref&gt;.

=== Muslim Womenʼs Quest for Equality — Musulmon ayollarning tenglik uchun intilishi tashkiloti ===
Muslim Womenʼs Quest for Equality (Musulmon ayollarning tenglik uchun intilishi) hind faollari guruhi boʻlib, Hindiston Oliy sudiga 2016-yil sentyabr oyida musulmon shaxsiy qonunlari boʻyicha ''[[Taloq (shariat)|taloq-e-]]'' bidat (uch taloq), ''nikoh halala'' va koʻpxotinlilik amaliyotlarini noqonuniy va [[Hindiston Konstitutsiyasi|konstitutsiyaga zid]] deb topib, qarshi ariza bilan murojaat qilgan&lt;ref&gt;
{{Veb manbasi|sana=2016-09-06|sarlavha=Muslim women's group demands complete ban on Shariah courts &amp;#124; india-news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/muslim-women-s-group-demands-complete-ban-on-shariah-courts/story-kgNMV7LwDSgEaMRAOIecfI.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160906210001/http://www.hindustantimes.com/india-news/muslim-women-s-group-demands-complete-ban-on-shariah-courts/story-kgNMV7LwDSgEaMRAOIecfI.html|arxivsana=2016-09-06|kirish sanasi=2016-09-07|nashriyot=Hindustan Times}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thehindu.com&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Rajagopal |first=Krishnadas |date=2016-08-26 |title=SC admits Muslim woman's plea to declare triple talaq illegal |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/sc-admits-muslim-womans-plea-to-declare-triple-talaq-illegal/article9036511.ece |url-status=live |access-date=2016-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826123403/http://www.thehindu.com/news/sc-admits-muslim-womans-plea-to-declare-triple-talaq-illegal/article9036511.ece |archive-date=2016-08-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thehindu.com&quot;/&gt;.

=== Ni Putes Ni Soumises ===
„Ni Putes Ni Soumises“ nomi „Na fohishalar, na itoatkorlar“ deb tarjima qilinadigan fransuz feministik tashkiloti hisoblanib Samira Bellil va boshqa afrikalik yosh ayollar tomonidan asos solingan. Bu tashkilot Fransiyadagi musulmonlar koʻp boʻlgan mahallalarda ayollar duch kelgan jinsiy va jismoniy zoʻravonlikka qarshi kurashadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=George|ism=Rose|sana=2004-09-13|sarlavha=Obituary: Samira Bellil|url=http://www.theguardian.com/news/2004/sep/13/guardianobituaries.france|kirish sanasi=2022-06-06|ish=the Guardian|til=en}}&lt;/ref&gt;.

== Islom feminizmi boʻyicha xalqaro konferensiyalar ==
Islom feminizmi boʻyicha bir nechta konferensiyalar boʻlib oʻtdi. 2008-yilda Ispaniyaning Barselona shahrida Islom feminizmiga bagʻishlangan global kongress boʻlib oʻtdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=2008-10-27 |title=Fighting for Muslim women's rights |language=en-GB |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7689897.stm |access-date=2020-05-31}}&lt;/ref&gt;. Musawah ('tenglik'; [[Arab tili|arabcha]]: {{Lang|ar|مساواة}}) 2009-yildan beri musulmon oilalarida tenglik va adolat uchun kurashadigan global harakat boʻlib, „oʻzlari uchun [[Islom]] va [[Qurʼon]]ni qayta tahlillashga va tiklashga intilmoqdalar“&lt;ref name=&quot;Nation&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Segran, Elizabeth |date=4 December 2013 |title=The Rise of the Islamic Feminists |agency=The Nation thenation.com |url=http://www.thenation.com/article/rise-islamic-feminists/ |access-date=7 June 2016 |archive-date=2019-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502222424/https://www.thenation.com/article/rise-islamic-feminists/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Musawah harakati musulmon mamlakatlaridagi patriarxal tuzum erkak tafsirchilarning islom matnlarini oʻqishi natijasi ekani&lt;ref name=&quot;Nation&quot;/&gt; va feministlar [[Inson huquqlari umumiy deklaratsiyasi|xalqaro inson huquqlari standartlari]]&lt;nowiki/&gt;da belgilab berilgan maqsadlarga erishish uchun [[Qurʼon]]ni bosqichma-bosqich talqin qilishlari mumkin degan tamoyilga asoslanadi&lt;ref name=&quot;Nation&quot; /&gt;. Musulmon [[ulamo]]larining birinchi ayol qurultoyi 2017-yilda Indoneziyada boʻlib oʻtdi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=EDITORIAL: Women ulema for the world|url=https://www.thejakartapost.com/academia/2017/04/28/editorial-women-ulema-for-the-world.html|kirish sanasi=2020-05-31|ish=The Jakarta Post|til=en}}&lt;/ref&gt;. Ulamo ayollar qurultoyi qizlarning turmushga chiqish yoshini 18 yoshga chiqarishga [[fatvo]] berdi&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Malayziyalik feminist Zaynah Anwar Kongressda ayollar islom qonun-qoidalarini belgilashda teng huquqqa ega ekani va Qurʼonni talqin qilish bilan birga ayollar erkaklar hukmronligiga qarshi kurashishlari kerakligini maʼlum qildi&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Qurultoyda Qur’onshunoslik professori Nur Rofiya islom dini har bir insondan insoniyat mavqeini koʻtarishni talab qilishini, inson qadri ulugʻlanishini, koʻpxotinlilik esa islom taʼlimoti emasligini taʼkidladi&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Tashviqot doirasi ==

=== Siyosatdagi ayollar ===
[[Islom dunyosi]]da bir nechta ayol davlat rahbarlari, bosh vazirlar va davlat kotiblari yetishib chiqdi, ular orasida Ozarbayjondan Lala Shovkat, Pokistondan [[Benazir Bhutto]], Senegaldan Mame Madior Boye, Turkiyadan [[Tansu Çiller|Tansu Chiller]], [[Kosovo]]dan Kaqusha Jashari va Indoneziyadan [[Megavati Sukarnoputri]] kabilar bor. [[Bangladesh]]da Xalida Ziya 1991-yilda mamlakatning birinchi ayol bosh vaziri etib saylangan va 2009-yilgacha bosh vazir boʻlib ishlagan, uning oʻrniga Sheikh Hasina bosh vazir lavozimini egallagan va [[Bangladesh]]ni eng uzoq ayol bosh vazir tomonidan boshqarilgan hukumatga ega mamlakatga aylantirgan&lt;ref name=&quot;The Economist&quot;&gt;&quot;Prime Minister of Bangladesh — PM Office Email Address.&quot; ''MediaBangladeshnet about Bangladesh Print Electronic Internet More''. N.p., 15 Nov. 2015. Web. 1 Oct. 2016.&lt;/ref&gt;.

=== Shaxsiy huquqlar ===
[[Fayl:Manal_al-Sharif_(منال_الشريف)_-_Oslo_Freedom_Forum_2012_(1).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Manal_al-Sharif_%28%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D9%81%29_-_Oslo_Freedom_Forum_2012_%281%29.jpg/220px-Manal_al-Sharif_%28%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D9%81%29_-_Oslo_Freedom_Forum_2012_%281%29.jpg|thumb| Manal al-Sharif 2012-yilda Oslo Ozodlik Forumida oʻzi asos solgan #Women2Drive kampaniyasi haqida gapirgan.]]
Bunday munozarali talqinlardan biri Qur’ondagi erkaklarning ayollarni qoʻllab-quvvatlash borasidagi diniy majburiyatlarini muhokama qiladigan parchalarni oʻz ichiga oladi&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{jurnal manbasi|last=Fluehr-Lobban|first1=Carolyn|title=Toward a Theory of Arab-Muslim Women as Activists in Secular and Religious Movements|url=https://archive.org/details/sim_arab-studies-quarterly_spring-1993_15_2/page/87|journal=Arab Studies Quarterly|date=1993|volume=15|issue=2|pages=87–106|jstor=41858975}}&lt;/ref&gt;. Baʼzi olimlar, masalan, antropolog Carolyn Fluehr-Lobban (Karolin Fleur Lobban) oʻzining arab-musulmon ayollar faollarining dunyoviy hamda diniy harakatlarda ishtirok etishiga bagʻishlangan asarida, ayollarning diniy majburiyatlari haqidagi bu taʼkidlar „anʼanaviy ravishda erkak hokimiyatining ijtimoiy amaliyoti uchun asos sifatida ishlatilgan, deb taʼkidlaydilar&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;.“ Baʼzi mamlakatlarda erkak hokimiyatining qonunchilik va maʼmuriy qoʻllab-quvvatlanishi va taʼminlanishi uchun ayollarga „uydan tashqariga chiqish yoki ishlashga ruxsat bermaslik yoki hatto mashina haydash“ kabi taʼqiqlar orqali jamoatdan uzoqlashtirish amaliyotlari qoʻllanadi&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;. 2017-yilning 26-sentyabriga kelib [[Saudiya Arabistoni]] 2018-yil iyun oyidan boshlab ayollarning mashina haydashni taqiqlovchi uzoq yillik siyosatini toʻxtatishini eʼlon qildi&lt;ref&gt;
{{Yangiliklar manbasi |last=Hubbard |first=Ben |date=2017-09-26 |title=Saudi Arabia Agrees to Let Women Drive |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2017/09/26/world/middleeast/saudi-arabia-women-drive.html |url-status=live |access-date=2018-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180228041921/https://www.nytimes.com/2017/09/26/world/middleeast/saudi-arabia-women-drive.html |archive-date=2018-02-28 |issn=0362-4331}}
&lt;/ref&gt;. Turli faol ayollar taqiqqa norozilik bildirishgan edi, ular orasida Saudiyalik ayollar huquqlari yetakchilaridan biri Manal al-Sharif&lt;ref&gt;
{{Citation|last=al-Sharif|first1=Manal|title=A Saudi woman who dared to drive|url=https://www.ted.com/talks/manal_al_sharif_a_saudi_woman_who_dared_to_drive/transcript#t-21085|language=en|access-date=2018-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160520144308/http://www.ted.com/talks/manal_al_sharif_a_saudi_woman_who_dared_to_drive/transcript#t-21085|archivedate=2016-05-20}}
&lt;/ref&gt; ijtimoiy tarmoqlarda avtomobil boshqarishga oid qator videolar joylash orqali noroziligini bildirgan. Saudiya Arabistoni ayollari huquqlari faollaridan biri Lujayn al-Xatloul 3 yildan ortiq qamoqda saqlangan va 2020-yil 28-dekabrda qirollikka qarshi til biriktirganlikda ayblanib, jami 5 yil-u 8 oyga qamoq jazosiga hukm qilingan edi. Bu ayblovlar esa aslida uning ayollarning mashina haydash huquqlarini taqiqlashga nisbatan davlat siyosatiga keskin qarshilik qilgani uchun edi. Ikki yilu oʻn oylik qamoq muddati qisqartirildi, faqat 3 oylik muddat qoldi. Biroq, unga qoʻyilgan ayblovlar yolgʻon edi va rasmiylar Saudiya Arabistonida ayollarning mashina haydashini taqiqlashga qarshi chiqqani uchun uni hibsga olishni rad etishdi. Uni hibsda turli (jinsiy va boshqa) yoʻllar bilan qiynoqqa solganlikda ayblangan prokurorlar dalil yoʻqligi sababli oqlandi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.theguardian.com/world/2020/dec/28/saudi-rights-activist-loujain-al-hathloul-sentenced-to-almost-six-years-in-jail|sarlavha=Saudi rights activist Loujain al-Hathloul sentenced to almost six years in jail|kirish sanasi=28 December 2020|ish=The Guardian|sana=28 December 2020}}&lt;/ref&gt;.

Islom feministlari musulmon mamlakatlarning koʻpchiligida MPL qonunchiligiga eʼtiroz bildirgan va bu qonun hujjatlari ayollarni kamsitishini taʼkidlagan. Baʼzi islom feministlari Qur’on va [[sunnat]]ga asoslangan, musulmon ayollarning katta hissasini oʻz ichiga olgan va ayollarni kamsitmaydigan darajada yangilangan MPL qonunchiligini yaratish mumkin, degan nuqtai nazarga ega&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Women's Rights In Islam|last=Chaudry|first=Muhammad Sharif|publisher=Adam &amp; Distributors|year=1991|location=Delhi}}&lt;/ref&gt;. Bunday islom feministlari MPLning ayollarning ham huquqlari kamsitilmagan, doʻstona ruhdagi shakllarini ishlab chiqish ustida ishlamoqdalar. Boshqa islomiy feministlar, xususan demokratik va musulmonlar aholisining oz qismini tashkil etadigan davlatlarda MPL isloh qilinmasligi kerak, balki rad etilishi kerak va musulmon ayollar oʻz davlatlarning fuqarolik qonunlaridan teng foydalana olishlari kerak, deb hisoblaydilar.

Islomiy feministlar islom olamida ayollar huquqlarini himoya qilishda faol qatnashdilar. 2012-yilda iordaniyalik ayollar zoʻrlovchi oʻz qurboniga uylansa, yaʼni nomusiga tajovuz qilgan erkak oʻsha ayol bilan turmush qursa ayblovni olib tashlashga ruxsat beruvchi qonunlarga qarshi norozilik bildirishgan, tunislik ayollar yangi konstitutsiyada ayollar tengligi uchun kurashishgan, Saudiya ayollari mashina haydash taqiqlanishiga norozilik bildirgan, sudanlik ayollar esa hibsga olingan ayollarga erkinlik talab qilib jimlik namoyishlari oʻtkazishgan va tinch namoyishchilar devorini qurishgan&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;.

=== Kiyinish qoidalari ===
Musulmon ayollarni tashvishga soladigan yana bir masala kiyinish qoidalaridir. Islom erkaklar ham, ayollar ham kamtarona kiyinishni talab qiladi; ayollar uchun bu tushuncha ''[[hijob]]'' sifatida tanilgan hamda kiyimlarning asosiy va umumiy talabini ifodalaydi.

Gʻarb jamiyatining ayrim qismlarida hijob boʻyicha bahs-munozaralarga qaramay, bunday kiyinish uslubi koʻplab islomiy feministik hamjamiyatda bahsli masala emas. Ammo, ular ham ijtimoiy bosim yoki majburlash natijasi boʻlgan holatlarni oqlashmaydi. Aslida, koʻpchilik musulmon feministlar hijobni qoʻllab-quvvatlamoqda. Hozir koʻplab musulmon erkak va ayollar roʻmolni islom erkinligining birdan-bir ramzi deb bilishadi&lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2076653,00.html|title=Is the Veil Now a Symbol of Islamic Freedom?|date=June 13, 2011|author=Moeveni|qaralgan sana=2022-08-11|arxiv-sana=2014-05-03|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20140503061813/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2076653,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Baʼzi islom ulamolari Islom oyatlarini hijobga majburlash shart emas deb talqin qilishsa-da, koʻplab islom feministlari hanuzgacha hijobni diniy taqvodorlik belgisi yoki oʻzlarining musulmon ekanliklarini namoyish qilish orqali gʻarb madaniyatini ramziy ravishda rad etish usuli sifatida koʻrishadi.

Islomiy feministlarning kichik bir qismi, jumladan Fadela Amara va [[:fr:Hédi M'henni|Hedi Mhenni]] hijobga qarshi chiqishdi va hatto turli sabablarga koʻra kiyinish borasidagi qonuniy taqiqlarni qoʻllab-quvvatladilar. Amara Fransiyaning jamoat binolarida kiyim kiyishni taqiqlashiga qarshi emasligini shunday izohladi: „Hijob ayollarni boʻysundirishning ochiq belgisi va shuning uchun [[Fransiyada ta'lim|Fransiya davlat maktablari tizimining]] aralash, shu bilan birga dunyoviy muhitida bunga oʻrin yoʻq&lt;ref name=&quot;guardian17Jul2006&quot;&gt;
{{Yangiliklar manbasi |last=George |first=Rose |date=July 17, 2006 |title=Ghetto warrior |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/world/2006/jul/17/france.politicsphilosophyandsociety |url-status=live |access-date=May 5, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130830072547/http://www.theguardian.com/world/2006/jul/17/france.politicsphilosophyandsociety |archive-date=2013-08-30}}
&lt;/ref&gt;.“ Ayrim feministlar roʻmolni „anʼana“ asosida himoya qila boshlaganlarida, Amara: „Bu anʼana emas, bu arxaiklik! Fransuz feministlari mutlaqo bu jihatdan qarshidilar. Jazoir ayollari Jazoirda roʻmol oʻrashga qarshi kurashganida, fransuz feministlari ularni qoʻllab-quvvatlagan. Ammo Fransiya chekkasidagi maktabda bir yosh qiz boʻlsa, ular buni qilmaydilar. Ular [[Ozodlik, Tenglik, Birodarlik|erkinlik va tenglikni]] teringizning rangiga qarab belgilaydilar. Bu neokolonializmdan boshqa narsa emas&lt;ref name=&quot;guardian17Jul2006&quot; /&gt;.“ Mhenni, shuningdek, Tunisning roʻmolni taqiqlashini qoʻllab-quvvatladi: „Agar bugun biz roʻmolni qabul qilsak, ertaga ayollarning ishlash, saylash va taʼlim olish huquqlari taqiqlanishini qabul qilamiz va ular faqat uy yumushlarini bajaruvchi odam va koʻpayish vositasi sifatida koʻriladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.islamonline.net/English/News/2006-10/06/06.shtml|sarlavha=Archived copy|kirish sanasi=August 31, 2009|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100601165818/http://www.islamonline.net/English/News/2006-10/06/06.shtml|arxivsana=June 1, 2010}}&lt;/ref&gt;.“

Masih Alinejad Erondagi majburiy hijob siyosatiga norozilik sifatida [[:en:My Stealthy Freedom|My Stealthy Freedom]] („Mening yashirin erkinligim“) harakatini boshlagan. Harakat Facebookdagi sahifa sifatida boshlandi, u yerda ayollar oʻzlarining Eronning hijobga oid majburiy qonunlariga zid boʻlgan suratlarini yukladilar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sana=2015-11-17|sarlavha=In Iran, Exposing Hair In Public Is A 'Stealthy Freedom'|url=https://www.nhpr.org/2015-11-17/in-iran-exposing-hair-in-public-is-a-stealthy-freedom|kirish sanasi=2022-06-02|ish=New Hampshire Public Radio|til=en}}&lt;/ref&gt;.

Ni Putes Ni Soumises (Na fohishalar, na itoatkorlar) direktori Sihem Habchi Fransiyaning jamoat joylarida burqa kiyishni taqiqlashini qoʻllab-quvvatlashini bildirdi va bu taqiq „demokratik tamoyil“ va fransuz ayollarini „obskurant, fashistik, oʻng qanot harakati“ dan himoya qilish masalasi ekanini taʼkidladi va bularning barchasini burqa oʻzida ifodalaydi, deb daʼvo qiladi&lt;ref&gt;
{{Yangiliklar manbasi |last=Malik |first=Zubeida |date=March 15, 2010 |title=France's burka dilemma |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/today/hi/today/newsid_8568000/8568024.stm |url-status=live |access-date=2010-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100809035550/http://news.bbc.co.uk/today/hi/today/newsid_8568000/8568024.stm |archive-date=2010-08-09}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Veb manbasi|url=http://www.vingtparismagazine.com/2010/01/ni-putes-ni-soumises-organizes-a-protest-against-the-burqa.html|sarlavha=Archived copy|kirish sanasi=2010-07-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100522080511/http://www.vingtparismagazine.com/2010/01/ni-putes-ni-soumises-organizes-a-protest-against-the-burqa.html|arxivsana=2010-05-22}}
&lt;/ref&gt;.

=== Masjidda tenglik ===
[[Fayl:Woman_at_Gate_of_Mosque_(No_Ladies_Allowed)_-_Hazratbal_Shrine_-_Srinagar_-_Jammu_&amp;_Kashmir_-_India_(26770523561).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Woman_at_Gate_of_Mosque_%28No_Ladies_Allowed%29_-_Hazratbal_Shrine_-_Srinagar_-_Jammu_%26_Kashmir_-_India_%2826770523561%29.jpg/170px-Woman_at_Gate_of_Mosque_%28No_Ladies_Allowed%29_-_Hazratbal_Shrine_-_Srinagar_-_Jammu_%26_Kashmir_-_India_%2826770523561%29.jpg|thumb| [[Srinagar]]dagi Hazratbal ziyoratgohining asosiy binosi ostonasida oʻtirgan ayol. Darvozada &quot; ''Ayollarga ruxsat yoʻq'' &quot; deb yozilgan.]]
[[:en:Council on American Islamic Relations|Council on American Islamic Relations]] (Amerika Islomiy Aloqalar Kengashi) tomonidan oʻtkazilgan soʻrov shuni koʻrsatdiki, 2000-yilda har uch masjiddan ikkitasi ayollarni alohida hududda namoz oʻqishlarini talab qilgan boʻlsa, 1994-yilda bu koʻrsatkich har ikki masjiddan biriga koʻtarilgan&lt;ref name=&quot;thedailybeast1&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=Asra Q. Nomani|url=http://www.thedailybeast.com/blogs-and-stories/2010-02-27/let-these-women-pray/|sarlavha=Let These Women Pray!|nashriyot=The Daily Beast|sana=2010-02-27|kirish sanasi=2012-08-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110518000448/http://www.thedailybeast.com/blogs-and-stories/2010-02-27/let-these-women-pray/|arxivsana=2011-05-18}}&lt;/ref&gt;. Islom feministlari bunga norozilik bildira boshladilar va Makkada boʻlgani kabi ayollarga erkaklar va ayollar birgalikda, boʻlinmasdan namoz oʻqishlariga ruxsat berishni yoqlab chiqdilar&lt;ref name=&quot;washingtonpost1&quot;&gt;
{{Yangiliklar manbasi |last=Wan |first=William |last2=Laris |first2=Michael |date=May 22, 2010 |title=Mosque pray-ins against segregation of sexes are springing up |work=Washingtonpost.com |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/21/AR2010052104253.html |url-status=live |access-date=2012-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121111035356/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/21/AR2010052104253.html |archive-date=2012-11-11}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Veb manbasi|muallif=Marsh|ism=Julia|url=http://www.womensenews.org/story/religion/100222/protesters-break-prayer-rules-at-leading-mosque|sarlavha=Protesters Break Prayer Rules at Leading Mosque|nashriyot=Women's eNews|sana=2010-02-22|kirish sanasi=2012-08-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120817034253/http://womensenews.org/story/religion/100222/protesters-break-prayer-rules-at-leading-mosque|arxivsana=2012-08-17}}
&lt;/ref&gt;. 2003-yilda Asra Nomani Gʻarbiy Virginia shtatining Morgantaun shahridagi masjidda ayollar orqa eshikdan kirib, alohida namoz oʻqishlari shart etilgan qoidalarga qarshi chiqdi&lt;ref name=&quot;thedailybeast1&quot; /&gt;. Uning taʼkidlashicha, Muhammad ayollarni boʻlinishlariga yoʻl qoʻymagan va ayollarning erkaklar bilan teng ravishda namoz oʻqishlariga toʻsqinlik qiladigan yagona holatlar faqat jinsiy aloqada boʻlgan texnogen qoidalardir&lt;ref name=&quot;thedailybeast1&quot; /&gt;. Masjiddagi erkaklar esa uning ustidan sudga ariza berishdi&lt;ref name=&quot;thedailybeast1&quot; /&gt;.

2004-yilda baʼzi Amerika masjidlarida ayollarning saylovlarida ovoz berishlarini taqiqlovchi qoidalar mavjud edi&lt;ref&gt;
{{Yangiliklar manbasi |date=22 July 2004 |title=Muslim Women Seeking a Place in the Mosque |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2004/07/22/us/muslim-women-seeking-a-place-in-the-mosque.html |url-status=live |access-date=2017-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701103425/http://www.nytimes.com/2004/07/22/us/muslim-women-seeking-a-place-in-the-mosque.html |archive-date=2017-07-01}}
&lt;/ref&gt;. 2005-yilda ushbu masala boʻyicha ommaviy tashviqotdan soʻng, CAIR va [[:en:Islamic Society of North America|Islamic Society of North America]] (Shimoliy Amerika Islom Jamiyati) oʻz ichiga olgan musulmon tashkilotlari masjidlarni „ayollar uchun doʻstona“ qilish, masjidlarda ayollar huquqlarini himoya qilish va ayollarning boʻlinmagan holda asosiy zalda namoz oʻqish huquqini qoʻshish boʻyicha hisobot eʼlon qildi&lt;ref name=&quot;thedailybeast1&quot;/&gt;.

2010-yilda amerikalik musulmon ayollardan Fatima Thompson va yana bir necha kishi Vashingtondagi Islom markazida „namoz“ (ibodatning koʻrinishi) uyushtirdilar&lt;ref name=&quot;thedailybeast1&quot;/&gt;. Politsiya chaqirilib, asosiy namoz zalini tark etishdan bosh tortgan ayollarga hibsga olish tahdidi qoʻllandi. Ayollar oʻzlari „jarima qutisi“ (faqat ayollar uchun ajratilgan ibodat joyi) deb ataydigan joyga qamalganiga qarshi noroziliklarini davom ettirdilar. Thompson oʻzlari taʼbiri bilan aytiladigan jarima maydonchasini „haddan tashqari issiq, qorongʻi orqa xona“ deb taʼrifladi&lt;ref name=&quot;thedailybeast1&quot; /&gt;. 2010-yilda [[Xalqaro xotin-qizlar kuni]] arafasida oʻsha guruh tomonidan uyushtirilgan ikkinchi norozilik harakatlari ham politsiyaga qoʻngʻiroq qilish va yana hibsga olish tahdidi bilan yakunlandi&lt;ref name=&quot;thedailybeast1&quot; /&gt;. Biroq, ayollar har ikki holatda ham hibsga olinmagan&lt;ref name=&quot;thedailybeast1&quot; /&gt;. 2010-yilning may oyida besh ayol Vashington mintaqasidagi eng yirik islomiy markazlardan biri boʻlgan [[:en:Dar al-Hijrah|Dar al-Hijrah]] (Dor al-Hijra) masjidida erkaklar bilan birga namoz oʻqigan&lt;ref name=&quot;washingtonpost1&quot;/&gt;. Namozdan keyin [[masjid]] aʼzosi Fairfax (Feyrfaks) politsiyasiga qoʻngʻiroq qilib, ayollarni tark etishni soʻradi&lt;ref name=&quot;washingtonpost1&quot; /&gt;. Biroq, keyinroq 2010-yilda DC politsiyasi bunday norozilik namoyishlariga aralashmaslikka qaror qilinganini eʼlon qildi&lt;ref&gt;
{{Yangiliklar manbasi |last=Myers |first=Bill |date=21 June 2010 |title=Police won't intervene to remove women from mosques |work=Washington Examiner |url=http://www.washingtonexaminer.com/d.c.-police-wont-intervene-to-remove-women-from-mosques/article/12885 |url-status=live |access-date=August 1, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827094134/http://www.washingtonexaminer.com/d.c.-police-wont-intervene-to-remove-women-from-mosques/article/12885 |archive-date=2016-08-27}}
&lt;/ref&gt;.

=== Namozga boshchilik qilishda tenglik ===
Ahmad Elewa Islomda ayollar boshchiligidagi namozga oid huquqiy dalillarni oʻrganish va tahlil qilish boʻyicha xulosalarini „Men odamlardan biriman“ nomli asarida keltirib oʻtgan. U asarda biron bir tashqi kuchlarning asnosida emas, balki oʻz vaqtida maʼrifatli ogohlik bilan musulmon jamiyatlari oʻz ibodatlarida aralash jinsni, xususan ayollarni qabul qilishi kerakligini taʼkidlaydi. Xuddi shu tadqiqot maqolasida Silvers ayollarning „xalqdan biri“ ekanligini Ummu Salama misolida qiyoslab, ayollarga teng huquqli boʻlishlarini daʼvo qilishni taklif qiladi. Elewa va Silvers tadqiqotlari ayollarning namoz oʻqishini taqiqlashini biroz kishini xafa qiladigan holat deb ataydi&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;.

Hozir mavjud boʻlgan anʼanaviy islom maktablariga koʻra, aralash jinsdagi jamoat boʻlib namoz oʻqish mumkin emas. Muzammil Siddiqi kabi anʼanachi yoki qadimchilarning taʼkidlashicha, ayollar namozga imomlik qilishlari shart emas, chunki „Namozda biron bir yangi uslub yoki liturgiya kiritish joiz emas“. Boshqacha qilib aytganda, erkaklar imomlik qilishi anʼanasi borasida hech qanday ogʻish boʻlmasligi kerak&lt;ref&gt;
{{Veb manbasi|sarlavha=Woman Imam Leading Men and Women in Salat - IslamiCity|url=http://www.islamicity.org/2576/woman-imam-leading-men-and-women-in-salat/.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181027151744/https://www.islamicity.org/2576/woman-imam-leading-men-and-women-in-salat/|arxivsana=2018-10-27|kirish sanasi=2018-10-27|ish=www.islamicity.org|til=en-US}}
&lt;/ref&gt;. Baʼzi maktablarda [[Tarovih namozi|tarovih]] (ixtiyoriy [[Ramazon]] namozi) yoki faqat yaqin qarindoshlardan iborat jamoat uchun istisnolar mavjud. Ayrim [[oʻrta asr]] olimlari, jumladan [[Tabariy|Muhammad ibn Jarir at-Tabariy]] (838 — 923), Abu Savr (764 — 854), Ismoil Ibn Yahyo al-Muzani (791 — 878) va [[Ibn Arabiy]] (1165 — 1240) bu amaliyotni tadqiq qildilar. Hech boʻlmaganda nafl namozlar uchun joiz; ammo, ularning qarashlari hech bir kishilar guruhlari yoki musulmon jamiyatlari tomonidan qabul qilinmadi. Islom feministlari esa bunga norozilik bildira boshladilar.

2005-yil 18 martda Amina Wadud [[New York (shahar)|Nyu-York shahrida]] aralash jinsli jamoat bilan juma namozini oʻqidi. Bu musulmonlar jamiyati ichida ixtilofga sabab boʻldi, chunki imom Wadud ismli ayol boʻlib, u ham xutba oʻqigan&lt;ref name=&quot;Hammer&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Hammer|first=Juliane|title=American Muslim Women, Religious Authority, and Activism|url=https://archive.org/details/americanmuslimwo0000hamm|year=2012|publisher=University of Texas Press|location=Austin}}&lt;/ref&gt;. Bundan tashqari, u murojaat qilgan jamoat jinsiga qarab ajratilmagan. Belgilangan marosim qoidalaridan chiqib ketgan ushbu tadbir tashkilotchilar va ishtirokchilar nazarida gender adolatining mujassamlangan koʻrinishi boʻldi. Bu voqea jahon ommaviy axborot vositalarida keng yoritilgan va musulmonlar orasida ham xuddi shunday global munozara va bahslarga sabab boʻlgan&lt;ref name=&quot;Hammer&quot; /&gt;. Biroq, koʻpchilik musulmonlar, jumladan, ayollar ham hamon ayolning imom boʻlishi haqidagi fikrga qoʻshilmayapti. Fiqh Council of North America (Shimoliy Amerika Fiqh Kengashi) raisi Muzammil Siddiqi namozga rahbarlik faqat erkaklarga tegishli boʻlib qolishi kerakligini taʼkidladi&lt;ref name=&quot;Hammer&quot; /&gt;. U oʻz argumentini uzoq vaqtdan beri davom etayotgan amaliyot va shu orqali jamoat konsensusiga asosladi hamda ayollarning namoz vaqtida erkaklarni chalgʻitishi xavfini eslatdi.

Masjiddagi tenglik va namoz oʻqiyotgan ayollar bilan bogʻliq boʻlgan voqealar seksizmga qarshi chiqish va kurash olib borishda musulmon feministlarning adovatga va tanqidlarga duchor boʻlishi mumkinligini koʻrsatadi. Musulmon feministlarini tanqid qilganlar eʼtiqodning gender ajratish haqidagi qarashlarini shubha ostiga qoʻygan yoki oʻzgartirishga urinayotganlar oʻz chegaralarini chetlab oʻtishlarini va notabiiy harakat qilishlarini aytishadi. Boshqa tomondan, odamlar Islom jinslarni ajratishni qoʻllab-quvvatlamasligini taʼkidladilar. Britaniyaning nufuzli sunniy imomi Ahtsham Ali, „gender ajratish islom qonunlarida hech qanday asosga ega emas“ va Qur’onda ham oqlanmasligini aytdi&lt;ref&gt;
{{Veb manbasi|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2014/08/02/UK-imam-Quran-does-not-justify-gender-segregation-.html|sarlavha=British imam: Quran does not rule on segregation|ish=english.alarabiya.net|sana=2 August 2014|kirish sanasi=2015-05-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140808110851/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2014/08/02/UK-imam-Quran-does-not-justify-gender-segregation-.html|arxivsana=2014-08-08}}
&lt;/ref&gt;. Elewa va Silversning xulosasiga koʻra, bunga qarama-qarshi boʻlgan aniq dalillar yoʻqligi sababli, ayollarning namoz oʻqishlari bu ibodatga hech qanday yangilik qoʻshmaydi&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;.

=== Internet va ijtimoiy media taʼsiri ===
Ijtimoiy tarmoqlar va internet sahifalardagi munozaralar musulmon ayollar uchun diniy mavzularda oson fikrlashish imkoniyatini ochib berdi, bu esa ular uchun kurashayotgan gender tenglik huquqlarini Muqaddas Kitobga toʻla asoslanganligini tushunishga yordam beradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Clubhouse redefines debates on Islam in Kerala|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jul/03/clubhouse-redefines-debates-on-islam-in-kerala-2325125.html|kirish sanasi=2021-07-04|ish=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;.

== Tanqid ==
Eronlik akademik Hakimeh Entesari shunday dedi: „Bu odamlarning (Islom feministlarining) fikrlari va yovuz gʻoyalaridan aksariyat musulmonlar aziyat chekmoqda va bu harakatning qoʻllanishi islom jamiyatlari va mamlakatlaridagi madaniy va mahalliy voqeliklardan mutlaq uzilishidir. . .“ Shuningdek, u „islom feminizmi“ atamasini qoʻllash xato degan fikrda va bu „musulmon feministlari“ boʻlishi kerak, deb hisoblaydi&lt;ref&gt;[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/8151/107366 How and why (about) Islamic feminism] Retrieved 26 April 2022&lt;/ref&gt;.

Amerikalik musulmon akademik Mariya Massi Dakake Asma Barlasning Qur’on tabiatan anti-patriarxal ekanligi va patriarxal ijtimoiy tuzilmalarni yoʻq qilishga intilishni maqsad qilgan harakatlarini tanqid qildi. Dakake shunday deb yozadi: &quot;U (Asma Barlas) Qurʼonda otalar va erlarning anʼanaviy „patriarxal“ huquqlarining cheklanishi haqida bir qancha aniq va muhim fikrlarni aytadi. Biroq, Qur’onning „anti-patriarxal“ degan xulosalarni Qur’onning 4:34 dagi nikoh ustidan mutlaq hokimiyati deb atab boʻlmasa ham, erkaklar yetakchi ekanliklari aytilgani bilan inkor qilish mumkin&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=|first=|title=The Study Quran|publisher=HarperCollins|year=2015|editor=Nasr|pages=1794|language=English}}&lt;/ref&gt;.&quot;

Smith kolleji professori Ibtissam Bouachrine, Fatema Mernissining yozuvlarini tanqid qildi. Bouachrinega koʻra, Mernissi oʻzining „''The Veil and the Male Elite“'' („''Hijob'' ''va erkak elita“'') kitobida Qur’onning erkaklar bilan bogʻliq talqinlarini tanqid qiladi. U, shuningdek, Mernissining Qur’on va [[hadis]]ga qanday eʼtibor qaratishini tanqid qiladi, chunki hadisni tanqid qilish Xudoning kalomi sifatida koʻrilgan Qur’ondan koʻra osonroqdir, lekin hadis insonning soʻzlaridir. Bouachrine, shuningdek, Mernissi Muhammadni „arab erkak elitasi va ularning patriarxal qadriyatlariga qarshi ayollar tarafida boʻlgan inqilobchi“ sifatida koʻrsatishini tanqid qiladi, lekin Muhammadning toʻqqiz yoshli [[Oysha]] bilan turmush qurishini eslamaydi.

Bouachrine Amina Wadudning ''„The Woman and Quran“ („Qur’on va'' ''ayol“)'' kitobidagi 4:34 talqinini ham tanqid qiladi. Bouachrinening soʻzlariga koʻra, 4:34 erkaklarni xotinlarini jismonan tarbiyalashga chaqirayotgandek tuyulsa-da, „Wadud Qur’on ayollarga nisbatan zoʻravonlikka daʼvat etmasligini va shuning uchun ayollardan talab qilinadigan itoatkorlik eriga emas, Xudoga itoat etishini taʼkidlaydi“. Wadud, shuningdek, jismoniy kuch ishlatish oʻrniga namuna koʻrsatishni afzal koʻrsatadi. Bouachrinega koʻra, bu qayta talqinlar musulmon dunyosidagi oiladagi zoʻravonlikdan aziyat chekayotgan ayollarga yordam bermaydi&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Bouachrine|first=Ibtissam|title=Women and Islam: Myths, Apologies, and the Limits of feminist Critique|publisher=Lexington Books|year=2014|language=English}}&lt;/ref&gt;.

== Adabiyotlar ==

* {{Kitob manbasi|last=Ahmed|first=Leila|title=Women and gender in Islam: historical roots of a modern debate|url=https://archive.org/details/womengenderinisl0000ahme|publisher=Yale University Press|location=New Haven, Connecticut|year=1992|isbn=9780300049428}}
* {{Citation|last=Ali|first1=Kecia|contribution=Feminist thought in Islam|editor1=Fitzpatrick|title=Muhammad in history, thought, and culture: an encyclopedia of the Prophet of God|pages=195&amp;ndash;197|publisher=ABC-CLIO, LLC|place=Santa Barbara, California|year=2014|isbn=9781610691789|postscript=.}}
* {{Veb manbasi|muallif=Anwar|ism=Zainah|sarlavha=Islamisation and its Impact on Democratic Governance and Women's Rights in Islam: A Feminist Perspective|url=http://www.islam-democracy.org/4th_Annual_Conference-Anwar_address.asp|ish=islam-democracy.org|nashriyot=Center for the Study of Islam and Democracy|sana=May 17, 2003|arxivurl=https://web.archive.org/web/20050308115532/http://www.islam-democracy.org/4th_Annual_Conference-Anwar_address.asp|arxivsana=March 8, 2005}}
* {{Kitob manbasi|last=Badran|first=Margot|title=Feminists, Islam, and Nation: Gender and the Making of Modern Egypt|publisher=Princeton University Press|location=Princeton|year=2001|isbn=9781400821433}}
* {{Yangiliklar manbasi |last=Badran |first=Margot |title=Islamic feminism: what's in a name? Islamic feminism is on the whole more radical than Muslims' secular feminisms |work=Al-Ahram Weekly Online}} 17-23 January 2002, Issue No.569.
* {{Yangiliklar manbasi |last=Noushad |first=Mohammed |date=January 16, 2004 |title=Islamic feminism means justice to women |work=[[The Milli Gazette]] |url=http://www.milligazette.com/Archives/2004/16-31Jan04-Print-Edition/1631200425.htm}} Interview with Prof Margot Badran.
* {{jurnal manbasi|last=Baffoun|first1=Alya|author-link=Alya Baffoun|title=Women and social change in the Muslim Arab world|url=https://archive.org/details/sim_womens-studies-international-forum_1982_5_2/page/227|journal=Women's Studies International Forum|volume=5|issue=2|pages=227–242|date=1982|doi=10.1016/0277-5395(82)90030-9}}
* {{Citation|last=Baffoun|first1=Alya|contribution=Feminism and Muslim fundamentalism: the Tunisian and Algerian cases|editor-last=Moghadam|editor-first=Valentine M.|title=Identity politics and women: cultural reassertions and feminisms in international perspective|publisher=Westview Press|place=Boulder|year=1994|isbn=9780813386928}}
* {{Yangiliklar manbasi |last=Djait |first=Badra |date=August 2006 |title=More to life than window dressing |url=http://www.diabolicdigest.net/Guest%20pens/Badra_en.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130111220243/http://www.diabolicdigest.net/Guest%20pens/Badra_en.htm |archive-date=January 11, 2013}} In this special feature, a successful Belgian-Algerian Muslim woman recounts what it was like growing up immersed in two cultures with divergent views of women.
* {{Kitob manbasi|last=Fernea|first=Elizabeth Warnock|title=In search of Islamic feminism: one woman's global journey|url=https://archive.org/details/insearchofislami00fern|publisher=Doubleday|location=New York|year=1998|isbn=9780385488587}}
* [http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2510?_hi=6&amp;_pos=2 Women and Islam in Oxford Islamic Studies Online]
* {{Veb manbasi|url=http://www.asmasociety.org/wise/|sarlavha=Women's Islamic Initiative in Spirituality and Equity|kirish sanasi=2009-02-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090121205928/http://www.asmasociety.org/wise/|arxivsana=2009-01-21}}
* [http://www.ccmw.com Canadian Council of Muslim Women] Several examples of closely argued essays for female equality, based on the Qur’an.
* {{Veb manbasi|muallif=Farooq|ism=Mohammad Omar|sarlavha=Women Scholars of Islam: They Must Bloom Again|url=http://globalwebpost.com/farooqm/writings/islamic/bloom.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20060615015430/http://globalwebpost.com/farooqm/writings/islamic/bloom.html|arxivsana=2006-06-15}}
* Foreign Affairs Committee of the National Council of Resistance of Iran. [http://www.iran-e-azad.org/english/book_on_women.html ''Women, Islam, and Equality''], an ebook
* {{Veb manbasi|muallif=Jameelah|ism=Maryam|sarlavha=The feminist movement and the Muslim woman|url=http://www.islam101.com/women/jameelah.htm|ish=islam101.com|nashriyot=Islam 101|sana=July 13, 2005|qaralgan sana=2022-08-11|arxivsana=2021-09-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210930195457/http://www.islam101.com/women/jameelah.htm}}
* {{jurnal manbasi|last=Jeenah|first1=Na'eem|author-link=Na'eem Jeenah|title=Towards an Islamic feminist hermeneutic|journal=Journal for Islamic Studies|volume=21|pages=36–70|date=2001|doi=10.4314/jis.v21i1.39954}}
* {{jurnal manbasi|last=Jeenah|first1=Na'eem|author-link=Na'eem Jeenah|title=The national liberation struggle and Islamic feminisms in South Africa|url=https://archive.org/details/sim_womens-studies-international-forum_january-february-2006_29_1/page/27|journal=[[Women's Studies International Forum]]|volume=29|issue=1|pages=27–41|date=January–February 2006|doi=10.1016/j.wsif.2005.10.004}}
* {{jurnal manbasi|last=Khader|first1=Serene J.|title=Do Muslim women need freedom? Traditionalist feminisms and transnational politics|journal=[[Politics &amp; Gender]]|volume=12|issue=4|pages=727&amp;ndash;753|date=December 2016|doi=10.1017/S1743923X16000441}}
* {{Veb manbasi|muallif=Lamya' al Faruqi|ism=Lois|sarlavha=Islamic Traditions and the Feminist Movement: Confrontation or Cooperation?|url=http://www.jannah.org/sisters/feminism.html}}
* {{Yangiliklar manbasi |last=Muñoz |first=Gema Martín |date=2012 |title=Feminism in the Arab World: The Silent Revolution |work=Qantara.de |url=http://en.qantara.de/content/feminism-in-the-arab-world-the-silent-revolution}}
* {{Yangiliklar manbasi |last=Nomani |first=Asra |author-link=Asra Nomani |date=November 6, 2005 |title=A Gender Jihad For Islam's Future |work=[[Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/11/04/AR2005110402306.html}}
* {{Kitob manbasi|last=Perry|first=Eleanor H.|title=Opening the Gates: A Century of Arab Feminist Writing|date=June 1, 1993}} Article for Domes
* {{jurnal manbasi|last=Safarian|first1=Alexander|title=On the history of Turkish feminism|journal=[[Iran and the Caucasus|Iran &amp; the Caucasus]]|volume=11|issue=1|pages=141–152|jstor=25597322|date=2007|doi=10.1163/157338407X224978}}
* [https://web.archive.org/web/20060901003434/http://www.secularislam.org/rights/declaration.htm „A Declaration of the Rights of Women in Islamic Societies“], ''SecularIslam.com'', undated
* {{Yangiliklar manbasi |last=Seker |first=Nimet |date=2012 |title=Islamic Feminism and Reformist Islam: Against the Politicisation of the Koran |work=Qantara.de |url=http://en.qantara.de/content/islamic-feminism-and-reformist-islam-against-the-politicisation-of-the-koran}}
* {{Veb manbasi|muallif=Shaikh|ism=Shamima|sarlavha=Articles by the South African Islamic feminist|url=http://shams.za.org/articles.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20060207000440/http://shams.za.org/articles.htm|arxivsana=2006-02-07}} Janubiy Afrikalik ilsom feministlarining maqolalari
* {{Yangiliklar manbasi |last=Simons |first=Marlise |date=December 4, 2005 |title=Muslim women take charge of their faith |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2005/12/01/world/europe/01iht-islam6.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805045648/http://www.nytimes.com/2005/12/01/world/europe/01iht-islam6.html |archive-date=August 5, 2011}}
* {{Kitob manbasi|last=Svensson|first=Jonas|title=Women's Human Rights and Islam. A Study of Three Attempts at Accommodation|publisher=Almquist &amp; Wiksell|location=Stockholm|year=2001}}
* {{Kitob manbasi|last=Webb|first=Gisela|title=Windows of faith: Muslim women scholar-activists in North America|url=https://archive.org/details/windowsoffaithmu0000unse|publisher=Syracuse University Press|location=Syracuse, New York|year=2000|isbn=9780815628521}}
* Mir-Hosseini, Ziba. ''Journeys Toward Gender Equality in Islam''. United Kingdom, Oneworld Publications, 2022. {{ISBN|9780861543281}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/9780861543281|9780861543281]]
* Shamim, Amna. Ed. ''Towards Islamic Feminism''. Jaipur, Aadi Publications, 2016. {{ISBN|9789382630807}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/9789382630807|9789382630807]]

== Manbalar ==

[[Turkum:Islom feminizmi]]
[[Turkum:Feminizm]]
[[Turkum:Feminist]]
[[Turkum:Islom]]</text>
      <sha1>iz6nhff2llramrvfrxpe1hlrwkv6jw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jenni Hermoso</title>
    <ns>0</ns>
    <id>774345</id>
    <revision>
      <id>6272806</id>
      <parentid>6092847</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T03:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8663" sha1="fesjcv95r5638l5166kg5vsrdn26s7a" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi
| name = Jenni Hermoso
| image = 
| caption = 
| fullname = Jennifer Hermoso Fuentes&lt;ref name=&quot;FIFA 2015&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.fifadata.com/document/FWWC/2015/pdf/FWWC_2015_SquadLists.pdf |title=List of Players – 2015 FIFA Women's World Cup |publisher=[[FIFA|Fédération Internationale de Football Association]] |access-date=18 June 2015}}&lt;/ref&gt;
| birth_date = {{Birth date and age|df=y|1990|5|9}}&lt;ref name=&quot;FIFA 2015&quot; /&gt;
| birth_place = [[Madrid]], Spain&lt;ref&gt;{{cite web 
|url=http://www.fcbarcelona.com/football/feminine/women-a/staff/players/jenni |title=Jenni profile |publisher=[[FC Barcelona]] |access-date=28 June 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627084836/http://www.fcbarcelona.com/football/feminine/women-a/staff/players/jenni |archive-date=27 June 2015 }}&lt;/ref&gt;
| height = 1.75 m&lt;ref name=&quot;FIFA 2019&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.fifadata.com/document/FWWC/2019/pdf/FWWC_2019_SquadLists.pdf |title=List of Players – 2019 FIFA Women's World Cup |publisher=[[FIFA|Fédération Internationale de Football Association]] |accessdate=24 June 2019 |archive-date=13 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224625/https://www.fifadata.com/document/FWWC/2019/pdf/FWWC_2019_SquadLists.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| currentclub = 
| clubnumber = 10
| position = [[Forward (association football)|Forward]]
| youthyears1 = 2002–2005
| youthclubs1 = [[Atlético Madrid Femenino|Atlético Madrid]]
| years1 = 2004–2010
| clubs1 = [[Atlético Madrid Femenino|Atlético Madrid]]
| caps1 = 89+
| goals1 = 19+
| years2 = 2010–2013
| clubs2 = [[Rayo Vallecano Femenino|Rayo Vallecano]]
| caps2 = 72
| goals2 = 42
| years3 = 2013
| clubs3 = [[Tyresö FF]]
| caps3 = 20
| goals3 = 6
| years4 = 2014–2017
| clubs4 = [[FC Barcelona Femení|Barcelona]]
| caps4 = 90
| goals4 = 77
| years5 = 2017–2018
| clubs5 = [[Paris Saint-Germain Féminines|Paris Saint-Germain]]
| caps5 = 19
| goals5 = 6
| years6 = 2018–2019
| clubs6 = [[Atlético Madrid Femenino|Atlético Madrid]]
| caps6 = 28
| goals6 = 24
| years7 = 2019–2022
| clubs7 = [[FC Barcelona Femení|Barcelona]]
| caps7 = 68
| goals7 = 71
| years8 = 2022–2023
| clubs8 = [[C.F. Pachuca (women)|Pachuca]]
| caps8 = 41
| goals8 = 26
| years9 = 2024–2026
| clubs9 = [[Tigres UANL (women)|Tigres UANL]]
| caps9 = 34
| goals9 = 10
| nationalteam1 = [[Spain women's national under-19 football team|Spain U19]]
| nationalyears1 = 2007
| nationalcaps1 = 
| nationalgoals1 = 
| nationalteam2 = [[Spain women's national football team|Spain]]
| nationalyears2 = 2012–2026
| nationalcaps2 = 123
| nationalgoals2 = 57
| club-update = 25 November 2024
| nationalteam-update = 23:54, 29 October 2024 (UTC)
}}
'''Jennifer Hermoso Fuentes''' (1990-yil 9-mayda tugʻilgan) — ispaniyalik professional [[Futbol|futbolchi]], Liga MX Femenil klubi CF Pachuca va Ispaniya ayollar terma jamoasida oʻynaydi. U „Barselona“ va Ispaniya terma jamoasi tarixidagi eng yaxshi toʻpurar hisoblanadi.

Ermoso oʻzining tugʻilgan shahri „Atletiko Madrid“ klubining yoshlar jamoasi orqali rivojlandi va u yerda sakkiz yil qolib, „Rayo Valyekano“da davom etdi. Hermoso 2011-yilda Rayo bilan birinchi katta chempionlik unvonini qoʻlga kiritdi va 2013-yilda [[Shvetsiya|Shvetsiyadagi]] Tyresö FFga birinchi xalqaro koʻchib oʻtdi. Bir necha oy oʻtgach, u Ispaniya terma jamoasi bilan UEFA Ayollar oʻrtasidagi Yevro-2013 musobaqasida ishtirok etib, guruh bosqichida Angliyaga qarshi oʻyinda oʻzining birinchi xalqaro golini urdi.

== Yoshligi ==
Hermoso [[futzal]] va futbol oʻynab oʻsgan, yoshligining koʻp qismini oʻgʻil bolalar bilan baham koʻrgan&lt;ref name=&quot;bailarina&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.marca.com/2012/12/04/futbol/futbol_femenino/1354613375.html|sarlavha=Una bailarina para la banda zurda de Vallecas|ish=[[Marca (gazeta)|Marca]]|til=ispancha|sana=4-dekabr 2012-yil|qaralgan sana=5-iyul 2021-yil}}&lt;/ref&gt;.

Hermoso „[[Atlético Madrid|Atletiko Madrid]]“ ning sobiq darvozaboni Antonio Ernandesning nabirasi. Bolaligida u uni „Atletiko“ning „ Visente Kalderon“ stadionida oʻyinlarini tomosha qilish uchun olib borardi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.elmundo.es/album/loc/2014/11/29/5478c10b268e3ec93a8b4578_10.html|sarlavha=Las bellezas de la otra Roja|ish=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|ism=Javier|muallif=G. Negre|sana=30-noyabr 2014-yil|qaralgan sana=24-iyul 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Hermoso oʻn ikki yoshida bobosining daldasi bilan Atletiko Madridga kelgan&lt;ref name=&quot;jennirefuerza&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.marca.com/futbol/atletico/2018/08/10/5b6da240268e3ec31b8b45cd.html|sarlavha=Jenni Hermoso refuerza la delantera del Atlético Femenino|ish=[[Marca (gazeta)|Marca]]|ism=Laura|muallif=Calvo|sana=10-avgust 2018-yil|qaralgan sana=1-avgust 2021-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Jamoalardagi faoliyati ==

=== Atletiko Madrid (2004—2010) ===
Oʻz yoshlar jamoalari bilan rivojlanib boʻlgach, Hermoso 2004-yil 5-dekabrda Segunda Divizionida [[Atlético Madrid|&quot;Atletiko Madrid&quot; safida]] debyut qildi va Vikalvaro ustidan 6:0 hisobida gʻalaba qozondi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=7-dekabr 2004-yil |title=Las Féminas consiguieron un 'set' |work=[[Mundo Deportivo]] |location=[[Madrid]] |url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2004/12/07/pagina-27/795936/pdf.html#&amp;mode=fullScreen |access-date=1-avgust 2021-yil |archive-date=2022-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630222851/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2004/12/07/pagina-27/795936/pdf.html#&amp;mode=fullScreen |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 2005-06 yilgi mavsumda u 16 oʻyin oʻtkazdi va 12 ta gol urdi, shu jumladan UE L’Estartitga qarshi oʻyinda „Atleti“ning Superligaga chiqishini taʼminlagan gol.

Ermosoning „Rayo Valyekano“ga oʻtishi 2010-yilning 5-iyulida eʼlon qilingan va yana 7 ta yangi futbolchi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.marca.com/2010/07/05/futbol/mas_futbol/1278364537.html|sarlavha=El Rayo femenino anuncia ocho fichajes|ish=[[Marca (gazeta)|Marca]]|til=ispancha|sana=5-iyul 2010-yil|qaralgan sana=5-iyul 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. 2009-10-yilgi Superligada gʻolib chiqqan „Rayo“ 2010-11-yilgi mavsumda UEFA ayollar oʻrtasidagi Chempionlar ligasining 32-raundiga avtomatik tarzda yoʻllanma oldi. Ermoso Chempionlar Ligasidagi ilk gollarini [[Islandiya|Islandiyaning]] Valur klubiga qarshi oʻyinda kiritdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.uefa.com/womenschampionsleague/matches/season=2011/round=2000170/match=2003171/index.html|sarlavha=UEFA Women's Champions League 2011 - Rayo Vallecano-Valur - UEFA.com|nashriyot=[[UEFA]]|sana=23-sentabr 2010-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110423122904/http://www.uefa.com/womenschampionsleague/matches/season=2011/round=2000170/match=2003171/index.html|kirish sanasi=1-avgust 2021-yil|arxivsana=23-aprel 2011-yil}}&lt;/ref&gt;. „Rayo“ pley-off bosqichiga chiqdi va „Arsenal“ ularni magʻlub etdi. 2010-11 Superliga finalida Rayo Valyekano RCD Espanyol bilan ikki oʻyinda durang oʻynadi. Birinchi oʻyinda Hermoso maydonga tushdi va penaltini aniq amalga oshirdi, bu esa [[Verónica Boquete|Veronika Boquete]] tomonidan tenglashtirilgan goldan oldin Rayoni oldinga olib chiqdi. Ermoso javob oʻyinida durang golini urdi va oʻzining birinchi va Rayoning uchinchi chempionligini qoʻlga kiritdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://onefootball.com/es/noticias/jenni-hermoso-un-trocito-de-mi-corazon-se-quedo-en-vallecas-29884766|sarlavha=Jenni Hermoso: 'Un trocito de mi corazón se quedó en Vallecas'|nashriyot=[[OneFootball]]|sana=9-may 2020-yil|qaralgan sana=6-iyul 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. 2021-yil holatiga koʻra, bu Rayoning qoʻlga kiritgan soʻnggi yirik chempionligidir.
[[Fayl:Jennifer_Hermoso_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Jennifer_Hermoso_%28cropped%29.jpg/200px-Jennifer_Hermoso_%28cropped%29.jpg|right|thumb|220x220px| Hermoso Tyresö FF bilan 2013-yilda.]]
[[Fayl:Jennifer_Hermoso_(Women's_World_Cup_2019).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Jennifer_Hermoso_%28Women%27s_World_Cup_2019%29.jpg/130px-Jennifer_Hermoso_%28Women%27s_World_Cup_2019%29.jpg|right|thumb|308x308px| Hermoso 2019-yilgi ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida .]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{commons category}}
* {{FIFA player}}
* {{UEFA player}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Hermoso, Jenni}}
[[Turkum:1990-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Ispaniyalik ayol futbolchilar]]
[[Turkum:Ayollar futboli yarim himoyachilari]]
[[Turkum:Ayol futbol hujumchilari]]
[[Turkum:2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi futbolchilar]]</text>
      <sha1>fesjcv95r5638l5166kg5vsrdn26s7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Igor Kalinin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>784888</id>
    <revision>
      <id>6272697</id>
      <parentid>6178921</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8249" sha1="5vigtubapw3zeb4p20jc5rruuttp4m2" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Igor Kalinin|tasvir=Ihor Kalinin 2021.jpg|izoh=|toʻliqism=Igor Olegovich Kalinin|tavallud_sana={{tugʻilgan sanasi va yoshi|df=yes|1995|11|11}}|tavallud_joyi=[[Kerch]], [[AR Crimea]], [[Ukraina]]|boʻyi=1.85 m|pozitsiya=[[Himoyachi]]|joriyklub=[[FC Rostov]]|klubraqami=13|yoshlikyillari1=2008—2011|yoshlikklublari1=Sports School #5 Sevastopol|yoshlikyillari2=2011—2012|yoshlikklublari2=[[FC Illichivets Mariupol]]|yillar1=2012—2014|klublar1=[[FC Illichivets Mariupol]]|isht1=4|gollar1=0|yillar2=2015|klublar2=[[FC Zorya Luhansk]]|isht2=1|gollar2=0|yillar3=2016|klublar3=[[FC Zirka Kropyvnytskyi]]|isht3=5|gollar3=0|yillar4=2017|klublar4=[[FC Volgar Astrakhan]]|isht4=35|gollar4=2|yillar5=2018|klublar5=[[FC Krasnodar]]|isht5=2|gollar5=0|yillar6=2018|klublar6=→ [[FC Krasnodar-2]]|isht6=1|gollar6=0|yillar7=2018—2019|klublar7=[[FC Rubin Kazan]]|isht7=6|gollar7=1|yillar8=2019—2021|klublar8=[[FC Dynamo Moscow]]|isht8=0|gollar8=0|yillar9=2020—2021|klublar9=→ [[FC Ural Yekaterinburg]] (ijara)|isht9=28|gollar9=1|yillar10=2021|klublar10=[[FC Ural Yekaterinburg]]|isht10=0|gollar10=0|milliyyillar1=2012—2013|milliyjamoa1=[[Ukraine national under-18 football team|Ukraina U18]]|milliyisht1=6|milliygollar1=1|milliyyillar2=2013|milliyjamoa2=[[Ukraine national under-19 football team|Ukraina U19]]|milliyisht2=5|milliygollar2=0|pcupdate=14-may 2022-yil|ntupdate=23-oktabr 2016-yil}}

'''Igor Olegovich Kalinin''' (1995-yil 11-noyabrda tugʻilgan) — rossiyalik [[futbol]]chi, „Rostov“ klubida [[Himoyachi (futbol)|chap qanot himoyachisi]] sifatida oʻynaydi.

== Faoliyati ==
U Sevastopol № 5 sport maktabi va Mariupol FK Illichivets sport maktablari tarbiyalanuvchisidir. 

2014-yilda Qrimning [[Kerch]] shahri Rossiyaga qoʻshib olinganidan soʻng, Kalinin ham Rossiya pasportini oladi&lt;ref name=&quot;toKrasnodar&quot;/&gt;.

U 2014-yil 2-aprelda Ukraina Premer-ligasi doirasida „Sevastopol“ ga qarshi oʻyinda „Illichivets Mariupol“ safida debyut qilgan.

2015-yilning yanvar oyidan boshlab u Ukraina Premer-ligasining „Zorya Lugansk“ jamoasiga qoʻshiladi. 2015-yil dekabr oyida u aniqlangan tergov natijalaridan soʻng yoshlar terma jamoasi oʻyinlari natijalarini manipulyatsiya qilish boʻyicha tadbirlar tashkilotchisi deb topildi va klubni tark etdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.champion.com.ua/football/2016/01/27/640807/|sarlavha=Футбол|qaralgan sana=2022-08-30|arxivsana=2021-09-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210914101033/https://champion.com.ua/football/2016/01/27/640807/}}&lt;/ref&gt;.

2018-yilning 2-fevralida u „[[Krasnodar (futbol klubi)|Krasnodar“ klubi]] bilan 4,5 yillik shartnoma imzoladi&lt;ref name=&quot;toKrasnodar&quot;&gt;{{Veb manbasi|nashriyot=[[FC Krasnodar]]|url=https://fckrasnodar.ru/team/news/object/?object_id=130779|sana=2 February 2018|til=ruscha|sarlavha=Show more. Official site FC Krasnodar}}
&lt;/ref&gt;. 2018-yil 3-avgustda u oʻzaro kelishuvga koʻra „Krasnodar“ bilan shartnomasini muddatidan oldin tugatadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|nashriyot=[[FC Krasnodar]]|url=https://fckrasnodar.ru/team/news/object/?object_id=132012|sarlavha=&quot;КРАСНОДАР&quot; ПОКИНУЛ ИГОРЬ КАЛИНИН|sana=3-avgust 2018-yil|til=ruscha}}&lt;/ref&gt;.

2018-yilning 20-sentyabrida u Qozonning „Rubin“ klubi bilan 3 yillik shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|nashriyot=[[FC Rubin Kazan]]|url=http://rubin-kazan.ru/ru/news_items/8193|sarlavha=Игорь Калинин – игрок &quot;Рубина&quot;|sana=20-sentabr 2018-yil|til=ruscha|qaralgan sana=2022-08-30|arxivsana=2022-08-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220830134221/https://rubin-kazan.ru/ru/news_items/8193}}&lt;/ref&gt;.

2019-yil 14-iyun kuni u Moskvaning „Dinamo“ klubi bilan 3 yillik shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|nashriyot=[[FC Dynamo Moscow]]|url=http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=14308|sarlavha=Игорь Калинин переходит в &quot;Динамо&quot;!|sana=14-iyun 2019-yil|til=ruscha}}&lt;/ref&gt;. U 2019/20 yilgi mavsumning birinchi yarmida Rossiya kubogida bor yoʻgʻi bir marta maydonga tushadi. 2020-yil fevral oyida u Tambov FC qarshi oʻyinda 2020 FNL kubogidagi oʻyinlarini boshladi. 2020-yil 21-fevraliga kelib esa sotib olish sharti bilan „Ural Yekaterinburg“ klubiga ijara asosida oʻtadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|nashriyot=[[FC Ural Yekaterinburg]]|url=http://fc-ural.ru/novosti/glavnaya-komanda/ural-arendoval-igorya-kalinina20|sarlavha=&quot;Урал&quot; арендовал Игоря Калинина|sana=21-fevral 2020-yil|til=ruscha}}&lt;/ref&gt;. Ijara muddati 2020-yil 28-iyulda uzaytiriladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|nashriyot=[[FC Ural Yekaterinburg]]|url=http://fc-ural.ru/novosti/glavnaya-komanda/yurij-bavin-i-igor-kalinin-ostayutsya-v-urale20|sarlavha=Юрий Бавин и Игорь Калинин остаются в &quot;Урале&quot;|sana=28-iyul 2020-yil|til=ruscha|qaralgan sana=2022-08-30|arxivsana=2022-08-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220830135722/https://fc-ural.ru/novosti/glavnaya-komanda/yurij-bavin-i-igor-kalinin-ostayutsya-v-urale20}}&lt;/ref&gt;. 2020—2021-yilgi mavsum oxirida ijara shartnomasini sotib olish shartnomasiga almashtirishadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|nashriyot=Sport Express|url=https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/v-urale-soobschili-chto-uzhe-podpisali-transfernyy-kontrakt-s-dinamo-po-kalininu-1796930/|sarlavha=В «Урале» сообщили, что уже подписали трансферный контракт с «Динамо» по Калинину|sana=5-iyun 2021-yil|til=ruscha}}&lt;/ref&gt;.

2021-yil 12-iyunda u „Rostov“ klubi bilan 5 yillik shartnoma imzolaydi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|nashriyot=[[FC Rostov]]|url=https://fc-rostov.ru/ru/news/1315|sarlavha=ИГОРЬ КАЛИНИН – ИГРОК &quot;РОСТОВА&quot;|sana=12-iyun 2021-yil|til=ruscha|qaralgan sana=2022-08-30|arxivsana=2021-06-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210613171613/https://fc-rostov.ru/ru/news/1315}}&lt;/ref&gt;.

=== Faoliyati statistikasi ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Klub
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;3&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |Kubok
! colspan=&quot;2&quot; |Kontinental
! colspan=&quot;2&quot; |Boshqa
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
|-
!Divzion
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Illichivets Mariupol
|2013-14
| rowspan=&quot;2&quot; |UPL
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|1
|0
|-
|2014-15
|3
|0
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|4
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!4
!0
!1
!0
!0
!0
!0
!0
!5
!0
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Zorya Luhansk
|2014-15
| rowspan=&quot;2&quot; |UPL
|0
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|0
|0
|-
|2015-16
|1
|0
|0
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|1
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!1
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!1
!0
|-
|Zirka Kropyvnytskyi
|2016-17
|UPL
|5
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|5
|0
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Volgar Astrakhan
|2016-17
| rowspan=&quot;2&quot; |FNL
|11
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|4
|1
|15
|1
|-
|2017-18
|24
|2
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|24
|2
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!35
!2
!0
!0
!0
!0
!4
!1
!39
!3
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Krasnodar (futbol klubi)|Krasnodar]]
|2017-18
| rowspan=&quot;2&quot; |RPL
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|2
|0
|-
|2018-19
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|0
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!2
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!2
!0
|-
|Krasnodar-2
|2017-18
|FNL 2
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|1
|0
|-
|Rubin Kazan
|2018-19
|RPL
|6
|1
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|8
|1
|-
|Dynamo Moscow
|2019-20
|RPL
|0
|0
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|1
|0
|-
|Tambov (loan)
|2019-20
|RPL
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|2
|0
|2
|0
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Ural Yekaterinburg (loan)
|2019-20
| rowspan=&quot;2&quot; |RPL
|6
|0
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|2
|0
|10
|0
|-
|2020-21
|22
|1
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|24
|1
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!28
!1
!4
!0
!0
!0
!2
!0
!34
!1
|-
|Rostov
|2021-22
|RPL
|15
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|15
|0
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Faoliyatida jami
!97
!4
!8
!0
!0
!0
!8
!1
!113
!5
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Kalinin, Igor}}
[[Turkum:Rossiyalik erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Ukrainalik erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1995-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>5vigtubapw3zeb4p20jc5rruuttp4m2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jacob Shaffelburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>784916</id>
    <revision>
      <id>6272782</id>
      <parentid>5957437</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T23:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17708" sha1="9vl2loby4cgxognf8pjclo4nrf0j4rw" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Jacob Shaffelburg|tasvir=Jacob Shaffleburg cropped.png|izoh=Shaffelburg Toronto FC jamoasida, 2020|toʻliqism=Jacob Everett Shaffelburg&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://mcusercontent.com/78d3589fb61466b549ff752e5/files/41732c7a-5319-fd6c-8648-65e8e1b78706/Group_B.pdf|title=National Team Roster 2021 Concacaf Gold Cup|work=[[CONCACAF]]}}&lt;/ref&gt;|tavallud_sana={{tugʻilgan sanasi va yoshi|1999|11|26}}|tavallud_joyi=Kentville, Nova Scotia, {{CAN}}&lt;ref&gt;{{Canada Soccer player|5202}}&lt;/ref&gt;|boʻyi=1.78m|joriyklub=Nashville SC|klubraqami=14|pozitsiya=[[Yarim himoyachi]]|yoshlikklublari1=Valley United SC|yoshlikyillari1=|yoshlikklublari2=[[Manhattan SC]]|yoshlikyillari2=2016|yoshlikklublari3=Toronto FC|yoshlikyillari3=2016-2019|yillar1=2017|klublar1=[[Toronto FC III]]|isht1=1|gollar1=0|yillar2=2018|klublar2=[[Black Rock FC]]|isht2=7|gollar2=8|yillar3=2019|klublar3=[[Toronto FC II]]|isht3=15|gollar3=2|yillar4=2019-|klublar4=[[Toronto FC]]|isht4=46|gollar4=3|yillar5=2021-2022|klublar5=→ [[Toronto FC II]] (ijara)|isht5=2|gollar5=0|yillar6=2022-|klublar6=→ [[Nashville SC]] (ijara)|isht6=2&lt;!--if you update this, please remember to update the date below as well--&gt;|gollar6=1|milliyyillar1=2020-|milliyjamoa1=[[Kanada]]|milliyisht1=3|milliygollar1=0|club-update=August 28, 2022}}

'''Jacob Everett Shaffelburg''' ''(talaffuzi: Yakob Everet Shaffeflburg)''(1999-yil 26-noyabrda tugʻilgan) — [[Kanada]]lik professional [[Futbol|futbolchi]], Toronto FK va Kanada terma jamoasidan ijaraga olingan. U Major League Soccer klubi Nashville SCda [[Yarimhimoyachi (futbol)|qanot himoyachisi]] sifatida oʻynaydi.

== Klub faoliyati ==
Shaffelburg Valley United SC va Team Nova Scotia uchun yoshlar futbolida oʻynagan&lt;ref name=&quot;KCN2018&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Thompson |first=Ashley |date=August 11, 2018 |title=Living the Dream: 'He has his eyes set on mastery' |work=[[SaltWire Network]] |url=https://www.saltwire.com/sports/living-the-dream-he-has-his-eyes-set-on-mastery-233154/?location=annapolis-valley |access-date=August 10, 2019}}&lt;/ref&gt;. 15 yoshida Jacob Shaffelburg Yangi Shotlandiyani tark etib, Massachusetsdagi Berkshire maktabidagi oʻrta maktabga oʻqishga kirdi va u yerda oʻzlarining mashhur futbol dasturida oʻynadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.mlssoccer.com/post/2019/06/21/toronto-fc-sign-forward-jacob-shaffelburg-homegrown-player-deal|sarlavha=Toronto FC sign forward Jacob Shaffelburg to Homegrown Player deal|muallif=Sigal|ism=Jonathan|ish=[[Major League Soccer]]|sana=June 21, 2019|kirish sanasi=June 21, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/shaffelburg-soccer-strides-toronto-fc-1.6225106|sarlavha=Nova Scotia's Shaffelburg gains valuable experience with Toronto FC, Team Canada|ism=Paul|muallif=Palmeter|sana=October 29, 2021|ish=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]]}}&lt;/ref&gt;. Jacob Shaffelburg jamoada muhim rol oʻynadi va NEPSAC pley-off bosqichida ikkita oʻyinda toʻrtta gol urdi (2018), Berkshirega yetti yil ichida beshinchi chempionlikni qoʻlga kiritishiga yordam berdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Hayes |first=Michael |date=November 19, 2018 |title=Bears Capture Fifth Soccer Title With 3-1 Win Over Worcester Academy |work=Berkshire School |url=https://www.berkshireschool.org/about-us/news/news-at-berkshire/~board/main-news-feed/post/bears-capture-fifth-soccer-title-with-3-1-win-over-worcester-academy |url-status=dead |access-date=April 6, 2020 |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927191502/https://www.berkshireschool.org/about-us/news/news-at-berkshire/~board/main-news-feed/post/bears-capture-fifth-soccer-title-with-3-1-win-over-worcester-academy }}&lt;/ref&gt; va Jacob Shaffelburg 2017 &amp;#x2013; 18 Gatorade Massachusetsda yilning oʻgʻil bolalar futbolchisi deb nomlandi.&lt;ref name=&quot;CH2019&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=June 21, 2019 |title=Port Williams' Shaffelburg signs first-team deal with Toronto FC |work=[[The Chronicle Herald]] |location=[[Halifax, Nova Scotia]] |url=https://www.thechronicleherald.ca/sports/soccer/port-williams-shaffelburg-signs-first-team-deal-with-toronto-fc-325368/ |access-date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt; AQSHda boʻlganida Jacob Shaffelburg Manhattan SC jamoasida yoshlar futbolida ham oʻynagan va u yerda 2016-yilda AQShning 16 yoshgacha boʻlgan klublar oʻrtasidagi milliy chempionatida gʻolib chiqqan&lt;ref name=&quot;tfcii&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.torontofc.ca/post/2018/11/28/toronto-fc-ii-sign-jacob-shaffelburg|sarlavha=Toronto FC II sign Jacob Shaffelburg|sana=November 28, 2018|ish=[[Toronto FC]]|kirish sanasi=May 22, 2020}}&lt;/ref&gt;.

U 2016-yilda Toronto FC akademiyasiga qoʻshildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.torontofc.ca/players/jacob-shaffelburg/|sarlavha=Jacob Shaffelburg Toronto FC Profile|ish=[[Toronto FC]]}}&lt;/ref&gt;. Jacob Shaffelburg 2017-yilda Ontario 1-ligasida Toronto FC III bilan oʻyin oʻtkazgan&lt;ref name=&quot;tfcii&quot;/&gt;. Jacob Shaffelburg 2018-yilda HFX Wanderers FC Atlantic Selects jamoasi uchun Fortuna Dyusseldorfning U-21 jamoasiga qarshi [[Oʻrtoqlik uchrashuvi|oʻrtoqlik oʻyinida]] maydonga tushdi va u yerda gol urdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Palov |first=Willy |date=July 28, 2018 |title=Wanderers win shootout thriller over Fortuna Dusseldorf |work=The Chronicle Herald |url=http://thechronicleherald.ca/sports/1587151-wanderers-win-shootout-thriller-over-fortuna-dusseldorf |url-status=dead |access-date=July 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180729050208/http://thechronicleherald.ca/sports/1587151-wanderers-win-shootout-thriller-over-fortuna-dusseldorf |archive-date=July 29, 2018}}&lt;/ref&gt;. Jacob Shaffelburg dastlab [[Virginia universiteti|Virjiniya universitetiga]] futbol boʻyicha stipendiya olish majburiyatini olgan edi, ammo oxir-oqibat uning oʻrniga professional shartnoma imzolashga qaror qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.wakingthered.com/2018/11/28/18116246/toronto-fc-tfc-ii-add-jacob-shaffelburg-ahead-of-2019-usl-league-one-season-vanney-greg|sarlavha=TFC II add Shaffelburg ahead of 2019 USL League One season|muallif=Grossi|ism=James|sana=November 28, 2018|ish=Waking The Red|kirish sanasi=May 22, 2020|qaralgan sana=2022-08-30|arxivsana=2021-12-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211204202805/https://www.wakingthered.com/2018/11/28/18116246/toronto-fc-tfc-ii-add-jacob-shaffelburg-ahead-of-2019-usl-league-one-season-vanney-greg}}&lt;/ref&gt;.

2018 -ilda Jacob Shaffelburg „Black Rock“ FC bilan Premer-Development Ligasida oʻynadi. Jacob Shaffelburg sakkizta gol bilan jamoaning etakchi toʻpurari boʻldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.benningtonbanner.com/stories/black-rock-fc-wins-pdl-northeast-division-title-in-first-season,544437?|sarlavha=Black Rock FC wins PDL Northeast Division title in first season|ism=Geoff|muallif=Smith|sana=July 10, 2018|ish=Berkshire Eagle|nashriyot=Bennington Banner|kirish sanasi=May 22, 2020}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== Toronto FC ===
2018-yil 28-noyabrda Jacob Shaffelburg Toronto FC II&lt;ref name=&quot;tfcii&quot;/&gt; bilan birinchi professional shartnomasini imzoladi va 2019-yilgi mavsumni ular bilan USL League Oneda boshladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.thechronicleherald.ca/sports/local-sports/shaffelburg-on-soccer-fast-track-with-toronto-fc-339087/|sarlavha=Shaffelburg on soccer fast track with Toronto FC|ish=The Chronice Herald|ism=Willy|muallif=Palov|sana=August 1, 2019|kirish sanasi=August 2, 2019}}&lt;/ref&gt;.

Shaffelburg 2019-yil 19-fevralda CONCACAF Chempionlar Ligasida Toronto FC uchun ilk bor maydonga tushdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Game Detail|url=https://www.concacafchampionsleague.com/en/champions-league/game-detail/459502|ish=Concacaf Champions League|nashriyot=[[CONCACAF]]|kirish sanasi=June 29, 2019|iqtibos=57' - Jacob Shaffelburg enters the pitch for Toronto FC|arxivsana=2020-09-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200911173212/https://www.concacafchampionsleague.com/en/champions-league/game-detail/459502}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CH2019&quot;/&gt; va keyin 2019-yil 21-iyun kuni mahalliy futbolchi sifatida Toronto FC bilan shartnoma imzoladi&lt;ref name=&quot;CH2019&quot; /&gt;. Ertasi kuni Jacob Shaffelburg [[Frisco (Texas)|Texasning Frisko shahrida]] „Dallas“ klubiga qarshi 31 daqiqa oʻynab, MLSdagi ilk uchrashuvini oʻtkazdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Buffery |first=Steve |date=June 23, 2019 |title=Jacob Shaffelburg climbs the ladder and gets his first taste of MLS action |work=Toronto Sun |url=https://torontosun.com/sports/soccer/mls/toronto-fc/jacob-shaffelburg-climbs-the-ladder-and-gets-his-first-taste-of-mls-action |access-date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt;. Toʻrt kundan soʻng, 26-iyun kuni Jacob Shaffelburg Toronto FC uchun BMO Fieldda ilk bor maydonga tushdi va Atlanta Yunayted FCga qarshi 3:2 hisobida gʻalaba qozondi&lt;ref name=&quot;TS2019&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Wharnsby |first=Tim |date=June 28, 2019 |title=Nova Scotia teen Jacob Shaffelburg impresses in starting debut for TFC |pages=S6 |work=[[Toronto Star]] |url=https://www.thestar.com/sports/tfc/2019/06/28/nova-scotia-teen-jacob-shaffelburg-impresses-in-starting-debut-for-tfc.html |access-date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt; va oʻyinning 29 soniyasida TFC tarixidagi eng tezkor golni kiritdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Wharnsby |first=Tim |date=June 26, 2019 |title=Toronto FC over Atlanta in a wild ride of late penalty kicks and record fast goals |work=[[The Globe and Mail]] |agency=[[The Canadian Press]] |location=Toronto |url=https://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/article-toronto-fc-over-atlanta-in-a-wild-ride-of-late-penalty-kicks-and/ |access-date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt;. Shaffelburg shartnoma imzolaganidan soʻng qisqa vaqt ichida oʻzini asosiy tarkibda topib olardi va murabbiylar shtabining tezligi uchun yuqori baholarni oldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.thestar.com/sports/tfc/2019/08/02/teenage-winger-jacob-shaffelburg-rapidly-making-his-name-at-toronto-fc.html|sarlavha=Teenage winger Jacob Shaffelburg rapidly making his name at Toronto FC|ish=Toronto Star|ism=Neil|muallif=Davidson|sana=August 2, 2019|kirish sanasi=August 2, 2019}}&lt;/ref&gt;. Jacob Shaffelburg oʻzining birinchi golini 2021-yil 15-may kuni „&lt;nowiki/&gt;[[Nyu-York]] City“ga qarshi oʻyinda (1:1) 74-daqiqada kiritdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.thestar.com/sports/tfc/2021/05/15/shaffelburgs-goal-pulls-toronto-into-1-1-draw-with-nycfc.html|sarlavha=Shaffelburg's goal pulls Toronto into 1-1 draw with NYCFC|sana=May 15, 2021|ish=[[Toronto Star]]|qaralgan sana=2022-08-30|arxivsana=2022-06-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220620184809/https://www.thestar.com/sports/tfc/2021/05/15/shaffelburgs-goal-pulls-toronto-into-1-1-draw-with-nycfc.html}}&lt;/ref&gt;. 3-sentyabr kuni Jacob Shaffelburg Toronto FC II ga ijaraga berildi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.torontofc.ca/news/toronto-fc-loan-jacob-shaffelburg-to-toronto-fc-ii|sarlavha=Toronto FC loan Jacob Shaffelburg to Toronto FC II|sana=September 3, 2021|ish=[[Toronto FC]]}}&lt;/ref&gt; 2021-yilgi mavsum yakunlangach, Shaffelburgning 2022-yilgi mavsumi uchun shartnoma taklifi Toronto tomonidan qabul qilinadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.torontofc.ca/news/toronto-fc-announce-year-end-roster-decisions?3=&amp;s=09|sarlavha=Toronto FC Announce Year-End Roster Decisions|ish=Toronto FC|sana=December 1, 2021}}&lt;/ref&gt;. Jacob Shaffelburg 2022-yilda yana ikkinchi jamoaga qisqa muddatli ijaraga oʻtdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.torontofc.ca/news/toronto-fc-loan-jacob-shaffelburg-to-toronto-fc-ii-x1498|sarlavha=Toronto FC loan Jacob Shaffelburg to Toronto FC II|sana=July 3, 2022|ish=[[Toronto FC]]}}&lt;/ref&gt;.

2022-yil avgust oyida Toronto 2022-yilgi mavsumning qolgan qismi uchun Shaffelburgni Nashville SCga ijaraga berganliklarini eʼlon qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.torontofc.ca/news/toronto-fc-send-jacob-shaffelburg-on-loan-to-nashville-sc-for-gam|sana=August 2, 2022|sarlavha=Toronto FC send Jacob Shaffelburg on loan to Nashville SC for GAM|ish=[[Toronto FC]]}}&lt;/ref&gt;. Jacob Shaffelburg 21-avgust kuni „Nashvill“ safida „Dallas“ga qarshi oʻyinda debyut qildi va 4:0 hisobidagi gʻalabada gol urdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.mlssoccer.com/news/nashville-sc-s-playoff-hopes-get-shot-in-the-arm-with-lopsided-win-over-fc-dalla|sarlavha=Nashville SC's playoff hopes get &quot;shot in the arm&quot; with lopsided win over FC Dallas|sana=August 22, 2022|ism=Sydney|muallif=Hunte}}&lt;/ref&gt;.

== Xalqaro maydondagi faoliyati ==

=== Yoshlar miqyosida ===
Shaffelburg 2020-yil 26-fevralda CONCACAF erkaklar oʻrtasidagi Olimpiada saralash chempionatining 2020-yilgi Kanada U-23 vaqtinchalik roʻyxatiga kiritildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Canada Soccer announces Provisional List for Concacaf Men's Olympic Qualifying|url=https://www.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-provisional-list-for-concacaf-men-s-olympic-qualifying-p162594-preview-1|nashriyot=Canada Soccer|kirish sanasi=February 26, 2020|sana=February 26, 2020|arxivsana=2020-03-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200309191149/https://www.canadasoccer.com/canada-soccer-announces-provisional-list-for-concacaf-men-s-olympic-qualifying-p162594-preview-1}}&lt;/ref&gt;.

=== Kattalar miqyosida ===
Shaffelburg 2020-yil 3-yanvarda Barbados va Islandiyaga qarshi oʻyinlar uchun Kanadaga birinchi xalqaro chaqiruv oldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.canadasoccer.com/canada-soccer-s-men-s-national-team-holds-january-camp-p162533-preview-1|sarlavha=Canada Soccer's Men's National Team holds January camp|ish=Canada Soccer|sana=January 3, 2020|kirish sanasi=January 3, 2020|arxivsana=2020-01-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200103182520/https://www.canadasoccer.com/canada-soccer-s-men-s-national-team-holds-january-camp-p162533-preview-1}}&lt;/ref&gt;. 2020-yilning 10-yanvarida Jacob Shaffelburg Barbadosga qarshi oʻyinda zahiradan tushib debyut qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Canadian men's soccer comfortably dispatches Barbados in friendly rematch|url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/team-canada-soccer-barbados-friendly-1.5423512|nashriyot=CBC|sana=January 10, 2020|kirish sanasi=January 10, 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyat statistikasi ==

=== Klub ===
{{Updated|2022-yil 27-avgust holati}}&lt;ref&gt;{{Soccerway|jacob-shaffelburg/597305/}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Klub
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;3&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |Pley-off
! colspan=&quot;2&quot; |Milliy kubok
! colspan=&quot;2&quot; |Mintaqaviy
! colspan=&quot;2&quot; |Boshqa
! colspan=&quot;2&quot; |Umumiy
|-
!Division
!Oʻyinlar
!Gollar
!Oʻyinlar
!Gollar
!Oʻyinlar
!Gollar
!Oʻyinlar
!Gollar
!Oʻyinlar
!Gollar
!Oʻyinlar
!Gollar
|-
|Toronto FC III
|2017&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.league1ontario.com/stats/team_instance/2685722?subseason=389480&amp;tab=team_instance_player_stats&amp;tool=2414236|sarlavha=TFCIII Statistics|ish=[[League1 Ontario]]|kirish sanasi=May 22, 2020}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|League1 Ontario
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|1
|0
|-
|Black Rock FC
|2018&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.uslleaguetwo.com/roster_players/25435299?subseason=482928|sarlavha=Black Rock FC - Jacob Shaffelburg Stats|ish=[[USL League Two]]|kirish sanasi=May 22, 2020|qaralgan sana=2022-08-30|arxivsana=2022-08-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220830143224/https://www.uslleaguetwo.com/roster_players/25435299?subseason=482928}}&lt;/ref&gt;
|PDL
|7
|8
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|7
|8
|-
|Toronto FC II
|2019
|USL League One
|15
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|15
|2
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |Toronto FC
|2019
| rowspan=&quot;4&quot; |MLS
|10
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|2
|0
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|13
|0
|-
|2020
|4
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|1
|0
|5
|0
|-
|2021
|19
|3
| colspan=&quot;2&quot; |—
|3
|1
|4
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|26
|4
|-
|2022
|13
|0
|0
|0
|3
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|16
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Umumiy
!46
!3
!0
!0
!8
!1
!5
!0
!1
!0
!60
!4
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Toronto FC II (loan)
|2021
|USL League One
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|1
|0
|-
|2022
|MLS Next Pro
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|1
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Umumiy
!2
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!2
!0
|-
|Nashville SC (loan)
|2022
|MLS
|2
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|2
|1
|-
! colspan=&quot;3&quot; | Umumiy
!73
!14
!0
!0
!8
!1
!5
!0
!1
!0
!87
!15
|}
=== Xalqaro ===
{{Updated|2022-yil 27-avgust holati}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |Kanada
|-
! Yil
! Oʻyinlar
! Gollar
|-
| 2020
| 1
| 0
|-
| 2021
| 2
| 0
|-
! Jami
! 3
! 0
|}

== Yutuqlari ==

=== Klub ===
'''Toronto FC'''

* Kanada chempionati: 2020&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=June 4, 2022 |title=At last, Toronto FC capture 2020 Canadian Championship over Forge FC |publisher=Major League Soccer |url=https://www.mlssoccer.com/news/at-last-toronto-fc-capture-2020-canadian-championship-with-win-over-forge-fc |access-date=June 4, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== Individual ===

* Kanada chempionatining eng yaxshi yosh [[Kanadaliklar|kanadalik]] futbolchisi mukofoti: 2021&lt;ref name=&quot;George Gross Memorial Trophy&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=L'Impact de Montréal remporte le Championnat canadien|url=https://www.canadasoccer.com/news/cf-montreal-win-2021-canadian-championship-10-over-toronto-at-stade-saputo/|kirish sanasi=November 28, 2021}}&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Shaffelburg, Jacob}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Kanadalik erkak futbolchilar]]</text>
      <sha1>9vl2loby4cgxognf8pjclo4nrf0j4rw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Janubiy Yaman milliy futbol terma jamoasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786569</id>
    <revision>
      <id>6272795</id>
      <parentid>5336201</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T01:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9754" sha1="9elew2nz5ivgi8e7tomr7sdmn4x7gsq" xml:space="preserve">{{Milliy futbol jamoasi
| Name =  '''Janubiy Yaman milliy futbol terma jamoasi''' 
1965–1989 yillarda faoliyat yuritgan
| Nickname = Soqoor Al-Janoub (The South Falcons) (Janub lochinlari)
| Badge = Coat of arms of South Yemen (1970-1990).svg
| Badge_size = 180px
| Association = {{nowrap|{{lang|it|''[[Janubiy Yaman futbol federatsiyasi]]''}} }}
| Sub-confederation =
| Confederation =
| Coach =
| Captain =
| Most caps = [[Abubakar Al-Mass]] (12)
| Top scorer = [[Mohammed Hussein]] (3)
| Home Stadium = 22 May stadioni
| Rapists =
| FIFA code = YMD
|FIFA Rank =
|FIFA max =
|FIFA max date =
|FIFA min =
|FIFA min date =
|Elo Rank =
|Elo max = 139
|Elo max date = 1989
|Elo min = 164
|Elo min date = 1989
| pattern_la1 =_whitelines
| pattern_b1 =_shoulder_stripes_blue_stripes
| pattern_ra1 =_whitelines
| leftarm1 = 800080
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = 800080
| shorts1 = 000080
| socks1 = 000000

| pattern_la2 =_bluelines
| pattern_b2 =_shoulder_stripes_white_stripes
| pattern_ra2 =_bluelines
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = 800080
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = 000000
| socks2 = 000080
|First game ={{nowrap begin}} {{fb|PLE}} 1-0 '''{{fb|South Yemen}}'''&lt;br /&gt; ([[Qohira]], [[Birlashgan Arab Respublikasi]]; 2 Sentyabr 1965)&lt;ref&gt;{{veb manbasi | url=http://www.rsssf.com/tablesz/zyemen-intres.html | title=South Yemen - List of International Matches }}&lt;/ref&gt;
|Last game = {{fb|South Yemen}} 1-0 {{fb|Gvineya-Bisau}}&lt;br /&gt; ([[Al-Quvayt]], [[Quvayt]]; 5 Noyabr 1989)
| Largest win = {{fb|South Yemen}} 2-0 {{fb-rt|IRQ|1963}}&lt;br /&gt;([[Adan]], [[Janubiy Yaman]]; 2 May 1974) &lt;br /&gt; {{fb|South Yemen}} 2-0 {{fb|Mavritaniya}}&lt;br /&gt;([[Damashq]], [[Suriya]]; 12 Oktyabr 1976)&lt;ref name=&quot;rsssf.com&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.rsssf.com/tablesz/zyemen-intres.html|title=South Yemen - List of International Matches|website=www.rsssf.com|access-date=28 January 2019}}&lt;/ref&gt;
| Largest loss = {{fb|ALG}} 15-1 {{fb-rt|South Yemen}} &lt;br /&gt;([[Tripoli]], [[Liviya]]; 17 Avgust 1973) &lt;br /&gt;[[Birlashgan Arab Respublikasi]] 14-0 '''{{fb|South Yemen}}'''&lt;br /&gt;([[Qohira]], [[Birlashgan Arab Respublikasi]]; 3 Sentyabr 1965)
|Regional name = [[Futbol boʻyicha Osiyo kubogi|OFK Kubogi]]
|Regional cup apps = 1
|Regional cup first = [[Futbol boʻyicha 1976-yilgi Osiyo kubogi|1976]]
|Regional cup best = Guruh bosqichi ([[Futbol boʻyicha 1976-yilgi Osiyo kubogi|1976]])
}}
'''Janubiy Yaman milliy futbol jamoasi''' (arab. منتخب اليمن الجنوبي الوطني لكرة القدم) 1965-1989 yillar oraligʻida faoliyat yuritgan Janubiy Yaman terma jamoasi boʻlgan. Jamoa 1976-yilda Osiyo Kubogi finalida qatnashgan, [[Eron milliy futbol terma jamoasi|Eron]]ga 0-1 hisobida magʻlub boʻlgan. Janubiy Yaman terma jamoasining yagona Jahon chempionati saralash ishtiroki 1986-yilgi [[FIFA Jahon chempionati]] hisoblanadi va birinchi bosqichda [[Bahrayn]] terma jamoasidan uchralgan magʻlubiyat tufayli saralashni erta tark etgan.

Jamoa 1990-yilda Janubiy Yaman Shimoliy Yaman bilan birlashib yagona Yamanni tashkil qilgach, o‘z faoliyatini to‘xtatdi. 1990-yildan keyingi tafsilotlar uchun [[Yaman milliy futbol terma jamoasi]] maqolasiga qarang.

== Tarix ==

=== Adan (1965) ===
Janubiy Yamandagi birinchi xalqaro turnir 1965-yilgi Pan Arab oʻyinlari boʻlib, oʻsha paytda Adan koloniyasi (Birlashgan Qirollikning mustamlakasi) edi. Musobaqa Birlashgan Arab Respublikasida boʻlib oʻtdi va terma jamoa guruh bosqichida Falastinga 1:0, Birlashgan Arab Respublikasiga 14:0, Iroqqa 6:0 va Livanga 4:3 hisobida magʻlub boʻldi.

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!width=175 style=&quot;text-align:left;&quot;|Jamoa
!width=30|{{tooltip|Pld|O'yinlar}}
!width=30|{{tooltip|G'|G'alaba}}
!width=30|{{tooltip|D|Durang}}
!width=30|{{tooltip|M|Mag'lubiyat}}
!width=30|{{tooltip|GF|Goals for}}
!width=30|{{tooltip|GA|Goals against}}
!width=30|{{tooltip|GD|Goal difference}}
!width=30|{{tooltip|Pts|Ochko}}
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{fb|BHR}}
|2||1||1||0||7||4||+3||'''3'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{fb|South Yemen}}
|2||0||1||1||4||7||−3||'''1'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{fb|IRN}}
|colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot;|''Diskvalifikatsiya qilingan''
|}

== Debyut ==
Janubiy Yaman terma jamoasi xalqaro futbol debyutini 1965-yil 2-sentyabrda [[Misr]]ning [[Qohira]] shahrida boʻlib oʻtgan 1965-yilgi Pan Arab oʻyinlarida oʻtkazdi. Ular birinchi oʻyinda mezbonlar (Birlashgan Arab Respublikasi sifatida oʻynagan) bilan oʻynadi va 14:0 hisobida magʻlub boʻldi. Bu ularning javob gol ura olmagan eng yirik magʻlubiyati boʻldi. Janubiy Yaman guruhdagi qolgan uchta o‘yinning barchasida mag‘lub bo‘ldi: Falastinga 1:0, keyin esa Livanga 4:3. Janubiy Yaman 1972- yil 10-yanvargacha boshqa oʻyin oʻtkazmadi, keyinchalik terma jamoa oʻz uyida Jazoirga 4:1 hisobida magʻlub boʻldi.

== Murabbiylar ==
{{Div col}}
* {{flagicon|South Yemen}} [[Nasr Chadli]] (1972)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://aden7hurra.blogspot.com/p/blog-page_5240.html|title=الرياضة في عدن|website=aden7hurra.blogspot.com|access-date=28 January 2019}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|South Yemen}} [[Ali Mohsen]] &lt;br /&gt; {{flagicon|Egypt|1972}} Al-Moraisi (1975–1976)
* {{flagicon|South Yemen}} [[Abbas Ghulam]] (1982–?)
* {{flagicon|SSSR}} [[Timur Segizbayev]] (1982–1985)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://whoiswho.kz/node/1373 |kirish sanasi=2022-09-02 |arxivsana=2016-01-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160130190034/http://whoiswho.kz/node/1373 }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|South Yemen}} [[Azzam Khalifa]] (? – Mart 1985)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=303/match=447/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117024012/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=303/match=447/index.html|url-status=dead|archive-date=November 17, 2015|title=1986 FIFA World Cup Mexico ™ - Matches - Yemen PDR-Bahrain|last=FIFA.com|website=FIFA.com|access-date=28 January 2019}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|South Yemen}} [[Abdullah Saleh Khobani]] (Aprel 1985–?)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=303/match=448/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117015239/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=303/match=448/index.html|url-status=dead|archive-date=November 17, 2015|title=1986 FIFA World Cup Mexico ™ - Matches - Bahrain-Yemen PDR|last=FIFA.com|website=FIFA.com|access-date=28 January 2019}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|South Yemen}} [[Awad Awadan]] (1986–?)
* {{flagicon|South Yemen}} [[Abbas Ghulam]] (1988)
* {{flagicon|South Yemen}} [[Mubarak Qadhi]] (1989)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.teammelli.com/matchdata/details/matchdetails.php?id=2094|title=Statistics: Iran [ Team Melli]|website=www.teammelli.com|access-date=28 January 2019|arxivsana=2020-07-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200710235820/http://www.teammelli.com/matchdata/details/matchdetails.php?id=2094}}&lt;/ref&gt;
{{Div col end}}

== Terma jamoaga qarshi oʻynagan jamoalar bilan oʻzaro statistikasi ==
{|class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!scope=col|Raqib
!scope=col|{{abbr|P|O'yinlar}}
!scope=col|{{abbr|W|G'alaba}}
!scope=col|{{abbr|D|Durang}}
!scope=col|{{abbr|M|Mag'lubiyat}}
!scope=col|{{abbr|GF|Goals for}}
!scope=col|{{abbr|GA|Goals against}}
!scope=col|{{abbr|GD|Goal difference}}
|-bgcolor=#FFDACC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|ALG}}
|2||0||0||2||2||19||-17
|-bgcolor=#FFDACC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|China}}
|3||0||0||3||8||17||-9
|-bgcolor=#FFDACC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Bahrain}}
|3||0||1||2||4||9||-5
|-bgcolor=#FFDACC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Djibouti}}
|1||0||0||1||1||4||-3
|-bgcolor=#FFDACC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Egypt}}
|2||0||0||2||0||19||-19
|-bgcolor=#FFFFCC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Ethiopia}}
|1||0||1||0||1||1||0
|-bgcolor=#CCFFCC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Guinea}}
|1||1||0||0||1||0||1
|-bgcolor=#FFDACC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Indonesia}}
|1||0||0||1||0||1||-1
|-bgcolor=#FFDACC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Iran}}
|3||0||0||3||0||12||-12
|-bgcolor=#FFDACC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Iraq}}
|6||1||0||5||4||18||-14
|-bgcolor=#FFDACC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Japan}}
|1||0||0||1||1||3||-2
|-bgcolor=#FFFFCC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Jordan}}
|2||1||0||1||4||4||0
|-bgcolor=#FFDACC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Kuwait}}
|1||0||0||1||1||5||-4
|-bgcolor=#FFDACC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Lebanon}}
|1||0||0||1||3||4||-1
|-bgcolor=#FFDACC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Libya}}
|1||0||0||1||0||10||-10
|-bgcolor=#CCFFCC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Mauritania}}
|1||1||0||0||2||0||2
|-bgcolor=#FFDACC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Morocco}}
|1||0||0||1||0||4||-4
|-bgcolor=#FFFFCC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Palestine}}
|3||1||1||1||2||2||0
|-bgcolor=#CCFFCC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Qatar}}
|1||1||0||0||2||1||1
|-bgcolor=#CCFFCC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|KSA}}
|2||2||0||0||2||0||2
|-bgcolor=#FFDACC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|South Korea}}
|2||0||1||1||1||4||-3
|-bgcolor=#FFDACC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Sudan}}
|1||0||0||0||1||1||-1
|-bgcolor=#FFDACC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|Syria}}
|3||1||0||2||3||4||-1
|-bgcolor=#FFFFCC
!scope=row style=&quot;text-align:left;&quot; |{{fb|UAE}}
|1||0||1||0||0||0||0
|- class=&quot;sortbottom&quot;
!Jami!!44!!9!!5!!30!!41!!142!!-101
|}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
{{AFC jamoalari}}
[[Turkum:Yaman]]
[[Turkum:Milliy futbol terma jamoalari]]
[[Turkum:Osiyo milliy futbol terma jamoalari]]</text>
      <sha1>9elew2nz5ivgi8e7tomr7sdmn4x7gsq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Isom Jalilov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791397</id>
    <revision>
      <id>6272771</id>
      <parentid>6112309</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T20:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2827" sha1="i5wmg3lmq5tpte0os35lrdsu5rx33p0" xml:space="preserve">{{Davlat arbobi bilgiqutisi
|ismi=Isom Jalilov
|lavozimi=Qashqadaryo viloyati Ijroiya qoʻmitasi raisi
|boshlanish davri=[[1966]]
|tugash davri=[[1971]]
|oʻtmishdoshi=[[Fayzi Nabiyev]]
|vorisi=[[Zokir Sirojiddinov]]
|tartib_2 = 1
|lavozimi_2=Jizzax viloyati Ijroiya qoʻmitasi raisi
|boshlanish davri_2=1973
|vorisi_2=[[Erkaboy Islomov]]
|oʻtmishdoshi_2=lavozim taʼsis etilgan
|tugash davri_2=?
|tavallud sanasi={{tugʻilgan sanasi|1923|02|15}}
|tavallud joyi={{TavalludJoyi|Qarshi}}
|vafot sanasi=nomaʼlum
|partiyasi=[[KPSS]]
|mukofotlari={{Vatan urushi ordeni (2)}} {{Mehnat Qizil Bayroq ordeni}} {{Mehnat Qizil Bayroq ordeni}} {{Hurmat Belgisi ordeni}} {{Hurmat Belgisi ordeni}} {{Jasorat uchun medali (SSSR)}}
}}
'''Isom Jalilov''' (1923-yil 15-fevral [[Qarshi]]da tugʻilgan) – [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sovet]] iqtisod, davlat va siyosiy arbobi.

== Tarjimai holi ==
1923-yilda [[Qarshi]] shahrida tugʻilgan. 1947-yildan [[KPSS]] aʼzosi.

[[Ulugʻ Vatan urushi]] qatnashchisi, Stalingrad fronti 28-armiyasining 169-piyoda diviziyasining 160-Optadn Qizil Armiya askari, 371-alohida aerodrom texnik kompaniyasining [[Qizil Armiya]] askari. [[1945]]-yildan iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faoliyat boshlagan. [[1945]]—[[1990]]-yillarda „Beshkent“ viloyat gazetasi kotibi, Qashqadaryo viloyatida mas’ul xodim, [[Oʻzbekiston Kompartiyasi]] Yakkabogʻ tuman qoʻmitasi kotibi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Qarshi shahar qoʻmitasi birinchi kotibi, Qashqadaryo viloyat ijroiya qoʻmitasi raisi, Jizzax viloyat ijroiya qoʻmitasi raisi, Qarshistroyning „Stepnoy oʻlkasi“ gazetasi muharriri, Qashqadaryo viloyati faxriylar kengashi raisi vazifalarida ishlagan.

[[Oʻzbekiston SSR]] Oliy Kengashining 6, 7 va 8-chaqiriqlari [[Deputat|deputati]] etib saylangan.

KPSS XXIII va XXIV qurultoylari delegati.

1990-yildan keyin vafot etgan.

== Havolalar ==
* [http://www.knowbysight.info/DDD/11683.asp Djalilov]
* [https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer6887515/ Pamyat naroda] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220912052348/https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer6887515/ |date=2022-09-12 }}
* [https://newspaperarchive.com/toshkent-sovet-uzbekistoni-jun-23-1989-p-3/ Djalilov]
{{Oʻzbekiston viloyatlari hokimlari}}
{{Qashqadaryo viloyati hokimlari}}
{{DEFAULTSORT:Jalilov, Isom}}

[[Turkum:Jizzax viloyat ijroiya qoʻmitasi raislari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Kompartiyasi Qarshi shahar qoʻmitasining birinchi kotiblari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 6-chaqiriq deputatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 7-chaqiriq deputatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 8-chaqiriq deputatlari]]
[[Turkum:KPSS XXIII syezdi delegatlari]]
[[Turkum:KPSS XXIV syezdi delegatlari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]]</text>
      <sha1>i5wmg3lmq5tpte0os35lrdsu5rx33p0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ingushetiya Respublikasi madhiyasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>792805</id>
    <revision>
      <id>6272731</id>
      <parentid>3124278</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T16:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8754" sha1="szu1l784nu6fkapdul514ynmdt6s6ye" xml:space="preserve">{{Madhiya bilgiqutisi
|transkripsiya=Ingushetiya Respublikasi madhiyasi
|nomi=Ingushetiya Respublikasi madhiyasi
|tasvir=Coat of arms of Ingushetia.svg
|soʻz muallifi=	Ramzan Tsurov
|bastakor=Ruslan Zangiyev
|qabul_qilindi=1993-yil 27-avgust
2010-yil 7-dekabr
|fayl=Anthem of Ingushetia - ГIалгIайчен гимн.ogg}}

'''Ingushetiya davlat madhiyasi''', davlat bayrogʻi va gerbi bilan birga [[Rossiya]]ning federal sub’ekti boʻlgan [[Ingushiya|Ingushetiya respublikasi]]ning milliy ramzlaridan biridir. [[Madhiya]] 1993-yilda ingush shoiri Ramzan Tsurov tomonidan yozilgan va Ruslan Zangiyev tomonidan bastalangan. U birinchi marta 1993-yil 27-avgustda qabul qilingan. 2010-yil 7-dekabrda rasman qayta qabul qilingan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |sana=2015-01-21 |sarlavha=Конституционный закон Республики Ингушетия от 7 декабря 2010 г. N 57-РЗ &quot;О Государственном гимне Республики Ингушетия&quot; (с изменениями от 4 июля 2011 г.) |url=http://www.fpa.su/regzakon/ingushetiya/konstitutsionniy-zakon-respubliki-ingushetiya-ot-7-dekabrya-2010-g-n-57-rz-o-gosudarstvennom-gimne-respubliki-ingushetiya-s-izmeneniyami-ot-4-iiulya-2011-g/ |url-status=dead |arxiv-url=https://web.archive.org/web/20150121033356/http://www.fpa.su/regzakon/ingushetiya/konstitutsionniy-zakon-respubliki-ingushetiya-ot-7-dekabrya-2010-g-n-57-rz-o-gosudarstvennom-gimne-respubliki-ingushetiya-s-izmeneniyami-ot-4-iiulya-2011-g/ |arxiv-sana=2015-01-21 |kirish sanasi=2022-04-10 |vebsayt=ЗАО &quot;Финансово-Правовое Агентство&quot; |arxivsana=2017-12-10 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20171210124024/http://www.fpa.su/regzakon/ingushetiya/konstitutsionniy-zakon-respubliki-ingushetiya-ot-7-dekabrya-2010-g-n-57-rz-o-gosudarstvennom-gimne-respubliki-ingushetiya-s-izmeneniyami-ot-4-iiulya-2011-g/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://constitution.garant.ru/region/cons_ingush/chapter/95fa77a9ae133f491225ac6c30bb9ebf/#block_1009 st. 106 Konstitutsii Respubliki Ingushetiya] (in Russian)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hymnus&quot;&gt;{{veb manbasi |sarlavha=Гимн Ингушетии |url=https://hymnus.ru/gimn-ingushetii/ |kirish sanasi=2022-04-10 |vebsayt=Гимнус |til=ru-RU |qaralgan sana=2022-09-13 |arxivsana=2022-08-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220808082059/https://hymnus.ru/gimn-ingushetii/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ingarchive&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://ingarchive.ru/novosti/25-let-respublike-ingushetija-gosudarstv-1099.html|vebsayt=Государственная Архивная Служба Республики Ингушетия|til=ru-RU|sarlavha=25 лет Республике Ингушетия. Государственный гимн Республики Ингушетия|sana=2017-05-29|kirish sanasi=2022-05-10|arxivsana=2021-10-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211017145023/http://ingarchive.ru/novosti/25-let-respublike-ingushetija-gosudarstv-1099.html}}&lt;/ref&gt;.

== Tarix ==
2005-yilda Prezident Murat Zyazikov boshchiligidagi Ingushetiyaning yangi rahbariyati Ingushetiya madhiyasi oʻta tajovuzkor va „xalqning tinchlik, bunyodkorlik, yaxshi qoʻshnichilik munosabatlariga intilishini“ aks ettirmaydi, deb qaror qildi. 2008-yilda Murat Zyazikov muddatidan oldin ishdan boʻshatilgunga qadar madhiya matni rasmiy tadbirlarda taʼqiqlangan edi. Biroq, jamoatchilik orasida matnli madhiya yanada mashhur boʻldi. Buni [[Moskva]] va Rossiyaning boshqa shaharlarida ingush musiqiy guruhlarining konsertlarida eshitish mumkin edi. Taʼqiqlangan qoʻshiq tezda yoshlar orasida aql bovar qilmaydigan mashhurlikka erishdi. Internetda madhiyaning rok versiyalarini ham topish mumkin edi. Yunus-Bek Yevkurov boshchiligidagi yangi rahbarlik davrida madhiya matniga nisbatan norasmiy taqiq bekor qilindi. 2010-yil 7-dekabrda madhiya matni va musiqasi rasman tasdiqlandi.

== Matn ==
1993-yilda Ingush milliy kongressi Ingushetiya Respublikasining madhiyasi loyihasini taqdim etdi. Unda ingush shoiri Ramzan Tsurovning sheʼrlari qabul qilindi. Oʻsha yilning oxirida ingush bastakori Ruslan Zangiyev Tsurov sheʼrlarini musiqaga qoʻydi. Keyinchalik Ingushetiya parlamenti Ingushetiya Davlat madhiyasini rasman tasdiqladi.

== Hozirgi matn ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ingush tilida
!IPA transkripsiyasi
!Inglizcha tarjima&lt;ref&gt;[https://lyricstranslate.com/en/state-anthem-ingushetia-god-bless-ingushetia.html God Bless Ingushetia] (2021-11-05). ''LT''.&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top; white-space:nowrap;&quot;
|&lt;poem&gt;'''I'''
Лоамий мехка хозагӀа дола дакъа
ДӀа а лаьца улл хьо, ГӀалгӀайче, 
Курра йолаш никъ хьо хьай дӀахо
Дуне мел латт яха хьо, ГӀалгӀайче.

𝄆 АллахӀ — Даьла, низ ба ГӀалгӀайче,
Везан — Даьла, йоахае ГӀалгӀайче! 𝄇

'''II'''
Лаьтта даттӀал йоккха я човнаш,
МоастагӀаша хьа дегӀа яьраш.
Эздий хилба хьа керахьа къонгаш,
ЧӀир леха, бохабе гӀаьраш.

𝄆 АллахӀ — Даьла, низ ба ГӀалгӀайче,
ЧӀир леха из ба ГӀалгӀайче! 𝄇

'''III'''
Дунен чухьа лехаргьяц оатто,
Деза вайна хьагӀ йоаца вахар.
Лаьтта оахаш дахаргда лаьтта,
Низ кхоаче из лаьтта аха.

𝄆 АллахӀ — Даьла, низ ба ГӀалгӀайче,
Лаьтта аха низ ба ГӀалгӀайче! 𝄇

'''IV'''
Бокъонга сатувс хьа уйлаша,
Дог, тов мо, леталу хьа чӀоагӀа.
Тха Даьхе, хьо массаза хийла,
Кортамукъа, дех Даьлага оаха.

𝄆 АллахӀ — Даьла, низ ба ГӀалгӀайче,
Кортамукъа халлийта ГӀалгӀайче! 𝄇}}&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;{{IPA|'''1'''
[ɫɔ̯ɑ.mʲiː mʲeχ.kə χo.zəʁ‿doɫ dɑ.qʼə {{!}}]
[d͡ʡɑ‿ɑ lɛ̯æ.t͡sə uɫː ʜo ʁəɫ.ʁəj.t͡ʃʲe ‖]
[kur.rə jo.ɫəʃ nʲɪqʼ ʜo ʜɑj d͡ʡɑ.χo {{!}}]
[dʏ.nʲe mʲeɫ ɫɑtː jɑχ ʜo ʁəɫ.ʁəj.t͡ʃʲe ‖]

𝄆 [ɑɫ.ɫɑh dɛ̯æ.ɫə nʲɪz bɑ ʁəɫ.ʁəj.t͡ʃʲe {{!}}]
[ʋʲe.zən dɛ̯æ.ɫə jɔ̯ɑ.χi.e ʁəɫ.ʁəj.t͡ʃʲe ‖] 𝄇

'''2'''
[lɛ̯æt.tə dɑt.tʼəɫ joχ.qə jə t͡ʃoʊ̯.nəʃ {{!}}]
[mɔ̯ɑs.tɑ.ʁəʃ ʜɑ dʲe.ʁə jɛ̯æ.rəʃ ‖]
[ez.dʲij χɘɫ(ə).bə ʜɑ kʲe.rɑʜ qʼo(j)n.gəʃ {{!}}]
[t͡ʃʼʲɪr(ə) lʲe.χə bo.χə.bʲe ʁɛ̯æ.rəʃ ‖]

𝄆 [ɑɫ.ɫɑh dɛ̯æ.ɫə nʲɪz bɑ ʁəɫ.ʁəj.t͡ʃʲe {{!}}]
[t͡ʃʼʲɪr(ə) lʲe.χə ɘz bɑ ʁəɫ.ʁəj.t͡ʃʲe ‖] 𝄇

'''3'''
[du.nʲen t͡ʃʊ.ʜə lʲe.χər.gi.ɑt͡s ɔ̯ɑt.to {{!}}]
[dʲe.zə ʋəj.nə ʜɑg jɔ̯ɑ.t͡sə ʋɑ.χər ‖]
[lɛ̯æt.tə ɔ̯ɑ.χəʒ‿dɑ.χərg.də lɛ̯æt.tə {{!}}]
[nʲɪz qɔ̯ɑ.t͡ʃʲe ɘz lɛ̯æt.tə ɑ.χə ‖]

𝄆 [ɑɫ.ɫɑh dɛ̯æ.ɫə nʲɪz bɑ ʁəɫ.ʁəj.t͡ʃʲe {{!}}]
[lɛ̯æt.tə ɑ.χə nʲɪz bɑ ʁəɫ.ʁəj.t͡ʃʲe ‖] 𝄇

'''4'''
[bo.qʼoŋ.gə sɑ.tuːs ʜɑ ʏj.ɫɑʃ {{!}}]
[dok toʊ̯ mo lʲe.tə.ɫu ʜɑ t͡ʃʼɔ̯ɑ.ʁə ‖]
[t͡χə dɛ̯æ.χʲe ʜo mɑs.səz(ə) χɘj.ɫə {{!}}]
[kor.tə.mu.qʼə dʲeχ dɛ̯æ.ɫəg(ə) ɔ̯ɑ.χə ‖]

𝄆 [ɑɫ.ɫɑh dɛ̯æ.ɫə nʲɪz bɑ ʁəɫ.ʁəj.t͡ʃʲe {{!}}]
[kor.tə.mu.qʼə χəl.lʲiːt ʁəɫ.ʁəj.t͡ʃʲe ‖] 𝄇}}&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;'''I'''
Within the finest of mountains
Ingushetia proudly lies.
Embarking into the future,
Ingushetia forever.

𝄆 God strengthen Ingushetia,
May God bless Ingushetia! 𝄇

'''II'''
If the land be torn asunder,
If foes led you to disaster.
May heroic sons be noble,
And survivors will avenge them.

𝄆 God strengthen Ingushetia,
May God enliven the fallen! 𝄇

'''III'''
Looking not for a life easy,
But to live without dark envy.
Cultivated is our homeland,
Gallant we are so she be grand.

𝄆 God strengthen Ingushetia,
May our homeland be prosperous! 𝄇

'''IV'''
Your ambition for righteousness,
Your heart ablaze and luminous.
Fervidly burning it becomes,
Long live our ancestral homeland.

𝄆 God strengthen Ingushetia,
Free be our Ingushetia! 𝄇&lt;/poem&gt;
|}

Ingushetiya madhiyasidan rasmiy foydalanish tartibi Ingushetiya Respublikasining 2010-yil 7-dekabrdagi N 57-RZ „Ingushetiya Respublikasi Davlat madhiyasi toʻgʻrisida“ gi Konstitutsiyaviy qonunida belgilangan.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
*[http://www.waynakh.com/eng/2010/05/ghalghayn-gimn-national-anthem-of-ingushetia/ National Anthem of Ingushetia, downloadable version]
[[Turkum:Rossiya]]
[[Turkum:Madhiyalar]]</text>
      <sha1>szu1l784nu6fkapdul514ynmdt6s6ye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iztaccihuatl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811669</id>
    <revision>
      <id>6272779</id>
      <parentid>5537002</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T22:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7918" sha1="5o9qsjfjkderl4qfrf3sjy1s6rb9e06" xml:space="preserve">{{Vulqon bilgiqutisi
| name              = Iztaccíhuatl
| photo             = IztaccihualtSacromonte1.JPG
| photo_caption     = Iztaccíhuatl from [[Amecameca]]
| elevation_m       = 5,230
| elevation_ref     = &lt;ref name=&quot;gvp&quot; /&gt;
| prominence_m      = 1,530
| prominence_ref    = &lt;ref name=&quot;peakbagger&quot;&gt;{{cite web|title= Volcán Iztaccíhuatl|work=Summits of the World|url=http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=8033|publisher=peakbagger.com|access-date=30 June 2010}}&lt;/ref&gt;
| listing = {{unbulleted list
|[[List of the highest major summits of North America|North America highest peaks]] 8th
|[[List of mountain peaks of Mexico#Highest major summits|Mexico highest major peaks]] 3rd
|[[List of Ultras of Mexico|Mexico prominent peaks]] 25th
}}
| location = [[Mexico (shtat)|Mexico ]] va [[Puebla (shtat)|Puebla]] shtati, [[Mexico]]
| range =
| map = Mexico topographic map-blank.svg |relief=1
| map_caption = Meksika tabiiy xaritasi
| label_position = right
| coordinates = {{coord|19|10|44|N|98|38|30|W|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}
| coordinates_ref = &lt;ref name=&quot;gvp&quot;&gt;{{cite gvp |vn=341082 |name=Iztaccíhuatl |access-date=2010-06-22}}&lt;/ref&gt;
| volcanic_arc/belt = [[Trans-Mexican Volcanic Belt]]
| last_eruption = [[Holocene]]&lt;ref name=&quot;gvp&quot;/&gt;
| first_ascent = 1889 by James de Salis
| easiest_route = rock/snow climb
|caption=Iztaccihuatl togʻi|type=Faol vulqon}}
'''Iztaccíhuatl''' (ayrim kitoblarda '''Ixtaccíhuatl''' yoki urgʻusiz yozilgan har qanday varianti beriladi), {{Convert|5,230|m|ft}} ni tashkil qiladigan Meksikadagi harakatsiz vulqon togʻi, [[Meksika]] va [[Puebla]] oʻrtasidagi chegaradada&lt;nowiki/&gt;[[Mexiko|,]] Izta-Popo Zoquiapan milliy bogʻida joylashgan. Bu [[Orisaba|Piko de Orizabadan]] {{Convert|5,636|m|ft}} va [[Popokatepetl|Popocatépetl]] {{Convert|5,426|m|ft}} keyin 5636 metr balandlik bilan mamlakatdagi uchinchi eng yuqori koʻrsatkichga ega togʻ hisoblanadi.

„Iztaccíhuatl“ nomi [[Atstek tili|nahuatl]] tilida boʻlib, „Oq ayol“ maʼnosini anglatadi, u 'zida sharq yoki gʻarbdan uxlab yotgan ayolning boshi, koʻkragi, tizzalari va oyoqlari tasvirlangan toʻrtta alohida qorli choʻqqilarni aks ettiradi. Iztaccíhuatl oʻzining egizakgi [[Popokatepetl|Popocatépetl]] togʻining shimolida joylashgan boʻlib, u yuqori balandlikdagi Paso de Kortes bilan tutashib ketgan. Ob-havoning holatiga qarab, Iztaccíhuatlni yilning istal vaqtida [[Mexiko shahri|Mexiko shahridan]] taxminan {{Convert|70|km|mi}} masofadan koʻrish mumkin. Birinchi qayd etilgan koʻtarilish 1889-yilda amalga oshirilgan, ammo arxeologik maʼlumotlarga koʻra, [[atsteklar]] va avvalgi madaniyatlar davrida ham koʻtarilish sodir boʻlgan. Bu Meksikadagi doimiy [[qor]] va [[Muzlik|muzliklardan]] iborat eng past choʻqqi hisoblanadi.

== Geologiyasi ==
Katta {{Convert|450|km3|cumi|abbr=on}} lik tizmadagi vulqonlari — [[Pleystotsen]] Llano Grande kalderasining janubida NNW-SSE chizigʻi boʻylab paydo boʻlgan bir-biriga oʻxshash konuslar qatoridan tashkil topgan. Choʻqqidagi yoki uning yaqinidagi teshiklar [[andezit]] va [[Datsit|dasit]] [[Pleystotsen|pleystosen]] va [[Golotsen|golosen]] portlashi vaqtida paydo boʻlgan. El-Pecho choʻqqisining ventilyatsiyasi yaqinidagi hududlar muzlik davridan taxminan 11 000 yil avval usha davrdagi oqimlar hisobiga muz qoplamasi bilan qoplangan.

== Popocatepetl va Iztacíhuatl afsonasi ==
{{Asosiy|Popocatépetl va Iztaccíhuatl||||}}
[[File:Mexico_City_volcanos.jpg|right|thumb|250x250px| Mexikoning Polanko tumanidan [[Popokatepetl|Iztachihuatl]] va [[Mexiko shahri|Popocatepetlning]] koʻrinishi]]
Atstek mifologiyasida ''Iztacíhuatl'' otasining jangchilaridan biri [[Popokatepetl|Popocatépetlni]] sevib qolgan malika edi. Imperator Popokatepetlni [[Oaxaca|Oaxakadagi]] urushga joʻnatib, qaytib kelganida unga Iztachixuatlni xotinlikka berishga vaʼda qiladi (Iztachihuatlning otasi buni qilmaslikni taxmin qilgan). Iztachíhuatlga Popokatepetl jangda halok boʻldi, deb yolgʻon aytishdi va bu xabarga ishonib, malika qaygʻudan vafot etadi. Popokatepetl qaytib kelganida, sevgilisini oʻlganini koʻradi, u uning jasadini [[Tenochtitlan]] tashqarisidagi maydonga olib boradi va qabri yonida tiz choʻkadi. Xudolar ularni qor bilan qoplagan togʻlarga aylantiradi. Iztaccíhuatl togʻi „Oq ayol“ (Nahuatl tilida iztāc „oq“ va cihuātl „ayol“ degani) deb ataladi, chunki u chalqancha yotgan ayolga oʻxshaydi va koʻpincha qor bilan qoplangan holda boʻladi. Choʻqqi shuningdek, ''{{Lang|es|La Mujer Dormida}}'' nomi bilan ham ataladi, bu „Uxlayotgan ayol“ degan maʼnoni beradi. Popokatepetl esa faol vulqonga aylanadi, oʻz sevgilisini yoʻqotishdan koʻr-koʻrona gʻazab bilan portlashlar sodir qiladi&lt;ref name=&quot;legend&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=The Legend of Popocatépetl and Iztaccíhuatl|url=http://www.mexonline.com/history-popo.htm|ish=Online guide to Mexico|qaralgan sana=2022-10-12|arxivsana=2022-10-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221012112302/http://www.mexonline.com/history-popo.htm}}&lt;/ref&gt;.

== Balandlik ==
Iztaccihuatl odatda {{Convert|5,286|m|ft|abbr=on}} deb roʻyxatga olinadi, ammo SRTM maʼlumotlari va Meksikaning milliy xaritalash soʻrovi uni {{Convert|5,220|to|5,230|m|abbr=on|ft}} gacha ekanligini tasdiqlaydi&lt;ref name=&quot;EPP-INEGI&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/pue/elecaciones.cfm?c=1208&amp;e=21&amp;CFID=436826&amp;CFTOKEN=37870244|sarlavha=Elevaciones principales - Puebla|til=es|kirish sanasi=17 March 2009|nashriyot=Instituto Nacional de Estadística, Geografía e Informática|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120310023905/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/pue/elecaciones.cfm?c=1208&amp;e=21&amp;CFID=436826&amp;CFTOKEN=37870244|arxivsana=10 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SQ-INEGI&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://cuentame.inegi.gob.mx/SabiasQue/masymenos/default.aspx?tema=S|sarlavha=Lo más y lo menos del territorio de México - Montañas (más altas)|kirish sanasi=22 February 2009|nashriyot=Instituto Nacional de Estadística, Geografía e Informática|til=es|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120303233654/http://cuentame.inegi.gob.mx/SabiasQue/masymenos/default.aspx?tema=S|arxivsana=3 March 2012}}&lt;/ref&gt;. Global vulkanizm dasturiga koʻra vulqon balandligi 5230 {{Convert|5,230|m|ft|abbr=on}} ga teng.

== Galereya ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Fayl:Ixtaccihuatl_Cornshocks.jpg|Puebla tomondan Iztaccíhuatl
Fayl:Mexico-Iztaccihuatl-hreben.jpg|Tiz atrofida ({{convert|5,000|m|mile|abbr=on}}) Iztaccíhuatl
Fayl:CSIRO ScienceImage 5599 Forest fires on the slopes of Mount Ixtaccihuatl Mexico.jpg|Togʻ yonbagʻirlarida oʻrmon yongʻinlari
Fayl:Izta_crater_orizaba_in_background.jpg|Izta togʻi tizmasidan Piko de Orizaba tomon koʻrinish
Fayl:Iztaccihuatl_Ridge.JPG|Togʻdagi boshpanadan keyin Iztaccihuatl tizmasi
&lt;/gallery&gt;

== Yana qarang ==

* [[Shimoliy Amerikaning togʻ choʻqqilari roʻyxati]]
* [[Meksikaning togʻ choʻqqilari roʻyxati]]
* [[Meksikadagi vulqonlar roʻyxati]]
* [[Meksika ultralari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://web.archive.org/web/20080928131401/http://volcano.oregonstate.edu/vwdocs/volc_images/north_america/mexico/itza.html Iztaccíhuatl — vulqon dunyosi]
* [http://www.skimountaineer.com/ROF/ROF.php?name=Izta Iztaccíhuatl — changʻi alpinisti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200806080204/http://www.skimountaineer.com/ROF/ROF.php?name=Izta |date=2020-08-06 }}
* [https://web.archive.org/web/20160304190704/http://www.iomoon.com/ixtlac.htm Iztaccíhuatl — Markalar]
* [https://web.archive.org/web/20120216173455/http://www.sawf.org/bin/tips.dll/gettip?user=Sawf+Archives&amp;class=EZine&amp;subclass=Story&amp;tipid=9133&amp;co=0&amp;arch=1&amp;pn=Short_Stories Uxlayotgan xonim va chekuvchi togʻ haqidagi afsona]
{{Tashqi havolalar}}
[[Turkum:Mexikodagi togʻlar]]
[[Turkum:Puebla vulqonlari]]
[[Turkum:Vulqonlar]]</text>
      <sha1>5o9qsjfjkderl4qfrf3sjy1s6rb9e06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Janko Janković</title>
    <ns>0</ns>
    <id>814132</id>
    <revision>
      <id>6272794</id>
      <parentid>5920941</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T01:20:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6028" sha1="f3a97p24c88k8nq48c38lejkdiw7gvd" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Janko Janković|tasvir=|toʻliqism=|tavallud_sana={{birth date and age|1963|1|14|df=yes}}|tavallud_joyi=[[Split, Croatia|Split]], [[Xorvatiya]]|boʻyi=1.86 m|pozitsiya=[[Hujumchi]]|yoshlikyillari1=|yoshlikklublari1=|yillar1=1982—1983|yillar2=1983—1984|yillar3=1984—1985|yillar4=1985—1988|yillar5=1988—1990|yillar6=1990—1995|yillar7=1995—1997|klublar1=[[NK Solin|Solin]]|klublar2=[[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]]|klublar3=[[RNK Split]]|klublar4=[[HNK Rijeka|Rijeka]]|klublar5=[[Real Valladolid|Valladolid]]|klublar6=[[Real Oviedo|Oviedo]]|klublar7=[[Hércules CF|Hércules]]|isht1=21|isht2=2|isht3=27|isht4=98|isht5=67|isht6=157|isht7=36|gollar1=0|gollar2=0|gollar3=7|gollar4=37|gollar5=18|gollar6=27|gollar7=11|milliyyillar1=1994|milliyjamoa1=[[Xorvatiya]]|milliyisht1=2|milliygollar1=0|boshliqyillar1=1997—1998|boshliqklublar1=[[SD Colloto]]|boshliqyillar2=1998—2002|boshliqklublar2=[[CD Universidad de Oviedo|University Oviedo B]]|boshliqyillar3=2009|boshliqklublar3=[[SCR Peña Deportiva|Deportiva]] (Yordamchi murabbiy)|boshliqyillar4=2009|boshliqklublar4=[[Girona FC|Girona]] (Yordamchi murabbiy)}}

'''Janko Jankovich('''{{Talaffuz|Yanko Yankovich}}''')''' (1963-yil 14-yanvarda tugʻilgan) — [[Xorvatiya|xorvatiyalik]] nafaqadagi [[Futbol|futbolchi]], [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] sifatida oʻynagan.

== Klubdagi faoliyati ==
Jankovich Yugoslaviya Sotsialistik Federativ Respublikasi [[Split (shahar)|, Xorvatiyaning Split]] shahrida tugʻilgan. Oʻz mamlakatida NK Solin, HNK Hajduk Split (bir toʻliq mavsumda atigi ikkita oʻyin), RNK Split va HNK Rijeka jamoalari bilan oʻyinlar oʻtkazganidan soʻng, 25 yoshli futbolchi Ispaniyaga koʻchib oʻtgan va u yerda nafaqaga chiqqunga qadar deyarli oʻn yil faoliyat yuritgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://www.transfermarkt.world/janko-jankovic/profil/spieler/259700 |qaralgan sana=2022-10-20 |arxivsana=2022-10-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020040433/https://www.transfermarkt.world/janko-jankovic/profil/spieler/259700 }}&lt;/ref&gt;.

Jankovich &quot;Real Valyadolid &quot;da vatandoshi Mauro Ravnich bilan bir vaqtda shartnoma imzolaganidan soʻng boshlagan va jamoaning debyut mavsumida muhim hujum elementiga aylangan, [[Castilla y León|Kastiliya va Leon]] klubi [[La Liga|La Ligada]] oltinchi oʻrinni egallab, qirol kubogi finaliga chiqgan.

Yana bir yildan soʻng Jankovich „Real Oviedo“ bilan shartnoma imzolagan va yana ikki xorvatiyalik Nenad Grachan va Nikola Jerkan bilan bitta jamoaga birlashishgan. [[Asturiya|Asturiyaliklar]] bilan u hujum yukining katta qismini faxriy hujumchi Karlosga qoldirgan, oʻzi ikkinchi raqamli hujumchiga aylangan. Faqat bir marta ikkita gol urgan, lekin uninng besh yillik faoliyati davomida jamoasi hech qachon quyi ligaga tushib ketmagan va debyut mavsumida 33 oʻyinda uchta gol urishga yordam berdi.

32 yoshida Jankovich „Hércules CF“ bilan shartnoma imzolagan va birinchi yilida [[Alicante]] jamoasiga ikkinchi diviziondan yuqoriga ligaga koʻtarish uchun oʻn marta gol urgan.

== Xalqaro faoliyati ==
1994-yilda Jankovich Xorvatiya terma jamoasida ikkita oʻyin oʻtkazgan, uning debyuti 23-mart kuni boʻlib oʻtgan, u [[Valensiya (shahar)|Valensiyada]] [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniyaga]] qarshi [[Oʻrtoqlik uchrashuvi|oʻrtoqlik]] uchrashuvida (2:0) birinchi boʻlimda ishtirok etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1994/03/24/pagina-2/1291588/pdf.html|sarlavha=Baño croata en la noche de Valencia|til=Spanish|sana=24 March 1994|kirish sanasi=3 August 2016|qaralgan sana=2022-10-20|arxivsana=2022-10-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221022183950/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1994/03/24/pagina-2/1291588/pdf.html}}&lt;/ref&gt;.

== Yutuqlari ==

; Hajduk Split

* Yugoslaviya kubogi : 1984-yil

; Herkules

* Segunda divizioni : 1995-96

== Statistika ==

=== Oʻyinchi sifatida ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |Klubdagi faoliyati
! colspan=&quot;2&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |Kubok
! colspan=&quot;2&quot; |Qitʼa
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
|-
!Mavsum
!Klub
!Liga
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Yugoslaviya
! colspan=&quot;2&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |Yugoslaviya Kubogi
! colspan=&quot;2&quot; |[[UEFA|Yevropa]]
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
|-
|1982-83
| rowspan=&quot;1&quot; |NK Solin
| rowspan=&quot;1&quot; |Yugoslaviya Ikkinchi
ligasi
|21
|0
|0
|0
|-
|-
|21
|0
|-
|1983-84
| rowspan=&quot;1&quot; |Hajduk Split
| rowspan=&quot;1&quot; |Yugoslaviya Birinchi Ligasi
|2
|0
|0
|0
|-
|-
|2
|0
|-
|1984—85
| rowspan=&quot;1&quot; |RNK Split
| rowspan=&quot;1&quot; |Xorvatiya Futbol Ligasi
|27
|7
| -
| -
|-
|-
|27
|7
|-
|1985—86
| rowspan=&quot;3&quot; |NK Rijeka
| rowspan=&quot;3&quot; |Yugoslaviya Birinchi Ligasi
|32
|9
|2
|1
|-
|-
|34
|10
|-
|1986—87
|33
|19
|8
|4
|2
|0
|43
|23
|-
|1987—88
|33
|9
|1
|0
| -
| -
|34
|9
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Ispaniya
! colspan=&quot;2&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |[[Copa del Rey]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[UEFA|Yevropa]]
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
|-
|1988—89
| rowspan=&quot;2&quot; |Real Valladolid
| rowspan=&quot;7&quot; |[[La Liga]]
|36
|8
|0
|0
|-
|-
|36
|8
|-
|1989—90
|31
|10
|0
|0
|5
|0
|36
|10
|-
|1990—91
| rowspan=&quot;5&quot; |Real Oviedo
|33
|3
|0
|0
|-
|-
|33
|3
|-
|1991—92
|29
|3
|0
|0
|1
|0
|30
|3
|-
|1992—93
|37
|13
|9
|2
| -
| -
|46
|15
|-
|1993—94
|33
|7
|4
|2
| -
| -
|37
|9
|-
|1994—95
|25
|1
|2
|0
| -
| -
|27
|1
|-
|1995—96
| rowspan=&quot;2&quot; |Hércules Alicante
| rowspan=&quot;1&quot; |Segunda División
|18
|10
|4
|0
|-
|-
|22
|10
|-
|1996—97
| rowspan=&quot;1&quot; |[[La Liga]]
|18
|1
|3
|0
|-
|-
|21
|1
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |Davlatlar
! colspan=&quot;2&quot; |Yugoslaviya
!148
!44
!11
!5
!2
!0
!159
!46
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Ispaniya
!260
!56
!21
!4
!6
!0
!287
!60
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!408
!100
!32
!9
!8
!0
!448
!109
|}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
{{DEFAULTSORT:Jankovic, Janko}}
[[Turkum:Ispaniyadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:La Liga oʻyinchilari]]
[[Turkum:Futboldagi erkak hujumchilar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Xorvatiyalik erkak futbolchilar]]</text>
      <sha1>f3a97p24c88k8nq48c38lejkdiw7gvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ilgiz Tantashev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>818108</id>
    <revision>
      <id>6272703</id>
      <parentid>6214552</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10376" sha1="d2ei6tmktn4u78y1ccdl3dfzl5a4d9q" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = Ilgiz Tantashev
 | asl ismi             = 
 | tavallud sanasi      = 1984-yil 5-aprel
 | kasbi                = Futbol Hakami
 | faoliyat_yillari     = 2010-
 | tasvir               = Ilgiz Tantashev (cropped).jpg
 | tavallud_sanasi      = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1984|04|05}}
 | tavallud_joyi        = {{TavalludJoyi|Buxoro}}, [[Oʻzbekiston SSR]]
 | fuqaroligi           = Oʻzbekiston
}}
'''Ilgiz Tantashev''' (1984-yil 5-aprelda Buxoroda tugʻilgan) — oʻzbekistonlik professional [[futbol]] [[Hakam (futbol)|hakami]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://worldreferee.com/site/copy.php?linkType=referee&amp;contextType=bio&amp;linkID=8207|sarlavha=Профіль|kirish sanasi=15 січня 2019|arxivsana=9 січня 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190109011935/https://worldreferee.com/site/copy.php?linkType=referee&amp;contextType=bio&amp;linkID=8207}}&lt;/ref&gt;, 2013-yildan [[FIFA]]&lt;nowiki/&gt;ning xalqaro hakamlari safiga kiritilgan&lt;ref&gt;FІFA. [https://www.fifa.com/associations/association=uzb/footballofficials/referees/peoplekind=ref.html „Uzbekistan: Suddі“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150402155354/http://www.fifa.com/associations/association=uzb/footballofficials/referees/peoplekind=ref.html |date=2-aprel 2015-yil }} .&lt;/ref&gt;. Ilgiz faoliyati davomida Jahon chempionati sarlash bosqichi, Osiyo kubogi, Osiyo chempionlar ligasi, Olimpiada oʻyinlari kabi xalqaro futbol musobaqalarida hakamlik qilgan&lt;ref name=&quot;kunuz&quot;&gt;{{cite news |last1=Tukhsinov |first1=Daniyor |title=Uzbek referees to officiate at FIFA World Cup 2026 |url=https://kun.uz/en/news/2026/04/10/uzbek-referees-to-officiate-at-fifa-world-cup-2026 |access-date=11 April 2026 |work=Kun.uz |date=10 April 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyati ==
Futbol boʻyicha 2018-yilgi jahon chempionatining Osiyo qitʼasidagi saralash bosqichida hakamlik qilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=RECORD OF ALL REFEREED MATCHES 2016/2017 - ILGIZ TANTASHEV|url=https://www.transfermarkt.com/ilgiz-tantashev/leistungsdaten/schiedsrichter/16683/saison_id/2016/wettbewerb_id/WMQ1|kirish sanasi=13-noyabr 2018-yil|arxivsana=15 січня 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190115132400/https://www.transfermarkt.com/ilgiz-tantashev/leistungsdaten/schiedsrichter/16683/saison_id/2016/wettbewerb_id/WMQ1}}&lt;/ref&gt;. [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Osiyo kubogi|2019-yilgi Osiyo Kubogi]] uchun bosh hakam sifatida tanlangan va 1 ta oʻyinda hakamlik qilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.the-afc.com/afc/documents/PdfFiles/afc-asian-cup-uae-2019-list-of-match-officials|sarlavha=List of Match Officials|nashriyot=AFC|qaralgan sana=15 січня 2019|arxivsana=8 грудня 2018|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181208061322/http://www.the-afc.com/afc/documents/PdfFiles/afc-asian-cup-uae-2019-list-of-match-officials}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.the-afc.com/competitions/afc-asian-cup/latest/news/largest-ever-cast-of-match-officials-appointed-for-uae-2019|sarlavha=Largest-ever cast of match officials appointed for UAE 2019|nashriyot=AFC|sana=5 грудня 2018|qaralgan sana=15 січня 2019|arxivsana=10 грудня 2018|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181210210535/http://www.the-afc.com/competitions/afc-asian-cup/latest/news/largest-ever-cast-of-match-officials-appointed-for-uae-2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/uz/news/hakamlarimiz-osiyo-kubogida-kim-nechta-oyinda-ishlagan |sarlavha=Ҳакамларимиз Осиё кубогида: ким нечта ўйинда ишлаган? |sana=2024/01/12}}&lt;/ref&gt;. [[AFC Osiyo kubogi 2023|2023-yilgi]] [[AFC Osiyo kubogi|AFC Osiyo Kubogi]] musoboqasi hakamlar roʻyxatidan joy oldi va 3 ta oyinda bosh hakam sifatida va 2 ta oʻyinda zaxira hakami sifatida faoliyat olib bordi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/uz/news/osiyo-kubogi-ozbekistonlik-hakamlar-3-turning-ozida-ikkita-oyinda-ishlashadi |sarlavha=Осиё кубоги. Ўзбекистонлик ҳакамлар 3-турнинг ўзида иккита ўйинда ишлашади |sana=2024/01/24}}&lt;/ref&gt;. Musobaqaning final uchrashuvida ham ishtirok etdi va zaxira hakami sifatida faoliyat olib bordi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/uz/news/osiyo-kubogi-finalida-ozbekistonlik-hakamlar-ishlaydi-ammo |sarlavha=Осиё Кубоги финалида ўзбекистонлик ҳакамлар ишлайди, аммо... |sana=2024/02/08}}&lt;/ref&gt;.

Tantashev Parijda oʻtgan [[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari]]ning futbol boʻyicha erkaklar oʻrtasidagi bahslarida hakamlik qilgan&lt;ref&gt;{{cite news |title=List of appointed Match Officials {{!}} Poland 2019 |url=https://digitalhub.fifa.com/m/728311cd6a4bcde1/original/kvqoxni6cxaddiqqpuhi-pdf.pdf |access-date=11 April 2026 |work=Inside FIFA |date=2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kunuz&quot;/&gt;. Olimpiadada Tantashevning soʻnggi oʻyini Marokash va Ispaniya oʻrtasidagi yarim final oʻyinida boʻlib oʻtdi. Oʻyinning 11-daqiqasida ispan jamoasi himoyachisi Marc Pubill bilan toʻqnashuvdagi jarohati tufayli oʻyinni tark etishga majbur boʻldi&lt;ref name=&quot;tntuk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kunuz&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tntuk&quot;&gt;{{cite news |last1=Grant |first1=Joe |title=Paris 2024: 'He's really struggling' - Drama as referee sent flying and forced off injured |url=https://www.tntsports.co.uk/football/olympic-games-paris-2024/2024/ilgiz-tantashev-referee-injured-marc-pubill_sto20025940/story.shtml |access-date=11 April 2026 |work=[[TNT Sports (United Kingdom)|TNT Sports UK]] |date=5 August 2024}}&lt;/ref&gt;.

Rasmiy turnirlardan tashqari, Tantashev oʻrtoqlik oʻyinlarini ham boshqargan. 2021-yilda Oʻzbekistonning eng yaxshi hakami deb topilgan&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Shulgin |first1=Alexander |title=Стал известен состав судейской бригады на матч Таджикистан - Россия |url=https://www.sovsport.ru/football/news/2:1045651 |access-date=11 April 2026 |work=[[Sovetsky Sport]] |date=1 November 2022 |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iran vs. Russia |url=https://www.skysports.com/football/iran-vs-football-union-of-russia/teams/481666 |access-date=11 April 2026 |work=[[Sky Sports]] |date=23 March 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kunuz&quot;/&gt;.

Tantashev [[FIFA]] tomonidan [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati|2026-yilgi jahon chempionatida]] markaziy hakam sifatida, [[Timur Gaynullin]] va [[Andrey Sapenko]] esa yordamchi hakamlar sifatida tanlangan&lt;ref name=&quot;kunuz&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Uzbek Referees to Officiate at FIFA World Cup 2026 |url=https://www.uzdaily.uz/en/uzbek-referees-to-officiate-at-fifa-world-cup-2026/ |access-date=11 April 2026 |work=Uzbekistan Daily |date=10 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Asian officials ready to shine at FIFA World Cup 2026 |url=https://www.the-afc.com/en/national/fifa_world_cup.html/news/wc-referees-1 |access-date=11 April 2026 |work=The AFC News |date=10 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Razzokov |first1=Nodirbek |title=Ilgiz Tantashev will referee at the 2026 World Cup |url=https://one.uz/en/news/sports/36318-ilgiz-tantashev-will-referee-at-the-2026-world-cup.html |access-date=11 April 2026 |work=One Uzbekistan |date=9 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Arés |first1=Ruby |title=Surprise inclusion as FIFA confirms 2026 World Cup referees: find out the full list |work=[[Diario AS]] |date=9 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;. 19-iyun kuni [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — C guruhi|C guruhidagi]] {{nft|Shotlandiya}}—{{nft|Marokash}} oʻyinini boshqargan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/rasman-ilgiz-tantashev-shotlandiya-marokash-oyinini-boshqaradi|title=Rasman: Ilgiz Tantashev Shotlandiya – Marokash o'yinini boshqaradi|website=championat.asia|access-date=2026-06-16}}&lt;/ref&gt;. Bahsdagi ishonchli va qatʼiy qarorlari uchun ekspertlar tomonidan 10 balldan 7,5 ball bilan yuqori baholandi&lt;ref name=&quot;uzd&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.uzdaily.uz/en/uzbek-referee-ilgiz-tantashev-to-officiate-algeria-vs-austria-world-cup-match/|title=Uzbek Referee Ilgiz Tantashev to Officiate Algeria vs. Austria World Cup Match}}&lt;/ref&gt;. 28-iyun kuni [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — J guruhi|J guruhidagi]] {{nft|Jazoir}}—{{nft|Avstriya}} uchrashuvini muvaffaqiyatli yakunlagan&lt;ref name=&quot;uzd&quot;/&gt;. 4-iyul kuni [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi|1/16 play-off bosqichidagi]] {{nft|Paragvay}}—{{nft|Fransiya}} uchrashuvi Tantashev uchun turnirdagi oxirgisi boʻldi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kun.uz/en/news/2026/07/03/fifa-appoints-uzbek-officiating-crew-for-paraguay-france-round-of-16|title=FIFA appoints Uzbek officiating crew for Paraguay-France round of 16}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 25-iyul kuni [[Xalqaro futbol tarixi va statistikasi federatsiyasi]] (IFFHS) Ilgiz Tantashevni 2026-yilgi jahon chempionatida faoliyat olib borgan eng yaxshi hakamlar roʻyxatiga kiritdi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iffhs.com/en/awards-race|title=IFFHS Awards Race — World Cup 2026 · IFFHS|lang=en|website=IFFHS|access-date=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}

== Havolalar ==
* [https://pfl.uz/ru/referees/47 Ilgiz Tantashev] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240214203416/https://pfl.uz/ru/referees/47 |date=2024-02-14 }} [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi|OʻzPFL]] saytida hakam profili
* [https://ru.soccerway.com/referees/ilgiz-tantashev/121612/ Ilgiz Tantashev] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240214203417/https://ru.soccerway.com/referees/ilgiz-tantashev/121612/ |date=2024-02-14 }} [[Soccerway]] saytida hakam profili
* [https://www.transfermarkt.world/ilgiz-tantashev/profil/schiedsrichter/16683 Ilgiz Tantashev] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20241207205818/https://www.transfermarkt.world/ilgiz-tantashev/profil/schiedsrichter/16683 |date=2024-12-07 }} [[Transfermarkt]] saytida hakam profili
{{AFC Osiyo Kubogi 2023 hakamlari}}
{{FIFA Jahon chempionati 2026 hakamlari}}
{{DEFAULTSORT:Tantashev, Ilgiz}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Buxorolik sportchilar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik futbol hakamlari]]
[[Turkum:AFC Osiyo kubogi hakamlari]]
[[Turkum:Olimpiada oʻyinlari futbol hakamlari]]
[[Turkum:Yozgi Olimpiada oʻyinlari 2024 futbol hakamlari]]
[[Turkum:AFC Osiyo Kubogi 2023 hakamlari]]</text>
      <sha1>d2ei6tmktn4u78y1ccdl3dfzl5a4d9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Imomqul Iskandarov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>828008</id>
    <revision>
      <id>6272708</id>
      <parentid>6130023</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3028" sha1="k0lbrtt2q6tj8afhomu824u3awln5ur" xml:space="preserve">{{ism+familiya|Imomqul|Iskandarov}}
{{Davlat arbobi bilgiqutisi
|ismi=Imomqul Iskandarov
|tartib=O‘zbekiston Kompartiyasi Xorazm viloyat qo‘mitasi birinchi kotibi
|boshlanish davri=1949
|tugash davri=1950-yillar
|avvalgisi=Nasirov Fatxulla Rasulovich
|keyingisi=Rahmonov Маdraim Rahmonovich
|tugʻilgan sanasi=15-avgust 1905-yil
|tugʻilgan joyi=[[Samarqand]]
|vafot sanasi=''Aniq emas''
|partiyasi=[[KPSS]]
|mukofotlari=[[File:SU Order of the Patriotic War 1st class ribbon.svg|40px]] [[File:SU Order of the Red Banner of Labour ribbon.svg|40px]] [[File:SU Order of the Red Banner of Labour ribbon.svg|40px]] [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|40px]]
}}
'''Imomqul Iskandarov''' sovet iqtisodchisi, davlat va siyosat arbobi.

== Biografiyasi ==
Imomqul Iskandarov 1905-yilda Samarqandda tugʻilgan. KPSS (Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi) aʼzosi hisoblangan.

Iskandarov [[1929|1929-yildan]] boshlab mamlakatdagi siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy sohalarda faoliyat olib borgan. Jumladan,  [[1929|1929-1960-]][[1960|yillarda]] Oʻzbekiston SSRda sovet va partiya xodimi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Andijon shahar qoʻmitasi birinchi kotibi, Oʻzbekiston SSR Kommunal xoʻjaligi xalq komissari, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Oʻrta Osiyo harbiy okrugi (SAVO) 100-otliq diviziyasi siyosiy boʻlimi boshligʻi vazifasida ishlagan. Shuningdek, Imomqul Iskandarov Voronej fronti Siyosiy boshqarmasining targʻibot va tashviqot boʻyicha katta instruktori, 309-oʻqotar diviziyasi siyosiy boʻlimi boshligʻi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Denov okrug qoʻmitasi birinchi kotibi va Oʻzbekiston Kompartiyasi Xorazm viloyat qoʻmitasi birinchi kotibi lavozimida faoliyat olib borgan.

Imomqul Iskandarov 1954-yilgacha vafot etgan.

== Havolalar ==

* [https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer11696278/ Xalq xotirasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221114071612/https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer11696278/ |date=2022-11-14 }}
* [http://nkvd.memo.ru/index.php/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82:%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%83%D0%BC%D0%B0_%D0%92%D0%A1_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%BE%D1%82_23.12.1939/%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82 OZP] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221114071624/https://nkvd.memo.ru/index.php/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82:%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%83%D0%BC%D0%B0_%D0%92%D0%A1_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%BE%D1%82_23.12.1939/%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82 |date=2022-11-14 }}
* [http://www.knowbysight.info/III/11734.asp Iskandarov]
{{DEFAULTSORT:Iskandarov, Imomqul}}
[[Turkum:Hurmat Belgisi ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari]]
[[Turkum:1-darajali Vatan urushi ordeni sovrindorlari]]
[[Turkum:Samarqandda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1905-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:15-avgustda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Kompartiyasi Andijon shahar qoʻmitasining birinchi kotiblari]]</text>
      <sha1>k0lbrtt2q6tj8afhomu824u3awln5ur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jana Buqtirma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>843245</id>
    <revision>
      <id>6272793</id>
      <parentid>6201922</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T01:02:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4342" sha1="nn104r2l9xar8ewfev9a53xzel5kiq4" xml:space="preserve">'''Jana Buqtirma''' ({{Lang-kk|Жаңа Бұқтырма}}) — Qozogʻistonning [[Sharqiy Qozogʻiston (viloyat)|Sharqiy Qozogʻiston viloyati]] Ziryanov tumanidagi qishloq. Yangi-Buqtirma posyolka boshqarmasining maʼmuriy markazi. Tuman markazi Ziryanovsk shahridan 56&amp;nbsp;km gʻarbda joylashgan.

== Fizik-geografik xususiyatlari ==
[[Oʻskemen|Ust-Kamenogorskdan]] 101&amp;nbsp;km uzoqlikda, Janubiy [[Oltoy togʻlari|Oltoy]] togʻ tizmasi yaqinida [[Buxtarma suv ombori|Buqtirma suv omborining]] oʻng qirgʻogʻida joylashgan.

Iqlimi keskin kontinental. Yozda havo oʻrtacha 23° S gacha qiziydi, iyul oʻrtalarida suvning harorati 28-30° S ga yetishi mumkin.

== Tarixi ==
Qishloqning sobiq nomi — Ust-Buqtirma. Qishloqning &quot;sanoat&quot; tarixi. Jana Buqtirma &lt;nowiki&gt;XX&lt;/nowiki&gt; asr oʻrtalarida, yaʼni 50-yillarning oxirlarida boshlangan. Qishloq yaqinida yuqori sifatli loy va ohaktosh konlari topilgan. 1961-yildayoq u yerda sement zavodi qurilayotgan edi. 10 yil o'tgach, butun mamlakat &quot;Ust-Kamenogorsk sement&quot; tushunchasini bildi. Mahalliy zavodning mahsulotlari Moskvadagi Olimpiya inshootlari, Balakovo atom elektr stantsiyasi, Kiev, Xarkov metro liniyalarini yotqizishda, [[Medeu|Medeo]] baland tog' konki maydonini qurishda ishlatilgan.

Korxonaning jadal rivojlanishi butun qishloqning gullab-yashnashiga xizmat qildi:shu bilan birga qishloqda kasalxona, kutubxona, maktab, bolalar bog'chalari qurildi, aholi yorug'lik manbai va issiqlik stansiyalari  bilan ta'minlandi. Diqqatga sazovor joyida - Jana Buqtirma markazida favvora paydo bo'ldi. Bundan tashqari, aholi punkti 1975-yilda trolleybus harakatini yo'lga qo'yganligi sababli mutaxassislar doiralarida noyob sifatida tanildi&lt;ref&gt;''Коссой Ю. М.'' Городской электрический транспорт в России, СССР и РФ. Энциклопедический справочник. — Н. Новгород: Штрих-Н, 2007. — С. 368 — ISBN 978-5-91099-009-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://transphoto.ru/city/1286/|sarlavha=Новая Бухтарма — TransPhoto|qaralgan sana=2014-10-08|arxivsana=2014-10-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141013065717/http://transphoto.ru/city/1286/}}&lt;/ref&gt;, bu nafaqat viloyat markazi Ust-Kamenogorsk, balki boshqa koʻplab yirik shaharlarni ham qamrab oldi.

SSSR parchalanishi bilan qurilish hajmi pasaydi, lekin sementga boʻlgan talab pasaymadi, zavod toʻxtamadi va ishlashda davom etaverdi. Chunki milliy valyuta, davlat siyosati tufayli, juda qadrsizlanib qolgan edi. Keyinchalik ishchilarga naturada ish haqi berildi (tovarga almashtirilgan kuponlar). Qishloqning barcha hududlari rivojlanishda davom etdi. Isitish va issiq suv, gulzorlardagi lolalar, favvoralar, shaharni koʻrkiga koʻrk qo'shib turgani bundan mustasno emas.

Jana-Buqtirma posyolkasi tarkibiga, shuningdek , &quot;Blue Bay&quot; dam olish maskani, [[Berezovka (Altay tumani)|Berezovka]] va Aleksandrovka qishloqlari kiradi.

== Aholi ==
1999-yilda qishloq aholi soni 6270 kishini tashkil (2928 erkak va 3342 ayol) etardi&lt;ref name=&quot;stat&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|sarlavha=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|nashriyot=Агентство Республики Казахстан по статистике|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130513004943/http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|arxivsana=2013-05-13}}&lt;/ref&gt;. 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 5591 kishi (2593 erkak va 2998 ayol) istiqomat qilishgan&lt;ref name=&quot;stat&quot; /&gt;.

== Din ==
Qishloqda masjid va cherkov bor.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
{{Altay tumanining aholi yashash punktlari}}

== Havolalar ==

* [http://wap.gazeta.kz/article/39524/ Jana Buqtirmaning ikkinchi tugʻilishi]{{Oʻlikhavola|date=dekabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.pandia.ru/text/77/22/51364.php Jana Buqtirma shaharchasi hokimining 2011-yilda amalga oshirilgan ishlar yuzasidan hisoboti]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]
[[Turkum:Qozogʻiston aholi punktlari]]
[[Turkum:Ziryanov tumani aholi punktlari]]</text>
      <sha1>nn104r2l9xar8ewfev9a53xzel5kiq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ibragim Bekjanov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>858797</id>
    <revision>
      <id>6272594</id>
      <parentid>6074293</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12654" sha1="9iza8kmfoapu55ct9laa7pma60l9uy4" xml:space="preserve">{{Davlat arbobi bilgiqutisi
|ismi=Ibragim Paskayevich Bekjanov
|tasvir=
|tugʻilgan sanasi=17-noyabr 1895-yil
|tugʻilgan joyi=Rossiya imperiyasi, Ryazan viloyati, Qosimovskiy tumani, Bolotse qishlog‘i|vafot sanasi=17-dekabr 1988-yil (93 yosh)
|vafot joyi=[[Toshkent|Тoshkent]], [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|O‘zbekiston SSR]], [[SSSR]]
|fuqaroligi={{flagicon|SSSR}} [[SSSR]] {{flagicon|RUS}} [[Rossiya imperiyasi]]
|qoʻshin turi=piyoda
|xizmat yillari={{flagicon|SSSR}} 1918—1950&lt;br /&gt; {{flagicon|RUS}} 1915—1917
|unvoni=[[File:Russian Imperial Army OR7 Starshyi Unteroficer.png|25px]] &lt;br /&gt; katta serjant &lt;br /&gt; [[File:CCCP army Rank general-major infobox.svg|25px]]&lt;br /&gt; general-mayor
|janglari=Birinchi jahon urushi, Rossiyada fuqarolar urushi Basmaxizmga qarshi kurash, Shinjonni egallash Ulug‘Vatan Urushi
|hmukofotlari=[[File:SU Order of Lenin ribbon.svg|40px]] [[File:SU Order of the Red Banner ribbon.svg|40px]] [[File:SU Order of the Red Banner ribbon.svg|40px]] [[File:SU Order of the Patriotic War 1st class ribbon.svg|40px]] [[File:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px]] [[File:SU Medal For the Victory over Germany in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px]] [[File:SU Medal Twenty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px]] [[File:SU Medal Thirty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px]] [[File:SU Medal Forty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px]] [[File:SU Medal Veteran of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|40px]] [[File:SU Medal XX Years of the Workers' and Peasants' Red Army ribbon.svg|40px]] [[File:SU Medal 30 Years of the Soviet Army and Navy ribbon.svg|40px]] [[File:SU Medal 50 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|40px]] [[File:SU Medal 60 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|40px]] [[File:SU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|40px]] &lt;br /&gt; [[File:Order of the Red Star Bukhara Soviet Republic, 1 degree.png|40px]] [[File:Order of the Red Star Bukhara Soviet Republic, 3 degree.png|40px]]
}}
'''Ibragim Paskayevich Bekjanov''' ([[1895]] — [[1988]]) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet]] harbiy lashkarboshisi, [[general-mayor]] (1940), [[Birinchi jahon urushi]], [[Rossiyada fuqarolar urushi|fuqarolar]] urushi va Ulug‘ Vatan urushi qatnashchisi. [[1941|1941-yilda]] nemislar tomonidan asirga olingan, ozod etilganidan keyin SSSRga qaytib kelgan. [[1950|1950-yilda]] nafaqaga chiqqan&lt;ref name=&quot;сфд&quot;/&gt;.

== Biografiyasi ==
1895-yil 17-noyabrda Ryazan viloyatining Bolotse qishlog‘ida Qosimov tatarlari oilasiga mansub dehqon oilasida tug‘ilgan&lt;ref&gt;Nine v Kasimovskom rayone, Ryazanskaya oblast, [[Россия]]&lt;/ref&gt;. Qishloq maktabining uch sinfini tugatgach, otasining fermasida ishlagan.

1915-yil mart oyida Bekjanov Rossiya imperatorlik armiyasiga chaqirilgan. 11-Sibir miltiq diviziyasining 42-Sibir otishma polkida xizmat qilgan. 1916-yilda ushbu polkning o‘quv qo‘mondonligini tugatgan. [[Birinchi jahon urushi]] qatnashchisi, G‘arbiy frontda ayni shu polk va diviziya tarkibida jang qilgan. 1916-yil iyul oyida oyog‘idan yaralangan. Kasalxonadan so‘ng 11-Sibir miltiq diviziyasining zaxira polkida, 1917-yil may oyidan  2-[[Moskva]] harbiy haydovchilar maktabida xizmat qilgan. 1917-yil oktabr oyida Moskvada boʻlib oʻtgan oktabr qurolli qoʻzgʻolonida qizillar tomonidan qatnashgan. Qo‘zg‘olonda g‘alaba qozonganidan so‘ng, katta serjant unvoni bilan armiyani tark etib, Moskva inqilobiy qo‘mitasida ishlagan. 1918-yil yanvardan [[Kursk shahri|Kursk]] stantsiyasida harbiy vakil sifatida xizmat qilgan.

1918-yil noyabr oyida Bekjanov ixtiyoriy ravishda Ishchilar va dehqonlarning Qizil Armiyasiga qo‘shilgan. Dastlab 1-otliq polkida va 9-piyoda diviziyasining avtomototsikl kompaniyasida, 1919-yil avgustdan Ryazandagi zaxira miltiq polkida xizmat qilgan. 1920-yilda 2-Moskva otliq qo‘mondonlik kurslarini tugatgan. 1920-yil yanvardan Birinchi otliq armiyaning 14-otliqlar diviziyasi 1-otliq brigadasi eskadron komandiri bo‘lgan. Otliqlar jangida yaralangan (qo‘liga qilich bilan urilgan). [[Rossiyada fuqarolar urushi|Fuqarolar urushida]] Janubiy frontda [[Denikin Anton Ivanovich|Denikin]] va Vrangel qo‘shinlariga qarshi janglarda qatnashgan.

1921-yil mart oyidan Turkiston frontidagi 1-alohida Buxoro otliq polkining komandiri bo‘lgan. [[Buxoro]] va [[Tojikiston|Tojikistonda]] [[Bosmachilik|bosmachilar bilan janglarda qatnashgan]]&lt;ref name=&quot;сфд&quot; /&gt; 1924-yil yanvardan Bekjanov [[Toshkent|Toshkentdagi]] Birlashgan Oʻrta Osiyo millatlari harbiy bilim yurti kursantlari eskadroniga qoʻmondonlik qilgan. 1926-1927-yillarda Novocherkasskdagi otliq qo‘shinlar komandirlari malakasini oshirish kurslarida tahsil olgan. 1927-yil avgustdan 2-turkman otliq polkida ([[Ashxobod]]) xizmat qilgan, polk boshlig‘i yordamchisi va shtab boshlig‘i, polk maktabi boshlig‘i lavozimlarida ishlagan. 1929-yil dekabrdan alohida oʻzbek otliq polki shtab boshligʻi ([[Samarqand]]). Polk tarkibida 1931-yil aprel-iyun oylarida [[Ibrohimbek|Ibrohimbekning]] bosmachi otryadlari bilan janglarda qatnashgan. 1933-yil oktabrdan 1936-yil noyabrgacha 48-alohida qozoq hududiy otliq polkining komandiri ([[Olmaota|Alma-Ota]])bo‘lgan. 1936-yil mart oyida 6-oʻzbek otliq diviziyasi tarkibiga qo‘shilgan. 1936-yil may oyida diviziya 19-tog‘li otliqlar, polk esa 48-otliqlar deb o‘zgartirilgan. 1936-yil noyabrdan 1938-yil oktabrgacha Oʻrta Osiyo harbiy okrugi (Samarqand) 19-togʻ otliq diviziyasi komandirining yordamchisi (oʻrinbosari) boʻlgan. 1937-yilda Xitoyga qarshi Shinjon yurishida qatnashgan&lt;ref&gt;''Obuxov V. G.'' Sxvatka shesti imperiy. Bitva za Sinszyan. — M.: Veche, 2007. — 512 s. — (Voennie tayni XX veka). — S. 225—229.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Milbax V. S., Pavlovich S. L.'' 1937: Tayniy brosok v Sinszyan. // Voenno-istoricheskiy jurnal. — 2018. — № 11. — S.36—40.&lt;/ref&gt;..

1938-yil 31-oktabrda brigada komandiri harbiy unvoni bilan Leningrad harbiy okrugidagi 16-otliq diviziyasiga komandir etib tayinlangan. 1940-yil 16-iyulda G‘arbiy maxsus harbiy okrugi 6-mexanizatsiyalashgan korpusining 29-motorlashtirilgan diviziyasiga komandir etib tayinlangan.

Ulug‘ Vatan urushi boshida Bekjanov diviziyasi 10-armiya tarkibida Belostok-Minsk mudofaa jangida qatnashgan. 1941-yil iyul oyida Grodno, Lida, Novogrudok tumanlari qurshab olingan va keyingi janglarda alohida guruhlarga bo‘lingan. 1941-yil 17-iyulda Bekjanov hujjatlari va formasini yerga ko‘mib, fuqarolik kiyimini o‘zgartirgan, shundan so‘ng o‘z bo‘linmasi ofitserlarining kichik guruhi bilan birga qamaldan chiqib ketishga harakat qilgan, ammo 25-iyulda [[Minsk viloyati]] Puxovichi tumani Zabolotye qishlog‘ida qo‘lga olingan. Ibragim Paskayevich dastlab Puxovichi shahri yaqinidagi harbiy asirlar lagerida, keyin Polshaning Zamosk shahrida saqlangan. 1942-yil aprel oyida Hammelburg kontslageriga, 1943-yil iyul oyida Nyurnberg harbiy asirlar lageriga va 1943-yil sentabrda [[Weißenburg (Bavariya)|Vayssenburg]] qal’asi qamoqxonasiga o‘tkazilgan. 1945-yil 29-aprelda Bekjanov 3-Amerika armiyasi boʻlinmalari tomonidan ozod qilingan&lt;ref&gt;[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie79707940/?backurl=%2Fheroes%2F%3Flast_name%3D%D0%91%D0%B8%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%26middle_name%3D%D0%9F%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_vpp%26page%3D1 Kartochka na osvobojdyonnogo generala, sostavlennaya amerikanskimi voennimi slujbami. // OBD „Pamyat naroda“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221128062130/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie79707940/?backurl=%2Fheroes%2F%3Flast_name%3D%D0%91%D0%B8%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%26middle_name%3D%D0%9F%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_vpp%26page%3D1 |date=2022-11-28 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;V literature shiroko rasprostranena oshibochnaya data osvobojdeniya iz plena 4 maya 1945 goda.&lt;/ref&gt;. 1945-yil 5-iyunda Bikjanov [[Parij|Parijdagi]] Sovet harbiy repatriatsiya missiyasi orqali [[Moskva|Moskvaga]] yuborilgan. Moskvada SMERSH maxsus tekshiruvidan o‘tgan.

1945-yil dekabr oyida [[Sovet Armiyasi]] safiga qaytgan&lt;ref name=&quot;сфд&quot;/&gt;. 1946-yil aprelgacha SSSR Mudofaa Xalq Komissarligining Kadrlar Bosh boshqarmasi ixtiyorida bo‘lgan. 1946-yil aprel oyida o‘qishga yuborilgan. 1947-yil mart oyida Bekjanov Frunze nomidagi harbiy akademiyadagi bo‘linma komandirlari kurslarini tugatgan, shundan so‘ng [[Qozoq milliy universiteti|AlmaOta universitetida]] harbiy kafedrasi mudiri lavozimini egallagan.

1950-yil 4-aprelda kasallik tufayli ishdan bo‘shatilgan.

1988-yil 17-dekabrda Toshkent shahrida vafot etgan, Do‘mbrobod qabristoniga dafn etilgan.

== Mukofotlari ==

* [[Lenin ordeni]] (5.11.1946)
* [[Qizil Bayroq ordeni|Qizil Bayroqning ordeni]] (uch marta) — (1923-yil 4-oktabr, 1946-yil 6-may, 1949-yil 20-iyun)
* 1-darajali [[Vatan urushi ordeni]] (03.11.1985)
* 2-darajali Buxoro Xalq Respublikasi Qizil Yulduz ordeni
* 3-darajali Buxoro Xalq Respublikasi Qizil yarim oy ordeni (20.06.1927)&lt;ref&gt;Geroi Grajdanskoy voyni. Bikjanov Ibragim Paskaevich. // Voenno-istoricheskiy jurnal. — 1982. — № 2 — S.57-58.&lt;/ref&gt;
* Oʻzbekiston SSR Mehnat Qizil Bayroq ordeni (5.11.1931) &lt;ref name=&quot;сфд&quot;&gt;{{Книга|автор=Фёдор Свердлов.|заглавие=Советские генералы в плену|страницы=178—181}}&lt;/ref&gt;
* SSSRning bir qator medallari.

== Harbiy unvonlari ==

* [[Polkovnik]] (1936-yil 17 fevral)
* Kombrig (1938-yil 31 oktyabr)
* [[General-mayor]] (1940-yil 4 iyun)&lt;ref name=&quot;сфд&quot;/&gt;

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Adabiyot ==

* Velikaya Otechestvennaya. Komdivi [Tekst] : voenniy biograficheskiy slovar : v 5 t. / D. A. Tsapaev (ruk.) idr. ; pod obщ. red. V. P. Goremikina. — M. : Kuchkovo pole, 2011. — T. 1. — S. 21-22. — 736 s. — 200 ekz. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-9950-0189-8&lt;/nowiki&gt;.
* {{Книга|автор=Свердлов Ф. Д.|заглавие=Советские генералы в плену|место={{М.}}|izdatelstvo=Izd-vo fonda „Xolokost“|god=1999|stranitsi=246|isbn=|tiraj=}}
* Solovev D. Yu. Vse generali Stalina. Tom 2. — M., 2019. — ISBN 9785532106444. — S.49—50.
* Smislov O. S. Stalinskie generali v plenu. — M.: Veche, 2014. — 380 s. — (Voennie tayni XX veka). ISBN 978-5-4444-2095-9.
[[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:17-noyabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1988-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:17-dekabrda vafot etganlar]]
[[Turkum:Toshkentda vafot etganlar]]
[[Turkum:Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 20 yilligi medali sohiblari]]
[[Turkum:Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 30 yilligi medali sohiblari]]
[[Turkum:Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 40 yilligi medali sohiblari]]
[[Turkum:SSSR Qurolli Kuchlarining 70 yilligi yubiley medali sohiblari]]
[[Turkum:„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari]]
[[Turkum:1-darajali Vatan urushi ordeni sovrindorlari]]
[[Turkum:Qizil Bayroq ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari]]
[[Turkum:“Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan” medali sohiblari]]
[[Turkum:Ishchi-Dehqon Qizil Armiyasining XX yilligi yubiley medali sohiblari]]
[[Turkum:Buxoro Xalq Sovet Respublikasining 2-darajali Qizil Yulduz ordeni sohiblari]]
[[Turkum:General-mayorlar (SSSR)]]
[[Turkum:Birinchi jahon urushi qatnashchilari (Rossiya)]]
[[Turkum:M. V. Frunze nomidagi nomidagi Harbiy akademiya bitiruvchilari]]
[[Turkum:Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzolari]]
[[Turkum:Doʻmbrobod qabristoniga dafn etilgan]]</text>
      <sha1>9iza8kmfoapu55ct9laa7pma60l9uy4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ilyos Ergashev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>859781</id>
    <revision>
      <id>6272704</id>
      <parentid>4960706</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T14:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2592" sha1="jqxtk04lx4z3w8s8b6ksvs6h83w5d2i" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
|ismi=Ilyos Ergashev
|tavallud sanasi=22-avgust 1921-yil
|tavallud joyi=[[Toshkent|Тoshkent]]
|vafot sanasi=''Noma’lum''
|fuqaroligi={{bayroq|SSSR}} →{{bayroq|Oʻzbekiston}}
|kasbi=vrach-terapevt
|mukofotlari=[[File:SU Medal For the Victory over Germany in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px]] &lt;br /&gt; [[File:People's doctor of the USSR.png|30px]]
}}
Ilyos Ergashev ({{Lang-uz|Ilyos Irgashev}}; 1921-?) — sovet, oʻzbek [[Ichki kasalliklar|umumiy amaliyot shifokori]]. SSSR xalq shifokori (1981).

== Biografiyasi ==
[[1921|1921-yil]] 22-avgustda [[Toshkent]] shahrida tug‘ilgan.

1942-yilda Toshkent tibbiyot institutini tamomlagan.

Urush qatnashchisi (1942-1943), tibbiy xizmat kapitani.

1943-1950-yillarda [[Buxoro]] va [[Toshkent|Toshkentdagi]] bir qator tibbiyot muassasalarida bosh vrach bo‘lgan. 1950-yildan V.Chkalov nomidagi [[Toshkent aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi davlat aksiyadorlik jamiyati|Toshkent aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi tibbiy-sanitariya]] bo‘limi boshlig‘i.

== Unvonlar va mukofotlari ==

* O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan shifokor (1963)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://istmat.info/files/uploads/47391/12_biograficheskie_spravki.pdf|sarlavha=Архивированная копия|qaralgan sana=2020-03-20|arxivsana=2021-09-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210922195548/http://istmat.info/files/uploads/47391/12_biograficheskie_spravki.pdf}}&lt;/ref&gt;
* SSSR xalq shifokori (1991)
* [[„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali|&quot;1941-1945 yillardagi Ulug 'Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun&quot; medali]] [[„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali|&quot;]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://pamyat-naroda.ru/heroes/?adv_search=y&amp;last_name=%D0%98%D1%80%D0%B3%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%98%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 Irgashev] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210602215018/https://pamyat-naroda.ru/heroes/?adv_search=y&amp;last_name=%D0%98%D1%80%D0%B3%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2&amp;first_name=%D0%98%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 |date=2021-06-02 }} Arxivnaya kopiya
{{DEFAULTSORT:Ergashev, Ilyos}}
[[Turkum:„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari]]
[[Turkum:Toshkentda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1921-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:22-avgustda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Toshkent tibbiyot akademiyasi bitiruvchilari]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik shifokorlar]]</text>
      <sha1>jqxtk04lx4z3w8s8b6ksvs6h83w5d2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Indoneziya qushlari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>860422</id>
    <revision>
      <id>6272725</id>
      <parentid>6254699</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T16:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39391" sha1="9i3p4rvqmewd1ylkc9e1sias22ztmgo" xml:space="preserve">== Kacer qushi ==
Qushlarning oxirgi turi kacer [[qush]]idir. [[Lotin tili|Lotincha]] nomi Copsychus Saularis bo'lgan bu qush Indoneziyada juda ko'p dindorlarga ega, chunki u juda baland va o'ziga xos qo'shig'iga ega.
Erkak kacer va ayol kacerni farqlash juda oson, bu yerda ikkalasining tashqi ko'rinishi boshqacha. Erkak kacerning boshi yaltiroq qora rangda, qanotlarida yelkadan qanot uchigacha oq rangda. Uning tanasi bo'ylab ayol kacer zerikarli kulrang bo'lsa.
Uning tabiiy yashash joyi ochiq o'rmon maydonlari chetida joylashgan va yovvoyi daraxtlari ko'p bo'lgan zich o'rmonlarda bo'lishni yoqtirmaydi. Uning asosiy oziq-ovqati [[hasharot]]lardir, lekin u [[qurtlar]]ga bir necha turdagi mevalarni ham iste'mol qilishi mumkin.
Ular yashaydigan uy o't, quruq barglar va ba'zi turdagi ildizlar yoki moxlardan iborat. Tuxum qo'ygandan so'ng, urg'ochi kacer qushlar 3-5 tuxum ishlab chiqarishga qodir.
Chivillagan maniya boshqa qushlarning tovushlariga taqlid qilish qobiliyati tufayli uni [[uy hayvonlari]] qushiga aylantiradi. Ayniqsa, musobaqalar uchun bir necha turdagi kacerlar boshqalarga qaraganda ko'proq afzalliklarga ega bo'lishi uchun taqlid qilish qiyin bo'lgan qushlarning tovushlariga taqlid qilishga o'rgatiladi.
Uning holati sog'lom bo'lib qolishi uchun unga qanday g'amxo'rlik qilish juda oson. Baland va faol ovozga ega bo'lgan kacer qushi arzon bo'lmagan bozor qiymatiga ega.
Bular Indoneziyada mavjud bo'lgan qushlarning ko'p turlaridan ba'zilari: yo'q bo'lib ketish xavfi ostida bo'lgan qushlardan tortib, musobaqalar uchun keng saqlanadigan qushlargacha. Atrofimizdagi hayvonlarning sharoitlaridan qat'i nazar, tabiatda muvozanatli bo'lib qolishi uchun ularning davomiyligini saqlab qolish biz uchun o'rinlidir.
Biz, shuningdek, uning aholisi tabiatda kamaymasligi uchun uning tabiiy yashash joyini saqlashga majburmiz. Biz [[Indoneziya|Indoneziyadagi]] turli xil jonzotlarni, shu jumladan qushlarni himoya qilishda oqilona va ehtiyotkorlik bilan harakat qilishimiz kerak.

== Muhabbat qushlari ==
Qushlarning bu turi mashhur bo'lib, qushlarni sevuvchilar orasida tendentsiyaga aylanib bormoqda, chunki uning o'ziga xosligi ko'p. Lovebird - to'tiqush turlariga tegishli qush. Uning turishi nisbatan kichik, ovozi boshqalardan kam bo'lmagan, rang-barang patlar bilan bezatilgan.
Uning tanasi 13-17 sm gacha o'sishi mumkin, tana og'irligi 40-60 grammga etadi, dumi qisqa va tumshug'i katta. Uning dunyoda tarqalishi [[Afrika]] qit'asida joylashgan 9 turga etadi va narxi ancha qimmat.
Yovvoyi tabiatda Lovebird hayoti guruhlarda amalga oshiriladi. Uya va tuxum qo'yadigan joylar, odatda, atrofidagi hayvonlarning turli tahdidlaridan xavfsiz bo'lgan daraxtlardagi teshiklardan foydalanadi.
Shunday bo'lsa-da, sevish qushlari o'z hayotlarining tabiati tufayli bir joyda joylashadigan hayvonlar emas, ular suv manbai bo'lgan joyni topish uchun harakat qilishni yaxshi ko'radilar. Uning hayotini ta'minlash uchun oziq-ovqat manbalarini don, sabzavot va guruchning dietasi qaerda topish qiyin emas.
Sevgi qushlari haqidagi haqiqat shundaki, bu qush juda sodiq hayvon bo'lib, u yerda sherik topsa, u o'limga sodiq qoladi. 15 yilgacha bo'lgan uzoq umr ko'rish qushini sherigiga bo'lgan muhabbat tuyg'usini yuqori darajada qo'llab-quvvatlaydi.
Bundan tashqari, bu qush to'tiqushlar guruhiga mansub bo'lsa ham, inson ovozlarini taqlid qila olmaydi, chunki uning nutqining intensivligi to'tiqushlar kabi tez-tez emas.
Bu kichkintoyga qiziqqanlar uchun bu qushlarning bir juftini bitta qafasda saqlash shart emas, chunki ular sheriksiz yashashlari mumkin. Lovebird sherigsiz yashasa ham o'lmaydi.
Sevgi qushlari ham itoatkor qushlardir va odamlarga nisbatan yuqori darajada moslashadi, bu ularni saqlashga yaroqli qiladi. U yuqori ijtimoiy hayotga ega bo'lganligi sababli, unga g'amxo'rlik qilayotganlarga u bilan tez-tez muloqot qilish tavsiya etiladi.

== Manbalar ==
&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }}&lt;nowiki/&gt;}

== Adabiyotlar ==
&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }}&lt;nowiki/&gt;}</text>
      <sha1>9i3p4rvqmewd1ylkc9e1sias22ztmgo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Indoneziyaning mevalari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>863188</id>
    <revision>
      <id>6272727</id>
      <parentid>6254705</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T16:11:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30542" sha1="olgfetrdcwieopov6f7sbv0fj3dy953" xml:space="preserve">'''Salak(Snake fruit''')

Bu meva Salacca yoki Zalaca deb nomlangan palma daraxti turida o'sadi. Inglizcha nomi Snake fruit, chunki uning terisi bor. Bu tarozi his qiladi va u mustahkam. Bunday mevani ochish uchun yuqori qismini chimchilab, terini tozalang. Ichi sarimsoqga o'xshaydi, shunchaki kattaroq va boshqa hidga ega. Meva çıtır va bir oz quruq yoki tiniq va nam bo'lishi mumkin. Ta'mi shirin, ozgina kislotali. Haddan tashqari pishganida rangi ko'proq sariq rangga ega bo'lib, alkogolning hidi bor. Bu meva faqat Indoneziyada yangi, chunki u o'sadigan yagona joy. Salakning 15 xil turi mavjud.

Salak mavsumi: fevral - mart

'''Mangostan(Manggis)'''

[[Mangostan]] pishganida shirin limon ta'miga ega.Tashqi tomondan binafsha rangdan qora ranggacha bo'lishi kerak va jigarrang dog'lar belgilarini ko'rsatishi mumkin. Muhimi, meva qattiq emas va uni muloyimlik bilan siqib qo'yish mumkin. Yuqoridagi barglar yashil bo'lishi kerak. Bu shuni anglatadiki, ovqatlanish yaxshi va ular suvli va shirin bo'ladi. Ochayotganda, bosh barmog'ingiz bilan kichik bir teshik qiling va mevani burang. qizil sharbatlar sizga to'kilmasligi uchun ehtiyot bo'ling. Ichkarida mayda qora urug'lar bor, ularni yeyish mumkin emas.

[[Indoneziya]]&lt;nowiki/&gt;da bu mangosteen (manggis) uchun fasllar dekabrdan martgacha.

'''Rambutan'''

Bu meva tashqi tomondan tukli, qizilning turli xil soyalari bilan. Ichi zulukga yaqin keladigan ta'mga o'xshash jele shirali. Ichkarida urug' bor, ba'zida urug'dan mevaning o'rtasiga yog'ochga o'xshash to'qimalar chiqariladi. Urug'i yeyish mumkin emas. Meva daraxt shoxlarida o'sadi. Uni sotib olganingizda, sizda rambutan biriktirilgan juda ko'p nozik novdalar bo'ladi.

Indoneziyada bu mevaning mavsumi sentyabrdan aprelgacha.

'''Manbalar'''

&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221129093746/https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A% |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }} |date=2022-11-29 }}20%251%24s&amp;aoh=16697135413215&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.gramedia.com%2Fbest-seller%2Fjenis-burung-yang-hidup-di-indonesia%2F} |date=2022-11-29 }}&lt;nowiki/&gt;}

'''Adabiyotlar'''

&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;https://www-gramedia-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.gramedia.com/best-seller/jenis-burung-yang-hidup-di-indonesia/amp/?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=Manba%3A%</text>
      <sha1>olgfetrdcwieopov6f7sbv0fj3dy953</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Indoneziya hayvonot dunyosi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>863560</id>
    <revision>
      <id>6272724</id>
      <parentid>6254693</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T16:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3068" sha1="fxtftc1j483wijqq4fqxl1t17k3w3lq" xml:space="preserve">'''***Indoneziyada mavjud mahalliy hayvonlar yoki endemik hayvonlar.'''

Indoneziya dunyoning ko'plab hayvonlar umumiy turlariga ega.
Indoneziya quruqlikdagi biologik xilma-xillik bo'yicha dunyoda ikkinchi o'rinda turadigan mamlakatdir. Darhaqiqat, dengiz bioxilma-xilligi bilan birgalikda Indoneziya birinchi o'rinda turadi. (LIPI ma'lumotlari: 2017)

Darhaqiqat, dunyo bilan solishtirganda, Indoneziya 35-40 ming turdagi o'simliklar (11-15 foiz), 707 turdagi sutemizuvchilar (12 foiz), 350 turdagi amfibiyalar va sudralib yuruvchilardan iborat (11-15 foiz), dunyodagi jami turlarning 17 foiziga ega. 15 foiz), qushlarning 1602 turi (17 foiz), chuchuk suv baliqlarining 2184 turi (37 foiz) va dengiz boyliklarida kamida 2500 turdagi mollyuskalar, 2000 turdagi qisqichbaqasimonlar, 6 turdagi Dengiz toshbaqalari, 30 turdagi dengizlar mavjud. sutemizuvchilar va 2500 dan ortiq baliq turlari.

Indoneziyaning endemik hayvonlari
Dunyoda yuqori biologik xilma-xillikka ega bo'lgan mamlakat sifatida, agar mavjud ko'plab turlardan ajratilgan bo'lsa, Indoneziya faqat Indoneziyadan kelib chiqadigan hayvonlar yoki tabiiy ravishda ma'lum hududlarda yashaydigan va boshqa hududlarda uchramaydigan hayvonlarning mahalliy hayvonlar turlariga ega, yaʼni bular endemik hayvonlardir.

Indoneziyada biologik xilma-xillik xususiyatlariga ega minglab orollar mavjud bo'lganligi sababli, ko'plab endemik hayvonlar mavjud. Shubhasiz, Indoneziyadagi har bir orolda Indoneziyaga xos bo'lgan o'ziga xoslik va xususiyatlarga ega o'ziga xos endemik hayvon turlari mavjud.Indoneziyadagi endemik hayvonlar turlariga Sumatran yo'lbarsi, [[Sumatra]] karkidonlari, orangutan, [[Kalimantan]] fili, Bali yulduzi, Komodo ajdahosi, maleo qushi, jannat qushi va mitti tarsier kiradi.

== Manbalar ==
&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;https://indonesiabaik.id/infografis/hewan-endemik-indonesia}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki/&gt;}

== Adabiyotlar ==
&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;https://indonesiabaik.id/infografis/hewan-endemik-indonesia}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Oʻlikhavola|date=iyun 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Oʻlikhavola|date=fevral 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki/&gt;}

{{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>fxtftc1j483wijqq4fqxl1t17k3w3lq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iran Air Tours</title>
    <ns>0</ns>
    <id>868061</id>
    <revision>
      <id>6272756</id>
      <parentid>5302768</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:54:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6107" sha1="hur1f6sx3x9k9qzpnhrjw7e1acpl9to" xml:space="preserve">'''Iran Air Tours''' -‎ bosh qarorgohi Tehronda joylashgan [[Eron]] aviakompaniyasi. Aviakompaniya ''Iran Airning'' sho'ba korxonasi sifatida tashkil etilgan bo'lib, ichki va xalqaro yo'nalishlarga rejali va charter reyslarni amalga oshiradi.

== Tarix ==
1973-yilda ''Iran Air kompaniyasi'' ''Iran Air Tours'' deb nomlangan sho'ba aviakompaniyasini tashkil qildi.Yangi aviakompaniya 1990-yillarning boshida rejalashtirilgan ichki reyslarni boshladi. Aviakompaniya parki asosan Sovet Ittifoqida ishlab chiqarilgan Tu-154M samolyotlaridan iborat edi.Bir muncha vaqt Yak-42D va [[An-140|IrAn-140-100 Faraz]] samolyotlari ishlatilgan. Kompaniya shuningdek,bir nechta Tu-204SM samolyotlarini olishi kerak edi,ammo o'sha paytda Rossiya tomonidan qo'llab-quvvatlangan AQShning Eronga qarshi iqtisodiy embargosi tufayli ular etkazib berilmadi.

2011-yil fevral oyida Tu-154 samolyotining ishlashi to'xtatildi. Buning o'rniga McDonnell Duglas MD-82 va MD-83 samolyotlari foydalanishga topshirildi. Ikkita A300, bitta [[Airbus A320|A320]], bitta A310, ikkita [[Boeing 737 Classic]]s qisqa muddatlarda foydalanilgan.2017-yil iyun oyida aviakompaniya Airbus bilan 45 ta A320neo samolyotiga buyurtma berish bo'yicha o'zaro anglashuv memorandumini imzolagani e'lon qilindi. 2018-yil aprel oyida aviakompaniya yigirmata [[Sukhoi Superjet 100|Sukhoi Superjet 100 samolyotlarini]] sotib olish bo'yicha shartnoma imzoladi. 2018-yilda kompaniya parkiga bittadan A320-200 va bittadan A300-600 kirdi.

== Yo'nalishlar ==

* {{Flagcountry|Иран}}
** [[Obodon|Абадан]]
** [[Ahvoz|Ахваз]]
** [[Bandar-Abbos|Бендер-Аббас]]
** Бушир
** [[Dizpul|Дизфуль]]
** [[Zohidon|Захедан]]
** [[Isfahon|Исфахан]] — Международный аэропорт Исфахан
** [[Yazd|Йезд]]
** [[Karmonshoh|Керманшах]]
** [[Mashhad|Мешхед]] — Международный аэропорт Мешхед
** [[Resht|Решт]]
** Сари
** [[Tabriz|Тебриз]]
** [[Tehron|Тегеран]]
*** — [[Imom Xumayniy nomidagi Tehron xalqaro aeroporti|Международный аэропорт имени Имама Хомейни]]
*** — Международный аэропорт Мехрабад
** Урмия
** [[Chobahar|Чехбехар]]
** [[Sheroz|Шираз]] — Международный аэропорт Шираз
* {{Flagcountry|Ирак}}
** [[Bagʻdod|Багдад]] — Международный аэропорт Багдад
* {{Flagcountry|ОАЭ}}
** [[Dubay|Дубай]] — [[Dubay Xalqaro aeroporti|Международный аэропорт Дубай]]
* {{Flagcountry|Турция}}
** [[Istanbul|Стамбул]] — Стамбульский аэропорт имени Ататюрка

[[Fayl:Tupolev_Tu-154M,_Iran_Air_Tours_JP6511800.jpg|right|thumb|200x200px| Tu 154M]]
[[Fayl:Iran_Airtour,_EP-MDC,_McDonnell_Douglas_MD-82_(31422772478).jpg|right|thumb|200x200px| MD-82]]
{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;text-align:center&quot;
|+'''Fleet Iran Air Tours'''
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:140px; color:white;&quot; | '''samolyot turi'''
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:white;&quot; | '''Ishda'''
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:white;&quot; | '''Buyurtma qilingan'''
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;color:white;&quot; | '''Yo'lovchi sig'imi'''
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:white;&quot; | '''Eslatmalar'''
|- bgcolor=&quot;008000&quot;
! style=&quot;background-color:Darkblue; color:white; width:25px;&quot; | &lt;abbr title=&quot;Первый класс&quot;&gt;F&lt;/abbr&gt;
! style=&quot;background-color:Darkblue; color:white; width:25px;&quot; | &lt;abbr title=&quot;Бизнес класс&quot;&gt;C&lt;/abbr&gt;
! style=&quot;background-color:Darkblue; color:white; width:25px;&quot; | &lt;abbr title=&quot;Экономический класс&quot;&gt;Y&lt;/abbr&gt;
! style=&quot;background-color:Darkblue; color:white; width:25px;&quot; | Jami
|-
| Airbus A300-600
| bitta
| —
| —
|
|
| 280
|
|-
| [[Airbus A320|Airbus A320-200]]
| bitta
| —
| —
| —
| 174
| 174
|
|-
| McDonnell Duglas MD-82
| to'rtta
| —
| —
| —
| 143&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 147&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 150&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 172
| 143&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 147&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 150&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 172
| Yana ikkitasi omborda.
|-
| McDonnell Duglas MD-83
| bitta
| —
| —
| —
| 155
| 155
|
|-
| Airbus A320neo
| —
| 45
| colspan=&quot;4&quot; | TBA
|
|-
| [[Sukhoi Superjet 100]]
| —
| 20 &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.rbc.ru/business/25/04/2018/5ae08fb29a79473c8019d5f0?from=main|sarlavha=«Сухой» продаст иранским компаниям самолеты SSJ100 на сумму более $2 млрд|qaralgan sana=2019-03-07|arxivsana=2018-07-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180726135513/https://www.rbc.ru/business/25/04/2018/5ae08fb29a79473c8019d5f0?from=main}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;4&quot; | TBA
|
|-
! Jami
! 7
! 65
! colspan=&quot;5&quot; |
|}

== Baxtsiz hodisalar va halokatlar ==

1993-yil 8-fevralda Mehrobod xalqaro aeroporti yaqinida Tu-154M samolyoti Eron harbiy-havo kuchlarining Su-24 qiruvchisi bilan havoda to‘qnashib ketadi.To'qnashuv natijasida 133 kishi halok bo'ladi - Su-24 uchuvchisi, 12 ekipaj a'zosi va Tu-154 bortida bo'lgan 119 yo'lovchi.

2002-yil 12-fevralda 956-reysning Tu-154M samolyoti Xorramobod aeroportiga tushayotganda kuchli yomg‘ir,qor va qalin tuman vaqtida Sefid Kuh tog‘larida qulab tushdi. Barcha 12 ekipaj a'zosi va 107 yo'lovchi halok bo'ldi.

2006-yilning 1-sentabrida [[Bandar-Abbos|Bandar Abbos]] aeroportidan 945-reysni amalga oshirayotgan Tupolev Tu-154M samolyoti bortida 11 nafar ekipaj aʼzolari bor edi va bundan tashqari 137 nafar yoʻlovchisi bilan Eronning Mashhad xalqaro aeroportiga qoʻnayotganda yonib ketadi.Bortdagi 28 kishi halok bo'lgan edi.

== Adabiyotlar ==
{{Manbalar}}

== Manbalar ==

* https://www.planespotters.net/airline/Iran-Air-Tours {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221204154016/https://www.planespotters.net/airline/Iran-Air-Tours |date=2022-12-04 }}

 
[[Turkum:Eron aviakompaniyalari]]</text>
      <sha1>hur1f6sx3x9k9qzpnhrjw7e1acpl9to</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johan Petro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>875675</id>
    <revision>
      <id>6272823</id>
      <parentid>5232233</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4026" sha1="adox321hnuzolmw2n71oeocmrwn2cwt" xml:space="preserve">{{Basketbolchi bilgiqutisi
| name = Johan Petro
| image = Johan Petro 2009.jpg
| caption = Petro with the [[Denver Nuggets]].
| height_ft = 7
| height_in = 0
| weight_lb = 247
| nationality = Fransuz
| birth_date = {{birth date and age|1986|1|27}}
| birth_place = [[Parij]], Fransiya
| draft_year = 2005-yil
| draft_round = 1
| draft_pick = 25
| draft_team = [[Seattle SuperSonics]]
| career_start = 2003-yil
| career_end = 2017-yil
| career_number =
| career_position = [[Center (basketball)|Center]]
| highlights =
| medal_templates =
}}

'''Yoxan Petro''' (1986-yil 27-yanvarda tugʻilgan) — asli gvadelupalik boʻlgan fransuz sobiq professional [[Basketbol|basketbolchisi]]&lt;ref&gt;[http://www.draftexpress.com/article/Johan-Petro-NBA-Draft-Scouting-Report-2721/ Johan Petro NBA Draft Scouting Report] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120324115018/http://www.draftexpress.com/article/Johan-Petro-NBA-Draft-Scouting-Report-2721/ |date=2012-03-24 }} Draft Express, May 2005&lt;/ref&gt;. U oxirgi marta NBA Rivojlanish Ligasining Sioux Falls Skyforce jamoasida oʻynagan. SuperSonics tomonidan 2005-yilgi NBA loyihasida 25-chi umumiy tanlov bilan tanlangan.

U [[Fransiya]] oʻsmirlar terma jamoasining asosiy aʼzosi boʻlgan va INSEPda oʻynagan. 2004-yilda u Pau-Ortez bilan Fransiya Ligasi chempionligini qoʻlga kiritgan. Petro, shuningdek, Fransiya milliy basketbol jamoasini ham himoya qilgan.

== Professional faoliyati ==

=== Sietl SuperSonics (2005—2009-yillar) ===
Petro Sietl SuperSonics tomonidan 2005-yilgi NBA loyihasining birinchi bosqichida 25-chi tanloviga koʻra tanlangan.

2007-yilning 30-martida Petro Memfis Grizzliz ustidan 120:93 hisobida gʻalaba qozonib, faoliyatidagi eng yuqori koʻrsatkichini 22 ochkoga yetkazgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Memphis Grizzlies at Seattle SuperSonics Box Score, March 30, 2007|url=https://www.basketball-reference.com/boxscores/200703300SEA.html|qaralgan sana=2020-07-17|ish=Basketball-Reference.com|til=en}}&lt;/ref&gt;.

2008-yilning 5-martida Petro Miluoki Baksga 106-118 hisobida magʻlub boʻlib, 15 ta ribaund bilan faoliyatidagi eng yuqori koʻrsatkichga erishgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Seattle SuperSonics at Milwaukee Bucks Box Score, March 5, 2008|url=https://www.basketball-reference.com/boxscores/200803050MIL.html|qaralgan sana=2020-07-17|ish=Basketball-Reference.com|til=en}}&lt;/ref&gt;.

Afsuski, SuperSonics bu davrda muvaffaqiyatli boʻla olmagan, chunki bu superyulduz Rey Allen 2007-yilda jamoani tark etganidan keyin jamoani qayta qurish bosqichiga toʻgʻri kelgan. Petro SuperSonics bilan pley-offga ham chiqa olmagan, u keyinchalik Oklaxoma Sitiga koʻchib oʻtgan va Petroning 2008—2009-yilgi mavsumida jamoa bilan yakuniy mavsumida [[Oklaxoma|Oklahoma]] Siti Thunderga qoʻshilgan.

=== Nyu-Jersi Nets (2010—2012-yil) ===
2010-yilning 10-iyulida [[Brooklyn Nets|Nyu-Jersi Nets]] Petro bilan 10 million dollarlik uch yillik shartnoma imzolagan, deya xabar beradi ''Yahoo!'' ''Sport''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://sports.yahoo.com/nba/news?slug=ys-freeagentbuzz070910|sarlavha=Free-agent buzz: Felton to join Knicks}}&lt;/ref&gt;. Afsuski, Nets ham xuddi 2000-yillar oxirida SuperSonics—Thunder singari qayta qurish davriga duch kelgan, shuning uchun Petro jamoa bilan pley-offga ham chiqa olmagan.

2012-yil 26-aprelda Petro Air Canada Centerda [[Toronto Raptors|Toronto Raptorsga]] qarshi Nyu-Jersi Netsning soʻnggi ochkolariga mualliflik qilgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=April 27, 2012 |title=[[The Newark Star Ledger]]}}&lt;/ref&gt;.

== Terma jamoadagi faoliyati ==
Petro 2006-yilgi FIBA Jahon chempionatida Fransiyaning katta erkaklar milliy basketbol jamoasi bilan oʻynagan. Fransiya bilan u 2013-yilgi EuroBasket musobaqasida oltin medalni qoʻlga kiritgan.

== Shaxsiy hayoti ==
Hozirda Daniela Kosma (Daza) bilan uchrashadi, uning rafiqasi Vanessa Petro bilan ikki oʻgʻli Meyson va Jeykob Petro bor.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{DEFAULTSORT:Petro, Johan}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1986-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>adox321hnuzolmw2n71oeocmrwn2cwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Modul:Transclusion count/data/C</title>
    <ns>828</ns>
    <id>890483</id>
    <revision>
      <id>6272800</id>
      <parentid>6270906</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T03:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MalikxanBot</username>
        <id>49138</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Yangilandi</comment>
      <origin>6272800</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="7826" sha1="sh85xk9apan41w3drwibquoz0a1rxxv" xml:space="preserve">return {
    [&quot;Modul:Check for unknown parameters&quot;] = 610000,
    [&quot;Coord&quot;] = 160000,
    [&quot;Modul:Coordinates&quot;] = 160000,
    [&quot;Modul:Coordinates/styles.css&quot;] = 160000,
    [&quot;Chala daraja&quot;] = 130000,
    [&quot;Convert&quot;] = 80000,
    [&quot;Modul:Convert&quot;] = 80000,
    [&quot;Modul:Convert/data&quot;] = 80000,
    [&quot;Modul:Convert/text&quot;] = 80000,
    [&quot;Cite web&quot;] = 70000,
    [&quot;Modul:Category handler&quot;] = 50000,
    [&quot;Modul:Category handler/blacklist&quot;] = 50000,
    [&quot;Modul:Category handler/config&quot;] = 50000,
    [&quot;Modul:Category handler/data&quot;] = 50000,
    [&quot;Modul:Category handler/shared&quot;] = 50000,
    [&quot;Chala&quot;] = 40000,
    [&quot;Commons turkum&quot;] = 20000,
    [&quot;Center&quot;] = 10000,
    [&quot;Citation/core&quot;] = 10000,
    [&quot;Citation/make link&quot;] = 10000,
    [&quot;Cite book&quot;] = 10000,
    [&quot;Cite journal&quot;] = 10000,
    [&quot;Country data Fransiya&quot;] = 9000,
    [&quot;Citation&quot;] = 8000,
    [&quot;Citation/identifier&quot;] = 8000,
    [&quot;Country data France&quot;] = 7000,
    [&quot;Cite news&quot;] = 6000,
    [&quot;Clear&quot;] = 5000,
    [&quot;Country data Eron&quot;] = 5000,
    [&quot;Country data Turkiya&quot;] = 5000,
    [&quot;Commons&quot;] = 4000,
    [&quot;Commons category&quot;] = 4000,
    [&quot;Commonscat&quot;] = 4000,
    [&quot;Country data Oʻzbekiston&quot;] = 4000,
    [&quot;Country data Turkey&quot;] = 4000,
    [&quot;Modul:Color contrast&quot;] = 4000,
    [&quot;Modul:Color contrast/colors&quot;] = 4000,
    [&quot;Chexiya loyihasi&quot;] = 3000,
    [&quot;Chexiya-geo-stub&quot;] = 3000,
    [&quot;Commonslink2&quot;] = 3000,
    [&quot;Country data Germaniya&quot;] = 3000,
    [&quot;Country data Yaponiya&quot;] = 3000,
    [&quot;Czechia-geo-stub&quot;] = 3000,
    [&quot;Category handler&quot;] = 2000,
    [&quot;Category handler/blacklist&quot;] = 2000,
    [&quot;Category handler/numbered&quot;] = 2000,
    [&quot;Category other&quot;] = 2000,
    [&quot;Cite encyclopedia&quot;] = 2000,
    [&quot;Collapsible option&quot;] = 2000,
    [&quot;Column-width&quot;] = 2000,
    [&quot;Comment&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data Amerika Qoʻshma Shtatlari&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data Avstraliya&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data Bolgariya&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data Braziliya&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data England&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data FRA&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data GER&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data Hindiston&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data Ispaniya&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data Italiya&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data Janubiy Koreya&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data JPN&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data Kanada&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data Niderlandiya&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data Rossiya&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data USA&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data UZB&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data Uzbekistan&quot;] = 2000,
    [&quot;Country data Xitoy&quot;] = 2000,
    [&quot;Croatian Census 2021&quot;] = 2000,
    [&quot;Modul:Commons link&quot;] = 2000,
    [&quot;Modul:CountryData&quot;] = 2000,
    [&quot;Modul:CountryData/summary&quot;] = 2000,
    [&quot;Cat main&quot;] = 1000,
    [&quot;CatAutoTOC&quot;] = 1000,
    [&quot;CatAutoTOC/core&quot;] = 1000,
    [&quot;Chexiya bayrogʻi&quot;] = 1000,
    [&quot;Color&quot;] = 1000,
    [&quot;Comma separated entries&quot;] = 1000,
    [&quot;Commons category-inline&quot;] = 1000,
    [&quot;Commonscat-inline&quot;] = 1000,
    [&quot;Convinfobox&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data AUS&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Avstriya&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Belgiya&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Birlashgan Qirollik&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data BRA&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Bulgaria&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Chexiya&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data CHN&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Côte-d'Or&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Daniya&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data ENG&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data ESP&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Indoneziya&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data ITA&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Japan&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data KOR&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data NED&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Norvegiya&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Polsha&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Portugaliya&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Qozogʻiston&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data RUS&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Saudiya Arabistoni&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Shvetsiya&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data SSSR&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Tailand&quot;] = 1000,
    [&quot;Country data Vengriya&quot;] = 1000,
    [&quot;Cvt&quot;] = 1000,
    [&quot;CZE&quot;] = 1000,
    [&quot;Côte-d'Or departamenti kommunalari&quot;] = 1000,
    [&quot;Modul:Check for conflicting parameters&quot;] = 1000,
    [&quot;Modul:Check for deprecated parameters&quot;] = 1000,
    [&quot;Circa&quot;] = 900,
    [&quot;Cite magazine&quot;] = 900,
    [&quot;Col-begin&quot;] = 900,
    [&quot;Col-end&quot;] = 900,
    [&quot;Column-count&quot;] = 900,
    [&quot;Country data CAN&quot;] = 900,
    [&quot;Country data Finlandiya&quot;] = 900,
    [&quot;Country data Germany&quot;] = 900,
    [&quot;Country data Gretsiya&quot;] = 900,
    [&quot;Country data Iran&quot;] = 900,
    [&quot;Country data POR&quot;] = 900,
    [&quot;Country data Ruminiya&quot;] = 900,
    [&quot;Country data Serbiya&quot;] = 900,
    [&quot;Country data SWE&quot;] = 900,
    [&quot;Chexiya-stub&quot;] = 800,
    [&quot;Cite report&quot;] = 800,
    [&quot;Convinfobox/pri2&quot;] = 800,
    [&quot;Country data ARG&quot;] = 800,
    [&quot;Country data BEL&quot;] = 800,
    [&quot;Country data Birlashgan Arab Amirliklari&quot;] = 800,
    [&quot;Country data DEN&quot;] = 800,
    [&quot;Country data HUN&quot;] = 800,
    [&quot;Country data IND&quot;] = 800,
    [&quot;Country data Jazoir&quot;] = 800,
    [&quot;Country data Malayziya&quot;] = 800,
    [&quot;Country data Marokash&quot;] = 800,
    [&quot;Country data Meksika&quot;] = 800,
    [&quot;Country data Ozarbayjon&quot;] = 800,
    [&quot;Country data POL&quot;] = 800,
    [&quot;Country data Qatar&quot;] = 800,
    [&quot;Country data THA&quot;] = 800,
    [&quot;Country data Tojikiston&quot;] = 800,
    [&quot;Country data Xorvatiya&quot;] = 800,
    [&quot;CAN&quot;] = 700,
    [&quot;Cher departamenti kommunalari&quot;] = 700,
    [&quot;Citation needed&quot;] = 700,
    [&quot;Country alias&quot;] = 700,
    [&quot;Country data Aisne&quot;] = 700,
    [&quot;Country data AUT&quot;] = 700,
    [&quot;Country data Belarus&quot;] = 700,
    [&quot;Country data CRO&quot;] = 700,
    [&quot;Country data CZE&quot;] = 700,
    [&quot;Country data Gonkong&quot;] = 700,
    [&quot;Country data Gruziya&quot;] = 700,
    [&quot;Country data Iraq&quot;] = 700,
    [&quot;Country data Isroil&quot;] = 700,
    [&quot;Country data Moselle&quot;] = 700,
    [&quot;Country data Qirgʻiziston&quot;] = 700,
    [&quot;Country data Scotland&quot;] = 700,
    [&quot;Country data Turkmaniston&quot;] = 700,
    [&quot;Country data UKR&quot;] = 700,
    [&quot;Country data Xitoy Taypeyi&quot;] = 700,
    [&quot;Country data Yangi Zelandiya&quot;] = 700,
    [&quot;Modul:Country alias&quot;] = 700,
    [&quot;Modul:Country alias/data&quot;] = 700,
    [&quot;Colombia-geo-stub&quot;] = 600,
    [&quot;Color box&quot;] = 600,
    [&quot;Commons cat&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Argentina&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Australia&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Brazil&quot;] = 600,
    [&quot;Country data BUL&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Chili&quot;] = 600,
    [&quot;Country data China&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Dordogne&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Doubs&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Haute-Garonne&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Iordaniya&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Irlandiya&quot;] = 600,
    [&quot;Country data IRN&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Italy&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Janubiy Afrika Respublikasi&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Marne&quot;] = 600,
    [&quot;Country data MAS&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Meurthe-et-Moselle&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Misr&quot;] = 600,
    [&quot;Country data NOR&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Singapur&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Sloveniya&quot;] = 600,
    [&quot;Country data Spain&quot;] = 600,
    [&quot;Country data SUI&quot;] = 600,
    [&quot;Country data TPE&quot;] = 600,
    [&quot;Country data TUR&quot;] = 600,
    [&quot;Country showdata&quot;] = 600,
    [&quot;CHN&quot;] = 500,
    [&quot;Code&quot;] = 500,
    [&quot;Country data Armaniston&quot;] = 500,
    [&quot;Country data Burkina Faso&quot;] = 500,
    [&quot;Country data Estoniya&quot;] = 500,
    [&quot;Country data Eure&quot;] = 500,
    [&quot;Country data FIN&quot;] = 500,
    [&quot;Country data GBR&quot;] = 500,
    [&quot;Country data Gironde&quot;] = 500,
    [&quot;Country data GRE&quot;] = 500,
    [&quot;Country data Haute-Saône&quot;] = 500,
    [&quot;Country data KAZ&quot;] = 500,
    [&quot;Country data KSA&quot;] = 500,
    [&quot;Country data Latviya&quot;] = 500,
    [&quot;Country data Litva&quot;] = 500,
    [&quot;Country data Orne&quot;] = 500,
    [&quot;Country data Peru&quot;] = 500,
    [&quot;Country data QAT&quot;] = 500,
    [&quot;Country data Russia&quot;] = 500,
    [&quot;Country data SRB&quot;] = 500,
    [&quot;Country data Suriya&quot;] = 500,
    [&quot;Country data UAE&quot;] = 500,
    [&quot;Country data United States&quot;] = 500,
    [&quot;Country data Urugvay&quot;] = 500,
}</text>
      <sha1>sh85xk9apan41w3drwibquoz0a1rxxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ibrohim Al-Faqi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>908024</id>
    <revision>
      <id>6272607</id>
      <parentid>5988057</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7373" sha1="48zewmlxo7byjmbvne48ur37bxn5xar" xml:space="preserve">'''Ibrohim Al-Faqi''' yoki '''Ibrohim Elfiki''' (1950-yil 5-avgust — 2012-yil 10-fevral) inson taraqqiyoti va neyro-lingvistik dasturlash boʻyicha mutaxassis, Kanada Inson taraqqiyoti oʻquv markazining bosh direktori va ''Ibrohim Elfiky International Enterprises Inc'' asoschisi hisoblanadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Ibrahim Elfiky » About &amp; Contact Us|url=http://ibrahimelfiky.com/about-contact-us/|qaralgan sana=August 2, 2020|ish=ibrahimelfiky.com|arxivsana=2021-06-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210621065041/http://ibrahimelfiky.com/about-contact-us/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Nagy|ism=Salma|sana=October 1, 2019|sarlavha=المركز الكندي للتنمية البشرية|url=https://mattn.com.sa/blog/المركز-الكندي-للتنمية-البشرية/|qaralgan sana=August 2, 2020|ish=متن|til=ar}}{{Oʻlikhavola|date=mart 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=|ism=|sana=|sarlavha=IBRAHIM ELFIKY INTERNATIONAL ENTERPRISES INC. on The Open Database Of The Corporate World|url=https://opencorporates.com/companies/ca/3625770|arxivurl=|arxivsana=|qaralgan sana=August 3, 2020|ish=opencorporates.com}}&lt;/ref&gt;.

{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Ibrohim Al-Faqi|portret=|tavallud sanasi={{Birth date|1950|08|05}}|tavallud joyi=[[Iskandariya]], [[Misr]]|vafot sanasi={{Death date and age|2012|02|10|1950|08|05}}|vafot joyi=[[Qohira]]|fuqaroligi=[[Canada]], [[Misr]]|bilimi=|kasbi=Biznesmen, muallif, motivatsion maʼruzachi|sayt={{url|http://ibrahimelfiky.com}}}}
[[Category:Articles with hCards]]

== Biografiyasi ==
Ibrohim Muhammad El-Said Elfiki Misrning Iskandariya shahrida tugʻilgan. U [[Stol tennisi|stol tennischisi]] va koʻp yillar davomida Misr stol tennisi ligasi chempioni boʻlib, 1969-yilda Myunxenda oʻtkazilgan stol tennisi boʻyicha jahon chempionatida Misr sharafini himoya qilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Ibrahim Elfiky portraits|url=http://www.stars-portraits.com/en/star/ibrahim-elfiky.html|qaralgan sana=August 3, 2020|ish=Stars Portraits|til=en|arxivsana=2023-02-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230206141933/http://www.stars-portraits.com/en/star/ibrahim-elfiky.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=|ism=|sana=|sarlavha=Dr.Ibrahim Al-Faqi - A propos de l'auteur - Orientica.com|url=https://www.orientica.com/-DrIbrahim-Al-Faqi-mp3-audio-ecouter-Cours-Conferences-p6217-.html|arxivurl=|arxivsana=|qaralgan sana=August 3, 2020|ish=www.orientica.com}}&lt;/ref&gt;. Amal Atiye bilan turmush qurgan va Nensi va Nermin ismli ikki qizi bor&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=|ism=|sana=|sarlavha=Ibrahim Elfiky In Biographical Summaries of Notable People|url=https://www.myheritage.com/research/record-10182-2631106/ibrahim-elfiky-in-biographical-summaries-of-notable-people|arxivurl=|arxivsana=|qaralgan sana=August 3, 2020|ish=www.myheritage.com}}&lt;/ref&gt;.

Oʻzining professional hayotida u Helnan Palestine Hotel Alexandria mehmonxonasida mehmondoʻstlik sanoati boʻlimi direktori lavozimiga koʻtarilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Ibrahim Elfiky – A Legend In Human Development|url=http://www.arabstruth.com/ERA.aspx?Id=93&amp;TId=19|qaralgan sana=August 3, 2020|ish=www.arabstruth.com|arxivsana=2023-02-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230206140430/http://www.arabstruth.com/ERA.aspx?Id=93&amp;TId=19}}&lt;/ref&gt;. U menejment bo‘yicha o‘qish uchun Kanadaga ko‘chib oʻtgan va u yerda idish yuvuvchi, restoranda qorovul, mehmonxonada yuk tashuvchi bo‘lib ishlagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=|ism=|sana=February 1, 2019|sarlavha=AlJazeera Docs: وثائقي: ابراهيم الفقي.. بائع الأمل|url=https://doc.aljazeera.net/portrait/إبراهيم-الفقي-صانع-أمل-أم-بائع-وهم؟/|arxivurl=|arxivsana=|qaralgan sana=August 3, 2020|ish=الجزيرة الوثائقية|til=ar}}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=غليون|ism=ياسر سليمان أبو|sarlavha=لا كرامة لعصامي في وطنه.. إبراهيم الفقي نموذجا|url=https://www.aljazeera.net/blogs/2017/12/11/لا-كرامة-لعصامي-في-وطنه-إبراهيم-الفقي|qaralgan sana=August 3, 2020|ish=www.aljazeera.net|til=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=|ism=|sana=|sarlavha=Ibrahim Elfiki Biography by taha Djouahra – Prezi|url=https://prezi.com/xfgdet3km86c/untitled-prezi/|arxivurl=|arxivsana=|qaralgan sana=August 3, 2020|ish=prezi.com|til=en}}&lt;/ref&gt;.

== Bibliografiyasi ==
U oʻz maʼruzalarida koʻrinadigan va audio koʻplab kontentga ega va oʻnlab kitoblar yozgan, ulardan baʼzilari ingliz, fransuz, [[Kurd tili|kurd]] va [[Indonez tili|indonez]] tillariga tarjima qilingan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=إبراهيم الفقي|url=https://www.abjjad.com/author/1975418880/%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%8A|qaralgan sana=August 2, 2020|ish=www.abjjad.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Figure 8.5. Around 13% of people report experiencing more negative than positive feelings|doi=10.1787/888934081777}}&lt;/ref&gt;.

Uning baʼzi kitoblari:

* Muvaffaqiyatning 10 ta kaliti
* Muvaffaqiyat va boylik sari yoʻl
* Sotish mahorati yoʻlida: yakuniy savdo qoʻllanmasi
* Mukammallik yoʻli
* Zoʻriqishsiz hayot
* Qobiliyatlaringizni uygʻoting va kelajagingizni yarating
* Muvaffaqiyatli shaxsiy sirlar
* Hayotingizni boshqaring: yanada muvaffaqiyatli va baxtli boʻlish
* Neyro-lingvistik dasturlash va cheksiz aloqa kuchi
* Muvaffaqiyatli menejerlarning 12 ta kaliti

== Vafoti ==
2012-yil 10-fevral, juma kuni ertalab Ibrohim Elfikiy, uning singlisi va xonadonida yong‘in chiqqandan keyin o‘lik holda topilgan. Yong‘in Ibrohim al-Faqiy nomidagi Inson taraqqiyoti markazining uchinchi qavatida boshlangan va Al-Faqiyga tegishli bo‘lgan va unda yashovchi mulkning qolgan qavatlarini qamrab olgan, bu esa Elfikiy va uning singlisi Favqiyah Muhammad Elfikiyning o‘limiga sabab bo‘lgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Ibrahim El-Fiky, Egyptian self-help guru, dies in fire – Politics – Egypt|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/34150/Egypt/Politics-/Ibrahim-ElFiky,-Egyptian-selfhelp-guru,-dies-in-fi.aspx|qaralgan sana=August 2, 2020|ish=Ahram Online|til=en|arxivsana=2022-11-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221129200356/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/34150/Egypt/Politics-/Ibrahim-ElFiky,-Egyptian-selfhelp-guru,-dies-in-fi.aspx}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Mourning Ibrahim Elfiky|url=https://www.masress.com/en/egyptiangazette/23194|qaralgan sana=August 3, 2020|ish=Masress}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=News|ism=Morocco World|sana=March 3, 2012|sarlavha=Ibrahim Elfiky, Jalal Amir, and Whitney Houston: when the world loses exceptional people|url=https://www.moroccoworldnews.com/2012/03/29923/imrahim-elfiky-jalal-amir-and-whitney-houston-when-the-world-loses-exceptional-people/|qaralgan sana=August 3, 2020|ish=Morocco World News|til=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Arabstoday|ism=Arabstoday Egyptian Thinker Dead at 62|sana=|sarlavha=Ibrahim El-Fiky dies in fire|url=https://www.arabstoday.net/en/485/ibrahim-el-fiky-dies-in-fire|arxivurl=|arxivsana=|qaralgan sana=August 3, 2020|ish=www.arabstodayen|til=ar-aa}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==

[[Turkum:2012-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1950-yilda tugʻilganlar]]
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;</text>
      <sha1>48zewmlxo7byjmbvne48ur37bxn5xar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Indoneziyada turizm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>914845</id>
    <revision>
      <id>6272726</id>
      <parentid>5919930</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T16:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34051" sha1="q6pakt1o6rqc3okcktkl3jf3qzhrjey" xml:space="preserve">[[File:PIAYNEMO.jpg|thumb|right|[[Raja Ampat]]dagi [[Piaynemo karst arxipelagi]]]]
'''Indoneziyada turizm''' —  &lt;nowiki/&gt;[[Indoneziya]] [[iqtisodiyot]]ining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Indoneziya jahon turizm sanoati boʻyicha 20-oʻrinni egallaydi. Shuningdek, dunyoda eng tez rivojlanayotgan turizm [[reyting]]ida toʻqqizinchi, [[Osiyo]]da uchinchi va [[Janubi-Sharqiy Osiyo]]da esa yetakchi [[davlat]] hisoblanadi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=http://www.thejakartapost.com/news/2018/10/23/indonesian-tourism-set-to-beat-thailand-in-5-years.html|title=Indonesian tourism set to beat Thailand in 5 years|newspaper=The Jakarta Post}}&lt;/ref&gt;. 2018-yilda [[Denpasar]], [[Jakarta]] va [[Batam]] shaharlari mos ravishda 32,7%, 29,2% va 23,3% ni qayd etib, turizm yoʻnalishida eng tez rivojlanayotgan 10 ta shaharlar roʻyxatiga kiritilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://properti.kompas.com/read/2019/09/26/181134521/denpasar-jakarta-dan-batam-top-ten-pertumbuhan-turis-terbesar-dunia |title=Denpasar, Jakarta, dan Batam, Top Ten Pertumbuhan Turis Terbesar Dunia |author=Hilda B Alexander |date=26-sentabr 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. 2019-yilda Indoneziyaga 16,1 million xorijiy turistlar tashrif buyurdi. Bu koʻrsatkich 2018-yilga nisbatan 1,9% ga koʻpdir&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.thejakartapost.com/news/2020/02/03/indonesia-welcomes-16-1m-foreign-tourists-in-2019-coronavirus-clouds-tourism-outlook.html|title=Indonesia welcomes 16.1m foreign tourists in 2019, coronavirus clouds tourism outlook}}&lt;/ref&gt;. Indoneziyaga keladigan turistlarning 5 taligini [[Singapur]], [[Malayziya]], [[Xitoy]], [[Avstraliya]] va [[Yaponiya]] egallaydi&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/news/2018/10/23/indonesian-tourism-set-to-beat-thailand-in-5-years.html|title=Indonesian tourism set to beat Thailand in 5 years|newspaper=The Jakarta Post}}&lt;/ref&gt;.

Bu Indoneziyaning 2017-yildagi 4,2 indeks ball bilan 136 mamlakat ichida 42-oʻrinni egallaganidan ikki bosqichga yaxshilanishdir&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=http://reports.weforum.org/travel-and-tourism-competitiveness-report-2017/ranking/|title=Ranking|work=Travel and Tourism Competitiveness Report 2017|access-date=16-noyabr 2017-yil|language=inglizcha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TTCI&quot;&gt;{{veb manbasi|title = Index Results—The Travel &amp; Tourism Competitiveness Index Ranking 2017| publisher = World Economic Forum |url =http://www3.weforum.org/docs/WEF_TTCR_2017_web_0401.pdf |access-date = 29-iyun 2017-yil |archive-url = https://web.archive.org/web/20170411220536/http://www3.weforum.org/docs/WEF_TTCR_2017_web_0401.pdf |archive-date = 11-aprel 2017-yil |url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Indoneziya juda yaxshi turizm salohiyatiga ega (9-oʻrin). Mamlakat tabiiy va madaniy [[resurs]]lar boʻyicha ham ancha yaxshi koʻrsatkichlarga ega (17-oʻrin). Biroq, mamlakat [[infratuzilma]] indeksi boʻyicha ancha past ball olgan (75-oʻrin), chunki turistik xizmat koʻrsatishning ayrim sohalari rivojlanmagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Travel and Tourism Competitiveness Report 2015 – Indonesia|url=http://reports.weforum.org/travel-and-tourism-competitiveness-report-2015/economies/#economy=IDN|website=weforum.org|access-date=25 September 2016}}&lt;/ref&gt;.

== Umumiy ==
[[Tabiat]] va [[madaniyat]] Indoneziya turizmining asosiy tarkibiy qismlaridir. Mamlakatda 17508 ta [[orol]]lardan tarkib topgan yirik [[arxipelag]] mavjud va ulardan 6000 tasida aholi yashaydi&lt;ref name=&quot;cia_ina&quot;&gt;{{veb manbasi |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/indonesia/ |title=Indonesia |publisher=CIA |work=The World Factbook |year=2006 |access-date=19-mart 2010-yil |arxivsana=2021-04-13 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210413004319/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/indonesia }}&lt;/ref&gt;. Indoneziyada dunyodagi eng uzun 54176 km uzunlikdagi [[qirgʻoq chizigʻi]] mavjud&lt;ref name=&quot;cia_shoreline&quot;&gt;{{veb manbasi|title=Field Listing – Coastline |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004524/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html |url-status=dead |archive-date=13-iyun 2007-yil |publisher=CIA |work=The World Factbook |year=2006 |access-date=19-mart 2010-yil}}&lt;/ref&gt;. [[Bali]]dagi [[plyaj]]lar, [[Sharqiy Yava]]dagi [[Bromo togʻi]], [[Toba koʻli]] va [[Sumatra]]dagi turli [[milliy bogʻ]]lar mashhur diqqatga sazovor joylardir&lt;ref name=&quot;travelperi_top_attractions&quot;&gt;{{veb manbasi|title=Top attractions in Indonesia|url=https://travelperi.com/places-to-visit-in-indonesia/|access-date=15 January 2019|website=TravelPeri}}&lt;/ref&gt;. Ushbu tabiiy diqqatga sazovor joylar Indoneziyaning tarixi va etnik xilma-xilligini aks ettiruvchi boy madaniy meros hisoblanadi. Mamlakatning turli hududlarida 719 ta [[til]] qoʻllanadi&lt;ref name=&quot;ethnologue_languages&quot;&gt;{{veb manbasi|title=Ethnologue – Languages of the World – Languages of Indonesia|url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=ID|publisher=Lewis, M. Paul (ed.). Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version|year=2009 |access-date=19-sentabr 2010-yil}}&lt;/ref&gt;.

Indoneziyada turizm faoliyati [[Indoneziya turizm vazirligi]] tomonidan nazorat qilinadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|publisher=official website|url=http://www.budpar.go.id/indexprofil.php|title=Indonesian Ministry of Culture and Tourism|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100827033015/http://www.budpar.go.id/indexprofil.php/|archive-date=27 August 2010|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;. Xalqaro turistik kompaniyalari asosan [[oq]] [[qum]]li [[plyaj]]lar hamda ochiq osmon ostidagi madaniy obyektlarga investitsiya kiritmoqda. Asosiy investitsiya kiritiladigan manzillar qatoriga, [[Bali]] orolidagi plyajlar va mehmonxonalarni misol keltirish mumkin&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Investment in Bali hotels |url=https://aviatorbali.com/ |accessdate=4-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Statistikalar ==
[[File:Tourism in Indonesia.svg|thumb|Indoneziyaga tashrif buyuradigan xorijiy turistlarning soni]]
=== Indoneziyaga keladigan TOP 20 turistlarning davlatlari&lt;ref name=BPS2016&gt;{{veb manbasi
 |url        = https://www.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/1394
 |archive-url = https://wayback.archive-it.org/all/20151113153848/http://www.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/1394
 |url-status   = dead
 |archive-date = November 13, 2015
 |title      = Arrivals of International Visitor to Indonesia by Nationality, 2011–2014
 |access-date = March 25, 2020
 |publisher  = Statistics Indonesia (Badan Pusat Statistik)
 |language   = id
}}&lt;/ref&gt; ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Oʻrin||Mamlakat||2019 || 2018 || 2017 || 2016 || 2015 || 2014 || 2013 || 2012 || 2011
|-
|1|| {{flagcountry|Malaysia}} ||2,980,753 || 2,503,344 || 1,238,276 || 1,225,458 || 1,431,728 || 1,418,256 || 1,380,686 || 1,269,089 || 1,173,351
|-
|2|| {{flagcountry|China}} ||2,072,079 || 2,139,161 || 1,972,405 || 1,452,971 || 1,249,091 || 1,052,705 || 858,140 || 726,088 || 594,997
|-
|3|| {{flagcountry|Singapore}} ||1,934,445 || 1,768,744 || 1,512,813 || 1,472,767 || 1,594,102 || 1,559,044 || 1,432,060 || 1,324,706 || 1,324,839
|-
|4|| {{flagcountry|Australia}} ||1,386,803 || 1,301,478 || 1,188,449 || 1,198,033 || 1,090,025 || 1,145,576 || 983,911 || 952,717 || 933,376
|-
|5|| {{flagcountry|East Timor}} ||1,178,381 || 1,762,442 || 960,026 || 956,874 || 921,657 || 873,258 || 769,697 || 719,996 || 668,139
|-
|6|| {{flagcountry|India}} ||657,300 || 595,636 || 485,314 || 376,802 || 306,960 || 267,082 || 231,266 || 196,983 || 181,791
|-
|7|| {{flagcountry|Japan}} ||519,623 || 530,573 || 538,334 || 513,297 || 528,606 || 505,175 || 497,399 || 463,486 || 423,113
|-
|8|| {{flagcountry|United States}} ||457,832 || 387,856 || 331,132 || 296,183 || 269,062 || 246,397 || 236,375 || 217,599 || 203,205
|-
|9|| {{flagcountry|United Kingdom}} ||397,624 || 392,112 || 361,197 || 328,882 || 286,806 || 244,594 || 236,794 || 219,726 || 201,221
|-
|10|| {{flagcountry|South Korea}} ||388,316 || 358,885 || 378,769 || 343,887 || 375,586 || 352,004 || 351,154 || 328,989 || 320,596
|-
|11|| {{flagcountry|France}} ||283,814 || 287,917 || 268,989 || 250,921 || 208,679 || 208,537 || 201,917 || 184,273 || 171,736
|-
|12|| {{flagcountry|Germany}} ||277,653 || 274,166 || 260,586 || 231,694 || 201,202 || 184,463 || 173,470 || 158,212 || 149,110
|-
|13|| {{flagcountry|Philippines}} ||260,980 || 217,874 || 162,726 || 149,490 || 267,700 || 248,182 || 247,573 || 236,866 || 210,029
|-
|14|| {{flagcountry|Netherlands}} ||215,287 || 209,978 || 205,844 || 195,463 || 172,371 || 168,494 || 161,402 || 152,749 || 163,268
|-
|15|| {{flagcountry|Taiwan}} ||207,490 || 208,317 || 211,489 || 209,369 || 223,478 || 220,328 || 247,146 || 217,708 || 228,922
|-
|16|| {{flagcountry|Russia}} ||158,943 || 125,728 || 110,529 || 80,514 || 65,705 || 88,775 || 82,863 || 76,584 || 78,531
|-
|17|| {{flagcountry|Saudi Arabia}} ||157,512 || 165,912 || 166,111 || 186,654 || 160,696 || 147,074 || 150,247 || 144,584 || 140,579
|-
|18|| {{flagcountry|New Zealand}} ||149,010 || 128,366 || 106,914 || 102,776 || 98,861 || 94,735 || 91,144 || 88,489 || 87,233
|-
|19|| {{flagcountry|Thailand}} ||136,699 || 124,153 || 106,510 || 98,864 || 93,590 || 95,195 || 92,549 || 93,642 || 90,167
|-
|20|| {{flagcountry|Canada}} ||103,616 || 97,908 || 96,139 || 94,178 || 91,437 || 88,157 || 85,478 || 84,369 || 82,641
|-
! colspan=2 | Umumiy ||16,106,954|| 15,810,305 || 14,039,799 || 11,519,275 || 10,406,759 || 9,435,411 || 8,802,129 || 8,044,462 || 7,649,731
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;centre&quot; style=&quot;font-size: 100%; float:right&quot;
|-
!colspan=9|Indoneziya turizm statistikasi&lt;ref name=&quot;BPS1&quot;&gt;{{veb manbasi| title = Rata-rata Lama Tinggal Wisatawan Mancanegara Menurut Negara Tempat Tinggal, 2002–2014 (Hari)| publisher = Statistics Indonesia (Badan Pusat Statistik)| language = indonezcha| url = http://www.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/1389| archive-url = https://wayback.archive-it.org/all/20151113153755/http://www.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/1389| url-status = dead| archive-date = 13-noyabr 2015-yil| access-date = 25-avgust 2015-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;merdeka.com&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.merdeka.com/uang/satu-tahun-8-juta-wisatawan-serbu-indonesia.html|title=Satu tahun, 8 juta wisatawan serbu Indonesia|author=Harwanto Bimo Pratomo|date=1-fevral 2013-yil|work=merdeka.com|access-date=11-iyun 2015-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;budpar.go.id&quot;&gt;{{veb manbasi|title = Visitor Arrivals to Indonesia 2001–2009|year = 2009|publisher = Ministry of Culture and Tourism, Republic of Indonesia|url = http://www.budpar.go.id/page.php?ic=621&amp;id=180|access-date = 19 September 2010|url-status = dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20110721120843/http://www.budpar.go.id/page.php?ic=621&amp;id=180|archive-date = 21 July 2011|df = dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi | title = Number of Foreign Tourist Arrivals to Indonesia by Entrance, 1997–2016 | work = Statistics Indonesia (Badan Pusat Statistik) | url = https://www.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/1387 | archive-url = https://wayback.archive-it.org/all/20151113153738/http://www.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/1387 | url-status = dead | archive-date = 13-noyabr 2015-yil | access-date = 5-sentabr 2017-yil }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi | title = Average Length Of Stay By Country Of Residence 2002–2015 (Days) | work = Statistics Indonesia (Badan Pusat Statistik) | url = https://www.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/1389 | archive-url = https://wayback.archive-it.org/all/20151113153755/http://www.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/1389 | url-status = dead | archive-date = 13-noyabr 2015-yil | access-date = 5-sentabr 2017-yil }}&lt;/ref&gt;
|-
! Yil !! width=&quot;100&quot; |Xalqaro turistar soni
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2000 || 5,064,217
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2001 || 5,153,620
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2002 || 5,033 400
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2003 || 4,467,021
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2004 || 5,321,165
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2005 || 5,002,101
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2006 || 4,871,351
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2007 || 5,505,759
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2008 || 6,429,027
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2009 || 6,452,259
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2010 || 7,002,944
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2011 || 7,649,731
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2012 || 8,044,462
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2013 || 8,802,129
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2014 || 9,435,411
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2015 || 10,406,759
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2016 || 11,519,275
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2017 || 14,039,799
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2018 || 15,810,305
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2019 || 16,106,954
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2020 || 4,052,923
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2021 || 1,557,530
|- style=&quot;background:white;&quot; align=&quot;centre&quot;
| 2022 || 5,471,277
|}
[[Indoneziyaning Markaziy statistika agentligi]] tomonidan belgilangan eng mashhur sayyohlik shaharlari oʻntaligiga [[Bali]], [[Gʻarbiy Yava]], [[Markaziy Yava]], [[Sharqiy Yava]], [[Jakarta]], [[Shimoliy Sumatra]], [[Lampung]], [[Janubiy Sulavesi]], [[Janubiy Sumatra]], [[Banten]] va [[Gʻarbiy Sumatra]] shaharlari kirgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.antaranews.com/en/news/71168/time-for-n-maluku-to-become-tourist-destination|title=Time for N. Maluku to become tourist destination|website=Antaranews.com|access-date=11-iyun 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Mahalliy sayyohlarning eng koʻp oqimi [[Iyd al-Fitr|Ramazon hayiti]]ga toʻgʻri keladi. Bu vaqt ichida transport vositalarida sayyohlardan qoʻshimcha haq olinadi.

2000-yildan beri har yili mamlakatga oʻrtacha 5 million xorijiy sayyoh tashrif buyuradi. Ular kuniga oʻrtacha 100 [[AQSh dollari]] sarflaydi. Turistlarning tashrifi o'rtacha 9-12 kunni tashkil qilib, umumiy hisobda Indoneziya bundan 4,6 milliard AQSh dollari miqdorida daromad oladi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thejakartapost.com/news/2014/06/03/chinese-tourists-overtake-australian-arrivals.html |title=Chinese tourists overtake Australian arrivals |author=Nadya Natahadibrata |date=3 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;stat_nat&quot;&gt;{{cite press release|title=Visitor Arrivals to Indonesia by Nationality and Country of Residence Year 2005 |publisher=Minister of Culture and Tourism |year=2005 |url=http://www.budpar.go.id/filedata/180_353-NatCor2005.pdf }}{{dead link|date=May 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;.

2012-yilda [[Jahon sayohat va turizm Kengashi|Jahon sayohat va turizm kengashi]] tomonidan berilgan maʼlumotlariga koʻra, turizm Indoneziya [[YaIM]]ning 8,9 foizini tashkil etdi. Indoneziyadagi barcha aholining qariyb 8% qismi turizm sektorlarida faoliyat olib boradi.&lt;ref name=&quot;stat 2006&quot;&gt;[http://wttc.org/site_media/uploads/downloads/indonesia2013_1.pdf Indonesia Travel &amp; Tourism Economic Impact 2013] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131111122800/http://wttc.org/site_media/uploads/downloads/indonesia2013_1.pdf|date=11-noyabr 2013-yil}}. World Travel &amp; Tourism Council. Retrieved 11 November 2013.&lt;/ref&gt;.

== Eko-turizm ==
[[File:Ngaraisianok.jpg|thumb|right|[[Gʻarbiy Sumatra]]dagi [[Sianok Kanyoni]]]]
=== Milliy bogʻlari ===
[[File:Yuli Seperi Komodo TNKomodo-1.jpg|thumb|[[Komodo milliy bogʻi]]]]
1817-yilda tashkil etilgan [[Bogor botanika bogʻlari]] va 1862-yilda tashkil etilgan [[Cibodas botanika bogʻ]]lari [[Osiyo]]dagi eng qadimgi botanika bogʻlaridan.

Indoneziyada 54 ta [[milliy bogʻ]]lar mavjud boʻlib, ulardan 6 tasi [[YuNESKO|jahon madaniy merosi roʻyxati]]ga kiritilgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Indonesia's national parks |url=https://www.lonelyplanet.com/articles/best-national-parks-indonesia |accessdate=3-iyul 2023-yil |date=08.004.2022}}&lt;/ref&gt;:
# [[Gunung Leyzer milliy bogʻi]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Gunung Leuser national park |url=https://www.sumatra-ecotravel.com/about-us/where-we-are/gunung-leuser-national-park/ |accessdate=3-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
# [[Kerinci Seblat milliy bogʻi]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Kerince Seblat national park |url=https://www.tripadvisor.com/Attraction_Review-g2301784-d6607681-Reviews-Kerinci_Seblat_National_Park-West_Sumatra_Sumatra.html |accessdate=3-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
# [[Bukit Barisan Selatan milliy bogʻi]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Bukit Barisan national park |url=https://peakvisor.com/park/bukit-barisan-selatan-national-park.html |accessdate=3-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
# [[Lorens milliy bogʻi]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Lorentz national park |url=https://whc.unesco.org/en/list/955/ |accessdate=3-iyul 2023-yil |publisher=UNESCO international organisation}}&lt;/ref&gt;
# [[Komodo milliy bogʻi]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Komodo national park |url=https://whc.unesco.org/en/list/609/ |accessdate=3-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;
# [[Ujung Kulon milliy bogʻi]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Ujung Kulon national park |url=https://www.indonesia.travel/gb/en/destinations/java/ujung-kulon-national-park |accessdate=3-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;

[[File:ORANGUTAN SUMATRA.jpg|thumb|right|[[Sumatra]] [[orangutan]]i]]
[[Sumatra fillari]], [[Sumatra yoʻlbarslari]], [[Sumatra karkidonlari]], [[Yavan karkidonlari]] va [[orangutan]]lar kabi koʻplab mahalliy turlar yoʻqolib ketish xavfi ostida qoʻriqxonalarda saqanmoqda&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Komodo Dragon|url=http://www.nature.ca/notebooks/English/komodo.htm|publisher=Canadian Museum of Nature|access-date=17 September 2006 |archive-url =https://web.archive.org/web/20060902101736/http://www.nature.ca/notebooks/English/komodo.htm |archive-date = 2 September 2006}}&lt;/ref&gt;. [[Sumatra orangutani]]ni [[Bukit Lavang qoʻrixonasi]]da, [[Bornean]] [[orangutan]]ini esa [[Kalimantan]]ning markaziy qismidagi [[Tanjung Puting milliy bogʻi]]da tomosha qilish qilish mumkin. Dunyodagi eng katta gul [[Raffleziya arnoldi]] va eng baland gul [[Titan arumni]]ni Sumatrada topish mumkin&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Wallacea|last=Whitten|first=Tony|url=http://www.biodiversityscience.org/publications/hotspots/Wallacea.html|publisher=Biodiversity International|access-date=17 September 2006|display-authors=etal|arxivsana=2012-04-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120419014108/http://www.biodiversityscience.org/publications/hotspots/Wallacea.html}}&lt;/ref&gt;.

=== Vulqonlar ===
[[File:Mount Bromo, Java, Indonesia.jpg|thumb|[[Sharqiy Java]]dagi [[Bromo togʻi]]]]
Indoneziyaning koʻpgina togʻlar yonbag'rilarida [[daryo]]lar mavjud. Vulqonli togʻlar xavfli boʻlsa-da, ular asosiy turistik joylarga aylangan. Indoneziyaning ikkinchi eng baland vulqoni sharqdagi [[Lombok]] hisoblanadi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=LombokVolocanoe |url=https://lombokvolcano.com/ |accessdate=3-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. Mashhur faol [[vulqon]]lar Sharqiy Yava provinsiyasidagi balandligi 2329 metr boʻlgan Bromo togʻi boʻlib, uning krater atrofidagi manzarali vulqon [[choʻl]]i mavjud&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Mount Bromo sunrise in Indonesia |url=https://theworldtravelguy.com/mount-bromo-sunrise-indonesia-volcano-crater-tour/ |accessdate=3-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Madaniy turizm ==
[[File:Warna warni Banten.jpg|thumb|[[Bali]] boy madaniyatga ega, [[Hindu festivali]]]]
Indoneziya aholisi 1300 dan ortiq [[etnik guruh]]dan iborat&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bps.go.id/news/2015/11/18/127/mengulik-data-suku-di-indonesia.html|title=Mengulik Data Suku di Indonesia|publisher=[[Statistics Indonesia|Badan Pusat Statistik]]|access-date=12-fevral 2020-yil|date=18-noyabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Indoneziyada turli xil mahalliy anʼanalar saqlanib qolgan. [[Janubiy Sulavesi]]dagi mahalliy [[Toraja etnik guruhi]] garchi aksariyati hozirda [[xristian|nasroniy]] bo'lsa-da, an'analari animistik ta'sirga uchragan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=The Discourse of Souls in Tana Toraja (Indonesia): Indigenous Notions and Christian Conceptions |url=https://www.jstor.org/stable/3773545 |accessdate=3-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. 

Indoneziyaning aksariyat yirik shaharlarida davlatga qarashli [[muzey]]lar mavjud, ularning aksariyati omma uchun ochiq. 

=== Qadimgi hind va buddist ibodatxonalari ===
[[File:Borobudur temple panorama.jpg|thumb|right|[[Borobudur ibodatxonasi]]ning yuqori qismi]]
IV asrdan XV asrgacha [[hinduizm]] va [[buddizm]] Indoneziya madaniyatini shakllantirgan. VIII asrda [[Sailendra sulolasi]] davrida qurilgan yaxshi saqlanib qolgan buddistlar ziyoratgohi [[Markaziy Java]]dagi [[Borobudur]] ibodatxonasidir&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Borobudur Temple Compounds |url=https://whc.unesco.org/en/list/592/ |accessdate=3-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. [[Qoʻngʻiroq|Qoʻngʻiroq shakli]]dagi jihozlar bilan bezatilgan ulkan tosh Buddaning hikoyalari va taʼlimotlari haqida hikoya qiluvchi barelyeflar bilan bezatilgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=History of Borobudur Temple |url=https://study.com/academy/lesson/what-is-borobudur-temple-definition-history-facts.html |accessdate=3-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== Islom ===
[[File:Meuseujid Raya Baiturrahman .jpg|thumb|right|[[Baiturrahmon masjidi]]]]
[[Islom]] dini Indoneziya madaniyatiga katta hissa qoʻshgan. [[2006-yil]] holatiga koʻra, [[Indoneziya aholisi]]ning 88 foizini [[musulmon]]lar tashkil qilgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|author=Meidyatama Suryodiningrat|title=Who are the Indonesian?|url=http://www.thejakartapost.com/community/ina3.asp|newspaper=The Jakarta Post|access-date=24-avgust 2006-yil |archive-url =https://web.archive.org/web/20060719233353/http://www.thejakartapost.com/community/ina3.asp |archive-date = 19-iyul 2006-yil}}&lt;/ref&gt;. Indoneziyaning masjidlariga hamda [[maqbara]]lariga tashrif buyuruvchi barcha uchun kiyinish qoidalari joriy qilingan.

[[File:Great mosque in Medan cropped.jpg|thumb|right|[[Mavr]], [[Mugʻal]] va [[ispan]] meʼmorchiligi asosida barpo etilgan [[Medan Katta masjidi]]]]
Indoneziyaning koʻpgina yirik shaharlarida tarixiy va monumental Masjidi Agung (Katta masjid) mavjud boʻlib, ular shaharning diqqatga sazovor joyi va turistik diqqatga sazovor joylariga hisoblanadi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Agung Demak Masjidi |url=https://uz.tierient.com/masjid-agung-demak/ |accessdate=3-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. [[Istiqlol masjidi]], [[Jakarta]], Indoneziya milliy masjidlari Jakartaning asosiy diqqatga sazovor joyi va sayyohlik maskani hisoblanadi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=A symbol of Religious Tolerance |url=https://www.indonesia.travel/gb/en/destinations/java/dki-jakarta/the-grand-istiqlal-mosque |accessdate=3-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Dam olish va shahar turizmi ==
=== Xarid qilish ===
[[File:Bandung Factory Outlet.jpg|thumb|[[Bandung]] shahridagi savdo majmuasi]]
Dunyoga Indoneziya toʻqimachilik va [[moda]] mahsulotlarining yaxshi sifati bilan mashhur. Balida koʻplab savdo markazlari mavjud, masalan, Kuta savdo markazi va Galeria nusa dua kabi savdo markazlari.

=== Koʻngilochar istirohat bogʻlari ===
[[File:Halilintar.jpg|thumb|right|[[Jakarta]]dagi istirohat bogʻlaridan biri]]
[[Attraksion]]lari mavjud istirohat bogʻlari, indoneziyalik [[oila]]lar hordiq chiqarishlari uchun qulay joydir. [[Dunia fantasi]] nomli istirohat bogʻi Disneylend uslubida yaratilgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Trans studio Makassar |url=https://www.indonesia-tourism.com/south-sulawesi/trans_studio.html |accessdate=3-iyul 2023-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== Gastronomik turizm ===
[[File:Bali cuisine.jpg|thumb|right|Bali taomlari]]
Indoneziya boy va xilma-xil [[oshxona]] anʼanalariga ega davlatlardan biridir&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.cnngo.com/explorations/eat/readers-choice-worlds-50-most-delicious-foods-012321|title=World's 50 best foods: Readers' picks – CNN Travel|work=CNN Travel|access-date=11-iyun 2015-yil|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111184944/http://www.cnngo.com/explorations/eat/readers-choice-worlds-50-most-delicious-foods-012321|archive-date=11 November 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;. Indoneziya oshxonasi [[mintaqa]]ga qarab juda farq qiladi va turli xil [[anʼana]]larga ega&lt;ref name=&quot;epicurina&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.epicurina.com/|title=Epicurina Indonesia|website=Epicurina.com|access-date=23-avgust 2017-yil|arxivsana=2017-08-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170823205443/http://www.epicurina.com/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;epicurina&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;belindo&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.belindo.com/default.aspx?navid=84|title=Indonesian food – Belindo|website=Belindo.com|access-date=23-avgust 2017-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203133735/http://www.belindo.com/indonesia/indonesian-food/84|archive-date=3 February 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=http://www.cuisinenet.com/glossary/indon.html |title=Indonesian Cuisine |publisher=Diner's Digest |access-date=11-iyul 2010-yil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110409014335/http://www.cuisinenet.com/glossary/indon.html |archive-date=9-aprel 2011-yil |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;. Kokos sutiga boy Minangkabau oshxonasidan tortib, [[Papua]] va [[Ambon]] oshxonasining Okeaniya dengiz mahsulotlari taomlarigacha Indoneziyaning oshxonasining xilma-xilligini bilish mumkin.

== Viza qoidalari ==
Quyidagi 170 ta davlat&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.imigrasi.go.id/index.php/berita/berita-utama/996-169-negara-resmi-dibebaskan-dari-visa-untuk-kunjungan-ke-indonesia|title=169 Negara Resmi Dibebaskan dari Visa untuk Kunjungan ke Indonesia|last=Humas|website=Imigrasi.go.id|access-date=23-avgust 2017-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326102626/http://www.imigrasi.go.id/index.php/berita/berita-utama/996-169-negara-resmi-dibebaskan-dari-visa-untuk-kunjungan-ke-indonesia|archive-date=26 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[pasport]]iga ega turistlar Indoneziyaga 30 kun davomida vizasiz kirishlari va qolishlari mumkin&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.antaranews.com/en/news/100865/president-jokowi-signs-decree-for-visa-free-facility-for-75-countries|title=President Jokowi signs decree for visa-free facility for 75 countries|website=Antaranews.com|access-date=23-avgust 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://setkab.go.id/warga-dari-75-negara-ini-bebas-lakukan-kunjungan-wisata-ke-indonesia-tanpa-visa/|title=Warga Dari 75 Negara Ini Bebas Lakukan Kunjungan Wisata Ke Indonesia Tanpa Visa|website=Setkab.go.id|access-date=23-avgust 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=http://www.kemlu.go.id/Pages/ServiceDisplay.aspx?IDP=5&amp;IDP2=23&amp;Name=ConsularService&amp;l=id |title=Kementerian Luar Negeri - Fasilitas Bebas Visa (Untuk Paspor Biasa/Hijau) |access-date=8-noyabr 2015-yil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130312073707/http://www.kemlu.go.id/Pages/ServiceDisplay.aspx?IDP=5&amp;IDP2=23&amp;Name=ConsularService&amp;l=id |archive-date=12-mart 2013-yil |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Timatic&gt;{{veb manbasi|title=Visa and Health|url=https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?FullText=1&amp;COUNTRY=ID&amp;SECTION=VI&amp;SUBSECTION=00&amp;user=KLMB2C&amp;subuser=KLMB2C|archive-url=https://archive.today/20140314210711/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?FullText=1&amp;COUNTRY=ID&amp;SECTION=VI&amp;SUBSECTION=00&amp;user=KLMB2C&amp;subuser=KLMB2C|url-status=dead|archive-date=14 March 2014|work=[[Timatic]]|publisher=[[IATA]]|access-date=7-oktabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt;.
{|style=&quot;border-radius:1em; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); background-color: white; border: 1px solid white; padding: 5px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|
* {{flagcountry|Algeria}}
* {{flagcountry|Angola}}
* {{flagcountry|Argentina}}
* {{flagcountry|Austria}}
* {{flagcountry|Azerbaijan}}
* {{flagcountry|Bahrain}}
* {{flagcountry|Belarus}}
* {{flagcountry|Belgium}}
* {{flagcountry|Brunei}}
* {{flagcountry|Bulgaria}}
* {{flagcountry|Cambodia}}
* {{flagcountry|Canada}}
* {{flagcountry|Chile}}
* {{flagcountry|China}}
* {{flagcountry|Croatia}}
* {{flagcountry|Cyprus}}
* {{flagcountry|Czech Republic}}
* {{flagcountry|Denmark}}
|valign=top|
* {{flagcountry|Dominica}}
* {{flagcountry|Ecuador}}
* {{flagcountry|Egypt}}
* {{flagcountry|Estonia}}
* {{flagcountry|Fiji}}
* {{flagcountry|Finland}}
* {{flagcountry|France}}
* {{flagcountry|Germany}}
* {{flagcountry|Ghana}}
* {{flagcountry|Greece}}
* {{flag|Hong Kong}}
* {{flagcountry|Hungary}}
* {{flagcountry|Iceland}}
* {{flagcountry|India}}
* {{flagcountry|Ireland}}
* {{flagcountry|Italy}}
* {{flagcountry|Japan}}
* {{flagcountry|Jordan}}
|valign=top|
* {{flagcountry|Kazakhstan}}
* {{flagcountry|Kuwait}}
* {{flagcountry|Kyrgyzstan}}
* {{flagcountry|Laos}}
* {{flagcountry|Latvia}}
* {{flagcountry|Lebanon}}
* {{flagcountry|Liechtenstein}}
* {{flagcountry|Lithuania}}
* {{flagcountry|Luxembourg}}
* {{flag|Macau}}
* {{flagcountry|Malaysia}}
* {{flagcountry|Maldives}}
* {{flagcountry|Malta}}
* {{flagcountry|Mexico}}
* {{flagcountry|Monaco}}
* {{flagcountry|Morocco}}
* {{flagcountry|Myanmar}}
* {{flagcountry|Netherlands}}
|valign=top|
* {{flagcountry|New Zealand}}
* {{flagcountry|Norway}}
* {{flagcountry|Oman}}
* {{flagcountry|Panama}}
* {{flagcountry|Papua New Guinea}}
* {{flagcountry|Peru}}
* {{flagcountry|Philippines}}
* {{flagcountry|Poland}}
* {{flagcountry|Portugal}}
* {{flagcountry|Qatar}}
* {{flagcountry|Romania}}
* {{flagcountry|Russia}}
* {{flagcountry|San Marino}}
* {{flagcountry|Saudi Arabia}}
* {{flagcountry|Seychelles}}
* {{flagcountry|Singapore}}
* {{flagcountry|Slovakia}}
* {{flagcountry|Slovenia}}
|valign=top|
* {{flagcountry|South Africa}}
* {{flagcountry|South Korea}}
* {{flagcountry|Spain}}
* {{flagcountry|Sri Lanka}}
* {{flagcountry|Suriname}}
* {{flagcountry|Sweden}}
* {{flagcountry|Switzerland}}
* {{flagcountry|Taiwan}}
* {{flagcountry|Tanzania}}
* {{flagcountry|Thailand}}
* {{flagcountry|Sharqiy Timor}}
* {{flagcountry|Tunisia}}
* {{flagcountry|Turkey}}
* {{flagcountry|United Arab Emirates}}
* {{flagcountry|United Kingdom}}
* {{flagcountry|United States}}
* {{flagcountry|Vatican City}}
* {{flagcountry|Venezuela}}
* {{flagcountry|Vietnam}}
|
|}
Quyidagi toʻrtta davlat fuqarolari 20 ta [[aeroport]], 23 ta [[dengiz]] [[port]]lari va Entikong [[quruqlik]] oʻtish [[chegara]]sida 35 [[AQSH dollari]] toʻlash orqali 30 kunlik muddat ichida viza olish uchun ariza topshirishlari mumkin&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=http://www.kbrisingapura.com/immigration_for_voa.php?lang=eng |title=Official Website of Indonesian Embassy in Singapore |access-date=10-noyabr 2009-yil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091211200704/http://www.kbrisingapura.com/immigration_for_voa.php?lang=eng |archive-date=11-dekabr 2009-yil |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;imigrasi.go.id&quot;&gt;{{veb manbasi |url=http://www.imigrasi.go.id/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=59&amp;func=startdown&amp;id=134 |title=Ditjen Imigrasi RI - Bhumi Pura Wira Wibhawa - M.HH-01.GR.01.06 Tahun 2010 |access-date=22-iyul 2011-yil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313031249/http://www.imigrasi.go.id/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=59&amp;func=startdown&amp;id=134 |archive-date=13-mart 2012-yil |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=http://www.thejakartaglobe.com/news/immigration-increases-visa-arrival-passport-fees/|title=Immigration Increases Visa-On-Arrival, Passport Fees|newspaper=[[Jakarta Globe]]|access-date=23-avgust 2017-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912200652/http://www.thejakartaglobe.com/news/immigration-increases-visa-arrival-passport-fees/|archive-date=12 September 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=http://www.imigrasi.go.id/phocadownloadpap/PeraturanMenteri/Tahun2015/permen%20nomor%203%20tahun%202015%20tentang%20perubahan%20keenam%20atas%20permen%20nomor%20m%20hh%2001%20gr%2001%2006%20tahun%202010%20tentang%20vksk.pdf |title=Archived copy |access-date=8-noyabr 2015-yil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924033940/http://www.imigrasi.go.id/phocadownloadpap/PeraturanMenteri/Tahun2015/permen%20nomor%203%20tahun%202015%20tentang%20perubahan%20keenam%20atas%20permen%20nomor%20m%20hh%2001%20gr%2001%2006%20tahun%202010%20tentang%20vksk.pdf |archive-date=24-sentabr 2015-yil |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=http://indonesiskaambassaden.se/visa/visa-on-arrival/ |title=Visa on Arrival &amp;#124; Indonesian Embassy |website=indonesiskaambassaden.se |access-date=14-yanvar 2022-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20121208051840/http://indonesiskaambassaden.se/visa/visa-on-arrival/ |archive-date=8-dekabr 2012-yil |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* {{flagcountry|Andorra}}
* {{flagcountry|Australia}}
* {{flagcountry|Brazil}}
* {{flagcountry|Libya}}

== Galereya ==

&lt;gallery&gt;
File:KA Padang Panjang (train).jpg|[[Singkarak koʻli]], [[Gʻarbiy Sumatra]]
File:Kelimutu 2007-07-21.jpg|[[Mount Kelimutu krater koʻli]], [[Sharqiy Nusa Tenggara]]
File:Sunrise at Eastern Pangandaran Beach.jpg|[[Pangandaran]] sohili, [[Gʻarbiy Java]]
File:Kawah Putih Lake from the viewing platform, Bandung Regency, 2014-08-21.jpg|[[Kawah Putih]], [[Gʻarbiy Java]]
File:Borobudur stupa.jpg|[[Borobudur]], [[Yogyakarta]]
File:A beautiful sunset HDR (7120762005).jpg|[[Parangtritis]] sohili, [[Yogyakarta]]
File:Beach, Tropical clouds, Gili Meno Island, Indonesia.jpg|[[Lombok]] qirgʻoqi
File:FishingKarimun.jpg|Baliq ovlash kemasi
File:Ternate Volcano view from Dodoku Ali.jpg|[[Shimoliy Maluku]]
File:Ambarawa locomotief.jpg|[[Ambarava temiryoʻl muzeyi]], [[Markaziy Java]]
File:Bajang Ratu Gate Trowulan.jpg|[[Trowulan arxeologik majumasi]], [[Sharqiy Java]]
File:Saronde Island 1.jpg|[[Saronde oroli]], [[Gorontalo]]
File:Sea Garden of BUNAKEN.jpg|[[Bunaken suvosti parki]], [[Shimoliy Sulawesi]]
File:Sungai Kahayan Palangkaraya.jpg|[[Kahayan daryosi]], [[Markaziy Kalimantan]]
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Indoneziya]] [[Turkum:Turizm]]</text>
      <sha1>q6pakt1o6rqc3okcktkl3jf3qzhrjey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jio TV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>941250</id>
    <revision>
      <id>6272819</id>
      <parentid>3757709</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T05:32:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14899" sha1="scnw0vy36qgty62h0ioeezk9x4u9yng" xml:space="preserve">
{{Websayt bilgiqutisi
| name = JioTV
| logo = Jio TV logo.svg
| logo_size = 150px
| type = {{plainlist|
[[Streaming television]]}}
| company_type = [[Digital distribution]]
| language = {{hlist|[[Bhojpuri]]|[[Hindi]]|[[English language|English]]|[[Tamil language|Tamil]]|[[Telugu language|Telugu]]|[[Malayalam]]|[[Kannada]]|[[Marathi language|Marathi]]|[[Bengali language|Bengali]]|[[Gujarati language|Gujarati]]}}
| area_served = [[India]]
| owner = [[Jio Platforms]]
| founder = [[Mukesh Ambani]]
| key_people = 
| industry = {{plainlist|
*[[Streaming media|Streaming]]
*[[Live TV]]
*[[Entertainment]]}}
| products = {{flatlist|
* [[Streaming media]] 
* [[Digital distribution]] 
}}
| services = [[Live TV]]
| parent = [[Jio Platforms]]
| url = {{url|https://www.jiotv.com/}}
| commercial = Yes
| registration = Required
| launch_date = 2016
| current_status = Active
}}

'''Jio TV''' - bu hind oqimli televizion xizmati va Hindistondagi Android ilovasi. U Reliance Industries Limited sho'ba korxonasi Jioga tegishli. Jio TV - bu jonli telekanal oqim platformasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Jio tv {{!}} Latest News on Jio-tv {{!}} Breaking Stories and Opinion Articles|url=https://www.firstpost.com/tag/jio-tv|qaralgan sana=2021-10-11|ish=Firstpost|til=en|arxivsana=27 October 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211027131046/https://www.firstpost.com/tag/jio-tv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=BBC News Gujarati partners with Jio TV app for around-the-clock streaming - Exchange4media|url=https://www.exchange4media.com/digital-news/bbc-news-gujarati-partners-with-jio-tv-app-for-around-the-clock-streaming-112195.html|qaralgan sana=2021-10-11|ish=Indian Advertising Media &amp; Marketing News – exchange4media|til=en|arxivsana=27 October 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211027131049/https://www.exchange4media.com/digital-news/bbc-news-gujarati-partners-with-jio-tv-app-for-around-the-clock-streaming-112195.html}}&lt;/ref&gt;. 1000 dan ortiq televizor tarmog'iga ega&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Updates|ism=Daily|sarlavha=Jio Tv Channels List - 820 channels On JioTv app|sana=29 November 2021|url=https://dailyupdatesplus.com/jio-tv-channels-list/|qaralgan sana=2021-12-02|til=en-US|arxivsana=2 December 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211202064311/https://dailyupdatesplus.com/jio-tv-channels-list/}}&lt;/ref&gt;.  

== Tarix ==
'''JioTV''', 2016-yilda LYF (Jio), LYF Digital Convergence Limited kompaniyasining raqamli tarmog'idan ishga tushirildi. JioTV  iste'molchilarga [[Mobil telefon|mobil telefonlari]], planshetlari, [[Laptop|noutbuklari]], ish stollari, ko'ngilochar qutilari va ulangan televizorlarida LIVE TV va Catch Up Contentni taklif qiluvchi oqimli televizion xizmati hisoblanadi.

JioTV [https://jiotv.com/ veb-versiyasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230408175517/https://www.jiotv.com/ |date=2023-04-08 }} 2017-yilning dekabrida&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=17 Dec 2017 |title=Reliance Jio Silently Introduces Web Version of JioTV |publisher=Telecom Talk |url=https://telecomtalk.info/jio-silently-introduces-web-version-of-jiotv/171552/ |url-status=live |access-date=12 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611115859/https://telecomtalk.info/jio-silently-introduces-web-version-of-jiotv/171552/ |archive-date=11 June 2020}}&lt;/ref&gt; ishga tushirilgan, biroq u ikki kundan keyin baʼzi texnik daʼvolar bilan bogʻliq muammolar tufayli olib tashlandi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=19 Dec 2017 |title=Reliance JioTV Web Version Pulled Down Due to 'Technical Litigation' Issues |publisher=Telecom Talk |url=https://telecomtalk.info/reliance-jiotv-web-version-pulled-down-due-to-technical-litigation-issues/171624/ |url-status=live |access-date=12 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211112094851/https://telecomtalk.info/reliance-jiotv-web-version-pulled-down-due-to-technical-litigation-issues/171624/ |archive-date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Kontent hamkorlari ==


&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt;JioTV Viacom18, Sony, Zee&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=Zee channels back on JioTV |publisher=EconomicsTimes |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/zee-channels-back-on-jiotv/articleshow/66140339.cms |url-status=live |access-date=9 Oct 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322124512/https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/zee-channels-back-on-jiotv/articleshow/66140339.cms |archive-date=22 March 2019}}&lt;/ref&gt;, NDTV, Times Now, TV Today Network, Turner, ABP News Network, Sun Network va [[Discovery Channel|Discovery tarmog'i]] kabi turli radio eshittirish kompaniyalari bilan hamkorlik qildi. Masalan: Business, Devotional, Ta'lim, Ko'ngilochar, Axborot-ko'ngilochar, Bolalar, Yangiliklar va Sport. JioTV-da 17 ta &quot;Jio Darshan&quot; kanali mavjud bo'lib, ular bir nechta hind ibodatxonalaridir&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24 August 2019 |title=गोविंद देवजी मंदिर के आयोजनों का सीधा प्रसारण जियो टीवी एप पर |publisher=Live Hindustan |url=https://www.livehindustan.com/national/story-govind-dev-ji-temple-live-telecast-jio-tv-app-2706104.html |url-status=live |access-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130082017/https://www.livehindustan.com/national/story-govind-dev-ji-temple-live-telecast-jio-tv-app-2706104.html |archive-date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=17 January 2020 |title=पटना के महावीर मंदिर का आज से कीजिए लाइव दर्शन, पूर्वी भारत का होगा पहला एेसा मंदिर Patna News |publisher=Jagran |url=https://www.jagran.com/bihar/patna-city-watch-live-patna-mahavir-temple-live-on-jio-tv-today-eastern-india-will-be-the-first-such-temple-19943381.html |url-status=live |access-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130082015/https://www.jagran.com/bihar/patna-city-watch-live-patna-mahavir-temple-live-on-jio-tv-today-eastern-india-will-be-the-first-such-temple-19943381.html |archive-date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=17 January 2020 |title=Now live Darshan of Lord Hanuman of Mahavir Temple, Patna on Jio TV |publisher=United News of India |url=http://www.uniindia.com/now-live-darshan-of-lord-hanuman-of-mahavir-temple-patna-on-jio-tv/east/news/1856916.html |url-status=live |access-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130085020/http://www.uniindia.com/now-live-darshan-of-lord-hanuman-of-mahavir-temple-patna-on-jio-tv/east/news/1856916.html |archive-date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt;.

JioTV&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=10 January 2018 |title=Jio TV to Broadcast 32 Government Education Channels |publisher=College Dekho |url=https://www.collegedekho.com/news/jio-tv-broadcast-government-education-channels-12243/ |url-status=live |access-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130082018/https://www.collegedekho.com/news/jio-tv-broadcast-government-education-channels-12243/ |archive-date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt; dagi 32 ta davlat taʼlim kanallari Swayam Prabha qoʻl ostidagi Inson resurslarini rivojlantirish vazirligi tomonidan boshqariladi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=10 January 2018 |title=Education channels to be available on Reliance Jio mobile app,JioTV |publisher=IndiaToday |url=https://www.indiatoday.in/education-today/news/story/educational-channels-jio-app-1131135-2018-01-10 |url-status=live |access-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130082014/https://www.indiatoday.in/education-today/news/story/educational-channels-jio-app-1131135-2018-01-10 |archive-date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt;.

2020 yil iyun oyida JioTV Assam hukumati bilan &quot;Gyan Brikshya&quot; ta'lim kanalini o'tkazish uchun bog'landi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=7 June 2020 |title=Assam's Educational Channel 'Gyan Brikshya' Available On Jio Tv |publisher=Pratidin Time |url=https://www.pratidintime.com/assams-educational-channel-gyan-brikshya-available-on-jio-tv/ |url-status=live |access-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130082016/https://www.pratidintime.com/assams-educational-channel-gyan-brikshya-available-on-jio-tv/ |archive-date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt;. 2020-yil iyul oyida JioTV [[Manipur]]&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=16 July 2020 |title=Manipur's 1st dedicated educational TV channel Lairik launched on JioTV |publisher=Eastmojo |url=https://www.eastmojo.com/manipur/2020/07/16/manipurs-1st-dedicated-educational-tv-channel-lairik-launched-on-jiotv |url-status=live |access-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130082018/https://www.eastmojo.com/manipur/2020/07/16/manipurs-1st-dedicated-educational-tv-channel-lairik-launched-on-jiotv/ |archive-date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt;, [[Maharashtra|Maxarashtra]]&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=16 July 2020 |title=Maharashtra launches 3 channels on JioTV for X, XII online learning |publisher=Times Of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/maharashtra-launches-3-channels-on-jiotv-for-x-xii-online-learning/articleshow/76806022.cms |url-status=live |access-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130082015/https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/maharashtra-launches-3-channels-on-jiotv-for-x-xii-online-learning/articleshow/76806022.cms |archive-date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=23 Jun 2020 |title=Jio TV, Sahyadri channel for online classes |publisher=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/jio-tv-sahyadri-channel-for-online-classes/story-BOjEL4WNsxBUvxa9VZwdSJ.html |url-status=live |access-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130082015/https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/jio-tv-sahyadri-channel-for-online-classes/story-BOjEL4WNsxBUvxa9VZwdSJ.html |archive-date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[Xaryana|Haryana]]&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24 June 2020 |title=Haryana govt, Reliance Jio TV enter agreement to educate 52 lakh students |publisher=LiveMint |url=https://www.livemint.com/news/india/haryana-govt-reliance-jio-tv-enter-agreement-to-educate-52-lakh-students-11592956100341.html |url-status=live |access-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130082016/https://www.livemint.com/news/india/haryana-govt-reliance-jio-tv-enter-agreement-to-educate-52-lakh-students-11592956100341.html |archive-date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt; va Telangana&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=22 July 2020 |title=T-SAT now available on Jio TV |publisher=telanganatoday |url=https://telanganatoday.com/t-sat-now-available-on-jio-tv |url-status=live |access-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130083527/https://telanganatoday.com/t-sat-now-available-on-jio-tv |archive-date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt; shtatlari hukumatlari bilan elektron darslar uchun taʼlim kanallarini translyatsiya qilish uchun hamkorlik qildi.

2022-yil dekabr oyida JioTV o‘zining super-ilova tajribasining bir qismi sifatida o‘yinlar va musiqani taqdim etgan. Shuningdek, u o'zining jonli sport tadbirlarida ko'p audio va matnli ko'rinishida qo'llab-quvvatlab kelmoqdi.

2023-yili fevral oyida KC Global Media JioTV-da Animax kanalini ishga tushirdi.

== Strategik hamkorlik ==
2020-yil noyabr - HITS kontentini JioTV platformasi orqali tarqatish uchun Rewind Network bilan hamkorlik qildi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=POPULAR TV SERVICE 'HITS' DEBUTS ON JIO ALL JIO USERS TO GET MORE ICONIC ENGLISH SHOWS ON JIOTV &amp; JIOTV+ WITH 'HITS' |publisher=hitstv |url=https://www.hitstv.com/press-releases/hits-launch-jio.php |url-status=live |access-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130082016/https://www.hitstv.com/press-releases/hits-launch-jio.php |archive-date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=27 Nov 2020 |title=Jio partners HITS for offering Hollywood content to JioTV users |publisher=EconomicsTimes |url=https://telecom.economictimes.indiatimes.com/news/jio-partners-hits-for-offering-hollywood-content-to-jiotv-users-report/79447352 |url-status=live |access-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130082015/https://telecom.economictimes.indiatimes.com/news/jio-partners-hits-for-offering-hollywood-content-to-jiotv-users-report/79447352 |archive-date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Tomoshabinlar soni ==
Hindistonning eng mashhur oqim ilovalaridan biri Reliance kompaniyasining JioTV, U 2020-yilnng mart oyida 84 million noyob tashrif buyuruvchilarni qayd etdi, bu o‘tgan yilning mart oyidagi 74 million noyob tashrif buyuruvchilardan ko‘p bo'lgan. Kompaniya ko'p millatli Reliance Industires Limited konglomeratining raqamli xizmat ko'rsatish biznesi Jio Platformsga tegishli&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=India: unique visitors Jio TV 2020|url=https://www.statista.com/statistics/1028124/india-jiotv-unique-visitors-number/|qaralgan sana=2021-10-11|ish=Statista|til=en|arxivsana=27 October 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211027132550/https://www.statista.com/statistics/1028124/india-jiotv-unique-visitors-number/}}&lt;/ref&gt;.

OTT maydoni bo'yicha Kalagato hisobotiga ko'ra, 2018-yilda JioTV 40 foiz faol foydalanuvchilarga ega bo'lgan Hotstar'dan keyin faol foydalanuvchilarning taxminan 18 foizini ko'rdi. Milliy miqyosda Hotstar va JioTV mos ravishda 30 foiz va 24 foiz bozor ulushiga ega edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.inventiva.co.in/stories/with-40-active-users-hotstar-rules-ott-space-in-india-jio-tv-grabs-2-slot-kalagato/|sarlavha=With 40% active users Hotstar rules OTT space in India, Jio TV grabs #2 slot: Kalagato|nashriyot=Kalagato|sana=21 Nov 2018|qaralgan sana=12 November 2021|arxivsana=12 November 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211112092952/https://www.inventiva.co.in/stories/with-40-active-users-hotstar-rules-ott-space-in-india-jio-tv-grabs-2-slot-kalagato/}}&lt;/ref&gt;.

JioTV 2019-yil mart oyida 74,5 million noyob tashrif buyuruvchilarni qayd etdi, bu o‘tgan yilning mart oyidagi 31,2 million noyob tashrif buyuruvchilardan ko‘p bo'ldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.statista.com/statistics/1028124/india-jiotv-unique-visitors-number/|sarlavha=Number of unique visitors on Jio TV in India 2017-2019|nashriyot=Statista|sana=16 Oct 2020|qaralgan sana=11 October 2021|arxivsana=27 October 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211027132550/https://www.statista.com/statistics/1028124/india-jiotv-unique-visitors-number/}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==

*
* ''Jio Cinema'' – pullik oqim xizmati va android ilovasi
* ''Jio Saavn'' - Musiqa oqimi xizmati mobil ilovasi

== Manbalar ==
&lt;references /&gt;

[[Turkum:Telekanallar]]</text>
      <sha1>scnw0vy36qgty62h0ioeezk9x4u9yng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jeykob Arabo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>946616</id>
    <revision>
      <id>6272815</id>
      <parentid>6126125</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T04:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21999" sha1="eq6r51nguuynshaudzll3nfyizmccii" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = Yoqub Arabov
 | portret              = 
 | tavsif               = 
 | tugʻilgan paytidagi ismi = Yakov Arabov (Jacob Arabov)
 | tavallud sanasi      = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1965|10|15}}
 | tavallud joyi        = Toshkent, [[Uzbek Soviet Socialist Republic|Uzbek SSR]], [[Soviet Union]]
 | vafot sanasi         = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --&gt;
 | vafot joyi           = 
 | kasbi                = Jewelry and watch designer
 | faoliyat_yillari     = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''Jeykob Arabo''' ('''Yoqub Arabov'''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/335332|sarlavha=Мутолаа учун. Роналду ўзбекистонлик асос солган &quot;Jacob &amp; Co&quot; компанияси соатларини тақишидан хабарингиз борми?|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230512064833/https://championat.asia/uz/news/335332|arxivsana=2023-05-12|qaralgan sana=2023-05-12}}&lt;/ref&gt; yoki '''Yakob Arabov'''&lt;ref name=&quot;worldtempus&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Ten Minutes With Jacob Arabo: Discover The Man Behind Jacob &amp; Co.|ish=WorldTempus|url=https://en.worldtempus.com/article/industry-news/people-and-interviews/jacob-et-co-ten-minutes-with-jacob-arabo-discover-the-man-behind-jacob-et-co-29132.html|qaralgan sana=20-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt; tez-tez „'''Zargar Jeykob'''“&lt;ref name=&quot;CityFileArticle&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Jacob The Jeweler And Where He Came From|url=http://www.loveandpieces.com/blogs/online-jewelry-boutique-blog/15515679-jacob-the-jeweler-and-where-he-came-from|nashriyot=Love &amp; Pieces|qaralgan sana=20-avgust 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;naturaldiamonds&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=How Jacob the Jeweler's Diamonds Helped Define Pop Culture|ish=Only Natural Diamonds|sana=29-mart 2021-yil|url=https://www.naturaldiamonds.com/style-and-innovation/how-jacob-the-jewelers-diamonds-helped-define-pop-culture/|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt; nomi bilan ham tanilgan) — Toshkent Shahrida tugʻilgan. Soatlar dizayneri, Jacob &amp;amp; Co Kompaniyasiga asos solgan va uni xalqaro hashamatli brendga aylantirdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=says|ism=Gil|sana=10-oktabr 2018-yil|sarlavha=Jacob &amp; Co – The Method Behind the Madness|url=https://monochrome-watches.com/jacob-co-the-method-behind-the-madness/|qaralgan sana=13-oktabr 2021-yil|ish=Monochrome Watches|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;. U doimiy mijozlarga aylangan mashhur kishilarni oʻziga jalb etadigan jasur dizaynlar bilan zargar sifatida boshladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Brookins|ism=Laurie|sana=27-aprel 2018-yil|sarlavha=Jacob &amp; Co. Shows Off Its Newest Treasure|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/style/jacob-shows-newest-treasure-1106501/|qaralgan sana=13-oktabr 2021-yil|ish=The Hollywood Reporter|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;.

== Hayotning boshlangʻich davri ==
Arabo [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]], [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqining]] [[Toshkent]] shahrida besh farzandning eng kichigi va yagona erkak boʻlib tugʻilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Jspace Sits Down with Jacob Arabo from Jacob &amp; Co.|nashriyot=Jspace News|ish=jspace.com|sana=9-avgust 2014-yil|url=http://www.jspace.com/news/articles/jspace-sits-down-with-jacob-arabo-from-jacob-co/7945|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140809185314/http://www.jspace.com/news/articles/jspace-sits-down-with-jacob-arabo-from-jacob-co/7945|arxivsana=2014-08-09|qaralgan sana=20-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Yoshligida u opalariga zargarlik buyumlarini tuzatishga yordam bergan&lt;ref name=&quot;worldtempus&quot;/&gt; U oʻsha paytda fotografiya kursini oʻqigan, bu unga dizayn tamoyillari haqida tushuncha bergan&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;[https://jacobandco.com/about-jacob-and-co Jacob &amp; Co]&lt;/ref&gt;..

Uning soatlarga qiziqishi 13 yoshida otasi unga dunyo vaqti soatini sovgʻa qilganida boshlangan&lt;ref name=&quot;about&quot;/&gt; Bir yil oʻtgach, u soatsozga yordam berib, yarim kunlik ish topdi. Araboning soʻzlariga koʻra, u „barcha mayda qismlar va mexanizmlarni yaxshi koʻrardi“ va „otasining harakatga nafas olish, uni yigʻish va keyin vaqtni koʻrsatish qobiliyatidan hayratda qolgan“&lt;ref name=&quot;worldtempus&quot;/&gt;

1979-yilda 14 yoshida u oilasi bilan [[New York (shahar)|Nyu-York shahriga]] hijrat qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Bruner|ism=Raisa|sarlavha=A day in the life of Jacob the Jeweler, the man behind the world's wildest jewels and watches|ish=Business Insider|sana=20-may 2016-yil|url=https://www.businessinsider.com/an-afternoon-with-jacob-the-jeweler-2016-5|qaralgan sana=20-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;... Ular Kvins shtatidagi Forest Hills shahrida yashagan va u Forest Hills oʻrta maktabida oʻqigan.

Uning otasi bir nechta ishlarda ishlagan, ammo oilasini boqish uchun pul topish qiyin edi. Oiladagi qiyinchiliklar tufayli 16 yoshida Arabo oʻrta maktabni tamomlaguncha rasmiy ta‘limni toʻxtatdi va olti oylik zargarlik kursiga oʻqishga kirdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Living|ism=Haute|sarlavha=One on one: A sparkling success|ish=Haute Living|sana=2-noyabr 2011-yil|url=https://hauteliving.com/2011/11/one-on-one-a-sparkling-success/218527/|qaralgan sana=20-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Bergstein|ism=Rachelle|sarlavha=The Founding Father of Bling. How Jacob Arabo became hip-hop's diamond king|ish=Medium|sana=16-sentabr 2016-yil|url=https://medium.com/cuepoint/the-founding-father-of-bling-6d31d01fe0de|qaralgan sana=20-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Toʻrt oydan keyin u oʻqishni tugatdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Leaders in Luxury: Jacob Arabo of Jacob &amp; Co|ish=Elite Traveler|sana=14-fevral 2020-yil|url=https://www.elitetraveler.com/leaders-in-luxury/leaders-in-luxury-jacob-arabo|qaralgan sana=20-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. U mahalliy zargarlik buyumlari ulgurji fabrikasida ish topdi, u haftasiga 125 dollar ishlab topdi. 17 yoshida u kunduzi fabrikada ishlaganda yotoqxonasida tunda oʻz buyumlarini loyihalashtirardi&lt;ref name=&quot;about&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jspace&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=Staff|ism=Jpsace|sarlavha=Jspace Sits Down with Jacob Arabo from Jacob &amp; Co.|url=http://www.jspace.com/news/articles/jspace-sits-down-with-jacob-arabo-from-jacob-co/7945|ish=Jpsace.com|qaralgan sana=8-avgust 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140809185314/http://www.jspace.com/news/articles/jspace-sits-down-with-jacob-arabo-from-jacob-co/7945|arxivsana=9 August 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyati ==
Oʻsmirlik chogʻida Jeykob Arabo [[New York (shahar)|Nyu-Yorkning]] 47-koʻchasida Olmos tumanidagi an‘anaviy zargarlik buyumlari ishlab chiqaruvchisida ishlagan va kechasi oilasining uyida oʻz dizaynidagi taqinchoqlarini yasagan. Oxir-oqibat, u vaqtinchalik ustaxonani Olmos tumanidagi doimiy zavodga koʻchirdi. Ayni paytda Arabo oltin zargarlik buyumlariga ixtisoslashgan va oʻz dizaynlarini yaratgan. Biroq, u distribyutorlar va chakana sotuvchilar uchun an‘anaviy zargarlik buyumlarini ishlab chiqarish orqali zargarlik sanoatidagi mijozlar bilan ular uchun ishlagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Bruner|ism=Raisa|sarlavha=A day in the life of Jacob the Jeweler, the man behind the world's wildest jewels and watches|ish=Business Insider|sana=20-may 2016-yil|url=https://www.businessinsider.com/an-afternoon-with-jacob-the-jeweler-2016-5|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;.

1986-yilda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=DeAcetis|ism=Joseph|sarlavha=Why Jacob &amp; Co Launched A Retail Store In The Heart Of New York City|ish=Forbes|sana=16-may 2018-yil|url=https://www.forbes.com/sites/josephdeacetis/2018/05/16/why-jacob-co-launched-a-retail-store-in-the-heart-of-nyc/|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt; 21 yoshida Arabo Diamond Quasar zargarlik kompaniyasiga asos soldi,&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Century |first=Douglas |date=15-avgust 1999-yil |title=GURU: Jacob Arabo; Quarry of Choice for Rappers' Rocks |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1999/08/15/style/guru-jacob-arabo-quarry-of-choice-for-rappers-rocks.html |access-date=13-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt; Jacob &amp;amp;amp; Co brendi ostida biznes yuritib, xususiy mijozlar uchun oʻz dizaynlarini yaratdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://hauteliving.com/2011/11/one-on-one-a-sparkling-success/218527/|sarlavha=One on One: A Sparkling Success, Jacob Arabo|sana=2-noyabr 2011-yil|ish=Haute Living Magazine|qaralgan sana=13-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. 1990-yillarning boshlariga kelib, u Nyu-Yorkning Olmos tumanida oʻz sotuv doʻkonini yaratdi. Uning innovatsion asarlari marhum reper Notorious BIGning e‘tiborini tortdi, u unga „Jeykob zargar“ laqabini berdi va uni oʻyinchi doʻstlari bilan tanishtirdi&lt;ref name=&quot;naturaldiamonds&quot;/&gt; Bu taxallus [[Jay-Z]], Nas va boshqa [[Rep|reperlarning]] rap qoʻshiqlarida ham paydo boʻlgan&lt;ref name=&quot;Jspace&quot;/&gt;

Arabo oʻyinchilar bilan maxsus dizaynlar ustida hamkorlik qila boshladi. 1990-yillarda u erkaklar uchun katta olmos taqinchoqlarini yaratgan birinchi zargarlardan biri boʻlib, bugungi kunda bu tendentsiya asosiy oqimdir&lt;ref name=&quot;naturaldiamonds&quot;/&gt;

Araboning mijozlari boʻlgan hip-hop sanʼatkorlari orasida Shon „Puffy“ Combs, [[Biz Markie]], [[Jay-Z]], [[Drake]], [[50 Cent]] va Big Shon bor edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Hip-Hop's In-Demand Jewelers' Stories of Working With Rap Stars|ish=XXL Mag|sana=27-iyul 2021-yil|url=https://www.xxlmag.com/hip-hop-jewelers-interviews/|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;.... Boshqa mijozlar orasida [[Madonna]], [[Rihanna]], [[Pharrell Williams|Farrel]], [[Elton John|Elton Jon]], [[David Beckham|Devid]] va [[Victoria Beckham|Viktoriya Bekxem]], [[Jennifer Lopez]], [[Salma Hayek|Salma Xayek]], [[Sofía Vergara|Sofiya Vergara]], [[Michael Jordan|Maykl Jordan]], [[Mariah Carey|Merayya Keri]] va Kanelo Alvares kabi taniqli sportchilar va sportchilar bor&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Jacob &amp; Co - Jacob Arabo - People and interviews|ish=WorldTempus|url=https://en.worldtempus.com/article/industry-news/people-and-interviews/jacob-et-co-jacob-arabo-14814.html|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;.

Arabo 2002-yilda „Besh vaqt zonasi“ deb nomlangan [[Kvars soati|kvarts soatlari]] kolleksiyasini yaratdi, u qalin asosiy ranglarni bir nechta vaqt mintaqasi texnologiyasi bilan birlashtirdi va erkaklar ham, ayollar ham kiydilar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=DeStefano|ism=Mike|sarlavha=Best Luxury Watch Brands in Hip-Hop: Rolex to Jacob &amp; Co|ish=Complex|sana=21-aprel 2021-yil|url=https://www.complex.com/style/best-watch-brands-hip-hop|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. [[Naomi Campbell|Naomi Kempbell]], [[Bono]], [[Angela Bassett|Anjela Bassett]], [[Derek Jeter]] va boshqa mashhurlar kollektsiyadan soatlar kiygan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Fashion - Five Time Zone Watch, Jacob &amp; Co.|ish=Luxury Watches Online|sana=6-avgust 2015-yil|url=https://www.luxurywatchesonlinesuk.com/fashion-five-time-zone-watch-jacob-co/|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil|arxivsana=2021-10-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211026202632/https://www.luxurywatchesonlinesuk.com/fashion-five-time-zone-watch-jacob-co/}}&lt;/ref&gt;. Besh vaqt zonasi soatining xususiyatlaridan biri uning almashtiriladigan ramkasi boʻlib, unda zanglamaydigan poʻlatdan yasalgan ramka olmos bilan qoplangan ramka bilan almashtirilishi mumkin. Soat juda moslashtirilgan edi va Arabo oʻz mijozlari uchun soatning bir nechta versiyasini yaratdi, shu jumladan oʻzining xayriya tashkiloti va dizayneri Virjil Abloh uchun [[Leonardo DiCaprio|Leonardo Di Kaprio]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Customizing Time: The Art of the Personalized Watch|ish=WatchTime - USA's No.1 Watch Magazine|sana=27-sentabr 2021-yil|url=https://www.watchtime.com/featured/customizing-time-the-art-of-the-personalized-watch/|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Li|ism=Nicolaus|sarlavha=8 Drops You Don't Want to Miss This Week|ish=HYPEBEAST|sana=22-oktabr 2020-yil|url=https://hypebeast.com/2020/10/supreme-fall-winter-2020-week-9-release-list|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Jacob &amp; Co. - Luxury on 57th Street - Retail|ish=WorldTempus|url=https://en.worldtempus.com/article/industry-news/retail/jacob-et-co-luxury-on-57th-street-17401.html|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;.

Arabo 2004-yilda Olmos tumanidan 57-koʻcha va Park Ave manzilida joylashgan kondan ilhomlangan flagman butikiga koʻchib oʻtdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Jacob &amp; Co.|ish=NYMag.com|sana=19-noyabr 2018-yil|url=http://nymag.com/listings/stores/jacob-and-co/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181119012107/http://nymag.com/listings/stores/jacob-and-co/|arxivsana=2018-11-19|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Ahern|ism=Kaitlin|sana=|sarlavha=Jacob Arabo - The Style Interview|url=http://nyluxury.com/article/jacob-arabo-jeweler-interview#.VBV5OhY8MTu|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140903113448/http://nyluxury.com/article/jacob-arabo-jeweler-interview#.VAb8_Pj7RhE|arxivsana=3 Sep 2014|qaralgan sana=14-sentabr 2014-yil|ish=nyluxury.com|nashriyot=Davler Media Group LLC}}&lt;/ref&gt;.

Arabo 2006-yilda u va boshqalar qora mafiya oilasi uchun giyohvand moddalardan olingan daromaddan 270 million dollarni yuvish maqsadida til biriktirganlikda ayblanib hibsga olingan edi. Oxir-oqibat, bu ayblovlar olib tashlandi va 2008-yil iyun oyida Arabo federal prokurorlar bilan tuzgan kelishuvning bir qismi sifatida yozuvlarni soxtalashtirish va yolgʻon bayonotlar berishda kamroq ayblovni tan oldi. Sudya Yoqubni federal qamoqxonada 2,5 yillik qamoq jazosiga hukm qildi va uni AQSh hukumatiga musodara sifatida 50 000 dollar jarima va qoʻshimchasiga 2 000 000 dollar toʻlashga majbur qildi&lt;ref&gt;[https://www.cbsnews.com/news/jacob-the-jeweler-jailed/ CBS News].&lt;/ref&gt;.

2007-yilda Arabo [[Shveysariya|Shveysariyaning]] [[Jeneva]] shahrida Jacob &amp; Co. SA kompaniyasiga asos soldi va oʻzining birinchi yuqori soat ishlab chiqaruvchi soati Kventinni taqdim etdi. Bu vertikal turbillon va 31 kunlik quvvat zaxirasiga ega boʻlgan birinchi soat boʻlib, oʻsha paytda dunyodagi eng uzun quvvat zaxirasi edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.hautetime.com/the-game-changer-jacob-co-quenttin-watch/1974/|sarlavha=The Game Changer: Jacob &amp; Co. Quenttin Watch|ism=Ariel|muallif=Adams|sana=22-noyabr 2010-yil|ish=Haute Time}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://monochrome-watches.com/jacob-co/|sarlavha=Jacob &amp; Co}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Forster|ism=Jack|sarlavha=Jacob Arabo And Luca Soprana On The Jacob &amp; Co. Astronomia Tourbillon, A Tiny, Glittering Cosmos For Your Wrist (video)|ish=Hodinkee|sana=30-avgust 2016-yil|url=https://www.hodinkee.com/articles/jacob-and-co-astronomia-tourbillon-jacob-arabo-luca-soprana|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. 2007-yil oktyabr oyida Arabo hujjatlarni soxtalashtirish va tergovchilarga yolgʻon gapirishda ayblangan. 2008-yil iyun oyida u 30 oyga ozodlikdan mahrum etishh bilan hukm qilindi va 2010-yil aprel oyida ozod qilindi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Jacob The Jeweler Released From Prison, Sent To Halfway House|ish=Ballerstatus.com|sana=6-aprel 2010-yil|url=https://www.ballerstatus.com/2010/04/06/jacob-the-jeweler-released-from-prison-sent-to-halfway-house/|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2013-yilda Arabo dunyoning 24 ta shahrida vaqtni koʻrsatish uchun patentlangan toʻliq mexanik split-flap tizimidan foydalanadigan ikki vaqt zonasi boʻlgan Epic SF24 soatini yaratdi. Aeroport va poyezd terminallaridagi eski split-flap taxtasidan ilhomlanib, bu kabi tizim mexanik soatlarda birinchi marta ishlatilgan edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Markl|ism=Xavier|sarlavha=Jacob &amp; Co. Epic SF24 - A Different (and Spectacular) Take on the Traveller's Watch|ish=Monochrome Watches|sana=6-sentabr 2018-yil|url=https://monochrome-watches.com/jacob-co-epic-sf24-a-different-and-spectacular-take-on-the-travellers-watch/|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;.

Arabo kompaniyasining Jacob &amp; Co. kompaniyasi 2013-yilda Baselworld 2013 da taqdim etilgan samoviy mavzudagi Astronomia Tourbillonni chiqardi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Jacob &amp; Co. - Ten Minutes With Jacob Arabo: Discover The Man Behind Jacob &amp; Co. - Top watch brand CEOs|ish=WorldTempus|url=https://en.worldtempus.com/article/industry-news/people-and-interviews/jacob-et-co-ten-minutes-with-jacob-arabo-discover-the-man-behind-jacob-et-co-29132.html|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. 2016-yilga kelib, Astronomia Tourbillonning 99 ta takrorlanishi amalga oshirildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Jacob &amp; Co. - 30 years of ground-breaking watches - Innovation and technology|ish=WorldTempus|url=https://en.worldtempus.com/article/watches/innovation-and-technology/jacob-et-co-30-years-of-ground-breaking-watches-22607.html|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;.

2019-yilda Arabo tojni yaratish va Miss World America 2019 tanlovida hakam sifatida xizmat qilish uchun taklif qilindi. Toj 18 karatlik oq oltindan ishlangan va 164 karatlik Kolumbiya zumradlari va 95 karatlik olmoslar bilan bezatilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Miss World America 2019 Crown is Designed by Jacob &amp; Co – Miss World America|ish=Miss World America – Beauty with a purpose|sana=18-iyun 2019-yil|url=https://missworldamerica.com/miss-world-america-2019-crown-designed-by-jacob-and-co/|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil|arxivsana=2022-05-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220503212050/https://missworldamerica.com/miss-world-america-2019-crown-designed-by-jacob-and-co/}}&lt;/ref&gt;.

== Jurnal xususiyatlari ==
Arabo 2016-yilda „Revolution“ soat jurnalida „Qirol boʻladigan odam“ nomli muqova hikoyasida tasvirlangan&lt;ref&gt;[https://jacobandco.com/news/revolution Revolution]&lt;/ref&gt;. U shuningdek, ''GMT'' soat jurnalida 2018-yilda „Jacob &amp; Co.: ajoyib horologiya“ nomli hikoyasida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Jacob &amp; Co: spectacular horlogy – Great Magazine of Timepieces|ish=Great Magazine of Timepieces – Magazine of the 12th art|sana=26-oktabr 2021-yil|url=https://www.gmtmag.com/en/nouveaute-en-n-en/xxl-2/jacob-co-spectacular-horlogy.html|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Televideniye ==
Arabo shuningdek, 2019-yil Vox va [[Netflix]] hujjatli telekoʻrsatuvi Explained — Diamonds da paydo boʻldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=&quot;Explained&quot; Diamonds (TV Episode 2019) - Full Cast &amp; Crew|ish=IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt11356968/fullcredits|qaralgan sana=26-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Mukofotlar ==
Jacob &amp; Co.ning „Dunyo sizniki“ soati 2006-yilda Sayohat + Boʻsh vaqt dizayn mukofoti sovrindori boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.dexigner.com/news/6933|sarlavha=Travel + Leisure Magazine Names Winners of Second Annual Design Awards|muallif=Levent Ozler|nashriyot=Dexigner|qaralgan sana=16-fevral 2006-yil|arxivsana=27-iyun 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180627173643/https://www.dexigner.com/news/6933}}&lt;/ref&gt;.

== Ommaviy madaniyatda ==
Arabo 2004-yilda ''Def Jam: Fight For NY'' videooʻyinida tasvirlangan boʻlib, unda oʻyinchilarning xip-xop qahramonlari zargar Jeykobdan zargarlik buyumlarini sotib olishlari mumkin boʻlgan naqd pul topish uchun raqobatlashadilar&lt;ref name=&quot;Jspace&quot;/&gt;

Shuningdek, u koʻngilochar industriyada oʻzining noyob zargarlik buyumlarining dizayni bilan yaxshi tanilgan va bir nechta [[Hip hop|xip-xop]] qoʻshiqlarida „Jeykob zargar“ yoki shunchaki „Jakob“ sifatida tilga olinadi&lt;ref name=&quot;CityFileArticle&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://genius.com/search?q=%22jacob%20the%20jeweler%22|nashriyot=[[Genius (vebsayt)|Genius]]|sarlavha=Genius Lyrics: Jacob the Jeweler|qaralgan sana=24-dekabr 2019-yil}}&lt;/ref&gt;..
{{Quote|text=I went to ''Jacob'' an hour after I got my advance / I just wanted to shine.|source=&quot;[[Touch the Sky (Kanye West qoʻshigʻi)|Touch the Sky]]&quot;|sign=[[Kanye West]]}}{{Quote|text=I took you outta ''Jacob'''s in clusters / Busters, they wanted to rush us / Love the way you sparkle when the sun touch ya.|source=&quot;[[Girl's Best Friend]]&quot;|sign=[[Jay-Z]]}}{{Quote|text=Take her to the diamond district, introduce her to ''Jacob'' / Tell her if she like me she should keep me icey.|source=&quot;Get in My Car&quot;|sign=[[50 Cent]]}}{{Quote|text=''Jacob the Jeweler'', baubles, [[Lorraine Schwartz]], oughta do / It's big balling baby, when I'm courting you.|source=&quot;[[Upgrade U]]&quot;|sign=[[Beyoncé]] ft. [[Jay-Z]]}}{{Quote|text=[[The Notorious B.I.G.|Big]] was the first one that had it / Now ''Jacob the Jeweler'' benefit from my habits.|source=&quot;First Chain&quot;|sign=[[Big Sean]]}}{{Quote|text=And we 'bout to hit ''Jacob the Jeweler'' / So I can be like Slick Rick, and rule ya / Dr. Martin Louis the King, Junior.|source=&quot;[[Live Fast, Die Young (qoʻshiq)|Live Fast, Die Young]]&quot;|sign=[[Kanye West]]}}{{Quote|Turnin' Jacob to a dentist|source=&quot;Mazel Tov&quot;|sign=[[A$AP Ferg]]}}

2020-yilda Arabo reper Dreykning „When To Say When &amp; Chicago Freestyle“ klipida kamo rolini oʻynadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.youtube.com/watch?v=0jz0GAFNNIo|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230413143846/https://www.youtube.com/watch?v=0jz0GAFNNIo|arxivsana=2023-04-13|sarlavha=Drake - When To Say When &amp; Chicago Freestyle|ish=[[YouTube]]|qaralgan sana=7-aprel 2020-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Arabo 24 yoshida turmush oʻrtogʻi Anjelaga uylandi &amp;#x2014; u ham [[Buxoro yahudiylari|buxoriyalik yahudiydir]] &amp;#x2014; Er-xotin Kvins shtatidagi Forest Hills shahrida 1999-yilda 1,17 million dollarga sotib olgan gʻishtli uyda yashaydi&lt;ref name=&quot;CityFileArticle&quot;/&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}

== Havolalar ==
{{Wikiquote|Jacob Arabo}}

* [http://www.jacobandco.com Jacob &amp; Co rasmiy veb-sayti]
* {{IMDbda kishi|1113289}}
[[Turkum:1965-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston yahudiylari]]</text>
      <sha1>eq6r51nguuynshaudzll3nfyizmccii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Igor Illarionov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>952609</id>
    <revision>
      <id>6272689</id>
      <parentid>6074467</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8954" sha1="92i14brf8903ojjucbcxtjqv2xn5p25" xml:space="preserve">{{Harbiy arbob bilgiqutisi|ism=Igor Illarionov|asl_ismi=Igor Vyacheslavovich Illarionov|birth_date=[[1913-yil]], [[25-avgust]]|tugʻilgan_joyi=[[Fargʻona]], [[Oʻzbekiston]]|vafot_sanasi=[[2008-yil]] [[27-iyun]]|vafot_joyi=[[Moskva]], [[Rossiya]]|fuqaroligi={{SSSR}}|xizmat_yillari=1941—1987|unvoni=[[File:1955arm-tu03.svg|General-polkovnik|35px]]|mukofotlari={{lenin ordeni}} {{lenin ordeni}} {{Oktyabr inqilobi ordeni}} {{Oktyabr inqilobi ordeni}} {{1-darajali Ulugʻ vatan urushi ordeni}} {{1-darajali Ulugʻ vatan urushi ordeni}} {{Mehnat Qizil Bayroq ordeni}} {{Mehnat Qizil Bayroq ordeni}} {{Mehnat Qizil Bayroq ordeni}} {{Mehnat Qizil Bayroq ordeni}} {{Qizil Yulduz ordeni}}}}

'''Igor Vyacheslavovich Illarionov''' ([[1913|1913-yil]] [[25-avgust]], [[Fargʻona|Skobelev]], [[Fargʻona viloyati (Rossiya imperiyasi)|Fargʻona viloyati]], [[Rossiya imperiyasi|Rossiya imperiyasida]] tugʻilgan&lt;ref&gt;nine [[Фергана]], [[Узбекистан]]&lt;/ref&gt; — [[2008|2008-yil]] [[27-iyun]], [[Moskva]], [[Rossiya|Rossiyada]] vafot etgan)&lt;ref&gt;[http://sm.evg-rumjantsev.ru/voen-ruk2/illarionov-iv.html Igor Vyacheslavovich Illarionov] — Kosmicheskiy memorial&lt;/ref&gt;, mudofaa sanoatining [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sovet]] tashkilotchisi, [[general-polkovnik]]. [[Fan doktori|Texnika fanlari doktori]] (1983), K. E. Tsiolkovskiy nomidagi Rossiya kosmonavtika akademiyasining faxriy aʼzosi (1994).

== Hayoti ==
Illarinov rus millatiga mansub. U Moskva elektr mashinasozlik institutiga (oʻsha paytda Moskva aloqa institutiga) oʻqishga kirdi va uni 1937-yilda Moskva aloqa muhandislari instituti talabasi sifatida tugatdi.

Urushdan oldin u Litvada ishlagan. 1940-yildan KPSS (b) aʼzosi boʻlgan.

1941-yildan Qizil Armiyada — Mogilev RVCga chaqirilgan. 1941-yil iyul oyidan [[Ulugʻ Vatan urushi (atama)|Ulugʻ Vatan urushi]] qatnashchisi, Bryansk frontida jang qilgan. Bo‘lim boshlig‘i yordamchisi Buyuk Britaniyaning BT va Bryansk frontining MV aloqalari, keyinchalik — 78-alohida Nevelsk tank brigadasining aloqa boshligʻi boʻlgan. U gʻalabani [[mayor]] unvoni bilan kutib oldi.

1945—1955-yillarda Kuntsevskiy nomidagi 304-sonli zavodda ([[Moskva radiotexnika zavodi]]) ishlagan va Moskva havo mudofaasi tizimini yaratishda ishtirok etgan.

1955—1957-yillarda Mudofaa sanoati vazirligi 4-bosh boshqarmasi bosh muhandisi boʻlgan.

1958—1965-yillarda — SSSR Vazirlar Kengashi Raisining oʻrinbosari D. F. Ustinov yordamchisi, 1965—1976-yillarda — KPSS Markaziy Komiteti kotibi D. F. Ustinov yordamchisi, 1972-yilda KPSS Markaziy Qoʻmitasining Sovet-Amerika muzokaralarini tayyorlash boʻyicha ishchi guruhi aʼzosi edi. 1976-yilda D. F. Ustinovning SSSR Mudofaa vaziri etib tayinlanishi bilan I. V. Illarionovga general-mayor unvoni berildi va u SSSR Mudofaa vazirining maxsus topshiriqlar boʻyicha yordamchisi etib tayinlandi.

1984—1987-yillarda u mudofaa vaziri Sergey Leonidovich Sokolovning yordamchisi, isteʼfoga chiqqanidan keyin esa [[Dmitriy Yazov|Dmitriy Timofeyevich Yazovning]] yordamchisi boʻlgan.

[[1987|1987-yilda]] Igor Illarionov general-polkovnik unvoni bilan ishdan boʻshatildi.

1994-yilda Illarionov K. E. Tsiolkovskiy nomidagi Rossiya kosmonavtika akademiyasining faxriy aʼzosi etib saylandi.

[[2008|2008-yil]] [[27-iyun|27-iyunda]] Igor Vyacheslavovich Illarionov hayotining soʻnggi yillarini oʻtkazgan [[Moskva|Moskvada]] vafot etdi. U Troyekurovskiy qabristoniga dafn etilgan (14-sonli hisob).

== Illarionov haqida sharhlar ==
Armiya generali [[Varennikov, Valentin Ivanovich| Valentin Ivanovich Varennikov]] oʻz xotiralarida shunday yozgan:
{{Qirqim|Matn=D. F. Ustinovning yordamchilari I. V. Illarionov va S. S. Turunov edi. Ikkalasi ham D.F. Ustinov bilan koʻp oʻn yillar davomida ishladilar, suyak iligigacha unga bagʻishlandilar va texnik masalalarni, yaʻni Ustinovning asosiy ixtisosligini yaxshi bildilar. Harbiy ishlarga kelsak... vaqt o‘tishi bilan tajribali va ilg‘or insonlar bo‘lib, ta’sis hujjatlarini o‘rganish orqali bilimlarini oshirib borishgan, albatta. Oldinga qarab, ishonch bilan aytishim mumkinki, ularning harbiy sohadagi bilimlari boshligʻinikidan ancha yuqori edi.}}&lt;blockquote class=&quot;ts-Начало_цитаты-quote&quot;&gt;Valentin Varennikov („Nepovtorimoнe“ 4-kitob)&lt;ref&gt;[http://militera.lib.ru/memo/russian/varennikov_vi01/index.html Валентин Варенников «Неповторимое», книга 4 — Militera]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== Mukofotlar ==

* 2 ta [[Lenin ordeni]] ([[1958]], [[1978]])
* 2 [[Oktabr Inqilobi ordeni|ta Oktyabr inqilobi ordeni]] ([[1973]], [[1986]])
* 4 ta [[Mehnat Qizil Bayrogʻi Ordeni|Mehnat Qizil Bayroq ordeni]] ([[1954]], [[1961]], [[1966]], [[1971]])
* 2-darajali [[Vatan urushi ordeni]] ([[1945]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie28197194/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy&amp;last_name=%D0%98%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2&amp;first_name=%D0%98%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C&amp;middle_name=%D0%92%D1%8F%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;group=all&amp;types=pamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_vpp&amp;page=1 |sarlavha=Илларионов Игорь Вячеславович, Орден Отечественной войны I степени :: Документ о награде :: Память народа |nashriyot=pamyat-naroda.ru |qaralgan sana=2020-02-28 |arxivsana=2020-02-28 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200228174929/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie28197194/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy&amp;last_name=%D0%98%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2&amp;first_name=%D0%98%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C&amp;middle_name=%D0%92%D1%8F%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;group=all&amp;types=pamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_vpp&amp;page=1 }}&lt;/ref&gt;, [[1975|1985]])
* [[Qizil Yulduz ordeni]] ([[1943]])&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie17418321/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy&amp;last_name=%D0%98%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2&amp;first_name=%D0%98%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C&amp;middle_name=%D0%92%D1%8F%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;group=all&amp;types=pamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_vpp&amp;page=1 |sarlavha=Илларионов Игорь Вячеславович, Орден Красной Звезды :: Документ о награде :: Память народа |nashriyot=pamyat-naroda.ru |qaralgan sana=2020-02-28 |arxivsana=2020-02-28 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200228174924/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie17418321/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy&amp;last_name=%D0%98%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2&amp;first_name=%D0%98%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C&amp;middle_name=%D0%92%D1%8F%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;group=all&amp;types=pamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_vpp&amp;page=1 }}&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://www.wwii-soldat.narod.ru/200/ARTICLES/BIO/illarionov_iv.htm Illarionov Igor Vyacheslavovich] — „XX asr askarlari“ sayti
* [https://web.archive.org/web/20131203040349/http://www.rtc.ru/encyk/biogr-book/09I/1123.shtml Illarionov Igor Vyacheslavovich] — Kosmonavtika entsiklopediyasi
* [http://www.biograph.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=437:illarionov-iv&amp;catid=14:airforces&amp;Itemid=29 Illarionov Igor Vyacheslavovich] — Xalqaro biografik markaz

[[Turkum:Qizil Yulduz ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari]]
[[Turkum:1-darajali Vatan urushi ordeni sovrindorlari]]
[[Turkum:Oktabr Inqilobi ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Moskvada vafot etganlar]]
[[Turkum:2008-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:27-iyunda vafot etganlar]]
[[Turkum:Fargʻonada tugʻilganlar]]
[[Turkum:1913-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:25-avgustda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>92i14brf8903ojjucbcxtjqv2xn5p25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Isgender Aznaurov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956081</id>
    <revision>
      <id>6272763</id>
      <parentid>4300361</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T19:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6364" sha1="ki3esopusu284sfyaohjkrj6ayymh91" xml:space="preserve">{{Harbiy arbob
| ismi             = Isgender Aznaurov
| asl_ismi         = 
| tasvir           =
| tasvir_tavsifi   =
| hayot_davri      = 36 yil
| laqabi           =
| taxallusi        =
| tugʻilgan_sanasi = {{Birth date|df=y|1956|8|16}}
| tugʻilgan_joyi   = [[Buxoro viloyati]], [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi]], [[SSSR]]
| vafot_sanasi     = {{death date and age|df=y|1993|4|18|1956|8|16}}
| vafot_joyi       = [[Gadabay tumani]], [[Ozarbayjon]]
| fuqaroligi       =
| qoshin_turlari   =
| xizmat_yillari   = 1992 — 1993
| unvoni           =
| qism             =
| qoʻmondonlik     =
| lavozimi         =
| jang             = Birinchi togʻli Qorabogʻ urushi
| mukofotlari      = * 1995 – [[File:Qızıl Ulduz medalı (Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı) - lent.png|50px]] Ozarbayjon Milliy Qahramoni
* 1998 – [[File:Gold Star medal of Azerbaijan.png|20px]] Oltin yulduz medali
| bilimi           = 
| otasi            =
| onasi            =   
| turmush o'rtogi   =  
| bolalari         = 
| aloqa            =
| istefoda         =
| dastxati         =
}}

'''Isgender Aznaurov''' ({{lang-az|'''İsgəndər Söhrab oğlu Aznaurov'''}}) ([[16-avgust]] [[1956-yil]], [[Buxoro viloyati]], [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi]], [[SSSR]] – [[18-aprel]] [[1993-yil]], [[Gadabay tumani]], [[Ozarbayjon]]) — [[Ozarbayjon milliy qahramoni]], Birinchi togʻli Qorabogʻ urushi ishtirokchisi&lt;ref name=&quot;helo&quot;&gt;{{cite web |url=https://mod.gov.az/az/news/semkirde-milli-qehreman-isgender-aznaurovun-xatiresi-anilib-18283.html|title= Şəmkirdə Milli Qəhrəman İsgəndər Aznaurovun xatirəsi anılıb|date= 19 April 2017 |website=Mod.gov.az|access-date= 3 October 2018 }}&lt;/ref&gt;.
==Hayoti==
Isgender Aznaurov 1956-yil 16-avgustda Buxoro viloyatining Galaosiyo qishlog‘ida mesxeti turklar oilasida tugʻilgan&lt;ref&gt;{{citation|last=|first=|year=|title=Kassanov'dan Ahıskalı Türklerin Milli Kahramanı İskender Aznaurov'un Annesine Ziyaret|url=https://www.datub.eu/kassanov-dan-ahiskali-turklerin-milli-kahramani-iskender-aznaurov-un-annesine-ziyaret-425|publisher=Dünya Ahıska Türkleri Birliği|quote=|access-date=21 December 2020|arxiv-sana=2020-12-30|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201230141010/https://www.datub.eu/kassanov-dan-ahiskali-turklerin-milli-kahramani-iskender-aznaurov-un-annesine-ziyaret-425|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|last=|first=|year=2020|title=Şehit Aznaurov'un annesi Türkiye'ye getirildi|url=https://www.ekovitrin.com/istanbul/sehit-aznaurovun-annesi-turkiyeye-getirildi-h86690.html|publisher=Ekovitrin Haber|quote=Ahıska Türklerinin milli kahramanı Şehit İskender Aznaurov’un Moskova’da yaşayan 84 yaşındaki annesi Kamile Mustafayeva, Dünya Ahıska Türkleri Birliği’nin (DATÜB) girişimleri ile Türkiye’ye getirildi.|access-date=21 December 2020|arxiv-sana=2020-09-29|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20200929173207/https://www.ekovitrin.com/istanbul/sehit-aznaurovun-annesi-turkiyeye-getirildi-h86690.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|last=|first=|year=2020|title=Ahıskalı Türkler Savaşa Hazırdır|url=https://ahiskagenclik.com/ahiskali-turkler-savasa-hazirdir|publisher=Ahıska Gençlik|quote=Onlardan biri de Azerbaycan’ Milli Kahramanı Ahıskalı Türk İskender Aznaurov’dur (Topçu İskender)|access-date=21 December 2020|archive-date=28 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628121139/https://ahiskagenclik.com/ahiskali-turkler-savasa-hazirdir|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 1963-yildan 1973-yilgacha o'rta maktabda o'qidi. Ukrainaning [[Cherkessk]] shahrida harbiy xizmatni o‘tagan. 1978-yilda Toshkent irrigatsiya va melioratsiya institutiga o‘qishga qabul qilingan va uni 1983-yilda tamomlagan. O‘qishni tugatgach, Toshkent viloyatining Ohangaron tumanida ishlagan&lt;ref name=&quot;standard&quot;&gt;{{cite web|url=http://milliqahramanlar.az/hero/40|title=AZNAUROV İSGƏNDƏR SÖHRAB oğlu|website=Milliqahramanlar.az|access-date=5 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102201747/http://www.milliqahramanlar.az/hero/40|archive-date=2 November 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 

1989-yilda O‘zbekistondagi mesxeti turklari bilan O‘zbekistonning Farg‘ona vodiysidagi mahalliy o‘zbeklar o‘rtasida tartibsizliklar boshlanganidan so‘ng yuz minglab mesxeti turklar Oʻzbekistonni tark etdi. Aksariyati, ya’ni 70 mingga yaqini Ozarbayjonga ketgan&lt;ref name=&quot;UNHCR 1999b loc=20&quot;&gt;{{Harvnb|UNHCR|1999b|loc=20}}.&lt;/ref&gt;. Aznaurovlar oilasi 1990-yilda Ozarbayjonga ko‘chib o‘tgan va Shamkir tumanidagi Kyur qishlog‘iga joylashgan&lt;ref name=&quot;helo&quot;/&gt;. 

==Harbiy xizmati==
Tog‘li Qorabog‘ mojarosi boshlanganda (1992-yilda) Aznaurov ko‘ngilli sifatida Ozarbayjon Qurolli kuchlari safiga qo‘shilgan&lt;ref name=&quot;un&quot;&gt;{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/or/13508.htm|title= 1993 UN Security Council Resolutions on Nagorno-Karabakh|website=2001-2009.state.gov|access-date= 22 November 2018 }}&lt;/ref&gt;. U armanlarning pozitsiyalariga jiddiy zarar yetkazgan va bir nechta o‘q-dori omborlarini yoʻq qilgan {{citation needed}}. 1993-yil yozidagi hujumlardan oldin Aznaurov armanlarning eng muhim qarorgohlarini qurol bilan vayron qildi. 1993-yil 18-aprelda Gadabay tumanining Orukdosh qishlog‘i atrofidagi jangda halok bo‘ldi.

Bokudagi Shahidlar xiyoboniga dafn etilgan&lt;ref name=&quot;standard&quot;/&gt;.

==Oilasi==
Aznaurov uylangan va 3 ta farzandi boʻlgan&lt;ref name=&quot;helo&quot;/&gt;.

==Mukofotlari==
Prezidentning 1995-yil 15-yanvardagi 262-son Farmoni bilan Aznaurov vafotidan keyin “Ozarbayjon Milliy Qahramoni” unvoni bilan taqdirlangan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.azerbaijans.com/content_420_en.html |title= National Heroes |website=Azerbaijans.com|access-date= 27 September 2018 }}&lt;/ref&gt;.
* 1995 – [[File:Qızıl Ulduz medalı (Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı) - lent.png|50px]] Ozarbayjon Milliy Qahramoni
* 1998 – [[File:Gold Star medal of Azerbaijan.png|20px]] Oltin yulduz medali

==Xotirlash==
Shamkir tumani Kyur qishlog‘idagi 1-umumta’lim maktabiga Isgender Aznaurov nomi berildi&lt;ref name=&quot;azertac&quot;&gt;{{cite web |url=https://azertag.az/xeber/Milli_Qehremanlara_hesr_olunmus_film_chekilmisdir-34062|title= Milli Qəhrəmanlara həsr olunmuş film çəkilmişdir|date= 25 September 2013 |website=Azertag.az|access-date= 5 October 2018 }}&lt;/ref&gt;.

==Manbalar==
{{manbalar}}</text>
      <sha1>ki3esopusu284sfyaohjkrj6ayymh91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ionlovchi nurlanishlarni qayd qilish usullari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>957752</id>
    <revision>
      <id>6272743</id>
      <parentid>5187812</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6121" sha1="bcu748vw4hp2riywuwau5fshwlsfyf9" xml:space="preserve">'''Ionlovchi nurlanishlarni qayd qilish usullari''' — [[proton]]lar, [[elektron]]lar, [[gamma-kvant]]lar va boshqa ionlashitirish qobiliyatiga ega boʻlgan nurlanishlarni qayd qilish usul va vositalarini oʻz ichiga oladi.

== Fotografik usul ==

Fotografik usul fotoemulsiyaning qorayish darajasiga asoslangan. Ionlovchi nurlanish taʼsirida fotoemulsiya tarkibidagi &lt;math&gt;AgBr&lt;/math&gt; molekulalari kumush va bromga ajraladi. Bunda [[kumush]]ning juda kichik kristallchalari hosil boʻladi va ushbu kristallchalar fotoplyonkaning qorayishiga sabab boʻladi. Qorayishning zichligi nurlanish dozasiga proporsional boʻladi. Ushbu qorayish zichligini etalon bilan solishtirish orqali plyonka tomonidan qabul qilingan nurlanish dozasi aniqlanadi.

== Kimyoviy usul ==

Kimyoviy usul baʼzi moddalarning molekulalari ionlovchi nurlanish taʼsirida turli kimyoviy birikmalar hosil qilib parchalanishiga asoslangan. Hosil boʻlgan kimyoviy birikmalarning miqdorini turli usullar bilan aniqlash mumkin. Bu usullar orasida eng sodda va qulayrogʻi yangi hosil boʻlgan modda ishtirokidagi kimyoviy reaksiya natijasida reaktiv modda rangining oʻzgarishidir. Masalan, xloroform nurlanish natijasida xlorid kislotaga parchalanadi. Xlorid kislota esa boʻyovchi modda bilan reaksiyaga kirishganda rangi oʻzgaradi. Eritma rangining oʻzgarish darajasiga qarab nurlanish dozasi oʻlchanadi.

== Lyuminessensiya usuli ==
Lyuminessensiya usuli baʼzi moddalarning ionlovchi nurlanishdan energiya toʻplay olish xususiyatiga asoslangan. Shundan soʻng ularni ultrabinafsha nurlar bilan yoritilganda oʻzlarida toʻplangan energiyani nurlanish koʻrinishida chiqaradilar. Bu nurlanishni oʻlchash orqali nurlanish dozasini hisoblash mumkin.

Hozirda lyuminessension [[dozimetriya]]da quyidagi moddalardan foydalaniladi:

* magniy va titan bilan aktivlashtirilgan litiy ftorid monokristallari
* magniy, fosfor va mis bilan aktivlashtirilgan litiy ftorid monokristallari
* marganes bilan aktivlashtirilgan alyuminofosfat shishalar
* korund monokristallari (&lt;math&gt;Al_2O_3&lt;/math&gt;)
* disproziy bilan aktivlashtirilgan magniy borat [[polikristal]]lari

== Sintilyatsion usul ==
Sintillyatsion usul radioaktiv nurlanish taʼsirida moddalarning koʻzga koʻrinadigan sohada fotonlar chiqarishiga asoslangan. Bunday moddalarga natriy yodid, kalsiy volframat, rux sulfid kabilarni misol qilib keltirish mumkin. Nurlanish taʼsirida hosil boʻlgan fotonlarni fotoelektron kuchaytirgich deb ataluvchi maxsus qurilma yordamida qayd qilinadi.

== Ionizatsion usul ==
Ionizatsion usul radioaktiv nurlanish taʼsirida biron bir izolyatsiyalangan hajmda havo yoki gazning ionlashishi roʻy berishi hodisasiga asoslangan. Agar nurlantirilayotgan hajmda [[elektr maydon]] hosil qilinsa, uning taʼsirida manfiy zaryadga ega boʻlgan elektronlar anodga qarab, musbat zaryadlangan ionlar esa katodga qarab harakatlanadi. Yaʼni elektrodlar orasida elektr toki hosil boʻladi. Bu tokni ionizatsion tok deb ataladi. Radioaktiv nurlanish intensivligi qancha katta boʻlsa ionizatsion tok qiymati ham shuncha katta boʻladi. Ionizatsion tokni oʻlchash orqali nurlanish intensivligini aniqlash mumkin. Amalda bu usul ionizatsion kameralar va gaz razryadli sanagichlarda qoʻllanadi.

=== Geyger-Myuller sanagichi ===
Gaz razryadli sanagich hisoblanadi. Uning ichiga past bosimdagi [[inert gaz]] toʻldirilgan boʻlib, bittagina yadroviy zarra tushishi natijasida gazning ionlashishi roʻy beradi. Hosil boʻlgan musbat ionlar sanagich devori — katodga, elektronlar esa sanagich ichidagi tola — anodga qarab harakatlanadi. Anodning yuzasi juda kichik boʻlgani uchun kuch chiziqlarining zichligi unda juda yuqori boʻladi. Natijada [[elektr maydon kuchlanganligi]]ning qiymati yetarli darajada katta boʻladi. Elektrodlar orasidagi potensiallar farqining kattaligi hamda gaz bosimining pastligi tufayli anodga qarab harakatlanayotgan elektronlar katta tezlanish oladi va ikkilamchi ionlashishni yuzaga keltiradi.

Yangi hosil boʻlga ionlar ham, oʻz navbatida ionizatsiyani yuzaga keltira oladigan darajada yuqori tezlikka ega boʻladi. Kuchaytirish koeffitsiyentining qiymati &lt;math&gt;10^8-10^{10}&lt;/math&gt; gacha yetishi mumkin.

Tez ortib borayotgan ionizatsiya vaqtida sanagichga yana bitta boshqa zarra kelib tushsa, u sanagich tomonidan qayd qilinmaydi.
Ushbu ikkinchi zarrani ham qayd qilish uchun ionlashish jarayoni biroz pasayishi kerak. Geyger-Myuller sanagichida ushbu ionlashish avtomatik ravishda pasaymaydi. Shu sababli unda sanagichning ichki qarshiligini orttiradigan radiotexnik sxemadan foydalaniladi. Bunday usulda ionlashishni toʻxtatish biroz sekin amalga oshadi, shu sababli sanagich keyingi zarrani qayd qilish uchun bir necha millisekund oʻtgandan keyin tayyor boʻladi.

Sanagich bitta zarrani qayd qilgandan keyin ikkinchi zarrani qayd qilishga tayyor boʻlishiga ketgan vaqt sanagichning „oʻlik vaqti“ deyiladi. Gaz razryadli sanagichlar uchun „oʻlik vaqt“ 10&lt;math&gt;^{-4}&lt;/math&gt; s ni tashkil etadi. Ikkita zarrani ketma-ket qayd qilishi uchun ketgan vaqt sanagichning ajrata olish qobiliyatini xarakterlaydi. [[Ionizatsiya]] jarayoni avtomatik ravishda pasayuvchi sanagichlarning ajratish qobiliyati &lt;math&gt;10^4&lt;/math&gt; implus/s ga teng boʻladi. Yaʼni ular bir sekund ichida 10 000 tagacha zaryadlangan zarrani qayd qilishi mumkin.

Geyger-Myuller sanagichlari har qanday koʻrinishdagi nurlanishlarni qayd qilishi mumkin, lekin, asosan elektronlarni qayd qilishda qoʻllanadi. &lt;math&gt;\gamma&lt;/math&gt;-kvantlarning ionlashtirish qobiliyati unchalik katta boʻlmaganligi tufayli ular unchalik yaxshi qayd qilinmaydi (100 tadan 1 tasi qayd qilinishi mumkin).

== Manbalar ==
* https://www.3bscientific.com/be/compteur-geiger-1002722-u111511-gamma-scout{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* https://pandia.ru/text/78/163/18877.php{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* https://de.wikipedia.org/wiki/Fricke-Dosimeter
* https://www.alliedmarketresearch.com/global-thermoluminescent-dosimeter-services-market-A06274

 {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>bcu748vw4hp2riywuwau5fshwlsfyf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ivan Milošević</title>
    <ns>0</ns>
    <id>964215</id>
    <revision>
      <id>6272777</id>
      <parentid>6076912</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T22:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6643" sha1="kw7pxv5olptz2r6exq3dfbzvttx9mvq" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi
 | ism                = Ivan Milošević
 | tasvir             = Іван Мілошевич.jpg
 | izoh               = Milošević Karpaty Lviv jamoasi tarkibida, 2010-yil
 | toʻliqism          = Ivan Milošević
 | tavallud_sana      = {{Birth date and age|1984|11|03|df=y}}
 | tavallud_joyi      = [[Čačak]], [[Serbiya]], [[Yugoslaviya]]
 | boʻyi              = 1.89 m
 | pozitsiya          = [[Himoyachi (futbol)|Himoyachi]]
 | joriyklub          = [[:en:FK Mladost Lučani|Mladost Lučani]]
 | klubraqami         = 4
 | yoshlikyillari1    = 
 | yoshlikklublari1   = 
 | yillar1            = 2002–2004
 | klublar1           = [[:en:FK Mladost Lučani|Mladost Lučani]]
 | isht1              = 58
 | gollar1            = 5
 | yillar2            = 2004–2005
 | klublar2           = [[:en:FK Radnički Beograd|Radnički Beograd]]
 | isht2              = 9
 | gollar2            = 0
 | yillar3            = 2005–2008
 | klublar3           = [[:en:FK Mladost Lučani|Mladost Lučani]]
 | isht3              = 81
 | gollar3            = 9
 | yillar4            = 2008–2013
 | klublar4           = [[:en:FC Karpaty Lviv|Karpaty Lviv]]
 | isht4              = 116
 | gollar4            = 4
 | yillar5            = 2014
 | klublar5           = [[:en:FK Napredak Kruševac|Napredak Kruševac]]
 | isht5              = 8
 | gollar5            = 0
 | yillar6            = 2014–2015
 | klublar6           = [[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]
 | isht6              = 34
 | gollar6            = 2
 | yillar7            = 2016–
 | klublar7           = [[:en:FK Mladost Lučani|Mladost Lučani]]
 | isht7              = 146
 | gollar7            = 2
 | pcupdate           = 8-iyun 2023
}}

'''Ivan Miloshević''' ({{Lang-sr-Cyrl|Иван Милошевић}}; 1984-yil 3-noyabrda tugʻilgan) — serbiyalik professional [[Futbol|futbolchi]], “Mladost Luchani” jamoasida [[Himoyachi (futbol)|himoyachi]] sifatida oʻynaydi.

== Karyera ==
Miloshevich faoliyatini 2002-yilda &quot;Mladost Luchani&quot; da boshlagan. Keyinchalik bir mavsumni Radnički Beogradda oʻtkazdi va 2005-yilda Mladost Luchaniga qaytdi. 2008-yilning yozida Miloshevich xorijga koʻchib oʻtdi va Ukrainaning &quot;Karpaty Lvov&quot; jamoasiga oʻtdi. Keyingi besh mavsumda klub uchun 130 dan ortiq rasmiy oʻyin oʻtkazdi. Keyinchalik Miloshevich oʻz vataniga qaytib keldi va 2014-yil boshida Napredak Krushevac bilan shartnoma imzoladi.

2014-yilning iyul oyida Miloshevich ikkinchi marta xorijga joʻnab ketdi va [[Oʻzbekiston Superligasi|Oʻzbekiston Ligasining]] [[Bunyodkor PFK|&quot;Bunyodkor&quot;]] klubi bilan shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.uzdaily.uz/en/post/28607 |sarlavha=Milosevic and Bekric sign contracts with Bunyodkor |nashriyot=uzdaily.com |sana=23 July 2014 |qaralgan sana=9 September 2014}}&lt;/ref&gt;.  Ular bilan ikki mavsum oʻynab, [[Futbol boʻyicha 2014-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2014]] va [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2015]]-yillarda ketma-ket [[Oʻzbekiston Kubogi|Oʻzbekiston kubogi]] finallarida magʻlub boʻldi. 2016-yil iyun oyida Miloshevich yana Mladost Luchaniga qoʻshildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.fkmladostlucani.com/index.php/component/k2/item/247 |sarlavha=Ivan Milošević ponovo u plavo-belom dresu |til=sr |nashriyot=fkmladostlucani.com |sana=4 June 2016 |qaralgan sana=19 May 2019 |arxivsana=2023-08-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230825112409/http://www.fkmladostlucani.com/index.php/component/k2/item/247 }}&lt;/ref&gt;. 

== Karyera statistikasi ==
{{Updated|8-iyun 2023}}&lt;ref&gt;{{Soccerway|36934}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Klub, mavsum va musobaqalar bo‘yicha ishtirok va gollar
! rowspan=&quot;2&quot; |Klub
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;3&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |Kuboklar
! colspan=&quot;2&quot; |Qitʼa
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
|-
!Divizion
!Ishtirok
!Gollar
!Ishtirok
!Gollar
!Ishtirok
!Gollar
!Ishtirok
!Gollar
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |Karpaty Lviv
|2008–09
|Ukraina Premyer-ligasi
|24
|0
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|25
|0
|-
|2009–10
|Ukraina Premyer-ligasi
|26
|0
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|28
|0
|-
|2010–11
|Ukraina Premyer-ligasi
|23
|1
|0
|0
|9
|0
|32
|1
|-
|2011–12
|Ukraina Premyer-ligasi
|25
|2
|3
|1
|2
|0
|30
|3
|-
|2012–13
|Ukraina Premyer-ligasi
|18
|1
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|19
|1
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!116
!4
!7
!1
!11
!0
!134
!5
|-
|Napredak Kruševac
|2013–14
|Serbiya Superligasi
|8
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|8
|0
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]
|[[Futbol boʻyicha 2014-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2014]]
|[[Oʻzbekiston Superligasi|Uzbek League]]
|12
|2
|1
|0
|0
|0
|13
|2
|-
|[[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2015]]
|[[Oʻzbekiston Superligasi]]
|22
|0
|5
|0
|5
|0
|32
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!34
!2
!6
!0
!5
!0
!45
!2
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |Mladost Lučani
|2016–17
|Serbiya Superligasi
|24
|0
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|25
|0
|-
|2017–18
|Serbiya Superligasi
|22
|0
|4
|0
|2
|0
|28
|0
|-
|2018–19
|Serbiya Superligasi
|24
|0
|5
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|29
|0
|-
|2019–20
|Serbiya Superligasi
|13
|0
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|14
|0
|-
|2020–21
|Serbiya Superligasi
|20
|1
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|21
|1
|-
|2021–22
|Serbiya Superligasi
|20
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|20
|0
|-
|2022–23
|Serbiya Superligasi
|23
|1
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|24
|1
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!146
!2
!13
!0
!2
!0
!161
!2
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Jami
!304
!8
!26
!1
!18
!0
!348
!9
|}

== Yutuqlar ==
'''Mladost Luchani'''

* Serbiya Birinchi Ligasi: 2006-07
* Serbiya kubogi: 2017-2018-yilgi ikkinchi oʻrin

* [[Oʻzbekiston Kubogi|O‘zbekiston kubogi]]: 2-o‘rin sohibi [[Futbol boʻyicha 2014-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2014]], [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2015]]

== Manbalar ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Havolalar ==
{{Commons category}}
* {{WorldFootball.net|ivan-milosevic}}

{{DEFAULTSORT:Milosevic, Ivan}}
[[Turkum:1984-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]]
[[Turkum:Serbiyalik erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Erkak futbol himoyachilari]]
[[Turkum:FK Mladost Lučani futbolchilari]]
[[Turkum:FK Radnički Beograd futbolchilari]]
[[Turkum:FC Karpaty Lviv futbolchilari]]
[[Turkum:FK Napredak Kruševac futbolchilari]]
[[Turkum:Bunyodkor klubi futbolchilari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Serbiya birinchi ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Serbiya Superligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Ukraina Premyer-ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Serbiyalik muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Ukrainadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi muhojir erkak futbolchilar]]</text>
      <sha1>kw7pxv5olptz2r6exq3dfbzvttx9mvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jazeera Airways</title>
    <ns>0</ns>
    <id>967505</id>
    <revision>
      <id>6272799</id>
      <parentid>6130219</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T02:35:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12440" sha1="kwkwjqx43h2uwxdsmskaa6efrphg745" xml:space="preserve">{{Infobox airline
| airline = Jazeera Airways
| logo = Jazeera Airways logo.svg
| logo_size = 190
| IATA = J9
| ICAO = JZR
| callsign = JAZEERA
| founded = {{start date and age|2004}}
| headquarters = Quvayt xalqaro aeroporti
| key_people = Marwan Boodai (Rais)
Rohit Ramachandran (Boshqaruv raisi)
| hubs = Quvayt xalqaro aeroporti
| fleet_size = 21
| destinations = 63
| website = [https://www.jazeeraairways.com www.jazeeraairways.com]|
| image =
| aoc =
| focus_cities =
| frequent_flyer =
| parent = Boodai Group
| num_employees =
}}

'''Jazeera Airways K. S.C''' ({{Lang-ar|طيران الجزيرة}}) [[Kuvayt|Quvaytning]] lou-koster aviakompaniyasi boʻlib, bosh ofisi Al-Farvoniya viloyatidagi Quvayt xalqaro aeroporti hududida joylashgan. U [[Oʻrta Sharq|Yaqin Sharq]], [[Nepal]], [[Pokiston]], [[Bangladesh]], [[Hindiston]], [[Shri Lanka]] va [[Yevropa]] yoʻnalishlariga muntazam parvozlarni amalga oshiradi&lt;ref name=&quot;RefJazLk&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=25 February 2021 |title=Kuwait's Jazeera Airways begins flying to Sri Lanka |publisher=Economynext |url=https://economynext.com/kuwaits-jazeera-airways-begins-flying-to-sri-lanka-79143/ |access-date=25 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=List of Destinations |url=https://www.jazeeraairways.com/en-kw/destinations |ish=JazeeraAirways.com |qaralgan sana=12 October 2021 |arxivsana=2021-10-02 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20211002024649/https://www.jazeeraairways.com/en-kw/destinations }}&lt;/ref&gt;. Asosiy bazasi Quvayt xalqaro aeroportida joylashgan. Aviakompaniya ishga tushirilgandan beri oʻsib, [[Kuvayt|Quvaytning]] ikkinchi milliy aviakompaniyasiga aylandi. Jazeera Airways Quvayt aeroportidagi eng yirik operatorlardan biri boʻlib, 2009-yil iyul oyida aeroportdagi barcha parvozlar va yoʻlovchilarining toʻrtdan biriga xizmat koʻrsatgan. Quvayt fuqaro aviatsiyasi bosh boshqarmasi tomonidan 2009-yil iyul oyida eʼlon qilingan hisobotga koʻra, Jazeera Airways bir oyda 1834 ta parvoz va qoʻnish bilan parvozlar soni boʻyicha yetakchi aviakompaniyaga aylanib, bu yoʻnalishda ikkinchi yirik aviatashuvchini 4 foizga ortda qoldirdi&lt;ref name=&quot;KSE&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.kse.com.kw/PORTAL/A/Stock/Stock.aspx?Stk=654 |sarlavha=المعلومات العامة لشركة طيران الجزيرة |qaralgan sana=16 February 2011 |sana=16 February 2010 |nashriyot=Kuwait Stock Exchange |arxivurl=https://web.archive.org/web/20091227231006/http://www.kse.com.kw/PORTAL/A/Stock/Stock.aspx?Stk=654 |arxivsana=27 December 2009}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
2004-yilda [[Kuvayt|Quvayt]] hukumati nodavlat aviakompaniya tashkil etishga ruxsat berdi, bu esa mamlakatda Quwait Airways aviakompaniyasining 50 yillik yakkahokimligiga barham berdi. 2004-yildagi 89-sonli Amirlik qarori Jazeera Airwaysni yangi erkinlik berilgan aviasanoatga kirgan birinchi aviakompaniyaga aylantirdi.

Jazeera Airways Quvaytda birlamchi ommaviy taklif (IPO) orqali oʻz kapitalini 10 million [[Quvayt dinori]] (35 million [[AQSh dollari]])ga yetkazdi. Ushbu IPOda 12 baravardan koʻproq obunalar topshirilgan. 2007-yilning 4-choragida mavjud aksiyadorlarga ikkilamchi taklif orqali kapital ikki baravarga – 20 million dinorga ($70 mln)ga oshirildi. 2009-yil may oyida aksiyalarning 10% qismining taqsimoti kompaniya kapitalini 22 mln dinor ($77 mln)ga koʻtardi.

Aviakompaniyaning 26% ga yaqin aksiyalari Boodai guruhiga affillangan ikkita kompaniyaga tegishli: Wings Finance (9%) va Boodai Projects (17%). 6-7% aksiyalar Quvaytning Iroq bosqinidan ozod etilishidan keyin tuzilgan birinchi hukumatidagi sobiq jamoat ishlari vaziriga tegishli Jasem M. al-Mousa Trading kompaniyasi tomonidan egalik qilinadi. Taxminan 17,5% ikkita koʻchmas mulk kompaniyasiga tegishli, qolganlari esa ommaviy savdolarda sotiladi&lt;ref name=&quot;KSE&quot;/&gt;.

Jazeera Airways 2005-yil 30-oktabrda oʻz faoliyatini barchasi oʻrindiqlari charmdan boʻlgan yangi [[Airbus A320]] samolyotlari parki bilan boshladi. Aviakompaniya dastlab Yaqin Sharqdagi bir qancha yoʻnalishlarga parvozlarni tashkillashtirgan.

2009-yilning 2-choragida BAA hukumati aviakompaniyadan Dubaydagi hab faoliyatini toʻxtatishni soʻradi. Bu qadam Dubayning yaqinda oʻzining lou-kosteri – [[Flydubai]] faoliyatini yoʻlga qoʻyishida yordam sifatida koʻrildi. Jazeera oʻzining Quvayt habiga eʼtibor qaratdi va ikkinchi markazni boshqa joyda ishga tushirishga harakat qilib, oʻz operatsion modelini oʻzgartirdi. 2010-yilning 2-choragiga kelib, yangi model zararli ekanligi maʼlum boʻldi, chunki Quvayt markaziga ortiqcha yuklama tushdi. Aviakompaniya rejalarini oʻzgartirdi va koʻplab oraliq parvoz bekatlarini bekor qildi va keyinchalik ijaraga beruvchiga qaytarilgan baʼzi samolyotlarni parvozlardan oldi.

== Parvoz manzillari ==
Jazeera Airways Quvaytdagi bazasidan Yaqin Sharq va Yevropa boʻylab bir qancha manzillarga uchadi. 2018-yildan boshlab kompaniya mavjud yoʻnalishlarni kengaytirdi.
[[Fayl:Jazeera_Airways,_9K-CAJ,_Airbus_A320-214_(39243847214).jpg|thumb| Jazeera Airways Airbus A320 samolyoti]]
2019-yil oktyabr oyida Jazeera Airways [[London|Londonga]] birinchi parvozni amalga oshirdi va 55 yil ichida [[Kuvayt|Quvaytdan]] [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniyaga]] birinchi marta parvozni taqdim qildi. U eng yangi A320neo samolyoti bilan London Gatvik aeroportining janubiy terminaliga parvozni amalga oshiradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.hmgaerospace.com/news/lara/jazeera-airways-launches-london-route/ |sarlavha=Jazeera Airways launches London route |qaralgan sana=29 October 2019 |ish=HMG Aerospace |sana=29 October 2019}}&lt;/ref&gt;.

2021-yil 24-fevralda aviakompaniya Shri-Lankaning Kolombo shahriga parvozlarni boshladi&lt;ref name=&quot;RefJazLk&quot;/&gt;.

== Maxsus terminal ==
2018-yilda Jazeera Airways Quvayt xalqaro aeroportida oʻzining maxsus terminalini ochdi. Ushbu obyekt Yaqin Sharqdagi xususiy aviakompaniyaga tegishli boʻlgan, qurilgan va boshqariladigan birinchi obyekt ekanligi daʼvo qilindi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |muallif=Robert Anderson |sana=2018-05-15 |sarlavha=Kuwait's Jazeera Airways to open new terminal in May |url=https://gulfbusiness.com/kuwaits-jazeera-airways-open-new-terminal-may/ |qaralgan sana=2021-09-06 |ish=Gulf Business |til=en-US}}&lt;/ref&gt;. Unda Jazeera yoʻlovchilari uchun maxsus roʻyxatdan oʻtish zali, biznes-klass zali, Jazeera bort darvozalariga toʻgʻridan-toʻgʻri kirish imkoniyati va teletrap bilan bogʻlangan 350 oʻrinli avtoturargoh mavjud.

== Aviaparki ==
Jazeera Airways floti quyidagi samolyotlardan iborat (2023-yil iyul holatiga koʻra)&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Global Airline Guide 2019 (Part One)|journal=Airliner World|issue=October 2019|page=19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Airbus_Orders&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.airbus.com/content/dam/corporate-topics/publications/o&amp;d/ODs-Airbus-Commercial-Aircraft-October-2019.xlsx |sarlavha=Airbus orders and deliveries |nashriyot=Airbus |sana=October 2019 |arxivsana=8 November 2019 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20191108030838/https://www.airbus.com/content/dam/corporate-topics/publications/o%26d/ODs-Airbus-Commercial-Aircraft-October-2019.xlsx |qaralgan sana=8 November 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Jazeera Airways Fleet Details and History |url=https://www.planespotters.net/airline/Jazeera-Airways?refresh=1 |qaralgan sana=2023-07-26 |ish=www.planespotters.net |arxivsana=2022-02-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220220124220/https://www.planespotters.net/airline/Jazeera-Airways?refresh=1 }}&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;text-align:center;margin:auto;&quot;
|+'''Jazeera Airways floti'''
! rowspan=&quot;2&quot; | Samolyot
! rowspan=&quot;2&quot; | Miqdori
! rowspan=&quot;2&quot; | Buyurtmalar
! colspan=&quot;3&quot; | Yoʻlovchilar
! rowspan=&quot;2&quot; | Eslatmalar
|-
! &lt;abbr title=&quot;Business&quot;&gt;B&lt;/abbr&gt;
! &lt;abbr title=&quot;Economy&quot;&gt;E&lt;/abbr&gt;
! Jami
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Airbus A320|Airbus A320-200]]
| rowspan=&quot;2&quot; | 10
| rowspan=&quot;2&quot; | &amp;#x2014;
| 12
| 147
| 159
| rowspan=&quot;2&quot; | Airbus A320neo samolyotlari bilan almashtiriladi.
|-
| &amp;#x2014;
| 165
| 165
|-
| Airbus A320neo
| 11
| 18
| 12
| 150
| 162
| 5 ta variant bilan buyurtma berilgan&lt;ref name=&quot;Orderneos&quot;&gt;{{Press-reliz manbasi |url=https://www.airbus.com/en/newsroom/press-releases/2022-02-kuwaits-jazeera-airways-confirms-order-for-28-new-a320neo-family |title=Kuwait's Jazeera Airways confirms order for 28 new A320neo family aircraft |date=14 February 2022}}&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;Yetkazib berish 2018-yilda boshlangan.
|-
| Airbus A321neo
| &amp;#x2014;
| 8
| colspan=&quot;3&quot; | &lt;abbr title=&quot;To Be Announced&quot;&gt;TBA&lt;/abbr&gt;
| Yetkazib berish 2023-yilda boshlanishi kutilmoqda&lt;ref name=&quot;Orderneos&quot; /&gt;
|-
! Jami
! 21
! 26
! colspan=&quot;4&quot; |
|}
A320 samolyotlarining oxirgisi Airbus tomonidan 2010-yil 9-yanvarda yetkazilgan.

Aviakompaniya parki CFM56-5B dvigatellari bilan jihozlangan. Jazeera Airways aviakompaniyasining barcha samolyotlari 165 ta charm qoplangan oʻrindiqlar bilan jihozlangan va ikkita kabinaga boʻlingan: Jazeera va Jazeera Business. Jazeera Business taklif qilinganda, 147 ta ekonom-klass oʻrindiqlariga qoʻshimcha 12 ta biznes-klass oʻrindiqlari uchun oltita oʻrindiq olib tashlanadi.

Jazeera Airways 2007-yil 18-iyunda 30 ta [[Airbus A320]] samolyotiga buyurtma berdi. Bu haqda Parij aviakoʻrgazmasida eʼlon qilingan boʻlib, kompaniya tomonidan buyurtma qilingan [[Airbus A320|Airbus A320lar]] soni 35 taga yetdi.

2010-yil davomida aviakompaniyaning operatsion rejalari oʻzgarishi tufayli bir nechta samolyotlar parvozdan olindi va oxir-oqibat beshtasi lizing beruvchi Sahaab shirkatiga qaytarildi, Sahaab keyinchalik ularni Virgin America va [[Shri Lanka havo yoʻllari|SriLankan Airlines]] aviakompaniyalarini lizingga berdi.

2011-yil aprel oyida Jazeera Airways 2007-yilda buyurtma bergan 40 ta A320 samolyotidan 25 tasini bekor qildi. Jazeeraga 2012-yildan 2014-yilgacha buyurtma asosida toʻrtta A320 samolyoti yetkazib berildi&lt;ref name=&quot;order&quot;&gt;[http://atwonline.com/aircraft-engines-components/news/jazeera-airways-cancels-orders-25-a320s-0408 Jazeera Airways cancels orders for 25 A320s]&lt;/ref&gt;.

2018-yilda Jazeera Airways Yaqin Sharqdagi birinchi Airbus A320neo samolyotiga ega boʻldi va uni Dubay yoʻnalishida parvozga qoʻydi. 2019-yil sentyabr oyida Jazeera ham A321LR ga buyurtma berishni rejalashtirgan edi. Shuningdek, aviakompaniya Quvaytdagi markazidan 6 soatlik masofada joylashgan London Gatvik aeroportiga oʻzining A320 oilasidagi samolyotlari uchun eng uzun reysni yoʻlga qoʻydi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=2018-06-11 |title=PICTURE: Jazeera Airways takes first A320neo |language=en-GB |work=Flightglobal.com |url=https://www.flightglobal.com/news/articles/picture-jazeera-airways-takes-first-a320neo-449360/ |access-date=2018-06-12}}&lt;/ref&gt;.

== Kabinalari ==
Aviakompaniya biznes va ekonom klassdagi oʻrindiqlarni taklif etadi. Ekonom-klassdagi oʻrindiqlarga charm qoplangan va umumiy televizor ekranlariga ega. Biznes-klassdagi oʻrindiqlar ham charmdan va har bir oʻrindiqda televizor ekranlari, har bir qatorda esa ikkitadan oʻrindiq mavjud.

Jazeera Airways oʻz reyslarida [[alkogolli ichimliklar]] taqdim qilmaydigan kam sonli aviakompaniyalardan biridir&lt;ref name=&quot;About ShawnVoyage&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://shawnvoyage.com/airlines-that-don-t-serve-alcohol/ |sarlavha=Major Airlines that Don't Serve Alcohol |sana=7 April 2014 |nashriyot=ShawnVoyage |qaralgan sana=2023-09-09 |arxivsana=2019-06-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190603182441/https://shawnvoyage.com/airlines-that-don-t-serve-alcohol/ }}&lt;/ref&gt;.

== Baxtsiz hodisalar va falokatlar ==
2018-yil 2-avgust kuni Quvaytdan yoʻlga chiqqan Jazeera samolyoti (J9 608) Haydarobodga qoʻnayotganda oʻng dvigatelida yongʻin chiqdi. 145 nafar yoʻlovchining barchasi xavfsiz evakuatsiya qilindi va yongʻin oʻchirildi&lt;ref name=&quot;ht1&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Jazeera flight from Kuwait catches fire on landing at Hyderabad, passengers evacuated |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/jazeera-flight-from-kuwait-catches-fire-on-landing-at-hyderabad-passengers-evacuated/story-k0ZxZFfUkYYbrgzUy8XDUM.html |nashriyot=Hindustan Times |til=en |sana=2 August 2018}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Havolalar ==

* [http://www.jazeeraairways.com/ Rasmiy veb-sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090313062725/http://www.jazeeraairways.com/ |date=2009-03-13 }}
[[Turkum:Quvayt]]
[[Turkum:Aviakompaniyalar]]
[[Turkum:Yaqin Sharq aviakompaniyalari]]</text>
      <sha1>kwkwjqx43h2uwxdsmskaa6efrphg745</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Puffino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>969409</id>
    <revision>
      <id>6272968</id>
      <parentid>6186925</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6272968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26138" sha1="ihvotyehzlq0wprhpdnpv3uvbl6mb3g" xml:space="preserve">{{AT}}
'''Puffinlar''' '''''Fratercula''''' qushlar sinifiga [[Urugʻ (zoologiya)|mansub boʻlib]] kichik altsidlarning ([[Chistiklar|auks]]) uchta turidan biri. Ular asosan suvga shoʻngʻish orqali oziqlanadigan [[Pelagial|pelagik]] dengiz qushlari . Puffinlar qirgʻoq boʻyidagi qoyalarda yoki dengizdagi orollarda katta [[Qushlar bozori|koloniya boʻlib yashaydi va]]&lt;nowiki/&gt;koʻpayadi, toshlar orasidagi yoriqlarga yoki tuproqdagi chuqurlarga uya qurib koʻpayishadi. Ikki tur, tutamli puffin va shoxli puffin [[Tinch okeani|Shimoliy Tinch okeanida]], Atlantika puffin esa [[Atlantika okeani|Shimoliy Atlantika okeanida]] topilgan.

'''Puffin qushi''' kichik oʻlchamdagi, oʻrtacha kaptarning kattaligiga oʻxshash. Uning kattaligi taxminan 30 sm, qanotlari taxminan yarim metrga teng. Urgʻochilarining vazni 310 gramm, erkagi biroz koʻproq – 345 gramm.

Puffinning barcha turlari asosan qora yoki qora va oq patlarga, shuningdek koʻpayish mavsumida yorqin rangga ega boʻlgan katta tumshugʻiga ega boʻladi. Ular koʻpayish mavsumidan soʻng oʻz hisoblarining rangli tashqi qismlarini toʻkib, kichikroq va xiraroq tumshugʻini qoldiradilar. Ularning qisqa qanotlari suv ostida suzish uchun moslashgan. Havoda ular qanotlarini tez qoqishadi (daqiqasiga 400 martagacha) &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://projectpuffin.audubon.org/birds/puffin-faqs |sarlavha=Puffin FAQs: 26 Questions About Puffins |ish=Project Puffin |nashriyot=National Audubon Society |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120829074845/http://projectpuffin.org/PuffinQuestions.html#9. |arxivsana=2012-08-29}}&lt;/ref&gt; tez parvozda, koʻpincha okean yuzasida pastlab uchishadi.

== Etimologiyasi ==
Ingliz tilidagi „puffin“ – shishgan maʼnosini anglatadi – dastlab „Manks puffin“ nomi bilan mashhur boʻlgan, Manks qirgʻogʻining '''(''Puffinus puffinus.''''' Puffin ingliz-normancha soʻz (oʻrta [[Ingliz tili|inglizcha]] ''pophyn'' yoki ''poffin'') boʻlib, Manks qirgʻoqlarining qurib qolgan qismlarini bildiradi.

== Taksonomiyasi ==
''Fratercula'' [[Urugʻ (zoologiya)|turi]] fransuz zoologi Mathurin Jak Brisson tomonidan 1760 yilda Atlantika puffin (''Fratercula arctica'') turi sifatida kiritilgan. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |last=Brisson |first=Mathurin Jacques |authorlink=Mathurin Jacques Brisson |year=1760 |title=Ornithologie, ou, Méthode Contenant la Division des Oiseaux en Ordres, Sections, Genres, Especes &amp; leurs Variétés |language=fr, la |location=Paris |publisher=Jean-Baptiste Bauche}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |editor=Peters |year=1934 |title=Check-list of Birds of the World |publisher=[[Harvard University Press]] |location=Cambridge, Massachusetts |page=358 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/14483171}}&lt;/ref&gt; ''Fraterkula'' nomi [[Lotin tili|lotincha]] ''fraterculus'' „sayyor taʼlimotchi ruhoniy“ soʻzi danolingan boʻlib &quot; rohib &quot; degan maʼnoni bildiradi &lt;ref&gt;{{Ensiklopediya manbasi|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dfraterculus|title=frātercŭlus|last1=Lewis|first1=Charlton T.|last2=Short|first2=Charles|encyclopedia=A Latin Dictionary|edition=|publisher=Perseus Digital Library|date=1879}}&lt;/ref&gt;, chunki puffinning qora va oq patlari rohiblar kiygan liboslarga oʻxshaganligi tufayli &lt;ref name=&quot;job&quot;&gt;{{Kitob manbasi |last=Jobling |first=James A. |year=2010 |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n164 164]}}&lt;/ref&gt;

Puffinslar uchta turni oʻz ichiga oladi. &lt;ref name=&quot;ioc&quot;&gt;{{Veb manbasi |muharrir=Gill |yil=2019 |sarlavha=Noddies, gulls, terns, auks |ish=World Bird List Version 9.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/gulls/ |nashriyot=International Ornithologists' Union |qaralgan sana=24 June 2019}}&lt;/ref&gt; Rhinoceros auklet (''Cerorhinca monocerata'') baʼzan ''Fratercula'' turiga kiritiladi &lt;ref name=&quot;barrows&quot;&gt;{{Cite journal|last=Barrows|first1=Walter Bradford|year=1877|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/130632#page/166/mode/1up|title=Catalogue of the Alcidae contained in the Museum of the Boston Society of Natural History, with a Review and proposed Classification of the Family|journal=Proceedings of the Boston Society of Natural History|volume=19|page=154}}&lt;/ref&gt; va ayrim tadqiqotchilar ''Lunda'' jinsiga tutamli puffinni qoʻshishganlar {{Sfn|Harrison|1988}} Puffinlar va rhinoceros auklet qushi bir-biri bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, birgalikda Fraterculini kenja oilasini tashkil qiladi. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;&gt;{{Cite journal|last=Guthrie|first1=Daniel A.|last2=Thomas|first2=Howell W.|last3=Kennedy|first3=George L.|year=1999|title=A new species of extinct late Pleistocene puffin (Aves: Alcidae) from the southern California Channel Islands|journal=Proceedings of the 5th California Islands Symposium|pages=525–530|url=http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf|access-date=2023-09-13|archivedate=2020-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200727194836/http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf}}&lt;/ref&gt;

Eng qadimgi altsid qoldigʻi Oregondagi ''Hydrotherikornis'' hisoblanadi va, Late Eocene tegishlidir, ''Aetiya'' va ''Uriya'' qoldiqlari esa Late Miyosenga tegishli. Molekulyar soatlar Paleotsenda Tinch okeanidan kelib chiqqanligini koʻrsatish uchun ishlatilgan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|first1=Sergio L.|last=Pereira|first2=Allan J.|last2=Baker|year=2008|title=DNA evidence for a Paleocene origin of the Alcidae (Aves: Charadriiformes) in the Pacific and multiple dispersals across northern oceans|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2008-02_46_2/page/430|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=46|issue=2|pages=430–445|doi=10.1016/j.ympev.2007.11.020|pmid=18178108}}&lt;/ref&gt; Shimoliy Karolinadagi qoldiqlar dastlab ikkita ''Fraterkula'' turiga tegishli deb oʻylangan &lt;ref&gt;Olson, S. L.; [[Pamela C. Rasmussen|Rasmussen P.]] (2001) „Miocene and Pliocene birds from the Lee Creek Mine, North Carolina.“ ''Smithsonian Contributions to Paleobiology'' '''90''' 233-–365.&lt;/ref&gt;, ammo keyinchalik bir ''Fraterkula'', tutamli puffin va ''Cerorhinca turlariga'' kirishi qayta aniqlangan. &lt;ref name=&quot;smith&quot;&gt;{{Cite journal|last=Smith|first1=N. A.|last2=Olson|first2=Storrs L.|last3=Clarke|first3=J. A.|year=2007|title=First Atlantic Record of the Horned Puffin genus ''Cerorhinca ''(Aves, Alcidae) from the Pliocene of North Carolina|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=27|issue=4|pages=1039–1042|url=http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf|doi=10.1671/0272-4634(2007)27[1039:FAROTP]2.0.CO;2|issn=0272-4634|access-date=2023-09-13|archivedate=2013-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101235304/http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf}}&lt;/ref&gt; Yana bir yoʻq boʻlib ketgan tur, Dow’s puffin (''Fratercula dowi'') Kaliforniyaning Kanal orollarida Late Pleystotsen yoki dastlabki [[Golotsen|Golosengacha]] topilgan. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;/&gt;
[[Fayl:Puffin_Mrkoww.jpg|thumb| [[Seattle|Sietlda, Vashingtonda,]] tufted puffin]]
&lt;sub&gt;&lt;big&gt;F''raterkulinilar Tinch okeani birinchi kelib chiqgan joyi taxmin qilinadi, chunki bu birinchi navbatda u yerdagi xilma-xilligi tufayli; Tinch okeanida ikkita turkumga mansub, Atlantika okeanida faqat bitta tur bor.''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt; &lt;sub&gt;&lt;big&gt;''Puffinlar hayvonlarning aql-idrokining ayrim muhim belgilarini koʻrsatishi aniqlangan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-30|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|language=en|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|doi=10.1073/pnas.1918060117|pmid=31889002|pmc=6983420|issn=0027-8424}}&lt;/ref&gt; 2020 yil yanvar oyida ayrim tadqiqotchilar Atlantika puffinlari oʻzlarini qashilash uchun vosita sifatida tayoqlardan foydalanganligi haqida xabar berishdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://daily.jstor.org/puffins-seen-using-tools-breaking-dumb-puffin-stereotypes/ |sarlavha=Puffins Seen Using Tools, Breaking Dumb-Puffin Stereotypes |muallif=Tracey |ism=Liz |sana=2020-02-02 |ish=JSTOR Daily |til=en-US |qaralgan sana=2020-02-02}}&lt;/ref&gt; Tinch okeanidagi Fraterculini qazilma qoldiqlari oʻrta [[Miotsen boʻlimi|Miyosengacha]] choʻzilgan, Cerorhinca ning uchta qazilma turi va materiallar taxminiy ravishda ushbu jinsga tegishli deb hisoblanadi, va oʻrta Miosenda Janubiy Kaliforniya va Shimoliy Meksikaning [[Pliotsen|Pliosenning]] oxirigacha yetadi. Atlantika okeanida miotsen davriga oid hech qanday yozuvlar boʻlmasa-da, Shimoliy Karolinagagi qazilma materialini qayta oʻrganish shuni koʻrsatdiki, dastlabki Pliotsendagi puffinlarning xilma-xilligi Atlantika okeanida ham Tinch okeanida kabi katta boʻlgan. Bu xilma-xillikka Tinch okeanidan puffinlar oqimining oqib kelishi orqali erishildi; keyinchalik turlarning yoʻqolishi Panama dengiz yoʻlining yopilishiga va Shimoliy Atlantikada kuchli muzlik davrlarining boshlanishi tufayli soʻngi Pliotsendagi yirik okeanografik oʻzgarishlar bilan bogʻliq deb hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;smith&quot;/&gt;''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt;{{Clear|right}}

=== Hozirgi turlar ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;98%&quot;
! colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color: #D3D3A4&quot; |'''Taksonomik ketma-ketlikda turlar'''
|-
! width=&quot;18%&quot; | Umumiy va binomial nomlar
! width=&quot;12%&quot; | Rasm
! width=&quot;35%&quot; | Tavsif
! width=&quot;35%&quot; | Diapazon
|-
| Atlantika puffini&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula arctica'')
|[[Fayl:Puffin_(Fratercula_arctica).jpg|center|140x140px]]
| {{Convert|32|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|53|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|380|g|oz|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Atlantika: Shimoliy Yevropa qirgʻoqlari janubdan shimoliy [[Fransiya|Fransiyaga]], [[Britaniya orollari]], [[Farer orollari]], [[Islandiya]], Grenlandiya, [[Norvegiya]] va Atlantika Kanada, keyin janubdan [[Meyn|Meyngacha]] . Qishlari janubda [[Marokash]] va [[Nyu-York (shtat)|Nyu-Yorkka]] {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Shoxli puffin&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula corniculata'')
|[[Fayl:Fratercula_corniculataUSFWSSL0002774.jpg|center|160x160px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|58|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|620|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: [[Sibir]], [[Alaska|Alyaska]] va [[Britaniya Kolumbiyasi]] qirgʻoqlari, janubda [[Kaliforniya]] va [[Quyi shimoliy Kaliforniya|Quyi Kaliforniyada]] qishlaydi {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Tukli puffin &lt;ref&gt;&quot;Tufted Puffin&quot; is the preferred English name. F. Gill and M. Wright, ''[[Birds of the World: Recommended English Names]]'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula cirrhata'')
|[[Fayl:TuftedPuffin.jpeg|center|150x150px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|63.5|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|780|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: Britaniya Kolumbiyasi, butun janubi-sharqiy Alyaska va [[Aleut orollari]], [[Kamchatka]], [[Kuril orollari]] va [[Oxota dengizi|Oxot dengizi]] boʻylab. Qishlari janubda [[Xonsyu]] va Kaliforniyagacha {{Sfn|Harrison|1988}}
|}

== Tavsif ==
Puffinlar past boʻyli, kalta qanotli va kalta dumli qushlar boʻlib, ustki qismi qora, pastki qismi oq yoki jigarrang-kulrang. Boshi qora qalpoqli, yuzi asosan oq, oyoqlari toʻq sariq-qizil. Koʻpaytirish mavsumida katta va rang-barang koʻrinadi. Tumshuqining rang-barang tashqi qismi koʻpayish mavsumidan soʻng yoʻqoladi, uning ostida kichikroq va zojibasiz haqiqiy tumshuq koʻrinadi. {{Sfn|Harrison|1988}} Ajabtovur koʻrinishi tufayli ularni „dengiz masxarabozlari“ va „dengiz toʻtiqushlari“ deb ham atashadi.

Puffin hayotining koʻp qismi suvda oʻtganligi sababli, u ajoyib suzuvchi. Suv ostida parvozdagi kabi qanotlarini silkitib, soniyasiga 2 metr tezlikka erishadi. U 70 metr chuqurlikka shoʻngʻiy oladi. U quruqlikda yurishi, hattoki yugurishi ham mumkin, ammo bemalol belkurak.

Koʻpayish mavsumini hisobga olmaganda, puffins yakka yoki juft boʻlib yashaydi, qirgʻoqdan uzoq masofaga (100 km gacha)

Puffinlar oʻzlarining koʻpayish mavsumida, kalloniyasi shovqinli boʻlishsa-da, ular dengizda sokin. Ular suv ustida nisbatan baland uchadi, odatda boshqa gagarka 1,6 metr (5,2 fut) bilan solishtirganda 10 metr (33 fut) balandlikda.

== Xulq-atvor ==

=== Naslchilik ===
[[Fayl:Puffin_falls_off_cliff.ogv|thumb| Atlantika puffin, Lundy, Buyuk Britaniya]]
[[Fayl:Klippen.jpg|thumb| [[Farer orollari|Farer orollaridagi]] Atlantika puffinlari]]


Puffinlar qirgʻoqlarda va orollarda koloniyalarda koʻpayadi; bir necha hozirgi yoki sobiq orol naslchilik saytlari Puffin oroli deb atashadi. Erkak Atlantika puffin uya quradi va uya joyida kuchli sodiqlikni namoyish etadi. Shoxli puffinning ikkala jinsi ham uyasini qurishga yordam beradi. Shoxli puffin tuyalari odatda chuqurligi taxminan 1 metr (3.3 fut) chuqurlikda boʻlib, maxsus boʻlim bilan tugaydi, tutamli puffin chuquriga olib boradigan tunnel esa 2.75 metr (9.o fut) uzunlikda boʻlishi mumkin. Tutamli va Atlantika puffinlarining uyasi yumshoq tuproqdan iborat boʻlib, unga tunnellar qaziladi; farqli oʻlaroq, shoxli puffinlarning uya joylari qoyalardagi tosh yoriqlarida boʻladi. &lt;ref name=&quot;BNA Horned&quot;&gt;{{Cite journal|last2=Kitaysky|first2=Alexander S.|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/603|title=Horned Puffin (''Fratercula corniculata'')|last=Piatt|first1=John F|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor=A. Poole|publisher=Ithaca: Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.603}}&lt;/ref&gt; Atlantika puffin uyasi odatda oʻt, barglar va patlar kabi materiallar bilan qoplangan, lekin baʼzan astarlanmagan. Atlantika pufinining tuxumlari odatda qaymoqrang oq rangga ega, ammo baʼzida tuxum nilufar rangga eg

Baʼzan Atlantika puffinlari quyon qazgan chuqurlarida koʻpayadi.[[Quyon (hayvon)|Quyonlar]] koʻpayadigan joyda koʻpayadi.

Puffinlar uzoq muddatli juftlik aloqalarini yoki munosabatlariga ega yani puffinlar monogam, hayot uchun bitta juftlikni tashkil qiladi. Bahor kelishi bilan, mart-aprel oylarida ular dengizdan koloniyaga qaytib kelishadi. Garchi quruqlikdagi vaqt bu qushlar uchun qulay boʻlmasa-da, ular nasl berish uchun sevimli suv sathidan u erga qaytib kelishlari kerak. Bahorda qushlar uyani qurish uchun eng yaxshi joyni tanlash uchun koloniyaga erta qaytishga harakat qilishadi. Sohilga suzib kelib, ular barcha qorlar erib ketguncha kutib turishadi va keyin qurilishni boshlashadi. Ikkala ota-ona ham bu jarayonda ishtirok etadilar – biri qazish, ikkinchisi tuproqni olib ketish.

Urgʻochisi bitta tuxum qoʻyadi va ikkala ota-ona ham tuxumini bosishadi qiladi va joʻjani boqadi (yoki „pufling“). &lt;ref name=&quot;CBBC - 03Sep2009 - Kids patrol to help lost puffins&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=September 3, 2009 |title=Kids patrol to help lost puffins |work=[[CBBC (TV channel)|CBBC]] |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_8230000/newsid_8236600/8236609.stm |access-date=26 February 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Video manbasi |url=https://www.cbc.ca/radio/thesundayedition/the-sunday-edition-december-30-2018-1.4462999 |title=The Sunday Edition - December 30, 2018 |date=December 30, 2018 |last=Enright |first=Michael |type=Radio interview |language=en |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] |time=48:00}}&lt;/ref&gt; Tuxum bosuvchi ota-ona puffinlar tuxumni qanotlari bilan bosib ushlab yotishadi. Joʻjalar kechasi uchib ketishadi . Joʻjalar ulgʻayguncha puffins uni tabiiy dushmanlardan – burgut, qirgʻiy, gulluk va skualardan himoya qiladi. Kunduzi joʻja uyada oʻtiradi, kechasi esa ota-ona uni suvga kuzatib boradi va suzishni oʻrgatadi. Bunday gʻamxoʻrlik bir oydan ozroq davom etadi, keyin esa ota-onalar bolani ovqatlantirishni toʻxtatadilar. Uning uyadan uchib, voyaga etmoqdan boshqa iloji yoʻq. Koʻplab qushlar puffinning umr koʻrishlariga hasad qilishlari mumkin – bu qush taxminan 30 yil yashaydi.

Barcha tayyorgarlik ishlari tugagach, juftlashuv iyun-iyul oylarida boʻlib oʻtadi va urgʻochi bitta oq tuxum qoʻyadi. Uning ota-onasi navbati bilan 38-42 kun inkubatsiya qilishadi. Chaqaloq tugʻilganda, ota-onalar birgalikda unga juda zarur boʻlgan ovqat olib kelishadi.

Puffin baliqni ogʻziga qoʻpol til bilan tutib, birdaniga bir nechta boʻlaklarda olib yurish mumkin. Yangi tugʻilgan joʻja koʻkragida mayda oq nuqta boʻlgan qora paxmoq bilan qoplangan; 10-11 kunida birinchi haqiqiy tuklar paydo boʻladi. Dastlab, tumshuq ham qora, va faqat kattalar qushida u toʻq sariq rangga ega boʻladi. Tuxumni yorib chiqishdan keyin joʻjalar hayotlarining birinchi yillarini dengizda oʻtkazadilar, taxminan besh yildan soʻng nasl berishadi. Tutqunlikda boʻlgan puffinlar uch yoshdan boshlab koʻpaygani maʼlum.

Koʻpayishdan soʻng, barcha uch tur puffin turlari dengizda qishlaydi, odatda qirgʻoqlardan uzoqda va koʻpincha koʻpayish joyi oraligʻidan janubga choʻziladi. {{Sfn|Harrison|1988}}

Atlantika puffinlarining koʻpchiligining vatani hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |sarlavha=Safnavefur Vestmannaeyja - Fiska og náttúrugripasafn - Lundi |til=is |ish=www.xtreme.is |qaralgan sana=15 January 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070812091335/http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |arxivsana=12 August 2007}}&lt;/ref&gt; Islandiyada 10 millionga yaqin puffin turi borligi aniqlangan. Dunyodagi eng katta puffin koloniyasi [[Islandiya|Islandiyaning]] Vestman orollarida joylashgan. Olimlarning tadqiqitlariga koʻra 2009 yilda uyalar sonini 1,1 million, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15 |sarlavha=Nattsud.is |qaralgan sana=2010-03-17 |arxivsana=2011-07-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110722022455/http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15}}&lt;/ref&gt; va u yerdagi puffinlar soni esa 4 millionga yetishini taxmin qilishgan. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot; /&gt;

=== Oziqlanishi ===
[[Fayl:Atlantic_Puffin_-_Farne_Is_-_FJ0A4842_(35937180110).jpg|thumb| Baliq bilan Atlantika puffin]]
Koʻpgina gagarkalar singari, puffin ham [[Baliqlar|baliq]] va zooplanktonni isteʼmol qiladi, lekin joʻjalarini kuniga bir necha marta asosan kichik dengiz baliqlari bilan boqadi. Puffins baliq va baʼzi [[mollyuskalar]], qisqichbaqalar, qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi. Baliqdan, ular koʻpincha seld, gerbils, eel, capelin bilan oziqlanadi. Umuman olganda, odatda 7 sm dan oshmaydigan har qanday mayda baliqlar. Bu qushlar suvda ovlashga juda yaxshi moslashgan, shoʻngʻin qilishlari va bir daqiqa davomida nafaslarini ushlab turishlari, ular oyoqlari bilan boshqarib, qanotlari yordamida tezlikni oshirib, choʻzilib suzishadi.

Ovni oʻsha yerda, suv ostida eyishadi. Ammo agar oʻlja kattaroq boʻlsa, unda qushlar avval uni sirtga tortib olishadi. Bir shoʻngʻin paytida oʻlik uchi bir nechta baliqni ushlaydi, kun davomida uning ishtahasi unga taxminan 100-300 gramm ovqat yutishiga imkon beradi.

Puffinlar bir vaqtning oʻzida bir nechta (baʼzan oʻndan ortiq) kichik baliqlarni yutib yuboradigan baliqlarni qayta yutilgan ovqatni yana ogʻziga qaytarishdan tutish qobiliyati bilan ajralib turadi. Bu ularga oziq-ovqat qidirish uchun uzoqroq sayohat qilish imkonini beradi, chunki ular bir vaqtning oʻzida faqat bitta baliq olib yuradigan qushlarga qaraganda joʻjalari uchun koʻproq oziq-ovqat energiyasi bilan qaytib kelishlari mumkin. Bunday xatti-harakat ularning tumshugʻining oʻziga xos ilgak mexanizmi tufayli mumkin boʻladi, bu esa yuqori va pastki tishlash qirralarini bir nechta burchaklardan birida birlashtirishga imkon beradi.

''Hayvonlar boʻyicha mutaxassislar tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki 2019-yilda ikkita alohida geografik joylashuvda joylashgan puffitlar tayoqchalar yordamida oʻzlarini qashilab turganliklarini kuzatdilar, bu dengiz qushlarining turli xilnasboblardan foydalanishi ularning asosiy qobiliyatiga ega ekanligini koʻrsatdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.cnn.com/2019/12/31/world/puffins-use-tools-study-scn-trnd/index.html |sarlavha=Two puffins scratched their itches with sticks -- the first evidence that seabirds can use tools |ism=Scottie |muallif=Andrew |ish=[[CNN]] |sana=31 December 2019 |qaralgan sana=2020-01-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-24|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|language=en|doi=10.1073/pnas.1918060117|issn=0027-8424|pmid=31889002|pmc=6983420}}&lt;/ref&gt;''

== Odamlar bilan munosabatlar ==

=== Ov qilish ===
Insonlar asosan puffinlar tuxum, patlar va goʻsht uchun ovlanadi. Yashash joylarini yoʻq qilish va ekspluatatsiya qilish tufayli Atlantika puffinlari populyatsiyasi keskin kamaydi 19-asr va 20-asr boshlarida. Ular Islandiya va Farer orollarida ovlanishda davom etmoqda. &lt;ref name=&quot;BNA Atlantic&quot;&gt;{{Cite journal|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/709|title=Atlantic Puffin (''Fratercula arctica'')|last=Lowther|first1=Peter E.|last2=Diamond|first2=A. W|last3=Kress|first3=Stephen W.|last4=Robertson|first4=Gregory J.|last5=Russell|first5=Keith|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor-last=Poole|editor-first=A.|place=Ithaca|publisher=Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.709}}&lt;/ref&gt;

Kerri okrugining Irlandiya sohillari yaqinidagi Blasket orollarida puffinslarning tuxumlarini yigʻib olish tufaylikeskin pasayish kuzatildi. 1953-yilda orollar tashlab ketilgunga qadar orolliklarda yashovchi aholi ochlik darajasida yuqori darajada yashaganliklari natijasida, puffinlar oziq-ovqat uchun koʻp miqdorda ovlangan.

Islandiyada Atlantika puffini milliy taʼomlarning bir qismini hisoblanadi, va bu yerda puffin turi qonuniy jihatdan himoyaga qilinmaydi. Puffinlar „osmonda [[baliq ovlash]]&lt;nowiki/&gt;“ deb nomlangan usul bilan ovlanadi, bu baliqlarni dengizga shoʻngʻiyotganda katta toʻrda tutishni oʻz ichiga oladi. Puffinlar goʻshtini odatda mehmonxona menyusida topish mumkin. Puffinning yangi yuragi anʼanaviy Islandiya noyob sifatida xom holda isteʼmol qilinadi. &lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Plunkett |first=John |date=15 September 2008 |title=Gordon Ramsay cleared over puffin eating |work=[[The Guardian]] |location=London |url=https://www.theguardian.com/media/2008/sep/15/channel4.television |access-date=6 April 2009}}&lt;/ref&gt; Islandiyaning Grimsi orolida bir kunda ertalab 200 ga yaqin puffinni tutish mumkin. &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24 September 2017 |title=The island where people eat puffins |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-41359122 |access-date=24 September 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Tegishli joylar va mahsulotlar ===
Ingliz orolining Lundi nomi qadimgi Nors tilidagi „puffin oroli“ (Lundey) soʻzidan kelib chiqqanligiga ishoniladi, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.bbc.co.uk/radio4/science/livingworld_20040606.shtml |sarlavha=Puffin Island |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=BBC Radio 4 - The Living World |nashriyot=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; garchi muqobil tushuntirish Lundning nusxasi yoki oʻrmonli hududga ishorasi taklif qilingan. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.lundypete.com/lundey.htm |sarlavha=Meaning of lundey |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=Pete Robson's Lundy Island Site |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070929080959/http://www.lundypete.com/lundey.htm |arxivsana=September 29, 2007}}&lt;/ref&gt;

„Atlantic puffin“ Kanadaning [[Nyufaundlend va Labrador]] provinsiyasining viloyat qushi hisoblanadi.
[[Fayl:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb|Puffinlar Farer orollarida tansiq hisoblanadi]]
[[Fayl:Faroe stamp 031 puffin.jpg|thumb|1978 yildagi [[:en:Faroese_language|Faroese]] markasidadagi puffin tasviri]]
[[Fayl:Lundy 1-2 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4046.jpg|alt=&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
[[Fayl:Lundy 1 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4044.jpg|alt=&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
'''Maʼlumotnomalar'''
&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[https://uz.petmypet.ru/4505-dead-end-bird-puffin-bird-lifestyle-and-habitat.html]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Taxonbar|from=Q311761}}

== Manbalar ==

* Alsop, Fred J. III (2001) „Atlantika puffin“: ''Shimoliy Amerikaning Smitson qushlari, Gʻarbiy mintaqa'' : 451-bet. Nyu-York shahri: DK Publishing, Inc.{{ISBN|0-7894-7157-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7894-7157-4|0-7894-7157-4]]
* Erlix, P.; Dobkin, D. &amp; Wheye, D. (1988) „Atlantika Puffin“: ''Qushchining qoʻllanmasi: Shimoliy Amerika qushlarining tabiiy tarixi boʻyicha qoʻllanma'' : 207, 209-214. Nyu York.
*
* Lee, DS &amp; Haney, JC (1996) „Manx Shearwater (''Puffinus puffinus'')“, in: ''The Birds of the North America'', No. 257, (Poole, A. &amp; Gill, F. eds). Filadelfiya: Tabiiy fanlar akademiyasi va Amerika ornitologlar ittifoqi, Vashington, DC
*
*
{{Taxonbar|from=Q311761}}

* {{Cite EB1911|wstitle=Puffin|volume=22|short=x}}
* [https://web.archive.org/web/20141008184635/http://www.farne.co.uk/ Puffins at the Farne Islands, Northumberland]
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques Brisson]]
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques BrissonSubterranean nesting birds]]
[[Turkum:Extant Late Pleistocene first appearances]]
[[Turkum:Diving animals]]
[[Turkum:Articles containing video clips]]
[[Turkum:Fratercula]]
[[Turkum:Pinvin]]
[[Turkum:O'rdaksimonlar]]
[[Turkum:Dengiz qushlari]]</text>
      <sha1>ihvotyehzlq0wprhpdnpv3uvbl6mb3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272969</id>
      <parentid>6272968</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6272969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26139" sha1="1tvbv8zucpnak23fpy735wncmu7sopv" xml:space="preserve">{{AT}}

'''Puffinlar''' '''''Fratercula''''' qushlar sinifiga [[Urugʻ (zoologiya)|mansub boʻlib]] kichik altsidlarning ([[Chistiklar|auks]]) uchta turidan biri. Ular asosan suvga shoʻngʻish orqali oziqlanadigan [[Pelagial|pelagik]] dengiz qushlari . Puffinlar qirgʻoq boʻyidagi qoyalarda yoki dengizdagi orollarda katta [[Qushlar bozori|koloniya boʻlib yashaydi va]]&lt;nowiki/&gt;koʻpayadi, toshlar orasidagi yoriqlarga yoki tuproqdagi chuqurlarga uya qurib koʻpayishadi. Ikki tur, tutamli puffin va shoxli puffin [[Tinch okeani|Shimoliy Tinch okeanida]], Atlantika puffin esa [[Atlantika okeani|Shimoliy Atlantika okeanida]] topilgan.

'''Puffin qushi''' kichik oʻlchamdagi, oʻrtacha kaptarning kattaligiga oʻxshash. Uning kattaligi taxminan 30 sm, qanotlari taxminan yarim metrga teng. Urgʻochilarining vazni 310 gramm, erkagi biroz koʻproq – 345 gramm.

Puffinning barcha turlari asosan qora yoki qora va oq patlarga, shuningdek koʻpayish mavsumida yorqin rangga ega boʻlgan katta tumshugʻiga ega boʻladi. Ular koʻpayish mavsumidan soʻng oʻz hisoblarining rangli tashqi qismlarini toʻkib, kichikroq va xiraroq tumshugʻini qoldiradilar. Ularning qisqa qanotlari suv ostida suzish uchun moslashgan. Havoda ular qanotlarini tez qoqishadi (daqiqasiga 400 martagacha) &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://projectpuffin.audubon.org/birds/puffin-faqs |sarlavha=Puffin FAQs: 26 Questions About Puffins |ish=Project Puffin |nashriyot=National Audubon Society |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120829074845/http://projectpuffin.org/PuffinQuestions.html#9. |arxivsana=2012-08-29}}&lt;/ref&gt; tez parvozda, koʻpincha okean yuzasida pastlab uchishadi.

== Etimologiyasi ==
Ingliz tilidagi „puffin“ – shishgan maʼnosini anglatadi – dastlab „Manks puffin“ nomi bilan mashhur boʻlgan, Manks qirgʻogʻining '''(''Puffinus puffinus.''''' Puffin ingliz-normancha soʻz (oʻrta [[Ingliz tili|inglizcha]] ''pophyn'' yoki ''poffin'') boʻlib, Manks qirgʻoqlarining qurib qolgan qismlarini bildiradi.

== Taksonomiyasi ==
''Fratercula'' [[Urugʻ (zoologiya)|turi]] fransuz zoologi Mathurin Jak Brisson tomonidan 1760 yilda Atlantika puffin (''Fratercula arctica'') turi sifatida kiritilgan. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |last=Brisson |first=Mathurin Jacques |authorlink=Mathurin Jacques Brisson |year=1760 |title=Ornithologie, ou, Méthode Contenant la Division des Oiseaux en Ordres, Sections, Genres, Especes &amp; leurs Variétés |language=fr, la |location=Paris |publisher=Jean-Baptiste Bauche}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |editor=Peters |year=1934 |title=Check-list of Birds of the World |publisher=[[Harvard University Press]] |location=Cambridge, Massachusetts |page=358 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/14483171}}&lt;/ref&gt; ''Fraterkula'' nomi [[Lotin tili|lotincha]] ''fraterculus'' „sayyor taʼlimotchi ruhoniy“ soʻzi danolingan boʻlib &quot; rohib &quot; degan maʼnoni bildiradi &lt;ref&gt;{{Ensiklopediya manbasi|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dfraterculus|title=frātercŭlus|last1=Lewis|first1=Charlton T.|last2=Short|first2=Charles|encyclopedia=A Latin Dictionary|edition=|publisher=Perseus Digital Library|date=1879}}&lt;/ref&gt;, chunki puffinning qora va oq patlari rohiblar kiygan liboslarga oʻxshaganligi tufayli &lt;ref name=&quot;job&quot;&gt;{{Kitob manbasi |last=Jobling |first=James A. |year=2010 |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n164 164]}}&lt;/ref&gt;

Puffinslar uchta turni oʻz ichiga oladi. &lt;ref name=&quot;ioc&quot;&gt;{{Veb manbasi |muharrir=Gill |yil=2019 |sarlavha=Noddies, gulls, terns, auks |ish=World Bird List Version 9.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/gulls/ |nashriyot=International Ornithologists' Union |qaralgan sana=24 June 2019}}&lt;/ref&gt; Rhinoceros auklet (''Cerorhinca monocerata'') baʼzan ''Fratercula'' turiga kiritiladi &lt;ref name=&quot;barrows&quot;&gt;{{Cite journal|last=Barrows|first1=Walter Bradford|year=1877|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/130632#page/166/mode/1up|title=Catalogue of the Alcidae contained in the Museum of the Boston Society of Natural History, with a Review and proposed Classification of the Family|journal=Proceedings of the Boston Society of Natural History|volume=19|page=154}}&lt;/ref&gt; va ayrim tadqiqotchilar ''Lunda'' jinsiga tutamli puffinni qoʻshishganlar {{Sfn|Harrison|1988}} Puffinlar va rhinoceros auklet qushi bir-biri bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, birgalikda Fraterculini kenja oilasini tashkil qiladi. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;&gt;{{Cite journal|last=Guthrie|first1=Daniel A.|last2=Thomas|first2=Howell W.|last3=Kennedy|first3=George L.|year=1999|title=A new species of extinct late Pleistocene puffin (Aves: Alcidae) from the southern California Channel Islands|journal=Proceedings of the 5th California Islands Symposium|pages=525–530|url=http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf|access-date=2023-09-13|archivedate=2020-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200727194836/http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf}}&lt;/ref&gt;

Eng qadimgi altsid qoldigʻi Oregondagi ''Hydrotherikornis'' hisoblanadi va, Late Eocene tegishlidir, ''Aetiya'' va ''Uriya'' qoldiqlari esa Late Miyosenga tegishli. Molekulyar soatlar Paleotsenda Tinch okeanidan kelib chiqqanligini koʻrsatish uchun ishlatilgan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|first1=Sergio L.|last=Pereira|first2=Allan J.|last2=Baker|year=2008|title=DNA evidence for a Paleocene origin of the Alcidae (Aves: Charadriiformes) in the Pacific and multiple dispersals across northern oceans|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2008-02_46_2/page/430|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=46|issue=2|pages=430–445|doi=10.1016/j.ympev.2007.11.020|pmid=18178108}}&lt;/ref&gt; Shimoliy Karolinadagi qoldiqlar dastlab ikkita ''Fraterkula'' turiga tegishli deb oʻylangan &lt;ref&gt;Olson, S. L.; [[Pamela C. Rasmussen|Rasmussen P.]] (2001) „Miocene and Pliocene birds from the Lee Creek Mine, North Carolina.“ ''Smithsonian Contributions to Paleobiology'' '''90''' 233-–365.&lt;/ref&gt;, ammo keyinchalik bir ''Fraterkula'', tutamli puffin va ''Cerorhinca turlariga'' kirishi qayta aniqlangan. &lt;ref name=&quot;smith&quot;&gt;{{Cite journal|last=Smith|first1=N. A.|last2=Olson|first2=Storrs L.|last3=Clarke|first3=J. A.|year=2007|title=First Atlantic Record of the Horned Puffin genus ''Cerorhinca ''(Aves, Alcidae) from the Pliocene of North Carolina|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=27|issue=4|pages=1039–1042|url=http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf|doi=10.1671/0272-4634(2007)27[1039:FAROTP]2.0.CO;2|issn=0272-4634|access-date=2023-09-13|archivedate=2013-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101235304/http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf}}&lt;/ref&gt; Yana bir yoʻq boʻlib ketgan tur, Dow’s puffin (''Fratercula dowi'') Kaliforniyaning Kanal orollarida Late Pleystotsen yoki dastlabki [[Golotsen|Golosengacha]] topilgan. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;/&gt;
[[Fayl:Puffin_Mrkoww.jpg|thumb| [[Seattle|Sietlda, Vashingtonda,]] tufted puffin]]
&lt;sub&gt;&lt;big&gt;F''raterkulinilar Tinch okeani birinchi kelib chiqgan joyi taxmin qilinadi, chunki bu birinchi navbatda u yerdagi xilma-xilligi tufayli; Tinch okeanida ikkita turkumga mansub, Atlantika okeanida faqat bitta tur bor.''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt; &lt;sub&gt;&lt;big&gt;''Puffinlar hayvonlarning aql-idrokining ayrim muhim belgilarini koʻrsatishi aniqlangan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-30|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|language=en|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|doi=10.1073/pnas.1918060117|pmid=31889002|pmc=6983420|issn=0027-8424}}&lt;/ref&gt; 2020 yil yanvar oyida ayrim tadqiqotchilar Atlantika puffinlari oʻzlarini qashilash uchun vosita sifatida tayoqlardan foydalanganligi haqida xabar berishdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://daily.jstor.org/puffins-seen-using-tools-breaking-dumb-puffin-stereotypes/ |sarlavha=Puffins Seen Using Tools, Breaking Dumb-Puffin Stereotypes |muallif=Tracey |ism=Liz |sana=2020-02-02 |ish=JSTOR Daily |til=en-US |qaralgan sana=2020-02-02}}&lt;/ref&gt; Tinch okeanidagi Fraterculini qazilma qoldiqlari oʻrta [[Miotsen boʻlimi|Miyosengacha]] choʻzilgan, Cerorhinca ning uchta qazilma turi va materiallar taxminiy ravishda ushbu jinsga tegishli deb hisoblanadi, va oʻrta Miosenda Janubiy Kaliforniya va Shimoliy Meksikaning [[Pliotsen|Pliosenning]] oxirigacha yetadi. Atlantika okeanida miotsen davriga oid hech qanday yozuvlar boʻlmasa-da, Shimoliy Karolinagagi qazilma materialini qayta oʻrganish shuni koʻrsatdiki, dastlabki Pliotsendagi puffinlarning xilma-xilligi Atlantika okeanida ham Tinch okeanida kabi katta boʻlgan. Bu xilma-xillikka Tinch okeanidan puffinlar oqimining oqib kelishi orqali erishildi; keyinchalik turlarning yoʻqolishi Panama dengiz yoʻlining yopilishiga va Shimoliy Atlantikada kuchli muzlik davrlarining boshlanishi tufayli soʻngi Pliotsendagi yirik okeanografik oʻzgarishlar bilan bogʻliq deb hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;smith&quot;/&gt;''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt;{{Clear|right}}

=== Hozirgi turlar ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;98%&quot;
! colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color: #D3D3A4&quot; |'''Taksonomik ketma-ketlikda turlar'''
|-
! width=&quot;18%&quot; | Umumiy va binomial nomlar
! width=&quot;12%&quot; | Rasm
! width=&quot;35%&quot; | Tavsif
! width=&quot;35%&quot; | Diapazon
|-
| Atlantika puffini&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula arctica'')
|[[Fayl:Puffin_(Fratercula_arctica).jpg|center|140x140px]]
| {{Convert|32|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|53|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|380|g|oz|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Atlantika: Shimoliy Yevropa qirgʻoqlari janubdan shimoliy [[Fransiya|Fransiyaga]], [[Britaniya orollari]], [[Farer orollari]], [[Islandiya]], Grenlandiya, [[Norvegiya]] va Atlantika Kanada, keyin janubdan [[Meyn|Meyngacha]] . Qishlari janubda [[Marokash]] va [[Nyu-York (shtat)|Nyu-Yorkka]] {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Shoxli puffin&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula corniculata'')
|[[Fayl:Fratercula_corniculataUSFWSSL0002774.jpg|center|160x160px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|58|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|620|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: [[Sibir]], [[Alaska|Alyaska]] va [[Britaniya Kolumbiyasi]] qirgʻoqlari, janubda [[Kaliforniya]] va [[Quyi shimoliy Kaliforniya|Quyi Kaliforniyada]] qishlaydi {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Tukli puffin &lt;ref&gt;&quot;Tufted Puffin&quot; is the preferred English name. F. Gill and M. Wright, ''[[Birds of the World: Recommended English Names]]'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula cirrhata'')
|[[Fayl:TuftedPuffin.jpeg|center|150x150px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|63.5|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|780|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: Britaniya Kolumbiyasi, butun janubi-sharqiy Alyaska va [[Aleut orollari]], [[Kamchatka]], [[Kuril orollari]] va [[Oxota dengizi|Oxot dengizi]] boʻylab. Qishlari janubda [[Xonsyu]] va Kaliforniyagacha {{Sfn|Harrison|1988}}
|}

== Tavsif ==
Puffinlar past boʻyli, kalta qanotli va kalta dumli qushlar boʻlib, ustki qismi qora, pastki qismi oq yoki jigarrang-kulrang. Boshi qora qalpoqli, yuzi asosan oq, oyoqlari toʻq sariq-qizil. Koʻpaytirish mavsumida katta va rang-barang koʻrinadi. Tumshuqining rang-barang tashqi qismi koʻpayish mavsumidan soʻng yoʻqoladi, uning ostida kichikroq va zojibasiz haqiqiy tumshuq koʻrinadi. {{Sfn|Harrison|1988}} Ajabtovur koʻrinishi tufayli ularni „dengiz masxarabozlari“ va „dengiz toʻtiqushlari“ deb ham atashadi.

Puffin hayotining koʻp qismi suvda oʻtganligi sababli, u ajoyib suzuvchi. Suv ostida parvozdagi kabi qanotlarini silkitib, soniyasiga 2 metr tezlikka erishadi. U 70 metr chuqurlikka shoʻngʻiy oladi. U quruqlikda yurishi, hattoki yugurishi ham mumkin, ammo bemalol belkurak.

Koʻpayish mavsumini hisobga olmaganda, puffins yakka yoki juft boʻlib yashaydi, qirgʻoqdan uzoq masofaga (100 km gacha)

Puffinlar oʻzlarining koʻpayish mavsumida, kalloniyasi shovqinli boʻlishsa-da, ular dengizda sokin. Ular suv ustida nisbatan baland uchadi, odatda boshqa gagarka 1,6 metr (5,2 fut) bilan solishtirganda 10 metr (33 fut) balandlikda.

== Xulq-atvor ==

=== Naslchilik ===
[[Fayl:Puffin_falls_off_cliff.ogv|thumb| Atlantika puffin, Lundy, Buyuk Britaniya]]
[[Fayl:Klippen.jpg|thumb| [[Farer orollari|Farer orollaridagi]] Atlantika puffinlari]]


Puffinlar qirgʻoqlarda va orollarda koloniyalarda koʻpayadi; bir necha hozirgi yoki sobiq orol naslchilik saytlari Puffin oroli deb atashadi. Erkak Atlantika puffin uya quradi va uya joyida kuchli sodiqlikni namoyish etadi. Shoxli puffinning ikkala jinsi ham uyasini qurishga yordam beradi. Shoxli puffin tuyalari odatda chuqurligi taxminan 1 metr (3.3 fut) chuqurlikda boʻlib, maxsus boʻlim bilan tugaydi, tutamli puffin chuquriga olib boradigan tunnel esa 2.75 metr (9.o fut) uzunlikda boʻlishi mumkin. Tutamli va Atlantika puffinlarining uyasi yumshoq tuproqdan iborat boʻlib, unga tunnellar qaziladi; farqli oʻlaroq, shoxli puffinlarning uya joylari qoyalardagi tosh yoriqlarida boʻladi. &lt;ref name=&quot;BNA Horned&quot;&gt;{{Cite journal|last2=Kitaysky|first2=Alexander S.|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/603|title=Horned Puffin (''Fratercula corniculata'')|last=Piatt|first1=John F|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor=A. Poole|publisher=Ithaca: Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.603}}&lt;/ref&gt; Atlantika puffin uyasi odatda oʻt, barglar va patlar kabi materiallar bilan qoplangan, lekin baʼzan astarlanmagan. Atlantika pufinining tuxumlari odatda qaymoqrang oq rangga ega, ammo baʼzida tuxum nilufar rangga eg

Baʼzan Atlantika puffinlari quyon qazgan chuqurlarida koʻpayadi.[[Quyon (hayvon)|Quyonlar]] koʻpayadigan joyda koʻpayadi.

Puffinlar uzoq muddatli juftlik aloqalarini yoki munosabatlariga ega yani puffinlar monogam, hayot uchun bitta juftlikni tashkil qiladi. Bahor kelishi bilan, mart-aprel oylarida ular dengizdan koloniyaga qaytib kelishadi. Garchi quruqlikdagi vaqt bu qushlar uchun qulay boʻlmasa-da, ular nasl berish uchun sevimli suv sathidan u erga qaytib kelishlari kerak. Bahorda qushlar uyani qurish uchun eng yaxshi joyni tanlash uchun koloniyaga erta qaytishga harakat qilishadi. Sohilga suzib kelib, ular barcha qorlar erib ketguncha kutib turishadi va keyin qurilishni boshlashadi. Ikkala ota-ona ham bu jarayonda ishtirok etadilar – biri qazish, ikkinchisi tuproqni olib ketish.

Urgʻochisi bitta tuxum qoʻyadi va ikkala ota-ona ham tuxumini bosishadi qiladi va joʻjani boqadi (yoki „pufling“). &lt;ref name=&quot;CBBC - 03Sep2009 - Kids patrol to help lost puffins&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=September 3, 2009 |title=Kids patrol to help lost puffins |work=[[CBBC (TV channel)|CBBC]] |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_8230000/newsid_8236600/8236609.stm |access-date=26 February 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Video manbasi |url=https://www.cbc.ca/radio/thesundayedition/the-sunday-edition-december-30-2018-1.4462999 |title=The Sunday Edition - December 30, 2018 |date=December 30, 2018 |last=Enright |first=Michael |type=Radio interview |language=en |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] |time=48:00}}&lt;/ref&gt; Tuxum bosuvchi ota-ona puffinlar tuxumni qanotlari bilan bosib ushlab yotishadi. Joʻjalar kechasi uchib ketishadi . Joʻjalar ulgʻayguncha puffins uni tabiiy dushmanlardan – burgut, qirgʻiy, gulluk va skualardan himoya qiladi. Kunduzi joʻja uyada oʻtiradi, kechasi esa ota-ona uni suvga kuzatib boradi va suzishni oʻrgatadi. Bunday gʻamxoʻrlik bir oydan ozroq davom etadi, keyin esa ota-onalar bolani ovqatlantirishni toʻxtatadilar. Uning uyadan uchib, voyaga etmoqdan boshqa iloji yoʻq. Koʻplab qushlar puffinning umr koʻrishlariga hasad qilishlari mumkin – bu qush taxminan 30 yil yashaydi.

Barcha tayyorgarlik ishlari tugagach, juftlashuv iyun-iyul oylarida boʻlib oʻtadi va urgʻochi bitta oq tuxum qoʻyadi. Uning ota-onasi navbati bilan 38-42 kun inkubatsiya qilishadi. Chaqaloq tugʻilganda, ota-onalar birgalikda unga juda zarur boʻlgan ovqat olib kelishadi.

Puffin baliqni ogʻziga qoʻpol til bilan tutib, birdaniga bir nechta boʻlaklarda olib yurish mumkin. Yangi tugʻilgan joʻja koʻkragida mayda oq nuqta boʻlgan qora paxmoq bilan qoplangan; 10-11 kunida birinchi haqiqiy tuklar paydo boʻladi. Dastlab, tumshuq ham qora, va faqat kattalar qushida u toʻq sariq rangga ega boʻladi. Tuxumni yorib chiqishdan keyin joʻjalar hayotlarining birinchi yillarini dengizda oʻtkazadilar, taxminan besh yildan soʻng nasl berishadi. Tutqunlikda boʻlgan puffinlar uch yoshdan boshlab koʻpaygani maʼlum.

Koʻpayishdan soʻng, barcha uch tur puffin turlari dengizda qishlaydi, odatda qirgʻoqlardan uzoqda va koʻpincha koʻpayish joyi oraligʻidan janubga choʻziladi. {{Sfn|Harrison|1988}}

Atlantika puffinlarining koʻpchiligining vatani hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |sarlavha=Safnavefur Vestmannaeyja - Fiska og náttúrugripasafn - Lundi |til=is |ish=www.xtreme.is |qaralgan sana=15 January 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070812091335/http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |arxivsana=12 August 2007}}&lt;/ref&gt; Islandiyada 10 millionga yaqin puffin turi borligi aniqlangan. Dunyodagi eng katta puffin koloniyasi [[Islandiya|Islandiyaning]] Vestman orollarida joylashgan. Olimlarning tadqiqitlariga koʻra 2009 yilda uyalar sonini 1,1 million, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15 |sarlavha=Nattsud.is |qaralgan sana=2010-03-17 |arxivsana=2011-07-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110722022455/http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15}}&lt;/ref&gt; va u yerdagi puffinlar soni esa 4 millionga yetishini taxmin qilishgan. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot; /&gt;

=== Oziqlanishi ===
[[Fayl:Atlantic_Puffin_-_Farne_Is_-_FJ0A4842_(35937180110).jpg|thumb| Baliq bilan Atlantika puffin]]
Koʻpgina gagarkalar singari, puffin ham [[Baliqlar|baliq]] va zooplanktonni isteʼmol qiladi, lekin joʻjalarini kuniga bir necha marta asosan kichik dengiz baliqlari bilan boqadi. Puffins baliq va baʼzi [[mollyuskalar]], qisqichbaqalar, qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi. Baliqdan, ular koʻpincha seld, gerbils, eel, capelin bilan oziqlanadi. Umuman olganda, odatda 7 sm dan oshmaydigan har qanday mayda baliqlar. Bu qushlar suvda ovlashga juda yaxshi moslashgan, shoʻngʻin qilishlari va bir daqiqa davomida nafaslarini ushlab turishlari, ular oyoqlari bilan boshqarib, qanotlari yordamida tezlikni oshirib, choʻzilib suzishadi.

Ovni oʻsha yerda, suv ostida eyishadi. Ammo agar oʻlja kattaroq boʻlsa, unda qushlar avval uni sirtga tortib olishadi. Bir shoʻngʻin paytida oʻlik uchi bir nechta baliqni ushlaydi, kun davomida uning ishtahasi unga taxminan 100-300 gramm ovqat yutishiga imkon beradi.

Puffinlar bir vaqtning oʻzida bir nechta (baʼzan oʻndan ortiq) kichik baliqlarni yutib yuboradigan baliqlarni qayta yutilgan ovqatni yana ogʻziga qaytarishdan tutish qobiliyati bilan ajralib turadi. Bu ularga oziq-ovqat qidirish uchun uzoqroq sayohat qilish imkonini beradi, chunki ular bir vaqtning oʻzida faqat bitta baliq olib yuradigan qushlarga qaraganda joʻjalari uchun koʻproq oziq-ovqat energiyasi bilan qaytib kelishlari mumkin. Bunday xatti-harakat ularning tumshugʻining oʻziga xos ilgak mexanizmi tufayli mumkin boʻladi, bu esa yuqori va pastki tishlash qirralarini bir nechta burchaklardan birida birlashtirishga imkon beradi.

''Hayvonlar boʻyicha mutaxassislar tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki 2019-yilda ikkita alohida geografik joylashuvda joylashgan puffitlar tayoqchalar yordamida oʻzlarini qashilab turganliklarini kuzatdilar, bu dengiz qushlarining turli xilnasboblardan foydalanishi ularning asosiy qobiliyatiga ega ekanligini koʻrsatdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.cnn.com/2019/12/31/world/puffins-use-tools-study-scn-trnd/index.html |sarlavha=Two puffins scratched their itches with sticks -- the first evidence that seabirds can use tools |ism=Scottie |muallif=Andrew |ish=[[CNN]] |sana=31 December 2019 |qaralgan sana=2020-01-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-24|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|language=en|doi=10.1073/pnas.1918060117|issn=0027-8424|pmid=31889002|pmc=6983420}}&lt;/ref&gt;''

== Odamlar bilan munosabatlar ==

=== Ov qilish ===
Insonlar asosan puffinlar tuxum, patlar va goʻsht uchun ovlanadi. Yashash joylarini yoʻq qilish va ekspluatatsiya qilish tufayli Atlantika puffinlari populyatsiyasi keskin kamaydi 19-asr va 20-asr boshlarida. Ular Islandiya va Farer orollarida ovlanishda davom etmoqda. &lt;ref name=&quot;BNA Atlantic&quot;&gt;{{Cite journal|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/709|title=Atlantic Puffin (''Fratercula arctica'')|last=Lowther|first1=Peter E.|last2=Diamond|first2=A. W|last3=Kress|first3=Stephen W.|last4=Robertson|first4=Gregory J.|last5=Russell|first5=Keith|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor-last=Poole|editor-first=A.|place=Ithaca|publisher=Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.709}}&lt;/ref&gt;

Kerri okrugining Irlandiya sohillari yaqinidagi Blasket orollarida puffinslarning tuxumlarini yigʻib olish tufaylikeskin pasayish kuzatildi. 1953-yilda orollar tashlab ketilgunga qadar orolliklarda yashovchi aholi ochlik darajasida yuqori darajada yashaganliklari natijasida, puffinlar oziq-ovqat uchun koʻp miqdorda ovlangan.

Islandiyada Atlantika puffini milliy taʼomlarning bir qismini hisoblanadi, va bu yerda puffin turi qonuniy jihatdan himoyaga qilinmaydi. Puffinlar „osmonda [[baliq ovlash]]&lt;nowiki/&gt;“ deb nomlangan usul bilan ovlanadi, bu baliqlarni dengizga shoʻngʻiyotganda katta toʻrda tutishni oʻz ichiga oladi. Puffinlar goʻshtini odatda mehmonxona menyusida topish mumkin. Puffinning yangi yuragi anʼanaviy Islandiya noyob sifatida xom holda isteʼmol qilinadi. &lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Plunkett |first=John |date=15 September 2008 |title=Gordon Ramsay cleared over puffin eating |work=[[The Guardian]] |location=London |url=https://www.theguardian.com/media/2008/sep/15/channel4.television |access-date=6 April 2009}}&lt;/ref&gt; Islandiyaning Grimsi orolida bir kunda ertalab 200 ga yaqin puffinni tutish mumkin. &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24 September 2017 |title=The island where people eat puffins |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-41359122 |access-date=24 September 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Tegishli joylar va mahsulotlar ===
Ingliz orolining Lundi nomi qadimgi Nors tilidagi „puffin oroli“ (Lundey) soʻzidan kelib chiqqanligiga ishoniladi, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.bbc.co.uk/radio4/science/livingworld_20040606.shtml |sarlavha=Puffin Island |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=BBC Radio 4 - The Living World |nashriyot=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; garchi muqobil tushuntirish Lundning nusxasi yoki oʻrmonli hududga ishorasi taklif qilingan. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.lundypete.com/lundey.htm |sarlavha=Meaning of lundey |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=Pete Robson's Lundy Island Site |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070929080959/http://www.lundypete.com/lundey.htm |arxivsana=September 29, 2007}}&lt;/ref&gt;

„Atlantic puffin“ Kanadaning [[Nyufaundlend va Labrador]] provinsiyasining viloyat qushi hisoblanadi.
[[Fayl:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb|Puffinlar Farer orollarida tansiq hisoblanadi]]
[[Fayl:Faroe stamp 031 puffin.jpg|thumb|1978 yildagi [[:en:Faroese_language|Faroese]] markasidadagi puffin tasviri]]
[[Fayl:Lundy 1-2 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4046.jpg|alt=&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
[[Fayl:Lundy 1 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4044.jpg|alt=&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
'''Maʼlumotnomalar'''
&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[https://uz.petmypet.ru/4505-dead-end-bird-puffin-bird-lifestyle-and-habitat.html]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Taxonbar|from=Q311761}}

== Manbalar ==

* Alsop, Fred J. III (2001) „Atlantika puffin“: ''Shimoliy Amerikaning Smitson qushlari, Gʻarbiy mintaqa'' : 451-bet. Nyu-York shahri: DK Publishing, Inc.{{ISBN|0-7894-7157-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7894-7157-4|0-7894-7157-4]]
* Erlix, P.; Dobkin, D. &amp; Wheye, D. (1988) „Atlantika Puffin“: ''Qushchining qoʻllanmasi: Shimoliy Amerika qushlarining tabiiy tarixi boʻyicha qoʻllanma'' : 207, 209-214. Nyu York.
*
* Lee, DS &amp; Haney, JC (1996) „Manx Shearwater (''Puffinus puffinus'')“, in: ''The Birds of the North America'', No. 257, (Poole, A. &amp; Gill, F. eds). Filadelfiya: Tabiiy fanlar akademiyasi va Amerika ornitologlar ittifoqi, Vashington, DC
*
*
{{Taxonbar|from=Q311761}}

* {{Cite EB1911|wstitle=Puffin|volume=22|short=x}}
* [https://web.archive.org/web/20141008184635/http://www.farne.co.uk/ Puffins at the Farne Islands, Northumberland]
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques Brisson]]
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques BrissonSubterranean nesting birds]]
[[Turkum:Extant Late Pleistocene first appearances]]
[[Turkum:Diving animals]]
[[Turkum:Articles containing video clips]]
[[Turkum:Fratercula]]
[[Turkum:Pinvin]]
[[Turkum:O'rdaksimonlar]]
[[Turkum:Dengiz qushlari]]</text>
      <sha1>1tvbv8zucpnak23fpy735wncmu7sopv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272970</id>
      <parentid>6272969</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6272970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26144" sha1="n8cx1l0d305k9mr8bciznxd49lq5ovh" xml:space="preserve">{{AT}}

'''Puffinlar''' –  '''''Fratercula''''' qushlar sinifiga [[Urugʻ (zoologiya)|mansub boʻlib]] kichik altsidlarning ([[Chistiklar|auks]]) uchta turidan biri. Ular asosan suvga shoʻngʻish orqali oziqlanadigan [[Pelagial|pelagik]] dengiz qushlari . Puffinlar qirgʻoq boʻyidagi qoyalarda yoki dengizdagi orollarda katta [[Qushlar bozori|koloniya boʻlib yashaydi va]]&lt;nowiki/&gt;koʻpayadi, toshlar orasidagi yoriqlarga yoki tuproqdagi chuqurlarga uya qurib koʻpayishadi. Ikki tur, tutamli puffin va shoxli puffin [[Tinch okeani|Shimoliy Tinch okeanida]], Atlantika puffin esa [[Atlantika okeani|Shimoliy Atlantika okeanida]] topilgan.

'''Puffin qushi''' kichik oʻlchamdagi, oʻrtacha kaptarning kattaligiga oʻxshash. Uning kattaligi taxminan 30 sm, qanotlari taxminan yarim metrga teng. Urgʻochilarining vazni 310 gramm, erkagi biroz koʻproq – 345 gramm.

Puffinning barcha turlari asosan qora yoki qora va oq patlarga, shuningdek koʻpayish mavsumida yorqin rangga ega boʻlgan katta tumshugʻiga ega boʻladi. Ular koʻpayish mavsumidan soʻng oʻz hisoblarining rangli tashqi qismlarini toʻkib, kichikroq va xiraroq tumshugʻini qoldiradilar. Ularning qisqa qanotlari suv ostida suzish uchun moslashgan. Havoda ular qanotlarini tez qoqishadi (daqiqasiga 400 martagacha) &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://projectpuffin.audubon.org/birds/puffin-faqs |sarlavha=Puffin FAQs: 26 Questions About Puffins |ish=Project Puffin |nashriyot=National Audubon Society |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120829074845/http://projectpuffin.org/PuffinQuestions.html#9. |arxivsana=2012-08-29}}&lt;/ref&gt; tez parvozda, koʻpincha okean yuzasida pastlab uchishadi.

== Etimologiyasi ==
Ingliz tilidagi „puffin“ – shishgan maʼnosini anglatadi – dastlab „Manks puffin“ nomi bilan mashhur boʻlgan, Manks qirgʻogʻining '''(''Puffinus puffinus.''''' Puffin ingliz-normancha soʻz (oʻrta [[Ingliz tili|inglizcha]] ''pophyn'' yoki ''poffin'') boʻlib, Manks qirgʻoqlarining qurib qolgan qismlarini bildiradi.

== Taksonomiyasi ==
''Fratercula'' [[Urugʻ (zoologiya)|turi]] fransuz zoologi Mathurin Jak Brisson tomonidan 1760 yilda Atlantika puffin (''Fratercula arctica'') turi sifatida kiritilgan. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |last=Brisson |first=Mathurin Jacques |authorlink=Mathurin Jacques Brisson |year=1760 |title=Ornithologie, ou, Méthode Contenant la Division des Oiseaux en Ordres, Sections, Genres, Especes &amp; leurs Variétés |language=fr, la |location=Paris |publisher=Jean-Baptiste Bauche}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |editor=Peters |year=1934 |title=Check-list of Birds of the World |publisher=[[Harvard University Press]] |location=Cambridge, Massachusetts |page=358 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/14483171}}&lt;/ref&gt; ''Fraterkula'' nomi [[Lotin tili|lotincha]] ''fraterculus'' „sayyor taʼlimotchi ruhoniy“ soʻzi danolingan boʻlib &quot; rohib &quot; degan maʼnoni bildiradi &lt;ref&gt;{{Ensiklopediya manbasi|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dfraterculus|title=frātercŭlus|last1=Lewis|first1=Charlton T.|last2=Short|first2=Charles|encyclopedia=A Latin Dictionary|edition=|publisher=Perseus Digital Library|date=1879}}&lt;/ref&gt;, chunki puffinning qora va oq patlari rohiblar kiygan liboslarga oʻxshaganligi tufayli &lt;ref name=&quot;job&quot;&gt;{{Kitob manbasi |last=Jobling |first=James A. |year=2010 |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n164 164]}}&lt;/ref&gt;

Puffinslar uchta turni oʻz ichiga oladi. &lt;ref name=&quot;ioc&quot;&gt;{{Veb manbasi |muharrir=Gill |yil=2019 |sarlavha=Noddies, gulls, terns, auks |ish=World Bird List Version 9.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/gulls/ |nashriyot=International Ornithologists' Union |qaralgan sana=24 June 2019}}&lt;/ref&gt; Rhinoceros auklet (''Cerorhinca monocerata'') baʼzan ''Fratercula'' turiga kiritiladi &lt;ref name=&quot;barrows&quot;&gt;{{Cite journal|last=Barrows|first1=Walter Bradford|year=1877|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/130632#page/166/mode/1up|title=Catalogue of the Alcidae contained in the Museum of the Boston Society of Natural History, with a Review and proposed Classification of the Family|journal=Proceedings of the Boston Society of Natural History|volume=19|page=154}}&lt;/ref&gt; va ayrim tadqiqotchilar ''Lunda'' jinsiga tutamli puffinni qoʻshishganlar {{Sfn|Harrison|1988}} Puffinlar va rhinoceros auklet qushi bir-biri bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, birgalikda Fraterculini kenja oilasini tashkil qiladi. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;&gt;{{Cite journal|last=Guthrie|first1=Daniel A.|last2=Thomas|first2=Howell W.|last3=Kennedy|first3=George L.|year=1999|title=A new species of extinct late Pleistocene puffin (Aves: Alcidae) from the southern California Channel Islands|journal=Proceedings of the 5th California Islands Symposium|pages=525–530|url=http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf|access-date=2023-09-13|archivedate=2020-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200727194836/http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf}}&lt;/ref&gt;

Eng qadimgi altsid qoldigʻi Oregondagi ''Hydrotherikornis'' hisoblanadi va, Late Eocene tegishlidir, ''Aetiya'' va ''Uriya'' qoldiqlari esa Late Miyosenga tegishli. Molekulyar soatlar Paleotsenda Tinch okeanidan kelib chiqqanligini koʻrsatish uchun ishlatilgan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|first1=Sergio L.|last=Pereira|first2=Allan J.|last2=Baker|year=2008|title=DNA evidence for a Paleocene origin of the Alcidae (Aves: Charadriiformes) in the Pacific and multiple dispersals across northern oceans|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2008-02_46_2/page/430|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=46|issue=2|pages=430–445|doi=10.1016/j.ympev.2007.11.020|pmid=18178108}}&lt;/ref&gt; Shimoliy Karolinadagi qoldiqlar dastlab ikkita ''Fraterkula'' turiga tegishli deb oʻylangan &lt;ref&gt;Olson, S. L.; [[Pamela C. Rasmussen|Rasmussen P.]] (2001) „Miocene and Pliocene birds from the Lee Creek Mine, North Carolina.“ ''Smithsonian Contributions to Paleobiology'' '''90''' 233-–365.&lt;/ref&gt;, ammo keyinchalik bir ''Fraterkula'', tutamli puffin va ''Cerorhinca turlariga'' kirishi qayta aniqlangan. &lt;ref name=&quot;smith&quot;&gt;{{Cite journal|last=Smith|first1=N. A.|last2=Olson|first2=Storrs L.|last3=Clarke|first3=J. A.|year=2007|title=First Atlantic Record of the Horned Puffin genus ''Cerorhinca ''(Aves, Alcidae) from the Pliocene of North Carolina|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=27|issue=4|pages=1039–1042|url=http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf|doi=10.1671/0272-4634(2007)27[1039:FAROTP]2.0.CO;2|issn=0272-4634|access-date=2023-09-13|archivedate=2013-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101235304/http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf}}&lt;/ref&gt; Yana bir yoʻq boʻlib ketgan tur, Dow’s puffin (''Fratercula dowi'') Kaliforniyaning Kanal orollarida Late Pleystotsen yoki dastlabki [[Golotsen|Golosengacha]] topilgan. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;/&gt;
[[Fayl:Puffin_Mrkoww.jpg|thumb| [[Seattle|Sietlda, Vashingtonda,]] tufted puffin]]
&lt;sub&gt;&lt;big&gt;F''raterkulinilar Tinch okeani birinchi kelib chiqgan joyi taxmin qilinadi, chunki bu birinchi navbatda u yerdagi xilma-xilligi tufayli; Tinch okeanida ikkita turkumga mansub, Atlantika okeanida faqat bitta tur bor.''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt; &lt;sub&gt;&lt;big&gt;''Puffinlar hayvonlarning aql-idrokining ayrim muhim belgilarini koʻrsatishi aniqlangan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-30|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|language=en|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|doi=10.1073/pnas.1918060117|pmid=31889002|pmc=6983420|issn=0027-8424}}&lt;/ref&gt; 2020 yil yanvar oyida ayrim tadqiqotchilar Atlantika puffinlari oʻzlarini qashilash uchun vosita sifatida tayoqlardan foydalanganligi haqida xabar berishdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://daily.jstor.org/puffins-seen-using-tools-breaking-dumb-puffin-stereotypes/ |sarlavha=Puffins Seen Using Tools, Breaking Dumb-Puffin Stereotypes |muallif=Tracey |ism=Liz |sana=2020-02-02 |ish=JSTOR Daily |til=en-US |qaralgan sana=2020-02-02}}&lt;/ref&gt; Tinch okeanidagi Fraterculini qazilma qoldiqlari oʻrta [[Miotsen boʻlimi|Miyosengacha]] choʻzilgan, Cerorhinca ning uchta qazilma turi va materiallar taxminiy ravishda ushbu jinsga tegishli deb hisoblanadi, va oʻrta Miosenda Janubiy Kaliforniya va Shimoliy Meksikaning [[Pliotsen|Pliosenning]] oxirigacha yetadi. Atlantika okeanida miotsen davriga oid hech qanday yozuvlar boʻlmasa-da, Shimoliy Karolinagagi qazilma materialini qayta oʻrganish shuni koʻrsatdiki, dastlabki Pliotsendagi puffinlarning xilma-xilligi Atlantika okeanida ham Tinch okeanida kabi katta boʻlgan. Bu xilma-xillikka Tinch okeanidan puffinlar oqimining oqib kelishi orqali erishildi; keyinchalik turlarning yoʻqolishi Panama dengiz yoʻlining yopilishiga va Shimoliy Atlantikada kuchli muzlik davrlarining boshlanishi tufayli soʻngi Pliotsendagi yirik okeanografik oʻzgarishlar bilan bogʻliq deb hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;smith&quot;/&gt;''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt;{{Clear|right}}

=== Hozirgi turlar ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;98%&quot;
! colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color: #D3D3A4&quot; |'''Taksonomik ketma-ketlikda turlar'''
|-
! width=&quot;18%&quot; | Umumiy va binomial nomlar
! width=&quot;12%&quot; | Rasm
! width=&quot;35%&quot; | Tavsif
! width=&quot;35%&quot; | Diapazon
|-
| Atlantika puffini&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula arctica'')
|[[Fayl:Puffin_(Fratercula_arctica).jpg|center|140x140px]]
| {{Convert|32|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|53|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|380|g|oz|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Atlantika: Shimoliy Yevropa qirgʻoqlari janubdan shimoliy [[Fransiya|Fransiyaga]], [[Britaniya orollari]], [[Farer orollari]], [[Islandiya]], Grenlandiya, [[Norvegiya]] va Atlantika Kanada, keyin janubdan [[Meyn|Meyngacha]] . Qishlari janubda [[Marokash]] va [[Nyu-York (shtat)|Nyu-Yorkka]] {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Shoxli puffin&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula corniculata'')
|[[Fayl:Fratercula_corniculataUSFWSSL0002774.jpg|center|160x160px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|58|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|620|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: [[Sibir]], [[Alaska|Alyaska]] va [[Britaniya Kolumbiyasi]] qirgʻoqlari, janubda [[Kaliforniya]] va [[Quyi shimoliy Kaliforniya|Quyi Kaliforniyada]] qishlaydi {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Tukli puffin &lt;ref&gt;&quot;Tufted Puffin&quot; is the preferred English name. F. Gill and M. Wright, ''[[Birds of the World: Recommended English Names]]'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula cirrhata'')
|[[Fayl:TuftedPuffin.jpeg|center|150x150px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|63.5|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|780|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: Britaniya Kolumbiyasi, butun janubi-sharqiy Alyaska va [[Aleut orollari]], [[Kamchatka]], [[Kuril orollari]] va [[Oxota dengizi|Oxot dengizi]] boʻylab. Qishlari janubda [[Xonsyu]] va Kaliforniyagacha {{Sfn|Harrison|1988}}
|}

== Tavsif ==
Puffinlar past boʻyli, kalta qanotli va kalta dumli qushlar boʻlib, ustki qismi qora, pastki qismi oq yoki jigarrang-kulrang. Boshi qora qalpoqli, yuzi asosan oq, oyoqlari toʻq sariq-qizil. Koʻpaytirish mavsumida katta va rang-barang koʻrinadi. Tumshuqining rang-barang tashqi qismi koʻpayish mavsumidan soʻng yoʻqoladi, uning ostida kichikroq va zojibasiz haqiqiy tumshuq koʻrinadi. {{Sfn|Harrison|1988}} Ajabtovur koʻrinishi tufayli ularni „dengiz masxarabozlari“ va „dengiz toʻtiqushlari“ deb ham atashadi.

Puffin hayotining koʻp qismi suvda oʻtganligi sababli, u ajoyib suzuvchi. Suv ostida parvozdagi kabi qanotlarini silkitib, soniyasiga 2 metr tezlikka erishadi. U 70 metr chuqurlikka shoʻngʻiy oladi. U quruqlikda yurishi, hattoki yugurishi ham mumkin, ammo bemalol belkurak.

Koʻpayish mavsumini hisobga olmaganda, puffins yakka yoki juft boʻlib yashaydi, qirgʻoqdan uzoq masofaga (100 km gacha)

Puffinlar oʻzlarining koʻpayish mavsumida, kalloniyasi shovqinli boʻlishsa-da, ular dengizda sokin. Ular suv ustida nisbatan baland uchadi, odatda boshqa gagarka 1,6 metr (5,2 fut) bilan solishtirganda 10 metr (33 fut) balandlikda.

== Xulq-atvor ==

=== Naslchilik ===
[[Fayl:Puffin_falls_off_cliff.ogv|thumb| Atlantika puffin, Lundy, Buyuk Britaniya]]
[[Fayl:Klippen.jpg|thumb| [[Farer orollari|Farer orollaridagi]] Atlantika puffinlari]]


Puffinlar qirgʻoqlarda va orollarda koloniyalarda koʻpayadi; bir necha hozirgi yoki sobiq orol naslchilik saytlari Puffin oroli deb atashadi. Erkak Atlantika puffin uya quradi va uya joyida kuchli sodiqlikni namoyish etadi. Shoxli puffinning ikkala jinsi ham uyasini qurishga yordam beradi. Shoxli puffin tuyalari odatda chuqurligi taxminan 1 metr (3.3 fut) chuqurlikda boʻlib, maxsus boʻlim bilan tugaydi, tutamli puffin chuquriga olib boradigan tunnel esa 2.75 metr (9.o fut) uzunlikda boʻlishi mumkin. Tutamli va Atlantika puffinlarining uyasi yumshoq tuproqdan iborat boʻlib, unga tunnellar qaziladi; farqli oʻlaroq, shoxli puffinlarning uya joylari qoyalardagi tosh yoriqlarida boʻladi. &lt;ref name=&quot;BNA Horned&quot;&gt;{{Cite journal|last2=Kitaysky|first2=Alexander S.|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/603|title=Horned Puffin (''Fratercula corniculata'')|last=Piatt|first1=John F|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor=A. Poole|publisher=Ithaca: Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.603}}&lt;/ref&gt; Atlantika puffin uyasi odatda oʻt, barglar va patlar kabi materiallar bilan qoplangan, lekin baʼzan astarlanmagan. Atlantika pufinining tuxumlari odatda qaymoqrang oq rangga ega, ammo baʼzida tuxum nilufar rangga eg

Baʼzan Atlantika puffinlari quyon qazgan chuqurlarida koʻpayadi.[[Quyon (hayvon)|Quyonlar]] koʻpayadigan joyda koʻpayadi.

Puffinlar uzoq muddatli juftlik aloqalarini yoki munosabatlariga ega yani puffinlar monogam, hayot uchun bitta juftlikni tashkil qiladi. Bahor kelishi bilan, mart-aprel oylarida ular dengizdan koloniyaga qaytib kelishadi. Garchi quruqlikdagi vaqt bu qushlar uchun qulay boʻlmasa-da, ular nasl berish uchun sevimli suv sathidan u erga qaytib kelishlari kerak. Bahorda qushlar uyani qurish uchun eng yaxshi joyni tanlash uchun koloniyaga erta qaytishga harakat qilishadi. Sohilga suzib kelib, ular barcha qorlar erib ketguncha kutib turishadi va keyin qurilishni boshlashadi. Ikkala ota-ona ham bu jarayonda ishtirok etadilar – biri qazish, ikkinchisi tuproqni olib ketish.

Urgʻochisi bitta tuxum qoʻyadi va ikkala ota-ona ham tuxumini bosishadi qiladi va joʻjani boqadi (yoki „pufling“). &lt;ref name=&quot;CBBC - 03Sep2009 - Kids patrol to help lost puffins&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=September 3, 2009 |title=Kids patrol to help lost puffins |work=[[CBBC (TV channel)|CBBC]] |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_8230000/newsid_8236600/8236609.stm |access-date=26 February 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Video manbasi |url=https://www.cbc.ca/radio/thesundayedition/the-sunday-edition-december-30-2018-1.4462999 |title=The Sunday Edition - December 30, 2018 |date=December 30, 2018 |last=Enright |first=Michael |type=Radio interview |language=en |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] |time=48:00}}&lt;/ref&gt; Tuxum bosuvchi ota-ona puffinlar tuxumni qanotlari bilan bosib ushlab yotishadi. Joʻjalar kechasi uchib ketishadi . Joʻjalar ulgʻayguncha puffins uni tabiiy dushmanlardan – burgut, qirgʻiy, gulluk va skualardan himoya qiladi. Kunduzi joʻja uyada oʻtiradi, kechasi esa ota-ona uni suvga kuzatib boradi va suzishni oʻrgatadi. Bunday gʻamxoʻrlik bir oydan ozroq davom etadi, keyin esa ota-onalar bolani ovqatlantirishni toʻxtatadilar. Uning uyadan uchib, voyaga etmoqdan boshqa iloji yoʻq. Koʻplab qushlar puffinning umr koʻrishlariga hasad qilishlari mumkin – bu qush taxminan 30 yil yashaydi.

Barcha tayyorgarlik ishlari tugagach, juftlashuv iyun-iyul oylarida boʻlib oʻtadi va urgʻochi bitta oq tuxum qoʻyadi. Uning ota-onasi navbati bilan 38-42 kun inkubatsiya qilishadi. Chaqaloq tugʻilganda, ota-onalar birgalikda unga juda zarur boʻlgan ovqat olib kelishadi.

Puffin baliqni ogʻziga qoʻpol til bilan tutib, birdaniga bir nechta boʻlaklarda olib yurish mumkin. Yangi tugʻilgan joʻja koʻkragida mayda oq nuqta boʻlgan qora paxmoq bilan qoplangan; 10-11 kunida birinchi haqiqiy tuklar paydo boʻladi. Dastlab, tumshuq ham qora, va faqat kattalar qushida u toʻq sariq rangga ega boʻladi. Tuxumni yorib chiqishdan keyin joʻjalar hayotlarining birinchi yillarini dengizda oʻtkazadilar, taxminan besh yildan soʻng nasl berishadi. Tutqunlikda boʻlgan puffinlar uch yoshdan boshlab koʻpaygani maʼlum.

Koʻpayishdan soʻng, barcha uch tur puffin turlari dengizda qishlaydi, odatda qirgʻoqlardan uzoqda va koʻpincha koʻpayish joyi oraligʻidan janubga choʻziladi. {{Sfn|Harrison|1988}}

Atlantika puffinlarining koʻpchiligining vatani hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |sarlavha=Safnavefur Vestmannaeyja - Fiska og náttúrugripasafn - Lundi |til=is |ish=www.xtreme.is |qaralgan sana=15 January 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070812091335/http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |arxivsana=12 August 2007}}&lt;/ref&gt; Islandiyada 10 millionga yaqin puffin turi borligi aniqlangan. Dunyodagi eng katta puffin koloniyasi [[Islandiya|Islandiyaning]] Vestman orollarida joylashgan. Olimlarning tadqiqitlariga koʻra 2009 yilda uyalar sonini 1,1 million, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15 |sarlavha=Nattsud.is |qaralgan sana=2010-03-17 |arxivsana=2011-07-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110722022455/http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15}}&lt;/ref&gt; va u yerdagi puffinlar soni esa 4 millionga yetishini taxmin qilishgan. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot; /&gt;

=== Oziqlanishi ===
[[Fayl:Atlantic_Puffin_-_Farne_Is_-_FJ0A4842_(35937180110).jpg|thumb| Baliq bilan Atlantika puffin]]
Koʻpgina gagarkalar singari, puffin ham [[Baliqlar|baliq]] va zooplanktonni isteʼmol qiladi, lekin joʻjalarini kuniga bir necha marta asosan kichik dengiz baliqlari bilan boqadi. Puffins baliq va baʼzi [[mollyuskalar]], qisqichbaqalar, qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi. Baliqdan, ular koʻpincha seld, gerbils, eel, capelin bilan oziqlanadi. Umuman olganda, odatda 7 sm dan oshmaydigan har qanday mayda baliqlar. Bu qushlar suvda ovlashga juda yaxshi moslashgan, shoʻngʻin qilishlari va bir daqiqa davomida nafaslarini ushlab turishlari, ular oyoqlari bilan boshqarib, qanotlari yordamida tezlikni oshirib, choʻzilib suzishadi.

Ovni oʻsha yerda, suv ostida eyishadi. Ammo agar oʻlja kattaroq boʻlsa, unda qushlar avval uni sirtga tortib olishadi. Bir shoʻngʻin paytida oʻlik uchi bir nechta baliqni ushlaydi, kun davomida uning ishtahasi unga taxminan 100-300 gramm ovqat yutishiga imkon beradi.

Puffinlar bir vaqtning oʻzida bir nechta (baʼzan oʻndan ortiq) kichik baliqlarni yutib yuboradigan baliqlarni qayta yutilgan ovqatni yana ogʻziga qaytarishdan tutish qobiliyati bilan ajralib turadi. Bu ularga oziq-ovqat qidirish uchun uzoqroq sayohat qilish imkonini beradi, chunki ular bir vaqtning oʻzida faqat bitta baliq olib yuradigan qushlarga qaraganda joʻjalari uchun koʻproq oziq-ovqat energiyasi bilan qaytib kelishlari mumkin. Bunday xatti-harakat ularning tumshugʻining oʻziga xos ilgak mexanizmi tufayli mumkin boʻladi, bu esa yuqori va pastki tishlash qirralarini bir nechta burchaklardan birida birlashtirishga imkon beradi.

''Hayvonlar boʻyicha mutaxassislar tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki 2019-yilda ikkita alohida geografik joylashuvda joylashgan puffitlar tayoqchalar yordamida oʻzlarini qashilab turganliklarini kuzatdilar, bu dengiz qushlarining turli xilnasboblardan foydalanishi ularning asosiy qobiliyatiga ega ekanligini koʻrsatdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.cnn.com/2019/12/31/world/puffins-use-tools-study-scn-trnd/index.html |sarlavha=Two puffins scratched their itches with sticks -- the first evidence that seabirds can use tools |ism=Scottie |muallif=Andrew |ish=[[CNN]] |sana=31 December 2019 |qaralgan sana=2020-01-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-24|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|language=en|doi=10.1073/pnas.1918060117|issn=0027-8424|pmid=31889002|pmc=6983420}}&lt;/ref&gt;''

== Odamlar bilan munosabatlar ==

=== Ov qilish ===
Insonlar asosan puffinlar tuxum, patlar va goʻsht uchun ovlanadi. Yashash joylarini yoʻq qilish va ekspluatatsiya qilish tufayli Atlantika puffinlari populyatsiyasi keskin kamaydi 19-asr va 20-asr boshlarida. Ular Islandiya va Farer orollarida ovlanishda davom etmoqda. &lt;ref name=&quot;BNA Atlantic&quot;&gt;{{Cite journal|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/709|title=Atlantic Puffin (''Fratercula arctica'')|last=Lowther|first1=Peter E.|last2=Diamond|first2=A. W|last3=Kress|first3=Stephen W.|last4=Robertson|first4=Gregory J.|last5=Russell|first5=Keith|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor-last=Poole|editor-first=A.|place=Ithaca|publisher=Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.709}}&lt;/ref&gt;

Kerri okrugining Irlandiya sohillari yaqinidagi Blasket orollarida puffinslarning tuxumlarini yigʻib olish tufaylikeskin pasayish kuzatildi. 1953-yilda orollar tashlab ketilgunga qadar orolliklarda yashovchi aholi ochlik darajasida yuqori darajada yashaganliklari natijasida, puffinlar oziq-ovqat uchun koʻp miqdorda ovlangan.

Islandiyada Atlantika puffini milliy taʼomlarning bir qismini hisoblanadi, va bu yerda puffin turi qonuniy jihatdan himoyaga qilinmaydi. Puffinlar „osmonda [[baliq ovlash]]&lt;nowiki/&gt;“ deb nomlangan usul bilan ovlanadi, bu baliqlarni dengizga shoʻngʻiyotganda katta toʻrda tutishni oʻz ichiga oladi. Puffinlar goʻshtini odatda mehmonxona menyusida topish mumkin. Puffinning yangi yuragi anʼanaviy Islandiya noyob sifatida xom holda isteʼmol qilinadi. &lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Plunkett |first=John |date=15 September 2008 |title=Gordon Ramsay cleared over puffin eating |work=[[The Guardian]] |location=London |url=https://www.theguardian.com/media/2008/sep/15/channel4.television |access-date=6 April 2009}}&lt;/ref&gt; Islandiyaning Grimsi orolida bir kunda ertalab 200 ga yaqin puffinni tutish mumkin. &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24 September 2017 |title=The island where people eat puffins |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-41359122 |access-date=24 September 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Tegishli joylar va mahsulotlar ===
Ingliz orolining Lundi nomi qadimgi Nors tilidagi „puffin oroli“ (Lundey) soʻzidan kelib chiqqanligiga ishoniladi, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.bbc.co.uk/radio4/science/livingworld_20040606.shtml |sarlavha=Puffin Island |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=BBC Radio 4 - The Living World |nashriyot=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; garchi muqobil tushuntirish Lundning nusxasi yoki oʻrmonli hududga ishorasi taklif qilingan. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.lundypete.com/lundey.htm |sarlavha=Meaning of lundey |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=Pete Robson's Lundy Island Site |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070929080959/http://www.lundypete.com/lundey.htm |arxivsana=September 29, 2007}}&lt;/ref&gt;

„Atlantic puffin“ Kanadaning [[Nyufaundlend va Labrador]] provinsiyasining viloyat qushi hisoblanadi.
[[Fayl:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb|Puffinlar Farer orollarida tansiq hisoblanadi]]
[[Fayl:Faroe stamp 031 puffin.jpg|thumb|1978 yildagi [[:en:Faroese_language|Faroese]] markasidadagi puffin tasviri]]
[[Fayl:Lundy 1-2 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4046.jpg|alt=&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
[[Fayl:Lundy 1 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4044.jpg|alt=&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
'''Maʼlumotnomalar'''
&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[https://uz.petmypet.ru/4505-dead-end-bird-puffin-bird-lifestyle-and-habitat.html]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Taxonbar|from=Q311761}}

== Manbalar ==

* Alsop, Fred J. III (2001) „Atlantika puffin“: ''Shimoliy Amerikaning Smitson qushlari, Gʻarbiy mintaqa'' : 451-bet. Nyu-York shahri: DK Publishing, Inc.{{ISBN|0-7894-7157-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7894-7157-4|0-7894-7157-4]]
* Erlix, P.; Dobkin, D. &amp; Wheye, D. (1988) „Atlantika Puffin“: ''Qushchining qoʻllanmasi: Shimoliy Amerika qushlarining tabiiy tarixi boʻyicha qoʻllanma'' : 207, 209-214. Nyu York.
*
* Lee, DS &amp; Haney, JC (1996) „Manx Shearwater (''Puffinus puffinus'')“, in: ''The Birds of the North America'', No. 257, (Poole, A. &amp; Gill, F. eds). Filadelfiya: Tabiiy fanlar akademiyasi va Amerika ornitologlar ittifoqi, Vashington, DC
*
*
{{Taxonbar|from=Q311761}}

* {{Cite EB1911|wstitle=Puffin|volume=22|short=x}}
* [https://web.archive.org/web/20141008184635/http://www.farne.co.uk/ Puffins at the Farne Islands, Northumberland]
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques Brisson]]
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques BrissonSubterranean nesting birds]]
[[Turkum:Extant Late Pleistocene first appearances]]
[[Turkum:Diving animals]]
[[Turkum:Articles containing video clips]]
[[Turkum:Fratercula]]
[[Turkum:Pinvin]]
[[Turkum:O'rdaksimonlar]]
[[Turkum:Dengiz qushlari]]</text>
      <sha1>n8cx1l0d305k9mr8bciznxd49lq5ovh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272971</id>
      <parentid>6272970</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6272971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26156" sha1="l8pfmt79mfreok0kt5bpfq2f7gtkjie" xml:space="preserve">{{AT}}

'''Puffinlar''' –  '''''Fratercula''''' qushlar sinifiga [[Urugʻ (zoologiya)|mansub boʻlib]] kichik altsidlarning ([[Chistiklar|auks]]) uchta turidan biri. Ular asosan suvga shoʻngʻish orqali oziqlanadigan [[Pelagial|pelagik]] dengiz qushlari . Puffinlar qirgʻoq boʻyidagi qoyalarda yoki dengizdagi orollarda katta [[Qushlar bozori|koloniya boʻlib yashaydi va]]&lt;nowiki/&gt;koʻpayadi, toshlar orasidagi yoriqlarga yoki tuproqdagi chuqurlarga uya qurib koʻpayishadi. Ikki tur, tutamli puffin va shoxli puffin [[Tinch okeani|Shimoliy Tinch okeanida]], Atlantika puffin esa [[Atlantika okeani|Shimoliy Atlantika okeanida]] topilgan.

'''Puffin qushi''' kichik oʻlchamdagi, oʻrtacha kaptarning kattaligiga oʻxshash. Uning kattaligi taxminan 30 sm, qanotlari taxminan yarim metrga teng. Urgʻochilarining vazni 310 gramm, erkagi biroz koʻproq – 345 gramm.

Puffinning barcha turlari asosan qora yoki qora va oq patlarga, shuningdek koʻpayish mavsumida yorqin rangga ega boʻlgan katta tumshugʻiga ega boʻladi. Ular koʻpayish mavsumidan soʻng oʻz hisoblarining rangli tashqi qismlarini toʻkib, kichikroq va xiraroq tumshugʻini qoldiradilar. Ularning qisqa qanotlari suv ostida suzish uchun moslashgan. Havoda ular qanotlarini tez qoqishadi (daqiqasiga 400 martagacha) &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://projectpuffin.audubon.org/birds/puffin-faqs |sarlavha=Puffin FAQs: 26 Questions About Puffins |ish=Project Puffin |nashriyot=National Audubon Society |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120829074845/http://projectpuffin.org/PuffinQuestions.html#9. |arxivsana=2012-08-29}}&lt;/ref&gt; tez parvozda, koʻpincha okean yuzasida pastlab uchishadi.

== Etimologiyasi ==
Ingliz tilidagi „puffin“ – shishgan maʼnosini anglatadi – dastlab „Manks puffin“ nomi bilan mashhur boʻlgan, Manks qirgʻogʻining '''(''Puffinus puffinus.''''' Puffin ingliz-normancha soʻz (oʻrta [[Ingliz tili|inglizcha]] ''pophyn'' yoki ''poffin'') boʻlib, Manks qirgʻoqlarining qurib qolgan qismlarini bildiradi.

== Taksonomiyasi ==
''Fratercula'' [[Urugʻ (zoologiya)|turi]] fransuz zoologi Mathurin Jak Brisson tomonidan 1760 yilda Atlantika puffin (''Fratercula arctica'') turi sifatida kiritilgan. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |last=Brisson |first=Mathurin Jacques |authorlink=Mathurin Jacques Brisson |year=1760 |title=Ornithologie, ou, Méthode Contenant la Division des Oiseaux en Ordres, Sections, Genres, Especes &amp; leurs Variétés |language=fr, la |location=Paris |publisher=Jean-Baptiste Bauche}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |editor=Peters |year=1934 |title=Check-list of Birds of the World |publisher=[[Harvard University Press]] |location=Cambridge, Massachusetts |page=358 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/14483171}}&lt;/ref&gt; ''Fraterkula'' nomi [[Lotin tili|lotincha]] ''fraterculus'' „sayyor taʼlimotchi ruhoniy“ soʻzi danolingan boʻlib &quot; rohib &quot; degan maʼnoni bildiradi &lt;ref&gt;{{Ensiklopediya manbasi|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dfraterculus|title=frātercŭlus|last1=Lewis|first1=Charlton T.|last2=Short|first2=Charles|encyclopedia=A Latin Dictionary|edition=|publisher=Perseus Digital Library|date=1879}}&lt;/ref&gt;, chunki puffinning qora va oq patlari rohiblar kiygan liboslarga oʻxshaganligi tufayli &lt;ref name=&quot;job&quot;&gt;{{Kitob manbasi |last=Jobling |first=James A. |year=2010 |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n164 164]}}&lt;/ref&gt;

Puffinslar uchta turni oʻz ichiga oladi. &lt;ref name=&quot;ioc&quot;&gt;{{Veb manbasi |muharrir=Gill |yil=2019 |sarlavha=Noddies, gulls, terns, auks |ish=World Bird List Version 9.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/gulls/ |nashriyot=International Ornithologists' Union |qaralgan sana=24 June 2019}}&lt;/ref&gt; Rhinoceros auklet (''Cerorhinca monocerata'') baʼzan ''Fratercula'' turiga kiritiladi &lt;ref name=&quot;barrows&quot;&gt;{{Cite journal|last=Barrows|first1=Walter Bradford|year=1877|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/130632#page/166/mode/1up|title=Catalogue of the Alcidae contained in the Museum of the Boston Society of Natural History, with a Review and proposed Classification of the Family|journal=Proceedings of the Boston Society of Natural History|volume=19|page=154}}&lt;/ref&gt; va ayrim tadqiqotchilar ''Lunda'' jinsiga tutamli puffinni qoʻshishganlar {{Sfn|Harrison|1988}} Puffinlar va rhinoceros auklet qushi bir-biri bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, birgalikda Fraterculini kenja oilasini tashkil qiladi. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;&gt;{{Cite journal|last=Guthrie|first1=Daniel A.|last2=Thomas|first2=Howell W.|last3=Kennedy|first3=George L.|year=1999|title=A new species of extinct late Pleistocene puffin (Aves: Alcidae) from the southern California Channel Islands|journal=Proceedings of the 5th California Islands Symposium|pages=525–530|url=http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf|access-date=2023-09-13|archivedate=2020-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200727194836/http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf}}&lt;/ref&gt;

Eng qadimgi altsid qoldigʻi Oregondagi ''Hydrotherikornis'' hisoblanadi va, Late Eocene tegishlidir, ''Aetiya'' va ''Uriya'' qoldiqlari esa Late Miyosenga tegishli. Molekulyar soatlar Paleotsenda Tinch okeanidan kelib chiqqanligini koʻrsatish uchun ishlatilgan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|first1=Sergio L.|last=Pereira|first2=Allan J.|last2=Baker|year=2008|title=DNA evidence for a Paleocene origin of the Alcidae (Aves: Charadriiformes) in the Pacific and multiple dispersals across northern oceans|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2008-02_46_2/page/430|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=46|issue=2|pages=430–445|doi=10.1016/j.ympev.2007.11.020|pmid=18178108}}&lt;/ref&gt; Shimoliy Karolinadagi qoldiqlar dastlab ikkita ''Fraterkula'' turiga tegishli deb oʻylangan &lt;ref&gt;Olson, S. L.; [[Pamela C. Rasmussen|Rasmussen P.]] (2001) „Miocene and Pliocene birds from the Lee Creek Mine, North Carolina.“ ''Smithsonian Contributions to Paleobiology'' '''90''' 233-–365.&lt;/ref&gt;, ammo keyinchalik bir ''Fraterkula'', tutamli puffin va ''Cerorhinca turlariga'' kirishi qayta aniqlangan. &lt;ref name=&quot;smith&quot;&gt;{{Cite journal|last=Smith|first1=N. A.|last2=Olson|first2=Storrs L.|last3=Clarke|first3=J. A.|year=2007|title=First Atlantic Record of the Horned Puffin genus ''Cerorhinca ''(Aves, Alcidae) from the Pliocene of North Carolina|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=27|issue=4|pages=1039–1042|url=http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf|doi=10.1671/0272-4634(2007)27[1039:FAROTP]2.0.CO;2|issn=0272-4634|access-date=2023-09-13|archivedate=2013-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101235304/http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf}}&lt;/ref&gt; Yana bir yoʻq boʻlib ketgan tur, Dow’s puffin (''Fratercula dowi'') Kaliforniyaning Kanal orollarida Late Pleystotsen yoki dastlabki [[Golotsen|Golosengacha]] topilgan. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;/&gt;
[[Fayl:Puffin_Mrkoww.jpg|thumb| [[Seattle|Sietlda, Vashingtonda,]] tufted puffin]]
&lt;sub&gt;&lt;big&gt;F''raterkulinilar Tinch okeani birinchi kelib chiqgan joyi taxmin qilinadi, chunki bu birinchi navbatda u yerdagi xilma-xilligi tufayli; Tinch okeanida ikkita turkumga mansub, Atlantika okeanida faqat bitta tur bor.''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt; &lt;sub&gt;&lt;big&gt;''Puffinlar hayvonlarning aql-idrokining ayrim muhim belgilarini koʻrsatishi aniqlangan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-30|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|language=en|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|doi=10.1073/pnas.1918060117|pmid=31889002|pmc=6983420|issn=0027-8424}}&lt;/ref&gt; 2020 yil yanvar oyida ayrim tadqiqotchilar Atlantika puffinlari oʻzlarini qashilash uchun vosita sifatida tayoqlardan foydalanganligi haqida xabar berishdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://daily.jstor.org/puffins-seen-using-tools-breaking-dumb-puffin-stereotypes/ |sarlavha=Puffins Seen Using Tools, Breaking Dumb-Puffin Stereotypes |muallif=Tracey |ism=Liz |sana=2020-02-02 |ish=JSTOR Daily |til=en-US |qaralgan sana=2020-02-02}}&lt;/ref&gt; Tinch okeanidagi Fraterculini qazilma qoldiqlari oʻrta [[Miotsen boʻlimi|Miyosengacha]] choʻzilgan, Cerorhinca ning uchta qazilma turi va materiallar taxminiy ravishda ushbu jinsga tegishli deb hisoblanadi, va oʻrta Miosenda Janubiy Kaliforniya va Shimoliy Meksikaning [[Pliotsen|Pliosenning]] oxirigacha yetadi. Atlantika okeanida miotsen davriga oid hech qanday yozuvlar boʻlmasa-da, Shimoliy Karolinagagi qazilma materialini qayta oʻrganish shuni koʻrsatdiki, dastlabki Pliotsendagi puffinlarning xilma-xilligi Atlantika okeanida ham Tinch okeanida kabi katta boʻlgan. Bu xilma-xillikka Tinch okeanidan puffinlar oqimining oqib kelishi orqali erishildi; keyinchalik turlarning yoʻqolishi Panama dengiz yoʻlining yopilishiga va Shimoliy Atlantikada kuchli muzlik davrlarining boshlanishi tufayli soʻngi Pliotsendagi yirik okeanografik oʻzgarishlar bilan bogʻliq deb hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;smith&quot;/&gt;''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt;{{Clear|right}}

=== Hozirgi turlar ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;98%&quot;
! colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color: #D3D3A4&quot; |'''Taksonomik ketma-ketlikda turlar'''
|-
! width=&quot;18%&quot; | Umumiy va binomial nomlar
! width=&quot;12%&quot; | Rasm
! width=&quot;35%&quot; | Tavsif
! width=&quot;35%&quot; | Diapazon
|-
| Atlantika puffini&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula arctica'')
|[[Fayl:Puffin_(Fratercula_arctica).jpg|center|140x140px]]
| {{Convert|32|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|53|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|380|g|oz|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Atlantika: Shimoliy Yevropa qirgʻoqlari janubdan shimoliy [[Fransiya|Fransiyaga]], [[Britaniya orollari]], [[Farer orollari]], [[Islandiya]], Grenlandiya, [[Norvegiya]] va Atlantika Kanada, keyin janubdan [[Meyn|Meyngacha]] . Qishlari janubda [[Marokash]] va [[Nyu-York (shtat)|Nyu-Yorkka]] {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Shoxli puffin&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula corniculata'')
|[[Fayl:Fratercula_corniculataUSFWSSL0002774.jpg|center|160x160px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|58|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|620|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: [[Sibir]], [[Alaska|Alyaska]] va [[Britaniya Kolumbiyasi]] qirgʻoqlari, janubda [[Kaliforniya]] va [[Quyi shimoliy Kaliforniya|Quyi Kaliforniyada]] qishlaydi {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Tukli puffin &lt;ref&gt;&quot;Tufted Puffin&quot; is the preferred English name. F. Gill and M. Wright, ''[[Birds of the World: Recommended English Names]]'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula cirrhata'')
|[[Fayl:TuftedPuffin.jpeg|center|150x150px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|63.5|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|780|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: Britaniya Kolumbiyasi, butun janubi-sharqiy Alyaska va [[Aleut orollari]], [[Kamchatka]], [[Kuril orollari]] va [[Oxota dengizi|Oxot dengizi]] boʻylab. Qishlari janubda [[Xonsyu]] va Kaliforniyagacha {{Sfn|Harrison|1988}}
|}

== Tavsif ==
Puffinlar past boʻyli, kalta qanotli va kalta dumli qushlar boʻlib, ustki qismi qora, pastki qismi oq yoki jigarrang-kulrang. Boshi qora qalpoqli, yuzi asosan oq, oyoqlari toʻq sariq-qizil. Koʻpaytirish mavsumida katta va rang-barang koʻrinadi. Tumshuqining rang-barang tashqi qismi koʻpayish mavsumidan soʻng yoʻqoladi, uning ostida kichikroq va zojibasiz haqiqiy tumshuq koʻrinadi. {{Sfn|Harrison|1988}} Ajabtovur koʻrinishi tufayli ularni „dengiz masxarabozlari“ va „dengiz toʻtiqushlari“ deb ham atashadi.

Puffin hayotining koʻp qismi suvda oʻtganligi sababli, u ajoyib suzuvchi. Suv ostida parvozdagi kabi qanotlarini silkitib, soniyasiga 2 metr tezlikka erishadi. U 70 metr chuqurlikka shoʻngʻiy oladi. U quruqlikda yurishi, hattoki yugurishi ham mumkin, ammo bemalol belkurak.

Koʻpayish mavsumini hisobga olmaganda, puffins yakka yoki juft boʻlib yashaydi, qirgʻoqdan uzoq masofaga (100 km gacha)

Puffinlar oʻzlarining koʻpayish mavsumida, kalloniyasi shovqinli boʻlishsa-da, ular dengizda sokin. Ular suv ustida nisbatan baland uchadi, odatda boshqa gagarka 1,6 metr (5,2 fut) bilan solishtirganda 10 metr (33 fut) balandlikda.

== Xulq-atvor ==

=== Naslchilik ===
[[Fayl:Puffin_falls_off_cliff.ogv|thumb| Atlantika puffin, Lundy, Buyuk Britaniya]]
[[Fayl:Klippen.jpg|thumb| [[Farer orollari|Farer orollaridagi]] Atlantika puffinlari]]


Puffinlar qirgʻoqlarda va orollarda koloniyalarda koʻpayadi; bir necha hozirgi yoki sobiq orol naslchilik saytlari Puffin oroli deb atashadi. Erkak Atlantika puffin uya quradi va uya joyida kuchli sodiqlikni namoyish etadi. Shoxli puffinning ikkala jinsi ham uyasini qurishga yordam beradi. Shoxli puffin tuyalari odatda chuqurligi taxminan 1 metr (3.3 fut) chuqurlikda boʻlib, maxsus boʻlim bilan tugaydi, tutamli puffin chuquriga olib boradigan tunnel esa 2.75 metr (9.o fut) uzunlikda boʻlishi mumkin. Tutamli va Atlantika puffinlarining uyasi yumshoq tuproqdan iborat boʻlib, unga tunnellar qaziladi; farqli oʻlaroq, shoxli puffinlarning uya joylari qoyalardagi tosh yoriqlarida boʻladi. &lt;ref name=&quot;BNA Horned&quot;&gt;{{Cite journal|last2=Kitaysky|first2=Alexander S.|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/603|title=Horned Puffin (''Fratercula corniculata'')|last=Piatt|first1=John F|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor=A. Poole|publisher=Ithaca: Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.603}}&lt;/ref&gt; Atlantika puffin uyasi odatda oʻt, barglar va patlar kabi materiallar bilan qoplangan, lekin baʼzan astarlanmagan. Atlantika pufinining tuxumlari odatda qaymoqrang oq rangga ega, ammo baʼzida tuxum nilufar rangga eg

Baʼzan Atlantika puffinlari quyon qazgan chuqurlarida koʻpayadi.[[Quyon (hayvon)|Quyonlar]] koʻpayadigan joyda koʻpayadi.

Puffinlar uzoq muddatli juftlik aloqalarini yoki munosabatlariga ega yani puffinlar monogam, hayot uchun bitta juftlikni tashkil qiladi. Bahor kelishi bilan, mart-aprel oylarida ular dengizdan koloniyaga qaytib kelishadi. Garchi quruqlikdagi vaqt bu qushlar uchun qulay boʻlmasa-da, ular nasl berish uchun sevimli suv sathidan u erga qaytib kelishlari kerak. Bahorda qushlar uyani qurish uchun eng yaxshi joyni tanlash uchun koloniyaga erta qaytishga harakat qilishadi. Sohilga suzib kelib, ular barcha qorlar erib ketguncha kutib turishadi va keyin qurilishni boshlashadi. Ikkala ota-ona ham bu jarayonda ishtirok etadilar – biri qazish, ikkinchisi tuproqni olib ketish.

Urgʻochisi bitta tuxum qoʻyadi va ikkala ota-ona ham tuxumini bosishadi qiladi va joʻjani boqadi (yoki „pufling“). &lt;ref name=&quot;CBBC - 03Sep2009 - Kids patrol to help lost puffins&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=September 3, 2009 |title=Kids patrol to help lost puffins |work=[[CBBC (TV channel)|CBBC]] |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_8230000/newsid_8236600/8236609.stm |access-date=26 February 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Video manbasi |url=https://www.cbc.ca/radio/thesundayedition/the-sunday-edition-december-30-2018-1.4462999 |title=The Sunday Edition - December 30, 2018 |date=December 30, 2018 |last=Enright |first=Michael |type=Radio interview |language=en |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] |time=48:00}}&lt;/ref&gt; Tuxum bosuvchi ota-ona puffinlar tuxumni qanotlari bilan bosib ushlab yotishadi. Joʻjalar kechasi uchib ketishadi . Joʻjalar ulgʻayguncha puffins uni tabiiy dushmanlardan – burgut, qirgʻiy, gulluk va skualardan himoya qiladi. Kunduzi joʻja uyada oʻtiradi, kechasi esa ota-ona uni suvga kuzatib boradi va suzishni oʻrgatadi. Bunday gʻamxoʻrlik bir oydan ozroq davom etadi, keyin esa ota-onalar bolani ovqatlantirishni toʻxtatadilar. Uning uyadan uchib, voyaga etmoqdan boshqa iloji yoʻq. Koʻplab qushlar puffinning umr koʻrishlariga hasad qilishlari mumkin – bu qush taxminan 30 yil yashaydi.

Barcha tayyorgarlik ishlari tugagach, juftlashuv iyun-iyul oylarida boʻlib oʻtadi va urgʻochi bitta oq tuxum qoʻyadi. Uning ota-onasi navbati bilan 38-42 kun inkubatsiya qilishadi. Chaqaloq tugʻilganda, ota-onalar birgalikda unga juda zarur boʻlgan ovqat olib kelishadi.

Puffin baliqni ogʻziga qoʻpol til bilan tutib, birdaniga bir nechta boʻlaklarda olib yurish mumkin. Yangi tugʻilgan joʻja koʻkragida mayda oq nuqta boʻlgan qora paxmoq bilan qoplangan; 10-11 kunida birinchi haqiqiy tuklar paydo boʻladi. Dastlab, tumshuq ham qora, va faqat kattalar qushida u toʻq sariq rangga ega boʻladi. Tuxumni yorib chiqishdan keyin joʻjalar hayotlarining birinchi yillarini dengizda oʻtkazadilar, taxminan besh yildan soʻng nasl berishadi. Tutqunlikda boʻlgan puffinlar uch yoshdan boshlab koʻpaygani maʼlum.

Koʻpayishdan soʻng, barcha uch tur puffin turlari dengizda qishlaydi, odatda qirgʻoqlardan uzoqda va koʻpincha koʻpayish joyi oraligʻidan janubga choʻziladi. {{Sfn|Harrison|1988}}

Atlantika puffinlarining koʻpchiligining vatani hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |sarlavha=Safnavefur Vestmannaeyja - Fiska og náttúrugripasafn - Lundi |til=is |ish=www.xtreme.is |qaralgan sana=15 January 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070812091335/http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |arxivsana=12 August 2007}}&lt;/ref&gt; Islandiyada 10 millionga yaqin puffin turi borligi aniqlangan. Dunyodagi eng katta puffin koloniyasi [[Islandiya|Islandiyaning]] Vestman orollarida joylashgan. Olimlarning tadqiqitlariga koʻra 2009 yilda uyalar sonini 1,1 million, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15 |sarlavha=Nattsud.is |qaralgan sana=2010-03-17 |arxivsana=2011-07-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110722022455/http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15}}&lt;/ref&gt; va u yerdagi puffinlar soni esa 4 millionga yetishini taxmin qilishgan. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot; /&gt;

=== Oziqlanishi ===
[[Fayl:Atlantic_Puffin_-_Farne_Is_-_FJ0A4842_(35937180110).jpg|thumb| Baliq bilan Atlantika puffin]]
Koʻpgina gagarkalar singari, puffin ham [[Baliqlar|baliq]] va zooplanktonni isteʼmol qiladi, lekin joʻjalarini kuniga bir necha marta asosan kichik dengiz baliqlari bilan boqadi. Puffins baliq va baʼzi [[mollyuskalar]], qisqichbaqalar, qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi. Baliqdan, ular koʻpincha seld, gerbils, eel, capelin bilan oziqlanadi. Umuman olganda, odatda 7 sm dan oshmaydigan har qanday mayda baliqlar. Bu qushlar suvda ovlashga juda yaxshi moslashgan, shoʻngʻin qilishlari va bir daqiqa davomida nafaslarini ushlab turishlari, ular oyoqlari bilan boshqarib, qanotlari yordamida tezlikni oshirib, choʻzilib suzishadi.

Ovni oʻsha yerda, suv ostida eyishadi. Ammo agar oʻlja kattaroq boʻlsa, unda qushlar avval uni sirtga tortib olishadi. Bir shoʻngʻin paytida oʻlik uchi bir nechta baliqni ushlaydi, kun davomida uning ishtahasi unga taxminan 100-300 gramm ovqat yutishiga imkon beradi.

Puffinlar bir vaqtning oʻzida bir nechta (baʼzan oʻndan ortiq) kichik baliqlarni yutib yuboradigan baliqlarni qayta yutilgan ovqatni yana ogʻziga qaytarishdan tutish qobiliyati bilan ajralib turadi. Bu ularga oziq-ovqat qidirish uchun uzoqroq sayohat qilish imkonini beradi, chunki ular bir vaqtning oʻzida faqat bitta baliq olib yuradigan qushlarga qaraganda joʻjalari uchun koʻproq oziq-ovqat energiyasi bilan qaytib kelishlari mumkin. Bunday xatti-harakat ularning tumshugʻining oʻziga xos ilgak mexanizmi tufayli mumkin boʻladi, bu esa yuqori va pastki tishlash qirralarini bir nechta burchaklardan birida birlashtirishga imkon beradi.

''Hayvonlar boʻyicha mutaxassislar tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki 2019-yilda ikkita alohida geografik joylashuvda joylashgan puffitlar tayoqchalar yordamida oʻzlarini qashilab turganliklarini kuzatdilar, bu dengiz qushlarining turli xilnasboblardan foydalanishi ularning asosiy qobiliyatiga ega ekanligini koʻrsatdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.cnn.com/2019/12/31/world/puffins-use-tools-study-scn-trnd/index.html |sarlavha=Two puffins scratched their itches with sticks -- the first evidence that seabirds can use tools |ism=Scottie |muallif=Andrew |ish=[[CNN]] |sana=31 December 2019 |qaralgan sana=2020-01-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-24|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|language=en|doi=10.1073/pnas.1918060117|issn=0027-8424|pmid=31889002|pmc=6983420}}&lt;/ref&gt;''

== Odamlar bilan munosabatlar ==

=== Ov qilish ===
Insonlar asosan puffinlar tuxum, patlar va goʻsht uchun ovlanadi. Yashash joylarini yoʻq qilish va ekspluatatsiya qilish tufayli Atlantika puffinlari populyatsiyasi keskin kamaydi 19-asr va 20-asr boshlarida. Ular Islandiya va Farer orollarida ovlanishda davom etmoqda. &lt;ref name=&quot;BNA Atlantic&quot;&gt;{{Cite journal|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/709|title=Atlantic Puffin (''Fratercula arctica'')|last=Lowther|first1=Peter E.|last2=Diamond|first2=A. W|last3=Kress|first3=Stephen W.|last4=Robertson|first4=Gregory J.|last5=Russell|first5=Keith|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor-last=Poole|editor-first=A.|place=Ithaca|publisher=Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.709}}&lt;/ref&gt;

Kerri okrugining Irlandiya sohillari yaqinidagi Blasket orollarida puffinslarning tuxumlarini yigʻib olish tufaylikeskin pasayish kuzatildi. 1953-yilda orollar tashlab ketilgunga qadar orolliklarda yashovchi aholi ochlik darajasida yuqori darajada yashaganliklari natijasida, puffinlar oziq-ovqat uchun koʻp miqdorda ovlangan.

Islandiyada Atlantika puffini milliy taʼomlarning bir qismini hisoblanadi, va bu yerda puffin turi qonuniy jihatdan himoyaga qilinmaydi. Puffinlar „osmonda [[baliq ovlash]]&lt;nowiki/&gt;“ deb nomlangan usul bilan ovlanadi, bu baliqlarni dengizga shoʻngʻiyotganda katta toʻrda tutishni oʻz ichiga oladi. Puffinlar goʻshtini odatda mehmonxona menyusida topish mumkin. Puffinning yangi yuragi anʼanaviy Islandiya noyob sifatida xom holda isteʼmol qilinadi. &lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Plunkett |first=John |date=15 September 2008 |title=Gordon Ramsay cleared over puffin eating |work=[[The Guardian]] |location=London |url=https://www.theguardian.com/media/2008/sep/15/channel4.television |access-date=6 April 2009}}&lt;/ref&gt; Islandiyaning Grimsi orolida bir kunda ertalab 200 ga yaqin puffinni tutish mumkin. &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24 September 2017 |title=The island where people eat puffins |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-41359122 |access-date=24 September 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Tegishli joylar va mahsulotlar ===
Ingliz orolining Lundi nomi qadimgi Nors tilidagi „puffin oroli“ (Lundey) soʻzidan kelib chiqqanligiga ishoniladi, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.bbc.co.uk/radio4/science/livingworld_20040606.shtml |sarlavha=Puffin Island |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=BBC Radio 4 - The Living World |nashriyot=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; garchi muqobil tushuntirish Lundning nusxasi yoki oʻrmonli hududga ishorasi taklif qilingan. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.lundypete.com/lundey.htm |sarlavha=Meaning of lundey |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=Pete Robson's Lundy Island Site |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070929080959/http://www.lundypete.com/lundey.htm |arxivsana=September 29, 2007}}&lt;/ref&gt;

„Atlantic puffin“ Kanadaning [[Nyufaundlend va Labrador]] provinsiyasining viloyat qushi hisoblanadi.
[[Fayl:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb|Puffinlar Farer orollarida tansiq hisoblanadi]]
[[Fayl:Faroe stamp 031 puffin.jpg|thumb|1978 yildagi [[:en:Faroese_language|Faroese]] markasidadagi puffin tasviri]]
[[Fayl:Lundy 1-2 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4046.jpg|alt=&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
[[Fayl:Lundy 1 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4044.jpg|alt=&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
'''Maʼlumotnomalar'''
&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[https://uz.petmypet.ru/4505-dead-end-bird-puffin-bird-lifestyle-and-habitat.html]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Taxonbar|from=Q311761}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* Alsop, Fred J. III (2001) „Atlantika puffin“: ''Shimoliy Amerikaning Smitson qushlari, Gʻarbiy mintaqa'' : 451-bet. Nyu-York shahri: DK Publishing, Inc.{{ISBN|0-7894-7157-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7894-7157-4|0-7894-7157-4]]
* Erlix, P.; Dobkin, D. &amp; Wheye, D. (1988) „Atlantika Puffin“: ''Qushchining qoʻllanmasi: Shimoliy Amerika qushlarining tabiiy tarixi boʻyicha qoʻllanma'' : 207, 209-214. Nyu York.
*
* Lee, DS &amp; Haney, JC (1996) „Manx Shearwater (''Puffinus puffinus'')“, in: ''The Birds of the North America'', No. 257, (Poole, A. &amp; Gill, F. eds). Filadelfiya: Tabiiy fanlar akademiyasi va Amerika ornitologlar ittifoqi, Vashington, DC
*
*
{{Taxonbar|from=Q311761}}

* {{Cite EB1911|wstitle=Puffin|volume=22|short=x}}
* [https://web.archive.org/web/20141008184635/http://www.farne.co.uk/ Puffins at the Farne Islands, Northumberland]
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques Brisson]]
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques BrissonSubterranean nesting birds]]
[[Turkum:Extant Late Pleistocene first appearances]]
[[Turkum:Diving animals]]
[[Turkum:Articles containing video clips]]
[[Turkum:Fratercula]]
[[Turkum:Pinvin]]
[[Turkum:O'rdaksimonlar]]
[[Turkum:Dengiz qushlari]]</text>
      <sha1>l8pfmt79mfreok0kt5bpfq2f7gtkjie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272972</id>
      <parentid>6272971</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6272972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26157" sha1="kmcofgcj9gukr63y26kapf45umk3nx3" xml:space="preserve">{{AT}}

'''Puffinlar''' –  '''''Fratercula''''' qushlar sinifiga [[Urugʻ (zoologiya)|mansub boʻlib]] kichik altsidlarning ([[Chistiklar|auks]]) uchta turidan biri. Ular asosan suvga shoʻngʻish orqali oziqlanadigan [[Pelagial|pelagik]] dengiz qushlari . Puffinlar qirgʻoq boʻyidagi qoyalarda yoki dengizdagi orollarda katta [[Qushlar bozori|koloniya boʻlib yashaydi va]]&lt;nowiki/&gt;koʻpayadi, toshlar orasidagi yoriqlarga yoki tuproqdagi chuqurlarga uya qurib koʻpayishadi. Ikki tur, tutamli puffin va shoxli puffin [[Tinch okeani|Shimoliy Tinch okeanida]], Atlantika puffin esa [[Atlantika okeani|Shimoliy Atlantika okeanida]] topilgan.

'''Puffin qushi''' kichik oʻlchamdagi, oʻrtacha kaptarning kattaligiga oʻxshash. Uning kattaligi taxminan 30 sm, qanotlari taxminan yarim metrga teng. Urgʻochilarining vazni 310 gramm, erkagi biroz koʻproq – 345 gramm.

Puffinning barcha turlari asosan qora yoki qora va oq patlarga, shuningdek koʻpayish mavsumida yorqin rangga ega boʻlgan katta tumshugʻiga ega boʻladi. Ular koʻpayish mavsumidan soʻng oʻz hisoblarining rangli tashqi qismlarini toʻkib, kichikroq va xiraroq tumshugʻini qoldiradilar. Ularning qisqa qanotlari suv ostida suzish uchun moslashgan. Havoda ular qanotlarini tez qoqishadi (daqiqasiga 400 martagacha) &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://projectpuffin.audubon.org/birds/puffin-faqs |sarlavha=Puffin FAQs: 26 Questions About Puffins |ish=Project Puffin |nashriyot=National Audubon Society |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120829074845/http://projectpuffin.org/PuffinQuestions.html#9. |arxivsana=2012-08-29}}&lt;/ref&gt; tez parvozda, koʻpincha okean yuzasida pastlab uchishadi.

== Etimologiyasi ==
Ingliz tilidagi „puffin“ – shishgan maʼnosini anglatadi – dastlab „Manks puffin“ nomi bilan mashhur boʻlgan, Manks qirgʻogʻining '''(''Puffinus puffinus.''''' Puffin ingliz-normancha soʻz (oʻrta [[Ingliz tili|inglizcha]] ''pophyn'' yoki ''poffin'') boʻlib, Manks qirgʻoqlarining qurib qolgan qismlarini bildiradi.

== Taksonomiyasi ==
''Fratercula'' [[Urugʻ (zoologiya)|turi]] fransuz zoologi Mathurin Jak Brisson tomonidan 1760 yilda Atlantika puffin (''Fratercula arctica'') turi sifatida kiritilgan. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |last=Brisson |first=Mathurin Jacques |authorlink=Mathurin Jacques Brisson |year=1760 |title=Ornithologie, ou, Méthode Contenant la Division des Oiseaux en Ordres, Sections, Genres, Especes &amp; leurs Variétés |language=fr, la |location=Paris |publisher=Jean-Baptiste Bauche}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |editor=Peters |year=1934 |title=Check-list of Birds of the World |publisher=[[Harvard University Press]] |location=Cambridge, Massachusetts |page=358 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/14483171}}&lt;/ref&gt; ''Fraterkula'' nomi [[Lotin tili|lotincha]] ''fraterculus'' „sayyor taʼlimotchi ruhoniy“ soʻzi danolingan boʻlib &quot; rohib &quot; degan maʼnoni bildiradi &lt;ref&gt;{{Ensiklopediya manbasi|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dfraterculus|title=frātercŭlus|last1=Lewis|first1=Charlton T.|last2=Short|first2=Charles|encyclopedia=A Latin Dictionary|edition=|publisher=Perseus Digital Library|date=1879}}&lt;/ref&gt;, chunki puffinning qora va oq patlari rohiblar kiygan liboslarga oʻxshaganligi tufayli &lt;ref name=&quot;job&quot;&gt;{{Kitob manbasi |last=Jobling |first=James A. |year=2010 |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n164 164]}}&lt;/ref&gt;

Puffinslar uchta turni oʻz ichiga oladi. &lt;ref name=&quot;ioc&quot;&gt;{{Veb manbasi |muharrir=Gill |yil=2019 |sarlavha=Noddies, gulls, terns, auks |ish=World Bird List Version 9.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/gulls/ |nashriyot=International Ornithologists' Union |qaralgan sana=24 June 2019}}&lt;/ref&gt; Rhinoceros auklet (''Cerorhinca monocerata'') baʼzan ''Fratercula'' turiga kiritiladi &lt;ref name=&quot;barrows&quot;&gt;{{Cite journal|last=Barrows|first1=Walter Bradford|year=1877|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/130632#page/166/mode/1up|title=Catalogue of the Alcidae contained in the Museum of the Boston Society of Natural History, with a Review and proposed Classification of the Family|journal=Proceedings of the Boston Society of Natural History|volume=19|page=154}}&lt;/ref&gt; va ayrim tadqiqotchilar ''Lunda'' jinsiga tutamli puffinni qoʻshishganlar {{Sfn|Harrison|1988}} Puffinlar va rhinoceros auklet qushi bir-biri bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, birgalikda Fraterculini kenja oilasini tashkil qiladi. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;&gt;{{Cite journal|last=Guthrie|first1=Daniel A.|last2=Thomas|first2=Howell W.|last3=Kennedy|first3=George L.|year=1999|title=A new species of extinct late Pleistocene puffin (Aves: Alcidae) from the southern California Channel Islands|journal=Proceedings of the 5th California Islands Symposium|pages=525–530|url=http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf|access-date=2023-09-13|archivedate=2020-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200727194836/http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf}}&lt;/ref&gt;

Eng qadimgi altsid qoldigʻi Oregondagi ''Hydrotherikornis'' hisoblanadi va, Late Eocene tegishlidir, ''Aetiya'' va ''Uriya'' qoldiqlari esa Late Miyosenga tegishli. Molekulyar soatlar Paleotsenda Tinch okeanidan kelib chiqqanligini koʻrsatish uchun ishlatilgan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|first1=Sergio L.|last=Pereira|first2=Allan J.|last2=Baker|year=2008|title=DNA evidence for a Paleocene origin of the Alcidae (Aves: Charadriiformes) in the Pacific and multiple dispersals across northern oceans|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2008-02_46_2/page/430|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=46|issue=2|pages=430–445|doi=10.1016/j.ympev.2007.11.020|pmid=18178108}}&lt;/ref&gt; Shimoliy Karolinadagi qoldiqlar dastlab ikkita ''Fraterkula'' turiga tegishli deb oʻylangan &lt;ref&gt;Olson, S. L.; [[Pamela C. Rasmussen|Rasmussen P.]] (2001) „Miocene and Pliocene birds from the Lee Creek Mine, North Carolina.“ ''Smithsonian Contributions to Paleobiology'' '''90''' 233-–365.&lt;/ref&gt;, ammo keyinchalik bir ''Fraterkula'', tutamli puffin va ''Cerorhinca turlariga'' kirishi qayta aniqlangan. &lt;ref name=&quot;smith&quot;&gt;{{Cite journal|last=Smith|first1=N. A.|last2=Olson|first2=Storrs L.|last3=Clarke|first3=J. A.|year=2007|title=First Atlantic Record of the Horned Puffin genus ''Cerorhinca ''(Aves, Alcidae) from the Pliocene of North Carolina|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=27|issue=4|pages=1039–1042|url=http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf|doi=10.1671/0272-4634(2007)27[1039:FAROTP]2.0.CO;2|issn=0272-4634|access-date=2023-09-13|archivedate=2013-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101235304/http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf}}&lt;/ref&gt; Yana bir yoʻq boʻlib ketgan tur, Dow’s puffin (''Fratercula dowi'') Kaliforniyaning Kanal orollarida Late Pleystotsen yoki dastlabki [[Golotsen|Golosengacha]] topilgan. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;/&gt;
[[Fayl:Puffin_Mrkoww.jpg|thumb| [[Seattle|Sietlda, Vashingtonda,]] tufted puffin]]
&lt;sub&gt;&lt;big&gt;F''raterkulinilar Tinch okeani birinchi kelib chiqgan joyi taxmin qilinadi, chunki bu birinchi navbatda u yerdagi xilma-xilligi tufayli; Tinch okeanida ikkita turkumga mansub, Atlantika okeanida faqat bitta tur bor.''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt; &lt;sub&gt;&lt;big&gt;''Puffinlar hayvonlarning aql-idrokining ayrim muhim belgilarini koʻrsatishi aniqlangan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-30|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|language=en|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|doi=10.1073/pnas.1918060117|pmid=31889002|pmc=6983420|issn=0027-8424}}&lt;/ref&gt; 2020 yil yanvar oyida ayrim tadqiqotchilar Atlantika puffinlari oʻzlarini qashilash uchun vosita sifatida tayoqlardan foydalanganligi haqida xabar berishdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://daily.jstor.org/puffins-seen-using-tools-breaking-dumb-puffin-stereotypes/ |sarlavha=Puffins Seen Using Tools, Breaking Dumb-Puffin Stereotypes |muallif=Tracey |ism=Liz |sana=2020-02-02 |ish=JSTOR Daily |til=en-US |qaralgan sana=2020-02-02}}&lt;/ref&gt; Tinch okeanidagi Fraterculini qazilma qoldiqlari oʻrta [[Miotsen boʻlimi|Miyosengacha]] choʻzilgan, Cerorhinca ning uchta qazilma turi va materiallar taxminiy ravishda ushbu jinsga tegishli deb hisoblanadi, va oʻrta Miosenda Janubiy Kaliforniya va Shimoliy Meksikaning [[Pliotsen|Pliosenning]] oxirigacha yetadi. Atlantika okeanida miotsen davriga oid hech qanday yozuvlar boʻlmasa-da, Shimoliy Karolinagagi qazilma materialini qayta oʻrganish shuni koʻrsatdiki, dastlabki Pliotsendagi puffinlarning xilma-xilligi Atlantika okeanida ham Tinch okeanida kabi katta boʻlgan. Bu xilma-xillikka Tinch okeanidan puffinlar oqimining oqib kelishi orqali erishildi; keyinchalik turlarning yoʻqolishi Panama dengiz yoʻlining yopilishiga va Shimoliy Atlantikada kuchli muzlik davrlarining boshlanishi tufayli soʻngi Pliotsendagi yirik okeanografik oʻzgarishlar bilan bogʻliq deb hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;smith&quot;/&gt;''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt;{{Clear|right}}

=== Hozirgi turlar ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;98%&quot;
! colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color: #D3D3A4&quot; |'''Taksonomik ketma-ketlikda turlar'''
|-
! width=&quot;18%&quot; | Umumiy va binomial nomlar
! width=&quot;12%&quot; | Rasm
! width=&quot;35%&quot; | Tavsif
! width=&quot;35%&quot; | Diapazon
|-
| Atlantika puffini&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula arctica'')
|[[Fayl:Puffin_(Fratercula_arctica).jpg|center|140x140px]]
| {{Convert|32|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|53|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|380|g|oz|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Atlantika: Shimoliy Yevropa qirgʻoqlari janubdan shimoliy [[Fransiya|Fransiyaga]], [[Britaniya orollari]], [[Farer orollari]], [[Islandiya]], Grenlandiya, [[Norvegiya]] va Atlantika Kanada, keyin janubdan [[Meyn|Meyngacha]] . Qishlari janubda [[Marokash]] va [[Nyu-York (shtat)|Nyu-Yorkka]] {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Shoxli puffin&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula corniculata'')
|[[Fayl:Fratercula_corniculataUSFWSSL0002774.jpg|center|160x160px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|58|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|620|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: [[Sibir]], [[Alaska|Alyaska]] va [[Britaniya Kolumbiyasi]] qirgʻoqlari, janubda [[Kaliforniya]] va [[Quyi shimoliy Kaliforniya|Quyi Kaliforniyada]] qishlaydi {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Tukli puffin &lt;ref&gt;&quot;Tufted Puffin&quot; is the preferred English name. F. Gill and M. Wright, ''[[Birds of the World: Recommended English Names]]'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula cirrhata'')
|[[Fayl:TuftedPuffin.jpeg|center|150x150px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|63.5|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|780|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: Britaniya Kolumbiyasi, butun janubi-sharqiy Alyaska va [[Aleut orollari]], [[Kamchatka]], [[Kuril orollari]] va [[Oxota dengizi|Oxot dengizi]] boʻylab. Qishlari janubda [[Xonsyu]] va Kaliforniyagacha {{Sfn|Harrison|1988}}
|}

== Tavsif ==
Puffinlar past boʻyli, kalta qanotli va kalta dumli qushlar boʻlib, ustki qismi qora, pastki qismi oq yoki jigarrang-kulrang. Boshi qora qalpoqli, yuzi asosan oq, oyoqlari toʻq sariq-qizil. Koʻpaytirish mavsumida katta va rang-barang koʻrinadi. Tumshuqining rang-barang tashqi qismi koʻpayish mavsumidan soʻng yoʻqoladi, uning ostida kichikroq va zojibasiz haqiqiy tumshuq koʻrinadi. {{Sfn|Harrison|1988}} Ajabtovur koʻrinishi tufayli ularni „dengiz masxarabozlari“ va „dengiz toʻtiqushlari“ deb ham atashadi.

Puffin hayotining koʻp qismi suvda oʻtganligi sababli, u ajoyib suzuvchi. Suv ostida parvozdagi kabi qanotlarini silkitib, soniyasiga 2 metr tezlikka erishadi. U 70 metr chuqurlikka shoʻngʻiy oladi. U quruqlikda yurishi, hattoki yugurishi ham mumkin, ammo bemalol belkurak.

Koʻpayish mavsumini hisobga olmaganda, puffins yakka yoki juft boʻlib yashaydi, qirgʻoqdan uzoq masofaga (100 km gacha)

Puffinlar oʻzlarining koʻpayish mavsumida, kalloniyasi shovqinli boʻlishsa-da, ular dengizda sokin. Ular suv ustida nisbatan baland uchadi, odatda boshqa gagarka 1,6 metr (5,2 fut) bilan solishtirganda 10 metr (33 fut) balandlikda.

== Xulq-atvor ==

=== Naslchilik ===
[[Fayl:Puffin_falls_off_cliff.ogv|thumb| Atlantika puffin, Lundy, Buyuk Britaniya]]
[[Fayl:Klippen.jpg|thumb| [[Farer orollari|Farer orollaridagi]] Atlantika puffinlari]]


Puffinlar qirgʻoqlarda va orollarda koloniyalarda koʻpayadi; bir necha hozirgi yoki sobiq orol naslchilik saytlari Puffin oroli deb atashadi. Erkak Atlantika puffin uya quradi va uya joyida kuchli sodiqlikni namoyish etadi. Shoxli puffinning ikkala jinsi ham uyasini qurishga yordam beradi. Shoxli puffin tuyalari odatda chuqurligi taxminan 1 metr (3.3 fut) chuqurlikda boʻlib, maxsus boʻlim bilan tugaydi, tutamli puffin chuquriga olib boradigan tunnel esa 2.75 metr (9.o fut) uzunlikda boʻlishi mumkin. Tutamli va Atlantika puffinlarining uyasi yumshoq tuproqdan iborat boʻlib, unga tunnellar qaziladi; farqli oʻlaroq, shoxli puffinlarning uya joylari qoyalardagi tosh yoriqlarida boʻladi. &lt;ref name=&quot;BNA Horned&quot;&gt;{{Cite journal|last2=Kitaysky|first2=Alexander S.|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/603|title=Horned Puffin (''Fratercula corniculata'')|last=Piatt|first1=John F|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor=A. Poole|publisher=Ithaca: Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.603}}&lt;/ref&gt; Atlantika puffin uyasi odatda oʻt, barglar va patlar kabi materiallar bilan qoplangan, lekin baʼzan astarlanmagan. Atlantika pufinining tuxumlari odatda qaymoqrang oq rangga ega, ammo baʼzida tuxum nilufar rangga eg

Baʼzan Atlantika puffinlari quyon qazgan chuqurlarida koʻpayadi.[[Quyon (hayvon)|Quyonlar]] koʻpayadigan joyda koʻpayadi.

Puffinlar uzoq muddatli juftlik aloqalarini yoki munosabatlariga ega yani puffinlar monogam, hayot uchun bitta juftlikni tashkil qiladi. Bahor kelishi bilan, mart-aprel oylarida ular dengizdan koloniyaga qaytib kelishadi. Garchi quruqlikdagi vaqt bu qushlar uchun qulay boʻlmasa-da, ular nasl berish uchun sevimli suv sathidan u erga qaytib kelishlari kerak. Bahorda qushlar uyani qurish uchun eng yaxshi joyni tanlash uchun koloniyaga erta qaytishga harakat qilishadi. Sohilga suzib kelib, ular barcha qorlar erib ketguncha kutib turishadi va keyin qurilishni boshlashadi. Ikkala ota-ona ham bu jarayonda ishtirok etadilar – biri qazish, ikkinchisi tuproqni olib ketish.

Urgʻochisi bitta tuxum qoʻyadi va ikkala ota-ona ham tuxumini bosishadi qiladi va joʻjani boqadi (yoki „pufling“). &lt;ref name=&quot;CBBC - 03Sep2009 - Kids patrol to help lost puffins&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=September 3, 2009 |title=Kids patrol to help lost puffins |work=[[CBBC (TV channel)|CBBC]] |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_8230000/newsid_8236600/8236609.stm |access-date=26 February 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Video manbasi |url=https://www.cbc.ca/radio/thesundayedition/the-sunday-edition-december-30-2018-1.4462999 |title=The Sunday Edition - December 30, 2018 |date=December 30, 2018 |last=Enright |first=Michael |type=Radio interview |language=en |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] |time=48:00}}&lt;/ref&gt; Tuxum bosuvchi ota-ona puffinlar tuxumni qanotlari bilan bosib ushlab yotishadi. Joʻjalar kechasi uchib ketishadi . Joʻjalar ulgʻayguncha puffins uni tabiiy dushmanlardan – burgut, qirgʻiy, gulluk va skualardan himoya qiladi. Kunduzi joʻja uyada oʻtiradi, kechasi esa ota-ona uni suvga kuzatib boradi va suzishni oʻrgatadi. Bunday gʻamxoʻrlik bir oydan ozroq davom etadi, keyin esa ota-onalar bolani ovqatlantirishni toʻxtatadilar. Uning uyadan uchib, voyaga etmoqdan boshqa iloji yoʻq. Koʻplab qushlar puffinning umr koʻrishlariga hasad qilishlari mumkin – bu qush taxminan 30 yil yashaydi.

Barcha tayyorgarlik ishlari tugagach, juftlashuv iyun-iyul oylarida boʻlib oʻtadi va urgʻochi bitta oq tuxum qoʻyadi. Uning ota-onasi navbati bilan 38-42 kun inkubatsiya qilishadi. Chaqaloq tugʻilganda, ota-onalar birgalikda unga juda zarur boʻlgan ovqat olib kelishadi.

Puffin baliqni ogʻziga qoʻpol til bilan tutib, birdaniga bir nechta boʻlaklarda olib yurish mumkin. Yangi tugʻilgan joʻja koʻkragida mayda oq nuqta boʻlgan qora paxmoq bilan qoplangan; 10-11 kunida birinchi haqiqiy tuklar paydo boʻladi. Dastlab, tumshuq ham qora, va faqat kattalar qushida u toʻq sariq rangga ega boʻladi. Tuxumni yorib chiqishdan keyin joʻjalar hayotlarining birinchi yillarini dengizda oʻtkazadilar, taxminan besh yildan soʻng nasl berishadi. Tutqunlikda boʻlgan puffinlar uch yoshdan boshlab koʻpaygani maʼlum.

Koʻpayishdan soʻng, barcha uch tur puffin turlari dengizda qishlaydi, odatda qirgʻoqlardan uzoqda va koʻpincha koʻpayish joyi oraligʻidan janubga choʻziladi. {{Sfn|Harrison|1988}}

Atlantika puffinlarining koʻpchiligining vatani hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |sarlavha=Safnavefur Vestmannaeyja - Fiska og náttúrugripasafn - Lundi |til=is |ish=www.xtreme.is |qaralgan sana=15 January 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070812091335/http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |arxivsana=12 August 2007}}&lt;/ref&gt; Islandiyada 10 millionga yaqin puffin turi borligi aniqlangan. Dunyodagi eng katta puffin koloniyasi [[Islandiya|Islandiyaning]] Vestman orollarida joylashgan. Olimlarning tadqiqitlariga koʻra 2009 yilda uyalar sonini 1,1 million, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15 |sarlavha=Nattsud.is |qaralgan sana=2010-03-17 |arxivsana=2011-07-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110722022455/http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15}}&lt;/ref&gt; va u yerdagi puffinlar soni esa 4 millionga yetishini taxmin qilishgan. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot; /&gt;

=== Oziqlanishi ===
[[Fayl:Atlantic_Puffin_-_Farne_Is_-_FJ0A4842_(35937180110).jpg|thumb| Baliq bilan Atlantika puffin]]
Koʻpgina gagarkalar singari, puffin ham [[Baliqlar|baliq]] va zooplanktonni isteʼmol qiladi, lekin joʻjalarini kuniga bir necha marta asosan kichik dengiz baliqlari bilan boqadi. Puffins baliq va baʼzi [[mollyuskalar]], qisqichbaqalar, qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi. Baliqdan, ular koʻpincha seld, gerbils, eel, capelin bilan oziqlanadi. Umuman olganda, odatda 7 sm dan oshmaydigan har qanday mayda baliqlar. Bu qushlar suvda ovlashga juda yaxshi moslashgan, shoʻngʻin qilishlari va bir daqiqa davomida nafaslarini ushlab turishlari, ular oyoqlari bilan boshqarib, qanotlari yordamida tezlikni oshirib, choʻzilib suzishadi.

Ovni oʻsha yerda, suv ostida eyishadi. Ammo agar oʻlja kattaroq boʻlsa, unda qushlar avval uni sirtga tortib olishadi. Bir shoʻngʻin paytida oʻlik uchi bir nechta baliqni ushlaydi, kun davomida uning ishtahasi unga taxminan 100-300 gramm ovqat yutishiga imkon beradi.

Puffinlar bir vaqtning oʻzida bir nechta (baʼzan oʻndan ortiq) kichik baliqlarni yutib yuboradigan baliqlarni qayta yutilgan ovqatni yana ogʻziga qaytarishdan tutish qobiliyati bilan ajralib turadi. Bu ularga oziq-ovqat qidirish uchun uzoqroq sayohat qilish imkonini beradi, chunki ular bir vaqtning oʻzida faqat bitta baliq olib yuradigan qushlarga qaraganda joʻjalari uchun koʻproq oziq-ovqat energiyasi bilan qaytib kelishlari mumkin. Bunday xatti-harakat ularning tumshugʻining oʻziga xos ilgak mexanizmi tufayli mumkin boʻladi, bu esa yuqori va pastki tishlash qirralarini bir nechta burchaklardan birida birlashtirishga imkon beradi.

''Hayvonlar boʻyicha mutaxassislar tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki 2019-yilda ikkita alohida geografik joylashuvda joylashgan puffitlar tayoqchalar yordamida oʻzlarini qashilab turganliklarini kuzatdilar, bu dengiz qushlarining turli xilnasboblardan foydalanishi ularning asosiy qobiliyatiga ega ekanligini koʻrsatdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.cnn.com/2019/12/31/world/puffins-use-tools-study-scn-trnd/index.html |sarlavha=Two puffins scratched their itches with sticks -- the first evidence that seabirds can use tools |ism=Scottie |muallif=Andrew |ish=[[CNN]] |sana=31 December 2019 |qaralgan sana=2020-01-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-24|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|language=en|doi=10.1073/pnas.1918060117|issn=0027-8424|pmid=31889002|pmc=6983420}}&lt;/ref&gt;''

== Odamlar bilan munosabatlar ==

=== Ov qilish ===
Insonlar asosan puffinlar tuxum, patlar va goʻsht uchun ovlanadi. Yashash joylarini yoʻq qilish va ekspluatatsiya qilish tufayli Atlantika puffinlari populyatsiyasi keskin kamaydi 19-asr va 20-asr boshlarida. Ular Islandiya va Farer orollarida ovlanishda davom etmoqda. &lt;ref name=&quot;BNA Atlantic&quot;&gt;{{Cite journal|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/709|title=Atlantic Puffin (''Fratercula arctica'')|last=Lowther|first1=Peter E.|last2=Diamond|first2=A. W|last3=Kress|first3=Stephen W.|last4=Robertson|first4=Gregory J.|last5=Russell|first5=Keith|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor-last=Poole|editor-first=A.|place=Ithaca|publisher=Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.709}}&lt;/ref&gt;

Kerri okrugining Irlandiya sohillari yaqinidagi Blasket orollarida puffinslarning tuxumlarini yigʻib olish tufaylikeskin pasayish kuzatildi. 1953-yilda orollar tashlab ketilgunga qadar orolliklarda yashovchi aholi ochlik darajasida yuqori darajada yashaganliklari natijasida, puffinlar oziq-ovqat uchun koʻp miqdorda ovlangan.

Islandiyada Atlantika puffini milliy taʼomlarning bir qismini hisoblanadi, va bu yerda puffin turi qonuniy jihatdan himoyaga qilinmaydi. Puffinlar „osmonda [[baliq ovlash]]&lt;nowiki/&gt;“ deb nomlangan usul bilan ovlanadi, bu baliqlarni dengizga shoʻngʻiyotganda katta toʻrda tutishni oʻz ichiga oladi. Puffinlar goʻshtini odatda mehmonxona menyusida topish mumkin. Puffinning yangi yuragi anʼanaviy Islandiya noyob sifatida xom holda isteʼmol qilinadi. &lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Plunkett |first=John |date=15 September 2008 |title=Gordon Ramsay cleared over puffin eating |work=[[The Guardian]] |location=London |url=https://www.theguardian.com/media/2008/sep/15/channel4.television |access-date=6 April 2009}}&lt;/ref&gt; Islandiyaning Grimsi orolida bir kunda ertalab 200 ga yaqin puffinni tutish mumkin. &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24 September 2017 |title=The island where people eat puffins |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-41359122 |access-date=24 September 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Tegishli joylar va mahsulotlar ===
Ingliz orolining Lundi nomi qadimgi Nors tilidagi „puffin oroli“ (Lundey) soʻzidan kelib chiqqanligiga ishoniladi, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.bbc.co.uk/radio4/science/livingworld_20040606.shtml |sarlavha=Puffin Island |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=BBC Radio 4 - The Living World |nashriyot=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; garchi muqobil tushuntirish Lundning nusxasi yoki oʻrmonli hududga ishorasi taklif qilingan. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.lundypete.com/lundey.htm |sarlavha=Meaning of lundey |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=Pete Robson's Lundy Island Site |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070929080959/http://www.lundypete.com/lundey.htm |arxivsana=September 29, 2007}}&lt;/ref&gt;

„Atlantic puffin“ Kanadaning [[Nyufaundlend va Labrador]] provinsiyasining viloyat qushi hisoblanadi.
[[Fayl:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb|Puffinlar Farer orollarida tansiq hisoblanadi]]
[[Fayl:Faroe stamp 031 puffin.jpg|thumb|1978 yildagi [[:en:Faroese_language|Faroese]] markasidadagi puffin tasviri]]
[[Fayl:Lundy 1-2 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4046.jpg|alt=&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
[[Fayl:Lundy 1 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4044.jpg|alt=&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
'''Maʼlumotnomalar'''
&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[https://uz.petmypet.ru/4505-dead-end-bird-puffin-bird-lifestyle-and-habitat.html]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Taxonbar|from=Q311761}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

* Alsop, Fred J. III (2001) „Atlantika puffin“: ''Shimoliy Amerikaning Smitson qushlari, Gʻarbiy mintaqa'' : 451-bet. Nyu-York shahri: DK Publishing, Inc.{{ISBN|0-7894-7157-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7894-7157-4|0-7894-7157-4]]
* Erlix, P.; Dobkin, D. &amp; Wheye, D. (1988) „Atlantika Puffin“: ''Qushchining qoʻllanmasi: Shimoliy Amerika qushlarining tabiiy tarixi boʻyicha qoʻllanma'' : 207, 209-214. Nyu York.
*
* Lee, DS &amp; Haney, JC (1996) „Manx Shearwater (''Puffinus puffinus'')“, in: ''The Birds of the North America'', No. 257, (Poole, A. &amp; Gill, F. eds). Filadelfiya: Tabiiy fanlar akademiyasi va Amerika ornitologlar ittifoqi, Vashington, DC
*
*
{{Taxonbar|from=Q311761}}

* {{Cite EB1911|wstitle=Puffin|volume=22|short=x}}
* [https://web.archive.org/web/20141008184635/http://www.farne.co.uk/ Puffins at the Farne Islands, Northumberland]
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques Brisson]]
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques BrissonSubterranean nesting birds]]
[[Turkum:Extant Late Pleistocene first appearances]]
[[Turkum:Diving animals]]
[[Turkum:Articles containing video clips]]
[[Turkum:Fratercula]]
[[Turkum:Pinvin]]
[[Turkum:O'rdaksimonlar]]
[[Turkum:Dengiz qushlari]]</text>
      <sha1>kmcofgcj9gukr63y26kapf45umk3nx3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272974</id>
      <parentid>6272972</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6272974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26158" sha1="ou0o9j6hajlaeahisdq63fmt11koqfi" xml:space="preserve">{{AT}}

'''Puffinlar''' –  '''''Fratercula''''' qushlar sinifiga [[Urugʻ (zoologiya)|mansub boʻlib]] kichik altsidlarning ([[Chistiklar|auks]]) uchta turidan biri. Ular asosan suvga shoʻngʻish orqali oziqlanadigan [[Pelagial|pelagik]] dengiz qushlari . Puffinlar qirgʻoq boʻyidagi qoyalarda yoki dengizdagi orollarda katta [[Qushlar bozori|koloniya boʻlib yashaydi va]]&lt;nowiki/&gt;koʻpayadi, toshlar orasidagi yoriqlarga yoki tuproqdagi chuqurlarga uya qurib koʻpayishadi. Ikki tur, tutamli puffin va shoxli puffin [[Tinch okeani|Shimoliy Tinch okeanida]], Atlantika puffin esa [[Atlantika okeani|Shimoliy Atlantika okeanida]] topilgan.

'''Puffin qushi''' kichik oʻlchamdagi, oʻrtacha kaptarning kattaligiga oʻxshash. Uning kattaligi taxminan 30 sm, qanotlari taxminan yarim metrga teng. Urgʻochilarining vazni 310 gramm, erkagi biroz koʻproq – 345 gramm.

Puffinning barcha turlari asosan qora yoki qora va oq patlarga, shuningdek koʻpayish mavsumida yorqin rangga ega boʻlgan katta tumshugʻiga ega boʻladi. Ular koʻpayish mavsumidan soʻng oʻz hisoblarining rangli tashqi qismlarini toʻkib, kichikroq va xiraroq tumshugʻini qoldiradilar. Ularning qisqa qanotlari suv ostida suzish uchun moslashgan. Havoda ular qanotlarini tez qoqishadi (daqiqasiga 400 martagacha) &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://projectpuffin.audubon.org/birds/puffin-faqs |sarlavha=Puffin FAQs: 26 Questions About Puffins |ish=Project Puffin |nashriyot=National Audubon Society |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120829074845/http://projectpuffin.org/PuffinQuestions.html#9. |arxivsana=2012-08-29}}&lt;/ref&gt; tez parvozda, koʻpincha okean yuzasida pastlab uchishadi.

== Etimologiyasi ==
Ingliz tilidagi „puffin“ – shishgan maʼnosini anglatadi – dastlab „Manks puffin“ nomi bilan mashhur boʻlgan, Manks qirgʻogʻining '''(''Puffinus puffinus.''''' Puffin ingliz-normancha soʻz (oʻrta [[Ingliz tili|inglizcha]] ''pophyn'' yoki ''poffin'') boʻlib, Manks qirgʻoqlarining qurib qolgan qismlarini bildiradi.

== Taksonomiyasi ==
''Fratercula'' [[Urugʻ (zoologiya)|turi]] fransuz zoologi Mathurin Jak Brisson tomonidan 1760 yilda Atlantika puffin (''Fratercula arctica'') turi sifatida kiritilgan. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |last=Brisson |first=Mathurin Jacques |authorlink=Mathurin Jacques Brisson |year=1760 |title=Ornithologie, ou, Méthode Contenant la Division des Oiseaux en Ordres, Sections, Genres, Especes &amp; leurs Variétés |language=fr, la |location=Paris |publisher=Jean-Baptiste Bauche}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |editor=Peters |year=1934 |title=Check-list of Birds of the World |publisher=[[Harvard University Press]] |location=Cambridge, Massachusetts |page=358 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/14483171}}&lt;/ref&gt; ''Fraterkula'' nomi [[Lotin tili|lotincha]] ''fraterculus'' „sayyor taʼlimotchi ruhoniy“ soʻzi danolingan boʻlib &quot; rohib &quot; degan maʼnoni bildiradi &lt;ref&gt;{{Ensiklopediya manbasi|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dfraterculus|title=frātercŭlus|last1=Lewis|first1=Charlton T.|last2=Short|first2=Charles|encyclopedia=A Latin Dictionary|edition=|publisher=Perseus Digital Library|date=1879}}&lt;/ref&gt;, chunki puffinning qora va oq patlari rohiblar kiygan liboslarga oʻxshaganligi tufayli &lt;ref name=&quot;job&quot;&gt;{{Kitob manbasi |last=Jobling |first=James A. |year=2010 |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n164 164]}}&lt;/ref&gt;

Puffinslar uchta turni oʻz ichiga oladi. &lt;ref name=&quot;ioc&quot;&gt;{{Veb manbasi |muharrir=Gill |yil=2019 |sarlavha=Noddies, gulls, terns, auks |ish=World Bird List Version 9.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/gulls/ |nashriyot=International Ornithologists' Union |qaralgan sana=24 June 2019}}&lt;/ref&gt; Rhinoceros auklet (''Cerorhinca monocerata'') baʼzan ''Fratercula'' turiga kiritiladi &lt;ref name=&quot;barrows&quot;&gt;{{Cite journal|last=Barrows|first1=Walter Bradford|year=1877|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/130632#page/166/mode/1up|title=Catalogue of the Alcidae contained in the Museum of the Boston Society of Natural History, with a Review and proposed Classification of the Family|journal=Proceedings of the Boston Society of Natural History|volume=19|page=154}}&lt;/ref&gt; va ayrim tadqiqotchilar ''Lunda'' jinsiga tutamli puffinni qoʻshishganlar {{Sfn|Harrison|1988}} Puffinlar va rhinoceros auklet qushi bir-biri bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, birgalikda Fraterculini kenja oilasini tashkil qiladi. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;&gt;{{Cite journal|last=Guthrie|first1=Daniel A.|last2=Thomas|first2=Howell W.|last3=Kennedy|first3=George L.|year=1999|title=A new species of extinct late Pleistocene puffin (Aves: Alcidae) from the southern California Channel Islands|journal=Proceedings of the 5th California Islands Symposium|pages=525–530|url=http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf|access-date=2023-09-13|archivedate=2020-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200727194836/http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf}}&lt;/ref&gt;

Eng qadimgi altsid qoldigʻi Oregondagi ''Hydrotherikornis'' hisoblanadi va, Late Eocene tegishlidir, ''Aetiya'' va ''Uriya'' qoldiqlari esa Late Miyosenga tegishli. Molekulyar soatlar Paleotsenda Tinch okeanidan kelib chiqqanligini koʻrsatish uchun ishlatilgan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|first1=Sergio L.|last=Pereira|first2=Allan J.|last2=Baker|year=2008|title=DNA evidence for a Paleocene origin of the Alcidae (Aves: Charadriiformes) in the Pacific and multiple dispersals across northern oceans|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2008-02_46_2/page/430|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=46|issue=2|pages=430–445|doi=10.1016/j.ympev.2007.11.020|pmid=18178108}}&lt;/ref&gt; Shimoliy Karolinadagi qoldiqlar dastlab ikkita ''Fraterkula'' turiga tegishli deb oʻylangan &lt;ref&gt;Olson, S. L.; [[Pamela C. Rasmussen|Rasmussen P.]] (2001) „Miocene and Pliocene birds from the Lee Creek Mine, North Carolina.“ ''Smithsonian Contributions to Paleobiology'' '''90''' 233-–365.&lt;/ref&gt;, ammo keyinchalik bir ''Fraterkula'', tutamli puffin va ''Cerorhinca turlariga'' kirishi qayta aniqlangan. &lt;ref name=&quot;smith&quot;&gt;{{Cite journal|last=Smith|first1=N. A.|last2=Olson|first2=Storrs L.|last3=Clarke|first3=J. A.|year=2007|title=First Atlantic Record of the Horned Puffin genus ''Cerorhinca ''(Aves, Alcidae) from the Pliocene of North Carolina|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=27|issue=4|pages=1039–1042|url=http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf|doi=10.1671/0272-4634(2007)27[1039:FAROTP]2.0.CO;2|issn=0272-4634|access-date=2023-09-13|archivedate=2013-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101235304/http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf}}&lt;/ref&gt; Yana bir yoʻq boʻlib ketgan tur, Dow’s puffin (''Fratercula dowi'') Kaliforniyaning Kanal orollarida Late Pleystotsen yoki dastlabki [[Golotsen|Golosengacha]] topilgan. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;/&gt;
[[Fayl:Puffin_Mrkoww.jpg|thumb| [[Seattle|Sietlda, Vashingtonda,]] tufted puffin]]
&lt;sub&gt;&lt;big&gt;F''raterkulinilar Tinch okeani birinchi kelib chiqgan joyi taxmin qilinadi, chunki bu birinchi navbatda u yerdagi xilma-xilligi tufayli; Tinch okeanida ikkita turkumga mansub, Atlantika okeanida faqat bitta tur bor.''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt; &lt;sub&gt;&lt;big&gt;''Puffinlar hayvonlarning aql-idrokining ayrim muhim belgilarini koʻrsatishi aniqlangan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-30|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|language=en|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|doi=10.1073/pnas.1918060117|pmid=31889002|pmc=6983420|issn=0027-8424}}&lt;/ref&gt; 2020 yil yanvar oyida ayrim tadqiqotchilar Atlantika puffinlari oʻzlarini qashilash uchun vosita sifatida tayoqlardan foydalanganligi haqida xabar berishdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://daily.jstor.org/puffins-seen-using-tools-breaking-dumb-puffin-stereotypes/ |sarlavha=Puffins Seen Using Tools, Breaking Dumb-Puffin Stereotypes |muallif=Tracey |ism=Liz |sana=2020-02-02 |ish=JSTOR Daily |til=en-US |qaralgan sana=2020-02-02}}&lt;/ref&gt; Tinch okeanidagi Fraterculini qazilma qoldiqlari oʻrta [[Miotsen boʻlimi|Miyosengacha]] choʻzilgan, Cerorhinca ning uchta qazilma turi va materiallar taxminiy ravishda ushbu jinsga tegishli deb hisoblanadi, va oʻrta Miosenda Janubiy Kaliforniya va Shimoliy Meksikaning [[Pliotsen|Pliosenning]] oxirigacha yetadi. Atlantika okeanida miotsen davriga oid hech qanday yozuvlar boʻlmasa-da, Shimoliy Karolinagagi qazilma materialini qayta oʻrganish shuni koʻrsatdiki, dastlabki Pliotsendagi puffinlarning xilma-xilligi Atlantika okeanida ham Tinch okeanida kabi katta boʻlgan. Bu xilma-xillikka Tinch okeanidan puffinlar oqimining oqib kelishi orqali erishildi; keyinchalik turlarning yoʻqolishi Panama dengiz yoʻlining yopilishiga va Shimoliy Atlantikada kuchli muzlik davrlarining boshlanishi tufayli soʻngi Pliotsendagi yirik okeanografik oʻzgarishlar bilan bogʻliq deb hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;smith&quot;/&gt;''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt;{{Clear|right}}

=== Hozirgi turlar ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;98%&quot;
! colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color: #D3D3A4&quot; |'''Taksonomik ketma-ketlikda turlar'''
|-
! width=&quot;18%&quot; | Umumiy va binomial nomlar
! width=&quot;12%&quot; | Rasm
! width=&quot;35%&quot; | Tavsif
! width=&quot;35%&quot; | Diapazon
|-
| Atlantika puffini&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula arctica'')
|[[Fayl:Puffin_(Fratercula_arctica).jpg|center|140x140px]]
| {{Convert|32|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|53|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|380|g|oz|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Atlantika: Shimoliy Yevropa qirgʻoqlari janubdan shimoliy [[Fransiya|Fransiyaga]], [[Britaniya orollari]], [[Farer orollari]], [[Islandiya]], Grenlandiya, [[Norvegiya]] va Atlantika Kanada, keyin janubdan [[Meyn|Meyngacha]] . Qishlari janubda [[Marokash]] va [[Nyu-York (shtat)|Nyu-Yorkka]] {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Shoxli puffin&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula corniculata'')
|[[Fayl:Fratercula_corniculataUSFWSSL0002774.jpg|center|160x160px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|58|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|620|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: [[Sibir]], [[Alaska|Alyaska]] va [[Britaniya Kolumbiyasi]] qirgʻoqlari, janubda [[Kaliforniya]] va [[Quyi shimoliy Kaliforniya|Quyi Kaliforniyada]] qishlaydi {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Tukli puffin &lt;ref&gt;&quot;Tufted Puffin&quot; is the preferred English name. F. Gill and M. Wright, ''[[Birds of the World: Recommended English Names]]'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula cirrhata'')
|[[Fayl:TuftedPuffin.jpeg|center|150x150px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|63.5|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|780|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: Britaniya Kolumbiyasi, butun janubi-sharqiy Alyaska va [[Aleut orollari]], [[Kamchatka]], [[Kuril orollari]] va [[Oxota dengizi|Oxot dengizi]] boʻylab. Qishlari janubda [[Xonsyu]] va Kaliforniyagacha {{Sfn|Harrison|1988}}
|}

== Tavsif ==
Puffinlar past boʻyli, kalta qanotli va kalta dumli qushlar boʻlib, ustki qismi qora, pastki qismi oq yoki jigarrang-kulrang. Boshi qora qalpoqli, yuzi asosan oq, oyoqlari toʻq sariq-qizil. Koʻpaytirish mavsumida katta va rang-barang koʻrinadi. Tumshuqining rang-barang tashqi qismi koʻpayish mavsumidan soʻng yoʻqoladi, uning ostida kichikroq va zojibasiz haqiqiy tumshuq koʻrinadi. {{Sfn|Harrison|1988}} Ajabtovur koʻrinishi tufayli ularni „dengiz masxarabozlari“ va „dengiz toʻtiqushlari“ deb ham atashadi.

Puffin hayotining koʻp qismi suvda oʻtganligi sababli, u ajoyib suzuvchi. Suv ostida parvozdagi kabi qanotlarini silkitib, soniyasiga 2 metr tezlikka erishadi. U 70 metr chuqurlikka shoʻngʻiy oladi. U quruqlikda yurishi, hattoki yugurishi ham mumkin, ammo bemalol belkurak.

Koʻpayish mavsumini hisobga olmaganda, puffins yakka yoki juft boʻlib yashaydi, qirgʻoqdan uzoq masofaga (100 km gacha)

Puffinlar oʻzlarining koʻpayish mavsumida, kalloniyasi shovqinli boʻlishsa-da, ular dengizda sokin. Ular suv ustida nisbatan baland uchadi, odatda boshqa gagarka 1,6 metr (5,2 fut) bilan solishtirganda 10 metr (33 fut) balandlikda.

== Xulq-atvor ==

=== Naslchilik ===
[[Fayl:Puffin_falls_off_cliff.ogv|thumb| Atlantika puffin, Lundy, Buyuk Britaniya]]
[[Fayl:Klippen.jpg|thumb| [[Farer orollari|Farer orollaridagi]] Atlantika puffinlari]]


Puffinlar qirgʻoqlarda va orollarda koloniyalarda koʻpayadi; bir necha hozirgi yoki sobiq orol naslchilik saytlari Puffin oroli deb atashadi. Erkak Atlantika puffin uya quradi va uya joyida kuchli sodiqlikni namoyish etadi. Shoxli puffinning ikkala jinsi ham uyasini qurishga yordam beradi. Shoxli puffin tuyalari odatda chuqurligi taxminan 1 metr (3.3 fut) chuqurlikda boʻlib, maxsus boʻlim bilan tugaydi, tutamli puffin chuquriga olib boradigan tunnel esa 2.75 metr (9.o fut) uzunlikda boʻlishi mumkin. Tutamli va Atlantika puffinlarining uyasi yumshoq tuproqdan iborat boʻlib, unga tunnellar qaziladi; farqli oʻlaroq, shoxli puffinlarning uya joylari qoyalardagi tosh yoriqlarida boʻladi. &lt;ref name=&quot;BNA Horned&quot;&gt;{{Cite journal|last2=Kitaysky|first2=Alexander S.|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/603|title=Horned Puffin (''Fratercula corniculata'')|last=Piatt|first1=John F|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor=A. Poole|publisher=Ithaca: Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.603}}&lt;/ref&gt; Atlantika puffin uyasi odatda oʻt, barglar va patlar kabi materiallar bilan qoplangan, lekin baʼzan astarlanmagan. Atlantika pufinining tuxumlari odatda qaymoqrang oq rangga ega, ammo baʼzida tuxum nilufar rangga eg

Baʼzan Atlantika puffinlari quyon qazgan chuqurlarida koʻpayadi.[[Quyon (hayvon)|Quyonlar]] koʻpayadigan joyda koʻpayadi.

Puffinlar uzoq muddatli juftlik aloqalarini yoki munosabatlariga ega yani puffinlar monogam, hayot uchun bitta juftlikni tashkil qiladi. Bahor kelishi bilan, mart-aprel oylarida ular dengizdan koloniyaga qaytib kelishadi. Garchi quruqlikdagi vaqt bu qushlar uchun qulay boʻlmasa-da, ular nasl berish uchun sevimli suv sathidan u erga qaytib kelishlari kerak. Bahorda qushlar uyani qurish uchun eng yaxshi joyni tanlash uchun koloniyaga erta qaytishga harakat qilishadi. Sohilga suzib kelib, ular barcha qorlar erib ketguncha kutib turishadi va keyin qurilishni boshlashadi. Ikkala ota-ona ham bu jarayonda ishtirok etadilar – biri qazish, ikkinchisi tuproqni olib ketish.

Urgʻochisi bitta tuxum qoʻyadi va ikkala ota-ona ham tuxumini bosishadi qiladi va joʻjani boqadi (yoki „pufling“). &lt;ref name=&quot;CBBC - 03Sep2009 - Kids patrol to help lost puffins&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=September 3, 2009 |title=Kids patrol to help lost puffins |work=[[CBBC (TV channel)|CBBC]] |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_8230000/newsid_8236600/8236609.stm |access-date=26 February 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Video manbasi |url=https://www.cbc.ca/radio/thesundayedition/the-sunday-edition-december-30-2018-1.4462999 |title=The Sunday Edition - December 30, 2018 |date=December 30, 2018 |last=Enright |first=Michael |type=Radio interview |language=en |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] |time=48:00}}&lt;/ref&gt; Tuxum bosuvchi ota-ona puffinlar tuxumni qanotlari bilan bosib ushlab yotishadi. Joʻjalar kechasi uchib ketishadi . Joʻjalar ulgʻayguncha puffins uni tabiiy dushmanlardan – burgut, qirgʻiy, gulluk va skualardan himoya qiladi. Kunduzi joʻja uyada oʻtiradi, kechasi esa ota-ona uni suvga kuzatib boradi va suzishni oʻrgatadi. Bunday gʻamxoʻrlik bir oydan ozroq davom etadi, keyin esa ota-onalar bolani ovqatlantirishni toʻxtatadilar. Uning uyadan uchib, voyaga etmoqdan boshqa iloji yoʻq. Koʻplab qushlar puffinning umr koʻrishlariga hasad qilishlari mumkin – bu qush taxminan 30 yil yashaydi.

Barcha tayyorgarlik ishlari tugagach, juftlashuv iyun-iyul oylarida boʻlib oʻtadi va urgʻochi bitta oq tuxum qoʻyadi. Uning ota-onasi navbati bilan 38-42 kun inkubatsiya qilishadi. Chaqaloq tugʻilganda, ota-onalar birgalikda unga juda zarur boʻlgan ovqat olib kelishadi.

Puffin baliqni ogʻziga qoʻpol til bilan tutib, birdaniga bir nechta boʻlaklarda olib yurish mumkin. Yangi tugʻilgan joʻja koʻkragida mayda oq nuqta boʻlgan qora paxmoq bilan qoplangan; 10-11 kunida birinchi haqiqiy tuklar paydo boʻladi. Dastlab, tumshuq ham qora, va faqat kattalar qushida u toʻq sariq rangga ega boʻladi. Tuxumni yorib chiqishdan keyin joʻjalar hayotlarining birinchi yillarini dengizda oʻtkazadilar, taxminan besh yildan soʻng nasl berishadi. Tutqunlikda boʻlgan puffinlar uch yoshdan boshlab koʻpaygani maʼlum.

Koʻpayishdan soʻng, barcha uch tur puffin turlari dengizda qishlaydi, odatda qirgʻoqlardan uzoqda va koʻpincha koʻpayish joyi oraligʻidan janubga choʻziladi. {{Sfn|Harrison|1988}}

Atlantika puffinlarining koʻpchiligining vatani hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |sarlavha=Safnavefur Vestmannaeyja - Fiska og náttúrugripasafn - Lundi |til=is |ish=www.xtreme.is |qaralgan sana=15 January 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070812091335/http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |arxivsana=12 August 2007}}&lt;/ref&gt; Islandiyada 10 millionga yaqin puffin turi borligi aniqlangan. Dunyodagi eng katta puffin koloniyasi [[Islandiya|Islandiyaning]] Vestman orollarida joylashgan. Olimlarning tadqiqitlariga koʻra 2009 yilda uyalar sonini 1,1 million, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15 |sarlavha=Nattsud.is |qaralgan sana=2010-03-17 |arxivsana=2011-07-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110722022455/http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15}}&lt;/ref&gt; va u yerdagi puffinlar soni esa 4 millionga yetishini taxmin qilishgan. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot; /&gt;

=== Oziqlanishi ===
[[Fayl:Atlantic_Puffin_-_Farne_Is_-_FJ0A4842_(35937180110).jpg|thumb| Baliq bilan Atlantika puffin]]
Koʻpgina gagarkalar singari, puffin ham [[Baliqlar|baliq]] va zooplanktonni isteʼmol qiladi, lekin joʻjalarini kuniga bir necha marta asosan kichik dengiz baliqlari bilan boqadi. Puffins baliq va baʼzi [[mollyuskalar]], qisqichbaqalar, qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi. Baliqdan, ular koʻpincha seld, gerbils, eel, capelin bilan oziqlanadi. Umuman olganda, odatda 7 sm dan oshmaydigan har qanday mayda baliqlar. Bu qushlar suvda ovlashga juda yaxshi moslashgan, shoʻngʻin qilishlari va bir daqiqa davomida nafaslarini ushlab turishlari, ular oyoqlari bilan boshqarib, qanotlari yordamida tezlikni oshirib, choʻzilib suzishadi.

Ovni oʻsha yerda, suv ostida eyishadi. Ammo agar oʻlja kattaroq boʻlsa, unda qushlar avval uni sirtga tortib olishadi. Bir shoʻngʻin paytida oʻlik uchi bir nechta baliqni ushlaydi, kun davomida uning ishtahasi unga taxminan 100-300 gramm ovqat yutishiga imkon beradi.

Puffinlar bir vaqtning oʻzida bir nechta (baʼzan oʻndan ortiq) kichik baliqlarni yutib yuboradigan baliqlarni qayta yutilgan ovqatni yana ogʻziga qaytarishdan tutish qobiliyati bilan ajralib turadi. Bu ularga oziq-ovqat qidirish uchun uzoqroq sayohat qilish imkonini beradi, chunki ular bir vaqtning oʻzida faqat bitta baliq olib yuradigan qushlarga qaraganda joʻjalari uchun koʻproq oziq-ovqat energiyasi bilan qaytib kelishlari mumkin. Bunday xatti-harakat ularning tumshugʻining oʻziga xos ilgak mexanizmi tufayli mumkin boʻladi, bu esa yuqori va pastki tishlash qirralarini bir nechta burchaklardan birida birlashtirishga imkon beradi.

''Hayvonlar boʻyicha mutaxassislar tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki 2019-yilda ikkita alohida geografik joylashuvda joylashgan puffitlar tayoqchalar yordamida oʻzlarini qashilab turganliklarini kuzatdilar, bu dengiz qushlarining turli xilnasboblardan foydalanishi ularning asosiy qobiliyatiga ega ekanligini koʻrsatdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.cnn.com/2019/12/31/world/puffins-use-tools-study-scn-trnd/index.html |sarlavha=Two puffins scratched their itches with sticks -- the first evidence that seabirds can use tools |ism=Scottie |muallif=Andrew |ish=[[CNN]] |sana=31 December 2019 |qaralgan sana=2020-01-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-24|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|language=en|doi=10.1073/pnas.1918060117|issn=0027-8424|pmid=31889002|pmc=6983420}}&lt;/ref&gt;''

== Odamlar bilan munosabatlar ==

=== Ov qilish ===
Insonlar asosan puffinlar tuxum, patlar va goʻsht uchun ovlanadi. Yashash joylarini yoʻq qilish va ekspluatatsiya qilish tufayli Atlantika puffinlari populyatsiyasi keskin kamaydi 19-asr va 20-asr boshlarida. Ular Islandiya va Farer orollarida ovlanishda davom etmoqda. &lt;ref name=&quot;BNA Atlantic&quot;&gt;{{Cite journal|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/709|title=Atlantic Puffin (''Fratercula arctica'')|last=Lowther|first1=Peter E.|last2=Diamond|first2=A. W|last3=Kress|first3=Stephen W.|last4=Robertson|first4=Gregory J.|last5=Russell|first5=Keith|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor-last=Poole|editor-first=A.|place=Ithaca|publisher=Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.709}}&lt;/ref&gt;

Kerri okrugining Irlandiya sohillari yaqinidagi Blasket orollarida puffinslarning tuxumlarini yigʻib olish tufaylikeskin pasayish kuzatildi. 1953-yilda orollar tashlab ketilgunga qadar orolliklarda yashovchi aholi ochlik darajasida yuqori darajada yashaganliklari natijasida, puffinlar oziq-ovqat uchun koʻp miqdorda ovlangan.

Islandiyada Atlantika puffini milliy taʼomlarning bir qismini hisoblanadi, va bu yerda puffin turi qonuniy jihatdan himoyaga qilinmaydi. Puffinlar „osmonda [[baliq ovlash]]&lt;nowiki/&gt;“ deb nomlangan usul bilan ovlanadi, bu baliqlarni dengizga shoʻngʻiyotganda katta toʻrda tutishni oʻz ichiga oladi. Puffinlar goʻshtini odatda mehmonxona menyusida topish mumkin. Puffinning yangi yuragi anʼanaviy Islandiya noyob sifatida xom holda isteʼmol qilinadi. &lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Plunkett |first=John |date=15 September 2008 |title=Gordon Ramsay cleared over puffin eating |work=[[The Guardian]] |location=London |url=https://www.theguardian.com/media/2008/sep/15/channel4.television |access-date=6 April 2009}}&lt;/ref&gt; Islandiyaning Grimsi orolida bir kunda ertalab 200 ga yaqin puffinni tutish mumkin. &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24 September 2017 |title=The island where people eat puffins |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-41359122 |access-date=24 September 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Tegishli joylar va mahsulotlar ===
Ingliz orolining Lundi nomi qadimgi Nors tilidagi „puffin oroli“ (Lundey) soʻzidan kelib chiqqanligiga ishoniladi, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.bbc.co.uk/radio4/science/livingworld_20040606.shtml |sarlavha=Puffin Island |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=BBC Radio 4 - The Living World |nashriyot=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; garchi muqobil tushuntirish Lundning nusxasi yoki oʻrmonli hududga ishorasi taklif qilingan. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.lundypete.com/lundey.htm |sarlavha=Meaning of lundey |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=Pete Robson's Lundy Island Site |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070929080959/http://www.lundypete.com/lundey.htm |arxivsana=September 29, 2007}}&lt;/ref&gt;

„Atlantic puffin“ Kanadaning [[Nyufaundlend va Labrador]] provinsiyasining viloyat qushi hisoblanadi.
[[Fayl:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb|Puffinlar Farer orollarida tansiq hisoblanadi]]
[[Fayl:Faroe stamp 031 puffin.jpg|thumb|1978 yildagi [[:en:Faroese_language|Faroese]] markasidadagi puffin tasviri]]
[[Fayl:Lundy 1-2 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4046.jpg|alt=&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
[[Fayl:Lundy 1 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4044.jpg|alt=&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
'''Maʼlumotnomalar'''
&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[https://uz.petmypet.ru/4505-dead-end-bird-puffin-bird-lifestyle-and-habitat.html]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Taxonbar|from=Q311761}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

* Alsop, Fred J. III (2001) „Atlantika puffin“: ''Shimoliy Amerikaning Smitson qushlari, Gʻarbiy mintaqa'' : 451-bet. Nyu-York shahri: DK Publishing, Inc.{{ISBN|0-7894-7157-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7894-7157-4|0-7894-7157-4]].
* Erlix, P.; Dobkin, D. &amp; Wheye, D. (1988) „Atlantika Puffin“: ''Qushchining qoʻllanmasi: Shimoliy Amerika qushlarining tabiiy tarixi boʻyicha qoʻllanma'' : 207, 209-214. Nyu York.
*
* Lee, DS &amp; Haney, JC (1996) „Manx Shearwater (''Puffinus puffinus'')“, in: ''The Birds of the North America'', No. 257, (Poole, A. &amp; Gill, F. eds). Filadelfiya: Tabiiy fanlar akademiyasi va Amerika ornitologlar ittifoqi, Vashington, DC
.
*
{{Taxonbar|from=Q311761}}

* {{Cite EB1911|wstitle=Puffin|volume=22|short=x}}
* [https://web.archive.org/web/20141008184635/http://www.farne.co.uk/ Puffins at the Farne Islands, Northumberland]
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques Brisson]]
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques BrissonSubterranean nesting birds]]
[[Turkum:Extant Late Pleistocene first appearances]]
[[Turkum:Diving animals]]
[[Turkum:Articles containing video clips]]
[[Turkum:Fratercula]]
[[Turkum:Pinvin]]
[[Turkum:O'rdaksimonlar]]
[[Turkum:Dengiz qushlari]]</text>
      <sha1>ou0o9j6hajlaeahisdq63fmt11koqfi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272975</id>
      <parentid>6272974</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6272975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26157" sha1="i5kvripcv54oru0l625llvjwt5z5041" xml:space="preserve">{{AT}}

'''Puffinlar''' –  '''''Fratercula''''' qushlar sinifiga [[Urugʻ (zoologiya)|mansub boʻlib]] kichik altsidlarning ([[Chistiklar|auks]]) uchta turidan biri. Ular asosan suvga shoʻngʻish orqali oziqlanadigan [[Pelagial|pelagik]] dengiz qushlari . Puffinlar qirgʻoq boʻyidagi qoyalarda yoki dengizdagi orollarda katta [[Qushlar bozori|koloniya boʻlib yashaydi va]]&lt;nowiki/&gt;koʻpayadi, toshlar orasidagi yoriqlarga yoki tuproqdagi chuqurlarga uya qurib koʻpayishadi. Ikki tur, tutamli puffin va shoxli puffin [[Tinch okeani|Shimoliy Tinch okeanida]], Atlantika puffin esa [[Atlantika okeani|Shimoliy Atlantika okeanida]] topilgan.

'''Puffin qushi''' kichik oʻlchamdagi, oʻrtacha kaptarning kattaligiga oʻxshash. Uning kattaligi taxminan 30 sm, qanotlari taxminan yarim metrga teng. Urgʻochilarining vazni 310 gramm, erkagi biroz koʻproq – 345 gramm.

Puffinning barcha turlari asosan qora yoki qora va oq patlarga, shuningdek koʻpayish mavsumida yorqin rangga ega boʻlgan katta tumshugʻiga ega boʻladi. Ular koʻpayish mavsumidan soʻng oʻz hisoblarining rangli tashqi qismlarini toʻkib, kichikroq va xiraroq tumshugʻini qoldiradilar. Ularning qisqa qanotlari suv ostida suzish uchun moslashgan. Havoda ular qanotlarini tez qoqishadi (daqiqasiga 400 martagacha) &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://projectpuffin.audubon.org/birds/puffin-faqs |sarlavha=Puffin FAQs: 26 Questions About Puffins |ish=Project Puffin |nashriyot=National Audubon Society |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120829074845/http://projectpuffin.org/PuffinQuestions.html#9. |arxivsana=2012-08-29}}&lt;/ref&gt; tez parvozda, koʻpincha okean yuzasida pastlab uchishadi.

== Etimologiyasi ==
Ingliz tilidagi „puffin“ – shishgan maʼnosini anglatadi – dastlab „Manks puffin“ nomi bilan mashhur boʻlgan, Manks qirgʻogʻining '''(''Puffinus puffinus.''''' Puffin ingliz-normancha soʻz (oʻrta [[Ingliz tili|inglizcha]] ''pophyn'' yoki ''poffin'') boʻlib, Manks qirgʻoqlarining qurib qolgan qismlarini bildiradi.

== Taksonomiyasi ==
''Fratercula'' [[Urugʻ (zoologiya)|turi]] fransuz zoologi Mathurin Jak Brisson tomonidan 1760 yilda Atlantika puffin (''Fratercula arctica'') turi sifatida kiritilgan. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |last=Brisson |first=Mathurin Jacques |authorlink=Mathurin Jacques Brisson |year=1760 |title=Ornithologie, ou, Méthode Contenant la Division des Oiseaux en Ordres, Sections, Genres, Especes &amp; leurs Variétés |language=fr, la |location=Paris |publisher=Jean-Baptiste Bauche}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |editor=Peters |year=1934 |title=Check-list of Birds of the World |publisher=[[Harvard University Press]] |location=Cambridge, Massachusetts |page=358 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/14483171}}&lt;/ref&gt; ''Fraterkula'' nomi [[Lotin tili|lotincha]] ''fraterculus'' „sayyor taʼlimotchi ruhoniy“ soʻzi danolingan boʻlib &quot; rohib &quot; degan maʼnoni bildiradi &lt;ref&gt;{{Ensiklopediya manbasi|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dfraterculus|title=frātercŭlus|last1=Lewis|first1=Charlton T.|last2=Short|first2=Charles|encyclopedia=A Latin Dictionary|edition=|publisher=Perseus Digital Library|date=1879}}&lt;/ref&gt;, chunki puffinning qora va oq patlari rohiblar kiygan liboslarga oʻxshaganligi tufayli &lt;ref name=&quot;job&quot;&gt;{{Kitob manbasi |last=Jobling |first=James A. |year=2010 |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n164 164]}}&lt;/ref&gt;

Puffinslar uchta turni oʻz ichiga oladi. &lt;ref name=&quot;ioc&quot;&gt;{{Veb manbasi |muharrir=Gill |yil=2019 |sarlavha=Noddies, gulls, terns, auks |ish=World Bird List Version 9.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/gulls/ |nashriyot=International Ornithologists' Union |qaralgan sana=24 June 2019}}&lt;/ref&gt; Rhinoceros auklet (''Cerorhinca monocerata'') baʼzan ''Fratercula'' turiga kiritiladi &lt;ref name=&quot;barrows&quot;&gt;{{Cite journal|last=Barrows|first1=Walter Bradford|year=1877|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/130632#page/166/mode/1up|title=Catalogue of the Alcidae contained in the Museum of the Boston Society of Natural History, with a Review and proposed Classification of the Family|journal=Proceedings of the Boston Society of Natural History|volume=19|page=154}}&lt;/ref&gt; va ayrim tadqiqotchilar ''Lunda'' jinsiga tutamli puffinni qoʻshishganlar {{Sfn|Harrison|1988}} Puffinlar va rhinoceros auklet qushi bir-biri bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, birgalikda Fraterculini kenja oilasini tashkil qiladi. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;&gt;{{Cite journal|last=Guthrie|first1=Daniel A.|last2=Thomas|first2=Howell W.|last3=Kennedy|first3=George L.|year=1999|title=A new species of extinct late Pleistocene puffin (Aves: Alcidae) from the southern California Channel Islands|journal=Proceedings of the 5th California Islands Symposium|pages=525–530|url=http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf|access-date=2023-09-13|archivedate=2020-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200727194836/http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf}}&lt;/ref&gt;

Eng qadimgi altsid qoldigʻi Oregondagi ''Hydrotherikornis'' hisoblanadi va, Late Eocene tegishlidir, ''Aetiya'' va ''Uriya'' qoldiqlari esa Late Miyosenga tegishli. Molekulyar soatlar Paleotsenda Tinch okeanidan kelib chiqqanligini koʻrsatish uchun ishlatilgan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|first1=Sergio L.|last=Pereira|first2=Allan J.|last2=Baker|year=2008|title=DNA evidence for a Paleocene origin of the Alcidae (Aves: Charadriiformes) in the Pacific and multiple dispersals across northern oceans|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2008-02_46_2/page/430|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=46|issue=2|pages=430–445|doi=10.1016/j.ympev.2007.11.020|pmid=18178108}}&lt;/ref&gt; Shimoliy Karolinadagi qoldiqlar dastlab ikkita ''Fraterkula'' turiga tegishli deb oʻylangan &lt;ref&gt;Olson, S. L.; [[Pamela C. Rasmussen|Rasmussen P.]] (2001) „Miocene and Pliocene birds from the Lee Creek Mine, North Carolina.“ ''Smithsonian Contributions to Paleobiology'' '''90''' 233-–365.&lt;/ref&gt;, ammo keyinchalik bir ''Fraterkula'', tutamli puffin va ''Cerorhinca turlariga'' kirishi qayta aniqlangan. &lt;ref name=&quot;smith&quot;&gt;{{Cite journal|last=Smith|first1=N. A.|last2=Olson|first2=Storrs L.|last3=Clarke|first3=J. A.|year=2007|title=First Atlantic Record of the Horned Puffin genus ''Cerorhinca ''(Aves, Alcidae) from the Pliocene of North Carolina|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=27|issue=4|pages=1039–1042|url=http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf|doi=10.1671/0272-4634(2007)27[1039:FAROTP]2.0.CO;2|issn=0272-4634|access-date=2023-09-13|archivedate=2013-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101235304/http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf}}&lt;/ref&gt; Yana bir yoʻq boʻlib ketgan tur, Dow’s puffin (''Fratercula dowi'') Kaliforniyaning Kanal orollarida Late Pleystotsen yoki dastlabki [[Golotsen|Golosengacha]] topilgan. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;/&gt;
[[Fayl:Puffin_Mrkoww.jpg|thumb| [[Seattle|Sietlda, Vashingtonda,]] tufted puffin]]
&lt;sub&gt;&lt;big&gt;F''raterkulinilar Tinch okeani birinchi kelib chiqgan joyi taxmin qilinadi, chunki bu birinchi navbatda u yerdagi xilma-xilligi tufayli; Tinch okeanida ikkita turkumga mansub, Atlantika okeanida faqat bitta tur bor.''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt; &lt;sub&gt;&lt;big&gt;''Puffinlar hayvonlarning aql-idrokining ayrim muhim belgilarini koʻrsatishi aniqlangan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-30|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|language=en|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|doi=10.1073/pnas.1918060117|pmid=31889002|pmc=6983420|issn=0027-8424}}&lt;/ref&gt; 2020 yil yanvar oyida ayrim tadqiqotchilar Atlantika puffinlari oʻzlarini qashilash uchun vosita sifatida tayoqlardan foydalanganligi haqida xabar berishdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://daily.jstor.org/puffins-seen-using-tools-breaking-dumb-puffin-stereotypes/ |sarlavha=Puffins Seen Using Tools, Breaking Dumb-Puffin Stereotypes |muallif=Tracey |ism=Liz |sana=2020-02-02 |ish=JSTOR Daily |til=en-US |qaralgan sana=2020-02-02}}&lt;/ref&gt; Tinch okeanidagi Fraterculini qazilma qoldiqlari oʻrta [[Miotsen boʻlimi|Miyosengacha]] choʻzilgan, Cerorhinca ning uchta qazilma turi va materiallar taxminiy ravishda ushbu jinsga tegishli deb hisoblanadi, va oʻrta Miosenda Janubiy Kaliforniya va Shimoliy Meksikaning [[Pliotsen|Pliosenning]] oxirigacha yetadi. Atlantika okeanida miotsen davriga oid hech qanday yozuvlar boʻlmasa-da, Shimoliy Karolinagagi qazilma materialini qayta oʻrganish shuni koʻrsatdiki, dastlabki Pliotsendagi puffinlarning xilma-xilligi Atlantika okeanida ham Tinch okeanida kabi katta boʻlgan. Bu xilma-xillikka Tinch okeanidan puffinlar oqimining oqib kelishi orqali erishildi; keyinchalik turlarning yoʻqolishi Panama dengiz yoʻlining yopilishiga va Shimoliy Atlantikada kuchli muzlik davrlarining boshlanishi tufayli soʻngi Pliotsendagi yirik okeanografik oʻzgarishlar bilan bogʻliq deb hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;smith&quot;/&gt;''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt;{{Clear|right}}

=== Hozirgi turlar ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;98%&quot;
! colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color: #D3D3A4&quot; |'''Taksonomik ketma-ketlikda turlar'''
|-
! width=&quot;18%&quot; | Umumiy va binomial nomlar
! width=&quot;12%&quot; | Rasm
! width=&quot;35%&quot; | Tavsif
! width=&quot;35%&quot; | Diapazon
|-
| Atlantika puffini&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula arctica'')
|[[Fayl:Puffin_(Fratercula_arctica).jpg|center|140x140px]]
| {{Convert|32|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|53|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|380|g|oz|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Atlantika: Shimoliy Yevropa qirgʻoqlari janubdan shimoliy [[Fransiya|Fransiyaga]], [[Britaniya orollari]], [[Farer orollari]], [[Islandiya]], Grenlandiya, [[Norvegiya]] va Atlantika Kanada, keyin janubdan [[Meyn|Meyngacha]] . Qishlari janubda [[Marokash]] va [[Nyu-York (shtat)|Nyu-Yorkka]] {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Shoxli puffin&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula corniculata'')
|[[Fayl:Fratercula_corniculataUSFWSSL0002774.jpg|center|160x160px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|58|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|620|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: [[Sibir]], [[Alaska|Alyaska]] va [[Britaniya Kolumbiyasi]] qirgʻoqlari, janubda [[Kaliforniya]] va [[Quyi shimoliy Kaliforniya|Quyi Kaliforniyada]] qishlaydi {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Tukli puffin &lt;ref&gt;&quot;Tufted Puffin&quot; is the preferred English name. F. Gill and M. Wright, ''[[Birds of the World: Recommended English Names]]'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula cirrhata'')
|[[Fayl:TuftedPuffin.jpeg|center|150x150px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|63.5|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|780|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: Britaniya Kolumbiyasi, butun janubi-sharqiy Alyaska va [[Aleut orollari]], [[Kamchatka]], [[Kuril orollari]] va [[Oxota dengizi|Oxot dengizi]] boʻylab. Qishlari janubda [[Xonsyu]] va Kaliforniyagacha {{Sfn|Harrison|1988}}
|}

== Tavsif ==
Puffinlar past boʻyli, kalta qanotli va kalta dumli qushlar boʻlib, ustki qismi qora, pastki qismi oq yoki jigarrang-kulrang. Boshi qora qalpoqli, yuzi asosan oq, oyoqlari toʻq sariq-qizil. Koʻpaytirish mavsumida katta va rang-barang koʻrinadi. Tumshuqining rang-barang tashqi qismi koʻpayish mavsumidan soʻng yoʻqoladi, uning ostida kichikroq va zojibasiz haqiqiy tumshuq koʻrinadi. {{Sfn|Harrison|1988}} Ajabtovur koʻrinishi tufayli ularni „dengiz masxarabozlari“ va „dengiz toʻtiqushlari“ deb ham atashadi.

Puffin hayotining koʻp qismi suvda oʻtganligi sababli, u ajoyib suzuvchi. Suv ostida parvozdagi kabi qanotlarini silkitib, soniyasiga 2 metr tezlikka erishadi. U 70 metr chuqurlikka shoʻngʻiy oladi. U quruqlikda yurishi, hattoki yugurishi ham mumkin, ammo bemalol belkurak.

Koʻpayish mavsumini hisobga olmaganda, puffins yakka yoki juft boʻlib yashaydi, qirgʻoqdan uzoq masofaga (100 km gacha)

Puffinlar oʻzlarining koʻpayish mavsumida, kalloniyasi shovqinli boʻlishsa-da, ular dengizda sokin. Ular suv ustida nisbatan baland uchadi, odatda boshqa gagarka 1,6 metr (5,2 fut) bilan solishtirganda 10 metr (33 fut) balandlikda.

== Xulq-atvor ==

=== Naslchilik ===
[[Fayl:Puffin_falls_off_cliff.ogv|thumb| Atlantika puffin, Lundy, Buyuk Britaniya]]
[[Fayl:Klippen.jpg|thumb| [[Farer orollari|Farer orollaridagi]] Atlantika puffinlari]]


Puffinlar qirgʻoqlarda va orollarda koloniyalarda koʻpayadi; bir necha hozirgi yoki sobiq orol naslchilik saytlari Puffin oroli deb atashadi. Erkak Atlantika puffin uya quradi va uya joyida kuchli sodiqlikni namoyish etadi. Shoxli puffinning ikkala jinsi ham uyasini qurishga yordam beradi. Shoxli puffin tuyalari odatda chuqurligi taxminan 1 metr (3.3 fut) chuqurlikda boʻlib, maxsus boʻlim bilan tugaydi, tutamli puffin chuquriga olib boradigan tunnel esa 2.75 metr (9.o fut) uzunlikda boʻlishi mumkin. Tutamli va Atlantika puffinlarining uyasi yumshoq tuproqdan iborat boʻlib, unga tunnellar qaziladi; farqli oʻlaroq, shoxli puffinlarning uya joylari qoyalardagi tosh yoriqlarida boʻladi. &lt;ref name=&quot;BNA Horned&quot;&gt;{{Cite journal|last2=Kitaysky|first2=Alexander S.|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/603|title=Horned Puffin (''Fratercula corniculata'')|last=Piatt|first1=John F|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor=A. Poole|publisher=Ithaca: Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.603}}&lt;/ref&gt; Atlantika puffin uyasi odatda oʻt, barglar va patlar kabi materiallar bilan qoplangan, lekin baʼzan astarlanmagan. Atlantika pufinining tuxumlari odatda qaymoqrang oq rangga ega, ammo baʼzida tuxum nilufar rangga eg

Baʼzan Atlantika puffinlari quyon qazgan chuqurlarida koʻpayadi.[[Quyon (hayvon)|Quyonlar]] koʻpayadigan joyda koʻpayadi.

Puffinlar uzoq muddatli juftlik aloqalarini yoki munosabatlariga ega yani puffinlar monogam, hayot uchun bitta juftlikni tashkil qiladi. Bahor kelishi bilan, mart-aprel oylarida ular dengizdan koloniyaga qaytib kelishadi. Garchi quruqlikdagi vaqt bu qushlar uchun qulay boʻlmasa-da, ular nasl berish uchun sevimli suv sathidan u erga qaytib kelishlari kerak. Bahorda qushlar uyani qurish uchun eng yaxshi joyni tanlash uchun koloniyaga erta qaytishga harakat qilishadi. Sohilga suzib kelib, ular barcha qorlar erib ketguncha kutib turishadi va keyin qurilishni boshlashadi. Ikkala ota-ona ham bu jarayonda ishtirok etadilar – biri qazish, ikkinchisi tuproqni olib ketish.

Urgʻochisi bitta tuxum qoʻyadi va ikkala ota-ona ham tuxumini bosishadi qiladi va joʻjani boqadi (yoki „pufling“). &lt;ref name=&quot;CBBC - 03Sep2009 - Kids patrol to help lost puffins&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=September 3, 2009 |title=Kids patrol to help lost puffins |work=[[CBBC (TV channel)|CBBC]] |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_8230000/newsid_8236600/8236609.stm |access-date=26 February 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Video manbasi |url=https://www.cbc.ca/radio/thesundayedition/the-sunday-edition-december-30-2018-1.4462999 |title=The Sunday Edition - December 30, 2018 |date=December 30, 2018 |last=Enright |first=Michael |type=Radio interview |language=en |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] |time=48:00}}&lt;/ref&gt; Tuxum bosuvchi ota-ona puffinlar tuxumni qanotlari bilan bosib ushlab yotishadi. Joʻjalar kechasi uchib ketishadi . Joʻjalar ulgʻayguncha puffins uni tabiiy dushmanlardan – burgut, qirgʻiy, gulluk va skualardan himoya qiladi. Kunduzi joʻja uyada oʻtiradi, kechasi esa ota-ona uni suvga kuzatib boradi va suzishni oʻrgatadi. Bunday gʻamxoʻrlik bir oydan ozroq davom etadi, keyin esa ota-onalar bolani ovqatlantirishni toʻxtatadilar. Uning uyadan uchib, voyaga etmoqdan boshqa iloji yoʻq. Koʻplab qushlar puffinning umr koʻrishlariga hasad qilishlari mumkin – bu qush taxminan 30 yil yashaydi.

Barcha tayyorgarlik ishlari tugagach, juftlashuv iyun-iyul oylarida boʻlib oʻtadi va urgʻochi bitta oq tuxum qoʻyadi. Uning ota-onasi navbati bilan 38-42 kun inkubatsiya qilishadi. Chaqaloq tugʻilganda, ota-onalar birgalikda unga juda zarur boʻlgan ovqat olib kelishadi.

Puffin baliqni ogʻziga qoʻpol til bilan tutib, birdaniga bir nechta boʻlaklarda olib yurish mumkin. Yangi tugʻilgan joʻja koʻkragida mayda oq nuqta boʻlgan qora paxmoq bilan qoplangan; 10-11 kunida birinchi haqiqiy tuklar paydo boʻladi. Dastlab, tumshuq ham qora, va faqat kattalar qushida u toʻq sariq rangga ega boʻladi. Tuxumni yorib chiqishdan keyin joʻjalar hayotlarining birinchi yillarini dengizda oʻtkazadilar, taxminan besh yildan soʻng nasl berishadi. Tutqunlikda boʻlgan puffinlar uch yoshdan boshlab koʻpaygani maʼlum.

Koʻpayishdan soʻng, barcha uch tur puffin turlari dengizda qishlaydi, odatda qirgʻoqlardan uzoqda va koʻpincha koʻpayish joyi oraligʻidan janubga choʻziladi. {{Sfn|Harrison|1988}}

Atlantika puffinlarining koʻpchiligining vatani hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |sarlavha=Safnavefur Vestmannaeyja - Fiska og náttúrugripasafn - Lundi |til=is |ish=www.xtreme.is |qaralgan sana=15 January 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070812091335/http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |arxivsana=12 August 2007}}&lt;/ref&gt; Islandiyada 10 millionga yaqin puffin turi borligi aniqlangan. Dunyodagi eng katta puffin koloniyasi [[Islandiya|Islandiyaning]] Vestman orollarida joylashgan. Olimlarning tadqiqitlariga koʻra 2009 yilda uyalar sonini 1,1 million, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15 |sarlavha=Nattsud.is |qaralgan sana=2010-03-17 |arxivsana=2011-07-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110722022455/http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15}}&lt;/ref&gt; va u yerdagi puffinlar soni esa 4 millionga yetishini taxmin qilishgan. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot; /&gt;

=== Oziqlanishi ===
[[Fayl:Atlantic_Puffin_-_Farne_Is_-_FJ0A4842_(35937180110).jpg|thumb| Baliq bilan Atlantika puffin]]
Koʻpgina gagarkalar singari, puffin ham [[Baliqlar|baliq]] va zooplanktonni isteʼmol qiladi, lekin joʻjalarini kuniga bir necha marta asosan kichik dengiz baliqlari bilan boqadi. Puffins baliq va baʼzi [[mollyuskalar]], qisqichbaqalar, qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi. Baliqdan, ular koʻpincha seld, gerbils, eel, capelin bilan oziqlanadi. Umuman olganda, odatda 7 sm dan oshmaydigan har qanday mayda baliqlar. Bu qushlar suvda ovlashga juda yaxshi moslashgan, shoʻngʻin qilishlari va bir daqiqa davomida nafaslarini ushlab turishlari, ular oyoqlari bilan boshqarib, qanotlari yordamida tezlikni oshirib, choʻzilib suzishadi.

Ovni oʻsha yerda, suv ostida eyishadi. Ammo agar oʻlja kattaroq boʻlsa, unda qushlar avval uni sirtga tortib olishadi. Bir shoʻngʻin paytida oʻlik uchi bir nechta baliqni ushlaydi, kun davomida uning ishtahasi unga taxminan 100-300 gramm ovqat yutishiga imkon beradi.

Puffinlar bir vaqtning oʻzida bir nechta (baʼzan oʻndan ortiq) kichik baliqlarni yutib yuboradigan baliqlarni qayta yutilgan ovqatni yana ogʻziga qaytarishdan tutish qobiliyati bilan ajralib turadi. Bu ularga oziq-ovqat qidirish uchun uzoqroq sayohat qilish imkonini beradi, chunki ular bir vaqtning oʻzida faqat bitta baliq olib yuradigan qushlarga qaraganda joʻjalari uchun koʻproq oziq-ovqat energiyasi bilan qaytib kelishlari mumkin. Bunday xatti-harakat ularning tumshugʻining oʻziga xos ilgak mexanizmi tufayli mumkin boʻladi, bu esa yuqori va pastki tishlash qirralarini bir nechta burchaklardan birida birlashtirishga imkon beradi.

''Hayvonlar boʻyicha mutaxassislar tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki 2019-yilda ikkita alohida geografik joylashuvda joylashgan puffitlar tayoqchalar yordamida oʻzlarini qashilab turganliklarini kuzatdilar, bu dengiz qushlarining turli xilnasboblardan foydalanishi ularning asosiy qobiliyatiga ega ekanligini koʻrsatdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.cnn.com/2019/12/31/world/puffins-use-tools-study-scn-trnd/index.html |sarlavha=Two puffins scratched their itches with sticks -- the first evidence that seabirds can use tools |ism=Scottie |muallif=Andrew |ish=[[CNN]] |sana=31 December 2019 |qaralgan sana=2020-01-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-24|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|language=en|doi=10.1073/pnas.1918060117|issn=0027-8424|pmid=31889002|pmc=6983420}}&lt;/ref&gt;''

== Odamlar bilan munosabatlar ==

=== Ov qilish ===
Insonlar asosan puffinlar tuxum, patlar va goʻsht uchun ovlanadi. Yashash joylarini yoʻq qilish va ekspluatatsiya qilish tufayli Atlantika puffinlari populyatsiyasi keskin kamaydi 19-asr va 20-asr boshlarida. Ular Islandiya va Farer orollarida ovlanishda davom etmoqda. &lt;ref name=&quot;BNA Atlantic&quot;&gt;{{Cite journal|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/709|title=Atlantic Puffin (''Fratercula arctica'')|last=Lowther|first1=Peter E.|last2=Diamond|first2=A. W|last3=Kress|first3=Stephen W.|last4=Robertson|first4=Gregory J.|last5=Russell|first5=Keith|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor-last=Poole|editor-first=A.|place=Ithaca|publisher=Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.709}}&lt;/ref&gt;

Kerri okrugining Irlandiya sohillari yaqinidagi Blasket orollarida puffinslarning tuxumlarini yigʻib olish tufaylikeskin pasayish kuzatildi. 1953-yilda orollar tashlab ketilgunga qadar orolliklarda yashovchi aholi ochlik darajasida yuqori darajada yashaganliklari natijasida, puffinlar oziq-ovqat uchun koʻp miqdorda ovlangan.

Islandiyada Atlantika puffini milliy taʼomlarning bir qismini hisoblanadi, va bu yerda puffin turi qonuniy jihatdan himoyaga qilinmaydi. Puffinlar „osmonda [[baliq ovlash]]&lt;nowiki/&gt;“ deb nomlangan usul bilan ovlanadi, bu baliqlarni dengizga shoʻngʻiyotganda katta toʻrda tutishni oʻz ichiga oladi. Puffinlar goʻshtini odatda mehmonxona menyusida topish mumkin. Puffinning yangi yuragi anʼanaviy Islandiya noyob sifatida xom holda isteʼmol qilinadi. &lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Plunkett |first=John |date=15 September 2008 |title=Gordon Ramsay cleared over puffin eating |work=[[The Guardian]] |location=London |url=https://www.theguardian.com/media/2008/sep/15/channel4.television |access-date=6 April 2009}}&lt;/ref&gt; Islandiyaning Grimsi orolida bir kunda ertalab 200 ga yaqin puffinni tutish mumkin. &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24 September 2017 |title=The island where people eat puffins |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-41359122 |access-date=24 September 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Tegishli joylar va mahsulotlar ===
Ingliz orolining Lundi nomi qadimgi Nors tilidagi „puffin oroli“ (Lundey) soʻzidan kelib chiqqanligiga ishoniladi, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.bbc.co.uk/radio4/science/livingworld_20040606.shtml |sarlavha=Puffin Island |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=BBC Radio 4 - The Living World |nashriyot=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; garchi muqobil tushuntirish Lundning nusxasi yoki oʻrmonli hududga ishorasi taklif qilingan. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.lundypete.com/lundey.htm |sarlavha=Meaning of lundey |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=Pete Robson's Lundy Island Site |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070929080959/http://www.lundypete.com/lundey.htm |arxivsana=September 29, 2007}}&lt;/ref&gt;

„Atlantic puffin“ Kanadaning [[Nyufaundlend va Labrador]] provinsiyasining viloyat qushi hisoblanadi.
[[Fayl:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb|Puffinlar Farer orollarida tansiq hisoblanadi]]
[[Fayl:Faroe stamp 031 puffin.jpg|thumb|1978 yildagi [[:en:Faroese_language|Faroese]] markasidadagi puffin tasviri]]
[[Fayl:Lundy 1-2 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4046.jpg|alt=&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
[[Fayl:Lundy 1 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4044.jpg|alt=&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
'''Maʼlumotnomalar'''
&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[https://uz.petmypet.ru/4505-dead-end-bird-puffin-bird-lifestyle-and-habitat.html]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Taxonbar|from=Q311761}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

* Alsop, Fred J. III (2001) „Atlantika puffin“: ''Shimoliy Amerikaning Smitson qushlari, Gʻarbiy mintaqa'' : 451-bet. Nyu-York shahri: DK Publishing, Inc.{{ISBN|0-7894-7157-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7894-7157-4|0-7894-7157-4]].
* Erlix, P.; Dobkin, D. &amp; Wheye, D. (1988) „Atlantika Puffin“: ''Qushchining qoʻllanmasi: Shimoliy Amerika qushlarining tabiiy tarixi boʻyicha qoʻllanma'' : 207, 209-214. Nyu York.
*
* Lee, DS &amp; Haney, JC (1996) „Manx Shearwater (''Puffinus puffinus'')“, in: ''The Birds of the North America'', No. 257, (Poole, A. &amp; Gill, F. eds). Filadelfiya: Tabiiy fanlar akademiyasi va Amerika ornitologlar ittifoqi, Vashington, DC.
*
{{Taxonbar|from=Q311761}}

* {{Cite EB1911|wstitle=Puffin|volume=22|short=x}}
* [https://web.archive.org/web/20141008184635/http://www.farne.co.uk/ Puffins at the Farne Islands, Northumberland]
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques Brisson]]
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques BrissonSubterranean nesting birds]]
[[Turkum:Extant Late Pleistocene first appearances]]
[[Turkum:Diving animals]]
[[Turkum:Articles containing video clips]]
[[Turkum:Fratercula]]
[[Turkum:Pinvin]]
[[Turkum:O'rdaksimonlar]]
[[Turkum:Dengiz qushlari]]</text>
      <sha1>i5kvripcv54oru0l625llvjwt5z5041</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272976</id>
      <parentid>6272975</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:57:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6272976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26158" sha1="2qhht3evwk5yzv3dpv6ahiw7fg7zmqx" xml:space="preserve">{{AT}}

'''Puffinlar''' –  '''''Fratercula''''' qushlar sinifiga [[Urugʻ (zoologiya)|mansub boʻlib]] kichik altsidlarning ([[Chistiklar|auks]]) uchta turidan biri. Ular asosan suvga shoʻngʻish orqali oziqlanadigan [[Pelagial|pelagik]] dengiz qushlari . Puffinlar qirgʻoq boʻyidagi qoyalarda yoki dengizdagi orollarda katta [[Qushlar bozori|koloniya boʻlib yashaydi va]]&lt;nowiki/&gt;koʻpayadi, toshlar orasidagi yoriqlarga yoki tuproqdagi chuqurlarga uya qurib koʻpayishadi. Ikki tur, tutamli puffin va shoxli puffin [[Tinch okeani|Shimoliy Tinch okeanida]], Atlantika puffin esa [[Atlantika okeani|Shimoliy Atlantika okeanida]] topilgan.

'''Puffin qushi''' kichik oʻlchamdagi, oʻrtacha kaptarning kattaligiga oʻxshash. Uning kattaligi taxminan 30 sm, qanotlari taxminan yarim metrga teng. Urgʻochilarining vazni 310 gramm, erkagi biroz koʻproq – 345 gramm.

Puffinning barcha turlari asosan qora yoki qora va oq patlarga, shuningdek koʻpayish mavsumida yorqin rangga ega boʻlgan katta tumshugʻiga ega boʻladi. Ular koʻpayish mavsumidan soʻng oʻz hisoblarining rangli tashqi qismlarini toʻkib, kichikroq va xiraroq tumshugʻini qoldiradilar. Ularning qisqa qanotlari suv ostida suzish uchun moslashgan. Havoda ular qanotlarini tez qoqishadi (daqiqasiga 400 martagacha) &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://projectpuffin.audubon.org/birds/puffin-faqs |sarlavha=Puffin FAQs: 26 Questions About Puffins |ish=Project Puffin |nashriyot=National Audubon Society |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120829074845/http://projectpuffin.org/PuffinQuestions.html#9. |arxivsana=2012-08-29}}&lt;/ref&gt; tez parvozda, koʻpincha okean yuzasida pastlab uchishadi.

== Etimologiyasi ==
Ingliz tilidagi „puffin“ – shishgan maʼnosini anglatadi – dastlab „Manks puffin“ nomi bilan mashhur boʻlgan, Manks qirgʻogʻining '''(''Puffinus puffinus.''''' Puffin ingliz-normancha soʻz (oʻrta [[Ingliz tili|inglizcha]] ''pophyn'' yoki ''poffin'') boʻlib, Manks qirgʻoqlarining qurib qolgan qismlarini bildiradi.

== Taksonomiyasi ==
''Fratercula'' [[Urugʻ (zoologiya)|turi]] fransuz zoologi Mathurin Jak Brisson tomonidan 1760 yilda Atlantika puffin (''Fratercula arctica'') turi sifatida kiritilgan. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |last=Brisson |first=Mathurin Jacques |authorlink=Mathurin Jacques Brisson |year=1760 |title=Ornithologie, ou, Méthode Contenant la Division des Oiseaux en Ordres, Sections, Genres, Especes &amp; leurs Variétés |language=fr, la |location=Paris |publisher=Jean-Baptiste Bauche}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |editor=Peters |year=1934 |title=Check-list of Birds of the World |publisher=[[Harvard University Press]] |location=Cambridge, Massachusetts |page=358 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/14483171}}&lt;/ref&gt; ''Fraterkula'' nomi [[Lotin tili|lotincha]] ''fraterculus'' „sayyor taʼlimotchi ruhoniy“ soʻzi danolingan boʻlib &quot; rohib &quot; degan maʼnoni bildiradi &lt;ref&gt;{{Ensiklopediya manbasi|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dfraterculus|title=frātercŭlus|last1=Lewis|first1=Charlton T.|last2=Short|first2=Charles|encyclopedia=A Latin Dictionary|edition=|publisher=Perseus Digital Library|date=1879}}&lt;/ref&gt;, chunki puffinning qora va oq patlari rohiblar kiygan liboslarga oʻxshaganligi tufayli &lt;ref name=&quot;job&quot;&gt;{{Kitob manbasi |last=Jobling |first=James A. |year=2010 |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n164 164]}}&lt;/ref&gt;

Puffinslar uchta turni oʻz ichiga oladi. &lt;ref name=&quot;ioc&quot;&gt;{{Veb manbasi |muharrir=Gill |yil=2019 |sarlavha=Noddies, gulls, terns, auks |ish=World Bird List Version 9.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/gulls/ |nashriyot=International Ornithologists' Union |qaralgan sana=24 June 2019}}&lt;/ref&gt; Rhinoceros auklet (''Cerorhinca monocerata'') baʼzan ''Fratercula'' turiga kiritiladi &lt;ref name=&quot;barrows&quot;&gt;{{Cite journal|last=Barrows|first1=Walter Bradford|year=1877|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/130632#page/166/mode/1up|title=Catalogue of the Alcidae contained in the Museum of the Boston Society of Natural History, with a Review and proposed Classification of the Family|journal=Proceedings of the Boston Society of Natural History|volume=19|page=154}}&lt;/ref&gt; va ayrim tadqiqotchilar ''Lunda'' jinsiga tutamli puffinni qoʻshishganlar {{Sfn|Harrison|1988}} Puffinlar va rhinoceros auklet qushi bir-biri bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, birgalikda Fraterculini kenja oilasini tashkil qiladi. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;&gt;{{Cite journal|last=Guthrie|first1=Daniel A.|last2=Thomas|first2=Howell W.|last3=Kennedy|first3=George L.|year=1999|title=A new species of extinct late Pleistocene puffin (Aves: Alcidae) from the southern California Channel Islands|journal=Proceedings of the 5th California Islands Symposium|pages=525–530|url=http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf|access-date=2023-09-13|archivedate=2020-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200727194836/http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf}}&lt;/ref&gt;

Eng qadimgi altsid qoldigʻi Oregondagi ''Hydrotherikornis'' hisoblanadi va, Late Eocene tegishlidir, ''Aetiya'' va ''Uriya'' qoldiqlari esa Late Miyosenga tegishli. Molekulyar soatlar Paleotsenda Tinch okeanidan kelib chiqqanligini koʻrsatish uchun ishlatilgan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|first1=Sergio L.|last=Pereira|first2=Allan J.|last2=Baker|year=2008|title=DNA evidence for a Paleocene origin of the Alcidae (Aves: Charadriiformes) in the Pacific and multiple dispersals across northern oceans|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2008-02_46_2/page/430|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=46|issue=2|pages=430–445|doi=10.1016/j.ympev.2007.11.020|pmid=18178108}}&lt;/ref&gt; Shimoliy Karolinadagi qoldiqlar dastlab ikkita ''Fraterkula'' turiga tegishli deb oʻylangan &lt;ref&gt;Olson, S. L.; [[Pamela C. Rasmussen|Rasmussen P.]] (2001) „Miocene and Pliocene birds from the Lee Creek Mine, North Carolina.“ ''Smithsonian Contributions to Paleobiology'' '''90''' 233-–365.&lt;/ref&gt;, ammo keyinchalik bir ''Fraterkula'', tutamli puffin va ''Cerorhinca turlariga'' kirishi qayta aniqlangan. &lt;ref name=&quot;smith&quot;&gt;{{Cite journal|last=Smith|first1=N. A.|last2=Olson|first2=Storrs L.|last3=Clarke|first3=J. A.|year=2007|title=First Atlantic Record of the Horned Puffin genus ''Cerorhinca ''(Aves, Alcidae) from the Pliocene of North Carolina|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=27|issue=4|pages=1039–1042|url=http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf|doi=10.1671/0272-4634(2007)27[1039:FAROTP]2.0.CO;2|issn=0272-4634|access-date=2023-09-13|archivedate=2013-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101235304/http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf}}&lt;/ref&gt; Yana bir yoʻq boʻlib ketgan tur, Dow’s puffin (''Fratercula dowi'') Kaliforniyaning Kanal orollarida Late Pleystotsen yoki dastlabki [[Golotsen|Golosengacha]] topilgan. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;/&gt;
[[Fayl:Puffin_Mrkoww.jpg|thumb| [[Seattle|Sietlda, Vashingtonda,]] tufted puffin]]
&lt;sub&gt;&lt;big&gt;F''raterkulinilar Tinch okeani birinchi kelib chiqgan joyi taxmin qilinadi, chunki bu birinchi navbatda u yerdagi xilma-xilligi tufayli; Tinch okeanida ikkita turkumga mansub, Atlantika okeanida faqat bitta tur bor.''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt; &lt;sub&gt;&lt;big&gt;''Puffinlar hayvonlarning aql-idrokining ayrim muhim belgilarini koʻrsatishi aniqlangan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-30|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|language=en|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|doi=10.1073/pnas.1918060117|pmid=31889002|pmc=6983420|issn=0027-8424}}&lt;/ref&gt; 2020 yil yanvar oyida ayrim tadqiqotchilar Atlantika puffinlari oʻzlarini qashilash uchun vosita sifatida tayoqlardan foydalanganligi haqida xabar berishdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://daily.jstor.org/puffins-seen-using-tools-breaking-dumb-puffin-stereotypes/ |sarlavha=Puffins Seen Using Tools, Breaking Dumb-Puffin Stereotypes |muallif=Tracey |ism=Liz |sana=2020-02-02 |ish=JSTOR Daily |til=en-US |qaralgan sana=2020-02-02}}&lt;/ref&gt; Tinch okeanidagi Fraterculini qazilma qoldiqlari oʻrta [[Miotsen boʻlimi|Miyosengacha]] choʻzilgan, Cerorhinca ning uchta qazilma turi va materiallar taxminiy ravishda ushbu jinsga tegishli deb hisoblanadi, va oʻrta Miosenda Janubiy Kaliforniya va Shimoliy Meksikaning [[Pliotsen|Pliosenning]] oxirigacha yetadi. Atlantika okeanida miotsen davriga oid hech qanday yozuvlar boʻlmasa-da, Shimoliy Karolinagagi qazilma materialini qayta oʻrganish shuni koʻrsatdiki, dastlabki Pliotsendagi puffinlarning xilma-xilligi Atlantika okeanida ham Tinch okeanida kabi katta boʻlgan. Bu xilma-xillikka Tinch okeanidan puffinlar oqimining oqib kelishi orqali erishildi; keyinchalik turlarning yoʻqolishi Panama dengiz yoʻlining yopilishiga va Shimoliy Atlantikada kuchli muzlik davrlarining boshlanishi tufayli soʻngi Pliotsendagi yirik okeanografik oʻzgarishlar bilan bogʻliq deb hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;smith&quot;/&gt;''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt;{{Clear|right}}

=== Hozirgi turlar ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;98%&quot;
! colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color: #D3D3A4&quot; |'''Taksonomik ketma-ketlikda turlar'''
|-
! width=&quot;18%&quot; | Umumiy va binomial nomlar
! width=&quot;12%&quot; | Rasm
! width=&quot;35%&quot; | Tavsif
! width=&quot;35%&quot; | Diapazon
|-
| Atlantika puffini&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula arctica'')
|[[Fayl:Puffin_(Fratercula_arctica).jpg|center|140x140px]]
| {{Convert|32|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|53|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|380|g|oz|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Atlantika: Shimoliy Yevropa qirgʻoqlari janubdan shimoliy [[Fransiya|Fransiyaga]], [[Britaniya orollari]], [[Farer orollari]], [[Islandiya]], Grenlandiya, [[Norvegiya]] va Atlantika Kanada, keyin janubdan [[Meyn|Meyngacha]] . Qishlari janubda [[Marokash]] va [[Nyu-York (shtat)|Nyu-Yorkka]] {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Shoxli puffin&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula corniculata'')
|[[Fayl:Fratercula_corniculataUSFWSSL0002774.jpg|center|160x160px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|58|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|620|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: [[Sibir]], [[Alaska|Alyaska]] va [[Britaniya Kolumbiyasi]] qirgʻoqlari, janubda [[Kaliforniya]] va [[Quyi shimoliy Kaliforniya|Quyi Kaliforniyada]] qishlaydi {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Tukli puffin &lt;ref&gt;&quot;Tufted Puffin&quot; is the preferred English name. F. Gill and M. Wright, ''[[Birds of the World: Recommended English Names]]'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula cirrhata'')
|[[Fayl:TuftedPuffin.jpeg|center|150x150px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|63.5|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|780|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: Britaniya Kolumbiyasi, butun janubi-sharqiy Alyaska va [[Aleut orollari]], [[Kamchatka]], [[Kuril orollari]] va [[Oxota dengizi|Oxot dengizi]] boʻylab. Qishlari janubda [[Xonsyu]] va Kaliforniyagacha {{Sfn|Harrison|1988}}
|}

== Tavsif ==
Puffinlar past boʻyli, kalta qanotli va kalta dumli qushlar boʻlib, ustki qismi qora, pastki qismi oq yoki jigarrang-kulrang. Boshi qora qalpoqli, yuzi asosan oq, oyoqlari toʻq sariq-qizil. Koʻpaytirish mavsumida katta va rang-barang koʻrinadi. Tumshuqining rang-barang tashqi qismi koʻpayish mavsumidan soʻng yoʻqoladi, uning ostida kichikroq va zojibasiz haqiqiy tumshuq koʻrinadi. {{Sfn|Harrison|1988}} Ajabtovur koʻrinishi tufayli ularni „dengiz masxarabozlari“ va „dengiz toʻtiqushlari“ deb ham atashadi.

Puffin hayotining koʻp qismi suvda oʻtganligi sababli, u ajoyib suzuvchi. Suv ostida parvozdagi kabi qanotlarini silkitib, soniyasiga 2 metr tezlikka erishadi. U 70 metr chuqurlikka shoʻngʻiy oladi. U quruqlikda yurishi, hattoki yugurishi ham mumkin, ammo bemalol belkurak.

Koʻpayish mavsumini hisobga olmaganda, puffins yakka yoki juft boʻlib yashaydi, qirgʻoqdan uzoq masofaga (100 km gacha)

Puffinlar oʻzlarining koʻpayish mavsumida, kalloniyasi shovqinli boʻlishsa-da, ular dengizda sokin. Ular suv ustida nisbatan baland uchadi, odatda boshqa gagarka 1,6 metr (5,2 fut) bilan solishtirganda 10 metr (33 fut) balandlikda.

== Xulq-atvor ==

=== Naslchilik ===
[[Fayl:Puffin_falls_off_cliff.ogv|thumb| Atlantika puffin, Lundy, Buyuk Britaniya]]
[[Fayl:Klippen.jpg|thumb| [[Farer orollari|Farer orollaridagi]] Atlantika puffinlari]]


Puffinlar qirgʻoqlarda va orollarda koloniyalarda koʻpayadi; bir necha hozirgi yoki sobiq orol naslchilik saytlari Puffin oroli deb atashadi. Erkak Atlantika puffin uya quradi va uya joyida kuchli sodiqlikni namoyish etadi. Shoxli puffinning ikkala jinsi ham uyasini qurishga yordam beradi. Shoxli puffin tuyalari odatda chuqurligi taxminan 1 metr (3.3 fut) chuqurlikda boʻlib, maxsus boʻlim bilan tugaydi, tutamli puffin chuquriga olib boradigan tunnel esa 2.75 metr (9.o fut) uzunlikda boʻlishi mumkin. Tutamli va Atlantika puffinlarining uyasi yumshoq tuproqdan iborat boʻlib, unga tunnellar qaziladi; farqli oʻlaroq, shoxli puffinlarning uya joylari qoyalardagi tosh yoriqlarida boʻladi. &lt;ref name=&quot;BNA Horned&quot;&gt;{{Cite journal|last2=Kitaysky|first2=Alexander S.|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/603|title=Horned Puffin (''Fratercula corniculata'')|last=Piatt|first1=John F|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor=A. Poole|publisher=Ithaca: Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.603}}&lt;/ref&gt; Atlantika puffin uyasi odatda oʻt, barglar va patlar kabi materiallar bilan qoplangan, lekin baʼzan astarlanmagan. Atlantika pufinining tuxumlari odatda qaymoqrang oq rangga ega, ammo baʼzida tuxum nilufar rangga eg

Baʼzan Atlantika puffinlari quyon qazgan chuqurlarida koʻpayadi.[[Quyon (hayvon)|Quyonlar]] koʻpayadigan joyda koʻpayadi.

Puffinlar uzoq muddatli juftlik aloqalarini yoki munosabatlariga ega yani puffinlar monogam, hayot uchun bitta juftlikni tashkil qiladi. Bahor kelishi bilan, mart-aprel oylarida ular dengizdan koloniyaga qaytib kelishadi. Garchi quruqlikdagi vaqt bu qushlar uchun qulay boʻlmasa-da, ular nasl berish uchun sevimli suv sathidan u erga qaytib kelishlari kerak. Bahorda qushlar uyani qurish uchun eng yaxshi joyni tanlash uchun koloniyaga erta qaytishga harakat qilishadi. Sohilga suzib kelib, ular barcha qorlar erib ketguncha kutib turishadi va keyin qurilishni boshlashadi. Ikkala ota-ona ham bu jarayonda ishtirok etadilar – biri qazish, ikkinchisi tuproqni olib ketish.

Urgʻochisi bitta tuxum qoʻyadi va ikkala ota-ona ham tuxumini bosishadi qiladi va joʻjani boqadi (yoki „pufling“). &lt;ref name=&quot;CBBC - 03Sep2009 - Kids patrol to help lost puffins&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=September 3, 2009 |title=Kids patrol to help lost puffins |work=[[CBBC (TV channel)|CBBC]] |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_8230000/newsid_8236600/8236609.stm |access-date=26 February 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Video manbasi |url=https://www.cbc.ca/radio/thesundayedition/the-sunday-edition-december-30-2018-1.4462999 |title=The Sunday Edition - December 30, 2018 |date=December 30, 2018 |last=Enright |first=Michael |type=Radio interview |language=en |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] |time=48:00}}&lt;/ref&gt; Tuxum bosuvchi ota-ona puffinlar tuxumni qanotlari bilan bosib ushlab yotishadi. Joʻjalar kechasi uchib ketishadi . Joʻjalar ulgʻayguncha puffins uni tabiiy dushmanlardan – burgut, qirgʻiy, gulluk va skualardan himoya qiladi. Kunduzi joʻja uyada oʻtiradi, kechasi esa ota-ona uni suvga kuzatib boradi va suzishni oʻrgatadi. Bunday gʻamxoʻrlik bir oydan ozroq davom etadi, keyin esa ota-onalar bolani ovqatlantirishni toʻxtatadilar. Uning uyadan uchib, voyaga etmoqdan boshqa iloji yoʻq. Koʻplab qushlar puffinning umr koʻrishlariga hasad qilishlari mumkin – bu qush taxminan 30 yil yashaydi.

Barcha tayyorgarlik ishlari tugagach, juftlashuv iyun-iyul oylarida boʻlib oʻtadi va urgʻochi bitta oq tuxum qoʻyadi. Uning ota-onasi navbati bilan 38-42 kun inkubatsiya qilishadi. Chaqaloq tugʻilganda, ota-onalar birgalikda unga juda zarur boʻlgan ovqat olib kelishadi.

Puffin baliqni ogʻziga qoʻpol til bilan tutib, birdaniga bir nechta boʻlaklarda olib yurish mumkin. Yangi tugʻilgan joʻja koʻkragida mayda oq nuqta boʻlgan qora paxmoq bilan qoplangan; 10-11 kunida birinchi haqiqiy tuklar paydo boʻladi. Dastlab, tumshuq ham qora, va faqat kattalar qushida u toʻq sariq rangga ega boʻladi. Tuxumni yorib chiqishdan keyin joʻjalar hayotlarining birinchi yillarini dengizda oʻtkazadilar, taxminan besh yildan soʻng nasl berishadi. Tutqunlikda boʻlgan puffinlar uch yoshdan boshlab koʻpaygani maʼlum.

Koʻpayishdan soʻng, barcha uch tur puffin turlari dengizda qishlaydi, odatda qirgʻoqlardan uzoqda va koʻpincha koʻpayish joyi oraligʻidan janubga choʻziladi. {{Sfn|Harrison|1988}}

Atlantika puffinlarining koʻpchiligining vatani hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |sarlavha=Safnavefur Vestmannaeyja - Fiska og náttúrugripasafn - Lundi |til=is |ish=www.xtreme.is |qaralgan sana=15 January 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070812091335/http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |arxivsana=12 August 2007}}&lt;/ref&gt; Islandiyada 10 millionga yaqin puffin turi borligi aniqlangan. Dunyodagi eng katta puffin koloniyasi [[Islandiya|Islandiyaning]] Vestman orollarida joylashgan. Olimlarning tadqiqitlariga koʻra 2009 yilda uyalar sonini 1,1 million, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15 |sarlavha=Nattsud.is |qaralgan sana=2010-03-17 |arxivsana=2011-07-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110722022455/http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15}}&lt;/ref&gt; va u yerdagi puffinlar soni esa 4 millionga yetishini taxmin qilishgan. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot; /&gt;

=== Oziqlanishi ===
[[Fayl:Atlantic_Puffin_-_Farne_Is_-_FJ0A4842_(35937180110).jpg|thumb| Baliq bilan Atlantika puffin]]
Koʻpgina gagarkalar singari, puffin ham [[Baliqlar|baliq]] va zooplanktonni isteʼmol qiladi, lekin joʻjalarini kuniga bir necha marta asosan kichik dengiz baliqlari bilan boqadi. Puffins baliq va baʼzi [[mollyuskalar]], qisqichbaqalar, qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi. Baliqdan, ular koʻpincha seld, gerbils, eel, capelin bilan oziqlanadi. Umuman olganda, odatda 7 sm dan oshmaydigan har qanday mayda baliqlar. Bu qushlar suvda ovlashga juda yaxshi moslashgan, shoʻngʻin qilishlari va bir daqiqa davomida nafaslarini ushlab turishlari, ular oyoqlari bilan boshqarib, qanotlari yordamida tezlikni oshirib, choʻzilib suzishadi.

Ovni oʻsha yerda, suv ostida eyishadi. Ammo agar oʻlja kattaroq boʻlsa, unda qushlar avval uni sirtga tortib olishadi. Bir shoʻngʻin paytida oʻlik uchi bir nechta baliqni ushlaydi, kun davomida uning ishtahasi unga taxminan 100-300 gramm ovqat yutishiga imkon beradi.

Puffinlar bir vaqtning oʻzida bir nechta (baʼzan oʻndan ortiq) kichik baliqlarni yutib yuboradigan baliqlarni qayta yutilgan ovqatni yana ogʻziga qaytarishdan tutish qobiliyati bilan ajralib turadi. Bu ularga oziq-ovqat qidirish uchun uzoqroq sayohat qilish imkonini beradi, chunki ular bir vaqtning oʻzida faqat bitta baliq olib yuradigan qushlarga qaraganda joʻjalari uchun koʻproq oziq-ovqat energiyasi bilan qaytib kelishlari mumkin. Bunday xatti-harakat ularning tumshugʻining oʻziga xos ilgak mexanizmi tufayli mumkin boʻladi, bu esa yuqori va pastki tishlash qirralarini bir nechta burchaklardan birida birlashtirishga imkon beradi.

''Hayvonlar boʻyicha mutaxassislar tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki 2019-yilda ikkita alohida geografik joylashuvda joylashgan puffitlar tayoqchalar yordamida oʻzlarini qashilab turganliklarini kuzatdilar, bu dengiz qushlarining turli xilnasboblardan foydalanishi ularning asosiy qobiliyatiga ega ekanligini koʻrsatdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.cnn.com/2019/12/31/world/puffins-use-tools-study-scn-trnd/index.html |sarlavha=Two puffins scratched their itches with sticks -- the first evidence that seabirds can use tools |ism=Scottie |muallif=Andrew |ish=[[CNN]] |sana=31 December 2019 |qaralgan sana=2020-01-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-24|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|language=en|doi=10.1073/pnas.1918060117|issn=0027-8424|pmid=31889002|pmc=6983420}}&lt;/ref&gt;''

== Odamlar bilan munosabatlar ==

=== Ov qilish ===
Insonlar asosan puffinlar tuxum, patlar va goʻsht uchun ovlanadi. Yashash joylarini yoʻq qilish va ekspluatatsiya qilish tufayli Atlantika puffinlari populyatsiyasi keskin kamaydi 19-asr va 20-asr boshlarida. Ular Islandiya va Farer orollarida ovlanishda davom etmoqda. &lt;ref name=&quot;BNA Atlantic&quot;&gt;{{Cite journal|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/709|title=Atlantic Puffin (''Fratercula arctica'')|last=Lowther|first1=Peter E.|last2=Diamond|first2=A. W|last3=Kress|first3=Stephen W.|last4=Robertson|first4=Gregory J.|last5=Russell|first5=Keith|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor-last=Poole|editor-first=A.|place=Ithaca|publisher=Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.709}}&lt;/ref&gt;

Kerri okrugining Irlandiya sohillari yaqinidagi Blasket orollarida puffinslarning tuxumlarini yigʻib olish tufaylikeskin pasayish kuzatildi. 1953-yilda orollar tashlab ketilgunga qadar orolliklarda yashovchi aholi ochlik darajasida yuqori darajada yashaganliklari natijasida, puffinlar oziq-ovqat uchun koʻp miqdorda ovlangan.

Islandiyada Atlantika puffini milliy taʼomlarning bir qismini hisoblanadi, va bu yerda puffin turi qonuniy jihatdan himoyaga qilinmaydi. Puffinlar „osmonda [[baliq ovlash]]&lt;nowiki/&gt;“ deb nomlangan usul bilan ovlanadi, bu baliqlarni dengizga shoʻngʻiyotganda katta toʻrda tutishni oʻz ichiga oladi. Puffinlar goʻshtini odatda mehmonxona menyusida topish mumkin. Puffinning yangi yuragi anʼanaviy Islandiya noyob sifatida xom holda isteʼmol qilinadi. &lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Plunkett |first=John |date=15 September 2008 |title=Gordon Ramsay cleared over puffin eating |work=[[The Guardian]] |location=London |url=https://www.theguardian.com/media/2008/sep/15/channel4.television |access-date=6 April 2009}}&lt;/ref&gt; Islandiyaning Grimsi orolida bir kunda ertalab 200 ga yaqin puffinni tutish mumkin. &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24 September 2017 |title=The island where people eat puffins |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-41359122 |access-date=24 September 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Tegishli joylar va mahsulotlar ===
Ingliz orolining Lundi nomi qadimgi Nors tilidagi „puffin oroli“ (Lundey) soʻzidan kelib chiqqanligiga ishoniladi, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.bbc.co.uk/radio4/science/livingworld_20040606.shtml |sarlavha=Puffin Island |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=BBC Radio 4 - The Living World |nashriyot=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; garchi muqobil tushuntirish Lundning nusxasi yoki oʻrmonli hududga ishorasi taklif qilingan. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.lundypete.com/lundey.htm |sarlavha=Meaning of lundey |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=Pete Robson's Lundy Island Site |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070929080959/http://www.lundypete.com/lundey.htm |arxivsana=September 29, 2007}}&lt;/ref&gt;

„Atlantic puffin“ Kanadaning [[Nyufaundlend va Labrador]] provinsiyasining viloyat qushi hisoblanadi.
[[Fayl:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb|Puffinlar Farer orollarida tansiq hisoblanadi]]
[[Fayl:Faroe stamp 031 puffin.jpg|thumb|1978 yildagi [[:en:Faroese_language|Faroese]] markasidadagi puffin tasviri]]
[[Fayl:Lundy 1-2 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4046.jpg|alt=&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
[[Fayl:Lundy 1 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4044.jpg|alt=&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
'''Maʼlumotnomalar'''
&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[https://uz.petmypet.ru/4505-dead-end-bird-puffin-bird-lifestyle-and-habitat.html]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Taxonbar|from=Q311761}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

* Alsop, Fred J. III (2001) „Atlantika puffin“: ''Shimoliy Amerikaning Smitson qushlari, Gʻarbiy mintaqa'' : 451-bet. Nyu-York shahri: DK Publishing, Inc.{{ISBN|0-7894-7157-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7894-7157-4|0-7894-7157-4]].
* Erlix, P.; Dobkin, D. &amp; Wheye, D. (1988) „Atlantika Puffin“: ''Qushchining qoʻllanmasi: Shimoliy Amerika qushlarining tabiiy tarixi boʻyicha qoʻllanma'' : 207, 209-214. Nyu York.
*
* Lee, DS &amp; Haney, JC (1996) „Manx Shearwater (''Puffinus puffinus'')“, in: ''The Birds of the North America'', No. 257, (Poole, A. &amp; Gill, F. eds). Filadelfiya: Tabiiy fanlar akademiyasi va Amerika ornitologlar ittifoqi, Vashington, DC.
*
{{Taxonbar|from=Q311761}}

* {{Cite EB1911|wstitle=Puffin|volume=22|short=x}}
* [https://web.archive.org/web/20141008184635/http://www.farne.co.uk/ Puffins at the Farne Islands, Northumberland].
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques Brisson]]
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques BrissonSubterranean nesting birds]]
[[Turkum:Extant Late Pleistocene first appearances]]
[[Turkum:Diving animals]]
[[Turkum:Articles containing video clips]]
[[Turkum:Fratercula]]
[[Turkum:Pinvin]]
[[Turkum:O'rdaksimonlar]]
[[Turkum:Dengiz qushlari]]</text>
      <sha1>2qhht3evwk5yzv3dpv6ahiw7fg7zmqx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272977</id>
      <parentid>6272976</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6272977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26159" sha1="75a9qc1td641ckkp9564dhmilhmdq5f" xml:space="preserve">{{AT}}

'''Puffinlar''' –  '''''Fratercula''''' qushlar sinifiga [[Urugʻ (zoologiya)|mansub boʻlib]] kichik altsidlarning ([[Chistiklar|auks]]) uchta turidan biri. Ular asosan suvga shoʻngʻish orqali oziqlanadigan [[Pelagial|pelagik]] dengiz qushlari . Puffinlar qirgʻoq boʻyidagi qoyalarda yoki dengizdagi orollarda katta [[Qushlar bozori|koloniya boʻlib yashaydi va]]&lt;nowiki/&gt;koʻpayadi, toshlar orasidagi yoriqlarga yoki tuproqdagi chuqurlarga uya qurib koʻpayishadi. Ikki tur, tutamli puffin va shoxli puffin [[Tinch okeani|Shimoliy Tinch okeanida]], Atlantika puffin esa [[Atlantika okeani|Shimoliy Atlantika okeanida]] topilgan.

'''Puffin qushi''' kichik oʻlchamdagi, oʻrtacha kaptarning kattaligiga oʻxshash. Uning kattaligi taxminan 30 sm, qanotlari taxminan yarim metrga teng. Urgʻochilarining vazni 310 gramm, erkagi biroz koʻproq – 345 gramm.

Puffinning barcha turlari asosan qora yoki qora va oq patlarga, shuningdek koʻpayish mavsumida yorqin rangga ega boʻlgan katta tumshugʻiga ega boʻladi. Ular koʻpayish mavsumidan soʻng oʻz hisoblarining rangli tashqi qismlarini toʻkib, kichikroq va xiraroq tumshugʻini qoldiradilar. Ularning qisqa qanotlari suv ostida suzish uchun moslashgan. Havoda ular qanotlarini tez qoqishadi (daqiqasiga 400 martagacha) &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://projectpuffin.audubon.org/birds/puffin-faqs |sarlavha=Puffin FAQs: 26 Questions About Puffins |ish=Project Puffin |nashriyot=National Audubon Society |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120829074845/http://projectpuffin.org/PuffinQuestions.html#9. |arxivsana=2012-08-29}}&lt;/ref&gt; tez parvozda, koʻpincha okean yuzasida pastlab uchishadi.

== Etimologiyasi ==
Ingliz tilidagi „puffin“ – shishgan maʼnosini anglatadi – dastlab „Manks puffin“ nomi bilan mashhur boʻlgan, Manks qirgʻogʻining '''(''Puffinus puffinus.''''' Puffin ingliz-normancha soʻz (oʻrta [[Ingliz tili|inglizcha]] ''pophyn'' yoki ''poffin'') boʻlib, Manks qirgʻoqlarining qurib qolgan qismlarini bildiradi.

== Taksonomiyasi ==
''Fratercula'' [[Urugʻ (zoologiya)|turi]] fransuz zoologi Mathurin Jak Brisson tomonidan 1760 yilda Atlantika puffin (''Fratercula arctica'') turi sifatida kiritilgan. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |last=Brisson |first=Mathurin Jacques |authorlink=Mathurin Jacques Brisson |year=1760 |title=Ornithologie, ou, Méthode Contenant la Division des Oiseaux en Ordres, Sections, Genres, Especes &amp; leurs Variétés |language=fr, la |location=Paris |publisher=Jean-Baptiste Bauche}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |editor=Peters |year=1934 |title=Check-list of Birds of the World |publisher=[[Harvard University Press]] |location=Cambridge, Massachusetts |page=358 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/14483171}}&lt;/ref&gt; ''Fraterkula'' nomi [[Lotin tili|lotincha]] ''fraterculus'' „sayyor taʼlimotchi ruhoniy“ soʻzi danolingan boʻlib &quot; rohib &quot; degan maʼnoni bildiradi &lt;ref&gt;{{Ensiklopediya manbasi|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dfraterculus|title=frātercŭlus|last1=Lewis|first1=Charlton T.|last2=Short|first2=Charles|encyclopedia=A Latin Dictionary|edition=|publisher=Perseus Digital Library|date=1879}}&lt;/ref&gt;, chunki puffinning qora va oq patlari rohiblar kiygan liboslarga oʻxshaganligi tufayli &lt;ref name=&quot;job&quot;&gt;{{Kitob manbasi |last=Jobling |first=James A. |year=2010 |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n164 164]}}&lt;/ref&gt;

Puffinslar uchta turni oʻz ichiga oladi. &lt;ref name=&quot;ioc&quot;&gt;{{Veb manbasi |muharrir=Gill |yil=2019 |sarlavha=Noddies, gulls, terns, auks |ish=World Bird List Version 9.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/gulls/ |nashriyot=International Ornithologists' Union |qaralgan sana=24 June 2019}}&lt;/ref&gt; Rhinoceros auklet (''Cerorhinca monocerata'') baʼzan ''Fratercula'' turiga kiritiladi &lt;ref name=&quot;barrows&quot;&gt;{{Cite journal|last=Barrows|first1=Walter Bradford|year=1877|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/130632#page/166/mode/1up|title=Catalogue of the Alcidae contained in the Museum of the Boston Society of Natural History, with a Review and proposed Classification of the Family|journal=Proceedings of the Boston Society of Natural History|volume=19|page=154}}&lt;/ref&gt; va ayrim tadqiqotchilar ''Lunda'' jinsiga tutamli puffinni qoʻshishganlar {{Sfn|Harrison|1988}} Puffinlar va rhinoceros auklet qushi bir-biri bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, birgalikda Fraterculini kenja oilasini tashkil qiladi. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;&gt;{{Cite journal|last=Guthrie|first1=Daniel A.|last2=Thomas|first2=Howell W.|last3=Kennedy|first3=George L.|year=1999|title=A new species of extinct late Pleistocene puffin (Aves: Alcidae) from the southern California Channel Islands|journal=Proceedings of the 5th California Islands Symposium|pages=525–530|url=http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf|access-date=2023-09-13|archivedate=2020-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200727194836/http://faculty.jsd.claremont.edu/dguthrie/Guthrie.pdf}}&lt;/ref&gt;

Eng qadimgi altsid qoldigʻi Oregondagi ''Hydrotherikornis'' hisoblanadi va, Late Eocene tegishlidir, ''Aetiya'' va ''Uriya'' qoldiqlari esa Late Miyosenga tegishli. Molekulyar soatlar Paleotsenda Tinch okeanidan kelib chiqqanligini koʻrsatish uchun ishlatilgan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|first1=Sergio L.|last=Pereira|first2=Allan J.|last2=Baker|year=2008|title=DNA evidence for a Paleocene origin of the Alcidae (Aves: Charadriiformes) in the Pacific and multiple dispersals across northern oceans|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2008-02_46_2/page/430|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=46|issue=2|pages=430–445|doi=10.1016/j.ympev.2007.11.020|pmid=18178108}}&lt;/ref&gt; Shimoliy Karolinadagi qoldiqlar dastlab ikkita ''Fraterkula'' turiga tegishli deb oʻylangan &lt;ref&gt;Olson, S. L.; [[Pamela C. Rasmussen|Rasmussen P.]] (2001) „Miocene and Pliocene birds from the Lee Creek Mine, North Carolina.“ ''Smithsonian Contributions to Paleobiology'' '''90''' 233-–365.&lt;/ref&gt;, ammo keyinchalik bir ''Fraterkula'', tutamli puffin va ''Cerorhinca turlariga'' kirishi qayta aniqlangan. &lt;ref name=&quot;smith&quot;&gt;{{Cite journal|last=Smith|first1=N. A.|last2=Olson|first2=Storrs L.|last3=Clarke|first3=J. A.|year=2007|title=First Atlantic Record of the Horned Puffin genus ''Cerorhinca ''(Aves, Alcidae) from the Pliocene of North Carolina|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=27|issue=4|pages=1039–1042|url=http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf|doi=10.1671/0272-4634(2007)27[1039:FAROTP]2.0.CO;2|issn=0272-4634|access-date=2023-09-13|archivedate=2013-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101235304/http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6544/1/VZ_366_Cerorhinca.pdf}}&lt;/ref&gt; Yana bir yoʻq boʻlib ketgan tur, Dow’s puffin (''Fratercula dowi'') Kaliforniyaning Kanal orollarida Late Pleystotsen yoki dastlabki [[Golotsen|Golosengacha]] topilgan. &lt;ref name=&quot;guthrie&quot;/&gt;
[[Fayl:Puffin_Mrkoww.jpg|thumb| [[Seattle|Sietlda, Vashingtonda,]] tufted puffin]]
&lt;sub&gt;&lt;big&gt;F''raterkulinilar Tinch okeani birinchi kelib chiqgan joyi taxmin qilinadi, chunki bu birinchi navbatda u yerdagi xilma-xilligi tufayli; Tinch okeanida ikkita turkumga mansub, Atlantika okeanida faqat bitta tur bor.''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt; &lt;sub&gt;&lt;big&gt;''Puffinlar hayvonlarning aql-idrokining ayrim muhim belgilarini koʻrsatishi aniqlangan. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-30|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|language=en|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|doi=10.1073/pnas.1918060117|pmid=31889002|pmc=6983420|issn=0027-8424}}&lt;/ref&gt; 2020 yil yanvar oyida ayrim tadqiqotchilar Atlantika puffinlari oʻzlarini qashilash uchun vosita sifatida tayoqlardan foydalanganligi haqida xabar berishdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://daily.jstor.org/puffins-seen-using-tools-breaking-dumb-puffin-stereotypes/ |sarlavha=Puffins Seen Using Tools, Breaking Dumb-Puffin Stereotypes |muallif=Tracey |ism=Liz |sana=2020-02-02 |ish=JSTOR Daily |til=en-US |qaralgan sana=2020-02-02}}&lt;/ref&gt; Tinch okeanidagi Fraterculini qazilma qoldiqlari oʻrta [[Miotsen boʻlimi|Miyosengacha]] choʻzilgan, Cerorhinca ning uchta qazilma turi va materiallar taxminiy ravishda ushbu jinsga tegishli deb hisoblanadi, va oʻrta Miosenda Janubiy Kaliforniya va Shimoliy Meksikaning [[Pliotsen|Pliosenning]] oxirigacha yetadi. Atlantika okeanida miotsen davriga oid hech qanday yozuvlar boʻlmasa-da, Shimoliy Karolinagagi qazilma materialini qayta oʻrganish shuni koʻrsatdiki, dastlabki Pliotsendagi puffinlarning xilma-xilligi Atlantika okeanida ham Tinch okeanida kabi katta boʻlgan. Bu xilma-xillikka Tinch okeanidan puffinlar oqimining oqib kelishi orqali erishildi; keyinchalik turlarning yoʻqolishi Panama dengiz yoʻlining yopilishiga va Shimoliy Atlantikada kuchli muzlik davrlarining boshlanishi tufayli soʻngi Pliotsendagi yirik okeanografik oʻzgarishlar bilan bogʻliq deb hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;smith&quot;/&gt;''&lt;/big&gt;&lt;/sub&gt;{{Clear|right}}

=== Hozirgi turlar ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;98%&quot;
! colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color: #D3D3A4&quot; |'''Taksonomik ketma-ketlikda turlar'''
|-
! width=&quot;18%&quot; | Umumiy va binomial nomlar
! width=&quot;12%&quot; | Rasm
! width=&quot;35%&quot; | Tavsif
! width=&quot;35%&quot; | Diapazon
|-
| Atlantika puffini&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula arctica'')
|[[Fayl:Puffin_(Fratercula_arctica).jpg|center|140x140px]]
| {{Convert|32|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|53|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|380|g|oz|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Atlantika: Shimoliy Yevropa qirgʻoqlari janubdan shimoliy [[Fransiya|Fransiyaga]], [[Britaniya orollari]], [[Farer orollari]], [[Islandiya]], Grenlandiya, [[Norvegiya]] va Atlantika Kanada, keyin janubdan [[Meyn|Meyngacha]] . Qishlari janubda [[Marokash]] va [[Nyu-York (shtat)|Nyu-Yorkka]] {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Shoxli puffin&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula corniculata'')
|[[Fayl:Fratercula_corniculataUSFWSSL0002774.jpg|center|160x160px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|58|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|620|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: [[Sibir]], [[Alaska|Alyaska]] va [[Britaniya Kolumbiyasi]] qirgʻoqlari, janubda [[Kaliforniya]] va [[Quyi shimoliy Kaliforniya|Quyi Kaliforniyada]] qishlaydi {{Sfn|Harrison|1988}}
|-
| Tukli puffin &lt;ref&gt;&quot;Tufted Puffin&quot; is the preferred English name. F. Gill and M. Wright, ''[[Birds of the World: Recommended English Names]]'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (''Fratercula cirrhata'')
|[[Fayl:TuftedPuffin.jpeg|center|150x150px]]
| {{Convert|38|cm|in|abbr=on}} uzun, {{Convert|63.5|cm|in|abbr=on}} bilan qanotlari kengligi, vazni {{Convert|780|g|lb|abbr=on}} . {{Sfn|Sibley|2000}}
| Shimoliy Tinch okeani: Britaniya Kolumbiyasi, butun janubi-sharqiy Alyaska va [[Aleut orollari]], [[Kamchatka]], [[Kuril orollari]] va [[Oxota dengizi|Oxot dengizi]] boʻylab. Qishlari janubda [[Xonsyu]] va Kaliforniyagacha {{Sfn|Harrison|1988}}
|}

== Tavsif ==
Puffinlar past boʻyli, kalta qanotli va kalta dumli qushlar boʻlib, ustki qismi qora, pastki qismi oq yoki jigarrang-kulrang. Boshi qora qalpoqli, yuzi asosan oq, oyoqlari toʻq sariq-qizil. Koʻpaytirish mavsumida katta va rang-barang koʻrinadi. Tumshuqining rang-barang tashqi qismi koʻpayish mavsumidan soʻng yoʻqoladi, uning ostida kichikroq va zojibasiz haqiqiy tumshuq koʻrinadi. {{Sfn|Harrison|1988}} Ajabtovur koʻrinishi tufayli ularni „dengiz masxarabozlari“ va „dengiz toʻtiqushlari“ deb ham atashadi.

Puffin hayotining koʻp qismi suvda oʻtganligi sababli, u ajoyib suzuvchi. Suv ostida parvozdagi kabi qanotlarini silkitib, soniyasiga 2 metr tezlikka erishadi. U 70 metr chuqurlikka shoʻngʻiy oladi. U quruqlikda yurishi, hattoki yugurishi ham mumkin, ammo bemalol belkurak.

Koʻpayish mavsumini hisobga olmaganda, puffins yakka yoki juft boʻlib yashaydi, qirgʻoqdan uzoq masofaga (100 km gacha)

Puffinlar oʻzlarining koʻpayish mavsumida, kalloniyasi shovqinli boʻlishsa-da, ular dengizda sokin. Ular suv ustida nisbatan baland uchadi, odatda boshqa gagarka 1,6 metr (5,2 fut) bilan solishtirganda 10 metr (33 fut) balandlikda.

== Xulq-atvor ==

=== Naslchilik ===
[[Fayl:Puffin_falls_off_cliff.ogv|thumb| Atlantika puffin, Lundy, Buyuk Britaniya]]
[[Fayl:Klippen.jpg|thumb| [[Farer orollari|Farer orollaridagi]] Atlantika puffinlari]]


Puffinlar qirgʻoqlarda va orollarda koloniyalarda koʻpayadi; bir necha hozirgi yoki sobiq orol naslchilik saytlari Puffin oroli deb atashadi. Erkak Atlantika puffin uya quradi va uya joyida kuchli sodiqlikni namoyish etadi. Shoxli puffinning ikkala jinsi ham uyasini qurishga yordam beradi. Shoxli puffin tuyalari odatda chuqurligi taxminan 1 metr (3.3 fut) chuqurlikda boʻlib, maxsus boʻlim bilan tugaydi, tutamli puffin chuquriga olib boradigan tunnel esa 2.75 metr (9.o fut) uzunlikda boʻlishi mumkin. Tutamli va Atlantika puffinlarining uyasi yumshoq tuproqdan iborat boʻlib, unga tunnellar qaziladi; farqli oʻlaroq, shoxli puffinlarning uya joylari qoyalardagi tosh yoriqlarida boʻladi. &lt;ref name=&quot;BNA Horned&quot;&gt;{{Cite journal|last2=Kitaysky|first2=Alexander S.|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/603|title=Horned Puffin (''Fratercula corniculata'')|last=Piatt|first1=John F|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor=A. Poole|publisher=Ithaca: Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.603}}&lt;/ref&gt; Atlantika puffin uyasi odatda oʻt, barglar va patlar kabi materiallar bilan qoplangan, lekin baʼzan astarlanmagan. Atlantika pufinining tuxumlari odatda qaymoqrang oq rangga ega, ammo baʼzida tuxum nilufar rangga eg

Baʼzan Atlantika puffinlari quyon qazgan chuqurlarida koʻpayadi.[[Quyon (hayvon)|Quyonlar]] koʻpayadigan joyda koʻpayadi.

Puffinlar uzoq muddatli juftlik aloqalarini yoki munosabatlariga ega yani puffinlar monogam, hayot uchun bitta juftlikni tashkil qiladi. Bahor kelishi bilan, mart-aprel oylarida ular dengizdan koloniyaga qaytib kelishadi. Garchi quruqlikdagi vaqt bu qushlar uchun qulay boʻlmasa-da, ular nasl berish uchun sevimli suv sathidan u erga qaytib kelishlari kerak. Bahorda qushlar uyani qurish uchun eng yaxshi joyni tanlash uchun koloniyaga erta qaytishga harakat qilishadi. Sohilga suzib kelib, ular barcha qorlar erib ketguncha kutib turishadi va keyin qurilishni boshlashadi. Ikkala ota-ona ham bu jarayonda ishtirok etadilar – biri qazish, ikkinchisi tuproqni olib ketish.

Urgʻochisi bitta tuxum qoʻyadi va ikkala ota-ona ham tuxumini bosishadi qiladi va joʻjani boqadi (yoki „pufling“). &lt;ref name=&quot;CBBC - 03Sep2009 - Kids patrol to help lost puffins&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=September 3, 2009 |title=Kids patrol to help lost puffins |work=[[CBBC (TV channel)|CBBC]] |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_8230000/newsid_8236600/8236609.stm |access-date=26 February 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Video manbasi |url=https://www.cbc.ca/radio/thesundayedition/the-sunday-edition-december-30-2018-1.4462999 |title=The Sunday Edition - December 30, 2018 |date=December 30, 2018 |last=Enright |first=Michael |type=Radio interview |language=en |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] |time=48:00}}&lt;/ref&gt; Tuxum bosuvchi ota-ona puffinlar tuxumni qanotlari bilan bosib ushlab yotishadi. Joʻjalar kechasi uchib ketishadi . Joʻjalar ulgʻayguncha puffins uni tabiiy dushmanlardan – burgut, qirgʻiy, gulluk va skualardan himoya qiladi. Kunduzi joʻja uyada oʻtiradi, kechasi esa ota-ona uni suvga kuzatib boradi va suzishni oʻrgatadi. Bunday gʻamxoʻrlik bir oydan ozroq davom etadi, keyin esa ota-onalar bolani ovqatlantirishni toʻxtatadilar. Uning uyadan uchib, voyaga etmoqdan boshqa iloji yoʻq. Koʻplab qushlar puffinning umr koʻrishlariga hasad qilishlari mumkin – bu qush taxminan 30 yil yashaydi.

Barcha tayyorgarlik ishlari tugagach, juftlashuv iyun-iyul oylarida boʻlib oʻtadi va urgʻochi bitta oq tuxum qoʻyadi. Uning ota-onasi navbati bilan 38-42 kun inkubatsiya qilishadi. Chaqaloq tugʻilganda, ota-onalar birgalikda unga juda zarur boʻlgan ovqat olib kelishadi.

Puffin baliqni ogʻziga qoʻpol til bilan tutib, birdaniga bir nechta boʻlaklarda olib yurish mumkin. Yangi tugʻilgan joʻja koʻkragida mayda oq nuqta boʻlgan qora paxmoq bilan qoplangan; 10-11 kunida birinchi haqiqiy tuklar paydo boʻladi. Dastlab, tumshuq ham qora, va faqat kattalar qushida u toʻq sariq rangga ega boʻladi. Tuxumni yorib chiqishdan keyin joʻjalar hayotlarining birinchi yillarini dengizda oʻtkazadilar, taxminan besh yildan soʻng nasl berishadi. Tutqunlikda boʻlgan puffinlar uch yoshdan boshlab koʻpaygani maʼlum.

Koʻpayishdan soʻng, barcha uch tur puffin turlari dengizda qishlaydi, odatda qirgʻoqlardan uzoqda va koʻpincha koʻpayish joyi oraligʻidan janubga choʻziladi. {{Sfn|Harrison|1988}}

Atlantika puffinlarining koʻpchiligining vatani hisoblanadi. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |sarlavha=Safnavefur Vestmannaeyja - Fiska og náttúrugripasafn - Lundi |til=is |ish=www.xtreme.is |qaralgan sana=15 January 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070812091335/http://www.xtreme.is/safnahus/?p=200&amp;s=733&amp;i=762 |arxivsana=12 August 2007}}&lt;/ref&gt; Islandiyada 10 millionga yaqin puffin turi borligi aniqlangan. Dunyodagi eng katta puffin koloniyasi [[Islandiya|Islandiyaning]] Vestman orollarida joylashgan. Olimlarning tadqiqitlariga koʻra 2009 yilda uyalar sonini 1,1 million, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15 |sarlavha=Nattsud.is |qaralgan sana=2010-03-17 |arxivsana=2011-07-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110722022455/http://www.nattsud.is/index.php?lang=2&amp;p=200&amp;i=15}}&lt;/ref&gt; va u yerdagi puffinlar soni esa 4 millionga yetishini taxmin qilishgan. &lt;ref name=&quot;Xtreme.is&quot; /&gt;

=== Oziqlanishi ===
[[Fayl:Atlantic_Puffin_-_Farne_Is_-_FJ0A4842_(35937180110).jpg|thumb| Baliq bilan Atlantika puffin]]
Koʻpgina gagarkalar singari, puffin ham [[Baliqlar|baliq]] va zooplanktonni isteʼmol qiladi, lekin joʻjalarini kuniga bir necha marta asosan kichik dengiz baliqlari bilan boqadi. Puffins baliq va baʼzi [[mollyuskalar]], qisqichbaqalar, qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi. Baliqdan, ular koʻpincha seld, gerbils, eel, capelin bilan oziqlanadi. Umuman olganda, odatda 7 sm dan oshmaydigan har qanday mayda baliqlar. Bu qushlar suvda ovlashga juda yaxshi moslashgan, shoʻngʻin qilishlari va bir daqiqa davomida nafaslarini ushlab turishlari, ular oyoqlari bilan boshqarib, qanotlari yordamida tezlikni oshirib, choʻzilib suzishadi.

Ovni oʻsha yerda, suv ostida eyishadi. Ammo agar oʻlja kattaroq boʻlsa, unda qushlar avval uni sirtga tortib olishadi. Bir shoʻngʻin paytida oʻlik uchi bir nechta baliqni ushlaydi, kun davomida uning ishtahasi unga taxminan 100-300 gramm ovqat yutishiga imkon beradi.

Puffinlar bir vaqtning oʻzida bir nechta (baʼzan oʻndan ortiq) kichik baliqlarni yutib yuboradigan baliqlarni qayta yutilgan ovqatni yana ogʻziga qaytarishdan tutish qobiliyati bilan ajralib turadi. Bu ularga oziq-ovqat qidirish uchun uzoqroq sayohat qilish imkonini beradi, chunki ular bir vaqtning oʻzida faqat bitta baliq olib yuradigan qushlarga qaraganda joʻjalari uchun koʻproq oziq-ovqat energiyasi bilan qaytib kelishlari mumkin. Bunday xatti-harakat ularning tumshugʻining oʻziga xos ilgak mexanizmi tufayli mumkin boʻladi, bu esa yuqori va pastki tishlash qirralarini bir nechta burchaklardan birida birlashtirishga imkon beradi.

''Hayvonlar boʻyicha mutaxassislar tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki 2019-yilda ikkita alohida geografik joylashuvda joylashgan puffitlar tayoqchalar yordamida oʻzlarini qashilab turganliklarini kuzatdilar, bu dengiz qushlarining turli xilnasboblardan foydalanishi ularning asosiy qobiliyatiga ega ekanligini koʻrsatdi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.cnn.com/2019/12/31/world/puffins-use-tools-study-scn-trnd/index.html |sarlavha=Two puffins scratched their itches with sticks -- the first evidence that seabirds can use tools |ism=Scottie |muallif=Andrew |ish=[[CNN]] |sana=31 December 2019 |qaralgan sana=2020-01-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fayet|first1=Annette L.|last2=Hansen|first2=Erpur Snær|last3=Biro|first3=Dora|date=2019-12-24|title=Evidence of tool use in a seabird|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|volume=117|issue=3|pages=1277–1279|language=en|doi=10.1073/pnas.1918060117|issn=0027-8424|pmid=31889002|pmc=6983420}}&lt;/ref&gt;''

== Odamlar bilan munosabatlar ==

=== Ov qilish ===
Insonlar asosan puffinlar tuxum, patlar va goʻsht uchun ovlanadi. Yashash joylarini yoʻq qilish va ekspluatatsiya qilish tufayli Atlantika puffinlari populyatsiyasi keskin kamaydi 19-asr va 20-asr boshlarida. Ular Islandiya va Farer orollarida ovlanishda davom etmoqda. &lt;ref name=&quot;BNA Atlantic&quot;&gt;{{Cite journal|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/709|title=Atlantic Puffin (''Fratercula arctica'')|last=Lowther|first1=Peter E.|last2=Diamond|first2=A. W|last3=Kress|first3=Stephen W.|last4=Robertson|first4=Gregory J.|last5=Russell|first5=Keith|year=2002|journal=The Birds of North America Online|editor-last=Poole|editor-first=A.|place=Ithaca|publisher=Cornell Lab of Ornithology|access-date=1 April 2009|doi=10.2173/bna.709}}&lt;/ref&gt;

Kerri okrugining Irlandiya sohillari yaqinidagi Blasket orollarida puffinslarning tuxumlarini yigʻib olish tufaylikeskin pasayish kuzatildi. 1953-yilda orollar tashlab ketilgunga qadar orolliklarda yashovchi aholi ochlik darajasida yuqori darajada yashaganliklari natijasida, puffinlar oziq-ovqat uchun koʻp miqdorda ovlangan.

Islandiyada Atlantika puffini milliy taʼomlarning bir qismini hisoblanadi, va bu yerda puffin turi qonuniy jihatdan himoyaga qilinmaydi. Puffinlar „osmonda [[baliq ovlash]]&lt;nowiki/&gt;“ deb nomlangan usul bilan ovlanadi, bu baliqlarni dengizga shoʻngʻiyotganda katta toʻrda tutishni oʻz ichiga oladi. Puffinlar goʻshtini odatda mehmonxona menyusida topish mumkin. Puffinning yangi yuragi anʼanaviy Islandiya noyob sifatida xom holda isteʼmol qilinadi. &lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Plunkett |first=John |date=15 September 2008 |title=Gordon Ramsay cleared over puffin eating |work=[[The Guardian]] |location=London |url=https://www.theguardian.com/media/2008/sep/15/channel4.television |access-date=6 April 2009}}&lt;/ref&gt; Islandiyaning Grimsi orolida bir kunda ertalab 200 ga yaqin puffinni tutish mumkin. &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24 September 2017 |title=The island where people eat puffins |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-41359122 |access-date=24 September 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Tegishli joylar va mahsulotlar ===
Ingliz orolining Lundi nomi qadimgi Nors tilidagi „puffin oroli“ (Lundey) soʻzidan kelib chiqqanligiga ishoniladi, &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.bbc.co.uk/radio4/science/livingworld_20040606.shtml |sarlavha=Puffin Island |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=BBC Radio 4 - The Living World |nashriyot=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; garchi muqobil tushuntirish Lundning nusxasi yoki oʻrmonli hududga ishorasi taklif qilingan. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.lundypete.com/lundey.htm |sarlavha=Meaning of lundey |qaralgan sana=September 5, 2007 |ish=Pete Robson's Lundy Island Site |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070929080959/http://www.lundypete.com/lundey.htm |arxivsana=September 29, 2007}}&lt;/ref&gt;

„Atlantic puffin“ Kanadaning [[Nyufaundlend va Labrador]] provinsiyasining viloyat qushi hisoblanadi.
[[Fayl:Stora dimun puffins for kitchen.jpg|thumb|Puffinlar Farer orollarida tansiq hisoblanadi]]
[[Fayl:Faroe stamp 031 puffin.jpg|thumb|1978 yildagi [[:en:Faroese_language|Faroese]] markasidadagi puffin tasviri]]
[[Fayl:Lundy 1-2 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4046.jpg|alt=&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;Yarim puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
[[Fayl:Lundy 1 Puffin 1929 Martin Coles Harman(rev)-4044.jpg|alt=&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil|thumb|&quot;One Puffin&quot; tangasining orqa tomoni, Lundy 1929 yil]]
'''Maʼlumotnomalar'''
&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[https://uz.petmypet.ru/4505-dead-end-bird-puffin-bird-lifestyle-and-habitat.html]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Taxonbar|from=Q311761}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

* Alsop, Fred J. III (2001) „Atlantika puffin“: ''Shimoliy Amerikaning Smitson qushlari, Gʻarbiy mintaqa'' : 451-bet. Nyu-York shahri: DK Publishing, Inc.{{ISBN|0-7894-7157-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7894-7157-4|0-7894-7157-4]].
* Erlix, P.; Dobkin, D. &amp; Wheye, D. (1988) „Atlantika Puffin“: ''Qushchining qoʻllanmasi: Shimoliy Amerika qushlarining tabiiy tarixi boʻyicha qoʻllanma'' : 207, 209-214. Nyu York.
*
* Lee, DS &amp; Haney, JC (1996) „Manx Shearwater (''Puffinus puffinus'')“, in: ''The Birds of the North America'', No. 257, (Poole, A. &amp; Gill, F. eds). Filadelfiya: Tabiiy fanlar akademiyasi va Amerika ornitologlar ittifoqi, Vashington, DC.
*
{{Taxonbar|from=Q311761}}

* {{Cite EB1911|wstitle=Puffin|volume=22|short=x}}
* [https://web.archive.org/web/20141008184635/http://www.farne.co.uk/ Puffins at the Farne Islands, Northumberland].

[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques Brisson]]
[[Turkum:Taxa named by Mathurin Jacques BrissonSubterranean nesting birds]]
[[Turkum:Extant Late Pleistocene first appearances]]
[[Turkum:Diving animals]]
[[Turkum:Articles containing video clips]]
[[Turkum:Fratercula]]
[[Turkum:Pinvin]]
[[Turkum:O'rdaksimonlar]]
[[Turkum:Dengiz qushlari]]</text>
      <sha1>75a9qc1td641ckkp9564dhmilhmdq5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iron Man 2 (soundtrack)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>969888</id>
    <revision>
      <id>6272760</id>
      <parentid>5746691</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28039" sha1="bsj7tqyhih27dyw7v7go2scr8rnl18w" xml:space="preserve">
'''''Iron Man 2 —''''' 2010-yilda [[Temir odam 2|suratga olingan xuddi shu nomdagi film]] uchun saundtrek albomi boʻlib, u avstraliyalik [[AC/DC]] [[Xard-rok|hard-rok]] guruhi musiqasidan iborat. U 2010-yilning 19-aprelda chiqarilgan.

'''''Iron Man 2: Original Motion Picture Score''''', Jon Debni tomonidan yaratilgan musiqadan iborat alohida [[Film musiqasi|film]] albomi 2010-yil 20-iyulda chiqarilgan.

== ''Temir odam 2'' ==

[[Category:Articles with hAudio microformats]]
[[Category:Album articles lacking alt text for covers]]
[[Category:Articles with hAudio microformats]]
{{Musiqiy albom bilgiqutisi
| nomi          = Iron Man 2
| turi          = Soundtrack
| ijrochi       = [[AC/DC]]
| muqova        = Iron Man 2 ACDC soundtrack cover.jpg
| alt           = 
| chiqarilgan   = {{start date|2010|04|19}}
| yozilgan      = 
| studiya       = 
| janr          = &lt;!--Please do not add genres without a reliable source--&gt;
| davomiyligi   = 70:15
| leybl         = [[Columbia Records|Columbia]]
| prodyuser     = *[[Robert Lange|Robert John &quot;Mutt&quot; Lange]]
*[[George Young (rock musician)|George Young]]
*[[Harry Vanda]]
*[[Malcolm Young]]
*[[Angus Young]]
*[[Bruce Fairbairn]]
*[[Brendan O'Brien (music producer)|Brendan O'Brien]]
| avvalgi       = [[Backtracks (AC/DC album)|Backtracks]]
| avvalgi_yil   = 2009
| keyingi       = [[Live at River Plate (album)|Live at River Plate]]
| keyingi_yil   = 2012
}}
{{Infobox album
| name          = Iron Man 2
| type          = Soundtrack
| artist        = [[AC/DC]]
| cover         = Iron Man 2 ACDC soundtrack cover.jpg
| alt           = 
| released      = {{start date|2010|04|19}}
| recorded      = 
| studio        = 
| genre         = &lt;!--Please do not add genres without a reliable source--&gt;
| length        = 70:15
| label         = [[Columbia Records|Columbia]]
| producer      = *[[Robert Lange|Robert John &quot;Mutt&quot; Lange]]
*[[George Young (rock musician)|George Young]]
*[[Harry Vanda]]
*[[Malcolm Young]]
*[[Angus Young]]
*[[Bruce Fairbairn]]
*[[Brendan O'Brien (music producer)|Brendan O'Brien]]
| prev_title    = [[Backtracks (AC/DC album)|Backtracks]]
| prev_year     = 2009
| next_title    = [[Live at River Plate (album)|Live at River Plate]]
| next_year     = 2012
}}

=== Fon va nashr ===
[[AC/DC]] qoʻshiqlari albomi 2010-yil 26-yanvarda eʼlon qilingan va 19-aprelda Buyuk Britaniyada, ertasi kuni AQShda va 23-aprelda Avstraliyada chiqarilgan.U dastlab 1975 va 2008-yillar oralig'ida o'n xil albomda{{Efn|Eight albums, plus two different editions of ''Powerage'' (the version of &quot;Rock 'n' Roll Damnation&quot; on ''Iron Man 2'' is the full-length version originally released on the Australian and U.S. editions of ''Powerage'', which did not include &quot;Cold Hearted Man&quot;, which was originally released on the European edition of ''Powerage'', which included the abbreviated single version of &quot;Rock 'n' Roll Damnation&quot;).}} chop etilgan o'n besh trekdan iborat bo'lib, musiqa AC/DCning Bon Skott va Brayan Jonson davrlaridan deyarli teng ravishda chizilgan.Ba'zi materiallar Mayk Freyzer tomonidan filmga qo'shilishi mumkin bo'lgan remiks qilingan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://abortmag.com/2010/02/exclusive-behind-the-boards-mike-fraser/ |sarlavha=EXCLUSIVE: BEHIND THE BOARDS – Mike Fraser (Issue 15 Preview) |ish=Abort magazine |sana=February 2010 |qaralgan sana=April 17, 2015 |arxivsana=2016-01-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160130083523/http://abortmag.com/2010/02/exclusive-behind-the-boards-mike-fraser/ }}&lt;/ref&gt;, lekin albomga kiritilgan qo'shiqlardan faqat &quot; Shut to Thrill &quot; va &quot; Do'zaxga yo'l &quot; filmda aks ettirilgan.Momaqaldiroq &quot;,&quot;Urush mashinasi&quot; va &quot;The Razors Edge&quot; treyler va reklama roliklarida ishlatilgan; &quot; Qara kiyimda &quot; ''[[Temir odam (film)|&quot;Temir odam]]'' &quot; (2008) filmida tasvirlangan.

[[Stephen King|Stiven Kingning]] 1986-yilda suratga olingan ''&quot;Maksimum Overdrive&quot;'' filmi uchun saundtrek albomi singari, ''&quot;Kim kimni yaratdi&quot;'' deb nomlangan va faqat AC/DC musiqasini aks ettiradi,''Iron Man 2'' ham eng yaxshi xitlar to'plami emas, balki kompilyatsiya albomi sifatida ko'rilgan. ham xitlar, ham kam ma'lum bo'lgan treklar.''Who Made Who'' dan farqli o'laroq,''Iron Man 2'' da yangi qo'shiqlar yo'q. Filmda guruh musiqasidan foydalanish haqida Columbia Records hamraisi Stiv Barnett shunday dedi:“[[Jon Favreau|Jon Favrauning]] qarashlari va AC/DC musiqasiga bo'lgan ishtiyoqi bu ajoyib filmga bemalol aralashadi.Musiqa haqiqatan ham filmning yuqori energiya va hayajonini ta'kidlaydi&lt;ref name=&quot;roadrunnerrecords.com&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=BLABBERMOUTH.NET – AC/DC's Music To Be Featured In 'Iron Man 2' |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&amp;newsitemID=134053 |sana=January 26, 2010 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20100131074553/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&amp;newsitemID=134053 |arxivsana=January 31, 2010}}&lt;/ref&gt;.&quot;

=== Musiqa videolar ===
2010-yil 26-yanvarda &quot;Shot to Thrill&quot; uchun yangi klip chiqdi. Unda ''“Temir odam 2”'' filmidan eksklyuziv kadrlar, shuningdek,2009-yil oxirida [[Buenos Ayres|Buenos-Ayresdagi]] “River Pleyt” stadionida qo‘shiq ijro etgan AC/DC jonli kontsert kadrlari mavjud.Konsertdan olingan kadrlar keyinchalik ''“Live at River Plate'' ” 2011-yilning kontsert filmida namoyish etildi&lt;ref name=&quot;roadrunnerrecords.com&quot;/&gt;.

Albom chiqqandan so'ng &quot;Do'zaxga yo'l&quot; qo'shig'iga videoklip chiqdi. Unda 2009-yilning oxirida River Pleyt stadionida qo‘shiq ijro etgan DC/AC lavhalari va jonli audiosi bilan birga ''“Temir odam 2”'' filmidan olingan kadrlar mavjud.

=== Qabul qilish va grafik ishlashi ===
{{Music ratings|rev1=AllMusic|rev1Score={{Rating|2.5|5}}&lt;ref name=&quot;Allmusic&quot;&gt;{{cite web|url={{AllMusic|class=album|id=r1737424|pure_url=yes}}|title=AllMusic review of Iron Man 2 soundtrack|access-date=April 22, 2010|work=AllMusic}}&lt;/ref&gt;|rev2=BBC|rev2Score=(favorable)&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/jvzb|title=BBC – Music – Review of AC/DC – Iron Man 2|author=Diver, Mike|access-date=April 20, 2010|work=BBC}}&lt;/ref&gt;|rev3=''[[Kerrang!]]''|rev3Score={{Rating|3.5|5}}{{Citation needed|date=April 2010}}}}AllMusic onlayn musiqa ma'lumotlar bazasidan Stiven Tomas Erlewine albomni aralash sharhlab,&quot;bu gitara va gitara yaxshi musiqa, uning yagona kamchiligi shundaki, u butunlay xavfsiz ijro etadi .''Iron Man 2'' ning o'smir tomoshabinlariga 30 yoshli musiqalar to'plamini taqdim etish uchun biroz xavf tug'diring.Bi-bi-si albomga ijobiy baho berib, shunday dedi:“Yosh tinglovchilar buni biroz klişe deb bilishlari mumkin, lekin esda tuting: AC/DC paketning kuchini susaytirish uchun masʼul boʻlgan mualliflar va ularning taqlidchilaridir.To'lqinlanmoqchi bo'lganlar uchun,abadiy maftunkor ota-bobolaringizga yana bir salom ayting.&quot; 

Albom chiqarilgandan so'ng Buyuk Britaniya albomlari chartida1-o'rinni egalladi va AC/DC ga Buyuk Britaniyadagi ''Back in Black'' (1980) va ''Black Ice'' (2008) dan keyin uchinchi1-o'rinni berdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=April 26, 2010 |title=AC/DC back on top of album chart |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/8642951.stm |access-date=April 25, 2010}}&lt;/ref&gt;.Qo'shma Shtatlarda u chiqarilgan birinchi haftada 76 000 nusxada sotilgan va [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] da 4-o'rinni egallab,guruhning chartdagi sakkizinchi top-10 chiqishiga aylandi&lt;ref name=&quot;Glee&quot;&gt;Caulfied, Keith. [http://www.billboard.com/articles/news/958444/glees-madonna-powers-to-no-1-on-billboard-200 &quot;Glee's 'Madonna' Powers to No. 1 on Billboard 200&quot;]. [[billboard.com]]. April 28, 2010.&lt;/ref&gt;.U ''Billboard'' Mainstream Rock Albums chartining eng yuqori pog'onasiga chiqdi va u yerda ketma-ket besh hafta qoldi.

=== Trek ro'yxati ===
{{Treklist
| extra_column = Original release
| title1 = [[Shoot to Thrill]]
| length1 = 5:17
| writer1 = [[Angus Young]], [[Malcolm Young]], [[Brian Johnson]]
| extra1 = ''[[Back in Black]]'' (1980)
| title2 = [[Rock 'n' Roll Damnation]]
| length2 = 3:37
| writer2 = A. Young, M. Young, [[Bon Scott]]
| extra2 = ''[[Powerage]]'' (1978)
| title3 = [[Guns for Hire]]
| length3 = 3:26
| writer3 = A. Young, M. Young, Johnson
| extra3 = ''[[Flick of the Switch]]'' (1983)
| title4 = Cold Hearted Man
| length4 = 3:34
| writer4 = A. Young, M. Young, Scott
| extra4 = ''Powerage'' (1978)
| title5 = [[Back in Black (song)|Back in Black]]
| length5 = 4:16
| writer5 = A. Young, M. Young, Johnson
| extra5 = ''Back in Black'' (1980)
| title6 = [[Thunderstruck (song)|Thunderstruck]]
| length6 = 4:53
| writer6 = A. Young, M. Young
| extra6 = ''[[The Razors Edge (AC/DC album)|The Razors Edge]]'' (1990)
| title7 = [[Highway to Hell|If You Want Blood (You've Got It)]]
| length7 = 4:37
| writer7 = A. Young, M. Young, Scott
| extra7 = ''[[Highway to Hell]]'' (1979)
| title8 = Evil Walks
| length8 = 4:23
| writer8 = A. Young, M. Young, Johnson
| extra8 = ''[[For Those About to Rock We Salute You]]'' (1981)
| title9 = [[T.N.T. (song)|T.N.T.]]
| length9 = 3:34
| writer9 = A. Young, M. Young, Scott
| extra9 = ''[[T.N.T. (album)|T.N.T.]]'' (1975)
| title10 = Hell Ain't a Bad Place to Be
| length10 = 4:15
| writer10 = A. Young, M. Young, Scott
| extra10 = ''[[Let There Be Rock]]'' (1977)
| title11 = Have a Drink on Me
| length11 = 3:57
| writer11 = A. Young, M. Young, Johnson
| extra11 = ''Back in Black'' (1980)
| title12 = The Razors Edge
| length12 = 4:23
| writer12 = A. Young, M. Young
| extra12 = ''The Razors Edge'' (1990)
| title13 = [[Let There Be Rock (song)|Let There Be Rock]]
| length13 = 6:07
| writer13 = A. Young, M. Young, Scott
| extra13 = ''Let There Be Rock'' (1977)
| title14 = War Machine
| length14 = 3:10
| writer14 = A. Young, M. Young
| extra14 = ''[[Black Ice (album)|Black Ice]]'' (2008)
| title15 = [[Highway to Hell (song)|Highway to Hell]]
| length15 = 3:28
| writer15 = A. Young, M. Young, Scott
| extra15 = ''Highway to Hell'' (1979)
}}{{Treklist
| headline = Deluxe Edition bonus DVD&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://www.amazon.de/dp/B0035WV8GU |qaralgan sana=2023-09-14 |arxivsana=2024-12-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241207054417/https://www.amazon.de/dp/B0035WV8GU }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eil.com/shop/moreinfo.asp?catalogid=501429&amp;adtype=LST |title=AC/DC Iron Man 2 UK CD/DVD SET (501429) |publisher=Eil.com |access-date=February 25, 2012}}&lt;/ref&gt;
| title1 = Shoot to Thrill
| note1 = ''[[Iron Man 2]]'' video – 2010
| writer1 = A. Young, M. Young, Johnson
| title2 = The Making of &quot;Shoot to Thrill&quot; Music Video
| title3 = Highway to Hell
| note3 = live at [[River Plate Stadium]], Buenos Aires – 2009
| writer3 = A. Young, M. Young, Scott
| title4 = Rock 'n' Roll Damnation
| note4 = live at [[The Apollo, Glasgow|Apollo Theatre, Glasgow]] – 1978
| writer4 = A. Young, M. Young, Scott
| title5 = If You Want Blood (You've Got It)
| note5 = ''[[Highway to Hell]]'' promo clip – 1979
| writer5 = A. Young, M. Young, Scott
| title6 = Back in Black
| note6 = live at [[Plaza de Toros de Las Ventas]], Madrid – 1996
| writer6 = A. Young, M. Young, Scott
| title7 = Guns for Hire
| note7 = live at [[Joe Louis Arena]], Detroit, MI – 1983
| writer7 = A. Young, M. Young, Johnson
| title8 = Thunderstruck
| note8 = live at [[Donington Park]] – 1991
| writer8 = A. Young, M. Young
| title9 = Let There Be Rock
| note9 = live at Plaza de Toros de Las Ventas, Madrid – 1996
| writer9 = A. Young, M. Young, Scott
| title10 = Hell Ain't a Bad Place to Be
| note10 = live at [[Circus Krone]], Munich – 2003
| writer10 = A. Young, M. Young, Scott
}}

=== Xodimlar ===

* Angus Young - bosh gitara
* Malkolm Yang - ritm gitara, bek-vokal
* Brayan Jonson - bosh vokal (1, 3, 5, 6, 8, 11, 12, 14 treklar)
* Bon Skott - bosh vokal (2, 4, 7, 9, 10, 13, 15 treklar)
* Cliff Uilyams - bas gitara, bek-vokal (treklar 1-3, 5-8, 11, 12, 14, 15)
* Mark Evans - bas gitara (4, 9, 10, 13 treklar)
* Fil Rudd - barabanlar (1–5, 7–11, 13–15 treklar)
* Kris Sleyd - barabanlar (6, 12-treklar)
{{Col-begin}}
{{Col-2}}

====Weekly charts====
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot;| Chart (2010)
! scope=&quot;col&quot;| Peak&lt;br /&gt; position
|-
{{Album chart|Australia|2|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|Austria|1|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|Flanders|1|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|Wallonia|2|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|BillboardCanada|1|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|Denmark|3|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|Netherlands|5|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|Finland|5|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|Germany4|1|rowheader=true}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| Greek Albums ([[IFPI Greece|IPFI]])&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://greekcharts.com/showitem.asp?interpret=Soundtrack+%2F+AC%2FDC&amp;titel=Iron+Man+2&amp;cat=a | publisher = greekcharts.com | access-date = January 3, 2012 | title = Greek Charts - Soundtrack / AC/DC - Iron Man 2 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20120323224127/http://greekcharts.com/showitem.asp?interpret=Soundtrack+%2F+AC%2FDC&amp;titel=Iron+Man+2&amp;cat=a | archive-date = March 23, 2012 | df = mdy-all }}&lt;/ref&gt;
| 1
|-
{{Album chart|Hungary|2|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|Ireland2|1|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|Italy|3|rowheader=true}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| Mexican Albums ([[AMPROFON]])&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://mexicancharts.com/showitem.asp?interpret=Soundtrack+%2F+AC%2FDC&amp;titel=Iron+Man+2&amp;cat=a | publisher = mexicancharts.com | access-date = January 3, 2012 | title = Mexican Charts - Soundtrack / AC/DC - Iron Man 2 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20100923062004/http://mexicancharts.com/showitem.asp?interpret=Soundtrack+%2F+AC%2FDC&amp;titel=Iron+Man+2&amp;cat=a | archive-date = September 23, 2010 | df = mdy-all }}&lt;/ref&gt;
| 7
|-
{{Album chart|New Zealand|1|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|Norway|1|rowheader=true}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| Polish Albums ([[OLiS]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=580&amp;lang= |title=Polish Albums Chart|access-date=May 4, 2010|work=[[ÄKT]]|language=pl}}&lt;/ref&gt;
| 5
|-
{{Album chart|Portugal|6|rowheader=true}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| Russian Albums ([[Russian Music Charts|2M]])&lt;ref name=&quot;russia&quot;&gt;{{cite web |url=http://lenta.ru/i/music/rmi2010.pdf |title=TOP 150 АЛЬБОМОВ 2010 |trans-title=Top 150 Albums 2010 |website=[[Lenta.ru]] |language=ru |page=3 |access-date=January 21, 2021 |archive-url=https://www.webcitation.org/63UjF9g0f?url=http://lenta.ru/i/music/rmi2010.pdf |url-status=dead |archive-date=November 26, 2011}}&lt;/ref&gt;
| 4
|-
{{Album chart|Scotland|1|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|Spain|2|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|Sweden|1|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|Switzerland|1|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|UK2|1|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|Billboard200|4|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|BillboardRock|1|rowheader=true}}
|-
{{Album chart|BillboardSoundtrack|1|rowheader=true}}
|}
{{Col-2}}

====Year-end charts====
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot;| Chart (2010)
! scope=&quot;col&quot;| Position
|-
! scope=&quot;row&quot;| Australian Albums (ARIA)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/2009/albums-chart|title=ARIA Top 100 Albums for 2009|publisher=Australian Recording Industry Association|access-date=May 23, 2021}}&lt;/ref&gt;
| 44
|-
! scope=&quot;row&quot;| Austrian Albums (Ö3 Austria)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://austriancharts.at/year.asp?cat=a&amp;id=2010|title=Jahreshitparade Alben 2010|website=austriancharts.at|access-date=May 23, 2021}}&lt;/ref&gt;
| 12
|-
! scope=&quot;row&quot;| Belgian Albums (Ultratop Flanders)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2010&amp;cat=a|title=Jaaroverzichten 2010|work=Ultratop|access-date=May 23, 2021}}&lt;/ref&gt;
| 21
|-
! scope=&quot;row&quot;| Belgian Albums (Ultratop Wallonia)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/fr/annual.asp?year=2010&amp;cat=a|title=Rapports Annuels 2010|work=Ultratop|access-date=May 23, 2021}}&lt;/ref&gt;
| 34
|-
! scope=&quot;row&quot;| Canadian Albums (''Billboard'')&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2010/top-canadian-albums|title=Top Canadian Albums – Year-End 2010|magazine=Billboard|access-date=May 23, 2021}}&lt;/ref&gt;
| 45
|-
! scope=&quot;row&quot;| Danish Albums (Hitlisten)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Album 2010 Top-100 |work=[[International Federation of the Phonographic Industry|Danish Albums Chart]] |publisher=[[Nielsen Company|Nielsen Music Control]] |language=da |year=2010 |url=http://www.hitlisterne.dk/yearlist.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124011814/http://hitlisterne.dk/yearlist.asp |url-status=dead |archive-date=November 24, 2010}}&lt;/ref&gt;
| 16
|-
! scope=&quot;row&quot;| German Albums (Offizielle Top 100)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/charts/album-jahr/for-date-2010|title=Top 100 Album-Jahrescharts|language=de|publisher=[[GfK Entertainment]]|work=offiziellecharts.de|access-date=May 23, 2021}}&lt;/ref&gt;
| 38
|-
! scope=&quot;row&quot;| New Zealand Albums (RMNZ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=2091|title=Top Selling Albums of 2010|publisher=Recorded Music NZ|access-date=February 6, 2022|arxivsana=2014-04-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140411210355/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=2091}}&lt;/ref&gt;
| 24
|-
! scope=&quot;row&quot;| Russian Albums ([[Russian Music Charts|2M]])&lt;ref name=&quot;russia&quot;/&gt;
| 40
|-
! scope=&quot;row&quot;| Spanish Albums (PROMUSICAE)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.promusicae.es/files/listasanuales/albumes/Top%2050%20ALBUMES%202010%20(PUBLICAR).pdf |title=TOP 50 ALBUMES 2010 |access-date=August 11, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110703120956/http://promusicae.es/files/listasanuales/albumes/Top%2050%20ALBUMES%202010%20%28PUBLICAR%29.pdf |archive-date=July 3, 2011 }}&lt;/ref&gt;
| 40
|-
! scope=&quot;row&quot;| Swedish Albums (Sverigetopplistan)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sverigetopplistan.se/chart/83?dspy=2010&amp;dspp=1|title=Årslista Album – År 2010|publisher=Sverigetopplistan|language=sv|access-date=May 23, 2021}}&lt;/ref&gt;
| 16
|-
! scope=&quot;row&quot;| Swiss Albums (Schweizer Hitparade)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://hitparade.ch/charts/jahreshitparade/2010/alben|title=Schweizer Jahreshitparade 2010|website=hitparade.ch|access-date=May 23, 2021}}&lt;/ref&gt;
| 20
|-
! scope=&quot;row&quot;| UK Albums (OCC)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/end-of-year-artist-albums-chart/20100110/37502/|title=End of Year Album Chart Top 100 – 2010|publisher=Official Charts Company|access-date=May 23, 2021}}&lt;/ref&gt;
| 39
|-
! scope=&quot;row&quot;| US ''Billboard'' 200&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2010/top-billboard-200-albums|title=Top Billboard 200 Albums – Year-End 2010|magazine=Billboard|access-date=May 23, 2021}}&lt;/ref&gt;
| 65
|-
! scope=&quot;row&quot;| US Top Rock Albums (''Billboard'')&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2010/top-rock-albums|title=Top Rock Albums – Year-End 2010|magazine=Billboard|access-date=May 23, 2021}}&lt;/ref&gt;
| 11
|-
! scope=&quot;row&quot;| US Soundtrack Albums (''Billboard'')&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2010/top-soundtracks-albums|title=Soundtracks – Year-End 2010|magazine=Billboard|access-date=May 23, 2021}}&lt;/ref&gt;
| 8
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot;| Chart (2011)
! scope=&quot;col&quot;| Position
|-
! scope=&quot;row&quot;| US Soundtrack Albums (''Billboard'')&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2011/top-soundtracks-albums|title=Soundtracks – Year-End 2011|magazine=Billboard|access-date=May 23, 2021}}&lt;/ref&gt;
| 22
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot;| Chart (2015)
! scope=&quot;col&quot;| Position
|-
! scope=&quot;row&quot;| Belgian Albums (Ultratop Wallonia)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/fr/annual.asp?year=2015&amp;cat=a|title=Rapports Annuels 2015|work=Ultratop|access-date=May 23, 2021}}&lt;/ref&gt;
| 198
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot;| Chart (2016)
! scope=&quot;col&quot;| Position
|-
! scope=&quot;row&quot;| Belgian Albums (Ultratop Wallonia)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/fr/annual.asp?year=2016&amp;cat=a|title=Rapports Annuels 2016|work=Ultratop|access-date=May 23, 2021}}&lt;/ref&gt;
| 185
|}
{{Col-end}}

== Sertifikatlar ==
{{Certification Table Top}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2|type=album|relyear=2010|relmonth=4|region=Australia|award=Platinum|certyear=2010}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2|type=album|relyear=2010|relmonth=4|region=Austria|award=Gold}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2|type=album|relyear=2010|relmonth=4|region=Finland|award=Platinum|salesamount=24,433}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2|type=album|relyear=2010|relmonth=4|region=France|award=Gold|certyear=2010}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2|type=album|relyear=2010|region=Germany|award=Gold|number=3|certyear=2023|access-date=February 15, 2023}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2|type=album|relyear=2010|relmonth=4|region=Greece|award=Gold|id=20100915025310}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2|type=album|relyear=2010|relmonth=4|region=Hungary|award=Platinum|certyear=2010}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2|type=album|relyear=2010|relmonth=4|region=Ireland|award=Platinum|certyear=2010}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2|type=album|relyear=2010|relmonth=4|region=Italy|award=Platinum}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2|type=album|relyear=2010|relmonth=4|region=Mexico|award=Gold}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2 - OST|type=album|relyear=2010|relmonth=4|region=New Zealand|award=Gold|source=archive}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2|type=album|relyear=2010|relmonth=4|region=Poland|award=Gold|certyear=2010|access-date=18 April 2021}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2|type=album|relyear=2010|relmonth=4|region=Russia|award=Gold|certref=&lt;ref name=&quot;russia&quot;/&gt;}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2|type=album|relyear=2010|relmonth=4|region=Sweden|award=Platinum|certyear=2010}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2|type=album|relyear=2010|relmonth=4|region=Switzerland|award=Platinum}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2 - OST|type=album|relyear=2020|relmonth=4|region=United Kingdom|award=Platinum|number=2|id=8670-1825-2}}
{{Certification Table Entry|artist=AC/DC|title=Iron Man 2|type=album|relyear=2010|relmonth=4|region=United States|award=Gold}}
{{Certification Table Bottom|streaming=true}}

== ''Temir odam 2: Kinofilmning original reytingi'' ==
{{Musiqiy albom bilgiqutisi
| nomi          = Iron Man 2: Original Motion Picture Score
| turi          = Film score
| ijrochi       = [[John Debney]]
| muqova        = Iron Man 2 score cover.jpg
| alt           = 
| chiqarilgan   = {{Start date|2010|07|20}}
| yozilgan      = 
| studiya       = 
| janr          = [[Film score]]
| davomiyligi   = {{Duration|m=72|s=01}}
| leybl         = [[Columbia Records|Columbia]] / [[Marvel Music]]
| prodyuser     = John Debney
| avvalgi       = [[Predators (film)|Predators]]
| avvalgi_yil   = 2010
| keyingi       = [[Machete (2010 film)|Machete]]
| keyingi_yil   = 2010
| yana          = {{Extra chronology
 | artist     = [[Marvel Cinematic Universe]] soundtrack
 | type       = Soundtrack
 | prev_title = [[The Incredible Hulk (soundtrack)|The Incredible Hulk]]
 | prev_year  = 2008
 | title      = Iron Man 2
 | year       = 2010
 | next_title = [[Thor (soundtrack)|Thor]]
 | next_year  = 2011
}}
}}
[[Category:Articles with hAudio microformats]]
[[Category:Album articles lacking alt text for covers]]
[[Category:Articles with hAudio microformats]]

=== Fon ===
Film musiqasi saundtrekidagi barcha qo'shiqlar Jon Debni tomonidan yaratilgan,filmda Stark Expo uchun ishlatilgan &quot;Bugungi kunga yo'l qiling&quot; qo'shig'idan tashqari.Bu Richard M. Sherman tomonidan 1964-yilning  Nyu-York Jahon ko'rgazmasida u akasi Robert bilan [[The Walt Disney Company|Disney]] attraksioni uchun yozgan &quot;Go'zal ajoyib ertak bor &quot; qo'shig'iga ehtirom sifatida yaratilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://d23.disney.go.com/articles/051010_NF_FEAT_RichardShermanIron.html |sarlavha=D23: The Official Disney Fan Club |ish=D23 |qaralgan sana=April 10, 2018}}&lt;/ref&gt;.

=== Qabul ===
{{Music ratings|rev1=[http://www.allmusic.com/album/iron-man-2-mw0002008530 AllMusic]|rev1score={{Rating|3.5|5}}|rev2=[http://www.filmtracks.com/titles/iron_man2.html Filmtracks]|rev2score={{Rating|2|5}}|rev3=[http://moviemusicuk.us/2010/10/22/iron-man-2-john-debney/ Movie Music UK]|rev3score={{Rating|3.5|5}}}}Allmusic -dan Jeyms Kristofer Mongerning yozishicha,Debni &quot;o'z ballini yig'ishda klassik [[AC/DC]] qo'shiqlarining deyarli doimiy to'qnashuvi bilan kurashishga majbur bo'lgan&quot;.U &quot;Men Temir odamman&quot;ni &quot; ''A-Teamning'' eski epizodidan yirtilgan (yaxshi ma'noda) ko'rinadigan barcha amerikalik jasorat va shon-shuhratning qo'zg'atuvchi, qahramonona, eski uslubdagi portlashi&quot; deb atadi va davom etdi &quot;Antagonist Ivan Vankoning mavzusi.Bu mos ravishda mushak va ruscha tovushga ega, harakat signallari esa buzuq gitara chalinishlari (ehtimol, Angus Yangning hamma joyda mavjud bo'lgan riffajiga bosh irg'adi) bilan jo'shqin va achchiqdir, natijada uning narsistik,og'ir zirhli qahramoniga munosibroq ball olib keladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |muallif=Monger |ism=James Christopher |sarlavha=Iron Man 2 - John Debney |url=http://www.allmusic.com/album/iron-man-2-r1830554/review |ish=AllMusic |qaralgan sana=May 18, 2012}}&lt;/ref&gt;.
{{Treklist
| title1 = Ivan's Metamorphosis
| length1 = 5:47
| title2 = House Fight V1
| length2 = 5:47
| title3 = Making Pepper CEO
| length3 = 1:08
| title4 = Senate / Ivan Creates Drones
| length4 = 3:37
| title5 = Make Way for Tomorrow – Expo Version
| length5 = 0:53
| title6 = Rhodey Dons Suit
| length6 = 0:56
| title7 = Dying Hero
| length7 = 1:51
| title8 = Natalie Intro
| length8 = 1:03
| title9 = Monaco Drive
| length9 = 0:41
| title10 = Mayhem in Monaco
| length10 = 7:25
| title11 = Jailhouse Talk
| length11 = 2:24
| title12 = Ivan Escapes
| length12 = 1:42
| title13 = Gun Show
| length13 = 2:10
| title14 = Tony Discovers Dad's Secret
| length14 = 4:09
| title15 = Sledgehammer V2
| length15 = 2:39
| title16 = Nick Fury
| length16 = 1:29
| title17 = New Element / Particle Accelerator
| length17 = 6:14
| title18 = Sledgehammer
| length18 = 1:07
| title19 = New RT / To the Expo
| length19 = 1:43
| title20 = Black Widow Kicks Ass
| length20 = 2:11
}}

* [[Temir odam|Toni Stark]] o'zining ustaxona kompyuterlarini ishga tushirganda [[The Clash|, The Clash]] tomonidan &quot; Qaldimmi yoki ketsammi? &quot;
* [[The Clash|To'qnashuvning]] &quot; The Magnificent Seven &quot; - Toni va Happy sparring paytida o'ynaydi
* [[Tupac Shakur|2Pac]], [[Dr. Dre|Doktor Dre]] va Rojer Troutmanning &quot; Kaliforniya sevgisi &quot; - Tonining tug'ilgan kunida qisqacha o'ynaydi
* [[Queen|Qirolichaning]] &quot; Boshqasi changni tishlaydi &quot; - Stark va podpolkovnik o'rtasidagi jang paytida o'ynaydi. Jeyms Rodos
* Rob Base va DJ EZ Rock tomonidan &quot; It Takes Two &quot; - Stark va Rodos o'rtasidagi jang paytida o'ynaydi
* [[Daft Punk|Daft Punkning]] &quot; Robot Rok &quot; - Stark va Rodos o'rtasidagi jang paytida o'ynaydi
* Average White Band tomonidan &quot; Pick Up the Pieces &quot; - Jastin Hammer sahnaga kirishda o'ynaydi
* The Beastie Boys tomonidan &quot;Groove Holmes&quot; - Stark &quot;Randy's Donuts&quot; belgisida o'tirganida o'ynaydi
* Jastin Xammerning taqdimotida quyidagi amerikalik vatanparvarlik qo'shiqlari tinglanishi mumkin: &quot; The Caissons Go Rolling Along &quot;, &quot; Anchors Aweigh &quot;, &quot; AQSh havo kuchlari &quot; va &quot; In The Halls of Montezuma &quot;.

== Izohlar ==
{{manbalar|group=lower-alpha}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://www.imdb.com/title/tt1228705/soundtrack ''Iron Man 2'' uchun saundtreklar] [[Internet Movie Database|Internet filmlar bazasida]]</text>
      <sha1>bsj7tqyhih27dyw7v7go2scr8rnl18w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Temir yo'lni elektrlashtirish</title>
    <ns>0</ns>
    <id>977524</id>
    <revision>
      <id>6273018</id>
      <parentid>6252106</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6273018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12316" sha1="qs9fhoeaqmkngtpeszi9kvx9fo2dy9d" xml:space="preserve"> 

'''Temir yoʻlni elektrlashtirish''' – [[Temir yoʻl transporti|temir yoʻl transportini]] harakatga keltirish uchun [[Elektr sigʻimi|elektr energiyasidan]] foydalanish. Elektr energiya temir yoʻllarida asosan [[Elektrovoz|elektrovozlar]] (yoʻlovchilar yoki yuklarni alohida vagonlarda tashish) va elektropoyezdlarda (har bir aravachasi tortuv motoriga ega) qoʻllanadi. Elektr energiyasi odatda IES (issiqlik elektr stansiyasi), GES (gidro elektr stansiyasi) va AESlarda ([[atom elektr stansiyasi]]) ishlab chiqariladi. Ishlab chiqarilgan elektr energiya temir yoʻl tarmogʻiga uzatiladi va poezdlarga taqsimlanadi.

Elektr energiyasi lokomotiv sastaviga odatda ikkita shaklda kontaktga kirishadi yaʼni bogʻlanadi: yoʻl boʻylab ustunlar, minoralar, tunnellar shiftiga osilgan holda (metropoliten bundan mustasno) yoki uchinchi rels (metropolitenda foydalaniladi) . Yuqorida joylashgan elektrlashtirilgan sim va uchinchi relsli tizimlar odatda qaytib oʻtkazgich sifatida ishlaydigan relslar hisoblanadi, ammo temiryoʻl transportininng baʼzi tuzilmalari oʻtkazgch sifatida toʻrtinchi relsdan foydalanadi.

Asosiy muqobil energiya bilan solishtirganda, dizel dvigateli, elektr temir yoʻllari sezilarli darajada energiya samaradorligiga egadir. Bundan tashqari temiryoʻl tizimida elektr energiya ishlatilishi yuqori operatsion xarajatlar sarfini kamaytiradi. Elektr toki bilan harakatlanuvchi lokomotivlar odatda dizelga qaraganda tovushsiz, kuchliroq, sezgir va ishonchli hisoblanadi. Ularda mahalliy emissiya hodisasi kuzatilmaydi va bu jarayon lokomotivlarning tunnel va shaharlarda yurishida muhim omil hisoblanadi. Baʼzi elektr tortish tizimlari regenerativ tormozlashni taʼminlaydi, bu poezdning [[Kinetik energiya|kinetik energiyasini]] elektr energiyasiga aylantiradi va uni boshqa poyezdlar yoki umumiy kommunal tarmoq tomonidan foydalanish uchun taʼminot tizimiga qaytaradi. Dizel lokomotivlari neft mahsulotlarini yoqib yuborsa, elektr energiyasi turli manbalardan, jumladan [[Qayta tiklanadigan energiya|qayta tiklanadigan energiyadan]] ham ishlab chiqarilishi mumkin&lt;ref name=&quot;PMKB72&quot;&gt;P. M. Kalla-Bishop, ''Future Railways and Guided Transport'', IPC Transport Press Ltd. 1972, pp. 8-33&lt;/ref&gt;. Bu hodisa oʻz oʻrnida boshqa transport tizimlariga qaraganda temiryoʻl tizimining oʻziga hos muhim hususiyati hisoblanadi. Elektr energiyasi resurslari mustaqilligi temir yoʻl liniyalarini elektrlashtirish qarorida muhim rol oʻynagan. Deyarli neft yoki koʻmir konlariga ega boʻlmagan, ammo koʻplab gidroenergetikasiga ega temiryoʻl tizimida dengizga chiqa olmagan [[Shveysariya|Shveysariya konfederatsiyasi]] [[Ikkinchi Jahon urushi|ikkinchi jahon urushi]] davridagi taʼminot muammolariga javoban birinchilardan boʻlib oʻzining elektrlashtirilgan tarmogʻini shakllantiradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.swissinfo.ch/eng/a-train-ride-through-history/3729832 |sarlavha=A train ride through history |ish=SWI swissinfo.ch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://houseofswitzerland.org/swissstories/history/nation-railway-enthusiasts-history-swiss-railways |sarlavha=A nation of railway enthusiasts: a history of the Swiss railways |ish=House of Switzerland}}&lt;/ref&gt;.

== Tarix ==
Temir yoʻl elektrofikatsiyasi – dizel yoki [[Bugʻ mashinasi|bugʻ kuchi]] oʻrniga elektr energiyasidan foydalangan holda poezdlar va lokomotivlarni harakatga keltirish va boshqarish hodisasi hisoblanadi. Temir yoʻlni elektrlashtirish tarixi XIX asrning oxiriga borib taqaladi, birinchi elektr tarmogʻi tramvay yoʻllarida [[Berlin]], [[London]] va [[Nyu York (shahar)|Nyu-York]] kabi shaharlarda joriy etilgan.

Dunyodagi birinchi elektrlashtirilgan temir yoʻl 1895-yilda Germaniyaning Berlin shahridagi Gross-Lichterfelde tramvayida boʻlgan. Undan keyin 1895–1896-yillarda Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi Baltimor va Ogayo temir yoʻllarining Baltimor kamar liniyasi elektrlashtiriladi va ushbu linya birinchi elektrlashtirilgan magistral temir yoʻl hisoblanadi.

== Tasniflash ==
[[Fayl:Europe_rail_electrification_en.svg|thumb|Evropada elektrlashtirish tizimlari: Fransiya, Ispaniya, Italiya, Buyuk Britaniya, Niderlandiya, Belgiya va Turkiyadagi yuqori tezlikdagi liniyalar 25 kV gacha ishlaydi. ]]
Temiryoʻl transportida elektrlashtirish tizimlari uchta asosiy parametr boʻyicha tasniflanadi:

* Kuchlanishi
* [[Elektr toki|Tok kuchi]]
** [[Oʻzgarmas tok|Oʻzgarmas tok]] (DC)
** [[Oʻzgaruvchan elektr toki|Oʻzgaruvchan tok]] (AC)
*** [[Chastota]]
* Oʻzaro bogʻlanuvchi kontakt tizimi:
** Havo liniyalari orqali
** Uchinchi rels orqali
** Toʻrtinchi rels orqali
** Yer ostidan oʻtkaziladigan.

Elektrlashtirish tizimini tanlash yuk va yoʻlovchi tashish uchun olingan daromadga nisbatan energiya taʼminoti, texnik xizmat koʻrsatish va kapital taʼmirlashga ketgan sarf harajatlarning qiymatiga nisbatan baholanadi. Shahar va shaharlararo hududlarda harakatlanuvchi temiryoʻl liniyalari uchun turli tizimlar qoʻllanadi yaʼni baʼzi [[Elektrovoz|elektrovozlar]] ishlashda moslashuvchanlikni taʼminlash uchun turli taʼminot kuchlanishlariga oʻtishi mumkin.

=== Standartlashtirilgan kuchlanishlar ===
Dunyo boʻylab temir yoʻllarni elektrlashtirish tizimlari uchun ishlatiladigan oʻz oʻrnida koʻplab boshqa kuchlanish tizimlari ham mavjud boʻlib bular temir yoʻl elektrlashtirish tizimlari ham standart kuchlanish, ham nostandart kuchlanish tizimlarini oʻ ichiga qamrab olgan.

Standartlashtirilgan kuchlanishlar uchun ruxsat etilgan kuchlanish diapazoni BS (xalqaro standart) standartlarida koʻrsatilganidek{{Nbsp}}EN{{Nbsp}}50163&lt;ref&gt;EN 50163: ''Railway applications. Supply voltages of traction systems'' (2007)&lt;/ref&gt; va IEC{{Nbsp}}60850&lt;ref&gt;IEC 60850: ''Railway applications – Supply voltages of traction systems'', 3rd edition (2007)&lt;/ref&gt;. Bunda tokni qabul qiluvchi poyezdlar soni va ularning elektr podstansiyadan uzoqligi hisobga olinadi.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Elektrlashtirish tizimi
! colspan=&quot;5&quot; | Kuchlanishi
|-
! style=&quot;width:16%;&quot; | Min. doimiy boʻlmagan
! style=&quot;width:16%;&quot; | Min. doimiy
! style=&quot;width:16%;&quot; | Nominal
! style=&quot;width:16%;&quot; | Maks. doimiy
! style=&quot;width:16%;&quot; | Maks. doimiy boʻlmagan
|-
| 600{{Nbsp}}V [[Oʻzgarmas tok|DC]]
| 400{{Nbsp}}V
| 400{{Nbsp}}V
| 600{{Nbsp}}V
| 720{{Nbsp}}V
| 800{{Nbsp}}V
|-
| 750{{Nbsp}}V DC
| 500{{Nbsp}}V
| 500{{Nbsp}}V
| 750{{Nbsp}}V
| 900{{Nbsp}}V
| 1000{{Nbsp}}V
|-
| 1500{{Nbsp}}V DC
| 1000{{Nbsp}}V
| 1000{{Nbsp}}V
| 1500{{Nbsp}}V
| 1800{{Nbsp}}V
| 1950{{Nbsp}}V
|-
| 3{{Nbsp}}kV AC
| 2{{Nbsp}}kV
| 2{{Nbsp}}kV
| 3{{Nbsp}}kV
| 3.6{{Nbsp}}kV
| 3.9{{Nbsp}}kV
|-
| 25 kV AC
| 11{{Nbsp}}kV
| 12{{Nbsp}}kV
| 15{{Nbsp}}kV
| 17.25{{Nbsp}}kV
| 18{{Nbsp}}kV
|}

== Toʻgʻridan-toʻgʻri elektr oqimi ==
[[Fayl:LGV_Cruzilles_Mépillat_10.jpg|thumb| Fransiyadagi LGV tipdagi elektropoyezr va yo‘l profili.]]
[[Fayl:4,03_Hauts_de_St-Aubin_Citadis_n°1016_(tram_Angers)_par_Cramos.JPG|right|thumb| Fransiyaning Anje shahridagi Anje tramvay yoʻli va boshqa koʻplab zamonaviy tramvay tizimlari bilan umumiy boʻlgan havo liniyalari {{Nobr|750{{nbsp}}V{{nbsp}}DC}} (oʻzgarmas tok kuchlanishi) dan foydalanadi.]]

=== Uchinchi rels ===
[[Fayl:A_metro_station_in_Bucharest,_showing_it_uses_a_'third_rail'.jpg|thumb| Ruminiya, [[Buxarest metropoliteni|Buxarest metrosida]] pastki kontaktli uchinchi rels elektrlashtirish tizimi.]]
Aksariyat elektrlashtirish tizimlarida elektr simlaridan foydalaniladi, ammo uchinchi rels 1500 Voltgacha boʻlgan elektr simlaridan farq qilgan holda elektr relslaridan foydalaniladi. AC (oʻzgaruvchan tok kuchlanishi)dan foydalanish metropoliten elektr tizimida odatda mumkin emas, chunki uchinchi relsning AC-oʻgaruvchan tok kuchlanishi [[poʻlat]] relsda bor yoʻgʻi 0.3 millimetr kvadrat yuzada juda katta elektr kontakti taʼsiri ostida boʻladi. Bu taʼsir birlik uzunlikdagi qarshilikni doimiy oqimdan foydalanish bilan solishtirganda qabul qilib boʻlmaydigan darajada yuqori hisoblanadi&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt;. Uchinchi rels havo orqali uzatiladigan elektr simlariga qaraganda ixchamroq va kichikroq diametrli boʻlib, uchinchi kontakt relsidan tunnellarda foydalanish mumkin va bu jihat oʻz oʻrnida metro tizimlari uchun juda ham muhim omil hisoblanadi.

=== Toʻrtinchi rels ===
[[Fayl:EalingCommon3.jpg|thumb| [[London metropoliteni|London metrosi]]&lt;nowiki/&gt;ni elektrlashtirish uchun harakatlanuvchi relslar orasidagi uchinchi va toʻrtinchi relslardan foydalanadi.]]

==== Metropoliten aravacha ramasi ====
[[Fayl:Bogie-metro-Meteor-p1010692.jpg|thumb| MP 89 [[Parij metropoliteni|Parij Métro]]. Metropoliten aravacha ramasi.]]

== Oʻzgaruvchan tok ==
Temir yoʻllarni elektrlashtirishda elektr tarmoqlari bir qancha sabablarga koʻra DC (oʻzgarmas tok kuchlanishi) dan farqli oʻlaroq AC (oʻzgaruvchan tok kuchlanishi) dan foydalanadilar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=MIT School of Engineering {{!}} &quot; Whatʼs the difference between AC and DC? |url=https://engineering.mit.edu/engage/ask-an-engineer/whats-the-difference-between-ac-and-dc/ |qaralgan sana=2022-11-09 |ish=Mit Engineering |til=en-US}}&lt;/ref&gt;. Yuqori kuchlanishni lokomotiv elektrodvigateliga oʻzgaruvchan tokni talab qiluvchi [[Transformator|transformatorlardan]] foydalaniladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Alternating current – Energy Education |url=https://energyeducation.ca/encyclopedia/Alternating_current |qaralgan sana=2022-11-09 |ish=energyeducation.ca}}&lt;/ref&gt;. Elektr tok kuchlanishi qanchalik baland boʻlsa, bir xil quvvat potensiali uchun oqim shunchalik past boʻladi (chunki quvvat oqim kuchlanishiga toʻgʻri proporsional) va quvvatni yoʻqotish elektr toki oqimning kvadratiga toʻgʻri proportsionaldir. Pastroq elektr oqimi chiziqli yoʻqotilishni kamaytiradi, shuning uchun yuqori quvvatni yetkazib berishga imkon beradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=What is Alternating Current (AC)? {{!}} Basic AC Theory {{!}} Electronics Textbook |url=https://www.allaboutcircuits.com/textbook/alternating-current/chpt-1/what-is-alternating-current-ac/ |qaralgan sana=2022-11-09 |ish=www.allaboutcircuits.com |til=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Past chastotali oʻzgaruvchan tok ===
[[Fayl:ÖBB_Vectron_1293_015_-_Bhf_Rattenberg_-_Tirol_-_AT.jpg|thumb| Avstriyadagi ÖBB poyezdi{{Nbsp}}15 kV kuchlanish, 16,7{{Nbsp}}Hz chastotali AC (oʻzgaruvchan tok kuchlanishi)havo liniyalaridan foydalanadi.]]

=== Standart chastotali oʻzgaruvchan tok ===
[[Fayl:Onderdel_spoorwegnet.gif|thumb|350x350px| Sxema 2×25kV kuchlanishli quvvat manbai:1. Taʼminot transformatori (markaziy transformator).2. Quvvatlantirish manbai.3. Elektr energiya trosi yaʼni elektr taʼrmogʻi.4. Yurish relsi (ishchi rels).5. Elektr manbai tarmogʻi . 6. Pantograf.7. Lokomotiv transformatori.8. Elektr energiya trosi yaʼni elektr taʼrmogʻi.9. Avtotransformator.10. Yurish relsi (ishchi rels).]]

=== Uch fazali oʻzgaruvchan tok ===
XIX – XX asrda temir yoʻllarni elektrlashtirish tizimlari elektr taʼminotida lokomotivlarni loyihalashda bir fazali emas, balki uch fazali elektr kuchlanishi energiyasidan foydalangan. Ushbu tizimlar manbaida doimiy tarmoq chastotasi va uchta quvvat kabelidan yoki qisqartirilgan chastotadan foydalanishi mumkin boʻlgan, bu esa qaytish fazali liniyasining qoʻshimcha havodagi elektr energiya simi emas, balki uchinchi rels boʻlishiga imkon bergan.

=== Elektr va dizel ===
[[Fayl:Thomas_Robert_Way00.jpg|thumb| 1910 yildagi afishada Lots Road elektr stantsiyasi . [[London metropoliteni|London metrosi]] tomonidan foydalaniladigan ushbu xususiy elektr stantsiyasi London poezdlari va tramvaylarini asosiy elektr tarmogʻidan mustaqil elektr taʼminoti bilan taʼminladi.]]

==== Kamchiliklari ====
[[Fayl:Berwick-upon-Tweed_MMB_14_Royal_Border_Bridge.jpg|thumb| [[Angliya|Angliyadagi]] Qirollik chegara koʻprigi, himoyalangan yodgorlik . Eski tuzilmalarga elektr kabellarini qoʻshish elektrlashtirish loyihalari uchun qimmat boʻlishi mumkin.]]
[[Fayl:DTTX_724681_20050529_IL_Rochelle.jpg|thumb| Havodagi elektr energiyasi troslaridan foydalanadigan koʻplab elektrlashtirish tizimlarida ikki qavatli yuk vagonlarinig standartlarga ruxsat berolmaganligi tufayli bunday holatda foydalanishga ruxsat etilmaydi. ]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* {{Commons category-inline|Electrically-powered rail transport}}

[[Turkum:Temir yoʻl transporti]]</text>
      <sha1>qs9fhoeaqmkngtpeszi9kvx9fo2dy9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273019</id>
      <parentid>6273018</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12312" sha1="65tyow42hh35w4nqev9qr7xm3llhju6" xml:space="preserve">'''Temir yoʻlni elektrlashtirish''' – [[Temir yoʻl transporti|temir yoʻl transportini]] harakatga keltirish uchun [[Elektr sigʻimi|elektr energiyasidan]] foydalanish. Elektr energiya temir yoʻllarida asosan [[Elektrovoz|elektrovozlar]] (yoʻlovchilar yoki yuklarni alohida vagonlarda tashish) va elektropoyezdlarda (har bir aravachasi tortuv motoriga ega) qoʻllanadi. Elektr energiyasi odatda IES (issiqlik elektr stansiyasi), GES (gidro elektr stansiyasi) va AESlarda ([[atom elektr stansiyasi]]) ishlab chiqariladi. Ishlab chiqarilgan elektr energiya temir yoʻl tarmogʻiga uzatiladi va poezdlarga taqsimlanadi.

Elektr energiyasi lokomotiv sastaviga odatda ikkita shaklda kontaktga kirishadi yaʼni bogʻlanadi: yoʻl boʻylab ustunlar, minoralar, tunnellar shiftiga osilgan holda (metropoliten bundan mustasno) yoki uchinchi rels (metropolitenda foydalaniladi) . Yuqorida joylashgan elektrlashtirilgan sim va uchinchi relsli tizimlar odatda qaytib oʻtkazgich sifatida ishlaydigan relslar hisoblanadi, ammo temiryoʻl transportininng baʼzi tuzilmalari oʻtkazgch sifatida toʻrtinchi relsdan foydalanadi.

Asosiy muqobil energiya bilan solishtirganda, dizel dvigateli, elektr temir yoʻllari sezilarli darajada energiya samaradorligiga egadir. Bundan tashqari temiryoʻl tizimida elektr energiya ishlatilishi yuqori operatsion xarajatlar sarfini kamaytiradi. Elektr toki bilan harakatlanuvchi lokomotivlar odatda dizelga qaraganda tovushsiz, kuchliroq, sezgir va ishonchli hisoblanadi. Ularda mahalliy emissiya hodisasi kuzatilmaydi va bu jarayon lokomotivlarning tunnel va shaharlarda yurishida muhim omil hisoblanadi. Baʼzi elektr tortish tizimlari regenerativ tormozlashni taʼminlaydi, bu poezdning [[Kinetik energiya|kinetik energiyasini]] elektr energiyasiga aylantiradi va uni boshqa poyezdlar yoki umumiy kommunal tarmoq tomonidan foydalanish uchun taʼminot tizimiga qaytaradi. Dizel lokomotivlari neft mahsulotlarini yoqib yuborsa, elektr energiyasi turli manbalardan, jumladan [[Qayta tiklanadigan energiya|qayta tiklanadigan energiyadan]] ham ishlab chiqarilishi mumkin&lt;ref name=&quot;PMKB72&quot;&gt;P. M. Kalla-Bishop, ''Future Railways and Guided Transport'', IPC Transport Press Ltd. 1972, pp. 8-33&lt;/ref&gt;. Bu hodisa oʻz oʻrnida boshqa transport tizimlariga qaraganda temiryoʻl tizimining oʻziga hos muhim hususiyati hisoblanadi. Elektr energiyasi resurslari mustaqilligi temir yoʻl liniyalarini elektrlashtirish qarorida muhim rol oʻynagan. Deyarli neft yoki koʻmir konlariga ega boʻlmagan, ammo koʻplab gidroenergetikasiga ega temiryoʻl tizimida dengizga chiqa olmagan [[Shveysariya|Shveysariya konfederatsiyasi]] [[Ikkinchi Jahon urushi|ikkinchi jahon urushi]] davridagi taʼminot muammolariga javoban birinchilardan boʻlib oʻzining elektrlashtirilgan tarmogʻini shakllantiradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.swissinfo.ch/eng/a-train-ride-through-history/3729832 |sarlavha=A train ride through history |ish=SWI swissinfo.ch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://houseofswitzerland.org/swissstories/history/nation-railway-enthusiasts-history-swiss-railways |sarlavha=A nation of railway enthusiasts: a history of the Swiss railways |ish=House of Switzerland}}&lt;/ref&gt;.

== Tarix ==
Temir yoʻl elektrofikatsiyasi – dizel yoki [[Bugʻ mashinasi|bugʻ kuchi]] oʻrniga elektr energiyasidan foydalangan holda poezdlar va lokomotivlarni harakatga keltirish va boshqarish hodisasi hisoblanadi. Temir yoʻlni elektrlashtirish tarixi XIX asrning oxiriga borib taqaladi, birinchi elektr tarmogʻi tramvay yoʻllarida [[Berlin]], [[London]] va [[Nyu York (shahar)|Nyu-York]] kabi shaharlarda joriy etilgan.

Dunyodagi birinchi elektrlashtirilgan temir yoʻl 1895-yilda Germaniyaning Berlin shahridagi Gross-Lichterfelde tramvayida boʻlgan. Undan keyin 1895–1896-yillarda Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi Baltimor va Ogayo temir yoʻllarining Baltimor kamar liniyasi elektrlashtiriladi va ushbu linya birinchi elektrlashtirilgan magistral temir yoʻl hisoblanadi.

== Tasniflash ==
[[Fayl:Europe_rail_electrification_en.svg|thumb|Evropada elektrlashtirish tizimlari: Fransiya, Ispaniya, Italiya, Buyuk Britaniya, Niderlandiya, Belgiya va Turkiyadagi yuqori tezlikdagi liniyalar 25 kV gacha ishlaydi. ]]
Temiryoʻl transportida elektrlashtirish tizimlari uchta asosiy parametr boʻyicha tasniflanadi:

* Kuchlanishi
* [[Elektr toki|Tok kuchi]]
** [[Oʻzgarmas tok|Oʻzgarmas tok]] (DC)
** [[Oʻzgaruvchan elektr toki|Oʻzgaruvchan tok]] (AC)
*** [[Chastota]]
* Oʻzaro bogʻlanuvchi kontakt tizimi:
** Havo liniyalari orqali
** Uchinchi rels orqali
** Toʻrtinchi rels orqali
** Yer ostidan oʻtkaziladigan.

Elektrlashtirish tizimini tanlash yuk va yoʻlovchi tashish uchun olingan daromadga nisbatan energiya taʼminoti, texnik xizmat koʻrsatish va kapital taʼmirlashga ketgan sarf harajatlarning qiymatiga nisbatan baholanadi. Shahar va shaharlararo hududlarda harakatlanuvchi temiryoʻl liniyalari uchun turli tizimlar qoʻllanadi yaʼni baʼzi [[Elektrovoz|elektrovozlar]] ishlashda moslashuvchanlikni taʼminlash uchun turli taʼminot kuchlanishlariga oʻtishi mumkin.

=== Standartlashtirilgan kuchlanishlar ===
Dunyo boʻylab temir yoʻllarni elektrlashtirish tizimlari uchun ishlatiladigan oʻz oʻrnida koʻplab boshqa kuchlanish tizimlari ham mavjud boʻlib bular temir yoʻl elektrlashtirish tizimlari ham standart kuchlanish, ham nostandart kuchlanish tizimlarini oʻ ichiga qamrab olgan.

Standartlashtirilgan kuchlanishlar uchun ruxsat etilgan kuchlanish diapazoni BS (xalqaro standart) standartlarida koʻrsatilganidek{{Nbsp}}EN{{Nbsp}}50163&lt;ref&gt;EN 50163: ''Railway applications. Supply voltages of traction systems'' (2007)&lt;/ref&gt; va IEC{{Nbsp}}60850&lt;ref&gt;IEC 60850: ''Railway applications – Supply voltages of traction systems'', 3rd edition (2007)&lt;/ref&gt;. Bunda tokni qabul qiluvchi poyezdlar soni va ularning elektr podstansiyadan uzoqligi hisobga olinadi.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Elektrlashtirish tizimi
! colspan=&quot;5&quot; | Kuchlanishi
|-
! style=&quot;width:16%;&quot; | Min. doimiy boʻlmagan
! style=&quot;width:16%;&quot; | Min. doimiy
! style=&quot;width:16%;&quot; | Nominal
! style=&quot;width:16%;&quot; | Maks. doimiy
! style=&quot;width:16%;&quot; | Maks. doimiy boʻlmagan
|-
| 600{{Nbsp}}V [[Oʻzgarmas tok|DC]]
| 400{{Nbsp}}V
| 400{{Nbsp}}V
| 600{{Nbsp}}V
| 720{{Nbsp}}V
| 800{{Nbsp}}V
|-
| 750{{Nbsp}}V DC
| 500{{Nbsp}}V
| 500{{Nbsp}}V
| 750{{Nbsp}}V
| 900{{Nbsp}}V
| 1000{{Nbsp}}V
|-
| 1500{{Nbsp}}V DC
| 1000{{Nbsp}}V
| 1000{{Nbsp}}V
| 1500{{Nbsp}}V
| 1800{{Nbsp}}V
| 1950{{Nbsp}}V
|-
| 3{{Nbsp}}kV AC
| 2{{Nbsp}}kV
| 2{{Nbsp}}kV
| 3{{Nbsp}}kV
| 3.6{{Nbsp}}kV
| 3.9{{Nbsp}}kV
|-
| 25 kV AC
| 11{{Nbsp}}kV
| 12{{Nbsp}}kV
| 15{{Nbsp}}kV
| 17.25{{Nbsp}}kV
| 18{{Nbsp}}kV
|}

== Toʻgʻridan-toʻgʻri elektr oqimi ==
[[Fayl:LGV_Cruzilles_Mépillat_10.jpg|thumb| Fransiyadagi LGV tipdagi elektropoyezr va yo‘l profili.]]
[[Fayl:4,03_Hauts_de_St-Aubin_Citadis_n°1016_(tram_Angers)_par_Cramos.JPG|right|thumb| Fransiyaning Anje shahridagi Anje tramvay yoʻli va boshqa koʻplab zamonaviy tramvay tizimlari bilan umumiy boʻlgan havo liniyalari {{Nobr|750{{nbsp}}V{{nbsp}}DC}} (oʻzgarmas tok kuchlanishi) dan foydalanadi.]]

=== Uchinchi rels ===
[[Fayl:A_metro_station_in_Bucharest,_showing_it_uses_a_'third_rail'.jpg|thumb| Ruminiya, [[Buxarest metropoliteni|Buxarest metrosida]] pastki kontaktli uchinchi rels elektrlashtirish tizimi.]]
Aksariyat elektrlashtirish tizimlarida elektr simlaridan foydalaniladi, ammo uchinchi rels 1500 Voltgacha boʻlgan elektr simlaridan farq qilgan holda elektr relslaridan foydalaniladi. AC (oʻzgaruvchan tok kuchlanishi)dan foydalanish metropoliten elektr tizimida odatda mumkin emas, chunki uchinchi relsning AC-oʻgaruvchan tok kuchlanishi [[poʻlat]] relsda bor yoʻgʻi 0.3 millimetr kvadrat yuzada juda katta elektr kontakti taʼsiri ostida boʻladi. Bu taʼsir birlik uzunlikdagi qarshilikni doimiy oqimdan foydalanish bilan solishtirganda qabul qilib boʻlmaydigan darajada yuqori hisoblanadi&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt;. Uchinchi rels havo orqali uzatiladigan elektr simlariga qaraganda ixchamroq va kichikroq diametrli boʻlib, uchinchi kontakt relsidan tunnellarda foydalanish mumkin va bu jihat oʻz oʻrnida metro tizimlari uchun juda ham muhim omil hisoblanadi.

=== Toʻrtinchi rels ===
[[Fayl:EalingCommon3.jpg|thumb| [[London metropoliteni|London metrosi]]&lt;nowiki/&gt;ni elektrlashtirish uchun harakatlanuvchi relslar orasidagi uchinchi va toʻrtinchi relslardan foydalanadi.]]

==== Metropoliten aravacha ramasi ====
[[Fayl:Bogie-metro-Meteor-p1010692.jpg|thumb| MP 89 [[Parij metropoliteni|Parij Métro]]. Metropoliten aravacha ramasi.]]

== Oʻzgaruvchan tok ==
Temir yoʻllarni elektrlashtirishda elektr tarmoqlari bir qancha sabablarga koʻra DC (oʻzgarmas tok kuchlanishi) dan farqli oʻlaroq AC (oʻzgaruvchan tok kuchlanishi) dan foydalanadilar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=MIT School of Engineering {{!}} &quot; Whatʼs the difference between AC and DC? |url=https://engineering.mit.edu/engage/ask-an-engineer/whats-the-difference-between-ac-and-dc/ |qaralgan sana=2022-11-09 |ish=Mit Engineering |til=en-US}}&lt;/ref&gt;. Yuqori kuchlanishni lokomotiv elektrodvigateliga oʻzgaruvchan tokni talab qiluvchi [[Transformator|transformatorlardan]] foydalaniladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Alternating current – Energy Education |url=https://energyeducation.ca/encyclopedia/Alternating_current |qaralgan sana=2022-11-09 |ish=energyeducation.ca}}&lt;/ref&gt;. Elektr tok kuchlanishi qanchalik baland boʻlsa, bir xil quvvat potensiali uchun oqim shunchalik past boʻladi (chunki quvvat oqim kuchlanishiga toʻgʻri proporsional) va quvvatni yoʻqotish elektr toki oqimning kvadratiga toʻgʻri proportsionaldir. Pastroq elektr oqimi chiziqli yoʻqotilishni kamaytiradi, shuning uchun yuqori quvvatni yetkazib berishga imkon beradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=What is Alternating Current (AC)? {{!}} Basic AC Theory {{!}} Electronics Textbook |url=https://www.allaboutcircuits.com/textbook/alternating-current/chpt-1/what-is-alternating-current-ac/ |qaralgan sana=2022-11-09 |ish=www.allaboutcircuits.com |til=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Past chastotali oʻzgaruvchan tok ===
[[Fayl:ÖBB_Vectron_1293_015_-_Bhf_Rattenberg_-_Tirol_-_AT.jpg|thumb| Avstriyadagi ÖBB poyezdi{{Nbsp}}15 kV kuchlanish, 16,7{{Nbsp}}Hz chastotali AC (oʻzgaruvchan tok kuchlanishi)havo liniyalaridan foydalanadi.]]

=== Standart chastotali oʻzgaruvchan tok ===
[[Fayl:Onderdel_spoorwegnet.gif|thumb|350x350px| Sxema 2×25kV kuchlanishli quvvat manbai:1. Taʼminot transformatori (markaziy transformator).2. Quvvatlantirish manbai.3. Elektr energiya trosi yaʼni elektr taʼrmogʻi.4. Yurish relsi (ishchi rels).5. Elektr manbai tarmogʻi . 6. Pantograf.7. Lokomotiv transformatori.8. Elektr energiya trosi yaʼni elektr taʼrmogʻi.9. Avtotransformator.10. Yurish relsi (ishchi rels).]]

=== Uch fazali oʻzgaruvchan tok ===
XIX – XX asrda temir yoʻllarni elektrlashtirish tizimlari elektr taʼminotida lokomotivlarni loyihalashda bir fazali emas, balki uch fazali elektr kuchlanishi energiyasidan foydalangan. Ushbu tizimlar manbaida doimiy tarmoq chastotasi va uchta quvvat kabelidan yoki qisqartirilgan chastotadan foydalanishi mumkin boʻlgan, bu esa qaytish fazali liniyasining qoʻshimcha havodagi elektr energiya simi emas, balki uchinchi rels boʻlishiga imkon bergan.

=== Elektr va dizel ===
[[Fayl:Thomas_Robert_Way00.jpg|thumb| 1910 yildagi afishada Lots Road elektr stantsiyasi . [[London metropoliteni|London metrosi]] tomonidan foydalaniladigan ushbu xususiy elektr stantsiyasi London poezdlari va tramvaylarini asosiy elektr tarmogʻidan mustaqil elektr taʼminoti bilan taʼminladi.]]

==== Kamchiliklari ====
[[Fayl:Berwick-upon-Tweed_MMB_14_Royal_Border_Bridge.jpg|thumb| [[Angliya|Angliyadagi]] Qirollik chegara koʻprigi, himoyalangan yodgorlik . Eski tuzilmalarga elektr kabellarini qoʻshish elektrlashtirish loyihalari uchun qimmat boʻlishi mumkin.]]
[[Fayl:DTTX_724681_20050529_IL_Rochelle.jpg|thumb| Havodagi elektr energiyasi troslaridan foydalanadigan koʻplab elektrlashtirish tizimlarida ikki qavatli yuk vagonlarinig standartlarga ruxsat berolmaganligi tufayli bunday holatda foydalanishga ruxsat etilmaydi. ]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* {{Commons category-inline|Electrically-powered rail transport}}

[[Turkum:Temir yoʻl transporti]]</text>
      <sha1>65tyow42hh35w4nqev9qr7xm3llhju6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273021</id>
      <parentid>6273019</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sherzod11W</username>
        <id>273619</id>
      </contributor>
      <origin>6273021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12312" sha1="2xqgh8fuj2ytyqpcdjwc3qtxk02rh3y" xml:space="preserve">'''Temir yoʻlni elektrlashtirish''' – [[Temir yoʻl transporti|temir yoʻl transportini]] harakatga keltirish uchun [[Elektr sigʻimi|elektr energiyasidan]] foydalanish. Elektr energiya temir yoʻllarida asosan [[Elektrovoz|elektrovozlar]] (yoʻlovchilar yoki yuklarni alohida vagonlarda tashish) va elektropoyezdlarda (har bir aravachasi tortuv motoriga ega) qoʻllanadi. Elektr energiyasi odatda IES (issiqlik elektr stansiyasi), GES (gidro elektr stansiyasi) va AESlarda ([[atom elektr stansiyasi]]) ishlab chiqariladi. Ishlab chiqarilgan elektr energiya temir yoʻl tarmogʻiga uzatiladi va poezdlarga taqsimlanadi.

Elektr energiyasi lokomotiv sastaviga odatda ikkita shaklda kontaktga kirishadi yaʼni bogʻlanadi: yoʻl boʻylab ustunlar, minoralar, tunnellar shiftiga osilgan holda (metropoliten bundan mustasno) yoki uchinchi rels (metropolitenda foydalaniladi) . Yuqorida joylashgan elektrlashtirilgan sim va uchinchi relsli tizimlar odatda qaytib oʻtkazgich sifatida ishlaydigan relslar hisoblanadi, ammo temiryoʻl transportininng baʼzi tuzilmalari oʻtkazgch sifatida toʻrtinchi relsdan foydalanadi.

Asosiy muqobil energiya bilan solishtirganda, dizel dvigateli, elektr temir yoʻllari sezilarli darajada energiya samaradorligiga egadir. Bundan tashqari temiryoʻl tizimida elektr energiya ishlatilishi yuqori operatsion xarajatlar sarfini kamaytiradi. Elektr toki bilan harakatlanuvchi lokomotivlar odatda dizelga qaraganda tovushsiz, kuchliroq, sezgir va ishonchli hisoblanadi. Ularda mahalliy emissiya hodisasi kuzatilmaydi va bu jarayon lokomotivlarning tunnel va shaharlarda yurishida muhim omil hisoblanadi. Baʼzi elektr tortish tizimlari regenerativ tormozlashni taʼminlaydi, bu poezdning [[Kinetik energiya|kinetik energiyasini]] elektr energiyasiga aylantiradi va uni boshqa poyezdlar yoki umumiy kommunal tarmoq tomonidan foydalanish uchun taʼminot tizimiga qaytaradi. Dizel lokomotivlari neft mahsulotlarini yoqib yuborsa, elektr energiyasi turli manbalardan, jumladan [[Qayta tiklanadigan energiya|qayta tiklanadigan energiyadan]] ham ishlab chiqarilishi mumkin&lt;ref name=&quot;PMKB72&quot;&gt;P. M. Kalla-Bishop, ''Future Railways and Guided Transport'', IPC Transport Press Ltd. 1972, pp. 8-33&lt;/ref&gt;. Bu hodisa oʻz oʻrnida boshqa transport tizimlariga qaraganda temiryoʻl tizimining oʻziga hos muhim hususiyati hisoblanadi. Elektr energiyasi resurslari mustaqilligi temir yoʻl liniyalarini elektrlashtirish qarorida muhim rol oʻynagan. Deyarli neft yoki koʻmir konlariga ega boʻlmagan, ammo koʻplab gidroenergetikasiga ega temiryoʻl tizimida dengizga chiqa olmagan [[Shveysariya|Shveysariya konfederatsiyasi]] [[Ikkinchi Jahon urushi|ikkinchi jahon urushi]] davridagi taʼminot muammolariga javoban birinchilardan boʻlib oʻzining elektrlashtirilgan tarmogʻini shakllantiradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.swissinfo.ch/eng/a-train-ride-through-history/3729832 |sarlavha=A train ride through history |ish=SWI swissinfo.ch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://houseofswitzerland.org/swissstories/history/nation-railway-enthusiasts-history-swiss-railways |sarlavha=A nation of railway enthusiasts: a history of the Swiss railways |ish=House of Switzerland}}&lt;/ref&gt;.

== Tarix ==
Temir yoʻl elektrofikatsiyasi – dizel yoki [[Bugʻ mashinasi|bugʻ kuchi]] oʻrniga elektr energiyasidan foydalangan holda poezdlar va lokomotivlarni harakatga keltirish va boshqarish hodisasi hisoblanadi. Temir yoʻlni elektrlashtirish tarixi XIX asrning oxiriga borib taqaladi, birinchi elektr tarmogʻi tramvay yoʻllarida [[Berlin]], [[London]] va [[Nyu York (shahar)|Nyu-York]] kabi shaharlarda joriy etilgan.

Dunyodagi birinchi elektrlashtirilgan temir yoʻl 1895-yilda Germaniyaning Berlin shahridagi Gross-Lichterfelde tramvayida boʻlgan. Undan keyin 1895–1896-yillarda Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi Baltimor va Ogayo temir yoʻllarining Baltimor kamar liniyasi elektrlashtiriladi va ushbu linya birinchi elektrlashtirilgan magistral temir yoʻl hisoblanadi.

== Tasniflash ==
[[Fayl:Europe_rail_electrification_en.svg|thumb|Evropada elektrlashtirish tizimlari: Fransiya, Ispaniya, Italiya, Buyuk Britaniya, Niderlandiya, Belgiya va Turkiyadagi yuqori tezlikdagi liniyalar 25 kV gacha ishlaydi. ]]
Temiryoʻl transportida elektrlashtirish tizimlari uchta asosiy parametr boʻyicha tasniflanadi:

* Kuchlanishi
* [[Elektr toki|Tok kuchi]]
** [[Oʻzgarmas tok|Oʻzgarmas tok]] (DC)
** [[Oʻzgaruvchan elektr toki|Oʻzgaruvchan tok]] (AC)
*** [[Chastota]]
* Oʻzaro bogʻlanuvchi kontakt tizimi:
** Havo liniyalari orqali
** Uchinchi rels orqali
** Toʻrtinchi rels orqali
** Yer ostidan oʻtkaziladigan.

Elektrlashtirish tizimini tanlash yuk va yoʻlovchi tashish uchun olingan daromadga nisbatan energiya taʼminoti, texnik xizmat koʻrsatish va kapital taʼmirlashga ketgan sarf harajatlarning qiymatiga nisbatan baholanadi. Shahar va shaharlararo hududlarda harakatlanuvchi temiryoʻl liniyalari uchun turli tizimlar qoʻllanadi yaʼni baʼzi [[Elektrovoz|elektrovozlar]] ishlashda moslashuvchanlikni taʼminlash uchun turli taʼminot kuchlanishlariga oʻtishi mumkin.

=== Standartlashtirilgan kuchlanishlar ===
Dunyo boʻylab temir yoʻllarni elektrlashtirish tizimlari uchun ishlatiladigan oʻz oʻrnida koʻplab boshqa kuchlanish tizimlari ham mavjud boʻlib bular temir yoʻl elektrlashtirish tizimlari ham standart kuchlanish, ham nostandart kuchlanish tizimlarini oʻ ichiga qamrab olgan.

Standartlashtirilgan kuchlanishlar uchun ruxsat etilgan kuchlanish diapazoni BS (xalqaro standart) standartlarida koʻrsatilganidek{{Nbsp}}EN{{Nbsp}}50163&lt;ref&gt;EN 50163: ''Railway applications. Supply voltages of traction systems'' (2007)&lt;/ref&gt; va IEC{{Nbsp}}60850&lt;ref&gt;IEC 60850: ''Railway applications – Supply voltages of traction systems'', 3rd edition (2007)&lt;/ref&gt;. Bunda tokni qabul qiluvchi poyezdlar soni va ularning elektr podstansiyadan uzoqligi hisobga olinadi.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Elektrlashtirish tizimi
! colspan=&quot;5&quot; | Kuchlanishi
|-
! style=&quot;width:16%;&quot; | Min. doimiy boʻlmagan
! style=&quot;width:16%;&quot; | Min. doimiy
! style=&quot;width:16%;&quot; | Nominal
! style=&quot;width:16%;&quot; | Maks. doimiy
! style=&quot;width:16%;&quot; | Maks. doimiy boʻlmagan
|-
| 600{{Nbsp}}V [[Oʻzgarmas tok|DC]]
| 400{{Nbsp}}V
| 400{{Nbsp}}V
| 600{{Nbsp}}V
| 720{{Nbsp}}V
| 800{{Nbsp}}V
|-
| 750{{Nbsp}}V DC
| 500{{Nbsp}}V
| 500{{Nbsp}}V
| 750{{Nbsp}}V
| 900{{Nbsp}}V
| 1000{{Nbsp}}V
|-
| 1500{{Nbsp}}V DC
| 1000{{Nbsp}}V
| 1000{{Nbsp}}V
| 1500{{Nbsp}}V
| 1800{{Nbsp}}V
| 1950{{Nbsp}}V
|-
| 3{{Nbsp}}kV AC
| 2{{Nbsp}}kV
| 2{{Nbsp}}kV
| 3{{Nbsp}}kV
| 3.6{{Nbsp}}kV
| 3.9{{Nbsp}}kV
|-
| 25 kV AC
| 11{{Nbsp}}kV
| 12{{Nbsp}}kV
| 15{{Nbsp}}kV
| 17.25{{Nbsp}}kV
| 18{{Nbsp}}kV
|}

== Toʻgʻridan-toʻgʻri elektr oqimi ==
[[Fayl:LGV_Cruzilles_Mépillat_10.jpg|thumb| Fransiyadagi LGV tipdagi elektropoyezr va yo‘l profili.]]
[[Fayl:4,03_Hauts_de_St-Aubin_Citadis_n°1016_(tram_Angers)_par_Cramos.JPG|right|thumb| Fransiyaning Anje shahridagi Anje tramvay yoʻli va boshqa koʻplab zamonaviy tramvay tizimlari bilan umumiy boʻlgan havo liniyalari {{Nobr|750{{nbsp}}V{{nbsp}}DC}} (oʻzgarmas tok kuchlanishi) dan foydalanadi.]]

=== Uchinchi rels ===
[[Fayl:A_metro_station_in_Bucharest,_showing_it_uses_a_'third_rail'.jpg|thumb| Ruminiya, [[Buxarest metropoliteni|Buxarest metrosida]] pastki kontaktli uchinchi rels elektrlashtirish tizimi.]]
Aksariyat elektrlashtirish tizimlarida elektr simlaridan foydalaniladi, ammo uchinchi rels 1500 Voltgacha boʻlgan elektr simlaridan farq qilgan holda elektr relslaridan foydalaniladi. AC (oʻzgaruvchan tok kuchlanishi)dan foydalanish metropoliten elektr tizimida odatda mumkin emas, chunki uchinchi relsning AC-oʻgaruvchan tok kuchlanishi [[poʻlat]] relsda bor yoʻgʻi 0.3 millimetr kvadrat yuzada juda katta elektr kontakti taʼsiri ostida boʻladi. Bu taʼsir birlik uzunlikdagi qarshilikni doimiy oqimdan foydalanish bilan solishtirganda qabul qilib boʻlmaydigan darajada yuqori hisoblanadi&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt;. Uchinchi rels havo orqali uzatiladigan elektr simlariga qaraganda ixchamroq va kichikroq diametrli boʻlib, uchinchi kontakt relsidan tunnellarda foydalanish mumkin va bu jihat oʻz oʻrnida metro tizimlari uchun juda ham muhim omil hisoblanadi.

=== Toʻrtinchi rels ===
[[Fayl:EalingCommon3.jpg|thumb| [[London metropoliteni|London metrosi]]&lt;nowiki/&gt;ni elektrlashtirish uchun harakatlanuvchi relslar orasidagi uchinchi va toʻrtinchi relslardan foydalanadi.]]

==== Metropoliten aravacha ramasi ====
[[Fayl:Bogie-metro-Meteor-p1010692.jpg|thumb| MP 89 [[Parij metropoliteni|Parij Métro]]. Metropoliten aravacha ramasi.]]

== Oʻzgaruvchan tok ==
Temir yoʻllarni elektrlashtirishda elektr tarmoqlari bir qancha sabablarga koʻra DC (oʻzgarmas tok kuchlanishi) dan farqli oʻlaroq AC (oʻzgaruvchan tok kuchlanishi) dan foydalanadilar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=MIT School of Engineering {{!}} &quot; Whatʼs the difference between AC and DC? |url=https://engineering.mit.edu/engage/ask-an-engineer/whats-the-difference-between-ac-and-dc/ |qaralgan sana=2022-11-09 |ish=Mit Engineering |til=en-US}}&lt;/ref&gt;. Yuqori kuchlanishni lokomotiv elektrodvigateliga oʻzgaruvchan tokni talab qiluvchi [[Transformator|transformatorlardan]] foydalaniladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Alternating current – Energy Education |url=https://energyeducation.ca/encyclopedia/Alternating_current |qaralgan sana=2022-11-09 |ish=energyeducation.ca}}&lt;/ref&gt;. Elektr tok kuchlanishi qanchalik baland boʻlsa, bir xil quvvat potensiali uchun oqim shunchalik past boʻladi (chunki quvvat oqim kuchlanishiga toʻgʻri proporsional) va quvvatni yoʻqotish elektr toki oqimning kvadratiga toʻgʻri proportsionaldir. Pastroq elektr oqimi chiziqli yoʻqotilishni kamaytiradi, shuning uchun yuqori quvvatni yetkazib berishga imkon beradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=What is Alternating Current (AC)? {{!}} Basic AC Theory {{!}} Electronics Textbook |url=https://www.allaboutcircuits.com/textbook/alternating-current/chpt-1/what-is-alternating-current-ac/ |qaralgan sana=2022-11-09 |ish=www.allaboutcircuits.com |til=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Past chastotali oʻzgaruvchan tok ===
[[Fayl:ÖBB_Vectron_1293_015_-_Bhf_Rattenberg_-_Tirol_-_AT.jpg|thumb| Avstriyadagi ÖBB poyezdi{{Nbsp}}15 kV kuchlanish, 16,7{{Nbsp}}Hz chastotali AC (oʻzgaruvchan tok kuchlanishi)havo liniyalaridan foydalanadi.]]

=== Standart chastotali oʻzgaruvchan tok ===
[[Fayl:Onderdel_spoorwegnet.gif|thumb|350x350px| Sxema 2×25kV kuchlanishli quvvat manbai:1. Taʼminot transformatori (markaziy transformator).2. Quvvatlantirish manbai.3. Elektr energiya trosi yaʼni elektr taʼrmogʻi.4. Yurish relsi (ishchi rels).5. Elektr manbai tarmogʻi . 6. Pantograf.7. Lokomotiv transformatori.8. Elektr energiya trosi yaʼni elektr taʼrmogʻi.9. Avtotransformator.10. Yurish relsi (ishchi rels).]]

=== Uch fazali oʻzgaruvchan tok ===
XIX – XX asrda temir yoʻllarni elektrlashtirish tizimlari elektr taʼminotida lokomotivlarni loyihalashda bir fazali emas, balki uch fazali elektr kuchlanishi energiyasidan foydalangan. Ushbu tizimlar manbaida doimiy tarmoq chastotasi va uchta quvvat kabelidan yoki qisqartirilgan chastotadan foydalanishi mumkin boʻlgan, bu esa qaytish fazali liniyasining qoʻshimcha havodagi elektr energiya simi emas, balki uchinchi rels boʻlishiga imkon bergan.

=== Elektr va dizel ===
[[Fayl:Thomas_Robert_Way00.jpg|thumb| 1910 yildagi afishada Lots Road elektr stantsiyasi . [[London metropoliteni|London metrosi]] tomonidan foydalaniladigan ushbu xususiy elektr stantsiyasi London poezdlari va tramvaylarini asosiy elektr tarmogʻidan mustaqil elektr taʼminoti bilan taʼminladi.]]

==== Kamchiliklari ====
[[Fayl:Berwick-upon-Tweed_MMB_14_Royal_Border_Bridge.jpg|thumb| [[Angliya|Angliyadagi]] Qirollik chegara koʻprigi, himoyalangan yodgorlik . Eski tuzilmalarga elektr kabellarini qoʻshish elektrlashtirish loyihalari uchun qimmat boʻlishi mumkin.]]
[[Fayl:DTTX_724681_20050529_IL_Rochelle.jpg|thumb| Havodagi elektr energiyasi troslaridan foydalanadigan koʻplab elektrlashtirish tizimlarida ikki qavatli yuk vagonlarinig standartlarga ruxsat berolmaganligi tufayli bunday holatda foydalanishga ruxsat etilmaydi. ]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* {{Commons category-inline|Electrically-powered rail transport}}

[[Turkum:Temir yoʻl transporti]]</text>
      <sha1>2xqgh8fuj2ytyqpcdjwc3qtxk02rh3y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim/qumloq</title>
    <ns>2</ns>
    <id>978156</id>
    <revision>
      <id>6272907</id>
      <parentid>6272039</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <origin>6272907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32742" sha1="32mby4j30z8s39bljo6655j3bse9rxe" xml:space="preserve">'''Hong Kong xalqaro aeroporti''' {{airport codes|HKG|VHHH}} — Gʻarbiy [[Hong Kong]]ning Chek Lap Kok orolida joylashgan xalqaro aeroport. Oʻzidan oldingi aeroport — Kai Tak aeroportidan farqlash uchun baʼzida Chek Lap Kok aeroporti ham deb ataladi.

1998-yilda ochilgan Hong Kong xalqaro aeroporti dunyoning eng gavjum kargo darvozasi va yoʻlovchilar oqimi boʻyicha eng yiriklaridan biridir&lt;ref name=&quot;About Hong Kong Airport&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hongkongairport.com/eng/business/about-the-airport/welcome.html |title=About Hong Kong Airport |access-date=13 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160317102600/http://www.hongkongairport.com/eng/business/about-the-airport/welcome.html |archive-date=17 March 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The top 10 busiest airports in the world by cargo handled |url=https://www.internationalairportreview.com/article/107921/top-10-busiest-airports-world-cargo/ |access-date=23 December 2024 |website=International Airport Review}}&lt;/ref&gt;. Qurilgan paytida aeroportning yoʻlovchi terminali dunyoning eng yirik yoʻlovchi terminali boʻlgan va hozirda ham eng yiriklaridan biri hisoblanadi.

Aeroportni Hong Kong aeroporti maʼmuriyati boshqaradi&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://terms.naver.com/entry.nhn?docId=1201472&amp;categoryId=32188 |script-title=ko:홍콩국제공항 |access-date=28 March 2018 |language=ko}}&lt;/ref&gt; va har biri {{convert|3.8|km|mi|adj=off}} uzunlikda boʻlgan uchta faol uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega. 24/7 ishlaydi. Cathay Pacific, Greater Bay Airlines, Hong Kong Airlines, [[HK Express]] va Air Hong Kong uchun asosiy hab vazifasini bajaradi. Oneworld alyansining hablaridan biri hamda UPS Airlinesning Osiyo-Tinch okeani mintaqasidagi hablaridan biridir&lt;ref name=&quot;pressroom.ups.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pressroom.ups.com/Fact+Sheets/UPS+Air+Operations+Facts |title=UPS Air Operations Facts - UPS Pressroom |access-date=10 May 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512180724/http://www.pressroom.ups.com/Fact+Sheets/UPS+Air+Operations+Facts |archive-date=12 May 2015}}&lt;/ref&gt;. [[Air China]] va [[China Eastern Airlines]] aviakompaniyalari uchun ikkilamchi havo tuguni hisoblanadi. Ethiopian Airlines, [[United Airlines]] va [[Emirates]] Hong Kongdan oraliq toʻxtash punkti sifatida foydalanadi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bright |first=Craig |date=14 November 2017 |title=Ethiopian Airlines is shaking up its Asia-Pacific routings |url=https://www.businesstraveller.com/business-travel/2017/11/14/ethiopian-airlines-shaking-asia-pacific-routings/}}&lt;/ref&gt;.

2026-yil mart holatiga koʻra, Hong Kong xalqaro aeroporti Xitoyning [[Bir makon bir yoʻl tashabbusi]]da qatnashayotgan 42 ta mamlakatdagi 80 yoʻnalish bilan, dunyo boʻylab toʻgʻridan-toʻgʻri 220 yoʻnalish bilan bogʻlangan&lt;ref name=hkia&gt;{{cite web |title=记者Vlog丨香港国际机场二号客运大楼正式启用 |date=7 June 2026 |url=https://news.qq.com/rain/a/20260607A03EFS00 |access-date=7 June 2026}}&lt;/ref&gt;.

2024-yil boshida 60 000 atrofida kishini ish bilan taʼminlagan&lt;ref&gt;{{cite web |website=South China Morning Post |publisher=South China Morning Post Publishers Limited |title=Hong Kong on track to restore passenger traffic to pre-pandemic levels by end of year, senior Airport Authority official says |author-first1=Laura |author-last1=Westbrook |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/hong-kong-economy/article/3250019/hong-kong-track-restore-passenger-traffic-pre-pandemic-levels-end-year-senior-airport-authority |date=27 January 2024 |access-date=8 August 2024 |quote=The airport has 60,000 staff, 18,000 fewer than the 78,000 employed before the Covid-19 pandemic.}}&lt;/ref&gt; Hong Kong xalqaro aeroporti mamlakat iqtisodiyotiga muhim hissa qoʻshadi. Hong Kongning aviasayohat sanoatining 2018-yildagi iqtisodiy hissasi 33 mlrd [[AQSh dollari]]ga baholangan va bu mamlakat [[YIM]]ning 10,2% qismini tashkil qilgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=The importance of air transport to Hong Kong (SAR), China |url=https://www.iata.org/en/iata-repository/publications/economic-reports/hong-kong--value-of-aviation |website=The International Air Transport Association |access-date=22 August 2024 |archive-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822045009/https://www.iata.org/en/iata-repository/publications/economic-reports/hong-kong--value-of-aviation |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 100 dan ortiq aviakompaniya dunyoning 180 shahriga aeroportdan parvozlarni amalga oshiradi. 2024-yilda aeroport 49,9 mln xalqaro yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan va xalqaro yoʻlovchilar oqimi boʻyicha dunyodagi 9-eng gavjum aeroportga aylangan&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-04-14 |title=The busiest airports in the world defy global uncertainty and hold top rankings {{!}} ACI World |url=https://aci.aero/2025/04/14/the-busiest-airports-in-the-world-defy-global-uncertainty-and-hold-top-rankings/ |access-date=2026-01-23 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;. 2010-yilda Memfis xalqaro aeroportini ortda qoldirib, yuk tashish hajmi boʻyicha dunyoning eng yirik aeroportiga aylangan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessweek.com/news/2011-01-26/cathay-pacific-hong-kong-airport-become-biggest-for-freight.html |title=Cathay Pacific, Hong Kong Airport Become Biggest for Freight |work=Bloomberg BusinessWeek |date=26 January 2011 |access-date=7 May 2011 |first=Neil |last=Denslow |archive-url=https://web.archive.org/web/20110417033044/http://www.businessweek.com/news/2011-01-26/cathay-pacific-hong-kong-airport-become-biggest-for-freight.html |archive-date=17 April 2011}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Chori Mirzayev ==
{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| ismi                      = Chori Mirzayev
| asl ismi                  = Chori Sadibaqosovich Mirzayev
| tasvir                    = 
| uzunlik                   = 280px
| izoh                      = 
| tartib                    = 
| lavozim                   = [[Turonbank]] ATB Boshqaruvi raisi
| bayroq                    = Flag of Uzbekistan.svg
| bayroq2                   = Emblem of Uzbekistan.svg
| ismi ostida               = 
| boshlanish davri          = 2016-yil 23-sentyabrdan
| tugash davri              = hozirgacha
| prezident                 = [[Shavkat Mirziyoyev]]
| bosh vazir                = [[Abdulla Aripov]]
| vorisi                    = 
| oʻtmishdoshi              = 
|tartib_2 = 1
| lavozimi_2                = Oʻzbekiston fransuz boksi savat assotsiatsiyasi prezidenti
| boshlanish davri_2        = [[2020-yil]] [[27-aprel]]dan
| tugash davri_2            = hozirgacha
| prezident_2               = [[Shavkat Mirziyoyev]]
| bosh vazir_2            = [[Abdulla Aripov]]
| oʻtmishdoshi_2              = ''lavozim taʼsis etilgan''
| vorisi_2                    = 
| tugʻilgan paytidagi ismi  = Chori Sadibaqosovich Mirzayev
| tugʻilgan sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1971|5|23}}
| tugʻilgan joyi = {{TavalludJoyi|Sariosiyo tumani}}, [[Surxondaryo viloyati]], [[OʻzSSR]]
| fuqaroligi = {{UZB}}
| millati = [[oʻzbek]]
| partiya =
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| qarindoshlari =
| istiqomat joyi = [[Toshkent]]&lt;br /&gt;[[Oʻzbekiston]]
| dini =
| taʼlim = [[Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti]] &lt;small&gt; (bakalavr) &lt;/small&gt; &lt;br&gt; [[Saitama universiteti]] &lt;small&gt; (magistr) &lt;/small&gt;
| alma_mater =
| kasbi =
| mashhur ishlari =
| qoʻmitalar =
| portfolio =
| ilmiy unvoni =
| unvoni =
| maʼlumoti = oliy
| mukofotlari = {{Sodiq xizmatlari uchun medali}}
| imzosi =
| sayt =
}}
'''Chori Sadibaqosovich Mirzayev''' (1971-yil 23-may, [[Sariosiyo tumani]], [[Surxondaryo viloyati]], [[OʻzSSR]]) — oʻzbekistonlik iqtisodchi, bankir. 2016-yil 23-sentyabrdan „[[Turonbank]]“ ATB Boshqaruvi raisi&lt;ref name=&quot;turonbank.uz&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Mirzayev Chori Sadibaqosovich Boshqaruv Raisi |url=https://turonbank.uz/uz/about/management/38509/ |website=turonbank.uz |publisher=[[Turonbank]] |accessdate=2026-yil 1-may}}&lt;/ref&gt;.

== Hayoti ==
Chori Mirzayev 1971-yil 23-mayda [[Surxondaryo viloyati]]ning [[Sariosiyo tumani]]da tugʻilgan. 1995-yil [[Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti]]ni xalqaro iqtisodiy munosabatlar yoʻnalishida bakalvr bosqichini, 2002-yil [[Yaponiya]]ning [[Saitama universiteti]]ni davlat siyosati va boshqaruvi yoʻnalishida magistratura bosqichini tamomlagan&lt;ref name=&quot;turonbank.uz&quot; /&gt;.

== Mehnat faoliyati ==
Chori Mirzayev 1995-yildan beri bank tizimida faoliyat yuritib keladi. 2016-yil 23-sentyabrda „[[Turonbank]]“ ATB Boshqaruv raisi etib tayinlangan[2].

2020-yil 27-aprel kuni Chori Mirzayev yangidan tashkil etilgan Oʻzbekiston fransuz boksi savat assotsiatsiyasi prezidenti etib saylangan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=O‘zbekistonda yangi sport tashkiloti - Fransuz boksi “Savat” Assotsiatsiyasi tashkil etildi |url=https://kun.uz/01595967#! |accessdate=2026-yil 1-may |agency=Web Expert MChJ |publisher=[[kun.uz]] |date=2020-yil 27-aprel}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, 50 foiz ulush bilan ushbu assotsiatsiyasining ta'sischisi ham hisoblanadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=O'ZBEKISTON FRANSUZ BOKSI SAVAT ASSOTSIATSIYASI |url=https://ihamkor.uz/oz/subject/44e1224a9a7063112172132d8faa0561?n=O%27ZBEKISTON+FRANSUZ+BOKSI+SAVAT+ASSOTSIATSIYASI&amp;section=gi&amp;u=1566753724 |website=ihamkor.uz |accessdate=2026-yil 1-may}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=O'ZBEKISTON FRANSUZ BOKSI SAVAT ASSOTSIATSIYASI |url=https://orginfo.uz/ru/organization/dd878a99be19/ |website=orginfo.uz |accessdate=2026-yil 1-may}}&lt;/ref&gt;.

== Mukofotlari ==
* 2021-yil [[Sodiq xizmatlari uchun medali]] bilan mukofotlangan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining o‘ttiz yilligi munosabati bilan davlat xizmatchilari hamda ishlab chiqarish va ijtimoiy-iqtisodiy sohalar xodimlaridan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida |url=https://kknews.uz/oz/cs_docs_laws/o-nagrazhdenii-v-svyazi-s-tridcatiletiem-nezavisimosti-respubliki-uzbekistan-gruppy-gosudarstvennyh-sluzhashhih-i-rabotnikov-proizvodstvennoj-i-socialno-ekonomicheskoj-sfer |accessdate=2026-yil 1-may |agency=[[Qoraqolpog'iston xabar agentligi|Qoraqalpogʻiston axborot agentligi]] |date=2021-yil 26-avgust}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Oʻzbekistonlik bankirlar]]

Ҷonibeki Murod
{{Musiqachi bilgiqutisi}}
'''Jonibek Murodov''' ({{lang-tg|Муродов Ҷонибек Ҷӯрабекович}}; 1986-yil 29-may, [[Xoʻjand|Leninobod]], [[Tojikiston SSR]]) – tojikistonlik [[Ashulachi|qoʻshiqchi]], [[musiqachi]], produser va [[Pedagogika|pedagog]]. [[Tojikiston]]ning eng mashhur xonandalaridan biri.

2017-yildan boshlab „JONIBEK“ taxallusi bilan [[Ukraina]]da musiqiy faoliyatini davom ettirdi. Uning repertuarida [[Tojik tili|tojik]], [[Ukrain tili|ukrain]] va [[Rus tili|rus tillaridagi]] qoʻshiqlar mavjud{{manba kerak}}. Mashhur tojik xonandasi [[Joʻrabek Murodov]]ning oʻgʻli.

== Tarjimai holi ==
Jonibek Murodov [[1986]] [[29-may]]da [[Tojikiston SSR]]ning [[Xoʻjand|Leninobod]] shahrida tugʻilgan&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Tojikistonlik qo‘shiqchi Jonibek Murodov bilan Google+ da suhbatlashing |url=https://www.bbc.com/uzbek/lotin/2016/02/160203_latin_video_google_hangout_jmurodov |accessdate=4-dekabr 2025-yil |agency=[[BBC]] |publisher=[[BBC Oʻzbek]] |date=2016-yil 3-fevral}}&lt;/ref&gt;. Jonibek [[SSSR xalq artisti]] [[Joʻrabek Murodov]]ning oʻgʻli. 2003-yilda [[Xoʻjand]] shahridagi oʻrta maktabni tamomlagan va Xoʻjanddagi Zamonaviy Tojikiston-Rossiya gumanitar universitetining arab tilshunosligi yoʻnalishi talabasi boʻlgan.

== Musiqiy martaba ==
Jonibeki Murod ijodiy faoliyatini 1995-yilda boshlagan va 2005-yilgacha Xoʻjanddagi „Bolo“ guruhining yakkaxon ijrochisi boʻlgan. 2006-2007-yillarda „Vazir“ guruhi bilan chiqish qilgan, 2007-yildan beri yakkaxon xonanda sifatida ijod qiladi&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;.

Tojikistonlik yetakchi xonandalar: Nigina Omonqulova, Shabnam Surayo, Farzona Hurshed, Mehrnigori Rustam, Damirbek Olimov, Jonibeki Murod („Zamonaviy kelin“ qoʻshigʻi bilan) bilan birgalikda YouTubeʼdagi „Tamoshow Music Awards – 2017“ mukofotini qoʻlga kiritdi. Tojik musiqasining ushbu nufuzli mukofoti uchun 9 nominatsiya boʻyicha 45 nafar daʼvogar bellashdi.&lt;ref&gt;[https://www.ozodi.org/a/28363939.html Barandagoni ҷoizai imsolai Tamoshow]&lt;/ref&gt;

== Mukofotlar va yutuqlar ==

* 2005, 2006, 2007-yillarda „Yil qoʻshigʻi“ mukofoti.
* Yil yulduzi mukofoti 2008
* Tamoshow musiqa mukofoti – 2017

== Boʻydoqlar ==
{{Div col}}* ''Xlus'', 2010-yil
* ''Kahanag chalavek uchun qoʻshiq''
* ''Men yoʻlga qadam qoʻyaman''
* ''Zabariy''
* '' Hazon Res''
* ''Jonimning ogʻrigʻi tirjaydi''
* ''Meni toshboʻron qildim''
* Zikry Alahamdan ''Dilbar'', Madzina, Sítara, 2010-yil
* '' Yuraksiz''
* ''Alohu taolo'' z Shabnam Suraya
* ''Mahinabonu''
* Shabnam Surayadan ''Yuqorida'' marta
* ''Ab sirtsy''
* ''Men p’yany''
* Shabnam Suray va Xolidam Kaenamdan ''Sabza oʻ zv'' marta
* Shabnam Surayadan ''Ajoyib tikish'' marta
* ''Kel, priyatsel''
* ''gullar uyi''
* Shabnam Surayadan ''Xindzi'' vaqtlari
* ''Dona, Dona''
* ''Sanamo'' razam z Shabnam Suraya
* ''Dajjli shaharlar''
* '' Siz tiriksiz''
* ''Xudo sodiqdir''
* ''Sizning soatingiz''
* ''Zulayho'' Joʻrabekam Murodavim bilan
* ''Ní i, ni i'' Jurabek Murodavymdan
* ''Xazanrez'' Joʻrabekam Murodavym bilan{{Div col end}}

== Albomlar ==

* Xudoga shukur
* salomat boʻling
* yuragim haqida
* Men qariman, yoshman

== Bilim ==
Jonibekning qoʻshiqlaridan biri tojikistonlik xonanda Maniza Davlatova tomonidan yozilgan.

== Eslatmalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.jonibekmusic.com// Jonibek Murodov arxivining rasmiy veb-sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100512032700/http://jonibekmusic.com/ |date=2010-05-12 }} Boygon shudaast 2010-yil may chap.
{{DEFAULTSORT:Murod, Jonibeki}}

== Madad Invest Bank ==
{{Bank
| nomi     = Madad Invest Bank
| asl nomi    = 
| tasvir     = 
| tasvir2     = 
| tasvir nomi    = 
|shiori     =
| turi     = [[Aksiyadorlik jamiyati|AJ]]
| litsenziya    = №82 [[2016-yil]] [[22-oktabr]]
| omonatlarni sugʻurtalash= 
| birja listingi   = MIBK
| faoliyati    = 
| asos solingan yil  = {{start date and age|2016}}
| yopilgan yil =
| avvalgi nomi =
| joylashuvi = {{UZB}} [[Fargʻona viloyati]] [[Fargʻona|Fargʻona shahri]] Mustaqillik koʻchasi, 312-uy, 150100
| raxbar(lari) = Otabek Ashiraliyev &lt;br /&gt; (Boshqaruv raisi)
| nizom jamgʻarmasi =
| shaxsiy kapitali =
| aktivlari =
| sof foyda = 35,0 mlrd soʻm (2023-yil 1-yanvar)&lt;ref name=&quot;Moliyaviy koʻrsatkichlar&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Ўзбекистон банклари 2022 йилда қарийб 10 трлн. сўм соф фойда олди |url=https://bankers.uz/news/1013 |accessdate=7-iyun 2023-yil |agency=Bankers.uz}}&lt;/ref&gt;
| xodimlar soni =
| qaram =
| boshqaruvchi jamiyati =
| shoʻba tashkilotlari =
| auditor =
| sayt = https://madadinvestbank.uz/
| vikiombor =
}}
'''&quot;Madad Invest Bank&quot; ATB''' – aksiyadorlik-tijorat banki boʻlib, [[Oʻzbekiston]]dagi bosh ofisi Toshkent shahrida joylashmagan 3 ta [[tijorat banki|tijorat banklaridan]] biri. Bank Oʻzbekiston [[Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki|Markaziy banki]] tomonidan [[2016-yil]] [[22-oktabr|22-oktabrda]] berilgan 82-sonli litsenziya asosida faoliyat yuritadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=&quot;Madad Invest Bank&quot; aksiyadorlik tijorat banki|url=https://cbu.uz/uz/credit-organizations/banks/head-offices/ao/madadinvestbank/|website=cbu.uz |publisher=Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. 2023-yil 1-yanvar holatiga koʻra, sof foyda miqdori boʻyicha Oʻzbekistonning oʻrtamiyona banklaridan (22-oʻrinda) hisoblanadi&lt;ref name=&quot;Moliyaviy koʻrsatkichlar&quot;/&gt;.

== Tarixi ==

Madad Invest Bank 2016-yilda [[Fargʻona]] shahrida tashkil etilgan.

2016-yil 22-oktabr – Oʼzbekiston Respublikasi Markaziy bankining 82-sonli bank faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyasi berildi

2016-yil 23-noyabr – Fuqarolarning banklardagi omonatlarini kafolatlash fondiga aʼzo boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Fond reestri|url=https://fgd.uz/uz/category/Fund+register+|website=fgd.uz |publisher=Fuqarolarning banklardagi omonatlarini kafolatlash fondi |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;

2017-yil 31-mart – bank oʻzining milliy valyutadagi birinchi bank kartasini muomalaga chiqardi.

2017-yil 6-iyul – bank Amaliyot boshqarmasi ish boshladi va mijozlarga xizmat koʻrsatishni boshladi

2017-yil – bank aksiyalari „Toshkent“ RFBda listingga qoʻyildi.

2020-yil 2-dekabr – bankning yuridik mijozlariga moʻljallangan „Madad Invest Business“ mobil ilovasi taqdim etildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Madad Invest Business|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=uz.startsoft.madad&amp;hl=uz&amp;gl=US|website=play.google.com |publisher=Google Play |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. Ilova 2023-yil 13-iyul holatida [[Google Play|Google Playda]] 1000 martadan ortiq yuklab olingan.

== Bank infratuzilmalari geografiyasi ==
Madad invest bankning xizmat koʻrsatish geografiyasi, asosan, Fargʻona viloyati bilan cheklanadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Filliallar va minibanklar|url=https://madadinvestbank.uz/page/fillialy-i-mini-banki|website=madadinvestbank.uz |publisher=Madad Invest Bank |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. Bankning viloyat markazida Amaliyot boshqarmasi (MFO:01142), Quvasoy shahri, Beshariq hamda Buvayda (Yuksalish mini-banki) tumanlarida mini-banklari faoliyat koʻrsatmoqda.

Yana bir mini-banki Toshkent shahri Mirzo-Ulugʻbek tumanida joylashgan.

== Korporativ boshqaruvi ==
Madad Invest Bank „Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida“gi Qonunning yangi tahriri 32-moddasiga binoan &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING QONUNI Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida |url=https://lex.uz/docs/-4581969#-4582035 |website=lex.uz |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt; 3 pogʻonali boshqaruv organi tomonidan boshqariladi:

* Aksiyadorlar umumiy yigʻilishi;
* Bank Kuzatuv kengashi;
* Bank Boshqaruvi.

Aksiyadorlar umumiy yigʻilishi bank boshqaruvining oliy organi boʻlib, bankning oddiy aksiyalariga egalik qiluvchi aksiyadorlarining maʼlum muddatda yigʻilib, vakolati doirasida bank uchun qarorlar qabul qiladi.

Bank Kuzatuv kengashi bank faoliyatiga umumiy rahbarlik qiladi. Bank Boshqaruvining faoliyatini tekshiradi, hisobotlarini qabul qiladi.

Bank Boshqaruvi bankning ijro organi hisoblanib, kundalik faoliyatdagi barcha joriy faoliyatga javob beradi. Madad Invest Bank Boshqaruvi 3 kishidan iborat&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Bank Boshqaruvi tarkibi |url=https://madadinvestbank.uz/page/composition-of-the-executive-body |website=madadinvestbank.uz |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;:

* Ashiraliyev Otabek Yuldashaliyevich – Boshqaruv raisi (2021-yil 2-dekabrdan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Мадад Инвест банкка янги Бошқарув раиси тайинланди |url=https://bankers.uz/news/315 |accessdate=13-iyun 2023-yil |publisher=Bankers.uz}}&lt;/ref&gt;);
* Muydinov Nuriddinbek Sharobidinovich – Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotlar departamenti direktori;
* Fozilov Boxodir Kamoldjon oʻgʻli – Bank kartalari va masofaviy toʻlovlar bilan ishlash departamenti direktori;

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

{{bank-stub

{{Oʻzbekiston banklari


----------------------------------
== Manbalar ==
{{manbalar}}
* https://www.kun.uz/news/2024/07/17/yangi-toshkent-hududiga-otayotgan-mahallalar-soni-malum-qilindi
* https://kun.uz/67428006#!
* https://www.gazeta.uz/oz/2020/06/22/new-life/
* https://yangihayottumani.uz/leadership/about-authority?child=about-leader-1&amp;page=1
* https://lex.uz/docs/-5352500?query=Yangihayot%20tumani&amp;exact=1#sr-1
* https://daryo.uz/2020/09/11/ozbekiston-senati-yangihayot-va-davlatobod-tumanlarini-tashkil-etish-haqidagi-qarorlarni-tasdiqladi
* https://daryo.uz/2020/08/05/sergelidagi-yangi-hayot-kichik-tumani-maydoni-poytaxt-va-toshkent-viloyatidagi-6-tuman-hududi-hisobiga-kengayadi/
* https://kun.uz/news/2016/04/29/toshkent-shahridagi-100dan-ortiq-mahalla-qayta-nomlandi
* https://lex.uz/ru/docs/-3071888
* https://lex.uz/ru/docs/-5686149 – Yunusobod tumani Gʻayratiy va Registon mahallalari

----------------------------------------------------
Qarshi – Kerki yoʻnalishidagi Talimarjon sardobasi haqida baʼzi mulohazalar

Yuzyilliklar osha insoniyat oʻzi uchun suv inshootlarni qurib kelganligi tarixdan bizga malum. Bunga asosiy sabab ular doimo suvga boʻlgan ehtiyojdir. Jamiyki axeologik, arxetektura va boshqa madaniy meros obyektlarining suv yaqinlarida joylashganligi ham buni tasdiqlaydi. Bulardan tashqari shunday obyektlar borki, ichimlik suviga boʻlgan ehtiyojlarni qondirish uchun maxsus yaratilgan. Bu obidalarga sardobalar kiradi. Ular keng sahrolardan oʻtgan yoʻl yoqalarida va uzoq masofalar oraligʻida bunyod etilgan.

Sardoba soʻzi tarixiy hujjatlar va adabiyotlarda „yer osti salqinlik qozoni“ maʼnosida keltirilgan boʻlib, koʻpincha „grotto“, „muz uyi“, „yertoʻla“, „quduqxona“ maʼnosini ham anglatadi1. Boshqa bir manbada sardoba soʻzi „suv ustidagi tom“ tushunchasini beradi2. Odatda sardobalar karvonsaroylar va rabotlarga olib boradigan yoʻl boʻylarida qurilgan. Bir-biridan bir kunlik masofada (25 – 30 km) joylashgan bu sardobalar 20-yuzyillikning 30-yillarida M. Y. Masson, tomonidan tadqiq etilgan. Karvon savdosi rivojlanishi natijasida yarim yerosti suv havzalari-sardobalarga ehtiyoj ortib borgan3.

Talimarjon etimologiyasi
Talimarjon Qarshi vohasining Amudaryodan Kerki kechuvida, Turkmaniston bilan chegara hududida joylashgan. Geografik jihatdan Talimarjon pasttekisligi – Sandiqli qum tepaliklari deganda, Nishon yoʻl patrul xizmati postidan boshlanib, qoʻshni Turkmanistonning Tallimarjon xoʻjaligigacha boʻlgan hududlarni qamrab olgan bepoyon (katta) sahro tushunilgan.

Shu oʻrinda Talimarjon etimologiyasiga ham toʻxtalsak. Talimarjon – tal (arabcha) – tepalik, doʻnglik, pastlik togʻ, tuproq va qum uyumi kabi maʼnolarni anglatadi. Turonda, shu jumladan, tall atamasi bilan tol daraxti nomi chalkashib ketgan4. Talimarjon soʻzining oʻzagidagi tal – tepalik, marjon – munchoqlar shodasi. Bunday kelib chiqib, Talimarjon „marjon tepalik“, „tepaliklar shodasi“ degan xulosaga kelish mumkin. Shu bilan birga Talimarjon soʻzining kelib chiqishi haqida bir qancha rivoyatlar ham mavjud. Bir rivoyatga koʻra, „Talimarjon“ soʻzi, „toli marjon“, yaʼni majnuntollar shodasi deyiladi. Tarixda bu yerlarda suv boʻlmagan. Bir paytlar Buxorodan Eron, Turkiyaga boradigan karvon yoʻli shu yerdan oʻtgan. Talimarjon yerdan Qarshigacha shu sahro ichida ot, tuya bilan 2 kunlik yoʻl, Amudaryogacha ham shuncha masofa. Shuning uchun Talimarjon quyiroqda, yaʼni Amudaryo tomonda qor-yomgʻir, doʻl-jala suvlarini bir joyga toʻplab sardoba qurganlar. Sardoba atrofiga kimdir qator qilib majnuntol qalamchalarini ekkan boʻlib, u uzoqdan yam-yashil marjon shodasiga oʻxshab koʻringan. Shuning uchun karvon qatnashchilari orasida bu yer: -&quot;majnuntollar shodasi&quot; yoki „tolli marjon“- deb atalib ketgan deyishadi5.

Qadimiy sardobalarni qurilish tarixi 9 – 10-yuzyilliklarga borib taqaladi. Tarixiy maʼlumotlarga qaraganda, Movarounnahrda 44 ta sardoba mavjud boʻlib, ulardan 29 ta Qarshi choʻlida, 3 ta Mirzachoʻlda, 1 ta Karmana yaqinidagi Choʻli Malikda tashkil qilingan. M. Y. Masson ham 7 ta sardoba haqida muhim maʼlumotlarni keltirib oʻtgan6. Samarqanddan boshlanib to Amudaryo kechuvlariga qarab boruvchi yoʻllar tizimida Janubiy Sugʻd, (Qashqadaryo viloyati) hududi orqali oʻtgan. Janubiy Sugʻd asosiy suv manbai Qashqadaryo havzasidagi Kesh, Nakshipa (Yerqoʻrgʻon), Naxshab kabi yirik shaharlar vohaning ichki va tashqi iqtisodiy aloqalarida muhim oʻrin tutgan7. Samarqanddan quyi Qashqadaryo vohasi orqali Amudaryoning oʻrta oqimidagi kechuvlarga olib chiquvchi yoʻllar Sugʻdning mintaqaviy ahamiyatga ega karvon yoʻllaridan biri boʻlgan8.

Soʻngi oʻrta yuzyilliklarda Qarshidan Amudaryo kechuvlari – Kerki va Kelifga ketuvchi yoʻllardan samarali foydalanilganligi bois, bu yoʻllarning iqtisodiy va harbiy-strategik ahamiyatini yaxshi anglagan Abdullaxon II (1583 – 1598) Qarshi va Amudaryo oraligʻidagi choʻlda koʻplab sardobalar qurdirgan. Ular Qarshi – Kerki va Qarshi – Kelif savdo yoʻlining yoʻnalishini aniqlashtirishda katta oʻrin tutgan.

Qarshi sardobasi
Qarshi-Kerki yoʻnalishidagi dastlabki sardoba Qarshi shahrining Registon maydonida joylashgan. Sardoba gumbazining tashqi diametri 14 m, balandligi esa 7 m.ni tashkil etadi3. Qarshi sardobasi shahar aholisini toza ichimlik suvi bilan yil boʻyi taʼminlagan. Bu sardobaning yana bir xususiyati shundaki, u yomgʻir va qor suvlaridan emas, Fayzaobod arigʻining suvidan toʻldirilgan6.

Eski Nishon
Qarshi – Kerki yoʻnalishdagi yirik bekat Eski Nishon hududidagi rabot va sardobadan iborat boʻlgan. Eski Nishonda Abdullaxon II tomonidan sardoba va rabot qurilgan boʻlib, vengeriyalik sayyoh A. Vamberi 19-yuzyillikning 60-yillarida bu yerdan oʻtganda, tunning yarimini sardoba xarobalarida orasida oʻtkazganini va ular Abdullaxon davridan bera mavjudligini taʼkidlab oʻtgan9. Professor Oʻ. Mavlonovning maʼlumotlariga koʻra, 20–yuzyillikning 60-yillarida sardoba butunlay buzib tashlangan, uning xarobalari Eski Nishon qishlogʻidan 3-4 km janubi-sharqda joylashgan8.

Sangir Suvloq
Bu yoʻnalishdagi keyingi manzil, Talimarjon sardobasidir. Biz bu haqda keyinroq toʻxtalib oʻtamiz. Qarshi – Kerki yoʻnalishidagi eng yirik inshoot boʻlgan Sangir Suvloq sardobasi boʻlib, Turkmanistoning Lebap viloyati Tallimarjon xoʻjaligida10, Talimarjon sardobasidan taxminan 25-26 km janubi-gʻarbda, joylashgan. Bu sardobani oʻz koʻzi bilan koʻrgan A.Vamberi quyidagilarni aytib oʻtadi: „Tushdan ancha oldin Sangir Suvloq sardobasiga yetib keldik“. Shuningdek, suvni topishga shubha qilgani va keyin suvni topib, eshaklarga zaxira suv yuklaganlarini aytib oʻtadi. &quot;Sardobaning gumbazi baland, yoshi ikki yuz yildan ortiq boʻlishiga qaramay mutlaqo buzilmagan holda saqlanib qolgan sardoba bahor oyida tepasiga qadar toʻldiriladi. Hozirda uning chuqurligi bor-yoʻgʻi 3 futni tashkil qiladi. Uning atrofida oʻzbeklarning qoʻngʻirot va nayman urugʻlariga tegishli 200 ga yaqin oʻtovlari joy olgan. Sardobaning eni 12 m, chuqurligi esa 5,5 m tashkil qilgan. Sangir Suvloq sardobasida Qarshidan keluvchi yoʻl ikkiga ajraladi va biri Kerkiga, ikkinchisi Kelif kechuviga olib borgan3.

Talimarjon sardobasi
Talimarjon suv omborining shimoli-sharqiy qismida joylashgan Talimarjon sardobasi, suv omborning suv sathi pasayganda kuzatish mumkin. Boshqa paytlarda esa suv ostiga koʻmilib qoladi. Sardoba ayrim sabablarga koʻra haligachacha toʻliq oʻrganilmagan. Ammo arxeolog M. Y. Masson Talimarjon sardobasiga oid maʼlumotlar adabiyotlarda uchramasligi shuningdek, sardoba suvi tez-tez qurib qolishi haqida qisqacha toʻxtalib oʻtgan3. Hozirgi Talimarjon shaharchasidan taxminan 10-12 km shimoli-sharqda, Talimarjon suv omborning havzasida oʻrta yuzyilliklar davri sardobasining gumbazi vayron qilingan, poydevori saqlangan yodgorlik mavjud ekanligi maʼlum boʻldi. Ushbu sardoba yarim vayrona holda atrofida oʻrta yuzyilliklarga doir pishiq gʻisht boʻlaklari, aniq yer yuzasida koʻrinib turibdi. Bu esa aniqlangan sardoba atrofida oʻziga xos relef koʻrinishiga ega boʻlgan. Har bir sochilib yotgan gʻishtlar alohida kichik doʻngliklarni hosil qilgan. Bularning hammasi yarim xaroba holatida saqlanib qolgan. Sardoba esa bu qoldiqlardan nisbatan pastlikda, chuqur nuqtada joylashgan. Sardoba va uning atrofida saqlangan arxeologik qoldiqlar (gʻishtlar) orasida oʻrta yuzyilliklarga oid sopollar ham uchraydi.

Tarhi
Sardoba gumbazining hovuzga tutashgan qismi bir tekisda boʻlib, Sardobaning hovuz qismi yaxshi saqlangan, ichida loyqa suv hosil qilgan qurigan loyqa saqlangan. Hovuzning ichki diametri 12 m, tashqi diametri 15 m, devorning qalinligi diametr boʻylab 1,1 m dan 1,4 metrgacha tashkil etadi. Hovuzning saqlangan chuqurligi 2,35-2,55 metrni tashkil etadi. Sardoba 24x24x5-6 sm, 25x25x5-6 sm oʻlchamdagi pishiq gʻishtdan qurilgan.

Sardoba atrofida saqlangan boshqa arxeologik qoldiqlar ham koʻzga tashlanadi. Bular yuqorida taʼkidlaganimizdek bir-biriga yaqin oʻrta yuzyilliklar davri pishiq gʻishtlarining sochilib yotgan kichik doʻngliklaridan iborat qoldiqlar. Bu kichik doʻngliklar sardoba atrofida joylashgan. Topilmalar asosiy qismini suv idishlarining tutqichlari, tag va boʻgʻiz qismlari yoki uning qorin qismi boʻlaklari, bundan tashqari sirlangan, sirlanmagan sopol boʻlaklari va gulxanda kuygan sopol buyumlarning siniqlari ham uchraydi. Kuygan sopollarni qozon parchalari deb taxmin qilish mumkin. Shuningdek, oʻrta yuzyilliklarga oid shisha idishlarining boʻlaklari ham topildi. Suv idishlarining tutqichlari turli xil oʻlchamda, loyi pishirilgan qizgʻish pishiq loydan tayyorlangan. Koʻrinishidan xumdonda pishirilgan. Suv idishlarining qorin qismi boʻlaklari ham turli xil qalinliklardan iborat. Keyingi topilmalar sirasiga xoʻjalik va oshxona buyumlari kiradi. Bular turli xil oshxona idishlarining qoldiqlari boʻlib, ularning sirtiga taroqsimon naqshlar bilan birga bosma uslub bilan oʻsimliksimon naqsh tushirilgan. Ularning sirtiga och sariq angob berilgan. Ularning ichida koʻproq bosma uslubda naqsh berilgan nozik sopol boʻlaklari koʻp uchraydi. Bir holatda kichkina idishning lab qismiga toʻlqinsimon shaklda naqsh berilgan. Shuningdek topilmalar ichida sirlangan sopollar boʻlaklari ham oʻrganildi. Bular asosan sopol idishlarining devor boʻlaklari boʻlib, dagʻal sirlangan boʻlib, toʻq yashil, toʻq koʻk va koʻk ranglardan tashkil topgan. Bir holatda sopol boʻlagining ikki tomoni ham yorqin oq sir berilgan sopol boʻlagini ham uchratdik. Yana bir sopol boʻlagining tashqi tomoni yashil rangda sirlangan, ichkari qismida esa toʻq sariq rang berilgan. Qoramtir rangli toshdan yasalgan idishning lab qismi ham uchraydi. Uning lab va qorin qismi tutashgan qismida maxsus qilingan tishik chiqarilgan. Boshqa topilmalar ichida chaqmoqtoshning boʻlagi ham uchraydi. Chaqmoqtosh ikki tomoni maxsus ishlov berilgan. Topilmalarning tasnifi 12 va 14 – 15-yuzyilliklarga oid. Topilmalar sardoba joylashgan hudud atrofidan koʻtarma material sifatida olindi. Bosma naqshlar tushirilgan sopollar XII yuzyillikga oid, bu esa Talimarjon sardobasining shu davrga oidligini dalili sifatida keltirishimiz mumkin. „Google map“ dan olingan kosmik suratlar tahlil qilinganda qadimda sardobani suv bilan taminlab turgan kanal yoki ariqning uzanini ham koʻrish mumkin. Talimarjon sardobasining qurilish tarhiga toʻxtalsak, sardobaga kirish qismi Raboti Malik sardobasiga oʻxshash. Sardobaning atrofida uchraydigan alohida turgan kichkina doʻngliklar, ustida turgan sochilib yotgan gʻisht boʻlaklari karvonsaroy va boshqa xizmat koʻrsatuvchi inshootlarning qoldiqlari deb taxmin qilish mumkin. Karvonsaroy 36x17x6-7 sm oʻlchamdagi pishiq gʻishtlardan qurilgan. Odatda sardobalar qurilgan joylarda karvonsaroylar ham qurilgan. Oʻzbekiston hududining tarixiy shaharlari va xususan bu oʻlka orqali oʻtgan Buyuk ipak yoʻlini karvonsaroylarsiz tasavvur qilish qiyin.

Ilmiy adabiyotlar tahlili shuni koʻrsatadiki bizga maʼlum boʻlgan Talimarjon suv ombori havzasidagi arxeologik qoldiqlar muqaddam tadqiqotchilar tomonidan oʻrganilmagan. Bu yodgorlik oʻzining tadqiqotchisini kutib turibdi albatta. Sardoba Qarshi-Kerki savdo yoʻlidagi muhim ahamiyatga ega yodgorliklari sirasiga kiradi.

Adabiyotlar
1. Uralov A. S. K voprosu o tipologii sardobi // Obщestvennie nauki v Uzbekistane. № 11-12. 1996. S. 82 110 s.

2. Duxovniy V. A., Yup L. G. de Shutter. Voda v Tsentralnoy Azii. Proshloe, nastoyaщee i buduщee. Almati. Qazaq universitetі, 2018. 468 s.

3. M.Ye. Masson Problema izucheniya sistern-sardoba Tashkent. 1935. S 31-34.

4. Qorayev S. Toponimika Toshkent. 2006. 218 b.

5. Fayzullayev M., Primov U. Talimarjon afsonasi. Qarshi. 2019. 180 b.

6. Ravshanov P. Qarshi tarixi-T., 2006. 508 b.

7. Suleymanov R. X. Drevniy Naxshab Problemq sivilizatsii uzbekistana VII v. Do n.e. – VII v. n. e. Samarkand – Tashkent 2000. S 74-75.

8. Mavlonov Oʻ.M. Markaziy Osiyoning kadimgi yoʻllari: shakllanishi va rivojlanish bosqichlari. Monografiya. -T.: Akademiya, 2008. 193-bet.

9. Vamberi A. Puteshestvie po Sredney Azii. – SPb., 1865. s. 107.

10. Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi https://medeniyet.gov.tm/tk/sigle-news/931

------------------------------------------

== Tiklanish va taraqqiyot jamgʻarmasi ==</text>
      <sha1>32mby4j30z8s39bljo6655j3bse9rxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konsta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>979463</id>
    <revision>
      <id>6272764</id>
      <parentid>6116601</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T19:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dengizsea</username>
        <id>255413</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Xatoni tuzatdim</comment>
      <origin>6272764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11396" sha1="1fcpnqwv5vnsd7gwttsnip79lmh45a3" xml:space="preserve">{{Infobox musiqachi
| Ismi                     = 
| Asl ismi                 = Sharif Abdullayev
| Foto                     = Konsta.jpg
| Eni                      = 370px
| Izoh                     = Konsta
| Tugʻilgan paytidagi ismi = Abdullayev Sharifjon Shokir o‘g‘li
| Tavalludi sanasi         = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1992|09|09}}
| Tavalludi joyi           = [[Guliston]], {{TavalludJoyi|Sirdaryo}}
| Fuqaroligi               = {{UZB}}
| Faoliyat yillari         = [[2009-yil]]dan hozirga qadar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://muzfm.tv/12298-konsta-biografija.html|sarlavha=KONSTA - БИОГРАФИЯ|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221225102333/https://muzfm.tv/12298-konsta-biografija.html|arxivsana=2022-12-25|sana=09.10.2020|qaralgan sana=25.12.2022}}&lt;/ref&gt;.
| Kasblari                 = [[Qoʻshiqnavis]], [[musiqachi]]
| [[Janr]]                     = [[pop musiqa|pop]], [[rep]]
| [[Sayt]]                     = [https://konsta.uz/ konsta.uz]
| faoliyat yillari         = 
}}

'''Konsta''' (asl ismi: ''Abdullayev Sharifjon Shokir oʻgʻli;'' 1992-[[yil]] 9-sentyabr, [[Sirdaryo]], [[Oʻzbekiston]]) – oʻzbekistonlik [[reper]]. Jamiyatdagi aksariyat muammolarga bag'ishlangan ótkir satirik musiqalari bilan omma orasida tanilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://hordiq.uz/2022/07/22/reper-konsta-raperman-desang-you-you-qilasanmi-deyishadi-shou-biznes-estrada-70-80-musiqasi-repdagi-5-ta-trek-chalik-manoli-bula-olmaydi/|sarlavha=Репер Конста: Рэперман десанг, «You-you» қиласанми дейишади. Шоу- бизнес, эстрада 70-80% мусиқаси репдаги 5 та «трек»чалик маъноли бўла олмайди! (+Катта интервью)|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221224210004/https://hordiq.uz/2022/07/22/reper-konsta-raperman-desang-you-you-qilasanmi-deyishadi-shou-biznes-estrada-70-80-musiqasi-repdagi-5-ta-trek-chalik-manoli-bula-olmaydi/|arxivsana=2022-12-24|sana=22.07.2022|qaralgan sana=25.12.2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://daryo.uz/2023/01/10/ozbek-rep-evolyutsiyasi-vakillari-konsta-timur-alixonov-va-boshqa-reperlar-ijodini-qanday-boshlagan|sarlavha=O‘zbek rep evolyutsiyasi vakillari: Konsta, Timur Alixonov va boshqa reperlar ijodini qanday boshlagan?}}&lt;/ref&gt;.

== Hayoti ==
1992-yil 9-sentyabrda [[Guliston]] shahrida tugʻilgan. Kollejni tugatgach, oilasi bilan birga maʼlum vaqt [[Guliston]] shahridagi bozorda ishlab yurgan. Abdullayev 2012-yili [[Rossiya]]ga mehnat muhojiri sifatida ketgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://shoubiz.uz/intervyu/konsta-reper-minor-bilan-munosabatlari-andajligini-ajtdi-video/|sarlavha=Конста рэпер Минор билан муносабатлари қандайлигини айтди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221224211150/https://shoubiz.uz/intervyu/konsta-reper-minor-bilan-munosabatlari-andajligini-ajtdi-video/|arxivsana=2022-12-24|sana=24.1.2022|qaralgan sana=25.12.2022}}&lt;/ref&gt;.

== Ijodi ==
Abdullayev ilk bor 2011-yildan boshlab qoʻshiq yozishni boshlagan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://kun.uz/news/2022/11/01/ijodlari-kserokopiya-emas-subektivda-reper-stendaper-va-muallim-bilan-suhbat|sarlavha=Ижодлари ксерокопия эмас|arxivurl=|arxivsana=|sana=01.11.2022|qaralgan sana=27.12.2022}}&lt;/ref&gt;. [[Moskva|Moskvada]] ishlab yurgan vaqtlarda Sentr, Guf va Ptaha kabi reperlarga qarashli studiyada ishlovchi xorazmlik yigit orqali oʻz qoʻshiqlarini yozdirgan&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

2012—2013-yillarda „Koʻchalar guvoh“ qoʻshigʻi orqali oʻz shahrida tanilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://hordiq.uz/2022/02/02/kuchalar-guvoh-konstani-tanitgan-tarona/?lang=lat|sarlavha=«Koʻchalar guvoh» – Konstani tanitgan tarona|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230326122956/https://hordiq.uz/2022/02/02/kuchalar-guvoh-konstani-tanitgan-tarona/?lang=lat|arxivsana=2023-03-26|qaralgan sana=26.03.2023}}&lt;/ref&gt;. „&lt;nowiki/&gt;[[Gulim]]&lt;nowiki/&gt;“ taronasi ortidan ancha mashhurlikka erishgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://oyina.uz/uz/article/1259|sarlavha=Estrada oʻrnini repga boʻshatib beryaptimi? Maishiy mavzulardan uzoq, ijtimoiylashib borayotgan oʻzbek repining bugungi qiyofasi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230403091119/https://oyina.uz/uz/article/1259|arxivsana=2023-04-03|qaralgan sana=26.03.2023}}&lt;/ref&gt;. Bloger Timur Alixonov bilan birga kuylagan „Boy“ treki esa ijodida keskin burilish yasagan. „Ertasi yoʻq“, „Oʻzbegim“, „Utopiya“, „Chumoli“, „Odamlar ucha olar“, „Biz yoʻq joyda“, „&lt;nowiki/&gt;[[Odamlar nima deydi]]&lt;nowiki/&gt;“ kabi jamiyatdagi muammolarga qaratilgan qoʻshiqlar kuylagan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 2022-yil 31-mart kuni Zarafshon konsert zalida birinchi konsertini bergan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.afisha.uz/ru/concerts/2022/03/25/konsta|sarlavha=Концерт Konsta|arxivurl=|arxivsana=|sana=29.03.2022|qaralgan sana=29.12.2022}}&lt;/ref&gt;.
Ijodida asosan oʻzbek mehnat muhojirining hayoti va muammolariga eʼtibor qaratib keladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://oyina.uz/uz/article/1292|sarlavha=Odamlar hech qachon o‘lmaydigandek yashaydilar – Konsta qanday kitoblarni tavsiya qiladi|arxivurl=|arxivsana=|sana=26.12.2022|qaralgan sana=29.12.2022}}&lt;/ref&gt;.

2023-yil 18-aprel kuni Konsta ijrosidagi „Oʻzbekistonlik“ filmi uchun kuylangan saundtrek klipi [[YouTube]] platformasiga joylangan. Klip bir kun ichida 100 000 marta tomosha qilingan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Konsta ijrosidagi &amp;ldquo;O&amp;lsquo;zbekistonlik&amp;rdquo; saundtreki bir kunda qariyb 100 ming marta ko&amp;lsquo;rildi |url=https://daryo.uz/2023/04/19/konsta-ijrosidagi-ozbekistonlik-saundtreki-bir-kunda-100-ming-marta-korildi |website=Daryo.uz |access-date=2023-09-30 |language=uz-latn |first=Daryo |last=uz}}&lt;/ref&gt;. Konsta tomonidan kuylangan „&lt;nowiki/&gt;[[Havo (qoʻshiq)|Havo]]&lt;nowiki/&gt;“ nomli qoʻshiq hamda klipda [[Toshkent|Toshkent shahri]] ob-havosining buzilishi, shuningdek, ekologik inqiroz bilan bogʻliq jarayonlar ochib berilgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Конста экологик муаммоларга бағишланган “Ҳаво” номли қўшиқ ва клипини тақдим этди (видео) |url=https://daryo.uz/k/2023/06/26/konsta-ekologik-muammolarga-bagishlangan-havo-nomli-qoshiq-va-klipini-taqdim-etdi-video |website=Daryo.uz |access-date=2023-09-30 |language=uz |first=Daryo |last=uz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Конста «Ҳаво» номли қўшиғига клип |url=https://bugun.uz/2023/07/05/konsta-ekologik-muammolarga-ba-ishlangan-avo-nomli-shi-va-klipini-ta-dim-etdi/ |website=Bugun.uz |date=2023-07-05 |access-date=2023-09-30 |language=ru-RU |arxivsana=2023-07-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727142037/https://bugun.uz/2023/07/05/konsta-ekologik-muammolarga-ba-ishlangan-avo-nomli-shi-va-klipini-ta-dim-etdi/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KRuz.uz {{!}}Rәsmiy kanal |url=https://t.me/kruzuz/31634 |website=Telegram |access-date=2023-09-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=«Не могу вдохнуть полной грудью»: Konsta выпустил клип о качестве воздуха в Ташкенте - Срочные новости Узбекистана: Repost.uz |url=https://repost.uz/life/chelovek-zadixaetsya |website=Repost |access-date=2023-09-30 |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=«Не могу вдохнуть полной грудью». Konsta выпустил клип о качестве воздуха в Ташкенте |url=https://www.gazeta.uz/ru/2023/06/25/havo/ |website=Газета.uz |date=2023-06-25 |access-date=2023-09-30 |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Konsta ekologik muammolarga bag‘ishlangan “Havo” nomli qo‘shiq va klipini taqdim etdi – ShouBiz — Юлдузлар билан ёнма-ён! |url=https://shoubiz.uz/yulduzlar/konsta-ekologik-muammolarga-bagishlangan-havo-nomli-qoshiq-va-klipini-taqdim-etdi/ |website=shoubiz.uz |access-date=2023-09-30 |arxivsana=2023-07-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230718133533/https://shoubiz.uz/yulduzlar/konsta-ekologik-muammolarga-bagishlangan-havo-nomli-qoshiq-va-klipini-taqdim-etdi/ }}&lt;/ref&gt;. Konsta 2023-yil 9-sentyabr kuni „Kulrang“ albomidagi „Jonga tegdi“ qoʻshigʻiga olinga klipini eʼlon qildi. Bu qoʻshigʻi orqali Konsta bir xil qolipga tushib qolgan televideniye va sanʼat haqida kuylagan&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-11 |title=Konsta televideniye sanoati haqida “Jonga tegdi” klipini e’lon qildi — Toshkent Afishasi |url=https://www.afisha.uz/uz/media/2023/09/11/konsta |access-date=2023-10-13 |website=www.afisha.uz |language=uz-Latn}}&lt;/ref&gt;.

== Albomlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Nomi
!Chiqarilgan yili
!Albomda joy olgan qoʻshiqlar
|-
|''Alximik''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://music.apple.com/uz/album/alhimik/1528951632|sarlavha=Alhimik. Konsta|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221229080820/https://music.apple.com/uz/album/alhimik/1528951632|arxivsana=2022-12-29|qaralgan sana=26.03.2023}}&lt;/ref&gt;
|[[2020|''2020-yil'']]
|
# ''Santa''
# ''Chekish oʻldiradi (Abbose bilan duet)''
# ''Umr oʻtar ''
# ''Jinnixona''
# ''Uchaman''
# ''Moʻjizalar''
# ''Qayiq (SherAmigo bilan duet)''
# ''Layli (Dilnoz bilan duet)''
# ''Izladim''
|-
|''Biz yoʻq joyda''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://music.apple.com/uz/album/biz-yoq-joyda/1600070571|sarlavha=Biz yoʻq joyda. Konsta|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230508144442/https://music.apple.com/uz/album/biz-yoq-joyda/1600070571|arxivsana=2023-05-08|qaralgan sana=26.03.2023}}&lt;/ref&gt;
|[[2021|''2021-yil'']]
|
# ''Utopiya''
# ''Biz yoʻq joyda''
# ''Dushman''
# ''Orzularing qani''
# ''Odamlar ucha olar''
# ''Asragin''
# ''Oʻzinga ishon''
# ''Million''
# ''Hamma narsam''
|-
|''Inson''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://music.apple.com/uz/album/inson/1659644933|sarlavha=Inson. Konsta|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221229080823/https://music.apple.com/uz/album/inson/1659644933|arxivsana=2022-12-29|qaralgan sana=26.03.2023}}&lt;/ref&gt;
|[[2022|''2022-yil'']]
|
# ''Oson''
# ''Nafs''
# ''Odamman''
# ''Osmondagi oyim''
# ''Bitta soʻz''
# ''Just be inson''
# ''Odam boʻlish''
# ''Odamcha''
|-
|[https://youtube.com/playlist?list=PLfFbb6n4yK_vC3zxpimrfcTCGoMnS0Qkh&amp;si=zED2tTXrF_Prkljp Kulrang]
|[https://youtube.com/playlist?list=PLfFbb6n4yK_vC3zxpimrfcTCGoMnS0Qkh&amp;si=zED2tTXrF_Prkljp 2025-yil]
|
# Kulrang
# Oʻtkinchi
# Sengacha
# Sevgini izlang
# Diplom
# Gulistonim
# Havotir olmang
# No shukur
# Samoga qaragin
# Saxiy
# Xaloyiq
# Oq
# Qora
# Mayli de
# Jonga tegdi
|-
|''[https://music.apple.com/uz/album/qiymat/1831730506 Qiymat]''
|''[[2025|2025-yil]]''
|
# ''Qop-qora''
# ''Gap senda''
# ''Dunyo''
# ''Nikoh''
# ''Xoʻja koʻrsinga''
# ''Qorincha''
# ''Ismim Sharif'' 
# ''Xit''
# ''Lekin''
# ''Halovat (Boriy bilan duet)''
# ''Hech kim yoʻq''
# ''Zolim (Boriy bilan duet)''
# ''Oilaviy raqs''
# ''Qizim''
# ''Uy (Alinur bilan duet)''
# ''Vazifa''
# ''Orzu qilaman''
|}

== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}

== Havolalar ==
{{Vikiiqtibos}}
* [https://konsta.uz/ Rasmiy sayt]
* [https://open.spotify.com/artist/5mpGJkS7oU3kb0XzS3d6Fd Konsta Spotify saytida]

[[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak qoʻshiqchilar]]
[[Turkum:9-sentyabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1992-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Guliston shahrida tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha qoʻshiqchilar]]</text>
      <sha1>1fcpnqwv5vnsd7gwttsnip79lmh45a3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272765</id>
      <parentid>6272764</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T19:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dengizsea</username>
        <id>255413</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Hayoti */ Xatoni tuzatdim</comment>
      <origin>6272765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11680" sha1="056ybne58ufvpymebr520fe9rd4h6bp" xml:space="preserve">{{Infobox musiqachi
| Ismi                     = 
| Asl ismi                 = Sharif Abdullayev
| Foto                     = Konsta.jpg
| Eni                      = 370px
| Izoh                     = Konsta
| Tugʻilgan paytidagi ismi = Abdullayev Sharifjon Shokir o‘g‘li
| Tavalludi sanasi         = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1992|09|09}}
| Tavalludi joyi           = [[Guliston]], {{TavalludJoyi|Sirdaryo}}
| Fuqaroligi               = {{UZB}}
| Faoliyat yillari         = [[2009-yil]]dan hozirga qadar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://muzfm.tv/12298-konsta-biografija.html|sarlavha=KONSTA - БИОГРАФИЯ|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221225102333/https://muzfm.tv/12298-konsta-biografija.html|arxivsana=2022-12-25|sana=09.10.2020|qaralgan sana=25.12.2022}}&lt;/ref&gt;.
| Kasblari                 = [[Qoʻshiqnavis]], [[musiqachi]]
| [[Janr]]                     = [[pop musiqa|pop]], [[rep]]
| [[Sayt]]                     = [https://konsta.uz/ konsta.uz]
| faoliyat yillari         = 
}}

'''Konsta''' (asl ismi: ''Abdullayev Sharifjon Shokir oʻgʻli;'' 1992-[[yil]] 9-sentyabr, [[Sirdaryo]], [[Oʻzbekiston]]) – oʻzbekistonlik [[reper]]. Jamiyatdagi aksariyat muammolarga bag'ishlangan ótkir satirik musiqalari bilan omma orasida tanilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://hordiq.uz/2022/07/22/reper-konsta-raperman-desang-you-you-qilasanmi-deyishadi-shou-biznes-estrada-70-80-musiqasi-repdagi-5-ta-trek-chalik-manoli-bula-olmaydi/|sarlavha=Репер Конста: Рэперман десанг, «You-you» қиласанми дейишади. Шоу- бизнес, эстрада 70-80% мусиқаси репдаги 5 та «трек»чалик маъноли бўла олмайди! (+Катта интервью)|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221224210004/https://hordiq.uz/2022/07/22/reper-konsta-raperman-desang-you-you-qilasanmi-deyishadi-shou-biznes-estrada-70-80-musiqasi-repdagi-5-ta-trek-chalik-manoli-bula-olmaydi/|arxivsana=2022-12-24|sana=22.07.2022|qaralgan sana=25.12.2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://daryo.uz/2023/01/10/ozbek-rep-evolyutsiyasi-vakillari-konsta-timur-alixonov-va-boshqa-reperlar-ijodini-qanday-boshlagan|sarlavha=O‘zbek rep evolyutsiyasi vakillari: Konsta, Timur Alixonov va boshqa reperlar ijodini qanday boshlagan?}}&lt;/ref&gt;.

== Hayoti ==
Konsta 1992-yil 9-sentyabrda Sirdaryo viloyati, [[Guliston]] shahrida tug'ilib ósgan. Onasi kóp tilni biladigan, oliy ma'lumotli, oqila ayol bólgani bois repper yoshlikdan yaxshi ta'lim oladi. Uning yoshlikdagi bilimlari asosan rua tilida bólgan. Bank ishi bóyicha kollejni tugatgach, oilasi bilan birga maʼlum vaqt [[Guliston]] shahridagi bozorda ishlab yurgan. Bozor hokim buyruği bilan yopilgach Abdullayev 2012-yili onasi ortidan [[Rossiya]]ga mehnat muhojiri sifatida ketishga majbur bóladi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://shoubiz.uz/intervyu/konsta-reper-minor-bilan-munosabatlari-andajligini-ajtdi-video/|sarlavha=Конста рэпер Минор билан муносабатлари қандайлигини айтди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221224211150/https://shoubiz.uz/intervyu/konsta-reper-minor-bilan-munosabatlari-andajligini-ajtdi-video/|arxivsana=2022-12-24|sana=24.1.2022|qaralgan sana=25.12.2022}}&lt;/ref&gt;.

== Ijodi ==
Abdullayev ilk bor 2011-yildan boshlab qoʻshiq yozishni boshlagan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://kun.uz/news/2022/11/01/ijodlari-kserokopiya-emas-subektivda-reper-stendaper-va-muallim-bilan-suhbat|sarlavha=Ижодлари ксерокопия эмас|arxivurl=|arxivsana=|sana=01.11.2022|qaralgan sana=27.12.2022}}&lt;/ref&gt;. [[Moskva|Moskvada]] ishlab yurgan vaqtlarda Sentr, Guf va Ptaha kabi reperlarga qarashli studiyada ishlovchi xorazmlik yigit orqali oʻz qoʻshiqlarini yozdirgan&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

2012—2013-yillarda „Koʻchalar guvoh“ qoʻshigʻi orqali oʻz shahrida tanilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://hordiq.uz/2022/02/02/kuchalar-guvoh-konstani-tanitgan-tarona/?lang=lat|sarlavha=«Koʻchalar guvoh» – Konstani tanitgan tarona|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230326122956/https://hordiq.uz/2022/02/02/kuchalar-guvoh-konstani-tanitgan-tarona/?lang=lat|arxivsana=2023-03-26|qaralgan sana=26.03.2023}}&lt;/ref&gt;. „&lt;nowiki/&gt;[[Gulim]]&lt;nowiki/&gt;“ taronasi ortidan ancha mashhurlikka erishgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://oyina.uz/uz/article/1259|sarlavha=Estrada oʻrnini repga boʻshatib beryaptimi? Maishiy mavzulardan uzoq, ijtimoiylashib borayotgan oʻzbek repining bugungi qiyofasi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230403091119/https://oyina.uz/uz/article/1259|arxivsana=2023-04-03|qaralgan sana=26.03.2023}}&lt;/ref&gt;. Bloger Timur Alixonov bilan birga kuylagan „Boy“ treki esa ijodida keskin burilish yasagan. „Ertasi yoʻq“, „Oʻzbegim“, „Utopiya“, „Chumoli“, „Odamlar ucha olar“, „Biz yoʻq joyda“, „&lt;nowiki/&gt;[[Odamlar nima deydi]]&lt;nowiki/&gt;“ kabi jamiyatdagi muammolarga qaratilgan qoʻshiqlar kuylagan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 2022-yil 31-mart kuni Zarafshon konsert zalida birinchi konsertini bergan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.afisha.uz/ru/concerts/2022/03/25/konsta|sarlavha=Концерт Konsta|arxivurl=|arxivsana=|sana=29.03.2022|qaralgan sana=29.12.2022}}&lt;/ref&gt;.
Ijodida asosan oʻzbek mehnat muhojirining hayoti va muammolariga eʼtibor qaratib keladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://oyina.uz/uz/article/1292|sarlavha=Odamlar hech qachon o‘lmaydigandek yashaydilar – Konsta qanday kitoblarni tavsiya qiladi|arxivurl=|arxivsana=|sana=26.12.2022|qaralgan sana=29.12.2022}}&lt;/ref&gt;.

2023-yil 18-aprel kuni Konsta ijrosidagi „Oʻzbekistonlik“ filmi uchun kuylangan saundtrek klipi [[YouTube]] platformasiga joylangan. Klip bir kun ichida 100 000 marta tomosha qilingan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Konsta ijrosidagi &amp;ldquo;O&amp;lsquo;zbekistonlik&amp;rdquo; saundtreki bir kunda qariyb 100 ming marta ko&amp;lsquo;rildi |url=https://daryo.uz/2023/04/19/konsta-ijrosidagi-ozbekistonlik-saundtreki-bir-kunda-100-ming-marta-korildi |website=Daryo.uz |access-date=2023-09-30 |language=uz-latn |first=Daryo |last=uz}}&lt;/ref&gt;. Konsta tomonidan kuylangan „&lt;nowiki/&gt;[[Havo (qoʻshiq)|Havo]]&lt;nowiki/&gt;“ nomli qoʻshiq hamda klipda [[Toshkent|Toshkent shahri]] ob-havosining buzilishi, shuningdek, ekologik inqiroz bilan bogʻliq jarayonlar ochib berilgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Конста экологик муаммоларга бағишланган “Ҳаво” номли қўшиқ ва клипини тақдим этди (видео) |url=https://daryo.uz/k/2023/06/26/konsta-ekologik-muammolarga-bagishlangan-havo-nomli-qoshiq-va-klipini-taqdim-etdi-video |website=Daryo.uz |access-date=2023-09-30 |language=uz |first=Daryo |last=uz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Конста «Ҳаво» номли қўшиғига клип |url=https://bugun.uz/2023/07/05/konsta-ekologik-muammolarga-ba-ishlangan-avo-nomli-shi-va-klipini-ta-dim-etdi/ |website=Bugun.uz |date=2023-07-05 |access-date=2023-09-30 |language=ru-RU |arxivsana=2023-07-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727142037/https://bugun.uz/2023/07/05/konsta-ekologik-muammolarga-ba-ishlangan-avo-nomli-shi-va-klipini-ta-dim-etdi/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KRuz.uz {{!}}Rәsmiy kanal |url=https://t.me/kruzuz/31634 |website=Telegram |access-date=2023-09-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=«Не могу вдохнуть полной грудью»: Konsta выпустил клип о качестве воздуха в Ташкенте - Срочные новости Узбекистана: Repost.uz |url=https://repost.uz/life/chelovek-zadixaetsya |website=Repost |access-date=2023-09-30 |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=«Не могу вдохнуть полной грудью». Konsta выпустил клип о качестве воздуха в Ташкенте |url=https://www.gazeta.uz/ru/2023/06/25/havo/ |website=Газета.uz |date=2023-06-25 |access-date=2023-09-30 |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Konsta ekologik muammolarga bag‘ishlangan “Havo” nomli qo‘shiq va klipini taqdim etdi – ShouBiz — Юлдузлар билан ёнма-ён! |url=https://shoubiz.uz/yulduzlar/konsta-ekologik-muammolarga-bagishlangan-havo-nomli-qoshiq-va-klipini-taqdim-etdi/ |website=shoubiz.uz |access-date=2023-09-30 |arxivsana=2023-07-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230718133533/https://shoubiz.uz/yulduzlar/konsta-ekologik-muammolarga-bagishlangan-havo-nomli-qoshiq-va-klipini-taqdim-etdi/ }}&lt;/ref&gt;. Konsta 2023-yil 9-sentyabr kuni „Kulrang“ albomidagi „Jonga tegdi“ qoʻshigʻiga olinga klipini eʼlon qildi. Bu qoʻshigʻi orqali Konsta bir xil qolipga tushib qolgan televideniye va sanʼat haqida kuylagan&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-11 |title=Konsta televideniye sanoati haqida “Jonga tegdi” klipini e’lon qildi — Toshkent Afishasi |url=https://www.afisha.uz/uz/media/2023/09/11/konsta |access-date=2023-10-13 |website=www.afisha.uz |language=uz-Latn}}&lt;/ref&gt;.

== Albomlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Nomi
!Chiqarilgan yili
!Albomda joy olgan qoʻshiqlar
|-
|''Alximik''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://music.apple.com/uz/album/alhimik/1528951632|sarlavha=Alhimik. Konsta|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221229080820/https://music.apple.com/uz/album/alhimik/1528951632|arxivsana=2022-12-29|qaralgan sana=26.03.2023}}&lt;/ref&gt;
|[[2020|''2020-yil'']]
|
# ''Santa''
# ''Chekish oʻldiradi (Abbose bilan duet)''
# ''Umr oʻtar ''
# ''Jinnixona''
# ''Uchaman''
# ''Moʻjizalar''
# ''Qayiq (SherAmigo bilan duet)''
# ''Layli (Dilnoz bilan duet)''
# ''Izladim''
|-
|''Biz yoʻq joyda''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://music.apple.com/uz/album/biz-yoq-joyda/1600070571|sarlavha=Biz yoʻq joyda. Konsta|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230508144442/https://music.apple.com/uz/album/biz-yoq-joyda/1600070571|arxivsana=2023-05-08|qaralgan sana=26.03.2023}}&lt;/ref&gt;
|[[2021|''2021-yil'']]
|
# ''Utopiya''
# ''Biz yoʻq joyda''
# ''Dushman''
# ''Orzularing qani''
# ''Odamlar ucha olar''
# ''Asragin''
# ''Oʻzinga ishon''
# ''Million''
# ''Hamma narsam''
|-
|''Inson''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://music.apple.com/uz/album/inson/1659644933|sarlavha=Inson. Konsta|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221229080823/https://music.apple.com/uz/album/inson/1659644933|arxivsana=2022-12-29|qaralgan sana=26.03.2023}}&lt;/ref&gt;
|[[2022|''2022-yil'']]
|
# ''Oson''
# ''Nafs''
# ''Odamman''
# ''Osmondagi oyim''
# ''Bitta soʻz''
# ''Just be inson''
# ''Odam boʻlish''
# ''Odamcha''
|-
|[https://youtube.com/playlist?list=PLfFbb6n4yK_vC3zxpimrfcTCGoMnS0Qkh&amp;si=zED2tTXrF_Prkljp Kulrang]
|[https://youtube.com/playlist?list=PLfFbb6n4yK_vC3zxpimrfcTCGoMnS0Qkh&amp;si=zED2tTXrF_Prkljp 2025-yil]
|
# Kulrang
# Oʻtkinchi
# Sengacha
# Sevgini izlang
# Diplom
# Gulistonim
# Havotir olmang
# No shukur
# Samoga qaragin
# Saxiy
# Xaloyiq
# Oq
# Qora
# Mayli de
# Jonga tegdi
|-
|''[https://music.apple.com/uz/album/qiymat/1831730506 Qiymat]''
|''[[2025|2025-yil]]''
|
# ''Qop-qora''
# ''Gap senda''
# ''Dunyo''
# ''Nikoh''
# ''Xoʻja koʻrsinga''
# ''Qorincha''
# ''Ismim Sharif'' 
# ''Xit''
# ''Lekin''
# ''Halovat (Boriy bilan duet)''
# ''Hech kim yoʻq''
# ''Zolim (Boriy bilan duet)''
# ''Oilaviy raqs''
# ''Qizim''
# ''Uy (Alinur bilan duet)''
# ''Vazifa''
# ''Orzu qilaman''
|}

== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}

== Havolalar ==
{{Vikiiqtibos}}
* [https://konsta.uz/ Rasmiy sayt]
* [https://open.spotify.com/artist/5mpGJkS7oU3kb0XzS3d6Fd Konsta Spotify saytida]

[[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak qoʻshiqchilar]]
[[Turkum:9-sentyabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1992-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Guliston shahrida tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha qoʻshiqchilar]]</text>
      <sha1>056ybne58ufvpymebr520fe9rd4h6bp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IrAero</title>
    <ns>0</ns>
    <id>982364</id>
    <revision>
      <id>6272753</id>
      <parentid>4934699</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5794" sha1="1aex53xozbp5tr6bu5h3k4ej4x6mlt4" xml:space="preserve">{{Infobox airline
|website=[http://iraero.ru/en/ iraero.ru]
|airline=IrAero&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;nowiki&gt;ИрАэро&lt;/nowiki&gt;&lt;/small&gt;
|logo=Logotype Iraero Airlines.svg
|logo_size=150px
|fleet_size=32&lt;ref name= Iraerofleet/&gt;
|destinations=60&lt;ref&gt;[http://www.iraero.ru/ru/content/karta-poletov IrAero official destinations] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170606073204/http://iraero.ru/ru/content/karta-poletov |date=2017-06-06 }} IrAero.ru, retrieved on 10 Jun 2017&lt;/ref&gt;
|IATA=IO
|ICAO=IAE
|callsign=IRAERO
|founded={{start date and age|1999}}
|headquarters=[[Irkutsk]], {{RUS}}
|hubs=[[Irkutsk xalqaro aeroporti|Irkutsk]]&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;[https://iraero.ru/about/flight-map/ iraero.ru – Flight map] retrieved 7 May 2022&lt;/ref&gt;
|secondary_hubs=&lt;div&gt;
* [[Sokol aeroporti|Magadan]]&lt;ref name=&quot;map&quot;/&gt;
* [[Domodedovo xalqaro aeroporti|Moskva-Domodedovo]]&lt;ref name=&quot;map&quot;/&gt;
* [[Yakutsk aeroporti|Yakutsk]]&lt;ref name=&quot;map&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;
}}

'''IrAero''' – [[Rossiya|Rossiyaning]] [[Irkutsk]] shahrida joylashgan aviakompaniya. Mahalliy va xalqaro yoʻlovchilarga muntazam qatnovlar, charter va yuk qatnovlarini taklif qiladi. Asosiy bazasi Irkutsk aeroportida joylashgan.

== Tarixi ==
Aviakompaniya 1999-yilda [[Rossiya|Rossiyaning]] [[Irkutsk]] shahrida tashkil etilgan.

IrAero Turkiya, [[Ozarbayjon]], [[Armaniston]], [[Oʻzbekiston]], Xitoy, Vietnam, Manilaga xalqaro reyslarni amalga oshiradi (2024). Kompaniya qandaydir tarzda oʻz parvozlari uchun Visa va MasterCard tizimlari orqali toʻlovlar qabul qiladi. Bu toʻgʻridan-toʻgʻri Rossiya korruptsiya maʼmurchiligiga qarshi iqtisodiy sanksiyalar tamoyiliga ziddir&lt;ref&gt;[https://iraero.ru/en/search/reservation/#/]&lt;/ref&gt;.

== Parvoz manzillari ==
{{Asosiy|IrAero parvoz yoʻnalishlari roʻyxati}}
IrAero Rossiyaning yirik shaharlari va kichikroq shaharchalariga hamda qoʻshni mamlakatlardagi bir nechta yoʻnalishlarga parvozlarni amalga oshiradi.

== Aviaparki ==
[[Fayl:Bombardier_CRJ-200ER,_IrAero_JP7343182.jpg|thumb| IrAero Bombardier CRJ200LR samolyoti]]
[[Fayl:IrAero,_RA-89075,_Sukhoi_Superjet_100-95LR_(42688173020).jpg|thumb| IrAero [[Sukhoi Superjet 100]] samolyoti]]

=== Joriy holati ===
2022-yil iyul holatiga koʻra, IrAero floti quyidagi samolyotlardan iborat&lt;ref name=&quot;planespottersfleet&quot;&gt;[https://m.planespotters.net/airline/IrAero planespotters.net] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220313062332/https://m.planespotters.net/airline/IrAero |date=2022-03-13 }}, retrieved 2 July 2022&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iraerofleet&quot;&gt;[http://www.iraero.ru/ru/airline-flot Airline fleet of IrAero (official)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170922145428/http://www.iraero.ru/ru/airline-flot |date=2017-09-22 }} Iraero.ru, retrieved 7 May 2022&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;text-align:center;margin:auto;&quot;
|+IrAero floti
! rowspan=&quot;2&quot; | Samolyot
! rowspan=&quot;2&quot; | Miqdori
! rowspan=&quot;2&quot; | Buyurtmalar
! colspan=&quot;3&quot; | Yoʻlovchilar
! rowspan=&quot;2&quot; | Eslatmalar
|-
! &lt;abbr title=&quot;Business&quot;&gt;C&lt;/abbr&gt;
! &lt;abbr title=&quot;Economy&quot;&gt;Y&lt;/abbr&gt;
! Jami
|-
| Airbus A319-100
| 1
| &amp;#x2014;
| &amp;#x2014;
| 156
| 156
|
|-
| Antonov An-24
| rowspan=&quot;2&quot; | 19
| rowspan=&quot;2&quot; | &amp;#x2014;
| rowspan=&quot;2&quot; | &amp;#x2014;
| rowspan=&quot;2&quot; | 48
| rowspan=&quot;2&quot; | 48
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
| Antonov An-26
|-
| Bombardier CRJ200LR
| 1
| &amp;#x2014;
| &amp;#x2014;
| 50
| 50
|
|-
| Irkut MC-21-300
| &amp;#x2014;
| 10
| colspan=&quot;3&quot; | Hali yetkazib berilmagan
| Bekor qilingan buyurtma dastlab 2019-yilga rejalashtirilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.irkut.com/press-centre/news/1081/ |sarlavha=Авиакомпания &quot;Ираэро&quot; и Корпорация &quot;Иркут&quot; заключили контракт на поставку 10 самолетов МС-21 |sana=28 August 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://tass.ru/transport/4418986 |sarlavha=&quot;ИрАэро&quot; в 2019 году планирует получить 10 самолетов МС-21 |sana=17 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Sukhoi Superjet 100]]
| 11
| &amp;#x2014;
| 12
| 81
| 93
|
|-
! Jami
! 32
! 10
! colspan=&quot;4&quot; |
|}

=== Avval foydalanilgan samolyotlar ===
Ilgari IrAero floti quyidagi samolyot turlarini ham oʻz ichiga olgan&lt;ref&gt;[http://www.aerotransport.org/php/go.php?query=operator&amp;where=108596&amp;luck= aerotransport.org] retrieved 7 May 2022&lt;/ref&gt;:

* [[An-140|Antonov An-140]]
* Boeing 737-800
* [[Boeing 777|Boeing 777-200ER]]

== Baxtsiz hodisalar ==
2011-yil 8-avgustda Antonov An-24 (RA-46561) samolyotida amalga oshirilgan IrAero 103-reysi [[Chita|Chitadan]] parvoz oxirida qoʻnish vaqtida [[Blagoveshchensk]] yaqinidagi [[Ignatyevo aeroporti|Ignatyevo aeroportida]] uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketdi. Bortdagi besh nafar ekipajning uch nafari hamda 31 nafar yoʻlovchidan toʻqqiz nafari jarohat oldi, halok boʻlganlar yoʻq&lt;ref name=&quot;AH440f6546&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://avherald.com/h?article=440f6546&amp;opt=1 |sarlavha=Accident: IrAero AN24 at Blagoveshchensk on Aug 8th 2011, runway excursion |ism=Simon |muallif=Hradecky |nashriyot=The Aviation Herald |sana=8 August 2011 |qaralgan sana=10 August 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rostransnazdor&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.rostransnadzor.ru/rostrans/news/news_detail.php?ID=4524 |nashriyot=Rostransnadzor |title=&lt;nowiki&gt;Авиационное происшествие с самолетом Ан-24 в аэропорту г. Благовещенска 08.08.2011 г.&lt;/nowiki&gt;	|til=ru |sana=8 August 2011 |qaralgan sana=10 August 2011 |arxivurl=https://archive.today/20130113163721/http://www.rostransnadzor.ru/rostrans/news/news_detail.php?ID=4524 |arxivsana=13 January 2013}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}

== Havolalar ==

* {{Rasmiy sayt|www.iraero.ru}} {{In lang|ru|en}}
{{Rossiya aviakompaniyalari}}
[[Turkum:Rossiya aviakompaniyalari]]
[[Turkum:Irkutskda joylashgan kompaniyalar]]
[[Turkum:Rus brendlari]]</text>
      <sha1>1aex53xozbp5tr6bu5h3k4ej4x6mlt4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Igor Mezensev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>983590</id>
    <revision>
      <id>6272700</id>
      <parentid>3929739</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5637" sha1="sapg0ur7r6by1nvukn8trl6rlg63fex" xml:space="preserve">{{Olim bilgiqutisi
| ismi                   = Igor Volodimirovich Mezensev
| tasvir                 = 
| tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1915|09|09}}
| tavallud_joyi = [[Jitomir]], [[Rossiya imperiyasi]]
| vafot_sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1984|03|09|1915|09|09}}
| vafot_joyi = [[Kiyev]], [[Rossiya]]
| fuqaroligi = {{SSSR}}
| sohalari =
| ish_joylari =
| mukofotlari = {{Andoza:Qizil Yulduz ordeni}} {{Andoza:Vatan urushi ordeni}} {{Andoza:Mehnat Qizil Bayroq ordeni}}
| mashhur_ishlari =
| kasbi = [[Meʼmor|arxitektor]]
| taʼlimi = Milliy tasviriy sanʼat va arxitektura akademiyasi
}}
'''Igor Volodimirovich Mezensev''' ([[1915|1915-yil]] [[9-sentyabr]], [[Jitomir]] – [[1984|1984-yil]] [[9-mart]], [[Kiyev]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Мезенцев Игорь Владимирович :: Память народа |url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93842707/ |website=www.pamyat-naroda.ru |accessdate=29-oktabr 2023-yil |arxivsana=2023-10-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231031195818/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93842707/ }}&lt;/ref&gt;) – ukrainalik sovet davri meʼmori, rassomi, grafik dizayneri va oʻqituvchisi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Tauvers Gallery - Мезенцев Ігор Володимирович |url=https://tauvers-gallery.com/ua/artists/manufacturer/view/59 |website=www.tauvers-gallery.com |accessdate=29-oktabr 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. 1969-yildan beri Ukraina arxitektorlar uyushmasi aʼzosi. Arxeolog Xalinaning eri, tarixchi Vladimir va rassom Oleksiy Mezensevlarning otasi.

== Hayoti ==
Igor Volodimirovich Mezensev [[1915|1915-yil]] [[9-sentyabr]]da [[Jitomir]] shahrida (hozirgi [[Ukraina]]) tugʻilgan. [[Ikkinchi jahon urushi]]da qatnashgan. U muhandislik qoʻshinlarida xizmat qilgan&lt;ref name=&quot;ПН&quot;&gt;[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie26972181/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3DМезенцев%26first_name%3DИгорь%26middle_name%3DВладимирович%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D979deb10bc0e538b511b1486c8954282%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_polit%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Asame_doroga%26page%3D1 Пам'ять народу.]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[1946|1946-yilda]] Kiyev rassomlik institutining arxitektura fakultetini tamomlagan. U 1951-yilda Ukraina SSR Qurilish va arxitektura akademiyasining aspiranturasida (Yevgeniy Katonin, Vladimir Zabolotniy va Boris Priymak qoʻl ostida) tahsil olgan.

Igor Volodimirovich Mezensev 1967-yildan boshlab Kiyev rassomlik institutida dars bera boshladi. „Dipromisto“ Ukraina shaharsozlik institutida ishlagan. 1968—1976 yillarda bosh arxitektor, 1972—1976-yillarda direktor oʻrinbosari, 1976—1977-yillarda texnik boʻlimning bosh mutaxassisi boʻlib ishlagan. U 1984-yil 9-martda Kiyevda vafot etdi.

== Loyihalari ==
Igor Volodimirovich Mezensev quyidagi loyihalarni amalga oshirgan:

Kiev geofizika rasadxonasi (1947—1950);

Ukraina SSR xalq xoʻjaligi yutuqlari koʻrgazmasidagi bosh reja, asosiy kirish, ayvon va favvora (1951—1957);

Odessa, Truskavetsdagi kurort pansionatlarining loyihalari va qurilishi (1964—1969);

Poltavadagi Askarlar shon-sharafi yodgorlik majmuasi (1968—1971);

Kievdagi „Ulugʻ Vatan urushi tarixi milliy muzeyi“ memorial majmuasi (1973—1981);

Kiyevdagi Komsomolskiy turar-joy massividagi mikrorayon (1964—1968, hammuallif);

[[Toshkent]] shahridagi „Ukraina“ mikrorayoni (1967—1969, hammuallif);

Arxitektura va shaharsozlik boʻyicha bir qator maqolalar muallifi hisoblanadi.

U rangtasvir va grafika sohasida ishlagan (landshaftlar, natyurmortlar, portretlar chizgan).

== Mukofotlari ==
* 1-darajali (1945-yil 7-iyul) va 2-darajali (1945- yil 21-mart) Vatan urushi ordenlari, Qizil yulduz ordeni (1944-yil 16-mart);
* „Jangovar xizmatlari uchun“ (1943-yil 25 avgust), „Pragani ozod qilgani uchun“ (1945-yil 9-iyun), „Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“, „Varshavani ozod qilgani uchun“ medallari;

== Adabiyotlar ==
* Словник художників України / за ред. М. П. Бажана (відп. ред.) та ін. — К. : Головна редакція Української радянської енциклопедії, 1973. — С. 148.
* Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан ; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1974–1985.;
* Митці України : Енциклопедичний довідник / упоряд. : М. Г. Лабінський, В. С. Мурза ; за ред. А. В. Кудрицького. — К. : «Українська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1992. — С. 395. — ISBN 5-88500-042-5. [Архівовано з першоджерела 12 вересня 2022.];
* Головань О. В. Мезенцев Ігор Володимирович // Енциклопедія сучасної України / ред. кол.: І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ. — К. : Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2001­–2023. — ISBN 966-02-2074-X.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:Toshkent meʼmorlarlari]]</text>
      <sha1>sapg0ur7r6by1nvukn8trl6rlg63fex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cairns</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995863</id>
    <revision>
      <id>6272818</id>
      <parentid>6112127</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T05:19:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thomas Norren</username>
        <id>81612</id>
      </contributor>
      <origin>6272818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2642" sha1="cnqfotuu3cyty0hhh3k8dbl05e6dnd1" xml:space="preserve">{{Wikify}}

'''Cairns''' ([[Yidiny]]: ''Gimuy'') — 13456 nafar aholiga ega [[Avstraliya]]&lt;nowiki/&gt;dagi 14-oʻrinda turadi (2024). Cairns Avstraliya kommunalaridan biri hisoblanadi. Avstraliya Ittifoqi tarkibiga kiradi. Avstraliyaning eng shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. '''Cairns''' [[Avstraliya]] davlatining [[rasmiy]] va [[dunyo]] boʻylab eng kichik [[kommuna]]laridan biri hisoblanadi. [[Avstraliya]]dan [[Tinch okeani]] qarab dengiz sayohatlari va savdo olib boriladi. '''Cairs'''da koʻplab osmonoʻpar binolar qurilgan. Temiryoʻllar boʻyicha dunyoda yetakchi oʻrinlarda turadi. Shahar [[Kvinslend]] shtatining shimoli-sharqida joylashgan va tropik iqlimi va joylashuvi tufayli mashhurdir. Dunyodagi eng katta marjon rifi Buyuk toʻsiq rifiga shahardan qayiqda bir soatdan kamroq vaqt ichida etib borish mumkin. Taxminan Cairns’dan [[130]] km shimolda, bir nechta milliy bogʻlar ([[Daintree Park]] va [[Cape Tribulation]]) sayyohlar yomgʻir oʻrmoni boshdan kechiradi. Cairns [[1876]]-yilda tashkil etilgan boʻlib, oʻsha paytdagi [[Kvinslend]] gubernatori [[Uilyam Vellington]] [[Kerns]] nomi bilan atalgan, ''[[Hodgkinson daryosi]] [[Goldfild]]ga'' yoʻl olgan oltin qazuvchilarga xizmat koʻrsatish uchun stansiya sifatida boʻladi. Cairsda koʻplab aholi va sayyohlar ham yashaydi. Bugungi kunda [[shahar]] aholisi tez oʻsib bormoqda.
{{Bilgiquti aholi punkti
| mavqe                = [[Shahar]]
| nomi                 = Cairns
| asl nomi             = Gimuy
| tasvir               = 
| mamlakat             = Avstraliya
| gerb                 = 
| bayroq               = 
| mintaqa turi         = Cairns (mintaqa)
| mintaqa              = Kvinslend
| tuman turi           = 
| tuman                = 
| rahbar turi          = 
| rahbar               = 
| asos solingan        = [[1876]]-yil
| maydon               = 160&lt;ref name=&quot;Cairns City Council&quot;&gt;[http://www.ga.gov.au/image_cache/GA4166.pdf Cairns City Council] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070911224248/http://www.ga.gov.au/image_cache/GA4166.pdf |date=2007-09-11 }}&lt;/ref&gt;
| balandlik turi       = 
| AP markazi balandligi = 5
| aholi                = 152 729 kishi
| sanalgan yil         = [[2018]]-yil
| zichlik              = 991 kishi/km²
| aglomeratsiya        = 
| milliy tarkib        = 
| etnoxoronim          = 
| vaqt mintaqasi       = UTC+10:00
| DST                  = 
| telefon kodi         = 
| pochta indekslari    = 4870
| avtomobil kodi       = 
| sayt                 = http://www.cairns.qld.gov.au
}}

== Geografiyasi ==


== Manbalar ==
{{Stub}}

[[Turkum:Avstraliya shaharlari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha shaharlar]]</text>
      <sha1>cnqfotuu3cyty0hhh3k8dbl05e6dnd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islom sotsializmi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1029219</id>
    <revision>
      <id>6272768</id>
      <parentid>5188360</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T20:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8763" sha1="21g0p40mtp6tvjehzf0otlb86aw67y3" xml:space="preserve">'''Islom sotsializmi''' – Turli musulmon olimlari va siyosatchilari tomonidan kiritilgan atama. Musulmon sotsialistlari [[Qur’on]] va [[Muhammad]] paygʻambar taʼlimotlari [[ijtimoiy adolat]], [[erkinlik]] va [[Teng huquqlilik|ijtimoiy tenglik]] tamoyillariga mos keladi, deb hisoblashadi.

== Tarixi ==
Koʻpchilik islom sotsializmining asoschisini Muhammad paygʻambarning sahobasi [[Abu Zar Gʻiforiy|Abu Zarr al-Gʻiforiy]] deb atash mumkinligiga ishonishadi&lt;ref&gt;{{книга |заглавие=Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World |ссылка=https://archive.org/details/oxfordencycloped01espo |год=1995 |издательство=[[Издательство Оксфордского университета|Oxford University Press]] |место=New York |isbn=0195066138 |oclc=94030758 |страницы=[https://archive.org/details/oxfordencycloped01espo/page/19 19] |язык=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e30?_hi=0&amp;_pos=5
 |title       = Abu Dharr al-Ghifari
 |work        = [[Oxford Islamic Studies Online]]
 |accessdate  = 2010-01-23
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/694gQfNkd?url=http://www.oxfordislamicstudies.com/Public/Login.html?%2Fapp%3Fservice=externalpagemethod&amp;page=ArticleViewDispatch&amp;method=view&amp;uri=%2Fopr%2Ft125%2Fe30
 |archivedate = 2012-07-11
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга |заглавие=And Once Again Abu Dharr |ссылка=http://www.iranchamber.com/personalities/ashariati/works/once_again_abu_dhar1.php |язык=en |archivedate=2011-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110805112031/http://www.iranchamber.com/personalities/ashariati/works/once_again_abu_dhar1.php }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110805112031/http://www.iranchamber.com/personalities/ashariati/works/once_again_abu_dhar1.php |date=2011-08-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга |заглавие=Arab Socialism: A Documentary Survey |год=1969 |издательство=[[Brill Publishers|E.J. Brill]] |место=Leiden |страницы=273 |ссылка=https://books.google.com/books?id=zsoUAAAAIAAJ&amp;pg=PA273&amp;lpg=PA273#v=onepage&amp;q=&amp;f=false |ref=Hanna |язык=en |автор=Hanna, Sami A.; George H. Gardner}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{статья |заглавие=al-Takaful al-Ijtimai and Islamic Socialism |издание=[[Исламский мир|Muslim world]] |том=59 |номер=3—4 |страницы=275—286 |ссылка=http://www.financeinislam.com/article/1_37/1/309 |deadlink=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100913151901/http://www.financeinislam.com/article/1_37/1/309 |archivedate=2010-09-13 |accessdate=2011-01-16 |язык=en |автор=Hanna, Sami A. |год=1969}} {{Cite web |url=http://www.financeinislam.com/article/1_37/1/309 |title=Архивированная копия |access-date=2011-01-16 |archive-date=2010-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100913151901/http://www.financeinislam.com/article/1_37/1/309 |deadlink=unfit }}&lt;/ref&gt;. U xalifalik davrida hukmron tabaqaning boylik toʻplashiga qarshi chiqqan. [[Usmon ibn Affon]] uni boylikni adolatli taqsimlash zarurligiga ishontirishga harakat qildi. Islom mafkurasi va iqtisodining baʼzi olimlari islom iqtisodi va [[kommunizm]], jumladan, [[zakot]] yoki [[jizya]] kabi islomiy gʻoyalar oʻrtasida koʻplab oʻxshashliklar mavjudligiga ishonishadi&lt;ref&gt;[https://books.google.pt/books?id=ZIqQQyhCQ4kC&amp;pg=PA179&amp;dq=%22Communism+zakat+riba%22&amp;hl=pt-pt&amp;ei=evfHTNCqJ5CQjAeSqIxT&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=10&amp;ved=0CFAQ6AEwCQ#v=onepage&amp;q&amp;f=false Jomo summarizing 'Islamic economic alternatives'] {{Wayback|url=https://books.google.pt/books?id=ZIqQQyhCQ4kC&amp;pg=PA179&amp;dq=%22Communism+zakat+riba%22&amp;hl=pt-pt&amp;ei=evfHTNCqJ5CQjAeSqIxT&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=10&amp;ved=0CFAQ6AEwCQ#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=20140514082303 }}, in ''Religion in modern times: an interpretive anthology'', Linda Woodhead,Paul Heelas&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.scribd.com/doc/8567616/Islamic-Economy-Fundaments-Interest-Free- Islamic Economic Fundaments- (Interest – Free)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110214093708/http://www.scribd.com/doc/8567616/Islamic-Economy-Fundaments-Interest-Free- |date=2011-02-14 }}. Misconceptions about IF, „Islamic Finance is essentially communist in nature“&lt;/ref&gt;.
=== Islom umumiy farovonlik davlati ===
Kambagʻallarga ijtimoiy yordam va [[pensiya]] taʼminoti kabi muassasalar [[VII asr]]da [[Arab xalifaligi]]da [[Islomning besh ustuni]]dan biri sifatida „[[zakot]]“ shaklida ilk shariat qonunlarida joriy qilingan. Bu amaliyot [[Abbosiylar xalifaligi]]ga qadar davom etdi. Soliqlar (xususan, zakot yoki jizya) islom hukumati [[gʻazna]]si tomonidan yigʻilib, muhtojlarga, jumladan, kambagʻallar, qariyalar, yetimlar, bevalar va nogironlarga yordam koʻrsatish uchun foydalanilgan. Islom huquqshunosi va faylasufi [[Gʻazzoliy|Al-Gʻazzoliy]]ning (1058–1111) taʼkidlashicha, hukumat [[tabiiy ofat]] yoki [[ocharchilik]] yuz bergan taqdirda mamlakatning har bir hududida oziq-ovqat zahirasini ham yigʻgan. Shunday qilib, xalifalikni dunyodagi birinchi farovonlik davlati yoki ijtimoiy davlat deb hisoblash mumkin&lt;ref name=&quot;Crone 2005 308-9&quot;&gt;{{citation|title=Medieval Islamic Political Thought|first=Patricia|last=Crone|publisher=[[Edinburgh University Press]]|year=2005|isbn=0748621946|pages=308-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Hamid&gt;{{citation|title=An Islamic Alternative? Equality, Redistributive Justice, and the Welfare State in the Caliphate of Umar|author=Shadi Hamid|journal=Renaissance: Monthly Islamic Journal|volume=13|issue=8|date=August 2003}} (see [http://www.renaissance.com.pk/Augvipo2y3.html online] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030901100155/http://www.renaissance.com.pk/Augvipo2y3.html |date=2003-09-01 }})&lt;/ref&gt;. Shuningdek, bugungi kunda „islom sotsializmi“ atamasi koʻpincha [[Ikkinchi jahon urushi]]dan keyin musulmon dunyosini qamrab olgan kengroq harakat – milliy ozodlik harakatining mafkurasi va amaliyoti boʻlgan islom millatchiligi bilan birlashtirildi.

=== Zamonaviy islom sotsializmi ===
Birinchi eksperimental islom kommunasi 1917-yilda [[Qozon]] shahrida Rossiya musulmonlari oʻrtasida sovet gʻoyalarini targʻib qiluvchi [[Voisiylar harakati]] doirasida tashkil etilgan. Koʻp oʻtmay Qozonda [[Mulla ur Vaxitov|Vaxitov]] va boshqa tatar inqilobchilari xuddi shu maqsadda [[Musulmon sotsialistik qo‘mitasi]]ni tuzdilar.

[[Muammar Qazzofiy]] [[Liviyada harbiy toʻntarish (1969)|1969-yilda Liviyada hokimiyatni qoʻlga kiritgach]], islom sotsializmini oʻzining mafkurasi deb eʼlon qildi.

Mashhur musulmon sotsialistlar roʻyxatiga quyidagilar ham kiradi:

* [[Jamoliddin al-Afgʻoniy]] – islom modernizmi va panislomizm asoschilaridan biri;
* [[Umar Said Chokroaminoto]] — Indoneziya islom sotsializm maktabining asoschisi, milliy ozodlik harakati yetakchilaridan biri;
* [[Tan Malaka]] – Indoneziyadagi kommunistik va milliy ozodlik harakati yetakchilaridan biri;
* Rofe Ahmad Kidvay – 1947-yildan 1954-yilgacha hind siyosatchisi va vazirlar mahkamasi vaziri;
* Xolid Muhammad Xolid – misrlik siyosiy va ijtimoiy islohotchi;
* Jalol al-a-Ahmad – eronlik ijtimoiy va siyosiy tanqidchi;
* [[Muhammad Siyod Barre]] – Somalilik harbiy va siyosiy arbob, 1969—1991-yillarda Somali prezidenti;
* Masloh Muhammad Siyod – Somalilik harbiy va siyosiy arbob, Somali Demokratik partiyasi rahbari.

== Islomiy marksizm ==
Islom [[marksizm]]i – bu atama Assef Bayadning „Shariati va Marks“ kitobida ishlatilgan: Eron inqilobchisi [[Ali Shariatiy]] gʻoyalarini tasvirlash uchun „Marksning tanqidi islom tanqidi“ deyilgan. Bu atama baʼzan [[Eron xalq mujohidlari tashkiloti]] kabi guruhga nisbatan ham qoʻllanadi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ghandchi.com/110-IslamicMarxism.htm |title=About So-Called Islamic Marxism |access-date=2011-01-16 |archive-date=2017-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170608061333/http://www.ghandchi.com/110-IslamicMarxism.htm |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Islom bank ishi va moliyasi|Islom bankingi]]
* [[Arab sotsializmi]]
* [[Yashil kitob]]
* [[Melaneziya sotsializmi]]
* [[Jamol Abdul Nosir]]
== Manba ==
{{manbalar|2}}
== Adabiyotlar ==
* {{cite encyclopedia |authorlink=Selma Botman |editor=[[John Esposito]] |encyclopedia=Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World |title=Socialism and Islam |year=1995 |publisher=[[Oxford University Press]] |volume=4 |isbn=0195066138 |oclc=94030758 |pages=81-86}}
* [[Maxime Rodinson]]. Marxism and the Muslim world. Zed Press, 1979, 229 pages, ISBN 978-0-905762-21-0 (transl. from the French reference book Maxime Rodinson, Marxisme et monde musulman. {{P.}}: Éditions du Seuil, 1972, 698 pages</text>
      <sha1>21g0p40mtp6tvjehzf0otlb86aw67y3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jemaluang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1045299</id>
    <revision>
      <id>6272804</id>
      <parentid>4169772</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T03:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1913" sha1="ioxk720qlhzzmg4gvs089njcifjoeo2" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi                    = Jemaluang
| asl nomi                = [[Javi alifbosi|Javiycha]]: جيملواڠ &lt;br/&gt;{{xitoycha|三板头 / 任罗宏}}
| mavqe = [[Mukim]]
| tasvir = Jemaluang. JPG
| mamlakat = Malayziya
| mintaqa turi = Shtat
| koʻrsatilgan mintaqa = [[Johor]]
| tuman turi = Tuman
| koʻrsatilgan tuman = [[Mersing tumani]]
| maydoni_km2 = 124 km²
}}
'''Jemaluang''' – [[Malayziya]] davlati, [[Johor]] shtatining [[Mersing tumani]]da joylashgan [[mukim]] (maʼmuriy birlik) va [[shaharcha]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.utusan.com.my/berita/nahas-bencana/kakitangan-saj-mersing-parah-anak-maut-1.87556 |title=Kakitangan SAJ Mersing parah, anak maut - Nahas &amp; Bencana - Utusan Online |website=www.utusan.com.my |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723051512/http://www.utusan.com.my/berita/nahas-bencana/kakitangan-saj-mersing-parah-anak-maut-1.87556 |archive-date=2015-07-23}} &lt;/ref&gt;.
== Geografiyasi ==
Jemaluang shaharchasi milliy [[avtomagistral]] yoʻlning 3 va 50 [[chorraha]]sida joylashgan.
[[Shahar]]ni oʻrab turgan mukim (maʼmuriy birlik) 124 km² maydonni va yaqin atrofdagi 10 ta [[qishloq]]ni ham oʻz ichiga oladi&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.mdmersing.gov.my/ms/pelawat/info-mersing/keluasan-daerah|title = Keluasan Daerah|date = 22 December 2015|qaralgan sana = 2024-03-07|arxivsana = 2023-08-29|arxivurl = https://web.archive.org/web/20230829121549/http://www.mdmersing.gov.my/ms/pelawat/info-mersing/keluasan-daerah}}&lt;/ref&gt;.
== Geologiyasi ==
Mukimga [[Belunak oroli]] ham kiradi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mdmersing.gov.my/ms/pelawat/info-mersing/senarai-nama-mukim|title = Senarai Nama Mukim|date = 22 December 2015}}&lt;/ref&gt;. Shuni taʼkidlash kerakki, Jemaluang shaharchasi Jemaluang mukimida joylashgan emas.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Malayziya-geo-stub}}
[[Turkum:Johor geografiyasiga oid chala maqolalar]]</text>
      <sha1>ioxk720qlhzzmg4gvs089njcifjoeo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Renamed user 955cd32de160ee7315acc4e443e5ef95</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1079914</id>
    <revision>
      <id>6272696</id>
      <parentid>4195206</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>S.Marchenko</username>
        <id>282485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>S.Marchenko [[Foydalanuvchi munozarasi:RustaveliAvenue]] sahifasini [[Foydalanuvchi munozarasi:Renamed user 955cd32de160ee7315acc4e443e5ef95]]ga koʻchirdi: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/RustaveliAvenue|RustaveliAvenue]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 955cd32de160ee7315acc4e443e5ef95|Renamed user 955cd32de160ee7315acc4e443e5ef95]]&quot;</comment>
      <origin>4195206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="249" sha1="781lll3db8rztqxlp0gu2dzl1i369b1" xml:space="preserve">{{Hello}} [[Foydalanuvchi:ShohjahonSobirov|&lt;span style=&quot;font-family:Old English Text MT;color:#000000;background-color:#fafafa;text-align:center;&quot;&gt;Programmer&lt;/span&gt;]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:ShohjahonSobirov|munozara]]) 04:59, 3-Aprel 2024 (UTC)</text>
      <sha1>781lll3db8rztqxlp0gu2dzl1i369b1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>J.Fla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1100740</id>
    <revision>
      <id>6272780</id>
      <parentid>6115303</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T22:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7139" sha1="0w27ggfcxp4op7fuj1xrmxw3osb53n1" xml:space="preserve">{{Orphan|date=May 2024}}

{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = J.Fla
| tasvir                   = JFLA.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = 
| tavallud_paytidagi_ismi  = 김정화 (Kim Jung Hwa)
| tavallud_sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1987|06|10}}&lt;ref name=&quot;TSN Birthday&quot;&gt;{{veb manbasi |title=제이플라(j.Fla), 영국에서의 일상 공개...'구독자 천만 유튜버'의 청초한 비주얼 |url=http://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=661395 |website=톱스타뉴스 |accessdate=13 April 2020 |language=ko |date=22 August 2019 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233043/https://compass.adop.cc/assets/js/adop/adopJ.js?v=14 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| tavallud_joyi = [[Seul]], {{KOR}}
| vafot_sanasi =
| vafot_joyi =
| fuqaroligi =
| taʼlimi =
| kasbi = Qoʻshiqchi, bloger
| dini =
| faoliyat_yillari =2011-hozirgi kungacha
| asarlari =
| boʻyi =
| unvoni =
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| qarindoshlari =
| mukofotlari =
| veb-sayt = {{URL|https://jflasong.com}}
| imzosi =
}}

'''J.Fla''' ({{lang-ko|제이플라}}; [[1987-yil]] [[10-iyun]]; [[Janubiy Koreya]]) — Janubiy Koreyalik qoʻshiqchi, musiqachi, bastakor, qoʻshiq muallifi va [[YouTube]] kanali boshlovchisi. Sony Music Japan va Ostereo Records bilan shartnoma imzolaganidan soʻng, mashhur inglizcha qoʻshiqlarni kuylash orqali tezda mashhurlikka erishdi.

== Karyerasi ==
J.Fla karyerasining boshida turli xil sanʼatkorlar uchun koʻplab qoʻshiqlar yozgan. Shu jumladan Amerikada tugʻilgan yapon qoʻshiqchisi Yuna Ito uchun ham.

[[2011-yil]] [[22-avgust]]da J.Fla „JFlaMusic“ YouTube kanalini ochdi va Beyoncening „Halo“ qoʻshigʻining kover ijrosini yukladi&lt;ref&gt;{{Citation|last=JFlaMusic|title=Beyonce - Halo ( cover )|url=https://www.youtube.com/watch?v=ORBDA_TipIA|access-date=2018-12-14|archive-date=2019-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423184004/https://www.youtube.com/watch?v=ORBDA_TipIA|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Keyingi besh oy davomida u mashhur qoʻshiqlarning yana 15 ta kaver versiyasini YouTube kanaliga joyladi.

[[2012-yil]] [[17-fevral]]da „JFlaʼs Cover 1“ deb nomlangan 8 trekdan iborat onlayn albomini chiqardi.

[[2013-yil]]ning oʻrtalarida u oʻzining rasmiy debyut albomi hisoblangan „Babo Kateun Story“ ({{lang-ko|바보 같은}}) ni chiqardi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://sports.chosun.com/news/news.htm?id=201307240100188360014481&amp;ServiceDate=20130723|title=데뷔 임박' 제이플라, 유튜브 스타·일본 작곡가 이색 이력 눈길|date=2013-07-23|website=[[Sports Chosun]]|access-date=2018-12-14|archive-date=2019-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419210757/http://sports.chosun.com/news/news.htm?id=201307240100188360014481&amp;servicedate=20130723|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.etoday.co.kr/news/section/newsview.php?idxno=764428|title='데뷔 임박' 제이플라, 유튜브 스타·일본 작곡가 이색 이력 눈길|date=2013-07-18|website=이투데이|language=ko|access-date=2018-12-14|archive-date=2019-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419210747/http://www.etoday.co.kr/news/section/newsview.php?idxno=764428|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

U[[2014-yil]]ning oxiridan [[2016-yil]]ning oʻrtalarigacha kamida oltita qoʻshimcha RaI (asosan ingliz qoʻshiqlarining koverlari va koreys tilidagi baʼzi original qoʻshiqlar) chiqardi.

[[2017-yil]] boshida „Blossom“ nomli birinchi toʻliq metrajli albomini chiqardi&lt;ref&gt;{{Citation|title=Blossom|url=https://open.spotify.com/album/1f2J3VMWnwP1HQqUE5co73|language=en|access-date=2018-12-14|archive-date=2018-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214164313/https://open.spotify.com/album/1f2J3VMWnwP1HQqUE5co73|url-status=live}} {{Veb manbasi |url=https://open.spotify.com/album/1f2J3VMWnwP1HQqUE5co73 |title=Источник |access-date=2019-02-14 |archive-date=2018-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214164313/https://open.spotify.com/album/1f2J3VMWnwP1HQqUE5co73 |deadlink=unfit }}&lt;/ref&gt;. Oʻsha yilning noyabriga kelib u beshta qoʻshimcha RaI chiqardi va uning YouTube kanalida 5 milliondan ortiq obunachi yigʻildi.

Uning barcha RaIlaridan yigʻib olingan 80 ta trek [[2018-yil]] [[aprel]] oyida „Rose: The J.Fla Collection“ nomi bilan qayta chiqarilgan. Shuningdek, [[2018-yil]]da J.Fla ikkita yangi toʻliq metrajli albom chiqardi. Ularda [[Taylor Swift]], ABBA, The Chainsmokers, [[Ariana Grande]], Maroon 5, Jamiroquai, Emi Winehouse, Corinne Bailey Rae va Queen kabi koʻplab sanʼatkorlarning koverlari mavjud edi.

[[2018-yil]] [[16-noyabr]]da J. Fla mustaqil 10 milliondan ortiq obunachiga erishgan birinchi Koreyalik YouTuber boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20181120000484|title=J.Fla becomes first Korean YouTuber to reach 10m subscribers|first=The Korea|last=Herald|website=www.koreaherald.com|date=2018-11-20|access-date=2019-02-14|archive-date=2018-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218232116/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20181120000484|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://twitter.com/JFla_Rabbits/status/1063405440850161664|title=10,000,000 Subscribers! It’s incredible! I didn’t expect this to happen so soon|first=|last=J.Fla (◕‿◕✿)|date=2018-11-16|publisher=|access-date=2019-02-14|archive-date=2021-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418232752/https://abs.twimg.com/responsive-web/client-web/ondemand.Dropdown.cb935da5.js|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

Uning kanalidagi eng mashhur video 300 milliondan ortiq tomosha va 3 milliondan ortiq layk yigʻgan.

[[2021-yil]] oktabr holatiga koʻra uning kanali 17,3 million obunachiga ega va umumiy koʻrishlar soni 2,9 milliarddan oshgan.

== Diskografiyasi ==

=== Duet ===
* ''진돗개 feat. J.Fla — 틱톡 (Jin Doggae feat. J.Fla — Tic Toc)'' (2013)

=== Singllar va original qoʻshiqlar ===
* ''My Tiny Miracle'' (2014)
* ''Why'' (2015)
* 너에게 닿기를 / ''Hoping To Reach You'' (2016)
* ''Baby Baby Baby'' (2016)
* ''Good Vibe'' (2019)
* ''Are You My Villain'' (2019)
* ''Starlight'' (2019)

=== EPlar va mini albomlar ===
* 바보 같은 Story / ''Stupid Story / Foolish Story'' (2013)
* 화살 ''(Arrow)'' (2014)
* ''Cover Sessions'' (2015)
* 찬란육리 / ''Merry'' (2016)
* ''Cover Sessions 2'' (2016)
* ''Grey Skies'' (2016)
* ''Say Something'' (2017)
* ''Inspiration'' (2017)
* ''Orchid'' (2017)
* ''Gold'' (2017)
* ''New Rules'' (2017)

=== Albomlar ===
* ''Blossom'' (2017)
* ''Rose: The J.Fla Collection'' (2018)
* ''Believer'' (2018)
* ''Natural'' (2018)
* ''Memories'' (2023)
* ''Burn The Flower'' (2023)

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://jflasong.com J.Flaʼs Official Site] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210605220103/http://jflasong.com/ |date=2021-06-05 }}
[[Turkum:Janubiy Koreyalik qoʻshiqchilar]]
[[Turkum:Janubiy Koreyalik musiqachilar]]
[[Turkum:Janubiy Koreyalik bastakorlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha qoʻshiqchilar]]</text>
      <sha1>0w27ggfcxp4op7fuj1xrmxw3osb53n1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jomʼe masjidi (Toronto)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1107767</id>
    <revision>
      <id>6273043</id>
      <parentid>4308988</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6273043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4775" sha1="nvgr0byr045fadho79a0zwbzl26clcw" xml:space="preserve">{{Masjid|Koordinatalar={{Coord|43.6532|N|79.45448|W|type:landmark_region:CA|display=title}}|Mamlakat=Kanada|Hudud turi=Shtat|Hudud=Ontario|Shahar=Toronto|Tasvir=Jami Mosque Entrance.jpg|Tasvir imzosi=Masjidning kirish qismi|Asosiy sana=1968-yil|Mulkdor=Amjed Sayid&lt;ref name=&quot;kern&quot;&gt;Kernaghan, Tom G. OAK, [http://oakwriter.com/SamDivercity0509.shtml Jami Mosque served changing community]&lt;/ref&gt;|Sayt=https://isnacanada.com/locations/jami-mosque-toronto|Asl nomi=Jami Mosque &lt;small&gt;('''مسجد جامع''')&lt;/small&gt;|Oʻzbekcha nomi=Jomʼe masjidi|Masjid turi=Jomʼe}}
'''Jomʼe masjidi''' ('''مسجد جامع''') — [[Kanada|Kanadaning]] [[Toronto|Ontario shtati Toronto]] shahridagi masjid. High Parkning sharqida joylashgan. U Kanadadagi eng qadimgi islom markazi boʻlib, „Torontodagi barcha masjidlarning onasi“ deb nomlanadi&lt;ref name=&quot;yeller&quot;&gt;[[Doors Open Toronto]], „Jami Mosque“, 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;about2&quot;&gt;Jami Mosque: [http://www.jamimosque.com/some_words_about_us.php About us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170201143805/http://www.jamimosque.com/some_words_about_us.php|date=2017-02-01}}&lt;/ref&gt;.

1930-yilda Presbyterian cherkovi sifatida qurilgan bino&lt;ref name=&quot;yeller&quot;&gt;[[Doors Open Toronto]], „Jami Mosque“, 2009&lt;/ref&gt;, 1969-yilda Torontoning kichik, asosan [[Bosniyaliklar|bosnyak]] va [[Albanlar|alban]]&lt;ref name=&quot;yeller&quot; /&gt; musulmon jamoasi tomonidan sotib olingan va shaharning birinchi islomiy ibodat markaziga aylantirilgan&lt;ref name=&quot;about3&quot;&gt;Jami Mosque: [http://www.jamimosque.com/some_words_about_us.php About us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170201143805/http://www.jamimosque.com/some_words_about_us.php|date=2017-02-01}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Masjid 1961-yilda tashkil etilgan va birinchi marta Dundas West va Keele yaqinidagi charm doʻkoni oʻrnida qurilgan. Hozirda masjid joylashgan inshoot dastlab 1930-yilda John Francis Brown &amp; Son tomonidan High Park Presbyterian cherkovi sifatida qurilgan. 1969-yilda Toronto musulmon jamiyati [[Faysal ibn Abdulaziz as-Saud|Saudiya Arabistoni qiroli Faysaldan]] cherkov binosini oldindan mavjud jamoat uchun uy va Torontodagi birinchi doimiy masjid sifatida sotib olish uchun mablagʻ olishga muvaffaq boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://acotoronto.ca/building.php?ID=5393 |sarlavha=Jami Mosque |muallif=Architectural Conservatory of Ontario |sana= |ish= |nashriyot= |qaralgan sana=2023-06-16 |iqtibos= |arxivsana=2023-12-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231214074053/https://acotoronto.ca/building.php?ID=5393 }}&lt;/ref&gt;.

Jom’e dastlab „Tabligʻi jamoat“ning koʻp sonli tarafdorlariga ega boʻlgan boʻlsa-da, gujarati musulmonlarining katta oqimi Toronto sharqidagi zalni ijaraga olisha boshlagach ularning soni kamaygan. 1981-yilda Madina masjidiga aylantirilgan bino sotib olingan va u Tabligʻi jamoatning maʼnaviy markaziga aylangan. Shundan soʻng Jom’e Musulmon Talabalar Uyushmasida yetakchilik qlishni boshladi&lt;ref&gt;Masud, Muhammad Khalid. „Travellers in faith: studies of the Tablīghī Jamāʻat“, p. 227&lt;/ref&gt;.

== Taniqli jamoatchilar ==

* Ahmad Kutti — Shimoliy Amerika islom olimi, Jomiyning sobiq imomi
* Ahmad Xadr — Umar Xadrning otasi &lt;ref name=&quot;child&quot;&gt;{{Kitob manbasi |last=Shephard |first=Michelle |authorlink=Michelle Shephard |title=Guantanamo's Child: The Untold Story of Omar Khadr |url=https://books.google.com/books?id=fNmWrhLicgEC&amp;pg=PP1 |year=2008 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-470-84117-4}}&lt;/ref&gt;
* Muhammad Abdulla Varsame — Kanada fuqarosi AQShda terrorizmga moddiy yordam koʻrsatgani uchun sudlangan &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Colin Freeze |date=2018-10-01 |title=Somali Canadian faces U.S. conspiracy charge |work=[[The Globe and Mail]] |url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/somali-canadian-faces-us-conspiracy-charge/article1126732/ |access-date=2023-06-16}}&lt;/ref&gt;
* Muhammad Zeki Mahjub — Misr fuqarosi Kanadada „Fath avangardlari“ ga aʼzoligi uchun xavfsizlik sertifikati bilan hibsga olingan &lt;ref&gt;Mahjoub (Re), 2013 FC 1092 (CanLII), &lt;https://canlii.ca/t/gn61d&gt;, retrieved on 2023-06-16&lt;/ref&gt;
* Hasan Almrey - Kanadada xavfsizlik sertifikati bilan yashagan Suriya fuqarosi, al-Qoidaga aʼzolikda gumon qilingan holda hibsga olingan&lt;ref name=&quot;affa&quot;&gt;Almrei, Hassan. Affidavit, November 9, 2005.&lt;/ref&gt;

== Yana qarang ==
{{Portal|Islom}}

* [[Kanadadagi masjidlar roʻyxati]]
* [[Amerikadagi masjidlar roʻyxati]]
* [[:turkum:Masjidlar roʻyxati|Masjidlar roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==

* [http://www.jamimosque.com/ Jomiy masjidi]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211091019/https://jamimosque.com/|date=2019-12-11}}

[[Turkum:Katta masjidlar]]
[[Turkum:Gujarot diasporasi]]
[[Turkum:Torontodagi masjidlar]]</text>
      <sha1>nvgr0byr045fadho79a0zwbzl26clcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ivan Filip Vezdin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1109602</id>
    <revision>
      <id>6272776</id>
      <parentid>5390535</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T22:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14682" sha1="pfkqa018mwwjxzitl7r05wbm3zmslcj" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | tasvir               = Paulinus von St. Bartholomao.jpg
 | tavallud_paytidagi_ismi = {{lang-de|Johann Philipp Wesdin}}
 | tavallud_sanasi      = {{tugʻilgan sanasi|1748|04|25}}
 | tavallud_joyi        = [[Hof am Leithaberge|Hof]], [[Avstriya]]
 | vafot_sanasi         = {{vafot sanasi va yoshi|1806|01|07|1748|04|25}}
 | vafot_joyi           = [[Rim]]. [[Italiya]]
 | fuqaroligi           = {{AUT}}
 | kasbi                = Yalagoyoq Karmelitlar ordeni rohibi, [[missioner]], [[sharqshunos]]
}}
'''Ivan Filip Vezdin''' yoki '''Avliyo Varfolomey Paolini''' ({{Lang-hr|Ivan Filip Vezdin}}, {{Lang-de|Johann Philipp Wesdin, Paulinus von Heilig Bartholomaus}}, 25-aprel 1748-yil, [[Hof am Leithaberge|Hof]], [[Avstriya]] — 1-iyul 1806-yil, [[Rim]], [[Italiya]]) — kelib chiqishi [[Xorvatlar|xorvat]] boʻlgan avstrayalik [[Missionerlik|missioner]], [[Karmelitlar ordeni|Yalangoyoq Karmelitlar ordeni]] [[Monaxlar|rohibi]], [[Sharqshunoslik|sharqshunos]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=sanskrt – Hrvatska enciklopedija|url=http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=54473|accessdate=4 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Vesdin, Filip Ivan – Hrvatska enciklopedija|url=http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=64383|accessdate=4 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hrvatski &quot;indolog&quot; Ivan Filip Vesdin (1748–1806) i &quot;Portugalske Indije&quot;.|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?id_clanak_jezik=16871&amp;show=clanak|accessdate=4 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Religious Studies: A Global View|isbn = 9781134152711|url=https://books.google.com/books?id=cfouEiUyo7QC&amp;q=Filip+Ivan+Vesdin+croat&amp;pg=PA57|accessdate=4 July 2017|last1 = Alles|first1 = Gregory D.|date = March 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Filip Vezdin – Croatian History|url=http://www.croatianhistory.net/etf/vezdin.html|accessdate=4 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Filip Vezdin bio je gradišćanski Hrvat|url=http://www.matis.hr/index.php/hr/novosti/473-filip-vezdin-bio-je-gradiscanski-hrvat|accessdate=4 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160508075555/http://matis.hr/index.php/hr/novosti/473-filip-vezdin-bio-je-gradiscanski-hrvat|archive-date=8 May 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Vatroslav Jagić (1865.) o Filipu Vezdinu ( 1748.-1806.) – Hrvatske novine|url=http://hrvatskenovine.at/clanak/05-04-2012/vatroslav-jagic-1865-o-filipu-vezdinu-1748-1806|accessdate=4 July 2017|arxivsana=2012-04-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120420183251/http://hrvatskenovine.at/clanak/05-04-2012/vatroslav-jagic-1865-o-filipu-vezdinu-1748-1806}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=indoeuropski jezici – Proleksis enciklopedija|url=http://proleksis.lzmk.hr/27930/|accessdate=4 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Vezdin – značenje – Hrvatski leksikon|url=http://www.hrleksikon.info/definicija/vezdin.html|accessdate=4 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=H. Kekez: Velikani hrvatske prošlosti by Svijet Knjige – issuu|url=https://issuu.com/svijetknjige/docs/velikani_hrvatske_proslosti_pdf_za_/7|accessdate=4 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Johann Philipp Vezdin – Paulinus a Sancto Bartholomaeo|url=http://theodorhary.com/johann-philipp-vezdin-pater-paulinus-a-sancto-bartholomaeo/|accessdate=4 July 2017|arxivsana=2016-11-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161121210934/http://theodorhary.com/johann-philipp-vezdin-pater-paulinus-a-sancto-bartholomaeo/}}&lt;/ref&gt;. Yevropa hindshunosligi otasi sifatida mashhur.
== Biografiyasi ==
Ivan Filip Vezdin [[1748|1748-yil]] [[25-aprel|25-aprelda]] Avstriyaning Kimov (hozirgi [[Hof am Leithaberge|Xof]]) qishlogʻida [[xorvatlar]] Yuriy Vedzin (yoki Vesdin) va Yelena Bregunik oilasida tugʻilgan. Ota-onasi oʻgʻlini Burgenlanddagi Sopronyega oʻqishga yuborishadi, bu yerdan Vezdin [[Lins|Linsga]] koʻchib oʻtadi va erta yoshidayoq u [[Karmelitlar ordeni|Yalangoyoq Karmelitlar]] monastiriga kiradi, rohiblik rutbasini qabul qilib, oʻziga yangi nom Avliyo Varfolomey Paolini nomini oladi.

Soʻngra yosh rohib oʻz taʼlimini [[Praga]] va [[Rim|Rimda]] davom ettirgan va bu yerlarda sharq tillarini oʻrgangan&lt;ref name=&quot;R1&quot;&gt;{{cite book |last= Gorton |first= John |title= A General Biographical Dictionary |publisher= Whittaker and Co |url= https://books.google.com/books?id=vlwMAAAAYAAJ&amp;q=John+Philip+Werdin%2CBorn+in+%2CAustria+in+1748.+In+1744%2CMalabar&amp;pg=PT710|year= 1833 |accessdate=2012-02-12}}&lt;/ref&gt;. 1774-yilda tillarni yaxshi bilgani&lt;ref&gt;K konsu jizni on znal nemeskiy, latinskiy, grecheskiy, ivrit, vengerskiy, italyanskiy, portugalskiy, angliyskiy yaziki, sanskrit i nekotorie indiyskie dialekti&lt;/ref&gt; uchun [[Ruhoniylik unvonini berish marosimi|ruhoniy etib tayinlandi]] va&lt;nowiki/&gt;[[Hindiston|Hindistondagi]] Malabarga [[Missiya|missiyaga]] joʻnatiladi. Bu yerda, ikki yil oʻtgach, Vezdin bosh vikar lavozimiga koʻtariladi va havoriy viztatori etib tayinlanadi. Oʻzining bu xizmatini 1789-yilgacha bajaradi. Hindistonda boʻlgan paytida Paolin [[Sanskrit|sanskrit tilini]] oʻrgangan va uning [[hind-yevropa tillari]] bilan oʻxshashligini birinchilardan boʻlib qayd etgan.

Missiya ishlari haqida hisobot bilan Rimga qaytgan Paolin Eʼtiqod targʻiboti kongregatsiyasining kotibi, antikvar, olim va metsenat kardinal Stefano Borgia bilan uchrashadi. Keyingi yetti yil davomida olim-rohib Eʼtiqod targʻiboti kongregatsiyasida sharq tillari professori va kardinalning shaxsiy kotibi boʻlib ishlagan.

== Ilmiy faoliyati ==
[[Hindiston|Hindistondan]] qaytgach, Paolin bu mamlakat bilan bogʻliq bir qancha asarlarni nashr etadi. Ushbu asarlarni nashr etish Stefano Borgia tomonidan moliyalashtirildi. Uning birinchi asari 1790-yilda Rimda nashr etilgan va bu [[sanskrit]] grammatikasi boʻyicha darslik boʻlgan (''Sidharubam seu Grammatica Samscrdamica'')&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi/Ruscha|автор=Nida E.A.|заглавие=Language Structure and Translation: Essays|ответственный=|место=Stanford|издательство=Stanford University Press|год=1975|страницы=209|isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hordern.com/stock/C703-905.aspx|title=PAULINUS A SANCTO BARTHOLOMAEO, [Johannes Philippus Werdin or Wesdin].India Orientalis Christiana continens fundationes ecclesiarum, seriem episcoporum, missiones, schismata, persecutiones, reges, viros illustres|publisher=Horden House|quote=Paulinus a S. Bartholomaeo (1748–1806).....He was the author of many learned studies on the east, and published the first Sanskrit grammar|accessdate=2012-02-13|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20130125113628/http://www.hordern.com/stock/C703-905.aspx|archivedate=25 January 2013}}&lt;/ref&gt; .

Soʻngra yana bir sanskrit grammatikasi va lugʻatini yozadi. 1798-yilda [[William Jones]] gʻoyalari taʼsirida yozilgan „Fors, hind va german tillarining qadimiyligi va yaqinligi haqidagi risola“si nashr etiladi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi|author = Амирова Т. А., Ольховиков Б. А., Рождественский Ю. В.|title= Очерки по истории лингвистики|location= М.|publisher = |year = 1975|pages= 263|isbn = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationalbookauctions.com/01082012/8jan121.htm|title=Sidharubam seu grammatica Samscrdamica cui accedit dissertatio historico-critica in languam samscrdamicam vulgo samscret dictam by Paulinus a S. Bartholomaeo|publisher=National Book Auctions.com|quote=First Edition – This is a scarce first edition of the first Sanskrit grammar to be published in Europe.|accessdate=2012-02-12|arxivsana=2014-05-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140529073208/http://www.nationalbookauctions.com/01082012/8jan121.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.finebooksmagazine.com/cgi-bin/mt/mt-search.cgi?IncludeBlogs=7&amp;tag=limited%20editions%20club&amp;limit=20|title=Results from NBA's January Auction|publisher=finebooksmagazine.com|quote=Philip Werdin (or Wesdin) was an Austrian Carmelite missionary in Malabar from 1776 to 1789. An outstanding Orientalist, he was one of the first to remark upon the close relationship between Indian and European languages|accessdate=2012-02-12}}{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/EMSEnqList.asp?txtName=PAULINUS%2C+a+Sancto+Bartholomaeo|title=British Library – Mss Eur K153 – PAULINUS, a Sancto Bartholomaeo|publisher=bl.uk|quote=A copy of 'Systema Brahmanicam' (Rome 1791) by Fr Paolino (Paulinus, a Sancto Bartholomaeo [Joannes Philippus Werdin or Wesdin]), containing critical comments possibly by Sir William Jones (1746-94), oriental scholar, Judge of Supreme Court, Calcutta 1783-94|accessdate=2012-02-13}}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Hindistonga qilgan sayohati haqida yozgan ''Viaggio alle Indie Orientali'' kitobi Yevropaning barcha bosh tillariga tarjima qilingan.

1798-yilda [[Fransiya|Fransiyaning]] bosimi tufayli Paolin [[Vena (shahar)|Venaga]] koʻchib oʻtishga majbur boʻladi va bu yerdan 1800-yilda [[Italiya|Italiyaga]] qaytib keladi. Rimdagi Eʼtiqod targʻiboti kongregatsiyasining taʼlim boʻlimiga prefekti etib tayinlashadi, bu ishni umrining oxirigacha bajargan&lt;ref&gt;Vskore posle smerti kardinala Stefana Bordjia, v 1805 godu Paolin napisal i izdal ''Biografiyu'' blagodetelya i druga.&lt;/ref&gt;. Olim [[1806|1806-yil]] [[7-yanvar|7-yanvarda]] vafot etgan.

== Asarlari ==
* Paolino da San Bartolomeo, Viaggio alle Indie Orientali umiliato alla Santita di N. S. Papa Pio Sesto pontefice massimo da fra Paolino da S. Bartolomeo carmelitano scalzo, Roma, presso Antonio Fulgoni, 1796.
* Paolino da San Bartolomeo, Voyage aux Indes Orientales, par le p. Paulin de S. Barthelemy, missionnaire; traduit de l’italien … avec les observations de Mm. Anquetil du Perron, J. R. Forster et Silvestre de Sacy; et une dissertation de M. Anquetil sur la proprieté, (in lingua francese) A Paris, chez Tourneisen fils, libraire, rue de Seine, n 12, 1808.
* Paulinus a S. Bartholomaeo, Amarasinha. Sectio prima de caelo ex tribus ineditis codicibus indicis manuscriptis curante P. Paulino a S. Bartholomaeo …, (in lingua latina) Romae, apud Antonium Fulgonium, 1798.
* Paulinus von Heilig Bartholomaus, Atlas pour servir au voyage aux Indes orientales. Par le p. Paulin de Saint-Barthelemy, missionaire, (in lingua francese) A Paris, chez Tourneisen fils, 1808.
* Paulinus a S. Bartholomaeo, De basilica S. Pancratii M. Christi disquisitio. Auctore P. Paulino a S. Bartholomaeo, (in lingua latina) Romae, apud Antonium Fulgonium, 1803.
* Paulinus a S. Bartholomaeo, Dissertation on the Sanskrit language, Paulinus a S. Bartholomaeo, (in lingua inglese) a reprint of the original Latin text of 1790, together with an introductory article, a complete English translation, and an index of sources by Ludo Rocher, Amsterdam, J. Benjamin, 1977.
* Paulinus a S. Bartholomaeo, Examen historico criticum codicum indicorum bibliothecae Sacrae Congregationis de propaganda fide, (in lingua latina) Romae, ex typ. S. C. de Propaganda Fide, 1792.
* Paulinus a S. Bartholomaeo, India orientalis christiana continens fundationes ecclesiarum, seriem episcoporum, Auctore P. Paulino a S. Bartholomaeo carmelita discalceato, (in lingua latina) Romae, typis Salomonianis, 1794.
* Paulinus a S. Bartholomaeo, Jornandis vindiciae de Var Hunnorum auctore p. Paulino a S. Bartolomeo carmelita discalceato …, (in lingua latina) Romae, Apud Antonium Fulgonium, 1800.
* Paolino da San Bartolomeo, Monumenti indici del Museo Naniano illustrati dal P. Paolino da S. Bartolomeo, (in lingua latina) In Padova, nella Stamperia del Seminario, 1799.
* Paulinus a S. Bartholomaeo, Mumiographia Musei Obiciani exarata a P. Paulino a S.Bartholomaeo carmelita discalceato, (in lingua latina) Patavii, ex Typographia Seminarii, 1799.
* Paulinus a S. Bartholomaeo, Musei Borgiani Velitris codices manuscripti Avenses Peguani Siamici Malabarici Indostani animadversionibus historico-criticis castigati et illustrati accedunt monumenta inedita, et cosmogonia Indico-Tibetana, auctore p. Paulino a S. Bartholomaeo …, (in lingua latina) Romae, apud Antonium FUgonium, 1793.
* Paulinus a S. Bartholomaeo, Sidharubam seu Grammatica Samscrdamica. Siddarupam. Cui accedit Dissertatio historico-critica in linguam Samscrdamicam vulgo Samscret dictam, in qua huius linguae exsistentia, origo, praestantia, antiquitas, extensio, maternitas ostenditur, libri aliqui ea exarati critice recensentur, &amp; simul aliquae antiquissimae gentilium orationes liturgicae paucis attinguntur, &amp; explicantur auctore Fr. Paulino a S. Bartholomaeo …, (in lingua latina) Romae, ex typographia Sacrae Congregationis de Propaganda Fide, 1790.
* Paulinus a S. Bartholomaeo, Systema Brahmanicum liturgicum mythologicum civile ex monumentis Indicis musei Borgiani Velitris dissertationibus historico-criticis illustravit fr. Paullinus a S. Bartholomaeo carmelita discalceatus Malabariae missionarius Academiae Volscorum Veliternae socius, (in lingua latina) Romae, apud Antonium Fulgonium, 1791.
* Paulinus a S. Bartholomaeo, Vitae synopsis Stephani Borgiae S. R.E. cardinalis amplissimi S. Congr. De Propaganda fide praefecti curante p. Paulino a S. Bartholomaeo carmelita discalceato …, (in lingua latina) Romae, apud Antonium Fulgonium, 1805.
* Paulinus a S. Bartholomaeo, Vyacarana seu Locupletissima Samscrdamicae linguae institutio in usum Fidei praeconum in India Orientali, et virorum litteratorum in Europa adornata a P. Paulino a S. Bartholomaeo Carmelita discalceato, (in lingua latina) Romae, typis S. Congreg. de Propag. Fide, 1804.
* Paulinus a S. Bartholomaeo, Vitae synopsis Stephani Borgiae S. R.E. cardinalis amplissimi S. Congr. De Propaganda fide praefecti curante p. Paulino a S. Bartholomaeo carmelita discalceato. Romae, apud Antonium Fulgonium, 1805.
* Paulinus a S. Bartholomaeo, Notitia topographica, civilis, politica, religiosa missionis Malabaricae ad finem saeculi 18. / auctore r. P. Paulino a S. Bartholomaeo, O. C. D, (in lingua latina) Romae, apud Curiam generalitiam, 1937, Tip. A. Manuzio.
== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}
== Adabiyotlar ==
* Juzeppe Barone, ''Vita, prekursori ed opera del P.'' ''Paolino da S.'' ''Bartolommeo (Filippo Verdin) : Evropada Sharqiy studio alla storia degli studi contributo'' . „Napoli“: A. Morano, 1888 
* Maks fon Heimbucher, ''Die Orden und Kongregationen der katholischen Kirche'', II (2-nashr, Paderborn: Schoningh, 1907)
{{Tashqi havolalar}}
[[Turkum:1806-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:7-yanvarda vafot etganlar]]
[[Turkum:1748-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:25-aprelda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>pfkqa018mwwjxzitl7r05wbm3zmslcj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jernved (Esbjerg munitsipaliteti)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1127083</id>
    <revision>
      <id>6272810</id>
      <parentid>4377454</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T04:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1246" sha1="7646ev77s4ytnpf2epjxqk2p2qnhxdy" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi                 = Jernved
| mavqe                = Qishloq
| tasvir               = Jernved Kirke 2019 (b).jpg
| mamlakat             = Daniya
| mintaqa turi         = Viloyat
| mintaqa              = Janubiy Daniya viloyati
| tuman turi           = Munitsipalitet
| tuman                = Esbjerg munitsipaliteti
| jamoat turi          = Parish
| jamoat               = Jernved parishi
| aholi                = 313
| sanalgan yil         = 2023
| koordinatalar        = {{coord|55|25|16|N|8|47|56|E|display=inline}}
}}
'''Jernved – [[Daniya]]''' viloyatining janubidagi Esbjerg munitsipalitetidagi&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;[https://m.statbank.dk/TableInfo/BY1?lang=en BY1: Population 1. January by urban areas] The Mobile Statbank from [[Statistics Denmark]]&lt;/ref&gt; oʻzining 313 nafar aholisiga ega qishloq (2023-yil 1-yanvar) hisoblanadi. Qishloqda Jernved cherkovi ham joylashgan&lt;ref&gt;[http://www.kongeaastien.dk/en/content/jernved-church-0 Jernved Church] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240618123623/http://www.kongeaastien.dk/en/content/jernved-church-0 |date=2024-06-18 }} Kongeåstien&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{Manbalar}}
{{Chala}}
[[Turkum:Daniya qishloqlari]]</text>
      <sha1>7646ev77s4ytnpf2epjxqk2p2qnhxdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Algans</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1138041</id>
    <revision>
      <id>6272701</id>
      <parentid>5587640</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>104477</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>gerb</comment>
      <origin>6272701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="741" sha1="0u6n251v81txoqrzpxrnlrhcmemect9" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = 
| gerb = Blason-équipollé-or-azur.svg
| mavqe = [[Fransiya kommunalari|Kommuna]]
| mamlakat = Fransiya
| tuman turi = Fransiya departamentlari{{!}}Departament
| tuman = Tarn
| jadvalda tuman =Tarn
| maydon =
| aholi =
| sanalgan yil = 2021
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
}}
'''Algans''' — [[Fransiya]]ning janubidagi [[Occitania (maʼmuriy hudud)|Occitania]] mintaqasi [[Tarn]] departamentida joylashgan kommuna&lt;ref name=pophist&gt;[https://www.insee.fr/fr/statistiques/4515315?geo=COM-81002#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{France-geo-stub}}
{{Tarn departamenti kommunalari}}
{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Tarn departamenti kommunalari]]</text>
      <sha1>0u6n251v81txoqrzpxrnlrhcmemect9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ispaniyaning maʼmuriy boʻlinishi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1217935</id>
    <revision>
      <id>6272772</id>
      <parentid>6228194</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T20:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12809" sha1="jvvfb7htqo3ho5ufniovfy0genkr3d3" xml:space="preserve">[[File:Coat of Arms of Spain.svg|thumb|Ispaniya armiyasining gerbi]]
'''Ispaniya hukumati''' — 3 ta maʼmuriy boʻlinmaga yoki darajaga boʻlingan boʻlib, bular quyidagilar hisoblanadi: davlatning oʻzi, mintaqalar (provinsiyalar) va [[Ispaniya avtonomiyalari|avtonom hududiy birliklar]], mahalliy tuzilmalar yaʼni [[:en:Municipalities of Spain|munitsipalitet]] (shuningdek, munitsipalitetlar guruhi{{sfn| MPA | 2022 | loc=paragraph 1,4}}{{sfn | Moreno | 2016| |page=183}}{{sfn | Synopsis of Article 137 of the Constitution|| loc=paragraph 7}}{{sfn|Albet i Mas|2019|p=20}}{{sfn|Division of Powers|loc=paragraph 7}}).

Ushbu uch boʻlinma oʻzaro iyerarxik yaʼni biri ikkinchisiga boʻysunuvchi shaklda emas, balki teng huquqiy darajaga ega holda tashkil etilgan va ular oʻzlarining yuridik vakolatlari bilan alohida oʻrinlarga ega ({{lang-es|competencias}}){{sfn|Moreno|2016|p=184}}{{sfn|MPA|loc=paragraph 1}}.

Ikkinchi maʼmuriy boʻlinma yaʼni mintaqalar va [[Avtonomiya|avtonom]] hududiy birliklar ([[:en:NUTS statistical regions of Spain|NUTS]] va [[:OECD]] maʼlumotlari asosida; [[FIPS]], [[CIA World Factbook|CIA World Factbook]] va [[ISO 3166-2:ES|ISO]] 3166-2 maʼlumotlariga koʻra esa birinchi maʼmuriy boʻlinma deb keltirilgan) umumiy 17 ta [[Ispaniya avtonomiyalari|avtonom]] birlik va 2 ta avtonom shahar ([[Melilla|Melilya]] va [[Seuta|Seuta]]) dan iborat.

Uchinchi boʻlinma, [[:en:Local government in Spain|mahalliy boshqaruv ]]tuzilmalari Ispaniyaning uchta funksiyalariga koʻra turli boʻlgan boʻlinmalarini oʻz ichiga olib, ular siyosiy (kengash), saylov (okrug), yoki maʼmuriy (davlatning markazlashtirilmagan xizmatlarini amalga oshiruvchi) va quyida tavsiflangan boshqa funksiyalari mavjud. Shunga koʻra Ispaniya hududiy jihatdan quyidagicha boʻlinishga ega:

* oʻzining siyosiy, maʼmuriy huquqlariga va saylov okrugiga ega boʻlgan 8131 ta [[munitsipalitet]] va 3683 ta submunitsipalitet.
* 465 ta [[komarka]], ulardan 83 tasi maʼmuriy-siyosiy funksiyaga ega.
* 50 ta [[Ispaniya provinsiyalari|provinsiya]], 9 tasi maʼmuriy-siyosiy funksiyalarga ega emas ammo barcha provinsiyalar Parlamentning ikkala palatasi uchun ham saylov okrugiga ega.
Amalda eng katta hokimiyat boshqaruvi imkoniyatlari munitsipalitetlarga tegishli. Provinsiya kengashlari esa kichik munitsipalitetlarni qoʻllab-quvvatlash bilangina cheklanadi{{sfn|Canel|1994|p=51}}{{sfn|Sánchez Morón|2017|loc=paragraph 16}}{{sfn|Cools|Verbeek|2013| loc=Explanatory Memorandum paragraph 212 on page 37}}{{sfn|MPA|2022|page=3}}{{sfn|Division of Powers|loc=paragraph 10}}. Shunga qaramay NUTS va OECD maʼlumotlarida 50 ta provinsiya (9 tasida maʼmuriy funksiya yoʻqligini hisobga olgan holda), 7 ta orol va 2 ta avtonom shahar Ispaniyaning uchinchi maʼmuriy-siyosiy boʻlinmasi sifatida qayd etilgan. Komarkalar esa ushbu roʻyxatning hech biriga kiritilmagan.

Qonun bo‘yicha munitsipalitetlar provinsiya chegaralarini kesib o‘tmaslikni talab qilsa-da, komarkalarda bunday cheklov yo‘q. Shuning uchun viloyatlarni komarkalarga mukammal bo‘linishi mavjud emas. Ular turli munitsipalitetlardan tashkil topgan alohida bo‘lingan bo‘linmalardir. Masalan, [[Tierra de Pinares]] komarkasi ikki viloyatga, Cerdanya komarkasi esa Fransiya va Ispaniyaga tegishli.

Provinsiyalar ham, kommunatlar ham munitsipalitetlar guruhidir. Mintaqaviy qonunchilik bilan belgilangan ma’muriy funksiyalarga ega bo‘lgan munitsipalitetlarning boshqa guruhlari ham mavjud. Ammo ular umuman Ispaniyaning hududiy yoki ma’muriy bo‘linmasi emas.

Provinsiyalarga taalluqli [[Ispaniya]]ning yana bir hududiy bo‘linishi mavjud bo‘lib, ular viloyat kengashlarini saylash uchun saylov okruglari bo‘lgan [[431]] ta sud okrugiga bo‘lingan.

Har bir darajaning nisbiy hajmi bo‘yicha 2002-yilda markaziy hukumat davlat xarajatlarining 48,7 foizini, viloyat hokimiyati 35,5 foizini va mahalliy hokimiyat 15,8 foizini tashkil etadi{{sfn|Moreno|2007|p=87}}.

== Markazlashtirishni cheklash modeli ==
Muzokaralar olib borilayotganda hal etilmagan bahs-munozaralar va siyosiy keskinliklar tufayli, hududiy boʻlinish modeli Konstitutsiyaning eng noaniq va ataylab noaniq qilingan sohasi ekanligi aytilgan{{sfn|Cas.anova|Gil Andrés|2014|p=314,315}}{{sfn|Rosselló Villalonga|2001|p=8}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{cite book |  language = English| chapter=The Federal Option and Constitutional Management of Diversity in Spain| date=November 2013
| pages=[https://archive.org/details/waysoffederalism0002unse/page/375 375]–399 | first=Xavier |last = Arbós i Marín |title=The Ways of Federalism in Western Countries and the Horizons of Territorial Autonomy in Spain (volume 2)|  url = https://archive.org/details/waysoffederalism0002unse| editor1-first= Alberto |editor1-last= López-Eguren| editor2-first=Leire | editor2-last= Escajedo San Epifanio| doi=10.1007/978-3-642-27717-7_27| publisher=[[Axel Springer SE|Springer]]| isbn=978-3-642-27716-0}}
* {{Cite journal|first=Abel|last=Albet i Mas|year=2019|title=The municipal map in Spain: structure, evolution and problems|language=es|journal=Geopolitica(s). Revista de estudios sobre espacio y poder|volume=10|issue=1|pages=11–40|doi=10.5209/GEOP.63834|doi-access=free}}
* {{cite journal |last=Agranoff |first=Robert |title=Federal Asymmetry and Intergovernmental Relations in Spain | journal=Asymmetry Series Working Papers | date= 2005 | number=17 | publisher= Institute of Intergovernmental Relations | language=English | url=https://www.queensu.ca/iigr/sites/iirwww/files/uploaded_files/Agranoff2006.pdf | access-date=27 June 2023}}
* {{cite journal|title=Local government in the Spanish autonomic state |first=Maria Jose |last=Canel |journal=Local Government Studies |volume=20 |issue=1|year=1994 |location=London |publisher=Frank Cass |pages=44–59|doi=10.1080/03003939408433710 |lang=en}}
* {{Cite book |last1=Casanova |first1=Julián |title=Twentieth-century Spain. A History. |url=https://archive.org/details/twentiethcentury0000casa |last2=Gil Andrés |first2=Carlos |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-1-107-60267-0 |language=en |translator-last=Douch |translator-first=Martin |oclc=870438787}}
* {{Cite book|isbn=978-0-19-882693-4|chapter=Decentralization in Spain: federal evolution and performance of the estado autonómico|first=César|last=Colino|pages=62–81|editor-first=Diego|editor-last=Muro|editor-first2=Ignacio|editor-last2=Lago|year=2020|title=The Oxford Handbook of Spanish Politics|publisher=[[Oxford University Press]]|chapter-url=https://books.google.com/books?id=BtjODwAAQBAJ&amp;pg=62}}
* {{cite journal | title=The Spanish 'state of autonomies': Non-institutional federalism | url=https://archive.org/details/sim_west-european-politics_1998-10_21_4/page/40 | journal= West European Politics |volume=21 |number=4 |year=1998 |pages=40–52 | last=Colomer| first=Josep M.| doi=10.1080/01402389808425270| language=English|author-link1=Josep Colomer}}
* {{Cite book |date=19–21 March 2013 |title=Local and regional democracy in Spain |first1=Marc |last1=Cools |first2=Leen |last2=Verbeek |author-link2=Leen Verbeek |url=https://rm.coe.int/168071969f |publisher=[[Council of Europe]] | language=English }}
* {{cite report  |last=Heywood| first=Paul|date=August 2000| chapter=Spanish Regionalism: A case study|title=Regional Government in France and Spain| publisher=Josep Rowntree Foundation| language=English |url= https://www.ucl.ac.uk/constitution-unit/sites/constitution_unit/files/64.pdf}}
* {{cite journal| last=Keating | first=Michael | year=2007 | title=Federalism and the Balance of Power in European States | publisher=OECD| journal=Support for Improvement in Governance and Management |url=http://www.oecd.org/dataoecd/61/8/37890628.pdf |author-link=Michael Keating (political scientist)}}
* {{cite journal |last1=Linde Paniagua |first1=Enrique |title=Las Diputaciones Provinciales y su Futuro Incierto |trans-title =The Provincial Councils and their uncertain future|journal=Teoría y Realidad Constitucional |date=2018 |volume=41 |issue=41 |pages=113–135 |doi=10.5944/trc.41.2018.22119 |language=Spanish |url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/6438501.pdf|access-date=22 June 2019|doi-access=free }}
* {{Cite book |last=Moreno |first=Luis |year=2007 |title=Multinational Federations |publisher=Routledge  |isbn=978-0-415-41490-6 |editor-last=Burgess |editor-first=Michael |edition=1st|pages=86–107 |chapter=Federalisation in Multinational Spain  |hdl=10261/177010 |oclc=1257713892 |access-date=19 October 2023 |editor-last2=Pinder |editor-first2=John |chapter-url=https://digital.csic.es/handle/10261/177010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308234940/https://digital.csic.es/handle/10261/177010 |archive-date=8 March 2022 |url-status=live| doi=10.4324/9780203964514}}
* {{cite book |last1=Moreno |first1=Angel M. |editor1-last=Merloni |editor1-first=Francesco |title=Regionalisation Trends in European Countries 2007-2015: Spain |date=June 2016 |publisher=Congress of Local and Regional Authorities of The Council of Europe |pages=183–191 |url=https://rm.coe.int/168071aa29|language=en}}
* {{cite journal| title= Non–institutional federalism in Spain| publisher=Instituto de Estudios Fiscales [Institute of Fiscal Studies]| last= Rosselló Villalonga | first= Joan | date=2001 | journal=Papeles de Trabajo [Working papers] |language=English | 
url= https://www.ief.es/docs/destacados/publicaciones/papeles_trabajo/2001_04.pdf}}
* {{cite journal |last1=Sánchez Morón |first1=Miguel |title=¿Deben suprimirse las diputaciones provinciales?|trans-title=Should provincial councils be abolished? |journal=El Cronista del Estado Social y Democrático de Derecho |date=January 2017 |volume=65 |url=http://laadministracionaldia.inap.es/noticia.asp?id=1507162 |access-date=20 June 2019 |publisher=Iustel |language=Spanish |issn=1889-0016}}
* {{cite journal|title=Reflexiones sobre el gobierno local |trans-title=Reflections on local government |language=Spanish |first=Manuel |last=Zafra Víctor |journal=Anuario del Gobierno Local |issn=2013-4924 |issue=1 |year=2004 |isbn=84-609-5895-7 |accessdate=9 June 2022 |location=Barcelona |publisher=Institut de Dret Públic|format=pdf |url=http://repositorio.gobiernolocal.es/xmlui/bitstream/handle/10873/519/097-114 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160809071942/http://repositorio.gobiernolocal.es/xmlui/bitstream/handle/10873/519/097-114%20Zafra.pdf |archivedate=2016-08-09}}
* {{cite web| title= Eurostat regional yearbook 2022 | publisher=European Commission | url= https://ec.europa.eu/statistical-atlas/viewer/?config=RYB-2022.json&amp;mids=BKGCNT,C01M02,CNTOVL&amp;o=1,1,0.7&amp;ch=PEO,C01&amp;center=42.81314,0.97783,4&amp;lcis=C01M02&amp; | ref={{harvid|Eurostat}}}}
* {{cite web | title=Spain - Summary | website=Division of Powers | access-date=June 26, 2023 | publisher=European Committee of the Regions | url=https://portal.cor.europa.eu/divisionpowers/Pages/Spain-intro.aspx | ref={{harvid|Division of Powers}} | language=English | arxivsana=2023-06-19 | arxivurl=https://web.archive.org/web/20230619200407/https://portal.cor.europa.eu/divisionpowers/Pages/Spain-intro.aspx }}
* {{cite web |title=The Spanish Constitution |url=https://www.boe.es/legislacion/documentos/ConstitucionINGLES.pdf |publisher=Agencia Estatal Boletín Oficial del Estado [National Agency of the [[Boletín Oficial del Estado|Official State Gazette]]]|access-date=10 June 2022 |language=English |date=1978|ref={{harvid|Spanish Constitution|1978}}}}
* {{cite web |title=Local Government in Spain |url=https://www.hacienda.gob.es/Documentacion/Publico/SGT/CATALOGO_SEFP/223_Regimen-Local-ING-INTERNET.pdf |publisher=Ministry of Public Administration |access-date=11 June 2022 |language=English |ref={{harvid|MPA|}} |arxivsana=2023-05-28 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230528142517/https://www.hacienda.gob.es/Documentacion/Publico/SGT/CATALOGO_SEFP/223_Regimen-Local-ING-INTERNET.pdf }}
* {{cite web|title= Local Government Act (Organic Law 7/1985)
|url=https://www.boe.es/eli/es/l/1985/04/02/7/con |publisher=Agencia Estatal Boletín Oficial del Estado [National Agency of the [[Boletín Oficial del Estado|Official State Gazette]]]|access-date=12 June 2022 |year=1985|pages=8945–8964 |language=Spanish|ref={{harvid| Local Government Act |1985}}}}
* {{cite web|title=Synopsis of Article 137 of the Spanish Constitucion | url=https://app.congreso.es/consti/constitucion/indice/sinopsis/sinopsis.jsp?art=137&amp;tipo=2| publisher=Congreso de los Diputados [Congress of Deputies] | access-date=11 June 2023 |year=2011|language=Spanish |ref={{harvid| Synopsis of Article 137 of the Constitution||}}}}
[[Turkum:Ispaniya]]
[[Turkum:Ispaniya bo‘linmalari]]
[[Turkum:Ispaniya siyosatiga aloqador ro‘yxatlar]]</text>
      <sha1>jvvfb7htqo3ho5ufniovfy0genkr3d3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Modul:Transclusion count/data/F</title>
    <ns>828</ns>
    <id>1239601</id>
    <revision>
      <id>6272801</id>
      <parentid>6264275</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T03:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MalikxanBot</username>
        <id>49138</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Yangilandi</comment>
      <origin>6272801</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1927" sha1="r3y5p1bhu2br24fbe6uorp0okp6xurn" xml:space="preserve">return {
    [&quot;Find sources&quot;] = 290000,
    [&quot;For loop&quot;] = 290000,
    [&quot;Modul:Find sources&quot;] = 290000,
    [&quot;Modul:Find sources/config&quot;] = 290000,
    [&quot;Modul:Find sources/links&quot;] = 290000,
    [&quot;Modul:Find sources/templates/Find general sources&quot;] = 290000,
    [&quot;Modul:ForLoop&quot;] = 290000,
    [&quot;Fmbox&quot;] = 40000,
    [&quot;Flagicon&quot;] = 30000,
    [&quot;Flagicon/core&quot;] = 30000,
    [&quot;France-geo-stub&quot;] = 30000,
    [&quot;Fransiya loyihasi&quot;] = 30000,
    [&quot;Fransiya kommunasi aholi grafigi&quot;] = 20000,
    [&quot;Fransiya kommunasi xaritasi&quot;] = 20000,
    [&quot;Film bilgiqutisi&quot;] = 10000,
    [&quot;Flag/core&quot;] = 10000,
    [&quot;Flagdeco&quot;] = 10000,
    [&quot;Flagdeco/core&quot;] = 10000,
    [&quot;Futbolchi bilgiqutisi&quot;] = 10000,
    [&quot;Modul:FilmMamlakat&quot;] = 10000,
    [&quot;Flag&quot;] = 8000,
    [&quot;Modul:Footnotes&quot;] = 6000,
    [&quot;Modul:Footnotes/anchor id list&quot;] = 6000,
    [&quot;Modul:Footnotes/anchor id list/data&quot;] = 6000,
    [&quot;Modul:Footnotes/whitelist&quot;] = 6000,
    [&quot;Faqat shu maqolalardagi turkum&quot;] = 5000,
    [&quot;Filmlar loyihasi&quot;] = 5000,
    [&quot;File other&quot;] = 3000,
    [&quot;Film date&quot;] = 3000,
    [&quot;First word&quot;] = 3000,
    [&quot;Flaglink/core&quot;] = 3000,
    [&quot;Flatlist&quot;] = 3000,
    [&quot;Faqat maqolalarda turkumi&quot;] = 2000,
    [&quot;Fb&quot;] = 2000,
    [&quot;Football squad&quot;] = 2000,
    [&quot;Football squad manager&quot;] = 2000,
    [&quot;Football squad2 player&quot;] = 2000,
    [&quot;Four digit&quot;] = 2000,
    [&quot;FRA&quot;] = 2000,
    [&quot;Fransiya bayrogʻi&quot;] = 2000,
    [&quot;Futbol loyihasi&quot;] = 2000,
    [&quot;Futbolchi&quot;] = 2000,
    [&quot;Flagcountry&quot;] = 1000,
    [&quot;Flagcountry/core&quot;] = 1000,
    [&quot;Futbol formasi&quot;] = 1000,
    [&quot;Modul:Flagg&quot;] = 1000,
    [&quot;Float right&quot;] = 900,
    [&quot;Football kit&quot;] = 900,
    [&quot;Modul:Faktorizatsiya&quot;] = 900,
    [&quot;Fba/list&quot;] = 600,
    [&quot;Film-stub&quot;] = 600,
    [&quot;Flagicon image&quot;] = 600,
    [&quot;Football manager history&quot;] = 600,
    [&quot;Futbol jamoasi murabbiylari&quot;] = 600,
    [&quot;Modul:Football manager history&quot;] = 600,
    [&quot;Familiyadoshlar&quot;] = 500,
    [&quot;Flagright/core&quot;] = 500,
}</text>
      <sha1>r3y5p1bhu2br24fbe6uorp0okp6xurn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oʻrgimchak-odam: Yangi kun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1260360</id>
    <revision>
      <id>6272816</id>
      <parentid>6272564</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T05:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Just Khumoyun</username>
        <id>137686</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Matn kiritildi</comment>
      <origin>6272816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54495" sha1="09f8pyy2q87dzampgs0p8e5gitgrxig" xml:space="preserve">{{rasmiy tarjima}}
{{Film bilgiqutisi
| nom               = Oʻrgimchak-odam: Yangi kun
| asl_nom           = Spider-Man: Brand New Day
| tasvir            = Fayl:Spider-Man Brand New Day posteri.jpg
| izoh              = Filmning oʻzbekcha posteri
| director          = [[Destin Daniel Cretton]]
| writer            = {{Plainlist|
* [[Chris McKenna]]
* [[Erik Sommers]]
}}
| based_on          = {{Based on|[[Oʻrgimchak-odam]]|[[Stan Lee]], [[Steve Ditko]]}}
| producer          = {{Plainlist|
* [[Kevin Feige]]
* [[Amy Pascal]]
* [[Avi Arad]]
* Rachel O'Connor
}}
| starring          = {{Plainlist|
* [[Tom Holland]]
* [[Zendaya]]
* [[Sadie Sink]]
* [[Jacob Batalon]]
* [[Jon Bernthal]]
* [[Florence Pugh]]
* [[Tramell Tillman]]
* [[Marisa Tomei]]
* [[Mark Ruffalo]]
}}
| cinematography    = [[Brett Pawlak]]
| editing           = {{Plainlist|
* [[Nat Sanders]]
* Gina Sansom
* [[Harry Yoon]]
}}
| music             = [[Michael Giacchino]]
| studio            = {{Plainlist|
* [[Columbia Pictures]]
* [[Marvel Studios]]
* {{tah|Pascal Pictures|en}}
}}
| distributor       = [[Sony Pictures Releasing]]
| released          = {{Film date|2026|7|31|AQSH|2026|8|6|Oʻzbekiston|ref2=&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=“Oʻrgimchak odam: yangi kun” filmi kinoteatrlarda oʻzbek tilida ham namoyish etiladi |url=https://www.afisha.uz/uz/cinema/2026/07/21/uzbek-spider |accessdate=2026-yil 5-avgust |work=Afisha.uz |date=2026-yil 21-iyul}}&lt;/ref&gt;}}
| runtime           = 145 daqiqa&lt;ref name=&quot;Runtime&quot;&gt;{{Cite web |date=July 16, 2026 |title=''Spider-Man: Brand New Day'' (12A) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/spider-man-brand-new-day-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmtezmty0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260723072009/https://www.bbfc.co.uk/release/spider-man-brand-new-day-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmtezmty0 |archive-date=July 23, 2026 |access-date=July 16, 2026 |publisher=[[British Board of Film Classification]]}}&lt;/ref&gt;
| country           = AQSH
| language          = inglizcha
| budget            = $225&amp;nbsp;million&lt;ref name=&quot;DeadlineBOTracking&quot;&gt;{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=July 28, 2026 |title=Look Out, Here Comes 'Spider-Man: Brand New Day': $465M WW Opening Set To Be 2nd-Biggest Ever For Sony – Box Office Preview |url=https://deadline.com/2026/07/spider-man-brand-new-day-box-office-projection-1237005824/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260728210630/https://deadline.com/2026/07/spider-man-brand-new-day-box-office-projection-1237005824/ |archive-date=July 28, 2026 |access-date=July 28, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;
| gross             = $2.453 milliard&lt;ref name=&quot;BOM&quot;&gt;{{Cite Box Office Mojo|id=22084616|access-date=August 4, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NUM&quot;&gt;{{Cite The Numbers|id=spider-man-brand-new-day-(2026)|access-date=August 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
}}
'''Oʻrgimchak-odam: Yangi kun''' ({{lang-en|Spider-Man: Brand New Day}}) — [[Marvel Comics]] qahramoni [[Oʻrgimchak-odam]] haqidagi [[superqahramonlik filmi]]. Film Columbia Pictures, Marvel Studios va Pascal Pictures tomonidan ishlab chiqarilgan boʻlib, Sony Pictures Releasing tomonidan namoyish etiladi. U Marvel Kino Olamining (MCU) 38-filmi hamda [[Spider-Man: No Way Home]] (2021) filmidan keyingi toʻrtinchi MCU ''Spider-Man'' filmi hisoblanadi. Filmga [[Destin Daniel Cretton]] rejissyorlik qilgan, ssenariyni esa [[Chris McKenna]] va [[Erik Sommers]] yozgan. Asosiy rolni yana [[Tom Holland]] ijro etib, [[Peter Parker (Marvel Kinematografiya Koinoti)|Peter Parker]] / [[Oʻrgimchak odam|Spider-Man]] obrazini gavdalantiradi. Shuningdek, filmda [[Zendaya]], [[Sadie Sink]], [[Jacob Batalon]], [[Jon Bernthal]], [[Florence Pugh]],  [[Tramell Tillman]], [[Marisa Tomei]], [[Michael Mando]] va [[Mark Ruffalo]] kabi aktyorlar ham ishtirok etadi. Filmda Parker yolg‘iz holda qahramon O‘rgimchak odam sifatida Nyu-York shahrini himoya qilishga o‘zini bag‘ishlaydi. Shaxsiy muammolari va haddan tashqari ko‘p ishlashi uning superqobiliyatlarining rivojlanishiga sabab bo‘ladi. Shu bilan birga, Parker yangi telepatik tahdidga duch keladi.

Spider-Man: Brand New Day filmini yaratish gʻoyasi 2019-yil avgust oyidayoq [[Sony Pictures]] tomonidan muhokama qilina boshlagan. 2021-yil noyabrida film prodyuseri Amy Pascal ushbu loyiha [[Tom Holland]] bosh rolni ijro etadigan yangi ''Spider-Man'' trilogiyasining ilk filmi boʻlishini maʼlum qilgan. 2021-yil dekabr oyida ssenariy gʻoyasi ishlab chiqila boshlangan. Tom Holland bu safar faqat bosh rol ijrochisi sifatida emas, balki ijodiy jarayonda ham faol qatnashgan. Uning Peter Parker obrazining rivojlanishi haqidagi fikrlari film konsepsiyasini shakllantirishda muhim rol oʻynagan. 2023-yil fevral oyida avvalgi ''Spider-Man'' filmlarining ssenariy mualliflari [[Chris McKenna]] va [[Erik Sommers]] yana loyiha ustida ishlashni boshladilar. 2024-yil oktyabr oyida esa rejissyorlik vazifasi [[Destin Daniel Cretton|Destin Daniel Crettonga]] topshirildi. 2025-yil mart oyida filmning Brand New Day nomi rasman eʼlon qilingan. Bu nom 2008-yilda nashr etilgan [[Marvel Comics|Marvel komikslaridagi]] mashhur „Brand New Day“ syujetiga ishora qiladi. Mazkur komiksda Spider-Manning hayoti tubdan oʻzgaradi. Film ijodkorlari ham aynan shu gʻoyani ekranga olib chiqishni maqsad qilgan: Peter Parker endi yolgʻiz harakat qiladigan, [[Nyu-York]] koʻchalaridagi jinoyatlarga qarshi kurashuvchi qahramon sifatida tasvirlanadi. Suratga olish ishlari boshlanishidan avval [[Jon Bernthal]] va [[Mark Ruffalo]] Marvel Kino Olamidagi mashhur rollariga qaytishi tasdiqlangan. Bernthal yana [[Frank Castle]] / [[Punisher]], Ruffalo esa [[Bruce Banner]] / [[Hulk]] obrazlarini gavdalantiradi va shu orqali film voqealarini MCU bilan yanada chambarchas bogʻlaydi. Filmni suratga olish ishlari 2025-yil avgust oyida boshlanib, dekabr oyida yakunlangan. Tashqi sahnalar [[Shotlandiya|Shotlandiyaning]] [[Glazgo]] shahri hamda [[Angliya|Angliyaning]] turli hududlarida tasvirga olingan. Maxsus dekoratsiyalar talab qiladigan ichki sahnalar esa Angliyadagi [[Pinewood Studios]] pavilyonlarida suratga tushirilgan. Bu studiya zamonaviy kino sanoatining eng mashhur maskanlaridan biri boʻlib, koʻplab [[Marvel]] va boshqa yirik blokbaster filmlar aynan shu yerda ishlangan.

''Spider-Man: Brand New Day'' filmining premyerasi 2026-yil 27-iyul kuni [[Los-Anjeles|Los Angeles]] shahri [[Gollivud|Hollywood]] [[Dolby Theatre|Dolby Theatreda]] bo‘lib o‘tgan. Film 2026-yil 31-iyul kuni [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] ommaga taqdim qilingan hamda Marvel Kino Olamining (MKO)ning oltinchi fazasi tarkibiga kirgan. Tanqidchilar tomonidan asosan ijobiy baholangan. Film dunyo bo‘ylab 2.453 milliard AQSh dollari miqdorida daromad to‘plab, daromad bo‘yicha [[Oʻrgimchak odam|Spider-Man]] filmlari orasida hamda 2026-yilda ekranlarga chiqqan filmlar orasida esa eng yuqori daromad qilgan film boʻlgan. Shuningdek, u kino tarixidagi eng yuqori daromad qilgan uchinchi filmga aylangan.

== Syujeti ==
[[Spider-Man: No Way Home|Oʻrgimchak odam: Uyga yoʻl yoʻq]] filmidan soʻngidagi [[Doktor Strange|Doktor Strangening]] afsunidan soʻng butun dunyo Peter Parkerning mavjudligini unutadi&lt;ref name=&quot;FeigeBNDJul2025&quot;&gt;{{Cite magazine |last1=Mullor |first1=Mireia |last2=Tanswell |first2=Adam |date=July 21, 2025 |title=MCU boss Kevin Feige reveals why Marvel is pairing up Spider-Man and The Punisher in Brand New Day: &quot;[It's] street-level crime as opposed to world-ending events&quot; |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/superhero-movies/mcu-boss-kevin-feige-reveals-why-marvel-is-pairing-up-spider-man-and-the-punisher-in-brand-new-day-its-street-level-crime-as-opposed-to-world-ending-events/ |url-status=live |magazine=Total Film] |publisher=GamesRadar+ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722123717/https://www.gamesradar.com/entertainment/superhero-movies/mcu-boss-kevin-feige-reveals-why-marvel-is-pairing-up-spider-man-and-the-punisher-in-brand-new-day-its-street-level-crime-as-opposed-to-world-ending-events/ |archive-date=July 22, 2025 |access-date=July 22, 2025}}&lt;/ref&gt;. Oradan toʻrt yil oʻtib Peter shaxsi nomaʼlumligicha [[Nyu-York|New York]] shahrini oʻrgimchak odam sifatida ximoya qilishda davom etadi hamda uning super qobilyatlari xavfli [[Evolutsiya|evolutsiyaga]] uchrayotgan paytda yangi xavflarni bartaraf etishga urinadi&lt;ref name=&quot;TheWrapTrailer&quot;&gt;{{Cite web |last=Knapp |first=JD |date=March 18, 2026 |title='Spider-Man: Brand New Day' Trailer Brings a Brand New Threat to Tom Holland's Forgotten Superhero |url=https://www.thewrap.com/creative-content/movies/spider-man-brand-new-day-trailer-tom-holland/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318150205/https://www.thewrap.com/creative-content/movies/spider-man-brand-new-day-trailer-tom-holland/ |archive-date=March 18, 2026 |access-date=March 18, 2026 |website=[[TheWrap]]}}&lt;/ref&gt;.

== Rollarda ==
{| class=&quot;center toccolours&quot;
|+
|&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot; style=&quot;line-height:130%&quot;&gt;
Fayl:Tom Holland by Gage Skidmore.jpg |[[Tom Holland|Tom Holland]]  (Peter Parker) 
Fayl:Zendaya - 2019 by Glenn Francis.jpg |[[Zendaya]]   (MJ / Michelle Jones-Watson)  
Fayl:Sadie Sink, September 2022.jpg |[[Sadie Sink]]   (Jean Grey)  
Fayl:Jacob Batalon (28035642754) (cropped).jpg|[[Jacob Batalon]]  (Ned Leeds) 
Fayl:Florence Pugh - The Wonder BFI London Film Festival Premiere, October 2022 (cropped).jpg|[[Florence Pugh]]  (Black Widow) 
Fayl:Marisa Tomei (82155) (cropped).jpg|[[Marisa Tomei]]  (May Parker) 
Fayl:Mark Ruffalo (36201774756) (cropped).jpg|[[Mark Ruffalo]]  (Bruce Benner / Hulk) 
&lt;/gallery&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|}
* [[Tom Holland]] [[Peter Parker (Marvel Kinematografiya Koinoti)|Peter Parker]] ([[Oʻrgimchak odam|Oʻrgimchak-odam]]) rolida&lt;ref name=&quot;Jul2026Date&quot;&gt;{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=October 25, 2024 |title=Sony Adds Untitled 'Spider-Man' With Tom Holland To Summer 2026 Calendar; Destin Daniel Cretton Directing |url=https://deadline.com/2024/10/spider-man-tom-holland-new-movie-1236158673/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20241025180924/https://deadline.com/2024/10/spider-man-tom-holland-new-movie-1236158673/ |archive-date=October 25, 2024 |access-date=October 25, 2024 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;:&lt;br /&gt; Radioaktiv oʻrgimchak chaqqanidan soʻng oʻrgimchakka xos qobiliyatlarga ega boʻlgan sobiq [[Qasoskorlar|Qasoskor]] Peter Parker [[Spider-Man: No Way Home|Oʻrgimchak odam: Uyga yoʻl yoʻq]] filmi voqealaridan soʻng butunlay yangi hayot boshlaydi&lt;ref name=&quot;Jul2026Date2&quot;&gt;{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=October 25, 2024 |title=Sony Adds Untitled 'Spider-Man' With Tom Holland To Summer 2026 Calendar; Destin Daniel Cretton Directing |url=https://deadline.com/2024/10/spider-man-tom-holland-new-movie-1236158673/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241026230930/https://deadline.com/2024/10/spider-man-tom-holland-new-movie-1236158673/ |archive-date=October 26, 2024 |access-date=October 25, 2024 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;. [[Doktor Strange|Doctor Strangening]] sehri sababli butun dunyo uning kimligini unutadi va Parker jamiyat uchun nomaʼlum shaxsga aylanadi. Endilikda u [[Nyu-York]] shahrini koʻcha jinoyatchilaridan himoya qilishni oʻzining asosiy maqsadiga aylantiradi&lt;ref name=&quot;FeigeBNDJul20252&quot;&gt;{{Cite magazine |last1=Mullor |first1=Mireia |last2=Tanswell |first2=Adam |date=July 21, 2025 |title=MCU boss Kevin Feige reveals why Marvel is pairing up Spider-Man and The Punisher in Brand New Day: &quot;[It's] street-level crime as opposed to world-ending events&quot; |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/superhero-movies/mcu-boss-kevin-feige-reveals-why-marvel-is-pairing-up-spider-man-and-the-punisher-in-brand-new-day-its-street-level-crime-as-opposed-to-world-ending-events/ |url-status=live |magazine=Total Film] |publisher=GamesRadar+ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722123717/https://www.gamesradar.com/entertainment/superhero-movies/mcu-boss-kevin-feige-reveals-why-marvel-is-pairing-up-spider-man-and-the-punisher-in-brand-new-day-its-street-level-crime-as-opposed-to-world-ending-events/ |archive-date=July 22, 2025 |access-date=July 22, 2025}}&lt;/ref&gt;. Rejissyor [[Destin Daniel Cretton|Destin Daniel Crettonning]] taʼkidlashicha, Parker endi bor eʼtiborini Oʻrgimchak Odam boʻlishga qaratadi&lt;ref name=&quot;FeigeEmpireMay2026&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Travis |first=Ben |date=May 28, 2026 |title=Spider-Man: Brand New Day Is First MCU Film To Centre 'Classic Elements' Of Spidey, Says Kevin Feige |url=https://www.empireonline.com/movies/news/spider-man-brand-new-day-classic-elements-of-spidey-kevin-feige-exclusive/ |url-status=live |magazine=[[Empire (magazine)|Empire]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528163536/https://www.empireonline.com/movies/news/spider-man-brand-new-day-classic-elements-of-spidey-kevin-feige-exclusive/ |archive-date=May 28, 2026 |access-date=May 28, 2026}}&lt;/ref&gt;. [[Tom Holland]] esa ushbu rolni oʻziga xos chuqur hissiyotlarga boy ekanligini taʼkidlagan. Uning aytishicha, doimiy fidoyilik va oʻz manfaatlaridan voz kechish Parkerning shaxsiy hayoti hamda sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. Film, shuningdek, Parkerning oʻsmirlik davridan kattalar hayotiga oʻtish jarayonida oʻzligini anglash yoʻlidagi izlanishlarini yoritadi&lt;ref name=&quot;HollandMar2026ESB&quot;&gt;{{Cite web |date=March 20, 2026 |title=WATCH: Tom Holland Swings by ESB to Drop &quot;Spider-Man: Brand New Day&quot; Trailer |url=https://www.esbnyc.com/blog/watch-tom-holland-swings-esb-drop-spider-man-brand-new-day-trailer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260321102326/https://www.esbnyc.com/blog/watch-tom-holland-swings-esb-drop-spider-man-brand-new-day-trailer |archive-date=March 21, 2026 |access-date=March 21, 2026 |website=[[The Empire State Building]]}}&lt;/ref&gt;. Holland bu obrazni talqin qilishda oʻzining hayotiy tajribalaridan ham ilhomlangani aytiladi. Jinoyatchilikka qarshi tinimsiz kurash va bir vaqtlar unga yaqin boʻlgan doʻstlarining usiz hayotlarini davom ettirayotganini koʻrish Parkerning qobiliyatlarida yangi oʻzgarishlarni yuzaga keltiradi. Natijada u tanasidan tabiiy ravishda oʻrgimchak toʻri ishlab chiqarish qobiliyatiga ega boʻladi&lt;ref name=&quot;NewTrailer&amp;Tickets&quot;&gt;{{Cite web |date=June 17, 2026 |title='Spider-Man: Brand New Day' Trailer and Movie Tickets Go Live |url=https://www.marvel.com/articles/movies/spider-man-brand-new-day-trailer-and-movie-tickets-go-live |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617194051/https://www.marvel.com/articles/movies/spider-man-brand-new-day-trailer-and-movie-tickets-go-live |archive-date=June 17, 2026 |access-date=June 18, 2026 |website=[[Marvel.com]]}}&lt;/ref&gt;. Bu qobiliyat Sam Raimi rejissyorligida suratga olingan bosh rolni [[Tobey Maguire]] ijro etgan [[O‘rgimchak-odam (film)|Oʻrgimchak Odam]] filmlaridagi qobiliyatiga oʻxshashdir&lt;ref name=&quot;EWTrailer&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Romano |first=Nick |date=March 18, 2026 |title='Spider-Man: Brand New Day' trailer reveals Punisher, Hulk, Scorpion, and mutating Peter Parker |url=https://ew.com/spider-man-brand-new-day-trailer-punisher-hulk-scorpion-11928072 |url-status=live |magazine=Entertainment Weekly |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318121040/https://ew.com/spider-man-brand-new-day-trailer-punisher-hulk-scorpion-11928072 |archive-date=March 18, 2026 |access-date=March 18, 2026}}&lt;/ref&gt;.
* [[Zendaya]] Michelle Jones-Watson / MJ rolida: &lt;br /&gt; Parkerning sobiq sinfdoshi hamda sevgilisi. MJ hozirda [[Massachusetts texnologiya instituti|Massachusetts texnologiya institutida]] (MIT) Ned Leeds bilan birga taqsil oladi&lt;ref name=&quot;GizmodoTrailer&quot;&gt;{{Cite web |last=Whitbrook |first=James |date=March 18, 2026 |title=Breaking Down the Secrets of the 'Spider-Man: Brand New Day' Trailer |url=https://gizmodo.com/spider-man-brand-new-day-trailer-breakdown-marvel-2000734989 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318210041/https://gizmodo.com/spider-man-brand-new-day-trailer-breakdown-marvel-2000734989 |archive-date=March 18, 2026 |access-date=March 18, 2026 |website=Gizmodo}}&lt;/ref&gt;. Filmda MJning yangi sevgilisi paydo boʻlishi Parkerning ichki dunyosida hissiy ziddiyatlarga sabab boʻladi&lt;ref name=&quot;TFTrailer&quot;&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Bradley |date=March 18, 2026 |title=Spider-Man: Brand New Day trailer brings in Punisher and Mark Ruffalo's Hulk as Tom Holland's Peter Parker faces iconic villains and personal heartbreak |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/spider-man-brand-new-day-trailer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318141559/https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/spider-man-brand-new-day-trailer/ |archive-date=March 18, 2026 |access-date=March 18, 2026 |website=Total Film] |publisher=GamesRadar+}}&lt;/ref&gt;. [[Zendaya]] ssenariy mualliflari bilan hamkorlik qilib, MJ obrazining o‘ziga xos xususiyatlari saqlab qolinishini, shu bilan birga qahramonning xarakteri yanada yetukroq tarzda rivojlantirilishini ta’minlagan. Bunga sabab, dastlabki ssenariy variantida uning fikricha, qahramonning xarakteri haddan tashqari oddiy edi&lt;ref name=&quot;ZendayaEWMJScriptPass&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Romano |first=Nick |date=July 29, 2026 |title=Zendaya wanted an 'MJ pass' of the Spider-Man: Brand New Day script: 'Where did all her weirdness go?' |url=https://ew.com/zendaya-mj-pass-spider-man-brand-new-day-script-12028408 |url-status=live |magazine=Entertainment Weekly |archive-url=https://web.archive.org/web/20260729165108/https://ew.com/zendaya-mj-pass-spider-man-brand-new-day-script-12028408 |archive-date=July 29, 2026 |access-date=July 31, 2026}}&lt;/ref&gt;.
* [[Sadie Sink]] [[Jean Grey]] rolida&lt;ref name=&quot;SinkCast&quot;&gt;{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=March 12, 2025 |title='Stranger Things' Star Sadie Sink Joins Tom Holland In Next 'Spider-Man' Movie |url=https://deadline.com/2025/03/sadie-sink-spider-man-movie-1236323300/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312172218/https://deadline.com/2025/03/sadie-sink-spider-man-movie-1236323300/ |archive-date=March 12, 2025 |access-date=March 12, 2025 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;:&lt;br /&gt; Telekinez, telepatiya hamda boshqa shaxs ongini egallash kabi psionik qobiliyatlarga ega bo‘lgan mutant bo‘lib, Department of Damage Control tomonidan qo‘lga olinadi va keyinchalik Spider-Manning raqibiga aylanadi&lt;ref name=&quot;SinkGreyTF&quot;&gt;{{Cite web |last=Garside |first=Megan |date=July 29, 2026 |title=Who does Sadie Sink play in Spider-Man: Brand New Day? Marvel's biggest secret this year has been revealed |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/who-does-sadie-sink-play-in-spider-man-brand-new-day/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260729212649/https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/who-does-sadie-sink-play-in-spider-man-brand-new-day/ |archive-date=July 29, 2026 |access-date=July 29, 2026 |website=Total Film] |publisher=GamesRadar+}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GreyDODC&quot;&gt;{{Cite web |last=Milici |first=Lauren |date=July 29, 2026 |title=Spider-Man: Brand New Day ending explained: Who dies, who does Sadie Sink play, and does Ned remember Peter? |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/spider-man-brand-new-day-ending-explained-who-dies/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260730104031/https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/spider-man-brand-new-day-ending-explained-who-dies/ |archive-date=July 30, 2026 |access-date=July 29, 2026 |website=Total Film] |publisher=GamesRadar+}}&lt;/ref&gt;. Film Jeanning kelib chiqish tarixini komikslardagidan o‘zgacha talqin qiladi. Filmda Jean o‘z qobiliyatlarini singlisi Sara bilan birgalikda asta-sekin rivojlantiradi. Bu talqin komikslardagi voqealardan farq qiladi. Komikslarda Jeanning qobiliyatlari avtohalokatdan keyin yuzaga kelgan posttravmatik stress oqibatida namoyon bo‘ladi&lt;ref name=&quot;EWJeanGreyOrigin&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Romano |first=Nick |date=July 31, 2026 |title=Sadie Sink's Spider-Man: Brand New Day character officially revealed |url=https://ew.com/sadie-sink-spider-man-brand-new-day-character-officially-revealed-12028693 |url-status=live |magazine=Entertainment Weekly |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731184147/https://ew.com/sadie-sink-spider-man-brand-new-day-character-officially-revealed-12028693 |archive-date=July 31, 2026 |access-date=July 31, 2026}}&lt;/ref&gt;.
* [[Jacob Batalon]] Ned Leeds rolida: &lt;br /&gt; Parkerning MJ bilan hozirda MIT da taqsil olayotgan sobiq doʻsti&lt;ref name=&quot;GizmodoTrailer2&quot;&gt;{{Cite web |last=Whitbrook |first=James |date=March 18, 2026 |title=Breaking Down the Secrets of the 'Spider-Man: Brand New Day' Trailer |url=https://gizmodo.com/spider-man-brand-new-day-trailer-breakdown-marvel-2000734989 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318210041/https://gizmodo.com/spider-man-brand-new-day-trailer-breakdown-marvel-2000734989 |archive-date=March 18, 2026 |access-date=March 18, 2026 |website=Gizmodo}}&lt;/ref&gt;. U Oʻrgimchak odam ular yuqori maktabda oʻqib yurgan vaqtlari ularning hayotini saqlab qolgani uchun raxmat aytish hamda kimligini bilish ilinjida „Spidey tracker“ degan ilova yaratadi&lt;ref name=&quot;VarietyCinemaConFootage&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Rubin |first=Rebecca |date=April 13, 2026 |title='Spider-Man: Brand New Day' Footage at CinemaCon Reveals Tom Holland's Peter Parker Discovering Zendaya's New Love Interest |url=https://variety.com/2026/film/news/spider-man-brand-new-day-footage-cinemacon-tom-holland-zendaya-love-interest-1236704423/ |url-status=live |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414122819/https://variety.com/2026/film/news/spider-man-brand-new-day-footage-cinemacon-tom-holland-zendaya-love-interest-1236704423/ |archive-date=April 14, 2026 |access-date=April 14, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EWCinemaConFootage&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Stenzel |first=Wesley |date=April 14, 2026 |title=Spider-Man: Brand New Day at CinemaCon: Here's what we saw in the new footage |url=https://ew.com/spider-man-brand-new-day-cinemacon-footage-11948022 |url-status=live |magazine=Entertainment Weekly |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414140711/https://ew.com/spider-man-brand-new-day-cinemacon-footage-11948022 |archive-date=April 14, 2026 |access-date=April 14, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SamsungGalaxyVariety&quot;&gt;{{Cite web |last=Steinberg |first=Brian |date=June 16, 2026 |title=Samsung Galaxy Gets Starring Role in 'Spider Man: Brand New Day' |url=https://variety.com/2026/tv/news/samsung-galaxy-spider-man-brand-new-day-1236782164/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616193616/https://variety.com/2026/tv/news/samsung-galaxy-spider-man-brand-new-day-1236782164/ |archive-date=June 16, 2026 |access-date=June 16, 2026 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;. [[Jacob Batalon|Batalonning]] ta’kidlashicha, Ned va MJ har ikkisi ham to‘laqonli va farovon hayot kechirayotgan bo‘lsalar-da, ichki hissiyotlarida go‘yoki nimadir yetishmayotgandek tuyg‘u saqlanib qolgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, Ned tomonidan yaratilgan „Spidey tracker“ aynan Spider-Man bilan ular o‘rtasidagi yo‘qolgan bog‘liqlik qayta topishga qaratilgan vosita hisoblanadi&lt;ref name=&quot;ZendayaBatalonJul2026SR&quot;&gt;{{Cite web |last=Behbakht |first=Andy |date=July 21, 2026 |title=MJ's Spider-Man: Brand New Day Story Replaces Peter Parker From OG Trilogy In 1 Key Way |url=https://screenrant.com/spider-man-brand-new-day-mj-peter-optimism-reversal-zendaya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722085359/https://screenrant.com/spider-man-brand-new-day-mj-peter-optimism-reversal-zendaya/ |archive-date=July 22, 2026 |access-date=July 23, 2026 |website=Screen Rant}}&lt;/ref&gt;.
* [[Jon Bernthal]] Frank Castle / Punisher rolida: &lt;br /&gt; Oilasining shafqatsizlarcha oʻldirilishidan soʻng, jinoyatchilik olamiga qarshi har qanday vosita orqali, uning oqibatlari qanchalik halokatli boʻlishidan qatʼi nazar, kurashishni maqsad qilgan qahramon&lt;ref name=&quot;Bernthal&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=June 20, 2025 |title=Jon Bernthal Joins Tom Holland in 'Spider-Man: Brand New Day' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/spider-man-brand-new-day-jon-bernthal-1236296073/ |url-status=live |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620224954/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/spider-man-brand-new-day-jon-bernthal-1236296073/ |archive-date=June 20, 2025 |access-date=June 20, 2025}}&lt;/ref&gt;. Film Castle obrazining [[Disney+]] platformasida namoyish etilgan ''[[The Punisher: One Last Kill]]'' (2026) nomli maxsus televizion filmidagi voqealardan keyingi faoliyatini davom ettiradi. Mazkur maxsus film Brand New Day voqealari arafasida Frankning psixologik holatini yoritadi&lt;ref name=&quot;GreenMay2026TheDirect&quot;&gt;{{Cite web |last=Milheim |first=Russ |date=May 13, 2026 |title=The Punisher: One Last Kill Perfectly Sets Up Frank Castle for Spider-Man: Brand New Day—Director Reinaldo Marcus Green Explains Why |url=https://thedirect.com/article/the-punisher-one-last-kill-perfectly-sets-up-frank-castle-for-spider-man-brand-new-dayheres-why |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260513142620/https://thedirect.com/article/the-punisher-one-last-kill-perfectly-sets-up-frank-castle-for-spider-man-brand-new-dayheres-why |archive-date=May 13, 2026 |access-date=May 13, 2026 |website=The Direct}}&lt;/ref&gt;. [[Jon Bernthal|Jon Bernthalning]] taʼkidlashicha, film voqealari boshlanishiga kelib Castle deyarli insoniyatdan butunlay yuz oʻgirgan boʻladi&lt;ref name=&quot;CastJul2026Collider&quot;&gt;{{Cite web |last1=McPherson |first1=Chris |last2=Nemiroff |first2=Perri |date=July 15, 2026 |title=Tom Holland Addresses Sadie Sink's Mysterious MCU Debut in 'Spider-Man: Brand New Day' [Exclusive] |url=https://collider.com/spider-man-brand-new-day-tom-holland-sadie-sink-jon-bernthal-punisher/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260715185509/https://collider.com/spider-man-brand-new-day-tom-holland-sadie-sink-jon-bernthal-punisher/ |archive-date=July 15, 2026 |access-date=July 15, 2026 |website=Collider}}&lt;/ref&gt;. Castle yuk tashuvchi kemadan qayta yasalgan uy-qayiqda faoliyat yuritadi. Ushbu inshoot bir vaqtning oʻzida boshqaruv markazi va xavfsiz boshpana vazifasini bajaradi&lt;ref name=&quot;ArtBookReview&quot;&gt;{{Cite web |last=Brooke |first=David |date=July 8, 2026 |title='The Art of Spider-Man: Brand New Day' review: everything we learned |url=https://aiptcomics.com/2026/07/08/the-art-of-spider-man-brand-new-day-review-highlights/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20260708155328/https://aiptcomics.com/2026/07/08/the-art-of-spider-man-brand-new-day-review-highlights/ |archive-date=July 8, 2026 |access-date=July 8, 2026 |website=AIPT}}&lt;/ref&gt;. Prodyuser [[Kevin Feige|Kevin Feigening]] soʻzlariga koʻra, mazkur filmda qahramonning talqini uning avvalgi [[Marvel kinematografiya koinoti|Marvel Kino Olamidagi]] (MKO) koʻrinishlariga nisbatan oʻziga xos uslubiy ohang bilan ajralib turadi. Uning avvalgi MKO loyihalaridagi talqini zoʻravonlikka asoslangan harakatlariga koʻproq urgʻu bergan boʻlsa, ushbu filmning [[PG-13]] reytingi bunday zoʻravonlikni xuddi shu darajada tasvirlash imkonini bermaydi&lt;ref name=&quot;FeigeConferenceJul2025THR&quot;&gt;{{Cite magazine |last1=Kit |first1=Borys |last2=McClintock |first2=Pamela |date=July 20, 2025 |title=Marvel's Kevin Feige Talks Scaling Back, Losing Kang and His Texts to James Gunn After 'Superman' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/marvels-kevin-feige-fantastic-four-superman-1236324127/ |url-status=live |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720191934/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/marvels-kevin-feige-fantastic-four-superman-1236324127/ |archive-date=July 20, 2025 |access-date=July 21, 2025}}&lt;/ref&gt;. [[Tom Holland|Tom Hollandning]] aytishicha, suratga olish jarayonida u va Jon Bernthal koʻplab sahnalarni improvizatsiya qilgan. Natijada Peter Parker va Frank Castle oʻrtasidagi munosabatlar rivojlanib, dastlab oʻzaro nafrat bilan boshlangan aloqalar keyinchalik „katta aka–kichik uka“ uslubidagi raqobatga aylangan&lt;ref name=&quot;HollandMar2026Punisher&quot;&gt;{{Cite web |last=Marston |first=George |date=March 20, 2026 |title=Tom Holland compares Jon Bernthal's Frank Castle to Robert Downey Jr.'s Tony Stark in Spider-Man: Brand New Day: &quot;The relationship between Spider-Man and the Punisher is so funny&quot; |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/tom-holland-compares-jon-bernthals-frank-castle-to-robert-downey-jr-s-tony-stark-in-spider-man-brand-new-day-the-relationship-between-spider-man-and-the-punisher-is-so-funny/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260320221305/https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/tom-holland-compares-jon-bernthals-frank-castle-to-robert-downey-jr-s-tony-stark-in-spider-man-brand-new-day-the-relationship-between-spider-man-and-the-punisher-is-so-funny/ |archive-date=March 20, 2026 |access-date=March 20, 2026 |website=Total Film] |publisher=GamesRadar+}}&lt;/ref&gt;. Holland, shuningdek, Peter Parker va Frank Castle oʻrtasidagi oʻxshashlikni taʼkidlab, har ikkala qahramon ham „bir xil jarayonni boshdan kechirayotganini“ qayd etgan&lt;ref name=&quot;CastJul2026Collider2&quot;&gt;{{Cite web |last1=McPherson |first1=Chris |last2=Nemiroff |first2=Perri |date=July 15, 2026 |title=Tom Holland Addresses Sadie Sink's Mysterious MCU Debut in 'Spider-Man: Brand New Day' [Exclusive] |url=https://collider.com/spider-man-brand-new-day-tom-holland-sadie-sink-jon-bernthal-punisher/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260715185509/https://collider.com/spider-man-brand-new-day-tom-holland-sadie-sink-jon-bernthal-punisher/ |archive-date=July 15, 2026 |access-date=July 15, 2026 |website=Collider}}&lt;/ref&gt;. Shu sababli Castle Peter Parker uchun murabbiylik rolini bajarib, unga murakkab ruhiy holatini yengib oʻtishda yordam beradi&lt;ref name=&quot;BernthalJul2026THR&quot;&gt;{{Cite web |last=Canfield |first=David |date=July 16, 2026 |title=Jon Bernthal on 'Odyssey' Battles, Counseling Spider-Man and Always Going Big: &quot;Embarrass the F*** Out of Yourself&quot; |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/jon-bernthal-the-odyssey-spider-man-marvel-1236648432/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260717085803/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/jon-bernthal-the-odyssey-spider-man-marvel-1236648432/ |archive-date=July 17, 2026 |access-date=July 17, 2026 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt;. Bundan tashqari, komikslarda tasvirlangan Castlening jangovor furgoni ilk bor ekranizatsiyalashtiriladi&lt;ref name=&quot;GizmodoTrailer4&quot;&gt;{{Cite web |last=Whitbrook |first=James |date=March 18, 2026 |title=Breaking Down the Secrets of the 'Spider-Man: Brand New Day' Trailer |url=https://gizmodo.com/spider-man-brand-new-day-trailer-breakdown-marvel-2000734989 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318210041/https://gizmodo.com/spider-man-brand-new-day-trailer-breakdown-marvel-2000734989 |archive-date=March 18, 2026 |access-date=March 18, 2026 |website=Gizmodo}}&lt;/ref&gt;.
* [[Tramell Tillman]] Bill Metzger rolida&lt;ref name=&quot;TillmanRoleConfirmed&quot;&gt;{{Cite web |last=Behbakht |first=Andy |date=June 17, 2026 |title=Major X-Men Villain Confirmed For Spider-Man: Brand New Day |url=https://screenrant.com/spiderman-brand-new-day-xmen-villain-william-metzger-tramell-tillman/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618092653/https://screenrant.com/spiderman-brand-new-day-xmen-villain-william-metzger-tramell-tillman/ |archive-date=June 18, 2026 |access-date=June 18, 2026 |website=Screen Rant}}&lt;/ref&gt;: &lt;br /&gt; Damage Control Departmenti (DCD) boshligʻi boʻlib, superqobiliyatlarga ega shaxslar faoliyatini nazorat qiladi&lt;ref name=&quot;TillmanMetzgerCB&quot;&gt;{{Cite web |last=Bacon |first=Tom |date=June 18, 2026 |title=X-Men Villain Officially Confirmed For Spider-Man: Brand New Day, Setting Up Marvel's Mutant Saga |url=https://comicbook.com/movies/news/x-men-villain-officially-confirmed-for-spider-man-brand-new-day-setting-up-marvels-mutant-saga/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618223539/https://comicbook.com/movies/news/x-men-villain-officially-confirmed-for-spider-man-brand-new-day-setting-up-marvels-mutant-saga/ |archive-date=June 18, 2026 |access-date=June 25, 2026 |website=ComicBook.com}}&lt;/ref&gt;. DCD obyektida sodir bo‘lgan ommaviy qochishdan so‘ng, Metzger faqat Spider-Man sezishi mumkin bo‘lgan va uning superqobiliyatlari tufayli o‘ziga ta’sir qilmaydigan ko‘rinmas tahdidga qarshi kurashishda Spider-Mandan yordam so‘raydi&lt;ref name=&quot;FinalTrailerSC&quot;&gt;{{Cite web |author=Riddhee |date=July 21, 2026 |title=Spider-Man: Brand New Day final trailer reveals Peter Parker's new blocking-electric-batons power |url=https://www.soapcentral.com/entertainment/news-the-final-trailer-spider-man-brand-new-day-released-revealed-spider-man-yet-another-new-power-the-final-trailer-takes-us-spider-man-peter-parker-s-journey-beginning-till-now-gives-us-footage-highly-anticipated-hulk-vs-spider-man-fight-while-earlier-trailers-leaks-revealed-spider-man-will-organic-webs-upcoming-film-final-trailer-revealed-marvel-hero-s-skin-will-mutating-too |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260725151513/https://www.soapcentral.com/entertainment/news-the-final-trailer-spider-man-brand-new-day-released-revealed-spider-man-yet-another-new-power-the-final-trailer-takes-us-spider-man-peter-parker-s-journey-beginning-till-now-gives-us-footage-highly-anticipated-hulk-vs-spider-man-fight-while-earlier-trailers-leaks-revealed-spider-man-will-organic-webs-upcoming-film-final-trailer-revealed-marvel-hero-s-skin-will-mutating-too |archive-date=July 25, 2026 |access-date=July 25, 2026 |website=[[Soap Central]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CrettonInverseJul2026&quot;&gt;{{Cite web |last=Bui |first=Hoai-Tran |date=July 22, 2026 |title=How Destin Daniel Cretton Brought Spider-Man Back To Earth |url=https://www.inverse.com/entertainment/spider-man-brand-new-day-destin-daniel-cretton-interview |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260724071130/https://www.inverse.com/entertainment/spider-man-brand-new-day-destin-daniel-cretton-interview |archive-date=July 24, 2026 |access-date=July 25, 2026 |website=[[Inverse (website)|Inverse]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Florence Pugh]] Yelena Belova / Black Widow rolida: ''Red Roomda'' Black Widow boʻlishga tayyorlangan yangi qasoskorlar jamoasining aʼzosi&lt;ref name=&quot;PughTF&quot;&gt;{{Cite web |last=Staniforth |first=Nick |date=July 30, 2026 |title=Yelena's cameo in Spider-Man: Brand New Day finally answers one of the MCU's biggest questions about the Avengers |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/yelenas-cameo-in-spider-man-brand-new-day-finally-answers-one-of-the-mcus-biggest-questions-about-the-avengers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260730110410/https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/yelenas-cameo-in-spider-man-brand-new-day-finally-answers-one-of-the-mcus-biggest-questions-about-the-avengers/ |archive-date=July 30, 2026 |access-date=July 30, 2026 |website=Total Film] |publisher=GamesRadar+}}&lt;/ref&gt;.
* [[Marisa Tomei]] May Parker rolida: Peterning xolasi. U filmda fleshbeklar orqali Peterning xotiralarida paydo boʻladi&lt;ref name=&quot;DeadlineBNDCast&quot;&gt;{{Cite web |last=Gomez |first=Dessi |date=July 31, 2026 |title='Spider-Man: Brand New Day' Cast &amp; Character Guide: Avengers, Mutants &amp; More Superheroes |url=https://deadline.com/gallery/spider-man-brand-new-day-cast-characters-mutants-avengers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801163219/https://deadline.com/gallery/spider-man-brand-new-day-cast-characters-mutants-avengers/ |archive-date=August 1, 2026 |access-date=August 1, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;.
* [[Mark Ruffalo]] [[Bruce Banner]] / [[Hulk]] rolida:&lt;br /&gt;Qasoskorlar jamoasining asoschilaridan biri boʻlgan buyuk olim. Bruce Banner gamma nurlanishi bilan bogʻliq hodisa natijasida jahli chiqqanda yoki kuchli hissiy bosim ostida qolganda ulkan, yashil terili va favqulodda kuchga ega mavjudotga aylanadi&lt;ref name=&quot;RuffaloMando2&quot;&gt;{{Cite magazine |last1=Couch |first1=Aaron |last2=Kit |first2=Borys |date=August 1, 2025 |title=Mark Ruffalo Returning as the Hulk for 'Spider-Man 4' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/spider-man-brand-new-day-mark-ruffalo-1236232140/ |url-status=live |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250801205701/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/spider-man-brand-new-day-mark-ruffalo-1236232140/ |archive-date=August 1, 2025 |access-date=August 1, 2025}}&lt;/ref&gt;. Hozirda Banner Empire State Universitetida (ESU) kvant mexanikasi boʻyicha professor lavozimida ishlaydi. Peter Parker oʻz superqobiliyatlaridagi gʻayrioddiy oʻzgarishlarni tushunish uchun uning yordamiga murojaat qiladi&lt;ref name=&quot;EWTrailer2&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Romano |first=Nick |date=March 18, 2026 |title='Spider-Man: Brand New Day' trailer reveals Punisher, Hulk, Scorpion, and mutating Peter Parker |url=https://ew.com/spider-man-brand-new-day-trailer-punisher-hulk-scorpion-11928072 |url-status=live |magazine=Entertainment Weekly |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318121040/https://ew.com/spider-man-brand-new-day-trailer-punisher-hulk-scorpion-11928072 |archive-date=March 18, 2026 |access-date=March 18, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GizmodoTrailer3&quot;&gt;{{Cite web |last=Whitbrook |first=James |date=March 18, 2026 |title=Breaking Down the Secrets of the 'Spider-Man: Brand New Day' Trailer |url=https://gizmodo.com/spider-man-brand-new-day-trailer-breakdown-marvel-2000734989 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318210041/https://gizmodo.com/spider-man-brand-new-day-trailer-breakdown-marvel-2000734989 |archive-date=March 18, 2026 |access-date=March 18, 2026 |website=Gizmodo}}&lt;/ref&gt;. Oʻzidagi gamma nurlanishini nazorat qilish maqsadida Banner maxsus inhibitor texnologiyasidan foydalanadi, bu esa unga inson qiyofasini saqlab qolish imkonini beradi. Ushbu qurilma ilk bor [[Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings]] filmida namoyon boʻlgan va keyinchalik [[She-Hulk: Attorney at Law]] serialida uning vazifasi hamda ishlash mexanizmi batafsil tushuntirilgan&lt;ref name=&quot;BannerInhibitor&quot;&gt;{{Cite web |last=Mathai |first=Jeremy |date=March 18, 2026 |title=Why Mark Ruffalo's Hulk Is Human Again In Spider-Man: Brand New Day |url=https://www.slashfilm.com/2126438/why-mark-ruffalo-hulk-human-again-spider-man-brand-new-day/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260319211558/https://www.slashfilm.com/2126438/why-mark-ruffalo-hulk-human-again-spider-man-brand-new-day/ |archive-date=March 19, 2026 |access-date=March 19, 2026 |website=[[/Film]]}}&lt;/ref&gt;. [[Avengers: Endgame]] filmida Banner oʻz shaxsiyatining ikki tomonini (Bruce Benner va Hulk) muvaffaqiyatli birlashtirib, „''Smart Hulk''“ qiyofasiga erishganidan soʻng, Brand New Day filmida u yana boshqarib boʻlmaydigan va vayronkor „''Savage Hulk''“ shaxsiyatiga qaytadi. Ushbu qiyofa oxirgi marta [[Avengers: Infinity War]] filmida namoyon boʻlgan edi&lt;ref name=&quot;HulkTrailerWrap&quot;&gt;{{Cite web |last=Loving |first=Casey |date=June 17, 2026 |title='Spider-Man: Brand New Day' Trailer Brings Savage Hulk Back to the MCU |url=https://www.thewrap.com/creative-content/movies/spider-man-brand-new-day-trailer-savage-hulk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617193756/https://www.thewrap.com/creative-content/movies/spider-man-brand-new-day-trailer-savage-hulk/ |archive-date=June 17, 2026 |access-date=June 25, 2026 |website=[[TheWrap]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SavageHulkChange&quot;&gt;{{Cite web |last=Bonomolo |first=Cameron |date=June 17, 2026 |title='Spider-Man: Brand New Day' Officially Confirms a Major Change to the Hulk |url=https://collider.com/spider-man-brand-new-day-trailer-hulk-mcu-change-savage-hulk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260620144646/https://collider.com/spider-man-brand-new-day-trailer-hulk-mcu-change-savage-hulk/ |archive-date=June 20, 2026 |access-date=June 25, 2026 |website=Collider}}&lt;/ref&gt;.
Bundan tashqari, [[Michael Mando]] Mac Gargan / Scorpion rolidani ijro etgan. Chayonga oʻxshash mexanik dum bilan jihozlangan zirhli jangovar kostyumdan foydalanadigan jinoyatchi&lt;ref name=&quot;TrailerClipScorpion&quot;&gt;{{Cite web |last=Gallagher |first=Simon |date=March 18, 2026 |title=The MCU Finally Drops First Official Scorpion Reveal in Brand New Day After 9 Years |url=https://comicbook.com/movies/news/spider-man-brand-new-day-scorpion-first-look/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318125722/https://comicbook.com/movies/news/spider-man-brand-new-day-scorpion-first-look/ |archive-date=March 18, 2026 |access-date=March 18, 2026 |website=ComicBook.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TFTrailerVillains&quot;&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Bradley |date=March 18, 2026 |title=All the new comic-book characters in the Spider-Man: Brand New Day trailer |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/comic-book-characters-in-the-spider-man-brand-new-day-trailer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318151555/https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/comic-book-characters-in-the-spider-man-brand-new-day-trailer/ |archive-date=March 18, 2026 |access-date=March 18, 2026 |website=Total Film] |publisher=GamesRadar+}}&lt;/ref&gt;. U avvalroq Oʻrgimchak Odam tomonidan qoʻlga olinib, ''[[Spider-Man: Homecoming|Oʻrgimchak Odam:]]'' ''[[Spider-Man: Homecoming|Uyga qaytish]]'' voqealaridan soʻng hibsga olingan&lt;ref name=&quot;RuffaloMando&quot;&gt;{{Cite magazine |last1=Couch |first1=Aaron |last2=Kit |first2=Borys |date=August 1, 2025 |title=Mark Ruffalo Returning as the Hulk for 'Spider-Man 4' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/spider-man-brand-new-day-mark-ruffalo-1236232140/ |url-status=live |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250801205701/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/spider-man-brand-new-day-mark-ruffalo-1236232140/ |archive-date=August 1, 2025 |access-date=August 1, 2025}}&lt;/ref&gt;. [[Zabryna Guevara]] esa MCU teleseriali [[Daredevil: Born Again]] (2025–hozirgacha)dagi Sheila Rivera roliga yana qaytadi&lt;ref name=&quot;Guevara&quot;&gt;{{Cite web |last=George |first=Joe |date=March 18, 2026 |title=Spider-Man: Brand New Day Looks to Directly Tie into Daredevil: Born Again |url=https://www.denofgeek.com/movies/spider-man-brand-new-day-looks-to-directly-tie-into-daredevil-born-again/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260319000803/https://www.denofgeek.com/movies/spider-man-brand-new-day-looks-to-directly-tie-into-daredevil-born-again/ |archive-date=March 19, 2026 |access-date=March 19, 2026 |website=[[Den of Geek]]}}&lt;/ref&gt;. Ushbu filmda u New York meri sifatida gavdalanadi&lt;ref name=&quot;ScreenRantEasterEggs&quot;&gt;{{Cite web |last=Erdmann |first=Kevin |date=July 30, 2026 |title=Spider-Man: Brand New Day - Over 100 Easter Eggs, References, &amp; Major Cameos Explained |url=https://screenrant.com/spiderman-brand-new-day-movie-easter-eggs-references/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731104755/https://screenrant.com/spiderman-brand-new-day-movie-easter-eggs-references/ |archive-date=July 31, 2026 |access-date=July 31, 2026 |website=Screen Rant}}&lt;/ref&gt;. [[Liza Colón-Zayas]] detektiv Jean DeWolff rolini gavdalantiradi&lt;ref name=&quot;Colón-ZayasDeadline&quot;&gt;{{Cite web |last=Cordero |first=Rose |date=July 20, 2026 |title=Liza Colon-Zayas Joins Hulu's David Shore Legal Drama 'Conviction' |url=https://deadline.com/2026/07/liza-colon-zayas-hulu-david-shore-series-conviction-1236998671/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720213119/https://deadline.com/2026/07/liza-colon-zayas-hulu-david-shore-series-conviction-1236998671/ |archive-date=July 20, 2026 |access-date=July 22, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;. [[Marvin Jones III]] albinizmga ega, terisi deyarli shikastlanmaydigan va g‘ayriinsoniy kuchga ega bo‘lgan jinoyat yetakchisi [[Lonnie Lincoln|Lonnie Lincoln / Tombstone]] rolini ijro etadi&lt;ref name=&quot;Jones&quot;&gt;{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=September 23, 2025 |title=Marvin Jones III To Play Crime Boss Tombstone In 'Spider-Man: Brand New Day' |url=https://deadline.com/2025/09/spider-man-brand-new-day-casts-marvin-jones-iii-tombstone-1236553455/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923175858/https://deadline.com/2025/09/spider-man-brand-new-day-casts-marvin-jones-iii-tombstone-1236553455/ |archive-date=September 23, 2025 |access-date=September 23, 2025 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;. U avvalroq ushbu qahramonning boshqa talqiniga ''[[Spider-Man: Into the Spider-Verse]]'' (2018) animatsion filmida ovoz bergan edi&lt;ref name=&quot;Jones2&quot;&gt;{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=September 23, 2025 |title=Marvin Jones III To Play Crime Boss Tombstone In 'Spider-Man: Brand New Day' |url=https://deadline.com/2025/09/spider-man-brand-new-day-casts-marvin-jones-iii-tombstone-1236553455/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923175858/https://deadline.com/2025/09/spider-man-brand-new-day-casts-marvin-jones-iii-tombstone-1236553455/ |archive-date=September 23, 2025 |access-date=September 23, 2025 |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;. [[Eman Esfandi]] MJning yangi sevgilisi obrazida paydo bo‘ladi&lt;ref name=&quot;TFTrailer2&quot;&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Bradley |date=March 18, 2026 |title=Spider-Man: Brand New Day trailer brings in Punisher and Mark Ruffalo's Hulk as Tom Holland's Peter Parker faces iconic villains and personal heartbreak |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/spider-man-brand-new-day-trailer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318141559/https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/spider-man-brand-new-day-trailer/ |archive-date=March 18, 2026 |access-date=March 18, 2026 |website=Total Film] |publisher=GamesRadar+}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EWCinemaConFootage2&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Stenzel |first=Wesley |date=April 14, 2026 |title=Spider-Man: Brand New Day at CinemaCon: Here's what we saw in the new footage |url=https://ew.com/spider-man-brand-new-day-cinemacon-footage-11948022 |url-status=live |magazine=Entertainment Weekly |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414140711/https://ew.com/spider-man-brand-new-day-cinemacon-footage-11948022 |archive-date=April 14, 2026 |access-date=April 14, 2026}}&lt;/ref&gt;. [[Olivia Booth-Ford]] Jeanning undan katta, o‘zi kabi mutant bo‘lgan va ayni psionik qobiliyatlarga ega opasi Sara Greyni ijro etadi&lt;ref name=&quot;EWJeanGreyOrigin2&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Romano |first=Nick |date=July 31, 2026 |title=Sadie Sink's Spider-Man: Brand New Day character officially revealed |url=https://ew.com/sadie-sink-spider-man-brand-new-day-character-officially-revealed-12028693 |url-status=live |magazine=Entertainment Weekly |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731184147/https://ew.com/sadie-sink-spider-man-brand-new-day-character-officially-revealed-12028693 |archive-date=July 31, 2026 |access-date=July 31, 2026}}&lt;/ref&gt;. [[Shannon Young Cho]] ESUdagi Bannerning talabalaridan biri bo‘lgan Cindy rolini ijro etadi&lt;ref name=&quot;YoungCho&quot;&gt;{{Cite web |last=Majumdar |first=Rahul |date=July 31, 2026 |title=Spider-Man Fans Think They've Found a Major MCU Cameo Hidden in Brand New Day |url=https://www.superherohype.com/news/683043-spider-man-fans-found-major-mcu-cameo-hidden-brand-new-day |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731190534/https://www.superherohype.com/news/683043-spider-man-fans-found-major-mcu-cameo-hidden-brand-new-day |archive-date=July 31, 2026 |access-date=July 31, 2026 |website=[[SuperHeroHype]]}}&lt;/ref&gt;. [[Billy Clements]] kiborg superyovuz qahramon Ramrod obrazini gavdalantiradi&lt;ref name=&quot;Clements&quot;&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Bradley |date=July 30, 2026 |title=Spider-Man: Brand New Day villain says a &quot;lot&quot; of his scenes were cut and &quot;more recognizable actors&quot; were removed entirely |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/spider-man-brand-new-day-villain-says-a-lot-of-his-scenes-were-cut-and-more-recognizable-actors-were-removed-entirely/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260730104037/https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/spider-man-brand-new-day-villain-says-a-lot-of-his-scenes-were-cut-and-more-recognizable-actors-were-removed-entirely/ |archive-date=July 30, 2026 |access-date=July 30, 2026 |website=Total Film] |publisher=GamesRadar+}}&lt;/ref&gt;, Naomi Watts esa Parkerning sun’iy intellekt yordamchisi ''E.V.'' ga ovoz beradi&lt;ref name=&quot;WattsEV&quot;&gt;{{Cite web |last=Mathai |first=Jeremy |date=July 31, 2026 |title=Who Voices Peter Parker's AI Assistant E.V. In Spider-Man: Brand New Day? |url=https://www.slashfilm.com/2226537/peter-parker-ai-assistant-ev-spider-man-brand-new-day-voice-naomi-watts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731193502/https://www.slashfilm.com/2226537/peter-parker-ai-assistant-ev-spider-man-brand-new-day-voice-naomi-watts/ |archive-date=July 31, 2026 |access-date=July 31, 2026 |website=[[/Film]]}}&lt;/ref&gt;. [[Keith David]] Peter tomosha qiladigan o‘rgimchaklar haqidagi tabiatshunoslik hujjatli filmida hikoyachiga ovoz beradi&lt;ref name=&quot;GizmodoTrailer5&quot;&gt;{{Cite web |last=Whitbrook |first=James |date=March 18, 2026 |title=Breaking Down the Secrets of the 'Spider-Man: Brand New Day' Trailer |url=https://gizmodo.com/spider-man-brand-new-day-trailer-breakdown-marvel-2000734989 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318210041/https://gizmodo.com/spider-man-brand-new-day-trailer-breakdown-marvel-2000734989 |archive-date=March 18, 2026 |access-date=March 18, 2026 |website=Gizmodo}}&lt;/ref&gt;. Filmda, shuningdek, Boomerang, Tarantula&lt;ref name=&quot;TFTrailerVillains2&quot;&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Bradley |date=March 18, 2026 |title=All the new comic-book characters in the Spider-Man: Brand New Day trailer |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/comic-book-characters-in-the-spider-man-brand-new-day-trailer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318151555/https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/comic-book-characters-in-the-spider-man-brand-new-day-trailer/ |archive-date=March 18, 2026 |access-date=March 18, 2026 |website=Total Film] |publisher=GamesRadar+}}&lt;/ref&gt;, hamda ''the Hand'' tashkiloti ham ishtirok etadi&lt;ref name=&quot;TFTrailerVillains3&quot;&gt;{{Cite web |last=Russell |first=Bradley |date=March 18, 2026 |title=All the new comic-book characters in the Spider-Man: Brand New Day trailer |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/comic-book-characters-in-the-spider-man-brand-new-day-trailer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318151555/https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-movies/comic-book-characters-in-the-spider-man-brand-new-day-trailer/ |archive-date=March 18, 2026 |access-date=March 18, 2026 |website=Total Film] |publisher=GamesRadar+}}&lt;/ref&gt;. Kaskadyor va jang san’ati ustasi [[Fan Xiaoshuang]] ''the Hand'' tashkilotining yetakchisi rolini ijro etadi&lt;ref name=&quot;CrettonCrewSpotlightCostumes&quot;&gt;{{Cite web |last=Phillips |first=Tom |date=July 3, 2026 |title=Spider-Man: Brand New Day Director Gives Best Look Yet at Villains Boomerang and the Hand — but Are the Photos a Misdirect? |url=https://www.ign.com/articles/spider-man-brand-new-day-director-gives-best-look-yet-at-villains-boomerang-and-the-hand-but-are-the-photos-a-misdirect |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704055125/https://www.ign.com/articles/spider-man-brand-new-day-director-gives-best-look-yet-at-villains-boomerang-and-the-hand-but-are-the-photos-a-misdirect |archive-date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026 |website=[[IGN]]}}&lt;/ref&gt;. Pat Kiernan filmda reporyor bo libo‘zining hayotdagi obrazini gavdalantiradi&lt;ref name=&quot;ScreenRantEasterEggs2&quot;&gt;{{Cite web |last=Erdmann |first=Kevin |date=July 30, 2026 |title=Spider-Man: Brand New Day - Over 100 Easter Eggs, References, &amp; Major Cameos Explained |url=https://screenrant.com/spiderman-brand-new-day-movie-easter-eggs-references/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731104755/https://screenrant.com/spiderman-brand-new-day-movie-easter-eggs-references/ |archive-date=July 31, 2026 |access-date=July 31, 2026 |website=Screen Rant}}&lt;/ref&gt;. [[Tony Revolori]] va [[Martin Starr]] esa MKO qahramonlari Flash Thompson hamda Roger Harrington sifatida fotosuratlar orqali namoyon bo‘ladi&lt;ref name=&quot;EWCinemaConFootage3&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Stenzel |first=Wesley |date=April 14, 2026 |title=Spider-Man: Brand New Day at CinemaCon: Here's what we saw in the new footage |url=https://ew.com/spider-man-brand-new-day-cinemacon-footage-11948022 |url-status=live |magazine=Entertainment Weekly |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414140711/https://ew.com/spider-man-brand-new-day-cinemacon-footage-11948022 |archive-date=April 14, 2026 |access-date=April 14, 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{Commons category}}
* {{Official website}} {{ref-en}}
* [https://www.marvel.com/movies/spider-man-brand-new-day ''Spider-Man: Brand New Day''] ''[[Marvel.com]]'' saytida {{ref-en}}
* [https://www.sonypictures.com/movies/spidermanbrandnewday ''Spider-Man: Brand New Day''] [[Sony Pictures]] saytida {{ref-en}}
* {{IMDbda film}}

{{Oʻrgimchak odam filmlari}}

[[Turkum:2026-yil filmlari]]
[[Turkum:AQSh filmlari]]
[[Turkum:AQSh jangari filmlari]]
[[Turkum:AQSH ilmiy-fantastik filmlari]]
[[Turkum:Superqahramonlar haqidagi AQSh filmlari]]
[[Turkum:Ingliz tilidagi filmlar]]
[[Turkum:Oʻrgimchak-odam haqidagi filmlar]]
[[Turkum:4DX-filmlar]]
[[Turkum:IMAX filmlari]]
[[Turkum:Destin Daniel Cretton filmlari]]
[[Turkum:Columbia Pictures filmlari]]
[[Turkum:Marvel kinematografiya koinoti filmlari]]</text>
      <sha1>09f8pyy2q87dzampgs0p8e5gitgrxig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jonah Ibrahim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1260719</id>
    <revision>
      <id>6273056</id>
      <parentid>5517874</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6273056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1053" sha1="aw2283n3nb2n4rzp64yrg8j2ym245ng" xml:space="preserve">'''Jonah Ibrahim''' – [[Nigeriya cherkovi|Nigeriya cherkovi]] anglikan [[Yepiskop|yepiskopi]]&lt;ref&gt;[https://www.anglicancommunion.org/structures/member-churches/member-church/diocese.aspx?church=nigeria&amp;dio=kontagora Anglican Communion]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Episcopal Church |url=https://episcopalchurch.org/anglican-diocese/kabba |qaralgan sana=2025-08-27 |arxivsana=2016-05-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160515165258/http://www.episcopalchurch.org/anglican-diocese/kabba }}&lt;/ref&gt;. U Kontagora yeparxiyasi anglikan yepiskopi hisoblanadi. Ushbu yeparxiya [[Lokoja Anglikan provinsiyasi|Lokoja provinsiyasi]] tarkibidagi 11 ta yeparxiyadan biri hisoblanadi&lt;ref&gt;[https://guardian.ng/sunday-magazine/bishops-enjoined-to-ensure-unity-of-the-church/ The Guardian, Nigeria]&lt;/ref&gt;. [[Lokoja Anglikan provinsiyasi|Lokoja provinsiyasi]] esa Nigeriya cherkovining 14 ta provinsiyasi tarkibiga kiradi&lt;ref&gt;[https://anglican-nig.org/our-provinces/ Church of Nigeria]&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}
{{Afrika-anglikan-yepiskop-stub}}</text>
      <sha1>aw2283n3nb2n4rzp64yrg8j2ym245ng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Those Awful Hats</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1277706</id>
    <revision>
      <id>6272837</id>
      <parentid>5994556</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>204</id>
      </contributor>
      <comment>[[Tasvir:Those_Awful_Hats.webm]] [[Tasvir:Those_Awful_Hats_(1909)_-_Super_8_-_Sound_-_UHD.webm]] bilan almashtirildi ([[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] tomonidan; [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:Those Aw</comment>
      <origin>6272837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1239" sha1="qga7yo3dvjcroq6bx4dzbb9fk96i9ny" xml:space="preserve">{{Film bilgiqutisi
| nom                  = Those Awful Hats
| tasvir               = Those Awful Hats (1909) - Super 8 - Sound - UHD.webm
| izoh                 = Davomiyligi 00:02:40
| rejissyor            = [[D. W. Griffith]]
| prodyuser            = 
| ssenariy_muallifi    = D.W. Griffith
| rollarda             = [[Mack Sennett]]
| operator             = [[G. W. Bitzer]]
| montajyor            = 
| distribyutor         = 
| premyera             = {{premyera sanasi|1909}}
| mamlakat             = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]
| til                  = [[Ovozsiz kino|ovozsiz]]
}}
'''Those Awful Hats''' – 1909-yilda rejissyor [[D. W. Griffith]] tomonidan suratga olingan qisqa metrajli komediya filmi. Filmda [[Mack Sennett]] va [[Flora Finch]] bosh rollarni ijro etgan. 1909-yil 25-yanvarda [[Biograph Studios]] tomonidan namoyish etilgan&lt;ref name=&quot;silentera&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.silentera.com/PSFL/data/T/ThoseAwfulHats1909.html |title=Progressive Silent Film List: Those Awful Hats |access-date=November 24, 2008|work=Silent Era}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{IMDb title|0001062}}

{{1900-yillar-AQSh-film-stub}}

[[Turkum:1900-yillar Amerika filmlari]]
[[Turkum:1909-yil kinokomediyalari]]</text>
      <sha1>qga7yo3dvjcroq6bx4dzbb9fk96i9ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi:Mupapap29/qumloq</title>
    <ns>2</ns>
    <id>1282084</id>
    <revision>
      <id>6272716</id>
      <parentid>6187630</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mupapap29</username>
        <id>201910</id>
      </contributor>
      <comment>Replaced content with &quot;{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |- !a !class=unsortable|b !c |- | | | |}&quot;</comment>
      <origin>6272716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="nhul7vlbnannfp05cyhw070m456hnzd" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
|-
!a
!class=unsortable|b
!c
|-
|
|
|
|}</text>
      <sha1>nhul7vlbnannfp05cyhw070m456hnzd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272748</id>
      <parentid>6272716</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mupapap29</username>
        <id>201910</id>
      </contributor>
      <origin>6272748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6361" sha1="gej14n8cl9gfenk56mxqbisk551modd" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
|-
!a
!class=unsortable|b
!c
|-
|
|
|
|}

{{Sportchi bilgiqutisi
|ism=Ibrohim Latipov
|tasvir=
|jins=erkak
|fuqaroligi=O‘zbekiston
|mukofotlar=Jahon chempionati 4-o‘rin (2023)&lt;br/&gt;Osiyo chempioni (2024)&lt;br/&gt;Arnold Classic Amateur g‘olibi (2026)
|sport=[[Bodibilding]]
}}
'''Ibrohim Latipov''' — o‘zbekistonlik [[bodibilding]] sportchisi. U 2023-yilda bodibilding bo‘yicha jahon chempionatida, 2024-yilda Osiyo chempionatida va mutlaq vaznda g‘olib bo‘lgan. 2026-yilda AQShda o‘tkazilgan „Arnold Classic Amateur“ musobaqasida 1-o‘rinni egallagan.

== Sport faoliyati ==

Ibrohim Latipov sport faoliyatining dastlabki yillarida [[Navoiy viloyati]] vakili sifatida bodibilding va atlet-fizik musobaqalarida qatnashgan. 2019-yil 11-avgustda [[Samarqand]] shahrida o‘tkazilgan Samarqand viloyati ochiq chempionatida atlet-fizik yo‘nalishining 180 sm gacha bo‘lgan toifasida 1-o‘rinni egallagan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Открытый Чемпионат Самаркандской области по Бодибилдингу и Фитнесу 2019 |url=https://uzfbf.com/ru/files/2019/08/otkrytyj-chempionat-samarkandskoj-oblasti-po-bodibildingu-i-fitnesu-2019-obshhij-otchet.pdf |website=O‘zbekiston Bodibilding va Fitnes federatsiyasi |date=2019-08-11 |access-date=2026-09-17}}&lt;/ref&gt;.

2019-yil 22-sentabrda [[Toshkent]]da o‘tkazilgan Toshkent ochiq kubogida erkaklar bodibildingining 75 kg gacha bo‘lgan vazn toifasida 1-o‘rinni egallagan. Mutlaq toifada esa 8-o‘rinni qayd etgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Открытый Кубок Ташкента по бодибилдингу и фитнесу 2019 |url=https://uzfbf.pro/ar/events/2019-otkrytyy-kubok-tashkenta-bodibildingu-fitnesu-mas-restlingu-2019 |website=O‘zbekiston Bodibilding va Fitnes federatsiyasi |date=2019-09-22 |access-date=2026-09-17}}&lt;/ref&gt;. Shu yilning 24-noyabrda [[Jizzax]]da o‘tkazilgan Jizzax viloyati ochiq chempionatida atlet-fizikning 182 sm gacha bo‘lgan toifasida 1-o‘rinni&lt;ref&gt;{{cite web |title=Открытый Чемпионат Джизакской области по Бодибилдингу и Фитнесу 2019 |url=https://uzfbf.pro/ru/events/2019-otkrytyy-chempionat-dzhizakskoy-oblasti-bodibildingu-fitnesu-2019 |website=O‘zbekiston Bodibilding va Fitnes federatsiyasi |date=2019-11-24 |access-date=2026-09-17}}&lt;/ref&gt;, 30-noyabrda Toshkentda o‘tkazilgan „PROFORM Classic Sports Festival“ musobaqasida atlet-fizikning 175 sm gacha bo‘lgan toifasida 1-o‘rinni egallagan&lt;ref&gt;{{cite web |title=PROFORM Classic Sports Festival 2019 – Чемпионат Узбекистана по бодибилдингу и фитнесу |url=https://uzfbf.pro/es/events/2019-proform-classic-sports-festival-2019-chempionat-uzbekistana-bodibildin |website=O‘zbekiston Bodibilding va Fitnes federatsiyasi |date=2019-11-30 |access-date=2026-09-17}}&lt;/ref&gt;.

2020-yilda O‘zbekiston bodibilding va fitnes chempionatida erkaklar bodibildingining 85 kg gacha bo‘lgan vazn toifasida 2-o‘rinni egallagan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Чемпионат Узбекистана по Бодибилдингу и Фитнесу 2020 |url=https://uzfbf.com/ru/files/2020/09/chempionat-uzbekistana-po-bodibildingu-i-fitnesu-2020.pdf |website=O‘zbekiston Bodibilding va Fitnes federatsiyasi |date=2020-09 |access-date=2026-09-17}}&lt;/ref&gt;.

2023-yil noyabr oyida [[Janubiy Koreya]]ning [[Vonju]] shahrida o‘tkazilgan 14-jahon bodibilding va jismoniy tarbiya sport turlari chempionatida erkaklar bodibildingining 85 kg vazn toifasida 4-o‘rinni egalladi&lt;ref&gt;{{cite web |title=14TH WORLD BODYBUILDING AND PHYSIQUE CHAMPIONSHIPS AND ANNUAL CONGRESS |url=https://www.wbpsf.org/PDF/Result/Final%20Report-14th%20WBPF%20Championships%202023.pdf |website=World Bodybuilding and Physique Sports Federation |date=2023-11 |access-date=2026-09-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Uzbekistan’s athletes won two gold medals at the World Bodybuilding and Physique Sports Championships |url=https://uza.uz/en/posts/uzbekistans-athletes-won-two-gold-medals-at-the-world-bodybuilding-and-physique-sports-championships_538598 |website=O‘zbekiston Milliy axborot agentligi |date=2023-11-14 |access-date=2026-09-17}}&lt;/ref&gt;.

2024-yil 15–16-iyun kunlari [[Toshkent]]da o‘tkazilgan [[IFBB]] Osiyo kubogida erkaklar bodibildingining 90 kg gacha bo‘lgan vazn toifasida 1-o‘rinni egalladi. Shuningdek, bodibildingning mutlaq toifasida ham g‘olib bo‘ldi&lt;ref&gt;{{cite web |title=IFBB Asian Cup |url=https://ifbb.com/ifbb-asian-cup/ |website=IFBB |date=2024-06-27 |access-date=2026-09-17}}&lt;/ref&gt;.

2025-yil oktabr oyida [[Birlashgan Arab Amirliklari]]ning [[Dubay]] shahrida o‘tkazilgan „Dubai Muscle Classic“ xalqaro bodibilding va fitnes turnirida 2-o‘rinni egalladi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Победа на «Dubai Muscle Classic» |url=https://uza.uz/ru/posts/pobeda-na-dubai-muscle-classic_777565 |website=O‘zbekiston Milliy axborot agentligi |date=2025-10-31 |access-date=2026-09-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=O‘zbekistonlik bodibilderlar xalqaro turnirda sovrindor bo‘ldi|url=https://olamsport.com/uz/news/ozbekistonlik-bodibilderlar-xalqaro-turnirda-sovrindor-boldi-foto|website=Olamsport|date=2025-10-30|access-date=2026-09-17
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=2025 DUBAI MUSCLE CLASSIC |url=https://ifbbproofficial.com/wp-content/uploads/2025/09/2025-Dubai-Muscle-Classic.pdf |website=IFBB Pro Official |date=2025-10 |access-date=2026-09-17}}&lt;/ref&gt;.

2026-yil 5-mart kuni [[AQSh]]ning [[Columbus]] shahrida o‘tkazilgan „Arnold Classic Amateur“ musobaqasida erkaklar bodibildingining yengil og‘ir vazn toifasida 1-o‘rinni egalladi va mutlaq g‘olib bo‘ldi. Ushbu natija orqali „IFBB Pro League“ professional ligasida qatnashish uchun „Pro Card“ni qo‘lga kiritdi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Xon Saroy sportchilari Arnold Classic Amateur 2026 turnirida muvaffaqiyatli ishtirok etdi|url=https://daryo.uz/2026/03/10/xon-saroy-sportchilari-arnold-classic-amateur-2026-turnirida-muvaffaqiyatli-ishtirok-etdi/|website=Daryo|date=2026-03-11|access-date=2026-09-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pro Card Winners |url=https://www.ifbbpro.com/pro-card-winners/ |website=IFBB Pro |date=2026-03-05 |access-date=2026-09-17}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}</text>
      <sha1>gej14n8cl9gfenk56mxqbisk551modd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Isfahon otashkadasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1306087</id>
    <revision>
      <id>6272762</id>
      <parentid>6130141</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T19:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11530" sha1="1wpoad3ypv05xrdajtvdk41o8zsnp27" xml:space="preserve">{{Bino bilgiqutisi
| nomi                = Isfahon otashkadasi
| asl_nomi            = آتشگاه اصفهان
| asl_nomi_til        = fa
| logo                = 
| logo_size           = 
| logo_alt            = 
| logo_caption        = 
| tasvir              = Atashgah Isfahan Zoroastrian fire temple.jpg
| eni                 = 
| tasvir_alt          = &lt;!-- yoki |alt= --&gt;
| izoh                = Isfahon otashkadasi, 2007-yil
| map_type            = 
| map_alt             = 
| map_dot_mark        = 
| map_dot_label       = 
| relief              = 
| map_caption         = 
| map_size            = 
| coordinates         = {{coord|32.648124|51.570339|format=dms|region:IR_type:landmark|name=Atashgah complex, Isfahan, Iran|display=title}} &lt;!-- {{coord|latitude|longitude|type:landmark|display=inline,title}} --&gt;
| eski_nomlari        = 
| muqobil_nomlari     = 
| etimologiya          = 
| maqom               = 
| boshlangan          = &lt;!-- qurilish boshlangan sana --&gt;
| tugagan             = &lt;!-- qurilish tugagan sana --&gt;
| buzilgan_sana       =
| turi                = [[otashkada]] 
| tasnif              = 
| joylashuvi          = {{Flagicon|Iran}} [[Isfahon]], [[Eron]]
| manzil              = 
| shahar              =  [[Isfahon]] 
| mamlakat            = [[Eron]]
| narx                = 
| ren_cost            = 
| mijoz               = 
| egasi               = 
| filial              = 
| balandligi          = 
| tip                 = 
| antenna_shpil       = 
| tom                 = 
| eng_yuqori_qavati   = 
| rasadxona           = 
| diameter            = 
| aylana_uzunligi     = 
| vazni               = 
| boshqa_oʻlchamlar   = 
| material            = 
| qavatlar_soni       = 
| binoning_ichki_maydoni =
| liftlar_soni        = 
| yerlar              = 
| meʼmor              = 
| architecture_firm   = 
| quruvchi            = 
| muhandis            = 
| boshqa_dizaynerlar  = 
| main_contractor     = 
| mukofotlar          = 
| vebsayt             = &lt;!-- {{URL|namuna.com}} --&gt;
| modul               = 
| manbalar            = 
| havolalar           = 
| Commons = 
}}
'''Isfahon otashkadasi''' ({{lang-fa|آتشگاه اصفهان}} ''Âtašgâh-e Esfahân'' – [[Eron]]ning [[Isfahon]] shahri markazidan taxminan 8 kilometr gʻarbda joylashgan ayni nomdagi tepalikda joylashgan Sosoniylar davriga oid arxeologik majmua&lt;ref&gt;{{cite web|last=|first=|date=|title=آتشگاه، یادگاری کهن از زرتشیان اصفهان|url=https://www.isna.ir/news/99071612004/%D8%A2%D8%AA%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%B1%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86|archive-url=|archive-date=|access-date=4 March 2021|work=Iranian Students News Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=|first=|date=|title=مرمت آتشگاه اصفهان بعد از پنجاه سال آغاز شد|url=https://www.irna.ir/news/81028659/%D9%85%D8%B1%D9%85%D8%AA-%D8%A2%D8%AA%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF|archive-url=|archive-date=|access-date=4 March 2021|work=Islamic Republic News Agency}}&lt;/ref&gt;.

Atrofdagi tekislikdan taxminan 210 metr balandlikda joylashgan tepalik ilgari yaqin atrofidagi qishloq nomi bilan Maras yoki Marabin deb nomlangan va arab tarixchilari tomonidan bu joy shu nom bilan tilga olingan.

== Tavsifi ==
[[File:Atashgah firetemple Isfahan.jpg|thumb|260px|Tepalik uchidagi otashkada inshootining koʻrinishi]]

Majmuaning bir qismida, tepalikning janubiy yonbagʻrida, yigirmaga yaqin binodan (yoki binolar ichidagi xonalar) iborat qal’aning qoldiqlari mavjud boʻlib, ularning aksariyati, ayniqsa, klasterning pastki yarmidagilar, faqat poydevor izlari sifatida koʻrinadi. Klasterdagi bir nechta binolar III asrdan boshlab [[Otashkada|zardushtiylik otashkadalariga]] xos boʻlgan klassik ''[[Chahartaq (arxitektura)|chahortoq]]'' „toʻrt arkali“ qavat [[tarh]]iga ega va ular muqaddas olovlarni yoqadigan dastlabki otashkadalardir. Boshqa binolar orasida ruhoniylar va badavlat ziyoratchilar uchun omborxonalar va yashash joylari sifatida foydalanilgani taxmin qilingan narsalar ham bor. Xarobalarning vazifasi dastlab 1937-yilda Andre Godard tomonidan taxminan aniqlangan&lt;ref&gt;{{citation|last=Godard|first=André|year=1937|title=L'Āteshkāh d'Isfāhan|journal=Athār-é Īrān: Annales du Service Archéologique de l'Īrān|volume=2|issue=1|pages=164–165}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|last=Godard|first=André|year=1937|title=Les monuments du feu|journal=Athār-é Īrān: Annales du Service Archéologique de l'Īrān|volume=3|issue=1|pages=7–80}}, pp. 60-62.&lt;/ref&gt;, ammo 1960-yilda meʼmor Maxine Sirux birinchi chizmalarni tayyorlagunga qadar joy toʻliq ilmiy oʻrganilmagan. Godardning aniqlashlari 1971-yilda Klaus Schippman tomonidan tasdiqlangan&lt;ref name=&quot;Schippmann&quot;&gt;{{citation|last=Schippmann|first=Klaus|title=Die iranischen Feuerheiligtümer|year=1971|location=Berlin-New York|publisher=de Gruyter|pages=460–465}}.&lt;/ref&gt;.

Majmuaning yana bir qismi tepalikning eng yuqori nuqtasida joylashgan minorasimon aylana inshoot qoldiqlaridir. Bu inshoot ilgari kamida yigirma metr baland boʻlgan boʻlib, mahalliy aholi tomonidan ''Burji Qurbon''&lt;ref name=&quot;Jackson&quot;&gt;{{citation|last=Jackson|first=Abraham Valentine Williams|title=Persia Past and Present: A Book of Travel and Research|year=1906|location=New York|publisher=Macmillan|pages=162, 259}}.&lt;/ref&gt; – „Qurbon minorasi“ deb ataladi. Tuzilishga qaraganda, bu harbiy kuzatuv minorasi boʻlib, yaqinlashayotgan dushman haqida ogohlantirish uchun unda mash’ala yoqilgan boʻlishi mumkin (yaʼni, [[baken]])&lt;ref name=&quot;Schippmann&quot;/&gt;.

Har ikkala holatda ham qolgan devorlar pishiq gʻishtdan boʻlib, loy va qamish qorishmasi bilan mustahkamlangan. 10-asrda bu binolar Isfahonning [[Ismoiliylar|ismoiliy]] aholisi tomonidan soliqchilaridan yashirinish uchun foydalanilgan. Arab tarixchisi [[Masʼudiy]] ham xuddi shu davrda bu joyga tashrif buyurgan va mahalliy rivoyatga koʻra mazkur joyning butparastlik ibodatxonasidan otashkadaga aylantirilgani „Shoh Yustasf (yaʼni, [[Zardusht]]ning homiysi [[Goʻshtasp]]) Magilar dinini qabul qilganida“ sodir boʻlganini qayd etgan&lt;ref name=&quot;Jackson&quot; /&gt;&lt;!-- 259 here --&gt;.

== Sharhlar ==
Andre Godard 1938-yilda „Eron yodgorliklari“ning otashkadalarga bagʻishlangan jildlaridan birida Isfahon otashkadasi haqida qisqa, ammo asosli va aniq maʼlumot beradi. Soʻng, 1960-yillar boshida Maxime Siroux otashkada boʻyicha batafsil tadqiqotlar oʻtkazdi. Bu ibodatxonaning aniq meʼmoriy rejalari birinchi bor tayyorlangan tadqiqot edi. Koʻp oʻtmay, Klaus Shipmann otashkadani chuqur oʻrgandi va eroniy otashkadalar haqidagi kitobida, nemis tilida, oʻz hisobotini chop etdi&lt;ref&gt;[https://ebrary.net/59969/communication/andre_godard_head_persian_antiquities_competitors Andre Godard at the head of Persian Antiquities and his competitors]&lt;/ref&gt;.

Alirizo Jafariy Zand 2002-yilda „Islomdan avvalgi Isfahon“ nomli oʻz hisobot va tadqiqotlari toʻplamini kitob shaklida chop etdi. Bu kitobda ibodatxonaning diniy vazifasi taʼkidlanadi va yillar davomida oʻtkazilgan [[Radiokarbon bilan tanishish|karbon-14]] tekshiruvlari natijalariga asoslanib, ushbu otashkada dastlab [[Elam]] davriga oid ibodatxona boʻlgani, keyinchalik esa Mehr ibodatxonasiga aylangani qayd etiladi.

Mitra Ozod „Mubad Shoh Mardonning Eron otashkadalari haqidagi hisobotini toʻldirib, Dietrich Hoffning [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]] davridagi ''chahortoq'' tiplari boʻyicha tadqiqotlaridan va Shippmannning otashkadalarning oʻzgarish bosqichlari haqidagi ishlanmalaridan foydalangan holda, ushbu inshootning aylana tarh asosiga ega boʻlishi“ [[Qum (shahar)|Qumdagi]] „Chahak otashkadasi“ deb nomlangan bino bilan solishtirilishi mumkinligini taʼkidlaydi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Atashgah - Zoroastrian Fire Temple |url=https://www.destimap.com/index.php?act=attraction&amp;a=Atashgah-_-Zoroastrian-Fire-Temple%2C-Esfahan%2C-Iran |qaralgan sana=2025-11-24 |arxivsana=2025-11-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20251125122354/https://www.destimap.com/index.php?a=Atashgah-_-Zoroastrian-Fire-Temple%2C-Esfahan%2C-Iran&amp;act=attraction }}&lt;/ref&gt;.

== Joylashuvi ==
Isfahon otashkadasi shahar markazidan 8 km gʻarbda, Otashgoh koʻchasida joylashgan. Bu bino Zoyandirud daryosi yaqinidagi togʻ ustida joylashgan. Tepalik choʻqqisidan toʻrt tomonga bir necha kilometr masofa juda yaxshi koʻrinadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Atashgah (Zoroastrian Fire Temple of Isfahan) |url=https://www.itto.org/iran/attraction/atashgah-zoroastrian-fire-temple-isfahan/ |qaralgan sana=2025-11-24 |arxivsana=2025-11-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20251125091256/https://itto.org/iran/attraction/atashgah-zoroastrian-fire-temple-isfahan/ }}&lt;/ref&gt;.

== Joriy holati ==
[[File:Fire-temple1.JPG|thumb|Shimoliy tomondan koʻrinishi]]

Bugungi kunda bu majmua saqlanishiga deyarli eʼtibor berilmaydi. Ibodatxonaning turli qismlarida xazina izlovchilar tomonidan kovlangan koʻplab chuqurlarni koʻrish mumkin. Tepaga chiqish uchun qulay asfalt yoʻlak yoʻq, shuning uchun tashrif buyuruvchilar oʻzlaricha yoʻl tanlashlariga toʻgʻri keladi, bu esa tepalikning loyli tarkibi bois inshootning buzilish tezligini oshiradi – ayniqsa yomgʻirli kunlarda&lt;ref&gt;[https://zoroastrians.net/category/agiaries-and-atash-behrams/page/3/ PARSIS FORM TEAM TO MAINTAIN FIRE TEMPLES, LOOK AFTER PRIESTS AND STAFF IN MUMBAI]&lt;/ref&gt;.

== Inshoot haqidagi asarlar ==
2002-yilda arxeolog Alirizo Jafariy Zand islomdan avvalgi Isfahon haqida hisobot eʼlon qildi; unda majmuaning diniy vazifasi taʼkidlanadi va radiokarbon tahlili natijalariga tayangan holda bu qurilish Elam davriga (mil.avv. VI asrdan oldin) taalluqli ekani aytiladi. Bir doktorlik dissertatsiyasida esa mazkur minora Qumdagi Chahak otashkadasi bilan „oʻxshashlik“ka ega ekani, yaʼni Qumdagi ibodatxonaning yuqori qismi silindrsimon, Isfahondagi minora esa aylana reja asosida qurilgani qayd etiladi&lt;ref&gt;{{citation|last=Kazemi|first=Yaghesh|title=Atashgah of Isfahan|location=Isfahan|publisher=Esfahanology center and home of nations|year=2007}}.&lt;/ref&gt;.

== Galereya ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Fire temple of Isfahan Aarash (3).jpg
Atashgah Isfahan.jpg|
Atashgah Isfahan Zoroastrian fire temple.jpg|
Atashgah Isfahan2.jpg|
Zoroastrian fire temple Atashgah Isfahan.jpg|
Fire temple of Isfahan Aarash (23).jpg
Iran - Isfahan view from Atashgah - Information in Page 1 - panoramio.jpg
Fire temple of Isfahan Aarash (18).jpg
Fire temple of Isfahan Aarash (24).jpg
Fire-temple1.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Suratlar ==
{{refbegin}}
* {{citation|title=The tower-like structure on the hill|publisher=iranian.com|author=Soltani, Abbas|year=2005|url=http://www.iranian.com/Soltani/2005/October/Isfahan/Images/1.jpg}}
* {{citation|title=Southern flank of Atashgah hill|publisher=pardis.150m.com|author=Kazemi, Yaghesh|year=2004|url=http://pardis.150m.com/atashs02.jpg|access-date=2008-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707055330/http://pardis.150m.com/atashs02.jpg|archive-date=2011-07-07|url-status=dead}}
* [http://www.tishineh.com/touritem/904-12/Atashgah More Photos in Tishineh]
{{refend}}
{{Isfahon ustoni}}

{{portal bar|Tarix|Din|Eron}}

[[Turkum:Isfahondagi bino va inshootlar]]
[[Turkum:Eron otashkadalari]]
[[Turkum:Sosoniylar davlati]]</text>
      <sha1>1wpoad3ypv05xrdajtvdk41o8zsnp27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iman al-Qahtaniy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1309740</id>
    <revision>
      <id>6272706</id>
      <parentid>6130019</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T14:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5380" sha1="fe25ihtqmx07ymy0sfeq09or13mp5hr" xml:space="preserve">'''Iman al-Qahtaniy''' ([[arabcha]]: ايمان القحطاني) – saudiyalik [[jurnalist]] va [[faol]].

== 2013-yil sentyabr sudi ==
Al-Qahtaniy 2013-yil sentyabr oyida Ar-Riyodda boʻlib oʻtgan saudiyalik dissidentlar [[Muhammad Fahad al-Qahtaniy]] va [[Abdullah al-Hamid]]ning tarixiy sudida ishtirok etgan va oʻzining [[Twitter]] hisobidan sud jarayoni haqida davomiy hisobotlar joylashtirgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://web-archive-net.com/page/298903/2012-09-14/http://english.alarabiya.net/articles/2012/09/03/235859.html|title=Two prominent Saudi human rights activists on trial in Riyadh|publisher=Al Arabiya News|date=3 September 2012|accessdate=4 January 2014|arxivsana=2020-01-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200109205014/http://web-archive-net.com/page/298903/2012-09-14/http://english.alarabiya.net/articles/2012/09/03/235859.html}}&lt;/ref&gt;. Saudiya Arabistonida sud jarayonlari koʻpincha yopiq eshiklar ortida oʻtkaziladi, shuning uchun sud zaliga kirish „omad masalasi“ edi, dedi u. Sud zaliga kirishga muvaffaq boʻlganlar sud jarayoni haqida tvitlar joylashtirishdi, koʻplab boshqalar esa sudni onlayn kuzatishdi. Al-Qahtaniy ayniqsa Twitter bilan oʻzaro aloqasini taʼkidlagan&lt;ref name=&quot;Theglobalmail396&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.theglobalmail.org/feature/never-talk-back-to-a-saudi-judge/396/|title=Never Talk Back To A Saudi Judge|publisher=The Global Mail|first=Jess|last=Hill|date=26 September 2012|accessdate=4 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140101090722/http://www.theglobalmail.org/feature/never-talk-back-to-a-saudi-judge/396/|archive-date=1 January 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Taʼlimi ==
Al-Qahtaniy Ar-Riyod sanʼat kollejini tamomlagan, u yerda 2002-yilda ingliz adabiyoti va fanlari boʻyicha bakalavr darajasini olgan. U bir nechta gazetalarda jurnalist sifatida ishlagan&lt;ref name=&quot;TheguardianImanalqahtani&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/profile/imanalqahtani|title=Iman al-Qahtani|work=The Guardian|accessdate=4 January 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Hibsga olinishi va sayohati ==
2013-yil iyul oyida u [[Istanbul]]ga ketayotganda aeroportda toʻxtatilgan va oʻziga sayohat taqiqi qoʻyilganligi haqida tvit joylashtirgan&lt;ref&gt;{{cite web|last=Usher |first=Sebastian |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23380086 |title=BBC News - Saudi rights activist Iman al-Qahtani given travel ban |publisher=bbc.co.uk |date=2013-07-19 |accessdate=2013-12-31}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.biyokulule.com/view_content.php?articleid=4601 Suriya Milliy Qutqaruv Jabhasining Al-Abbasi Islomiy davlat, sunniy koʻpchilik haqida]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Suriya Milliy Qutqaruv Jabhasi aʼzosi Muhammad Id al-Abbasi bilan suhbat, Iman al-Qahtani, Al-Hayah Online, 2012-yil 19-aprel.
* [http://www.alarabiya.net/articles/2008/11/12/59959.html Saudiya diniy politsiyasi oʻz faoliyatini kuzatadi], Iman al-Qahtani, al-Arabiya News, (tarjimon Sonia Farid), 2008-yil 12-noyabr.
* [http://www.alarabiya.net/articles/2008/11/09/59794.html Saudiya shoiri „sehrgarlik“ sheʼrlari uchun hibsga olindi], Iman al-Qahtani, al-Arabiya News, (tarjimon Sonia Farid), 2008-yil 9-noyabr.
* [http://www.alarabiya.net/articles/2009/04/12/70482.html 8 yoshli Saudiya qiziga ajrashish ruxsat etilmadi, dedi sudya], Iman al-Qahtani, al-Arabiya News, (tarjimon Sonia Farid), 2009-yil 12-aprel.
* [http://www.alarabiya.net/articles/2008/09/16/56707.html Saudiya diniy politsiyasi oʻlim sababidan oqlandi], Iman al-Qahtani, al-Arabiya News, (tarjimon Sonia Farid), 2008-yil 16-sentyabr.
* [https://www.theguardian.com/commentisfree/2007/dec/29/bloggerbehindbars?INTCMP=SRCH Qamoqdagi bloger: Saudiya hokimiyati bloger Fouad Farhanni qamoqda saqlamoqda – lekin uning hibsga olinishining hech qanday sababini koʻrsatmasdan], Iman al-Qahtani, The Guardian, 2007-yil 29-dekabr.
* [https://www.theguardian.com/commentisfree/2006/jun/15/theafghanapostateabdulrahma?INTCMP=SRCH Ishonmayman: Islomda murtadni qatl qilish uchun asos yoʻq. Bu tor fikrli erkaklar tomonidan ixtiro qilingan narsadan boshqa narsa emas], Iman al-Qahtani, The Guardian, 2006-yil 15-iyun.
* Twitterda [https://twitter.com/ImaQh (buzilgan havola)]
* [http://www.jadaliyya.com/pages/index/7174/trial-of-saudi-civil-rights-activists-mohammad-al- Saudiya fuqarolik huquqlari faollari Muhammad al-Qahtani va Abdulla al-Hamidning sudi], Nora Abdulkarim, Jadaliyya, 2012-yil 3-sentyabr. (ACPRA sudi)
* [http://politicalislam.org/Articles/PI%20539%20Quranic%20re-interpretations.pdf Siyosiy Islom Onlayn: Saudiya ayoli mutaassiblik haqida gapirdi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240828183024/http://politicalislam.org/Articles/PI%20539%20Quranic%20re-interpretations.pdf |date=2024-08-28 }} (inglizcha), Hijriy 1429-yil 14-Muharram 2008-yil 31-yanvar [http://www.alarabiya.net/views/2008/01/31/44970.html (arabcha)]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20140101090722/http://www.theglobalmail.org/feature/never-talk-back-to-a-saudi-judge/396/ Saudiya sudiyasiga hech qachon qaytarma] Jess Hill, The Global Mail, 2012-yil 26-sentyabr. (ACPRA sudi)

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Qahtaniy, Iman}}
[[Category:Saudiya Arabistoni jurnalistlari]]
[[Category:Yashayotgan insonlar]]</text>
      <sha1>fe25ihtqmx07ymy0sfeq09or13mp5hr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jocara pyropicta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324273</id>
    <revision>
      <id>6272821</id>
      <parentid>5846588</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1039" sha1="fhaxur60vncfaas9nvvl2qlk2ye1uhz" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Jocara pyropicta
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Jocara pyropicta''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Braziliya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/pyralidae/epipaschiinae/jocara/index.html|title=Jocara at funet |publisher=Nic.funet.fi |date= |accessdate=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=14171 |name=Deuterollyta pyropicta |accessdate=May 7, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.earth.com/animal-encyclopedia/arthropoda/Pyralidae/ |title=species in Pyralidae |date= |last= |first= |work=Earth |access-date=July 7, 2025 |arxivsana=2025-12-10 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20251210221906/https://www.earth.com/animal-encyclopedia/arthropoda/Pyralidae/ }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q15639703}}

[[Category:Jocara]]


{{Jocara-stub}}</text>
      <sha1>fhaxur60vncfaas9nvvl2qlk2ye1uhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi:Mupapap29</title>
    <ns>2</ns>
    <id>1329266</id>
    <revision>
      <id>6272711</id>
      <parentid>6133096</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mupapap29</username>
        <id>201910</id>
      </contributor>
      <origin>6272711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8328" sha1="mp77l2bxr0gcfnwwmp0apzsux3hfyux" xml:space="preserve">[[Image:Flag of Uzbekistan.svg|30px]]''''' Xush Kelibsiz''''' / [[Image:Flag of Russia.svg|30px]]''''' Добро пожаловать
''''' / [[Image:Flag of the United Kingdom.svg|30px]]''''' Welcome'''''

[[Foydalanuvchi:Mupapap29|Mupapap]]

== Mukofotlar ==
{|style=&quot;float: left; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 242px; border: #99B3FF solid 1px; air-color:;&quot;
|-
|&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; widths=&quot;160&quot;&gt;
File:BoNM - Turkey Hires.png|100px|&lt;center&gt;''' Turkiya orderi '''&lt;/center&gt;{{Hidden begin|titlestyle = background-color: #EEF1FF;|title=[[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]]}}[[Oʻzbek tilida soʻzlashuvchi vikimediachilar foydalanuvchi guruhi]] foydalanuvchilar guruhi hamda shaxsan oʻz nomimdan Sizga oʻzbekcha Vikipediyada oʻtkazilayotgan [[Loyiha:Mavzuli oylik|Mavzuli oylik loyihasi]] doirasidagi [[Loyiha:Mavzuli oylik/Turkiya oyligi|„Turkiya oyligi“da]] samarali va sifatli ishtirokingiz uchun minnatdorchilik bildiraman. Siz yaratgan maqolalar nafaqat loyihamiz statistikasi, balki oʻzbekcha Vikipediyaning mazmuniy boyligi uchun ham juda qadrlidir. Ushbu Turkiya ordeni Sizning zahmatli mehnatingiz va qardosh turkiy xalqlar madaniyatini yoritishdagi hissangiz eʼtirofidir.&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;Hurmat bilan, [[Wikimedians of the Uzbek language User Group|Wikimedians of the Uzbek Language]] a’zosi -- [[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Janob Mirzaolim|munozara]]) 14:23, 2026-yil 16-fevral (UTC){{hidden end}}
&lt;/gallery&gt;
|&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; widths=&quot;160&quot;&gt;
Fayl:Wiki Loves Ramadan Barnstar.png|170px|&lt;center&gt;'''Viki Ramazonni sevadi ordeni'''&lt;/center&gt;{{Hidden begin|titlestyle = background-color: #EEF1FF;|title=[[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]]}}Assalomu alaykum!&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;Hurmatli [[Foydalanuvchi:Mupapap29|Mupapap]], muborak Ramazon oyida tashkil etilgan [[Vikipediya:Viki Ramazonni sevadi 2026|Viki Ramazonni sevadi 2026]] tanlovida faol ishtirok etganingiz uchun minnatdorchilik bildiraman. Sizning qiziqishingiz, harakatingiz va qo‘llab-quvvatlashingiz ushbu tanlovning mazmunli hamda samarali o‘tishiga katta hissa qo‘shdi. Tanlov davomida bilimlaringiz bilan o‘rtoqlashib, ijobiy kayfiyat ulashganingiz uchun tashakkur.&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;Hurmat bilan, „Viki Ramazonni sevadi“ tanlovi tashkilotchisi. [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 12:52, 2026-yil 31-mart (UTC){{hidden end}}
&lt;/gallery&gt;
|&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; widths=&quot;160&quot;&gt;
File:BoNM - Azerbaijan Hires.png|170px|&lt;center&gt;'''Ozarbayjon ordeni'''&lt;/center&gt;{{Hidden begin|titlestyle = background-color: #EEF1FF;|title= [[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]]}}[[Oʻzbek tilida soʻzlashuvchi vikimediachilar foydalanuvchi guruhi]] foydalanuvchilar guruhi hamda shaxsan oʻz nomimdan Sizga oʻzbekcha Vikipediyada oʻtkazilayotgan [[Loyiha:Mavzuli oylik|Mavzuli oylik loyihasi]] doirasidagi [[Loyiha:Mavzuli oylik/Ozarbayjon oyligi|„Ozarbayjon oyligi“da]] samarali va sifatli ishtirokingiz uchun minnatdorchilik bildiraman. Siz yaratgan maqolalar nafaqat loyihamiz statistikasi, balki oʻzbekcha Vikipediyaning mazmuniy boyligi uchun ham juda qadrlidir. Ushbu Ozarbayjon ordeni Sizning zahmatli mehnatingiz va qardosh turkiy xalqlar madaniyatini yoritishdagi hissangiz eʼtirofidir.&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;Hurmat bilan, [[Oʻzbek tilida soʻzlashuvchi vikimediachilar foydalanuvchi guruhi]] a’zosi — [[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Janob Mirzaolim|munozara]]) 19:03, 2026-yil 18-may (UTC){{hidden end}}
&lt;/gallery&gt;
|&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; widths=&quot;160&quot;&gt;
File:BoNM - Afghanistan Hires2.png|100px|&lt;center&gt;''' Afgʻoniston ordeni '''&lt;/center&gt;{{Hidden begin|titlestyle = background-color: #EEF1FF;|title=[[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]]}}[[Oʻzbek tilida soʻzlashuvchi vikimediachilar foydalanuvchi guruhi]] foydalanuvchilar guruhi hamda shaxsan oʻz nomimdan Sizga oʻzbekcha Vikipediyada oʻtkazilayotgan [[Loyiha:Mavzuli oylik|Mavzuli oylik loyihasi]] doirasidagi [[Loyiha:Mavzuli oylik/Afgʻoniston oyligi|„Afgʻoniston oyligi“da]] samarali va sifatli ishtirokingiz uchun minnatdorchilik bildiraman. Siz yaratgan maqolalar nafaqat loyihamiz statistikasi, balki oʻzbekcha Vikipediyaning mazmuniy boyligi uchun ham juda qadrlidir. Ushbu Afgʻoniston ordeni Sizning zahmatli mehnatingiz va qardosh turkiy xalqlar madaniyatini yoritishdagi hissangiz eʼtirofidir.&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;Hurmat bilan, [[Oʻzbek tilida soʻzlashuvchi vikimediachilar foydalanuvchi guruhi]] a’zosi — [[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Janob Mirzaolim|munozara]]) 19:25, 2026-yil 18-may (UTC){{hidden end}}
&lt;/gallery&gt;
|-
|&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; widths=&quot;160&quot;&gt;
File:BoNM - Turkmenistan Hires.png|100px|&lt;center&gt;''' 	Turkmaniston ordeni '''&lt;/center&gt;{{Hidden begin|titlestyle = background-color: #EEF1FF;|title=[[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]]}}[[Oʻzbek tilida soʻzlashuvchi vikimediachilar foydalanuvchi guruhi]] foydalanuvchilar guruhi hamda shaxsan oʻz nomimdan Sizga oʻzbekcha Vikipediyada oʻtkazilayotgan [[Loyiha:Mavzuli oylik|Mavzuli oylik loyihasi]] doirasidagi [[Loyiha:Mavzuli oylik/Turkmaniston oyligi|„Turkmaniston oyligi“da]] samarali va sifatli ishtirokingiz uchun minnatdorchilik bildiraman. Siz yaratgan maqolalar nafaqat loyihamiz statistikasi, balki oʻzbekcha Vikipediyaning mazmuniy boyligi uchun ham juda qadrlidir. Ushbu Turkmaniston ordeni Sizning zahmatli mehnatingiz va qardosh turkiy xalqlar madaniyatini yoritishdagi hissangiz eʼtirofidir.&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;Hurmat bilan, [[Oʻzbek tilida soʻzlashuvchi vikimediachilar foydalanuvchi guruhi]] a’zosi — [[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Janob Mirzaolim|munozara]]) 19:43, 2026-yil 18-may (UTC){{hidden end}}
&lt;/gallery&gt;
|&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; widths=&quot;160&quot;&gt;
Fayl:CEE Spring 2026 Gold Barnstar.svg|100px|&lt;center&gt;''' 	Viki-bahorni sevadi ordeni '''&lt;/center&gt;{{Hidden begin|titlestyle = background-color: #EEF1FF;|title=[[Foydalanuvchi:Abdufattohov Ibrohimjon|Ibrohimjon]]}}Assalomu alaykum!&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;Hurmatli [[Foydalanuvchi:Mupapap29|Mupapap29]], [[Vikipediya:Viki-bahor/2026|Viki-bahorni sevadi 2026]] tanlovida faol ishtirok etganingiz uchun minnatdorchilik bildiramiz. Sizning qiziqishingiz, harakatingiz va qo‘llab-quvvatlashingiz ushbu tanlovning mazmunli hamda samarali o‘tishiga katta hissa qo‘shdi. Shuningdek, tanlovida 3-o‘rinni egallaganingiz bilan tabriklaymiz.&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;Hurmat bilan, „Viki-bahorni sevadi“ tanlovi hakami. [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 04:59, 2026-yil 24-avgust (UTC)
&lt;/gallery&gt;
|&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; widths=&quot;160&quot;&gt;
File:BoNM - Kazakhstan Hires.png|100px|&lt;center&gt;''' 	Viki-bahorni sevadi ordeni '''&lt;/center&gt;{{Hidden begin|titlestyle = background-color: #EEF1FF;|title=[[Foydalanuvchi:Javoxir Yorqulov|Javoxir Yorqulov]]}}[[Oʻzbek tilida soʻzlashuvchi vikimediachilar foydalanuvchi guruhi]] foydalanuvchilar guruhi hamda shaxsan oʻz nomimdan Sizga oʻzbekcha Vikipediyada oʻtkazilayotgan [[Loyiha:Mavzuli oylik|Mavzuli oylik loyihasi]] doirasidagi [[Loyiha:Mavzuli oylik/Qozogʻiston oyligi|„Qozogʻiston oyligi“da]] samarali va sifatli ishtirokingiz uchun minnatdorchilik bildiraman. Siz yaratgan maqolalar nafaqat loyihamiz statistikasi, balki oʻzbekcha Vikipediyaning mazmuniy boyligi uchun ham juda qadrlidir. Ushbu Qozogʻiston ordeni Sizning zahmatli mehnatingiz va qardosh turkiy xalqlar madaniyatini yoritishdagi hissangiz eʼtirofidir.&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;Hurmat bilan, [[Oʻzbek tilida soʻzlashuvchi vikimediachilar foydalanuvchi guruhi]] a’zosi — [[User:Javoxir Yorqulov|&lt;font face=&quot;Harlow Solid Italic&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#000000&quot;&gt;Javoxir Yorqulov&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Javoxir Yorqulov|&lt;span style=&quot;color:#00721D&quot;&gt;(suhbat uchun!)&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 20:18, 2026-yil 29-avgust (UTC)
&lt;/gallery&gt;
|-
|}

{|style=&quot;float: left; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 242px; border: #99B3FF solid 1px; air-color:;&quot;
|-
|{{User Uzbekistan}}
|{{User uz}}
|{{User Wikipedian For|yil = 2025|oy = 9|kun = 20}}
|-
|{{Userbox/Wikipediholic}}
|{{Musulmon foydalanuvchi}}
|{{User Navoiy}}
|-
|{{Userbox:TDIU talabasi}}
|{{Userbox/TDIU Viki klubi aʼzosi}}
|-
|}</text>
      <sha1>mp77l2bxr0gcfnwwmp0apzsux3hfyux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ikkiyoqlama yozuv (buxgalteriya)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1363065</id>
    <revision>
      <id>6272702</id>
      <parentid>6227709</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13580" sha1="0m9h29ifqkk9s949wz9kgk0x3iepg2t" xml:space="preserve">'''Ikkiyoqlama yozuvli buxgalteriya''' ([[inglizcha]]: '''double-entry bookkeeping''', '''double-entry accounting''') — [[Buxgalteriya hisobi|buxgalteriya hisobini yuritish]] usuli. Har bir moliyaviy operatsiya teng va qarama-qarshi yozuvlar ([[debit va kredit]]lar) bilan qayd etiladi. Va  shu orqali hisob-kitoblar balansda saqlanib qoladi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Horngren |first=Charles T. |url=https://www.pearson.com/en-us/subject-catalog/p/accounting-10th-edition/P200000006499 |title=Accounting |date=2013 |publisher=Pearson Education |edition=10th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;. Ikkiyoqlama buxgalteriya tizimi [[AQSh]]ning [[Umumqabul qilingan Buxgalteriya Tamoyillari]] va ommaviy kompaniyalar uchun [[AQSh Qimmatli qog‘ozlar va birja komissiyasi]] hisobot talablariga mos [[moliyaviy hisobot]]larni tayyorlash uchun zarur boʻlgan asosiy tizim hisoblanadi. [[Buyuk Britaniya]]ning 2006-yildagi qonunining 396-boʻlimi ushbu hisobotlarni yuritishni talab qiladi. Haqiqiy va adolatli koʻrinish beruvchi hisoblarni tayyorlash va [[moliyaviy hisobot]]lar tuzilishi faqat ikkiyoqlama buxgalteriya modeli asosida yutiladi&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Edwards |first=J. Richard |date=Spring 1989 |title=A History of Double-Entry Bookkeeping |journal=The Accounting Historians Journal |publisher=American Accounting Association |volume=16 |issue=1 |pages=59–91 |doi=10.2308/0148-4184.16.1.59 |doi-broken-date=25 December 2025 |via=JSTOR|url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;. Har ikki mamlakatda (AQSh va Buyuk Britaniya) korporativ qonunchilik ikkita asosiy hisobotni talab qiladi: kompaniyaning moliyaviy holati toʻgʻrisidagi hisobot (balans) va maʼlum davr ichidagi moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot (daromad yoki foyda va zarar hisobot). Ushbu kompleks hisobotlar [[moliyaviy tenglama]] (Aktivlar = Majburiyatlar + Kapital) va har bir moliyaviy operatsiya ikki teng va qarama-qarshi taʼsirga ega boʻlishi (debet va kredit) tamoyiliga asoslanadi&lt;/ref&gt;. Ikkiyoqlama yozuvning maqsadi moliyaviy yozuvlarning aniqligini taʼminlash va xatolar yoki [[firibgarlik]]ni aniqlash imkonini yaratish&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Porter |first=Gary A. |url=https://www.cengage.com/c/introduction-to-financial-accounting-9e-porter/ |title=Introduction to Financial Accounting |date=2014 |publisher=Cengage Learning |edition=9th}}&lt;/ref&gt;.

Ikkiyoqlama yozuvning asosi [[buxgalteriya]] [[tenglama]]si hisoblanadi:

&lt;math&gt;\mathrm{Aktivlar} = \mathrm{Majburiyatlar} + \mathrm{Kapital}&lt;/math&gt;

Har bir qayd etilgan operatsiya ushbu tenglikni muvozanatda saqlaydi. Masalan, agar kompaniya yangi uskunani sotib olsa aktiv ortadi, u naqd pul sarflasa aktiv kamayadi yoki qarz olsa majburiyat ortadi mumkin. Hisobning buxgalteriya tenglamasidagi oʻrniga qarab uning [[balans|normal balans]]i aniqlanadi — masalan, [[aktiv]]larga [[debet|debet yozuvi]] aktivlarni oshiradi, [[kredit]] esa [[majburiyat]]larni oshiradi.

Ikkiyoqlama yozuvdan foydalanish biznes operatsiyalarini kuzatishning standart jarayoni hisoblanadi. Moliyaviy maʼlumot foydalanuvchilariga kompaniya faoliyatining moliyaviy holatini oʻqish, qayta ishlash va tushunishni yaxshilaydi. Operatsiyalar hajmi va murakkabligi oshgani sayin, kompaniyalar individual tranzaksiyalarni avtomatik kuzatish va moliyaviy hisobotlarni yaratish uchun bosh daftarlar hamda buxgalteriya axborot tizimlaridan foydalanadi.

== Tarix ==
[[File:Cotrugli - Della mercatura, 1602 - 122.jpg|thumb|''Della mercatura e del mercante perfetto'' asari, [[Benedetto Cotrugli]], 1602-yil nashri muqovasi; asar aslida 1458-yilda yozilgan]]

[[Yevropa]]da zamonaviy ikkiyoqlama tizimga mos keladigan eng qadimgi saqlanib qolgan buxgalteriya yozuvlari 13-asr oxirida [[florensiya]]lik savdogar [[Amatino Manucci]] tomonidan yuritilgan&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://130.74.92.202:82/record=b1000778 |first=Geoffrey A. |last=Lee |year=1977 |title=The Coming of Age of Double Entry: The Giovanni Farolfi Ledger of 1299–1300 |journal=[[Accounting Historians Journal]] |volume=4 |issue=2 |pages=79–95 |jstor=40697544 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627232023/http://130.74.92.202:82/record=b1000778 |archive-date=27 June 2017 |doi=10.2308/0148-4184.4.2.79 |url-access=subscription |access-date=2026-04-09 |archivedate=2017-06-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170627232023/http://130.74.92.202:82/record=b1000778 }}&lt;/ref&gt;. [[Manucci Farolfi]] kompaniyasida ishlagan va 1299–1300-yillarga oid ushbu kompaniya daftarida toʻliq ikkiyoqlama yozuv tizimi mavjudligi koʻrsatilgan. Giovannino Farolfi &amp; Company [[Fransiya]]ning [[Nîmes]] shahrida joylashgan [[florensiya]]lik savdogarlar firmasi boʻlib, [[Arles arxiyepiskopi]]ga asosiy mijoz sifatida qarz berish bilan shugʻullangan&lt;ref&gt;Lee (1977), p. 80.&lt;/ref&gt; Baʼzi manbalar bu usulni 14-asrda [[Medichi banki]] uchun [[Giovanni di Bicci de’ Medici]] joriy qilgan deb hisoblaydi, biroq bunga aniq dalillar yetarli emas&lt;ref&gt;{{cite book|page=97|title=The Rise and Decline of the Medici Bank, 1397-1494|last=de Roover|first=Raymond|year=1963|author-link=Raymond de Roover|publisher=Beard Books|isbn=978-1-893122-32-1}}&lt;/ref&gt;.

Ikkiyoqlama tizim 14-asr davomida [[Italiya]] savdo shaharlarida keng tarqala boshladi&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Everett |first1=Guerra |title=Loose-leaf Accounting in Foreign Countries |date=1926 |publisher=U.S. Government Printing Office |page=85 |url=https://books.google.com/books?id=ah0hVN3dzDsC&amp;dq=bookkeeping++bound+form.&amp;pg=PA85 |quote=The term 'book' or 'books' corresponds to tradition, as in earlier times it actually referred to books in bound form.}}&lt;/ref&gt;. Bungacha biznes iqtisodiyotini nazorat qilish uchun zarur boʻlgan rasmiy va metodik aniqlik darajasiga yetmagan bir nechta daftarli hisob tizimlari mavjud boʻlgan. 16-asr davomida [[Venetsiya]]da buxgalteriya ilmiy nazariyasi shakllandi; bu jarayonga [[Luka Pacholi]], Domenico Manzoni, Bartolomeo Fontana, hisobchi Alvise Casanova&lt;ref&gt; Vittorio Alfieri, La partita doppia applicata alle scritture delle antiche aziende mercantili veneziane, Torino, Ditta G. B. Paravia e comp., 1891, pp. 103-148, Nabu Public Domain Reprints.&lt;/ref&gt; va olim [[Giovanni Antonio Tagliente]] asarlari katta hissa qoʻshgan.

[[Benedetto Cotrugli]] (Benedikt Kotruljević), [[Dubrovnik respublikasi]]dan boʻlgan savdogar va [[Neapol]]dagi elchi, oʻzining &quot;Della mercatura e del mercante perfetto&quot; asarida ikkiyoqlama yozuvni tasvirlagan. Asar 1458-yilda yozilgan boʻlsa-da, 1475-yildan eski qoʻlyozma saqlanib qolmagan va u faqat 1573-yilda chop etilgan. Nashriyot Cotruglining ikkiyoqlama yozuv haqidagi izohlarini qisqartirib va oʻzgartirib yuborgan, bu esa mavzuning tarixini chalkashtirgan&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yamey |first=Basil S. |date=January 1994 |title=Benedetto Cotrugli on bookkeeping (1458) |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09585209400000035 |journal=Accounting, Business &amp; Financial History |volume=4 |issue=1 |pages=43–50 |doi=10.1080/09585209400000035 |issn=0958-5206|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sangster |first1=Alan |last2=Rossi |first2=Franco |date=2018-12-26 |title=Benedetto cotrugli on double entry Bookkeeping |url=http://www.decomputis.org/ojs/index.php/decomputis/article/view/332 |journal=De Computis - Revista Española de Historia de la Contabilidad |volume=15 |issue=2 |page=22 |doi=10.26784/issn.1886-1881.v15i2.332 |s2cid=165259576 |issn=1886-1881 |doi-access=free |access-date=2026-04-09 |archivedate=2025-01-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250109044956/http://www.decomputis.org/ojs/index.php/decomputis/article/view/332 }}&lt;/ref&gt;. [[Luka Pacholi]], fransiskan rohibi va [[Leonardo da Vinci]] bilan hamkor boʻlgan olim, ushbu tizimni birinchi marta 1494-yilda [[Venetsiya]]da chop etilgan „[[Summa de arithmetica, geometria, proportioni et proportionalità]]“ [[matematika]] darsligida tizimli ravishda bayon qilgan&lt;ref&gt;[http://acct.tamu.edu/smith/ethics/pacioli.htm Luca Pacioli: The Father of Accounting] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110818055709/http://acct.tamu.edu/smith/ethics/pacioli.htm |date=18 August 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Livio |first=Mario |author-link=Mario Livio |title=The Golden Ratio |publisher=Broadway Books |year=2002 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/goldenratio00mari/page/130 130–131] |isbn=0-7679-0816-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/goldenratio00mari/page/130 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/business-41582244 |title=Eng ta’sirli asar kapitalizm tarixida? |date=23 October 2017 |access-date=23 October 2017 |website=bbc.com}}&lt;/ref&gt;.

Yevropaning ilk zamonaviy davrida ikkiyoqlama yozuv diniy va kosmologik maʼnolarga ham ega boʻlgan, u „ham adolat tarozilari, ham Xudoning dunyosi simmetriyasi“ni eslatgan&lt;ref&gt;
{{cite book
| last1                 = Poovey
| first1                = Mary
| title                 = A History of the Modern Fact: Problems of Knowledge in the Sciences of Wealth and Society
| url                 = https://archive.org/details/historyofmodernf0000poov
| publisher             = University of Chicago Press
| date                  = 1998
| page                  = [https://archive.org/details/historyofmodernf0000poov/page/54 54]
| isbn                  = 978-0-226-67526-8
| quote                 = In the late sixteenth-century [...] number still carried the pejorative connotations associated with necromancy [...]. [...] [D]ouble-entry bookkeeping helped confer cultural authority on numbers. It did so by means of the balance [...]. For late sixteenth-century readers, the balance conjured up both the scales of justice and the symmetry of God's world.
}}
&lt;/ref&gt;.

==Debet va kredit==
{{main article|Debit va kredit}}

Hisobda debet yozuvi qiymatning shu hisobga ''kiritilishini'', kredit yozuvi esa qiymatning hisobdan ''chiqarilishini'' bildiradi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=McClung |first=Robert |date=27 March 2023 |title=The Theory of Debit and Credit in Accounting |url=https://archive.org/details/theoryofdebitcre00mcclrich/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ikki tomonlama buxgalteriya yozuvlarida har ikki tomon teng boʻlishi kerakligi sababli, har bir hisobning balansi teng bolshi kerak. U debet yoki kredit yozuvi hisobni oshirishiga qarab belgilanadi. Hisob turlarining odatiy normal qoldiqlari quyida koʻrsatilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Weygandt |first=Jerry J. |url=https://books.google.com/books?id=THJlDwAAQBAJ |title=Accounting Principles |date=2018 |publisher=Wiley |isbn=978-1-119-41100-0 |edition=13th}}&lt;/ref&gt;:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Hisob turi !! Debet
! Kredit
|-
| Aktiv || align=center | '''Oshadi'''
|Kamayadi
|-
| Majburiyat || align=center | Kamayadi
|'''Oshadi'''
|-
| Kapital || align=center | Kamayadi
|'''Oshadi'''
|-
| Daromad || align=center | Kamayadi
|'''Oshadi'''
|-
| Xarajat || align=center | '''Oshadi'''
|Kamayadi
|}

Buxgalteriya daftarining tuzilishiga koʻra, tarixan debet yozuvlari daftarlarning chap tomonida, kredit yozuvlari esa oʻng tomonida qayd etiladi. Bu [[T-hisob]] yordamida grafik tarzda ifodalanishi mumkin.

=== ''Tranzaksiya misoli'' ===
Hisobning normal qoldigʻiga va tranzaksiya daftarining chap yoki oʻng tomonida qayd etilishiga eʼtibor bering. Quyidagi faoliyatlarni amalga oshirgan xoʻjalik yurituvchi subyektni faraz qilamiz:

# Yetkazib beruvchidan $10,000 qiymatida tovarlarni kreditga sotib oldi.
# Ushbu tovarlarni mijozga $15,000 naqd pul evaziga sotdi.
# Kreditga olingan tovarlar uchun yetkazib beruvchiga $10,000 toʻladi.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[Bosh kitob]]
!Tranzaksiya
! colspan=&quot;2&quot; |Kapital
! colspan=&quot;2&quot; |Aktivlar
(Naqd pul)
! colspan=&quot;2&quot; |Aktivlar
(Zaxiralar)
! colspan=&quot;2&quot; |Majburiyatlar
|-
|
|Debet
|Kredit
|Debet
|Kredit
|Debet
|Kredit
|Debet
|Kredit
|-
|1 — Kreditga zaxira sotib olish
|
|
|
|
|$10,000
|
|
|$10,000
|-
|2A — Zaxirani mijozga sotish
|$15,000
|
|$15,000
|
|
|
|
|
|-
|2B — Zaxiraning kamayishini tan olish
|
|$10,000
|
|
|
|$10,000
|
|
|-
|3 — Yetkazib beruvchiga toʻlov
|
|
|
|$10,000
|
|
|$10,000
|
|-
|'''Jami'''
|'''$5,000'''
|
|'''$5,000'''
|
|'''$0'''
|
|'''$0'''
|
|}

Yuqoridagi misolda har bir tranzaksiyada ikkala tomonning summalari teng ekanligiga eʼtibor bering. Shuningdek, hisoblarning qoldigʻi va yozuvlarning chap yoki oʻng tomonda qayd etilishi ham koʻrsatilgan. Ushbu tranzaksiyalar natijasida naqd pul $5,000 ga oshdi va kapital ham $5,000 ga oshdi — bu mantiqan toʻgʻri, chunki korxona $10,000 ga tovar sotib olib, uni $15,000 ga sotgan va natijada $5,000 [[foyda]] olgan.

Barcha tranzaksiyalarning umumiy taʼsiri shundan iboratki, korxona egasining kapitali $5,000 ga oshdi, chunki u $10,000 ga zaxira sotib olib, uni yakuniy mijozga $15,000 ga sotdi.


== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Adabiyotlar ==
* {{Cite book|first=Jane|last=Gleeson-White|title=Double Entry|url=https://archive.org/details/doubleentryhowme0000glee|publisher=[[Allen &amp; Unwin]]|isbn=978-1-74175-755-2|date=November 2011}}
* {{Cite book|first=Jacob|last=Soll|title=The Reckoning: Financial Accountability and the Rise and Fall of Nations|url=https://archive.org/details/reckoningfinanci0000soll|publisher=[[Basic Books]]|isbn=978-0-46503-152-8|date=April 2014}}

== Havolalar ==
* [http://www.responsive.co.nz/theory.html A Concise Explanation of the Accounting Equation]
* [https://www.dwmbeancounter.com/BCTutorials/BCIntro/ Bean Counter’s bookkeeping tutorial]
* [http://www.gnucash.org/docs/v2.4/C/gnucash-guide GnuCash data entry concepts], [[GnuCash]] website

[[Turkum:Iqtisodiy atamalar]]
[[Turkum:Buxgalteriya hisobi]]</text>
      <sha1>0m9h29ifqkk9s949wz9kgk0x3iepg2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Urinov Islombek Olimjon o'g'li</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1409160</id>
    <revision>
      <id>6273057</id>
      <parentid>6243809</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50587-88</username>
        <id>308034</id>
      </contributor>
      <comment>18.09.2026</comment>
      <origin>6273057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3161" sha1="1v0xmlj4b8g19md3bjvep2gybh1zoun" xml:space="preserve">'''Urinov Islomjon  Olimjon o'g'li''' 1992-yil 4-martda Farg'ona viloyati Rishton [https://rishton.uz/ tumani] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20260519164152/https://www.rishton.uz/ |date=2026-05-19 }} &lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi |last=Ogli |first=Urinov Islomjon Olimjon |date=2026-03-28 |title=THE IMPORTANCE OF THE COLLECTORIZATION POLICY IN THE RESTORATION OF UZBEKISTAN'S SKIN GROWING |url=https://econferencia.com/index.php/9/article/view/399 |magazine=World Conference on Social Sciences, Law and Public Policy |language=en |volume=1 |issue=3 |pages=122–127}}&lt;/ref&gt; Teraktagi qishlog'ida tug'ilgan. 2008-yil Rishton tumani To'da qishlog'idagi 7- umumiy o'rta ta'lim maktabini tamomlab, shu yili [https://www.fstu.uz/ Farg'ona davlat texnika universitet]i (Farg'ona Politexnika instituti FarPI) qoshidagi Yormozor akademik litseyi ijtimoiy gumanitar yo'nalishiga qabul qilingan va 2011-yil shu yo'nalishni tamomlagan. 2013-yil Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekiston milliy universiteti Tarix fakulteti Arxivshunoslik manbashunoslik bakalavr yo'nalishiga o'qishga qabul qilingan va 2017-yil mazkur oliy ta'lim muassasani tamomlagan. 2019-yil Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekiston milliy universiteti Tarix fakulteti Tarixshunoslik  manbashunoslik va tarixiy tadqiqot usullari magistratura yo'nalishiga o'qishga qabul qilingan va 2021-yil mazkur oliy ta'lim muassasani tamomlagan.    

'''Urinov Islomjon  Olimjon o'g'lining Ilmiy ishlari:''' 
&lt;references /&gt;2. 1950–1980-YILLARDA O‘ZBEKISTONDA IPAKCHILIK TARMOG‘INING RIVOJLANISHI VA ILMIY-TASHKILIY ASOSLARI https://supportscience.uz/index.php/ojhpl/article/view/4228

3. THE IMPACT OF COCONUT GROWING ON THE NATIONAL ECONOMY IN THE TURKISTAN ASSR AND THE UZBEKISTAN SSR https://econferencia.com/index.php/9/article/view/399

4. 1950–1980-YILLARDA O‘ZBEKISTONDA IPAKCHILIK TARMOG‘INING RIVOJLANISHI VA ILMIY-TASHKILIY ASOSLARI ORIENTAL JOURNAL OF HISTORY, POLITICS AND LAW ISSN: 2181-2780 2026&lt;nowiki/&gt;https://supportscience.uz/index.php/ojhpl/article/view/4228

5. 1970-1990-yillarda O’zbekiston SSRda ipakchilik sanoatida kadlar masalasi Xorazm Maʼmun akademiyasi axborotnomasi: ilmiy jurnal.-№6/3 (139), Xorazm Maʼmun akademiyasi, 2026 y. ISSN 2091-573  https://mamun.uz/uz/bulletin/archive/2026/6_3

6. PROCESSES OF COLLECTIVE AGRICULTURE IN UZBEKISTAN (1920-1930s) European Journal of Interdisciplinary Research and Development Volume- 49 March- 2026 https://ejird.journalspark.org/index.php/ejird/article/view/1993

7. 1970-1990-YILLARDA O’ZBEKISTONDA PILLACHILIK SANOATINING RIVOJLANISHI KELAJAK SARI YANGI O’ZBEKISTON: ILM-FAN, TEXNOLOGIYA VA TA’LIM Vol. 5 No. 1 (2026): Vol. 5 No. 1 https://journalss.org/index.php/ks/article/view/22680/21853

8. TURKISTON ASSRDA PILLACHILIK SANOATINING MARKAZLASHTIRISH SIYOSATI Ta’limda Raqamli Texnologiyalarni Tadbiq Etishning Zamonaviy Tendensiyalari Va Rivojlanish Omillari

Vol. 53 No. 1 (2026): 53-son_1-to'plam https://journalss.org/index.php/trt/article/view/22746

9. 1960-1980-yillarda O‘zbekistonda ipakchilik sanoatining rivojlanish jarayonlari https://sohibqironyulduzi.uz/2026/09/16/sohibqiron-yulduzi-2026-yil-2-son/</text>
      <sha1>1v0xmlj4b8g19md3bjvep2gybh1zoun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jayden Adams</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1422353</id>
    <revision>
      <id>6272798</id>
      <parentid>6202101</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T02:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15441" sha1="t2iegladuq3gqf15t3p1hf1hkwsg8l1" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi
 | name               = Jayden Adams
 | image              = 
 | caption            = Adams in 2025
 | full_name          = Jayden Oswin Adams
 | birth_date         = {{Birth date|2001|5|5|df=y}}
 | birth_place        = {{tavalludJoyi|Keyptaun}}, Janubiy Afrika
 | death_date         = {{Death date and age|2026|7|11|2001|5|5|df=y}}
 | death_place        = [[Bo-Kaap]], Janubiy Afrika
 | height             = 1.75 m&lt;ref name=&quot;nft&quot;&gt;{{NFT player|88124|access-date=25 February 2025}}{{dead link|date=July 2026}}&lt;/ref&gt;
 | position           = [[Yarim himoyachi|Tayanch yarim himoyachi]]
 | youthyears1        = {{0|0000}}—2020
 | youthclubs1        = [[Stellenbosch F.C.|Stellenbosch]]
 | yillar1            = 2020—2025
 | klublar1           = [[Stellenbosch F.C.|Stellenbosch]]
 | isht1              = 109
 | gollar1            = 7
 | yillar2            = 2025—2026
 | klublar2           = [[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]
 | isht2              = 40
 | gollar2            = 4
 | totalcaps          = 149
 | totalgoals         = 11
 | milliyyillar1      = 2022—2026
 | milliyjamoa1       = [[Janubiy Afrika milliy futbol terma jamoasi|Janubiy Afrika]]
 | milliyisht1        = 13
 | milliygollar1      = 2
}}

'''Jayden Oswin Adams''' (2001-yil 5-may — 2026-yil 11-iyul) — janubiy afrikalik professional [[futbolchi]], [[yarim himoyachi]] sifatida oʻynagan&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |last=Ndebele |first=Sihle |date=12 August 2020 |title=Time for Diski fledglings to fly high |url=https://www.sowetanlive.co.za/sport/soccer/2020-08-12-time-for-diski-fledglings-to-fly-high/ |access-date=15 February 2021 |website=SowetanLIVE}}&lt;/ref&gt;.

== Klublardagi faoliyati ==

=== Stellenbosch ===

Adams Stellenbosch akademiyasida taʼlim olgan. 2020-yil avgust oyida uzoq muddatli shartnoma imzolagan va klubning professional shartnoma imzolagan birinchi akademiya bitiruvchisiga aylangan&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 August 2020 |title=Stellenbosch announce promotion of Jayden Adams |url=https://www.kickoff.com/news/articles/south-africa-news/categories/news/premiership/stellenbosch-announce-promotion-of-jayden-adams/682917 |access-date=15 February 2021 |website=Kick Off |archive-date=19 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919045255/https://www.kickoff.com/news/articles/south-africa-news/categories/news/premiership/stellenbosch-announce-promotion-of-jayden-adams/682917 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;. U oʻsha oyning oxirida 28-avgust kuni Chippa United jamoasiga qarshi uy oʻyinida zaxiradan maydonga tushgan&lt;ref name=&quot;SW&quot;&gt;{{soccerway|jayden-adams/662421|accessdate=15 February 2021}}&lt;/ref&gt;.

=== Mamelodi Sundowns ===

2025-yil yanvarida Adams „Mamelodi Sundowns“ klubi safiga qoʻshilgan&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-01-18 |title=Mamelodi Sundowns confirm Jayden Adams transfer from Stellenbosch FC after snubbing Kaizer Chiefs and Orlando Pirates, but won't play in Caf Champions League {{!}} Goal.com South Africa |url=https://www.goal.com/en-za/lists/mamelodi-sundowns-confirm-jayden-adams-transfer-from-stellenbosch-fc-after-snubbing-kaizer-chiefs-and-orlando-pirates-but-won-t-play-in-caf-champions-league/blt6d5504f092cb9777 |access-date=2026-07-11 |website=www.goal.com |language=en-ZA}}&lt;/ref&gt; va klubdagi ilk mavsumidayoq Janubiy Afrika Premyer-ligasida gʻoliblikni qoʻlga kiritgan. 2026-yil may oyida esa „Mamelodi Sundowns“ CAF Chempionlar ligasi gʻolibiga aylangan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Solms |first=Leonard |date=11 July 2026 |title=Jayden Adams defied childhood odds to make Bafana &amp; Cloetesville proud at the World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49335133/jayden-adams-south-africa-world-cup-bafana-bafana |access-date=11 July 2026 |website=www.espn.com}}&lt;/ref&gt;.

== Terma jamoadagi faoliyati ==

Adams [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati|2026-yilgi FIFA Jahon chempionati]] uchun [[Janubiy Afrika milliy futbol terma jamoasi|Janubiy Afrika]] terma jamoasi tarkibiga kiritildi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=10 June 2026 |title=South Africa name final squad for 2026 FIFA World Cup |url=https://cosafa.com/south-africa-name-final-squad-for-2026-fifa-world-cup/ |website=COSAFA {{!}} The Council of Southern Africa Football Associations |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. U turnir davomida jamoasining guruh bosqichidagi barcha oʻyinlarida ishtirok etgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/11/south-africa-world-cup-midfielder-jayden-adams-dies-aged-25 |title=South Africa World Cup midfielder Jayden Adams dies aged 25 |publisher=The Guardian |date=11 July 2026 }}&lt;/ref&gt;, biroq 1/8 finalda Kanadaga 0:1 hisobida magʻlub boʻlingan oʻyinda maydonga tushmagan&lt;ref&gt;{{cite web |last=O'Brien |first=Sean |url=https://talksport.com/football/world-cup/4408255/south-africa-jayden-adams-dead/ |title=South Africa player Jayden Adams dies aged 25 shortly after competing at World Cup |publisher=talkSPORT |date=11 July 2026 }}&lt;/ref&gt;.

Adams xalqaro faoliyati davomida Janubiy Afrika terma jamoasi safida 13 ta oʻyinda maydonga tushib, ikkita gol urgan&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web |last=Said |first=Nick |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/south-africa-world-cup-midfielder-adams-dies-aged-25-2026-07-11/ |title=South Africa World Cup midfielder Adams dies aged 25 |publisher=Reuters |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti va vafoti ==

Jayden Oswin Adams&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/pdf/SquadLists-English.pdf |title=Squad List: FIFA World Cup 2026: South Africa (RSA) |publisher=FIFA |page=40 |date=10 July 2026 |access-date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt; 2001-yil 5-mayda tugʻilgan&lt;ref name=&quot;sw&quot;&gt;{{cite web | title=Jayden Adams Stats | website=Soccerway | date=11 July 2026 | url=https://www.soccerway.com/player/adams-jayden/vPHtKJeg/ | access-date=12 July 2026}}&lt;/ref&gt; va [[Janubiy Afrika Respublikasi|Janubiy Afrika]]ning Stellenbosch shahri kambagʻallar yashaydigan hududi boʻlmish Kloetesvillda voyaga yetgan&lt;ref name=&quot;espn2026&quot;&gt;{{cite web | title=Jayden Adams defied childhood odds to make Bafana &amp; Cloetesville proud at the World Cup | website=espn.com.au | url=https://www.espn.com.au/football/story/_/id/49335133/jayden-adams-south-africa-world-cup-bafana-bafana | access-date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;.

Adamsning yaqin doʻsti va sobiq jamoadoshi [[Oshwin Andries]] 2023-yilda pichoqlab oʻldirilgan&lt;ref&gt;{{cite web |last=van den Heever |first=Megan |url=https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/rip-jayden-adams-death-suicide-wife-child-latest-news/ |title=RIP Jayden Adams: Inquest into ‘suicide’ of Bafana star |work=The South African |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;, shundan soʻng Adams oʻzining „Sundowns“ klubidagi medalini Andriesga bagʻishlagan&lt;ref name=&quot;abc2026&quot;&gt;{{cite web | title=South African World Cup player Jayden Adams dies aged 25 | website=ABC News | date=11 July 2026 | url=https://www.abc.net.au/news/2026-07-12/south-africa-world-cup-player-jayden-adams-dies/106906444 | access-date=12 July 2026}}&lt;/ref&gt;. Uning buvisi Marianna Adams 2026-yil 17-iyun kuni [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati|Jahon chempionati]]&lt;nowiki/&gt;ning [[Chexiya milliy futbol terma jamoasi|Chexiya]]ga qarshi oʻyinidan bir kun oldin vafot etgan&lt;ref name=&quot;espn2026&quot; /&gt;.

Adams 2026-yil 11-iyulda [[Keyptaun]]ning Schotsche Kloof hududidagi uyida 25 yoshida oʻlik holda topilgan, oʻlim sabablari oshkor etilmagan&lt;ref&gt;{{cite news |title=South Africa World Cup midfielder Adams dies aged 25 |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cr47y5nvrqlo |access-date=11 July 2026 |publisher=BBC Sport |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=MSN |url=https://www.msn.com/en-us/sports/soccer/south-africa-world-cup-star-jayden-adams-dead-at-25/ar-AA27HXbc?ocid=msedgntp&amp;pc=NMTS&amp;cvid=6a53069950e74ce99df0161c18e7dc7e&amp;ei=16 |access-date=2026-07-12 |website=www.msn.com}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻlimini vakillari va vasiysi tasdiqlagan, oila matbuot kotibi Brendine Johnson esa oila nomidan shaxsiy hayot daxlsizligini hurmat qilishlarini soʻragan&lt;ref name=&quot;SLDeath&quot;&gt;{{Cite web|title=Breaking: Bafana Bafana And Mamelodi Sundowns Midfielder Jayden Adams Passes Away At 25 |url=https://www.soccerladuma.co.za/news/local/breaking-bafana-bafana-and-mamelodi-sundowns-midfielder-jayden-adams-passes-away-at-25|website=Soccer Laduma|access-date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Jayden Adams: South Africa World Cup player dies aged 25 |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cr47y5nvrqlo |access-date=2026-07-11 |website=BBC Sport |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.

Adams va uning turmush oʻrtogʻi Aqueelah Adendorfning Adams vafot etgan paytda 5 yoshda boʻlgan qizi bor edi&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Deb |first=Prakriti |date=2026-07-11 |title=Who is Jayden Adams’ daughter? What we know about South Africa star’s family after his death |url=https://www.hindustantimes.com/sports/us-sports/who-is-jayden-adams-daughter-what-we-know-about-south-africa-star-s-family-after-his-death-101783780844592.html |access-date=2026-07-11 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;.

FIFA 11-iyul kuni futbol boʻyicha [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati|2026-yilgi Jahon chempionat]]ining chorak final bosqichida boʻlib oʻtgan [[Norvegiya milliy futbol terma jamoasi|Norvegiya]] — [[Angliya milliy futbol terma jamoasi|Angliya]] va [[Argentina milliy futbol terma jamoasi|Argentina]] — [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi|Shveysariya]] uchrashuvlari oldidan Adams xotirasiga [[bir daqiqa sukut]] saqladi&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{cite news|last=Mahlase|first=Eliot|title=FIFA to honour Jayden Adams with minute’s silence at World Cup quarter-finals|url=https://www.thesouthafrican.com/sport/soccer/bafana-bafana/fifa-to-honour-jayden-adams-with-minutes-silence-at-world-cup-quarter-finals/|work=The South African|date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Hall |first=Meghan L. |title=World Cup moment of silence held for Jayden Adams at England-Norway match |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/07/11/moment-of-silence-world-cup-jayden-adams/90872811007/ |access-date=2026-07-12 |website=USA TODAY |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=AP |first=Abbie Parr- |date=2026-07-11 |title=Switzerland Argentina WCup Soccer |url=https://www.yoursun.com/ap/sports/switzerland-argentina-wcup-soccer/image_28df07ae-7f72-59fa-a1b1-14976b2e0fa9.html |access-date=2026-07-12 |website=Sun Newspapers |language=en }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyat statistikasi ==

=== Klub ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha ishtirok va gollar&lt;ref name=SW/&gt;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Klub
!rowspan=&quot;2&quot;|Mavsum
!colspan=&quot;3&quot;|Liga
!colspan=&quot;2&quot;|Nedbank kubogi
!colspan=&quot;2&quot;|Knockout kubogi
!colspan=&quot;2&quot;|Xalqaro
!colspan=&quot;2&quot;|Boshqa
!colspan=&quot;2&quot;|Jami
|-
!Divizion!!Oʻyinlar!!Gollar!!Oʻyinlar!!Gollar!!Oʻyinlar!!Gollar!!Oʻyinlar!!Gollar!!Oʻyinlar!!Gollar!!Oʻyinlar!!Gollar
|-
|rowspan=&quot;7&quot;|[[Stellenbosch F.C.|Stellenbosch FC]]
|2019–20
|Janubiy Afrika Premyer-ligasi
|2||0||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||2||0
|-
|2020–21
|Janubiy Afrika Premyer-ligasi
|21||0||1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||22||0
|-
|2021–22
|Janubiy Afrika Premyer-ligasi
|25||2||1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||26||2
|-
|2022–23
|Janubiy Afrika Premyer-ligasi
|28||1||3||0||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||1{{efn|name=MTN|[[MTN 8]] dagi ishtirok (lar)}}||0||32||1
|-
|2023–24
|Janubiy Afrika Premyer-ligasi
|25||3||3||0||4||0||colspan=&quot;2&quot;|—||3{{efn|name=MTN}}||0||35||3
|-
|2024–25
|Janubiy Afrika Premyer-ligasi
|8||1||0||0||1||0||9{{efn|name=CCC|CAF Konfederatsiyalar kubogidagi ishtiroki}}||1||4{{efn|name=MTN}}||1||13||2
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Jami
!109!!7!!8!!0!!5!!0!!9!!1!!8!!1!!139!!9
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]]
|2024–25
|Janubiy Afrika Premyer-ligasi
|17||3||3||1||0||0||6{{efn|name=CAF|CAF Chempionlar Ligasidagi ishtiroki}}||0||6{{efn|MTN 8 musobaqasida uchta, FIFA klublar o‘rtasidagi Jahon chempionatida uchta ishtirok.}}||0||32||4
|-
|2025–26
|Janubiy Afrika Premyer-ligasi
|23||1||1||0||0||0||9{{efn|name=CAF}}||1||0||0||33||2
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Jami
!40!!4!!4!!1!!0!!0!!15!!1!!6!!0!!65!!6
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Umumiy faoliyat statistikasi
!149!!11!!12!!1!!5!!0!!24!!2!!14!!1!!204!!15
|}
{{manbalar|group=izoh}}
{{notelist}}

=== Xalaro ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Terma jamoa va yil boʻyicha ishtirok va gollar
|-
!Terma jamoa!!Yil!!Oʻyinlar!!Gollar
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Janubiy Afrika milliy futbol terma jamoasi|Janubiy Afrika]]
|2022
|3
|0
|-
|2024
|2
|0
|-
|2025
|2
|2
|-
|2026
|6
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Umumiy
!13
!2
|}

: ''Hisob va natijalar birinchi boʻlib Janubiy Afrikaning gollari roʻyxatini koʻrsatadi, hisob ustuni Adamsning har bir golidan keyingi natijani koʻrsatadi.''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Jayden Adams tomonidan kiritilgan xalqaro gollar roʻyxati
|-
!scope=&quot;col&quot;|№
!scope=&quot;col&quot;|Sana
!scope=&quot;col&quot;|Stadion
!scope=&quot;col&quot;|Raqib
!scope=&quot;col&quot;|Hisob
!scope=&quot;col&quot;|Natija
!scope=&quot;col&quot;|Musobaqa
|-
|style=&quot;text-align:center&quot;|1
|2025-yil 21-mart
|[[Peter Mokaba stadioni]], Polokwane, Janubiy Afrika
|{{Fb|LES}}
|style=&quot;text-align:center&quot;|2–0
|style=&quot;text-align:center&quot;|2–0
|2026 FIFA Jahon chempionati saralash bosqichi
|-
|style=&quot;text-align:center&quot;|2
|2025-yil 25-mart
|[[Felix Houphouet Boigny stadioni]], Abidjan, Kot-dʼIvuar
|{{Fb|BEN}}
|style=&quot;text-align:center&quot;|2–0
|style=&quot;text-align:center&quot;|2–0
|2026 FIFA Jahon chempionati saralash bosqichi
|}

== Yutuqlar ==
'''Stellenbosch FC'''
* 2023-yilgi Carling Knockout chempioni

'''Mamelodi Sundowns'''
* CAF Chempionlar ligasi: 2025–26&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Janubiy Afrika Premyer-ligasi: 2024–25&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

'''Janubiy Afrika'''
* Afrika Millatlar Kubogida uchinchi oʻrin: 2023&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Edwards |first=Piers |date=10 February 2024 |title=South Africa 0–0 DR Congo |url=https://www.bbc.com/sport/football/68190249 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240212015031/https://www.bbc.com/sport/football/68190249 |archive-date=12 February 2024 |access-date=12 February 2024 |website=BBC Sport |publisher=}}&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{soccerway|jayden-adams/662421}}
* {{WorldFootball.net|jayden-adams}}
* {{IMDb name|18597743}}

{{Navboxes
| title = Janubiy Afrika tarkibi
| bg        = #FFB81C
| fg        = #007749
| bordercolor = #007749
| list =
{{Janubiy Afrika Respublikasi tarkibi 2023-yilgi Afrika Millatlar kubogi}}
{{Janubiy Afrika Respublikasi tarkibi 2026-yilgi FIFA jahon chempionati}}
}}

{{DEFAULTSORT:Adams, Jayden}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Janubiy Afrikalik erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]]
[[Turkum:Futboldagi erkak qanot yarim himoyachilari]]
[[Turkum:Stellenbosch F.C. futbolchilari]]
[[Turkum:Janubiy Afrika Premier divizioni futbolchilari]]
[[Turkum:2023-yilgi Afrika Millatlar Kubogi futbolchilari]]
[[Turkum:21-asrda Janubiy Afrikalik erkak sportchilar]]
[[Turkum:Mamelodi Sundowns F.C. futbolchilari]]
[[Turkum:CAF Chempionlar ligasida gʻolib bolgan futbolchilar]]
[[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2026 oʻyinchilari]]
[[Turkum:Janubiy Afrika milliy futbol terma jamoasi erkak futbolchilari]]</text>
      <sha1>t2iegladuq3gqf15t3p1hf1hkwsg8l1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Strete</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1423539</id>
    <revision>
      <id>6272960</id>
      <parentid>6205729</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="650" sha1="5hvxvtbo3at75r4hm5hxztf330kg95u" xml:space="preserve">'''John Strete''' (taxminan 1414-yilda vafot etgan) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. [[Dover (saylov okrugi)|Dover]] saylov okrugidan 1373–1402-yillardagi bir nechta parlamentlarda qatnashgan.

1378, 1379, 1385, 1397, 1398, 1404, 1405, 1406, 1408, 1409 va 1410-yillarda Dover meri lavozimida xizmat qilgan&lt;ref&gt;[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/strete-john-1414 STRETE, John (d.c.1414), of Dover, Kent.]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} History of Parliament. Retrieved 11 June 2018.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XIVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>5hvxvtbo3at75r4hm5hxztf330kg95u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John atte Wyke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1423600</id>
    <revision>
      <id>6273020</id>
      <parentid>6205793</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6273020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="656" sha1="e24t4kx82c28bt8gui6sjn996ahfzax" xml:space="preserve">'''John atte Wyke''' ([[floruit|fl.]] 1373–1386) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

[[Bletchingley (saylov okrugi)|Bletchingley]] saylov okrugidan 1373, 1383-yil fevral, 1383-yil oktabr, 1384-yil aprel, 1384-yil noyabr va 1386-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/wyke-john-atte |qaralgan sana=2026-07-16 |arxivsana=2024-09-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240918152952/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/wyke-john-atte }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XIVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>e24t4kx82c28bt8gui6sjn996ahfzax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Alysaundre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1424476</id>
    <revision>
      <id>6272826</id>
      <parentid>6207720</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="639" sha1="nc4dktj8ura532t86jdpou25fcapbtc" xml:space="preserve">'''John Alysaundre''' — Charmouth qishlog'idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. 1421-yil dekabrda [[Melcombe Regis (saylov okrugi)|Melcombe Regis]] va 1432-yilda [[Lyme Regis (saylov okrugi)|Lyme Regis]] saylov okruglaridan parlamentda qatnashgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=ALYSAUNDRE, John, of Charmouth, Dorset. |url=http://www.histparl.ac.uk/volume/1386-1421/member/alysaundre-john |qaralgan sana=2026-07-18 |arxivsana=2024-12-17 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241217130927/http://www.histparl.ac.uk/volume/1386-1421/member/alysaundre-john }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>nc4dktj8ura532t86jdpou25fcapbtc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Ash</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1424507</id>
    <revision>
      <id>6272828</id>
      <parentid>6207760</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:36:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="696" sha1="g2aru86kj6k64nqykxp5hjh6o6ckosk" xml:space="preserve">'''John Ash''' ([[floruit|fl.]] 1420–1439) — ingliz siyosatchisi. 1420-yilda [[Totnes (saylov okrugi)|Totnes]], 1433 va 1439-yillarda esa [[Middlesex (saylov okrugi)|Middlesex]] saylov okruglaridan parlamentda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/ash-john|title=ASH, John, of Sowton ('Clyst Fomson'), Devon. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-07-18|arxivsana=2024-07-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240706225423/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/ash-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>g2aru86kj6k64nqykxp5hjh6o6ckosk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Bailey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1424515</id>
    <revision>
      <id>6272830</id>
      <parentid>6207768</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="622" sha1="nucc9ftv7xnwym37bte8elolrov9eye" xml:space="preserve">'''John Bailey''' (1436-yilda vafot etgan) — 1420-yilda [[Calne (saylov okrugi)|Calne]], 1427-yilda esa [[Cricklade (saylov okrugi)|Cricklade]] saylov okruglaridan parlament aʼzosi boʻlgan&lt;ref&gt;[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bailey-john-1436 BAILEY, John (d.1436), of Cricklade, Wilts.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20241218165957/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bailey-john-1436 |date=2024-12-18 }} ''The History of Parliament''. Retrieved 4 July 2017.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>nucc9ftv7xnwym37bte8elolrov9eye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Bickley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1424784</id>
    <revision>
      <id>6272838</id>
      <parentid>6208856</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="588" sha1="jskmchz48o38uj0bmpc641dgu9fjpwk" xml:space="preserve">'''John Bickley''' — 1415 va 1426-yillarda [[Huntingdon (saylov okrugi)|Huntingdon]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi bo‘lgan&lt;ref name=histparl&gt;{{cite web|title=BICKLEY, John, of Huntingdon.|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bickley-john|publisher=The History of Parliament|accessdate=27 October 2014|arxivsana=2020-09-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200920084536/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bickley-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>jskmchz48o38uj0bmpc641dgu9fjpwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Bigge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1424785</id>
    <revision>
      <id>6272839</id>
      <parentid>6208858</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="617" sha1="bey1l0w9q55tdcivgdc89fibq7vuyat" xml:space="preserve">'''John Bigge''' ([[floruit|fl.]] 1411–1421) — ingliz siyosatchisi. 1411, 1416, 1420 va 1421-yillarda [[Lincoln (saylov okrugi)|Lincoln]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bigge-john|title=BIGGE, John, of Lincoln. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-20|arxivsana=2023-01-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230114180033/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bigge-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>bey1l0w9q55tdcivgdc89fibq7vuyat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Bole</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1424800</id>
    <revision>
      <id>6272841</id>
      <parentid>6208885</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="616" sha1="fbvd45qj1qtumh83ch1746sp6kjvte2" xml:space="preserve">'''John Bole''' ([[floruit|fl.]] 1407–1420) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. [[Shaftesbury (saylov okrugi)|Shaftesbury]] saylov okrugidan 1407, 1410, 1413-yil may va 1420-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bole-john|title=BOLE, John. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-20|arxivsana=2019-11-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191116031753/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bole-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>fbvd45qj1qtumh83ch1746sp6kjvte2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Braban</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1424811</id>
    <revision>
      <id>6272844</id>
      <parentid>6208902</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="593" sha1="grrlhu792h9djgntofcxfd9ak03btoy" xml:space="preserve">'''John Braban''' (taxminan 1443-yilda vafot etgan) — [[Dover (saylov okrugi)|Dover]] saylov okrugidan 1416-yil oktabrdan 1435-yilgacha bir necha parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/braban-john-1443 BRABAN, John (d.c.1443), of Dover, Kent.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20250123032145/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/braban-john-1443 |date=2025-01-23 }} History of Parliament. Retrieved 13 June 2018.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>grrlhu792h9djgntofcxfd9ak03btoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Burgoyne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1424859</id>
    <revision>
      <id>6272848</id>
      <parentid>6209041</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="638" sha1="45rb69baqx6smuoxlwufqyc06zl00ge" xml:space="preserve">'''John Burgoyne''' (tax. 1435-yilda vafot etgan) — [[Cambridgeshire]] grafligining Dry Drayton qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/burgoyne-john-1435|title=BURGOYNE, John (d.c.1435), of Dry Drayton, Cambs. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-07-20|arxivsana=2025-01-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250126064329/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/burgoyne-john-1435}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>45rb69baqx6smuoxlwufqyc06zl00ge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Bush</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1424862</id>
    <revision>
      <id>6272849</id>
      <parentid>6209047</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="674" sha1="nx1zyft6y2bn42juq4596l4chx4hbkv" xml:space="preserve">'''John Bush''' ([[floruit|fl.]] 1411–1426) — Cambridge shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. [[Cambridge (saylov okrugi)|Cambridge]] saylov okrugidan 1411 va 1426-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bush-john|title=BUSH, John, of Cambridge. - History of Parliament Online|website=Historyofparliamentonline.org|access-date=19 October 2018|arxivsana=2020-01-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200108012315/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bush-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>nx1zyft6y2bn42juq4596l4chx4hbkv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Coventre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1424887</id>
    <revision>
      <id>6272862</id>
      <parentid>6209129</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="784" sha1="l8ez7k1sd484x8cwx4qgl61p5g7zi7n" xml:space="preserve">'''John Coventre''' ([[floruit|fl.]] 1412–1440) — [[Buckinghamshire]] grafligining Wycombe shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. [[Chipping Wycombe (saylov okrugi)|Chipping Wycombe]] saylov okrugidan 1414-yil noyabr, 1419, 1422, 1423 va 1427-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|title=COVENTRE, John II, of Wycombe, Bucks. {{!}} History of Parliament Online|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/coventre-john-ii|website=www.historyofparliamentonline.org|access-date=2020-05-28|arxivsana=2019-12-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191204201913/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/coventre-john-ii}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>l8ez7k1sd484x8cwx4qgl61p5g7zi7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Coventre (Devizes)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1424889</id>
    <revision>
      <id>6272863</id>
      <parentid>6209132</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="9kqv83rl1smvu0jaj4yrjhho6y81vz7" xml:space="preserve">'''John Coventre''' (tax. 1430-yilda vafot etgan) — [[Wiltshire]] grafligining Devizes shahridan boʻlgan ingliz siyosatchisi. [[Devizes (saylov okrugi)|Devizes]] saylov okrugidan 1413-yil may, 1420, 1422, 1423, 1426 va 1427-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/coventre-john-i-1430|title=COVENTRE, John I (D.c.1430), of Devizes, Wilts. &amp;#124; History of Parliament Online}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>9kqv83rl1smvu0jaj4yrjhho6y81vz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Cutler alias Carwithan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425086</id>
    <revision>
      <id>6272864</id>
      <parentid>6209786</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="828" sha1="ockia1bzmqtt29d6uopikgc93tz0kc9" xml:space="preserve">'''John Cutler''' yoki '''Carwithan''' (tax. 1467-yilda vafot etgan) — [[Devon grafligi]]ning Exeter shahridan boʻlgan ingliz siyosatchisi. 

[[Exeter (saylov okrugi)|Exeter]] saylov okrugidan 1421-yil may, 1425, 1429, 1433 va 1461-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan. 1436–1437, 1442–1443 va 1448–1449-yillarda Exeter meri boʻlgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/cutler-john-1467 |title=CUTLER, alias CARWITHAN, John (d.?1467), of Exeter, Devon |website=History of Parliament Online |qaralgan sana=2026-07-21 |arxivsana=2025-02-19 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250219191129/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/cutler-john-1467 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>ockia1bzmqtt29d6uopikgc93tz0kc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Darell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425104</id>
    <revision>
      <id>6272866</id>
      <parentid>6209828</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="788" sha1="ed1ot98d47535d82o7snswtzp0srznl" xml:space="preserve">'''John Darell''' (1438-yilda vafot etgan) — ingliz siyosatchisi.

[[Kent (saylov okrugi)|Kent]] saylov okrugidan 1407, 1413-yil may, 1414-yil aprel, 1417, 1425, 1427 va 1429-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan. Uch marta — 1411, 1417 va 1422-yillarda Kent sherifi boʻlgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/darell-john-1438|title=DARELL, John (D.1438), of Calehill in Little Chart Scotney castle in Lamberhurst, Kent. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-21|arxivsana=2024-09-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240918142929/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/darell-john-1438}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>ed1ot98d47535d82o7snswtzp0srznl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Ford</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425396</id>
    <revision>
      <id>6272874</id>
      <parentid>6210467</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="862" sha1="d44sg4y4m9xw1rygdow47pedjpg58dc" xml:space="preserve">'''John Ford''' ([[floruit|fl.]] 1410–1426) — [[Dorset]] grafligidan bo‘lgan ingliz huquqshunosi va siyosatchisi. 

[[Melcombe Regis (saylov okrugi)|Melcombe Regis]] saylov okrugidan 1410-yilgi, [[Dorchester (saylov okrugi)|Dorchester]] saylov okrugidan 1417, 1419, 1420, 1421-yil may va dekabr, 1422 va 1423-yillardagi, [[Shaftesbury (saylov okrugi)|Shaftesbury]] saylov okrugidan esa 1426-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/ford-john-ii|title=FORD, John II, of Dorset. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-21|arxivsana=2021-10-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211026014306/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/ford-john-ii}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>d44sg4y4m9xw1rygdow47pedjpg58dc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Garton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425404</id>
    <revision>
      <id>6272878</id>
      <parentid>6210503</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="473" sha1="62c9bncw0zlfzf4k44kn2w58woj9xph" xml:space="preserve">'''John Garton''' — [[Dover (saylov okrugi)|Dover]] saylov okrugidan 1413-yil may, 1414-yil noyabr va 1425-yillardagi [[Angliya parlamenti]] aʼzosi&lt;ref&gt;[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/garton-john GARTON, John, of Dover, Kent.]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} History of Parliament. Retrieved 12 June 2018.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>62c9bncw0zlfzf4k44kn2w58woj9xph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Gedney</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425406</id>
    <revision>
      <id>6272881</id>
      <parentid>6210506</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:22:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="639" sha1="ozldecp8p0xhygnr98kg1x9axww0wbs" xml:space="preserve">'''John Gedney''' (1449-yilda vafot etgan) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. 

[[London (saylov okrugi)|London]] saylov okrugidan 1414-yil noyabr va 1432-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/gedney-john-1449 | title=GEDNEY, John (D.1449), of London. &amp;#124; History of Parliament Online | qaralgan sana=2026-07-21 | arxivsana=2025-02-13 | arxivurl=https://web.archive.org/web/20250213081806/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/gedney-john-1449 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>ozldecp8p0xhygnr98kg1x9axww0wbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Giles</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425431</id>
    <revision>
      <id>6272882</id>
      <parentid>6211134</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="833" sha1="720j51e5lwuxi2ra9ronaeousn243db" xml:space="preserve">'''John Giles''' ([[floruit|fl.]] 1417–1435) — ingliz siyosatchisi va advokat. 

[[Old Sarum (saylov okrugi)|Old Sarum]] saylov okrugidan 1417-yilgi, [[Marlborough (saylov okrugi)|Marlborough]] saylov okrugidan 1421-yil dekabrdagi, [[Calne (saylov okrugi)|Calne]] saylov okrugidan 1422 va 1423-yillardagi, [[Wilton (saylov okrugi)|Wilton]] saylov okrugidan 1425-yilgi, [[Devizes (saylov okrugi)|Devizes]] saylov okrugidan esa 1431, 1432 va 1435-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/giles-john|title=GILES, John, of All Cannings, Wilts. &amp;#124; History of Parliament Online}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>720j51e5lwuxi2ra9ronaeousn243db</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Gore</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425432</id>
    <revision>
      <id>6272883</id>
      <parentid>6211135</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="716" sha1="92q5zob5ou13vmm1vi6i59lb41qd7jr" xml:space="preserve">'''John Gore''' ([[floruit|fl.]] 1414–1432) — ingliz siyosatchisi. 

[[Malmesbury (saylov okrugi)|Malmesbury]] saylov okrugidan 1414-yil noyabr, 1416-yil mart, 1421-yil dekabr va 1431-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan. Shuningdek, 1432-yil sentabrda [[Wiltshire]] grafligida soliq yig‘uvchi bo‘lib xizmat qilgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/gore-john|title=GORE, John, of Malmesbury, Wilts.|work=History of Parliament Online|first=Charles|last=Kightly|accessdate=19 July 2026}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>92q5zob5ou13vmm1vi6i59lb41qd7jr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Gosselyn (Lewes)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425433</id>
    <revision>
      <id>6272884</id>
      <parentid>6211142</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="627" sha1="ckuhxx5ohc8dgrk0hsye5duxguw3med" xml:space="preserve">'''John Gosselyn''' — [[Lewes (saylov okrugi)|Lewes]] saylov okrugidan 1417, 1420, 1425 va 1429-yillardagi [[Angliya parlamenti]] aʼzosi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/gosselyn-john-ii|title=GOSSELYN, John II, of Lewes, Suss. &amp;#124; History of Parliament Online|website=www.historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-07-22|arxivsana=2024-09-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240917084017/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/gosselyn-john-ii}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>ckuhxx5ohc8dgrk0hsye5duxguw3med</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Harry</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425439</id>
    <revision>
      <id>6272887</id>
      <parentid>6211152</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="583" sha1="o5y5oxtzvlf2wu5cuoc1q1913yb7ktv" xml:space="preserve">'''John Harry''' ([[floruit|fl.]] 1410) — ingliz siyosatchisi. [[Hastings (saylov okrugi)|Hastings]] saylov okrugidan 1410-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/harry-john |title=HARRY, John. |publisher=History of Parliament Online |accessdate=2015-04-06 |arxivsana=2015-04-13 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150413141551/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/harry-john }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>o5y5oxtzvlf2wu5cuoc1q1913yb7ktv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Higham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425564</id>
    <revision>
      <id>6272892</id>
      <parentid>6211369</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="675" sha1="k4mkfbwzlwk3jr17dc2xvpepik1kaxi" xml:space="preserve">'''John Higham''' (taxminan 1442-yilda vafot etgan) — London shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. 

[[London (saylov okrugi)|London]] saylov okrugidan 1420, 1426 va 1431-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/higham-john-1442 | title=HIGHAM, John (D.c.1442), of London. &amp;#124; History of Parliament Online | qaralgan sana=2026-07-22 | arxivsana=2024-12-23 | arxivurl=https://web.archive.org/web/20241223062404/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/higham-john-1442 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>k4mkfbwzlwk3jr17dc2xvpepik1kaxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Hipperon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425571</id>
    <revision>
      <id>6272893</id>
      <parentid>6211376</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="615" sha1="8pk6r2rri9gpuqxqxkhk9n5j4otf5kn" xml:space="preserve">'''John Hipperon''' (1440-yilda yoki keyin vafot etgan) — [[Surrey]] grafligining Guildford shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi va huquqshunos. [[Guildford (saylov okrugi)|Guildford]] saylov okrugidan 1416-yil mart va 1422-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/hipperon-john|title=HIPPERON, John, of Guildford, Surr. &amp;#124; History of Parliament Online}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>8pk6r2rri9gpuqxqxkhk9n5j4otf5kn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Hood (Leominster)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425583</id>
    <revision>
      <id>6272896</id>
      <parentid>6211390</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="738" sha1="8grbffrd3zoqf2en72gdi6pjd2qfc7g" xml:space="preserve">'''John Hood''' ([[floruit|fl.]] 1421–1429) — [[Herefordshire]] grafligining Leominster shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. 

[[Leominster (saylov okrugi)|Leominster]] saylov okrugidan 1421-yil may va 1429-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/hood-john-ii|title=HOOD, John II, of Leominster, Herefs. - History of Parliament Online|website=www.historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-07-22|arxivsana=2025-01-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250122220345/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/hood-john-ii}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>8grbffrd3zoqf2en72gdi6pjd2qfc7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Horewode</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425586</id>
    <revision>
      <id>6272898</id>
      <parentid>6211393</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:04:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="691" sha1="26m1fg9foqva1cujxmhzreg4ga35zel" xml:space="preserve">'''John Horewode''' (1417-yilda vafot etgan) — [[Somerset]] grafligining Wells shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. 

[[Wells (saylov okrugi)|Wells]] saylov okrugidan 1413-yil fevral va maydagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/horewode-john-i-1417|title=HOREWODE, John I (D.1417), of Wells, Som. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-22|arxivsana=2025-01-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250122204859/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/horewode-john-i-1417}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>26m1fg9foqva1cujxmhzreg4ga35zel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Ingoldisthorpe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425666</id>
    <revision>
      <id>6272901</id>
      <parentid>6211488</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:11:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="872" sha1="qlzujec3az46whjrk0y6f6fatdkikgk" xml:space="preserve">'''Sir John Ingoldisthorpe''' (tax. 1361-yil — 1420-yil) — [[Norfolk]] grafligining Ingoldisthorpe va Raynham qishloqlaridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. 

[[Suffolk (saylov okrugi)|Suffolk]] saylov okrugidan 1404-yil yanvardagi, [[Norfolk (saylov okrugi)|Norfolk]] saylov okrugidan 1414-yil noyabrdagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/ingoldisthorpe-sir-john-1361-1420 | title=INGOLDISTHORPE, Sir John (C.1361-1420), of Ingoldisthorpe and Raynham, Norf. &amp;#124; History of Parliament Online | qaralgan sana=2026-07-22 | arxivsana=2024-12-27 | arxivurl=https://web.archive.org/web/20241227175453/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/ingoldisthorpe-sir-john-1361-1420 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>qlzujec3az46whjrk0y6f6fatdkikgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Kimberley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425746</id>
    <revision>
      <id>6272902</id>
      <parentid>6211583</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="602" sha1="33zsikkh05gevtc2g9h4smat3xt2k47" xml:space="preserve">'''John Kimberley''' (tax. 1432-yilda vafot etgan) — ingliz siyosatchisi. [[Colchester (saylov okrugi)|Colchester]] saylov okrugidan 1420 va 1421-yil maydagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/kimberley-john-1432|title=KIMBERLEY, John (d.?1432), of Colchester, Essex.|work=History of Parliament Online|author=K.N. Houghton|accessdate=13 December 2025}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>33zsikkh05gevtc2g9h4smat3xt2k47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Lancaster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425774</id>
    <revision>
      <id>6272905</id>
      <parentid>6211619</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:22:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="876" sha1="1tz6w69ibwhbmohx9j0nbqf0u7pnbrg" xml:space="preserve">'''John Lancaster''' (1424-yilda vafot etgan) — [[Norfolk]] grafligining Bressingham qishlog‘idan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. 

[[Suffolk (saylov okrugi)|Suffolk]] saylov okrugidan 1407, 1410, 1411 va 1413-yil maydagi, [[Norfolk (saylov okrugi)|Norfolk]] saylov okrugidan 1419, 1421-yil may, 1421-yil dekabr va 1422-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LANCASTER, John II (d.1424), of Bressingham, Norf. {{!}} History of Parliament Online |url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/lancaster-john-ii-1424 |access-date=2023-11-10 |website=historyofparliamentonline.org |arxivsana=2023-10-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231009002722/http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/lancaster-john-ii-1424 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>1tz6w69ibwhbmohx9j0nbqf0u7pnbrg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Leigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425805</id>
    <revision>
      <id>6272909</id>
      <parentid>6211655</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="582" sha1="31dcvecbcxrm5ag8oib7r96vg5t4p5z" xml:space="preserve">'''John Leigh''' (1432-yil yoki keyin vafot etgan) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. [[Hythe (saylov okrugi)|Hythe]] saylov okrugidan 1421-yil may, 1431 va 1432-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/leigh-john |qaralgan sana=2026-07-22 |arxivsana=2024-12-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241223055415/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/leigh-john }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>31dcvecbcxrm5ag8oib7r96vg5t4p5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Malley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425867</id>
    <revision>
      <id>6272912</id>
      <parentid>6211756</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="543" sha1="n8nathb1csly3pqoghmet3d1437725h" xml:space="preserve">'''John Malley''' — ingliz siyosatchisi. [[Worcester (saylov okrugi)|Worcester]] saylov okrugidan 1404-yil yanvar va 1407-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/malley-john|title=MALLEY, John, of Worcester|work=History of Parliament Online|author=L. S. Woodger|accessdate=29 June 2026}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>n8nathb1csly3pqoghmet3d1437725h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Mayhew</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1425875</id>
    <revision>
      <id>6272914</id>
      <parentid>6211765</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="611" sha1="48cjarxzxekgr7ru4o0d3j0kixhpvl0" xml:space="preserve">'''John Mayhew''' — ingliz siyosatchisi. [[Wareham (saylov okrugi)|Wareham]] saylov okrugidan 1414-yil apreldagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/mayhew-john-ii|title=MAYHEW, John II, of Wareham, Dorset.|work=History of Parliament Online|author=L. S. Woodger|accessdate=30 June 2026|arxivsana=2024-12-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241223063859/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/mayhew-john-ii}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>48cjarxzxekgr7ru4o0d3j0kixhpvl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Mitchell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426013</id>
    <revision>
      <id>6272916</id>
      <parentid>6212290</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="662" sha1="22i1g5bmfxet4pgxzj1b0y3d0c90s24" xml:space="preserve">'''John Mitchell''' (1445-yilda vafot etgan) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. [[London (saylov okrugi)|London]] saylov okrugidan 1411, 1420, 1422, 1426, 1427 va 1435-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/mitchell-john-1445 | title=MITCHELL, John (D.1445), of London. &amp;#124; History of Parliament Online | qaralgan sana=2026-07-23 | arxivsana=2025-02-24 | arxivurl=https://web.archive.org/web/20250224023645/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/mitchell-john-1445 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>22i1g5bmfxet4pgxzj1b0y3d0c90s24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Overhaven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426040</id>
    <revision>
      <id>6272920</id>
      <parentid>6212375</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="676" sha1="qrzsntmck0vbeffkgfd2kevugun497c" xml:space="preserve">'''John Overhaven''' (tax. 1444-yilda vafot etgan) — [[Kent]] grafligining Hythe shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. [[Hythe (saylov okrugi)|Hythe]] saylov okrugidan 1420, 1421-yil dekabr, 1422, 1426, 1429, 1435 va 1442-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/overhaven-john-1444 |qaralgan sana=2026-07-23 |arxivsana=2025-02-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250214003031/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/overhaven-john-1444 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>qrzsntmck0vbeffkgfd2kevugun497c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Pedewell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426050</id>
    <revision>
      <id>6272922</id>
      <parentid>6212410</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:58:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="648" sha1="q4b367drkdfp1k2p99v4zf6j3lmkdlj" xml:space="preserve">'''John Pedewell''' — [[Somerset]] grafligining Wells shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Wells (saylov okrugi)|Wells]] saylov okrugidan 1421-yil dekabr va 1426-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/pedewell-john|title=PEDEWELL, John, of Wells, Som. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-23|arxivsana=2024-09-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240908042351/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/pedewell-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>q4b367drkdfp1k2p99v4zf6j3lmkdlj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Pitt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426057</id>
    <revision>
      <id>6272925</id>
      <parentid>6212427</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="628" sha1="9uejkcv0oyj8e6qbh4gmpcujvr2tgx2" xml:space="preserve">'''John Pitt''' — ingliz siyosatchisi. [[Bridgwater (saylov okrugi)|Bridgwater]] saylov okrugidan 1421–1435-yillarda [[Angliya parlamenti]] aʼzosi bo‘lgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PITT, John, of Bridgwater, Som. {{!}} History of Parliament Online |url=https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/pitt-john |access-date=2024-10-14 |website=historyofparliamentonline.org |arxivsana=2021-05-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210512042633/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/pitt-john }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>9uejkcv0oyj8e6qbh4gmpcujvr2tgx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Pollow</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426061</id>
    <revision>
      <id>6272926</id>
      <parentid>6212441</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="693" sha1="9iv7029m4hr2yxr2h5zsfrdlqzzryc8" xml:space="preserve">'''John Pollow''' ([[floruit|fl.]] 1413–1419) — [[Devon grafligi]]ning Exeter shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Exeter (saylov okrugi)|Exeter]] saylov okrugidan 1413-yil may, 1415, 1416-yil oktabr va 1419-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/pollow-john|title=POLLOW, John, of Exeter, Devon. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-23|arxivsana=2021-10-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211025181445/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/pollow-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>9iv7029m4hr2yxr2h5zsfrdlqzzryc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Selman (fl. 1414–1435)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426171</id>
    <revision>
      <id>6272935</id>
      <parentid>6212810</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="783" sha1="96pz022dh8jcs8mhbwb99zfr7ofgrmi" xml:space="preserve">'''John Selman''' ([[floruit|fl.]] 1414–1435) — [[Devon grafligi]]ning Plympton Erle va Portworthy qishloqlaridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Plympton Erle (saylov okrugi)|Plympton Erle]] saylov okrugidan 1414-yil noyabr, 1420, 1421-yil may va dekabr, 1425, 1427, 1431, 1432, 1433 va 1435-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref name=mp&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=SELMAN, John II, of Plympton Erle and Portworthy, Devon. |url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/selman-john-ii |qaralgan sana=2026-07-23 |arxivsana=2025-05-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250531131403/http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/selman-john-ii }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>96pz022dh8jcs8mhbwb99zfr7ofgrmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Shapleigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426178</id>
    <revision>
      <id>6272937</id>
      <parentid>6212822</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="681" sha1="3agjtau9emt2g3tuqwb6l817u6sw3y0" xml:space="preserve">'''John Shapleigh''' (1414-yilda vafot etgan) — [[Devon grafligi]]ning Exeter shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Exeter (saylov okrugi)|Exeter]] saylov okrugidan 1410-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/shapleigh-john-i-1414|title=SHAPLEIGH, John I (D.1414), of Exeter, Devon. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-23|arxivsana=2025-01-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250125191424/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/shapleigh-john-i-1414}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>3agjtau9emt2g3tuqwb6l817u6sw3y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Shapleigh (fl. 1414–1427)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426180</id>
    <revision>
      <id>6272939</id>
      <parentid>6212824</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:27:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="740" sha1="kogrxir5vikh2su9okpcpga9b2l4aur" xml:space="preserve">'''John Shapleigh''' ([[floruit|fl.]] 1414–1427) — [[Devon grafligi]]ning Exeter shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Exeter (saylov okrugi)|Exeter]] saylov okrugidan 1414-yil aprel, 1417, 1419, 1420, 1421-yil dekabr, 1423, 1426 va 1427-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/shapleigh-john-ii|title=SHAPLEIGH, John II, of Exeter, Devon. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-23|arxivsana=2025-01-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250125195857/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/shapleigh-john-ii}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>kogrxir5vikh2su9okpcpga9b2l4aur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Sheldwich (Canterbury)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426183</id>
    <revision>
      <id>6272946</id>
      <parentid>6212827</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="749" sha1="h73pdnkki7v4jwbm1nlz2prmnkbjtdk" xml:space="preserve">'''John Sheldwich II''' (taxminan 1455-yilda vafot etgan) — [[Kent]] grafligining Canterbury shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi va huquqshunos.

[[Canterbury (saylov okrugi)|Canterbury]] saylov okrugidan 1413-yil fevral, 1414-yil aprel va noyabr, 1415, 1416-yil mart, 1417, 1419, 1421-yil may, 1423, 1427, 1429, 1431, 1433 va 1439-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/sheldwich-john-ii-1455|title=SHELDWICH, John II (D.c.1455), of Canterbury, Kent. &amp;#124; History of Parliament Online}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>h73pdnkki7v4jwbm1nlz2prmnkbjtdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Skinner (Hythe)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426187</id>
    <revision>
      <id>6272947</id>
      <parentid>6212832</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="539" sha1="75qstes3n5z5ppu372mgabjc7rjqpb4" xml:space="preserve">'''John Skinner''' (1432-yilda yoki keyin vafot etgan) — [[Kent]] grafligining Hythe shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi va savdogar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/skinner-john-iv |qaralgan sana=2026-07-23 |arxivsana=2025-01-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250126091206/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/skinner-john-iv }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>75qstes3n5z5ppu372mgabjc7rjqpb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John St. John</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426301</id>
    <revision>
      <id>6272951</id>
      <parentid>6212989</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="705" sha1="hg9onw0q0od7g0e5ebsro5o6wo7ov3q" xml:space="preserve">'''Richard Spicer''' yoki '''Richard Newport''' (tax. 1435-yilda vafot etgan) — [[Devon grafligi]]ning Plymouth va [[Hampshire]] grafligining Portsmouth shaharlaridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/st-john-sir-john-1360-1424|title=ST. JOHN, Sir John (Aft.1360-1424), of Paulerspury, Northants. And Fonmon, Glam. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-23|arxivsana=2025-01-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250126093425/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/st-john-sir-john-1360-1424}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>hg9onw0q0od7g0e5ebsro5o6wo7ov3q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Strange</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426349</id>
    <revision>
      <id>6272957</id>
      <parentid>6213692</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="923" sha1="7h2fjb3s3g54xk7vjku1bo0qe4uy5sb" xml:space="preserve">'''Sir John Strange''' (tax. 1347-yil — 1417-yil) — [[Norfolk]] grafligining Hunstanton va [[Suffolk]] grafligining Thorpe Morieux qishloqlaridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

U [[Suffolk (saylov okrugi)|Suffolk]] saylov okrugidan 1404-yil yanvar va oktabr hamda 1406-yillardagi, [[Norfolk (saylov okrugi)|Norfolk]] saylov okrugidan 1388-yil fevral va sentabrdagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/strange-sir-john-1347-1417 | title=STRANGE, Sir John (C.1347-1417), of Hunstanton, Norf. And Thorpe Morieux, Suff. &amp;#124; History of Parliament Online | qaralgan sana=2026-07-24 | arxivsana=2025-01-26 | arxivurl=https://web.archive.org/web/20250126231147/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/strange-sir-john-1347-1417 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>7h2fjb3s3g54xk7vjku1bo0qe4uy5sb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Sutton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426352</id>
    <revision>
      <id>6272962</id>
      <parentid>6213695</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="622" sha1="sl36fvww9kf8fh3fq2hykf18h5q976m" xml:space="preserve">'''John Sutton''' (1415-yilda vafot etgan) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

U [[London (saylov okrugi)|London]] saylov okrugidan 1411-yilgi parlamentda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/sutton-john-ii-1415 | title=SUTTON, John II (D.1415), of London. &amp;#124; History of Parliament Online | qaralgan sana=2026-07-24 | arxivsana=2025-01-26 | arxivurl=https://web.archive.org/web/20250126082445/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/sutton-john-ii-1415 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>sl36fvww9kf8fh3fq2hykf18h5q976m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Tamworth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426361</id>
    <revision>
      <id>6272964</id>
      <parentid>6213707</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="702" sha1="s1vk917fnfjplqjo0rqtknlx104d31s" xml:space="preserve">'''John Tamworth''' ([[floruit|fl.]] 1419–1445) — Winchelsea shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. [[Winchelsea (saylov okrugi)|Winchelsea]] saylov okrugidan 1419, 1422 va 1427-yillardagi, [[Hastings (saylov okrugi)|Hastings]] saylov okrugidan 1435 va 1445-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/tamworth-john |qaralgan sana=2026-07-24 |arxivsana=2025-02-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250214075712/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/tamworth-john }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>s1vk917fnfjplqjo0rqtknlx104d31s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Thoresby</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426367</id>
    <revision>
      <id>6272965</id>
      <parentid>6233746</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="863" sha1="56pslzy6yiodjphjhtvl65jrpwucigu" xml:space="preserve">'''John Thoresby''' — 1411-yilda [[Great Grimsby (saylov okrugi)|Great Grimsby]] saylov okrugidan qisqa muddat [[Angliya parlamenti]] aʼzosi bo‘lgan&lt;ref&gt;[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/constituencies/grimsby Great Grimsby] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20241106111227/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/constituencies/grimsby |date=2024-11-06 }} The History of Parliament. Retrieved 25 October 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/thoresby-john THORESBY, John.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20241213052708/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/thoresby-john |date=2024-12-13 }} The History of Parliament. Retrieved 25 October 2016.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>56pslzy6yiodjphjhtvl65jrpwucigu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Umfray</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426373</id>
    <revision>
      <id>6272966</id>
      <parentid>6213722</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="743" sha1="7brxb8t0va1gbue4q9soct0hlhjnxs8" xml:space="preserve">'''John Umfray''' (1409-yilda yoki keyin vafot etgan) — [[Kent]] grafligining Canterbury shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi va movutfurush.

Umfray [[Canterbury (saylov okrugi)|Canterbury]] saylov okrugidan 1404-yil oktabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/umfray-john|title=UMFRAY, John, of Canterbury, Kent. &amp;#124; History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-07-24|arxivsana=2025-05-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250528152905/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/umfray-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>7brxb8t0va1gbue4q9soct0hlhjnxs8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Welles (London)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426405</id>
    <revision>
      <id>6272967</id>
      <parentid>6213767</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="673" sha1="lh2i1fe4g345hqj3ij2j3uhilv4dfqg" xml:space="preserve">'''John Welles''' (1442-yilda vafot etgan) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

U [[London (saylov okrugi)|London]] saylov okrugidan 1417, 1423, 1425, 1426, 1427 va 1433-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/welles-john-iii-1442 | title=WELLES, John III (D.1442), of London. &amp;#124; History of Parliament Online | qaralgan sana=2026-07-24 | arxivsana=2024-12-23 | arxivurl=https://web.archive.org/web/20241223060242/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/welles-john-iii-1442 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>lh2i1fe4g345hqj3ij2j3uhilv4dfqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Welles (Southwark)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426406</id>
    <revision>
      <id>6272973</id>
      <parentid>6213768</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="745" sha1="idnd3k194vvt0tjw3bgign7vb4734j7" xml:space="preserve">'''John Welles''' (1439-yil yoki keyin vafot etgan) — London va [[Surrey]] grafligining Southwark hududidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi, ziravorlar savdogari va mulkdor.

U [[Lewes (saylov okrugi)|Lewes]] saylov okrugidan 1414-yil aprel, 1419 va 1431-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/welles-john-ii|title=WELLES, John II, of London and Southwark, Surr. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-24|arxivsana=2023-05-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230515040833/http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/welles-john-ii}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>idnd3k194vvt0tjw3bgign7vb4734j7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Woghere</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426423</id>
    <revision>
      <id>6273007</id>
      <parentid>6213787</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6273007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="759" sha1="s9tpzdp7ckukm9dbgw7s2g5gjsblvr7" xml:space="preserve">'''John Woghere''' ([[floruit|fl.]] 1414–1437) — [[Sussex]] grafligining East Grinstead shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi va dehqon.

U [[East Grinstead (saylov okrugi)|East Grinstead]] saylov okrugidan 1414-yil noyabr, 1421-yil may, 1421-yil dekabr, 1423, 1426 va 1437-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/woghere-john|title=WOGHERE, John, of East Grinstead, Suss. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-24|arxivsana=2024-09-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240921041333/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/woghere-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>s9tpzdp7ckukm9dbgw7s2g5gjsblvr7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Berde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426872</id>
    <revision>
      <id>6272836</id>
      <parentid>6214733</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="644" sha1="b2g3h8vpkmqio1h3a1bv66j9lawvf4l" xml:space="preserve">'''John Berde''' (1471-yil — 1521/22-yil) — [[Kent]] grafligining Hythe shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

U [[Hythe (saylov okrugi)|Hythe]] saylov okrugidan 1510 va 1512-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/berde-john-1471-152122 |qaralgan sana=2026-07-25 |arxivsana=2025-02-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250218165358/https://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/berde-john-1471-152122 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVIasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>b2g3h8vpkmqio1h3a1bv66j9lawvf4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Chaloner</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1426907</id>
    <revision>
      <id>6272854</id>
      <parentid>6214793</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="676" sha1="9b6yv2cvs3xwkjhgahlonnysmrjjpwv" xml:space="preserve">'''John Chaloner''' (1469-yil — 1510/15-yil) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

U [[London (saylov okrugi)|London]] saylov okrugidan 1510-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/chaloner-john-i-1469-151015 | title=CHALONER, John I (By 1469-1510/15), of Yorks. And London. &amp;#124; History of Parliament Online | qaralgan sana=2026-07-25 | arxivsana=2023-05-13 | arxivurl=https://web.archive.org/web/20230513214259/http://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/chaloner-john-i-1469-151015 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVIasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>9b6yv2cvs3xwkjhgahlonnysmrjjpwv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jake's Long Shadow</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1427166</id>
    <revision>
      <id>6272783</id>
      <parentid>6215418</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T23:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1713" sha1="aparse7x9ti3c7zac6u4obtdznqpzo2" xml:space="preserve">{{Kitob bilgiqutisi
| nomi                 = Jake's Long Shadow
| tasvir               = 
| muallif              = Alan Duff
| mamlakat             = [[Yangi Zelandiya]]
| til                  = [[ingliz tili]]
| mavzu                = Gangster
| nashriyot            = Vintage Press, Yangi Zelandiya
| nashr_etilgan_sana   = 2002
| avvalgisi            = ''Once Were Warriors''&lt;br&gt;''What Becomes of the Broken Hearted?''
}}
'''Jakeʼs Long Shadow''' — [[Alan Duff]] tomonidan yozilgan [[roman]]. Ilk bor 2002-yilda nashr etilgan&lt;ref name=&quot;The New Zealand Herald - 6 November 2002- Alan Duff: Jakeʻs Long Shadow&quot;&gt;{{cite news |last1=Thomson |first1=Margie |title=Alan Duff: Jake's Long Shadow |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/news/article.cfm?c_id=6&amp;objectid=3002960 |accessdate=12 July 2020 |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=6 November 2002 |access-date=2026-07-26 |archive-date=2020-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712131253/https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/news/article.cfm?c_id=6&amp;objectid=3002960 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.randomhouse.co.nz/books/alan-duff/jakes-long-shadow-9781869415112.aspx Random House]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. U ''Once Were Warriors'' [[trilogiya]]sining uchinchi kitobidir. Asar Jake „The Muss“ Heke va undan uzoqlashgan oilasi haqida hikoya qiladi. Jeykning zoʻravon xulq-atvori sabab xotini va farzandlari uni tashlab ketadi. Roman yangi qahramonlar va ularning hikoyalarini, jumladan Betning yangi eri kabi obrazlarni ham yoritadi.

Avvalgi ikki kitobdan farqli ravishda, ushbu asar asosida film ishlanmagan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{2000s-roman-stub}}</text>
      <sha1>aparse7x9ti3c7zac6u4obtdznqpzo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Harman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1427382</id>
    <revision>
      <id>6272886</id>
      <parentid>6215892</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="739" sha1="2hq7zbibofh6c4n0wxor4jb8750u7rx" xml:space="preserve">'''John Harman''' (1509-yil — 1558-yil yoki keyin) — [[Suffolk]] grafligining Rendlesham qishlogʻidan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

U [[Orford (saylov okrugi)|Orford]] saylov okrugidan 1536, 1538, 1545, 1547 va 1554-yil noyabrdagi, [[Bletchingley (saylov okrugi)|Bletchingley]] saylov okrugidan esa 1554-yil apreldagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/harman-john-1509-58-or-later | title=HARMAN, John (By 1509-58 or later), of Rendlesham, Suff. &amp;#124; History of Parliament Online }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVIasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>2hq7zbibofh6c4n0wxor4jb8750u7rx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Honywood (Hythe)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1427396</id>
    <revision>
      <id>6272895</id>
      <parentid>6215910</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="571" sha1="qqkmqgk8e4mimzc8p8dk6ycswuj9xjv" xml:space="preserve">'''John Honywood''' (1466-yil — 1534-yil yoki keyin) — [[Kent]] grafligining Hythe shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. U [[Angliya parlamenti]] aʼzosi bo‘lgan Thomas Honywoodning o‘g‘li.

[[Hythe (saylov okrugi)|Hythe]] saylov okrugidan 1504 va 1510-yildagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;http://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/honywood-john-1466-1534-or-later{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVIasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>qqkmqgk8e4mimzc8p8dk6ycswuj9xjv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Hull</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1427403</id>
    <revision>
      <id>6272899</id>
      <parentid>6215918</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="529" sha1="nwnmtzi0x5dfamw4nsxi59d4npoi8lp" xml:space="preserve">'''John Hull''' (1479-yil — 1540-yil yoki keyin) — [[Kent]] grafligining Hythe shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi hamda jun va movut savdogari.

U [[Hythe (saylov okrugi)|Hythe]] saylov okrugidan 1529 va ehtimol 1536-yildagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;http://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/hull-john-i-1479-1540-or-later{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XVIasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>nwnmtzi0x5dfamw4nsxi59d4npoi8lp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Cork</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428292</id>
    <revision>
      <id>6272860</id>
      <parentid>6217674</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:41:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="724" sha1="kpn7f1o9swxqhsaz9nev76h8a8wyc50" xml:space="preserve">'''John Cork''' ([[floruit|fl.]] 1414–1443) — [[Cornwall]]dan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

U [[Helston (saylov okrugi)|Helston]] saylov okrugidan 1419-yilgi, [[Liskeard (saylov okrugi)|Liskeard]] saylov okrugidan 1420 va 1422-yillardagi hamda [[Bodmin (saylov okrugi)|Bodmin]] saylov okrugidan 1423-yilgi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/cork-john|title=CORK, John, of Paderda in Menheniot, Cornw. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1423-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>kpn7f1o9swxqhsaz9nev76h8a8wyc50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Clerk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428313</id>
    <revision>
      <id>6272856</id>
      <parentid>6217731</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="661" sha1="n7qxmelp85dhbjxzd81kiuiykhjtreb" xml:space="preserve">'''John Clerk''' (1419–1421-yillarda faoliyat yuritgan) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

U [[Shaftesbury (saylov okrugi)|Shaftesbury]] saylov okrugidan 1419 va 1421-yil maydagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref name=&quot;historyofparliamentonline&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/clerk-john-ii|title=CLERK, John II|website=History of Parliament Online|accessdate=2019-01-26|arxivsana=2019-01-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190126220842/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/clerk-john-ii}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1421may-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>n7qxmelp85dhbjxzd81kiuiykhjtreb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Gregg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428319</id>
    <revision>
      <id>6272885</id>
      <parentid>6217747</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:32:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="702" sha1="1jnqhq5cdohc9b392g62krppuvns2f6" xml:space="preserve">'''John Gregg''' (1431-yilda yoki keyin vafot etgan) — [[London]] va [[Guildford]], [[Surrey]] hudularidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi hamda baqqol. U [[Guildford (saylov okrugi)|Guildford]] saylov okrugidan 1417 va 1421-yil maydagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/gregg-john|title=GREGG, John, of London and Guildford, Surr. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-28|arxivsana=2025-02-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250212063215/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/gregg-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1421may-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>1jnqhq5cdohc9b392g62krppuvns2f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Marsh (fl. 1414–1421)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428355</id>
    <revision>
      <id>6272913</id>
      <parentid>6217911</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="680" sha1="lv38ty2k7rhkm3ljhke7lmw28uhrve6" xml:space="preserve">'''John Marsh''' ([[floruit|fl.]] 1414–1421) — [[Somerset]] grafligidagi Bath shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

U [[Bath (saylov okrugi)|Bath]] saylov okrugidan 1414-yil apreldagi, 1419 va 1421-yil maydagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/marsh-john-ii|title=MARSH, John II, of Bath, Som. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-28|arxivsana=2025-01-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250124205206/http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/marsh-john-ii}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1421may-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>lv38ty2k7rhkm3ljhke7lmw28uhrve6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Fauconer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428469</id>
    <revision>
      <id>6272873</id>
      <parentid>6218245</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="619" sha1="96r4in9ap0ru8s0f92a5ldwhlhtzofc" xml:space="preserve">'''John Fauconer''' ([[floruit|fl.]] 1421) — [[Devizes (saylov okrugi)|Devizes]] saylov okrugidan 1421-yil dekabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan ingliz siyosatchisi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/fauconer-john|title=FAUCONER, John, of Devizes, Wilts. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-28|arxivsana=2021-05-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210506120335/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/fauconer-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1421dekabr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>96r4in9ap0ru8s0f92a5ldwhlhtzofc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Whatley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428577</id>
    <revision>
      <id>6272988</id>
      <parentid>6218500</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="657" sha1="7lmmlv9oinjb4a3e31nvbvsru76cvez" xml:space="preserve">'''John Whatley''' (tax. 1430-yilda vafot etgan) — ingliz siyosatchisi.

U [[London shahri (saylov okrugi)|London shahri]] saylov okrugidan 1421-yil dekabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/whatley-john-1430 | title=WHATLEY, John (D.c.1430), of London. &amp;#124; History of Parliament Online | qaralgan sana=2026-07-28 | arxivsana=2023-10-08 | arxivurl=https://web.archive.org/web/20231008161606/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/whatley-john-1430 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1421dekabr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>7lmmlv9oinjb4a3e31nvbvsru76cvez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Benger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428645</id>
    <revision>
      <id>6272835</id>
      <parentid>6218785</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="691" sha1="5pd5ntwow47crn96x6lu5z3tpp0pgtp" xml:space="preserve">'''John Benger''' (tax. 1457-yilda vafot etgan) — [[Wiltshire]] grafligining Pewsey qishlogʻidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

U [[Great Bedwyn (saylov okrugi)|Great Bedwyn]] saylov okrugidan 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/benger-john-1457|title=BENGER, John (D.c.1457), of Pewsey, Wilts. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-29|arxivsana=2019-12-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191215143112/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/benger-john-1457}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1420-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>5pd5ntwow47crn96x6lu5z3tpp0pgtp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Cok</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428649</id>
    <revision>
      <id>6272858</id>
      <parentid>6218792</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:31:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="652" sha1="7wfstrarhhc65y6hdsac09eizuyvka0" xml:space="preserve">'''John Cok''' ([[floruit|fl.]] 1420) — [[Sussex]] grafligining Chichester shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

U [[Chichester (saylov okrugi)|Chichester]] saylov okrugidan 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|title=COK, John, of Chichester, Suss.|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/cok-john|website=historyofparliamentonline.org|accessdate=4 September 2015|arxivsana=2025-02-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250219080538/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/cok-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1420-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>7wfstrarhhc65y6hdsac09eizuyvka0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Falk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428651</id>
    <revision>
      <id>6272870</id>
      <parentid>6218794</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="665" sha1="b8nz67njuwyq5uqaev6yy4uxqinzwnk" xml:space="preserve">'''John Falk''' (1426-yilda vafot etgan) — [[Herefordshire]] grafligining Hereford shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

U [[Hereford (saylov okrugi)|Hereford]] saylov okrugidan 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* {{cite web| url= http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/falk-john-1426| title= FALK, John (d.1426), of Hereford.| publisher= History of Parliament| accessdate= 28 July 2014| arxivsana= 2021-10-27| arxivurl= https://web.archive.org/web/20211027060311/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/falk-john-1426}}

{{Authority control}}
{{1420-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>b8nz67njuwyq5uqaev6yy4uxqinzwnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Langton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428652</id>
    <revision>
      <id>6272906</id>
      <parentid>6218796</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="777" sha1="31c1bh7ai9y5x22zdwc76heif2b0q5h" xml:space="preserve">'''Sir John Langton''' (taxm. 1387-yilda — 1459-yil 17-martda) — [[Yorkshire]] grafligining Mowthorpe va Farnley qishloqlaridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] a’zosi.

U [[Yorkshire (saylov okrugi)|Yorkshire]] saylov okrugidan 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/langton-sir-john-1387-1459|title=LANGTON, Sir John (C.1387-1459), of Mowthorpe and Farnley, Yorks. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-29|arxivsana=2024-06-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240627101047/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/langton-sir-john-1387-1459}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1420-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>31c1bh7ai9y5x22zdwc76heif2b0q5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Lufford</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428654</id>
    <revision>
      <id>6272910</id>
      <parentid>6233716</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="765" sha1="rvl17y0hcdavbq2tsrq70cyz0mf3q2g" xml:space="preserve">'''John Lufford''' — [[Great Grimsby (saylov okrugi)|Great Grimsby]] saylov okrugidan 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/constituencies/grimsby Great Grimsby] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20241106111227/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/constituencies/grimsby |date=2024-11-06 }} The History of Parliament. Retrieved 25 October 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/lufford-john LUFFORD, John.]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} The History of Parliament. Retrieved 25 October 2016.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1420-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>rvl17y0hcdavbq2tsrq70cyz0mf3q2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Persons</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428655</id>
    <revision>
      <id>6272923</id>
      <parentid>6218799</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="483" sha1="1kqzlyumcreox4cq6p49np7ft815jwv" xml:space="preserve">'''John Persons''' (1424-yil 7-aprelda vafot etgan) — [[Wiltshire]] grafligining Hindon qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/persons-john-1424|title=PERSONS, John (D.1424), of Hindon, Wilts. &amp;#124; History of Parliament Online}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1420-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>1kqzlyumcreox4cq6p49np7ft815jwv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Stork</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428660</id>
    <revision>
      <id>6272954</id>
      <parentid>6218803</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="d3uhy358gg5w4aq5iokl9sc0ivre07f" xml:space="preserve">'''John Stork''' (tax. 1466-yilda vafot etgan) — [[Somerset]] grafligining Trent qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi va huquqshunos.

U [[Dorchester (saylov okrugi)|Dorchester]] saylov okrugidan 1420 va 1421-yil maydagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/stork-john-1466|title=STORK, John (D.c.1466), of Trent, Som. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-29|arxivsana=2025-01-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250126085108/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/stork-john-1466}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1420-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>d3uhy358gg5w4aq5iokl9sc0ivre07f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Wharton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428674</id>
    <revision>
      <id>6272987</id>
      <parentid>6218820</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="665" sha1="7c568qv9pxfalldozskp1uubbz3nmze" xml:space="preserve">'''John Wharton''' ([[floruit|fl.]] 1407–1420) — ingliz siyosatchisi.

U [[Guildford (saylov okrugi)|Guildford]] saylov okrugidan 1407 va 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web |author=Members Constituencies Parliaments Surveys |url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/wharton-john |title=Wharton, John. |publisher=History of Parliament Online |date= |accessdate=2019-12-29 |arxivsana=2019-11-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20191122125007/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/wharton-john }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1420-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>7c568qv9pxfalldozskp1uubbz3nmze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Serle (Portsmouth)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428718</id>
    <revision>
      <id>6272936</id>
      <parentid>6218868</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="667" sha1="kwm8llkkn1pl7lrhz9yqzi9eu5noo33" xml:space="preserve">'''John Serle''' (tax. 1456-yilda vafot etgan) — Southampton shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

U [[Portsmouth (saylov okrugi)|Portsmouth]] saylov okrugidan 1419-yilgi parlamentda qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/serle-john-ii-1456|title=SERLE, John II (D.c.1456), of Southampton. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-29|arxivsana=2025-05-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250531124319/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/serle-john-ii-1456}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1419-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>kwm8llkkn1pl7lrhz9yqzi9eu5noo33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Stoughton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428722</id>
    <revision>
      <id>6272955</id>
      <parentid>6218871</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="686" sha1="4ik4qnhrwad3qed2onon9h6fl0fvias" xml:space="preserve">'''John Stoughton''' (1422-yilda yoki undan keyin vafot etgan) — [[Surrey]] grafligining Guildford shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

U [[Guildford (saylov okrugi)|Guildford]] saylov okrugidan 1419-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/stoughton-john|title=STOUGHTON, John, of Guildford, Surr. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-29|arxivsana=2025-01-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250125201636/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/stoughton-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1419-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>4ik4qnhrwad3qed2onon9h6fl0fvias</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Westbury</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428729</id>
    <revision>
      <id>6272980</id>
      <parentid>6218879</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:57:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="783" sha1="bqlmkqvc1e7keulmgfj3knciigps82r" xml:space="preserve">'''John Westbury''', shuningdek, '''John de Westbury''' yoki '''John of Westbury''' (tax. 1443-yilda vafot etgan) — [[Wiltshire]] grafligining Hill Deverill qishlogʻidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

U [[Wiltshire (saylov okrugi)|Wiltshire]] saylov okrugidan 1417 va 1419-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/westbury-john-1443|title=WESTBURY, John (D.c.1443), of Hill Deverill, Wilts. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-29|arxivsana=2022-05-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220528170052/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/westbury-john-1443}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1419-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>bqlmkqvc1e7keulmgfj3knciigps82r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Butler (London)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428815</id>
    <revision>
      <id>6272851</id>
      <parentid>6218972</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="716" sha1="jbf940f224zawz84xk8htd040rd6lpe" xml:space="preserve">'''John Butler''' (1423-yilda vafot etgan) — London shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

U [[London (saylov okrugi)|London]] saylov okrugidan 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref name=&quot;historyofparliamentonline&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/butler-john-ii-1423|title=BUTLER, John II (d.1423), of London. &amp;#124; History of Parliament Online|publisher=historyofparliamentonline.org|accessdate=2014-04-24|arxivsana=2013-11-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131105124853/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/butler-john-ii-1423}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1417-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>jbf940f224zawz84xk8htd040rd6lpe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Gardener (Melcombe Regis)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428843</id>
    <revision>
      <id>6272876</id>
      <parentid>6219000</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="626" sha1="9y8ylcpgg5ciepudoz4dcwt9m7bbujr" xml:space="preserve">'''John Gardener''' ([[floruit|fl.]] 1417) — [[Melcombe Regis (saylov okrugi)|Melcombe Regis]] saylov okrugidan 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]] aʼzosi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/gardener-john-ii|title=GARDENER, John II. &amp;#124; History of Parliament Online|website=www.historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-07-29|arxivsana=2019-12-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191207155208/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/gardener-john-ii}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1417-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>9y8ylcpgg5ciepudoz4dcwt9m7bbujr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Noble</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428855</id>
    <revision>
      <id>6272918</id>
      <parentid>6219014</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:50:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="664" sha1="svsr84bb7hns3q127qwb9i9npvo6gl8" xml:space="preserve">'''John Noble''' ([[floruit|fl.]] 1417–1427) — [[Wiltshire]] grafligining Salisbury shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

U [[Old Sarum (saylov okrugi)|Old Sarum]] saylov okrugidan 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref name=&quot;historyofparliamentonline&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/noble-john|publisher=historyofparliamentonline.org|title=NOBLE, John, of Salisbury, Wilts. &amp;#124; History of Parliament Online|accessdate=2017-04-11}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1417-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>svsr84bb7hns3q127qwb9i9npvo6gl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Orchard</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428857</id>
    <revision>
      <id>6272919</id>
      <parentid>6219016</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="629" sha1="ehe83hvmb8tk0kaq9230dy6c9c1nejw" xml:space="preserve">'''John Orchard''' ([[floruit|fl.]] 1417) — Hereford shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

U [[Hereford (saylov okrugi)|Hereford]] saylov okrugidan 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/orchard-john|title=ORCHARD, John, of Hereford. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-29|arxivsana=2024-08-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240814003325/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/orchard-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1417-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>ehe83hvmb8tk0kaq9230dy6c9c1nejw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Wilton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429041</id>
    <revision>
      <id>6272995</id>
      <parentid>6219221</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:05:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="685" sha1="qxc0o2tkcyk42nw07rm90dvom10j4dw" xml:space="preserve">'''John Wilton''' ([[floruit|fl.]] 1414–1417) — Hereford shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

U [[Hereford (saylov okrugi)|Hereford]] saylov okrugidan 1414-yil aprel va 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|title=WILTON, John, of Hereford. {{!}} History of Parliament Online|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/wilton-john|access-date=2021-07-06|website=historyofparliamentonline.org|arxivsana=2021-05-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210517221152/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/wilton-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1417-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>qxc0o2tkcyk42nw07rm90dvom10j4dw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Becket</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429060</id>
    <revision>
      <id>6272833</id>
      <parentid>6219255</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="678" sha1="0r1vrq675ftffftohev65ve0q4jdd3x" xml:space="preserve">'''John Becket''' (1416-yilda vafot etgan) — baqqol, savdogar va [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. U [[Salisbury (saylov okrugi)|Salisbury]] saylov okrugidan 1407, 1414-yil aprel va 1414-yil noyabrdagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref name=hist&gt;[https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/becket-john-1416 BECKET, John (d.1416), of Salisbury, Wilts.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230511214422/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/becket-john-1416 |date=2023-05-11 }} ''The History of Parliament''. Retrieved 27 December 2018.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1414noyabr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>0r1vrq675ftffftohev65ve0q4jdd3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Colshull</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429104</id>
    <revision>
      <id>6272859</id>
      <parentid>6219336</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="728" sha1="454ystodnmktu39cmj1gwiivb7u3s4n" xml:space="preserve">'''Sir John Colshull''' (tax. 1391-yil — 1418-yil 5-iyul) — [[Cornwall]] saylov okrugidan 1414-yil aprel va 1414-yil noyabrdagi [[Angliya parlamenti]] aʼzosi&lt;ref&gt;{{Cite web|title=COLSHULL, John II (c.1391-1418), of Tremodret in Duloe and Binnamy in Week St. Mary, Cornw. {{!}} History of Parliament Online|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/colshull-john-ii-1391-1418|website=www.historyofparliamentonline.org|access-date=2020-05-28|arxivsana=2020-02-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200222170606/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/colshull-john-ii-1391-1418}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1414noyabr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>454ystodnmktu39cmj1gwiivb7u3s4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Knightley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429147</id>
    <revision>
      <id>6272904</id>
      <parentid>6219395</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="688" sha1="ocjxjqmkko562efctvxrmgfplh0ftat" xml:space="preserve">'''John Knightley''' (1415/1416-yilda vafot etgan) — [[Warwickshire (saylov okrugi)|Warwickshire]] saylov okrugining 1414-yil noyabrdagi [[Angliya parlamenti]] aʼzosi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/knightley-john-141516|title=KNIGHTLEY, John (d.1415/16), of Chesterton, Warws. &amp;#124; History of Parliament Online|website=www.historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-07-29|arxivsana=2024-02-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240206070030/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/knightley-john-141516}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1414noyabr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>ocjxjqmkko562efctvxrmgfplh0ftat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Maffey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429154</id>
    <revision>
      <id>6272911</id>
      <parentid>6219405</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:33:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="687" sha1="2q3cpl0zvysztnp5i92ui8s2djf3j4h" xml:space="preserve">'''John Maffey''' yoki '''Massey''' ([[floruit|fl.]] 1414) — [[New Romney (saylov okrugi)|New Romney]] saylov okrugining 1414-yil noyabrdagi [[Angliya parlamenti]] aʼzosi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/maffey-(massey)-john|title=MAFFEY (MASSEY), John, of New Romney, Kent. &amp;#124; History of Parliament Online|website=www.historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-07-29|arxivsana=2020-09-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200929200855/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/maffey-%28massey%29-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1414noyabr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>2q3cpl0zvysztnp5i92ui8s2djf3j4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Newbold</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429199</id>
    <revision>
      <id>6272917</id>
      <parentid>6219451</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="500" sha1="5wk4t54e98gz1aytejni4hxl2zvnzyv" xml:space="preserve">'''John Newbold''' (1415/1416-yilda vafot etgan) — [[Rutland]] grafligining Whissendine qishlogʻidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/newbold-john-141516|title=NEWBOLD, John (D.1415/16), of Whissendine, Rutland. &amp;#124; History of Parliament Online}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1414noyabr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>5wk4t54e98gz1aytejni4hxl2zvnzyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Wilford</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429208</id>
    <revision>
      <id>6272990</id>
      <parentid>6219460</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="701" sha1="ar2m9vorkodv62f1ah02vj2mh4u7j2d" xml:space="preserve">'''John Wilford''' (1418-yilda vafot etgan) — [[Devon grafli]]gining Exeter shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

U [[Exeter (saylov okrugi)|Exeter]] saylov okrugidan 1414-yil aprel va 1414-yil noyabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/wilford-john-1418|title=WILFORD, John (D.1418), of Exeter, Devon. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-29|arxivsana=2025-02-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250210123855/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/wilford-john-1418}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1414noyabr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>ar2m9vorkodv62f1ah02vj2mh4u7j2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Ryle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429234</id>
    <revision>
      <id>6272932</id>
      <parentid>6219486</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="693" sha1="s0rf346cmsxj1ep1x9xdnrosgpo2z6a" xml:space="preserve">'''John Ryle''' ([[floruit|fl.]] 1412–1414) — Lincoln shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

U 1412-yilda Lincoln shahri meri etib saylangan. Shuningdek, [[Lincoln (saylov okrugi)|Lincoln]] saylov okrugidan 1414-yil noyabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/ryle-john|title=RYLE, John, of Lincoln. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-29|arxivsana=2025-01-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250123154919/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/ryle-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1414noyabr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>s0rf346cmsxj1ep1x9xdnrosgpo2z6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Arnold (Hampshire)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429387</id>
    <revision>
      <id>6272827</id>
      <parentid>6219921</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="541" sha1="foq8hw7clhs1wbmtwdzvkvo7tf5ox7q" xml:space="preserve">'''John Arnold''' (1433-yilda vafot etgan) — [[Hampshire (saylov okrugi)|Hampshire]] saylov okrugining 1413-yil maydagi [[Angliya parlamenti]] aʼzosi&lt;ref&gt;[http://www.histparl.ac.uk/volume/1386-1421/member/arnold-john-ii-1433 ARNOLD, John II (d.1433), of Winchester, Hants.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20241216225611/http://www.histparl.ac.uk/volume/1386-1421/member/arnold-john-ii-1433 |date=2024-12-16 }}, History of Parliament Online&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1413may-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>foq8hw7clhs1wbmtwdzvkvo7tf5ox7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Butler (Kent)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429403</id>
    <revision>
      <id>6272850</id>
      <parentid>6219938</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="542" sha1="1qjq252kra67vzjxtr7bx5dp5r8t1f6" xml:space="preserve">'''John Butler I''' — [[Kent]] grafligining Graveney qishlogʻidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/butler-john-i|title=BUTLER, John I, of Graveney, Kent|publisher=History of Parliament Online|access-date=18 June 2013|arxivsana=2024-01-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240123200134/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/butler-john-i}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1413may-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>1qjq252kra67vzjxtr7bx5dp5r8t1f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Clopton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429416</id>
    <revision>
      <id>6272857</id>
      <parentid>6219952</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:29:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="661" sha1="2ttdtc34nrv86ppx8m2lks9tjjz9uvh" xml:space="preserve">'''John Clopton''' (1424-yilda vafot etgan) — Gloucester shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

U [[Gloucester (saylov okrugi)|Gloucester]] saylov okrugidan 1413-yil maydagi parlamentda qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/clopton-john-1424|title=CLOPTON, John (D.1424), of Gloucester. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-30|arxivsana=2025-02-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250219085613/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/clopton-john-1424}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1413may-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>2ttdtc34nrv86ppx8m2lks9tjjz9uvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Dalderby</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429418</id>
    <revision>
      <id>6272865</id>
      <parentid>6219954</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="510" sha1="j81q4os3y3jvve0sxwdily0pzr0q8j9" xml:space="preserve">'''John Dalderby''' ([[floruit|fl.]] 1413) — ingliz siyosatchisi.

U [[Lincoln (saylov okrugi)|Lincoln]] saylov okrugidan 1413-yil maydagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/dalderby-john|title=DALDERBY, John, of Lincoln. &amp;#124; History of Parliament Online}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1413may-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>j81q4os3y3jvve0sxwdily0pzr0q8j9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Hewet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429424</id>
    <revision>
      <id>6272891</id>
      <parentid>6219961</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="654" sha1="2qi1tubaurx0pwcgoavhl47vj1pv7ti" xml:space="preserve">'''John Hewet''' ([[floruit|fl.]] 1413–1422) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

U [[Leicester (saylov okrugi)|Leicester]] saylov okrugidan 1413-yil may va 1422-yilgi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref name=&quot;historyofparliamentonline&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/hewet-john|title=HEWET, John, of Leicester.|website=History of Parliament Online|accessdate=2019-12-07|arxivsana=2019-12-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191207201743/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/hewet-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1413may-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>2qi1tubaurx0pwcgoavhl47vj1pv7ti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Sebright</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429440</id>
    <revision>
      <id>6272934</id>
      <parentid>6219982</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="564" sha1="hy8bwqvej94wnr79tj7gxbvy8irh67i" xml:space="preserve">'''John Sebright''' ([[floruit|fl.]] 1413) — [[Devon grafligi]]ning Totnes shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

U [[Totnes (saylov okrugi)|Totnes]] saylov okrugidan 1413-yil maydagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/sebright-john|title=SEBRIGHT, John, of Totnes, Devon. &amp;#124; History of Parliament Online}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1413may-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>hy8bwqvej94wnr79tj7gxbvy8irh67i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Worth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429501</id>
    <revision>
      <id>6273012</id>
      <parentid>6220063</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6273012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="591" sha1="1kx2pqktw2xzhukhm8ku2ijtw21a5y8" xml:space="preserve">'''John Worth''' ([[floruit|fl.]] 1413) — ingliz siyosatchisi.

U [[Chippenham (saylov okrugi)|Chippenham]] saylov okrugidan 1413-yil maydagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/worth-john|title=WORTH, John. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-30|arxivsana=2024-07-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240708221924/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/worth-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1413may-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>1kx2pqktw2xzhukhm8ku2ijtw21a5y8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Alkham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429535</id>
    <revision>
      <id>6272825</id>
      <parentid>6220099</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="580" sha1="hjc3rpklhx78v6zhr5tizugt98rojgg" xml:space="preserve">'''John Alkham''' (taxm. 1354-yil — taxm. 1433-yil) — [[Dover (saylov okrugi)|Dover]] saylov okrugidan 1407-yilgi [[Angliya parlamenti]] aʼzosi&lt;ref&gt;[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/alkham-john-1354-1433 ALKHAM, John (1354-c.1433), of Dover, Kent.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240709015938/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/alkham-john-1354-1433 |date=2024-07-09 }} History of Parliament. Retrieved 12 June 2018.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1407-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>hjc3rpklhx78v6zhr5tizugt98rojgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Baker (fl. 1407)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429538</id>
    <revision>
      <id>6272831</id>
      <parentid>6220102</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="541" sha1="cdl1jmyumpjdr94guly333u3ugs7z7x" xml:space="preserve">'''John Baker III''' ([[floruit|fl.]] 1407) — ingliz siyosatchisi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/baker-john-iii|title=BAKER, John III, of Lyme Regis, Dorset. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-07-30|arxivsana=2019-10-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191019090724/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/baker-john-iii}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1407-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>cdl1jmyumpjdr94guly333u3ugs7z7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Bosom (Rochester)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429540</id>
    <revision>
      <id>6272843</id>
      <parentid>6220104</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="619" sha1="77zao9diw3itnzmciiv4hdql3ylggi6" xml:space="preserve">'''John Bosom''' ([[floruit|fl.]] 1407) — ingliz siyosatchisi.

U [[Rochester (saylov okrugi)|Rochester]] saylov okrugidan 1407-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bosom-john-ii|title=BOSOM, John II. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-07-30|arxivsana=2019-10-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191019155937/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bosom-john-ii}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1407-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>77zao9diw3itnzmciiv4hdql3ylggi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Bremle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429544</id>
    <revision>
      <id>6272845</id>
      <parentid>6220108</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="619" sha1="jqy4bytgsz1n3mrpdrqqlh58zm4s062" xml:space="preserve">'''John Bremle''' ([[floruit|fl.]] 1407) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

U [[Shaftesbury (saylov okrugi)|Shaftesbury]] saylov okrugidan 1407-yilgi parlamentda qatnashgan&lt;ref name=&quot;historyofparliamentonline&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bremle-john|title=Bremle, John.|website=History of Parliament Online|accessdate=2018-12-27|arxivsana=2018-12-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181228035442/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bremle-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1407-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>jqy4bytgsz1n3mrpdrqqlh58zm4s062</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Bryan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429546</id>
    <revision>
      <id>6272847</id>
      <parentid>6220110</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:11:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="625" sha1="ibjt8e158dc7ixsppylpe95n7iv8i1k" xml:space="preserve">'''John Bryan''' (1418-yilda vafot etgan) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

U [[London shahri (saylov okrugi)|London shahri]] saylov okrugidan 1407-yilgi parlamentda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bryan-john-1418 | title=BRYAN, John (D.1418), of London. &amp;#124; History of Parliament Online | qaralgan sana=2026-07-30 | arxivsana=2023-07-09 | arxivurl=https://web.archive.org/web/20230709181748/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bryan-john-1418 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1407-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>ibjt8e158dc7ixsppylpe95n7iv8i1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Pomeroy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429582</id>
    <revision>
      <id>6272927</id>
      <parentid>6220147</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="721" sha1="5wtygkiw4wwnv9t3lz5flxwq4ubcjsc" xml:space="preserve">'''Sir John Pomeroy''' (taxm. 1347-yil — 1416-yil) — [[Devon grafligi]]ning Berry Pomeroy hududidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

U [[Totnes (saylov okrugi)|Totnes]] saylov okrugidan 1407-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/pomeroy-sir-john-1347-1416|title=POMEROY, Sir John (C.1347-1416), of Berry Pomeroy, Devon. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-30|arxivsana=2025-02-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250220145415/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/pomeroy-sir-john-1347-1416}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1407-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>5wtygkiw4wwnv9t3lz5flxwq4ubcjsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Roger (Kent)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429599</id>
    <revision>
      <id>6272931</id>
      <parentid>6220168</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="697" sha1="62g4ap35egp3it7kotiotrjltqy5ql0" xml:space="preserve">'''John Roger''' (1414/1415-yilda vafot etgan) — [[Kent]] grafligining New Romney shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. [[New Romney (saylov okrugi)|New Romney]] saylov okrugidan 1407-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/roger-john-ii-141415|title=ROGER, John II (D.1414/15), of New Romney, Kent. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-30|arxivsana=2021-09-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210924205952/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/roger-john-ii-141415}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1407-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>62g4ap35egp3it7kotiotrjltqy5ql0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Bisley (fl. 1406–1421)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429750</id>
    <revision>
      <id>6272840</id>
      <parentid>6220335</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:57:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="658" sha1="hrp501v2kqxsxxc93zbw5hjhdv8lp1h" xml:space="preserve">'''John Bisley''' ([[floruit|fl.]] 1406–1421) — ingliz siyosatchisi.

U [[Gloucester (saylov okrugi)|Gloucester]] saylov okrugidan 1406–1421-yillar oralig‘idagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bisley-john-ii|title=BISLEY, John II, of St. John the Baptist's parish, Gloucester. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-30|arxivsana=2019-10-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191019054405/https://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bisley-john-ii}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1406-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>hrp501v2kqxsxxc93zbw5hjhdv8lp1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jalil Kimsanov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1430247</id>
    <revision>
      <id>6272784</id>
      <parentid>6223366</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T23:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8664" sha1="fgb3dp6ud1blygrwjg6zhghteq5ewii" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi
 | ism                = Jalil Kimsanov
 | tasvir             = 
 | toʻliqism          = Jalil Jumanovich Kimsanov
 | tavallud_sana      = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1986|2|26|df=y}} 
 | tavallud_joyi      = [[Dangʻara]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.besoccer.com/player/jalil-kimsanov|title=Profile of J. Kimsanov|publisher=besoccer.com}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 | vafot_sana         =
 | vafot_joyi         =
 | boʻyi              = &lt;!-- {{boʻy|cm=175}}--&gt;
 | vazni              =
 | laqabi             = 
 | pozitsiya          = [[Himoyachi (futbol)|markaziy himoyachi]],  &lt;br&gt;[[Yarim himoyachi|tayanch yarim himoyachi]]
 | joriyklub          = 
 | klubraqami         = 
 | yoshlikyillari1    = 
 | yoshlikklublari1   = 
 | yoshlikyillari2    = 
 | yoshlikklublari2   = 
 | yoshlikyillari3    = 
 | yoshlikklublari3   = 
 | yillar1            = 2011
 | klublar1           = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
 | isht1              = 2
 | gollar1            = 0
 | yillar2            = 2012-2013
 | klublar2           = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
 | isht2              = 12
 | gollar2            = 0
 | yillar3            = 2013
 | klublar3           = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
 | isht3              = 2
 | gollar3            = 0
 | yillar4            = 2014-2017
 | klublar4           = [[Qoʻqon 1912]]
 | isht4              = 69
 | gollar4            = 3
 | yillar5            = 2018
 | klublar5           = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
 | isht5              = 18
 | gollar5            = 1
 | yillar6            = 2019
 | klublar6           = [[Istiqlol Dushanbe (futbol klubi)|Istiqlol]]
 | isht6              = 7
 | gollar6            = 2
 | yillar7            = 2019
 | klublar7           = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
 | isht7              = 4
 | gollar7            = 0
 | yillar8            = 2020
 | klublar8           = [[Regar-TadAZ (Tursunzoda, futbol klubi)|Regar-TadAZ]]
 | isht8              = 
 | gollar8            = 
 | yillar9            = 
 | klublar9           = 
 | isht9              = 
 | gollar9            = 
 | yillar10           = 
 | klublar10          = 
 | isht10             = 
 | gollar10           = 
 | yillar11           = 
 | klublar11          = 
 | isht11             = 
 | gollar11           = 
 | yillar12           = 
 | klublar12          = 
 | isht12             = 
 | gollar12           = 
 | yillar13           = 
 | klublar13          = 
 | isht13             = 
 | gollar13           = 
 | yillar14           = 
 | klublar14          = 
 | isht14             = 
 | gollar14           = 
 | yillar15           = 
 | klublar15          = 
 | isht15             = 
 | gollar15           = 
 | milliyyillar1      = 
 | milliyjamoa1       = 
 | milliyisht1        = 
 | milliygollar1      = 
 | milliyyillar2      = 
 | milliyjamoa2       = 
 | milliyisht2        = 
 | milliygollar2      = 
 | milliyyillar3      = 
 | milliyjamoa3       = 
 | milliyisht3        = 
 | milliygollar3      = 
 | milliyyillar4      = 
 | milliyjamoa4       = 
 | milliyisht4        = 
 | milliygollar4      = 
 | milliyyillar5      = 
 | milliyjamoa5       = 
 | milliyisht5        = 
 | milliygollar5      = 
 | boshliqyillar1     = 
 | boshliqklublar1    = 
 | boshliqyillar2     = 
 | boshliqklublar2    = 
 | boshliqyillar3     = 
 | boshliqklublar3    = 
 | boshliqyillar4     = 
 | boshliqklublar4    = 
 | boshliqyillar5     = 
 | boshliqklublar5    = 
 | boshliqyillar6     = 
 | boshliqklublar6    = 
 | boshliqyillar7     = 
 | boshliqklublar7    = 
 | boshliqyillar8     = 
 | boshliqklublar8    = 
 | boshliqyillar9     = 
 | boshliqyillar10    = 
 | boshliqklublar10   = 
 | medallar           = 
 | club-update        = 
}}
'''Jalil Jumanovich Kimsanov''' ([[1986-yil]] [[26-fevral]]da [[Dangʻara]]da tugʻilgan) — oʻzbekistonlik sobiq professional futbolchi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://by.tribuna.com/football/person/jalil-kimsanov-19860226/|title=Jalil Kimsanov Tribuna.com saytida|publisher=Tribuna.com}}&lt;/ref&gt;. Faoliyati davomida asosan [[Himoyachi (futbol)|markaziy himoyachi]] ampulasida oʻynagan, shuningdek, [[Yarim himoyachi|tayanch yarim himoyachi]]si sifatida ham maydonga tushgan. U [[Oʻzbekiston]], [[Tojikiston]] va [[Qirgʻiziston]] chempionatlarida faoliyat olib borgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/221794-jalil-kimsanov|title=Jalil Kimsanov|publisher=footballdatabase.eu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.flashsoccer.com/player/kimsanov-jalil/4tU0K2tA/|title=Jalil Kimsanov Flashsoccer saytida|publisher=flashsoccer.com}}&lt;/ref&gt;. 2022-yilda professional futbolchilik faoliyatini yakunlagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.transfermarkt.com/jalil-kimsanov/profil/spieler/493719|title=Jalil Kimsanov Transfermarkt.com saytida|publisher=Transfermarkt.com}}&lt;/ref&gt;.

== Klublardagi karyerasi ==
Jalil Kimsanov professional faoliyatini „[[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]“ klubida boshlagan. 2012-yilda „[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]“ klubiga oʻtib, [[Oʻzbekiston Kubogi]] bahslarida debyut qilgan. [[2013-yil]]gi mavsumda jamoa safida [[Oʻzbekiston Superligasi]]da 10 ta uchrashuv oʻtkazgan. Yozgi transfer oynasida „[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]“ safiga qoʻshilgan va mavsum oxiriga qadar klub tarkibida ikki liga uchrashuvida maydonga tushgan.

2014-yil boshida „[[Qoʻqon 1912]]“ bilan shartnoma imzolagan. Keyingi toʻrt mavsum davomida klub safida [[Oʻzbekiston Superligasi]] va [[Oʻzbekiston Kubogi]] doirasida jami 70 ga yaqin rasmiy uchrashuv oʻtkazib, uchta gol urgan. 2015 va 2016-yilgi mavsumlarda jamoaning asosiy [[Himoyachi (futbol)|himoyachi]]laridan biri sifatida muntazam maydonga tushgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://stadion.uz/uz/news/detail/187783|title=Jalil Kimsanov: “Futbolimizdagi islohotlarni qo‘llab-quvvatlayman”|publisher=Stadion.uz|date=17.01.2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/jalil-kimsanov-futbolimizdagi-islohotlarni-qollab-quvvatlayman|title=Жалил Кимсанов: «Футболимиздаги ислоҳотларни қўллаб-қувватлайман»|publisher=Championat.asia|date=16-yanvar 2018-yil}}&lt;/ref&gt;.

2018-yilda „[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]“ safiga oʻtgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://sports.uz/news/view/jalil-kimsanov-neftchida-oynash---har-bir-fargonalik-futbolchining-orzusi09-02-2018|title=Жалил Кимсанов: &quot;Нефтчи&quot;да ўйнаш - ҳар бир фарғоналик футболчининг орзуси|publisher=Sports.uz|date=09.02.2018}}&lt;/ref&gt;. 2019-yil yanvar oyida [[Tojikiston]]ning „[[Istiqlol Dushanbe (futbol klubi)|Istiqlol]]“ klubi bilan shartnoma imzolagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/jalil-kimsanov-tojikiston-klubiga-kochib-otdi|title=Жалил Кимсанов Тожикистон клубига кўчиб ўтди|publisher=Championat.asia|date=30-yanvar 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha mavsumda klub bilan [[Tojikiston Oliy ligasi|Tojikiston chempionati]], [[Tojikiston kubogi]] va Superkubogida gʻolib chiqqan hamda [[OFK Chempionlar Ligasi|OFK Chempionlar ligasi]] saralashi va [[OFK kubogi|OFK Kubogi]] uchrashuvlari qaydnomasidan oʻrin olgan. Yozgi transfer oynasida „[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]“ klubiga qaytgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://uff.uz/uz/article/5724/|title=&quot;Андижон&quot; Ҳасанов ва Кимсанов билан шартнома имзолади|publisher=UFF.uz|date=25.07.19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.sports.ru/football/person/jalil-kimsanov/|title=Жалил Кимсанов Sports.ru saytida|publisher=Sports.ru}}&lt;/ref&gt;.

2020-yilda „[[Regar-TadAZ (Tursunzoda, futbol klubi)|Regar-TadAZ]]“ klubiga oʻtib, faoliyatining soʻnggi mavsumlarini Tojikiston chempionatida oʻtkazgan. 2022-yil boshida professional futbolchilik faoliyatini yakunlagan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Kimsanov, Jalil}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari]]
[[Turkum:Erkak futbol himoyachilari]]
[[Turkum:Guliston klubi futbolchilari]]
[[Turkum:Soʻgʻdiyona Jizzax futbolchilari]]
[[Turkum:Qizilqum klubi futbolchilari]]
[[Turkum:Qoʻqon 1912 klubi futbolchilari]]
[[Turkum:Neftchi (Fargʻona) futbolchilari]]
[[Turkum:Istiqlol Dushanbe klubi futbolchilari]]
[[Turkum:Andijon klubi futbolchilari]]
[[Turkum:Regar-TadAZ klubi futbolchilari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Tojikiston Oliy Ligasi futbolchilari]]</text>
      <sha1>fgb3dp6ud1blygrwjg6zhghteq5ewii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jack (Lundell romani)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1431239</id>
    <revision>
      <id>6272781</id>
      <parentid>6224896</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T22:53:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1267" sha1="lzxvd5cye61impxhaniorct8o00sia7" xml:space="preserve">{{Kitob bilgiqutisi
| nomi                 = Jack
| asl_nomi             =
| tasvir               = 
| izoh                 = 1976-yilgi nashr
| muallif              = Ulf Lundell
| muharrir             =
| tarjimon             =
| bezovchi             =
| muqova_artist        =
| mamlakat             = [[Shvetsiya]]
| til                  = [[Shved tili|shvedcha]]
| seriya               =
| janr                 =
| nashriyot             = [[Wahlström &amp; Widstrand]]
| nashr_etilgan_sana   = 1976-yil 5-aprel
| oʻzbek_nashr_sanasi  =
| betlar               =
| mukofotlar            =
| avvalgisi             =
| keyingisi             =
| isbn                  =
| oclc                  =
| veb-sayt              =
| izohlar              = Voqealar 1970-yillarning boshlarida [[Gotland]] va [[Stokgolm]], Shvetsiyada kechadi.
}}
'''Jack''' — [[shvetsiya]]lik yozuvchi, bastakor va musiqachi [[Ulf Lundell]]ning ilk [[roman]]i. Asar 1976-yilda nashr etilgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bokus.com/bok/9789146157656/jack/|title=Jack av Ulf Lundell (Pocket)|qaralgan sana=2026-08-04|arxivsana=2025-01-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250122015442/https://www.bokus.com/bok/9789146157656/jack/}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{1970s-roman-stub}}</text>
      <sha1>lzxvd5cye61impxhaniorct8o00sia7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Innocence Undone</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1433629</id>
    <revision>
      <id>6272734</id>
      <parentid>6232115</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T16:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2097" sha1="l5kg11lqm85f4zxc8refw4510fm58vc" xml:space="preserve">{{Kitob bilgiqutisi
| nomi                 = Innocence Undone
| asl_nomi             =
| tasvir               = 
| izoh                 =
| muallif              = Kat Martin
| muharrir             =
| tarjimon             =
| bezovchi             =
| muqova_artist        =
| mamlakat             = [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]]
| til                  = [[Ingliz tili|inglizcha]]
| seriya               = [[Kingsland]]
| janr                 = Romantika
| nashriyot             =
| nashr_etilgan_sana   = 1997-yil yanvar&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.katmartin.com/kat-martin-book-list/|title = Kat Martin Book List}}&lt;/ref&gt;
| oʻzbek_nashr_sanasi  =
| betlar               = 384
| mukofotlar            =
| avvalgisi             =
| keyingisi             =
| isbn                  =
| oclc                  =
| veb-sayt              =
| izohlar              =
}}
'''Innocence Undone''' — [[amerika]]lik yozuvchi [[Kat Martin]] tomonidan yozilgan romantik [[roman]]. Asar 1997-yilda St. Martinʼs Press tomonidan nashr etilgan&lt;ref name=&quot;Martin2013&quot;&gt;{{cite book|author=Kat Martin|title=Innocence Undone|url=https://books.google.com/books?id=qMPdxHx6ExQC|date=25 June 2013|publisher=St. Martin's Publishing Group|isbn=978-1-4668-3774-4}}&lt;/ref&gt; va Martinning ''Kingsland'' turkumiga kiradi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://www.katmartin.com/historical-romance/two-book-series-1/innocence-undone/ ''Innocence Undone'' on Kat Martinʼs website]
* ''[https://archive.org/search.php?query=innocence%20undone Innocence Undone]'', scanned and illustrated books at [[Internet Archive]].
* ''[https://fi.librarything.com/work/905821 Innocence Undone]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' at [[LibraryThing]]
* ''[https://www.kobo.com/us/en/ebook/innocence-undone Innocence Undone]'' at [[Kobo Inc.]]
* ''[https://us.macmillan.com/books/9781466837744 Innocence Undone]'' at [[Macmillan Publishers|Macmillan.com]]
* ''[https://www.goodreads.com/book/show/424015.Innocence_Undone Innocence Undone]'' at [[Goodreads]]

{{1990s-roman-stub}}</text>
      <sha1>l5kg11lqm85f4zxc8refw4510fm58vc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Five Nights at Freddy’s 4</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1434104</id>
    <revision>
      <id>6273058</id>
      <parentid>6237693</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axadjon1</username>
        <id>94673</id>
      </contributor>
      <origin>6273058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2750" sha1="qqwjl44l3samygfme8g9lzou5jancsx" xml:space="preserve">'''Five Nights at Freddy’s 4''' — 2015-yilda amerikalik dizayner [[Scott Cawthon]] tomonidan ishlab chiqilgan va nashr etilgan point-and-click hamda survival horror janrlaridagi mustaqil kompyuter oʻyini&lt;ref name=&quot;GenreRef&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.ign.com/articles/2015/07/14/five-nights-at-freddys-4-release-date-pushed-forward |title=Five Nights at Freddy's 4 Release Date Pushed Forward |lang=en |first=Jenna |last=Pitcher |website=[[IGN]] |date=2015-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220085952/https://www.ign.com/articles/2015/07/14/five-nights-at-freddys-4-release-date-pushed-forward |archive-date=2023-02-20 |access-date=2023-12-29 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Bu— „[[Five Nights at Freddy’s]]“ franshizasining toʻrtinchi qismi. Seriyaning avvalgi qismlaridan farqli oʻlaroq, bu oʻyinda oʻyinchi oʻz uyida kezib yurgan halokatli va qoʻrqinchli animatroniklarni fonar yordamida toʻxtatishi kerak boʻlgan ismsiz bolani boshqaradi. Shu sababli, oʻyinchining dushmanlarni kuzatish uchun kamerali planshetdan foydalanish imkoni yoʻq va u eshitish qobiliyatiga tayanishiga toʻgʻri keladi. „Tunlar“ deb nomlanuvchi bosqichlar orasidagi tanaffuslarda Atari 2600 davri videooʻyinlari uslubida yaratilgan mini-oʻyinlar mavjud boʻlib, ular akasi tomonidan xoʻrlangan kichkina bola haqida hikoya qiladi.

Oʻyin 2015-yil aprel oyida rasman eʼlon qilingan va „yakuniy qism“ sifatida taqdim etilgan. Five Nights at Freddy’s 4 dastlab Xellouin bayrami munosabati bilan 31-oktyabrda chiqarilishi rejalashtirilgan boʻlsa-da, 2015-yil 23-iyulda Windows uchun taqdim etildi. 25-iyul va 3-avgust kunlari esa oʻyinning Android va iOS uchun moʻljallangan mobil versiyalari chiqarildi. 2019-yil noyabr oyida Five Nights at Freddy’s 4 PlayStation 4, Xbox One va Nintendo Switch konsollariga port qilindi. Oʻyin tanqidchilar tomonidan turlicha baholandi: u vahimali muhiti uchun maqtovga sazovor boʻldi, biroq qayta ishlangan geympley mexanikasi tanqidga uchradi. 2016-yil oktyabr oyida oʻyinning davomi — Five Nights at Freddy’s: Sister Location taqdim etildi.

== O'yin jarayoni ==
Five Nights at Freddy’s 4 — point-and-click elementlariga ega survival horror janridagi o‘yin. Voqealari «Freddy Fazbear’s Pizza» pitseriyasi va «Fazbear’s Fright: The Horror Attraction» mavzuli xorror-attraksionida bo‘lib o‘tgan Five Nights at Freddy’s seriyasining oldingi o‘yinlaridan farqli o‘laroq, bu o‘yinda o‘yinchi o‘z yotoqxonasidagi bolani boshqaradi. U tungi soat 12 dan ertalabki 6 gacha davom etadigan tundan omon qolishi va &quot;dahshatli&quot; animatroniklar — ayiq Freddi, quyon Bonni, tovuq Chika va tulki Foksini to‘xtatib turishi kerak.

== Manbalar ==
{{manbalar}}</text>
      <sha1>qqwjl44l3samygfme8g9lzou5jancsx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273059</id>
      <parentid>6273058</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axadjon1</username>
        <id>94673</id>
      </contributor>
      <origin>6273059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2752" sha1="fcrrvl8atxtcuxkzft6xl1qse2lzpfd" xml:space="preserve">'''Five Nights at Freddy’s 4''' — 2015-yilda amerikalik dizayner [[Scott Cawthon]] tomonidan ishlab chiqilgan va nashr etilgan point-and-click hamda survival horror janrlaridagi mustaqil kompyuter oʻyini&lt;ref name=&quot;GenreRef&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.ign.com/articles/2015/07/14/five-nights-at-freddys-4-release-date-pushed-forward |title=Five Nights at Freddy's 4 Release Date Pushed Forward |lang=en |first=Jenna |last=Pitcher |website=[[IGN]] |date=2015-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220085952/https://www.ign.com/articles/2015/07/14/five-nights-at-freddys-4-release-date-pushed-forward |archive-date=2023-02-20 |access-date=2023-12-29 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Bu— „[[Five Nights at Freddy’s]]“ franshizasining toʻrtinchi qismi. Seriyaning avvalgi qismlaridan farqli oʻlaroq, bu oʻyinda oʻyinchi oʻz uyida kezib yurgan halokatli va qoʻrqinchli animatroniklarni fonar yordamida toʻxtatishi kerak boʻlgan ismsiz bolani boshqaradi. Shu sababli, oʻyinchining dushmanlarni kuzatish uchun kamerali planshetdan foydalanish imkoni yoʻq va u eshitish qobiliyatiga tayanishiga toʻgʻri keladi. „Tunlar“ deb nomlanuvchi bosqichlar orasidagi tanaffuslarda Atari 2600 davri videooʻyinlari uslubida yaratilgan mini-oʻyinlar mavjud boʻlib, ular akasi tomonidan xoʻrlangan kichkina bola haqida hikoya qiladi.

Oʻyin 2015-yil aprel oyida rasman eʼlon qilingan va „yakuniy qism“ sifatida taqdim etilgan. Five Nights at Freddy’s 4 dastlab Xellouin bayrami munosabati bilan 31-oktyabrda chiqarilishi rejalashtirilgan boʻlsa-da, 2015-yil 23-iyulda Windows uchun taqdim etildi. 25-iyul va 3-avgust kunlari esa oʻyinning Android va iOS uchun moʻljallangan mobil versiyalari chiqarildi. 2019-yil noyabr oyida Five Nights at Freddy’s 4 PlayStation 4, Xbox One va Nintendo Switch konsollariga port qilindi. Oʻyin tanqidchilar tomonidan turlicha baholandi: u vahimali muhiti uchun maqtovga sazovor boʻldi, biroq qayta ishlangan geympley mexanikasi tanqidga uchradi. 2016-yil oktyabr oyida oʻyinning davomi — Five Nights at Freddy’s: Sister Location taqdim etildi.

== Oʻyin jarayoni ==
Five Nights at Freddy’s 4 — point-and-click elementlariga ega survival horror janridagi oʻyin. Voqealari „Freddy Fazbear’s Pizza“ pitseriyasi va „Fazbear’s Fright: The Horror Attraction“ mavzuli xorror-attraksionida boʻlib oʻtgan Five Nights at Freddy’s seriyasining oldingi oʻyinlaridan farqli oʻlaroq, bu oʻyinda oʻyinchi oʻz yotoqxonasidagi bolani boshqaradi. U tungi soat 12 dan ertalabki 6 gacha davom etadigan tundan omon qolishi va „dahshatli“ animatroniklar — ayiq Freddi, quyon Bonni, tovuq Chika va tulki Foksini toʻxtatib turishi kerak.

== Manbalar ==
{{manbalar}}</text>
      <sha1>fcrrvl8atxtcuxkzft6xl1qse2lzpfd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6273060</id>
      <parentid>6273059</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axadjon1</username>
        <id>94673</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oʻyin jarayoni */</comment>
      <origin>6273060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4085" sha1="rsotpd8use57qdq8tshxdbo9fcuvggd" xml:space="preserve">'''Five Nights at Freddy’s 4''' — 2015-yilda amerikalik dizayner [[Scott Cawthon]] tomonidan ishlab chiqilgan va nashr etilgan point-and-click hamda survival horror janrlaridagi mustaqil kompyuter oʻyini&lt;ref name=&quot;GenreRef&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.ign.com/articles/2015/07/14/five-nights-at-freddys-4-release-date-pushed-forward |title=Five Nights at Freddy's 4 Release Date Pushed Forward |lang=en |first=Jenna |last=Pitcher |website=[[IGN]] |date=2015-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220085952/https://www.ign.com/articles/2015/07/14/five-nights-at-freddys-4-release-date-pushed-forward |archive-date=2023-02-20 |access-date=2023-12-29 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Bu— „[[Five Nights at Freddy’s]]“ franshizasining toʻrtinchi qismi. Seriyaning avvalgi qismlaridan farqli oʻlaroq, bu oʻyinda oʻyinchi oʻz uyida kezib yurgan halokatli va qoʻrqinchli animatroniklarni fonar yordamida toʻxtatishi kerak boʻlgan ismsiz bolani boshqaradi. Shu sababli, oʻyinchining dushmanlarni kuzatish uchun kamerali planshetdan foydalanish imkoni yoʻq va u eshitish qobiliyatiga tayanishiga toʻgʻri keladi. „Tunlar“ deb nomlanuvchi bosqichlar orasidagi tanaffuslarda Atari 2600 davri videooʻyinlari uslubida yaratilgan mini-oʻyinlar mavjud boʻlib, ular akasi tomonidan xoʻrlangan kichkina bola haqida hikoya qiladi.

Oʻyin 2015-yil aprel oyida rasman eʼlon qilingan va „yakuniy qism“ sifatida taqdim etilgan. Five Nights at Freddy’s 4 dastlab Xellouin bayrami munosabati bilan 31-oktyabrda chiqarilishi rejalashtirilgan boʻlsa-da, 2015-yil 23-iyulda Windows uchun taqdim etildi. 25-iyul va 3-avgust kunlari esa oʻyinning Android va iOS uchun moʻljallangan mobil versiyalari chiqarildi. 2019-yil noyabr oyida Five Nights at Freddy’s 4 PlayStation 4, Xbox One va Nintendo Switch konsollariga port qilindi. Oʻyin tanqidchilar tomonidan turlicha baholandi: u vahimali muhiti uchun maqtovga sazovor boʻldi, biroq qayta ishlangan geympley mexanikasi tanqidga uchradi. 2016-yil oktyabr oyida oʻyinning davomi — Five Nights at Freddy’s: Sister Location taqdim etildi.

== Oʻyin jarayoni ==
Five Nights at Freddy’s 4 — point-and-click elementlariga ega survival horror janridagi oʻyin&lt;ref name=&quot;GenreRef&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.ign.com/articles/2015/07/14/five-nights-at-freddys-4-release-date-pushed-forward |title=Five Nights at Freddy's 4 Release Date Pushed Forward |lang=en |first=Jenna |last=Pitcher |website=[[IGN]] |date=2015-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220085952/https://www.ign.com/articles/2015/07/14/five-nights-at-freddys-4-release-date-pushed-forward |archive-date=2023-02-20 |access-date=2023-12-29 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Voqealari „Freddy Fazbear’s Pizza“ pitseriyasi va „Fazbear’s Fright: The Horror Attraction“ mavzuli xorror-attraksionida boʻlib oʻtgan Five Nights at Freddy’s seriyasining oldingi oʻyinlaridan farqli oʻlaroq, bu oʻyinda oʻyinchi oʻz yotoqxonasidagi bolani boshqaradi. U tungi soat 12 dan ertalabki 6 gacha davom etadigan tundan omon qolishi va „dahshatli“ animatroniklar — ayiq Freddi, quyon Bonni, tovuq Chika va tulki Foksini toʻxtatib turishi kerak&lt;ref name=&quot;DestructoidReview&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.destructoid.com/reviews/review-five-nights-at-freddys-4/ |title=Review: Five Nights at Freddy's 4 |lang=en |first=Nic |last=Rowen |website=Destructoid |archive-url=https://web.archive.org/web/20210626180707/https://www.destructoid.com/reviews/review-five-nights-at-freddys-4/ |archive-date=2021-06-26 |access-date=2023-12-16 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PCNReview&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pcgamesn.com/five-nights-at-freddys-4/five-nights-at-freddys-4-review |title=Five Nights at Freddy’s 4 review |lang=en |first=Matt |last=Purslow |website=PCGamesN |date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728235223/https://www.pcgamesn.com/five-nights-at-freddys-4/five-nights-at-freddys-4-review |archive-date=2015-07-28 |access-date=2023-12-16 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}</text>
      <sha1>rsotpd8use57qdq8tshxdbo9fcuvggd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Courtenay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1434164</id>
    <revision>
      <id>6272861</id>
      <parentid>6233990</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="609" sha1="9wach32w9ylvcct7my592e0hug5jcba" xml:space="preserve">'''John Courtenay''' (1520/1521-yil — 1560-yil) — [[Angliya parlamenti]] a’zosi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/courtenay-john-152021-60|title=COURTENAY, John (1520/21-60), of London and Tremere in Lanivet, Cornw. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-12|arxivsana=2025-02-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250220191743/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/courtenay-john-152021-60}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1555-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>9wach32w9ylvcct7my592e0hug5jcba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Foster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1434166</id>
    <revision>
      <id>6272875</id>
      <parentid>6233992</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:10:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="885" sha1="6qyg2ns2ytezdb9fl737025takui1j8" xml:space="preserve">'''John Foster''' yoki '''Forster''' (1511-yildan avval — 1558-yil) — [[Hertfordshire]] grafligining Bramfield qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Shaftesbury (saylov okrugi)|Shaftesbury]] saylov okrugidan 1555-yilgi va [[Hertfordshire (saylov okrugi)|Hertfordshire]] saylov okrugidan 1558-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/foster-(forster)-john-iii-1511-58|title=FOSTER (FORSTER), John III (by 1511-58), of Bramfield, Herts. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-12|arxivsana=2025-01-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250122171438/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/foster-(forster)-john-iii-1511-58}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1555-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>6qyg2ns2ytezdb9fl737025takui1j8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Holmes (1529 – 1583)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1434172</id>
    <revision>
      <id>6272894</id>
      <parentid>6233999</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="804" sha1="ap2opd4xkrgskqh4r28u2prkq2vz00b" xml:space="preserve">'''John Holmes''' (1529-yildan avval — 1583-yil 4-iyun) — ingliz siyosatchisi.

[[Boroughbridge (saylov okrugi)|Boroughbridge]] saylov okrugidan 1554-yil noyabrdagi va [[Ripon (saylov okrugi)|Ripon]] saylov okrugidan 1555-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/holmes-john-ii-1529-83|title=HOLMES, John II (by 1529-83), of London; North Mimms, Herts. and Owston and Hampole, Yorks. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-12|arxivsana=2025-05-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250531044630/http://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/holmes-john-ii-1529-83}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1555-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>ap2opd4xkrgskqh4r28u2prkq2vz00b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Hooper</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1434173</id>
    <revision>
      <id>6272897</id>
      <parentid>6234000</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="739" sha1="baopn8wpu9nkyqwns8xe4s2k071p2hw" xml:space="preserve">'''John Hooper''' (taxminan 1532-yil — 1572-yil) — ingliz siyosatchisi.

[[Salisbury (saylov okrugi)|Salisbury]] saylov okrugidan 1553-yil oktabr, 1554-yil noyabr, 1555 va 1558-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/hooper-john-1532-72|title=HOOPER, John (by 1532-72), of Salisbury, Wilts. and Lincoln's Inn, London. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-12|arxivsana=2024-12-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241205103829/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/hooper-john-1532-72}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1555-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>baopn8wpu9nkyqwns8xe4s2k071p2hw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Knight</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1434179</id>
    <revision>
      <id>6272903</id>
      <parentid>6234012</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:18:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="657" sha1="dpvci16zri5w5wujjppzr33d18ulf9e" xml:space="preserve">'''John Knight''' (taxminan 1520-yil — 1566-yil) — [[Kent]] grafligining Hythe shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] a’zosi.

[[Hythe (saylov okrugi)|Hythe]] saylov okrugidan 1553-yil mart, 1555 va 1558-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/knight-john-ii-1520-66 |qaralgan sana=2026-08-12 |arxivsana=2024-11-13 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241113023032/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/knight-john-ii-1520-66 }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1555-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>dpvci16zri5w5wujjppzr33d18ulf9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Bale</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1434263</id>
    <revision>
      <id>6272832</id>
      <parentid>6234226</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="705" sha1="k9uhldgdvl32v2ujfjigjhokpc0g1tx" xml:space="preserve">'''John Bale''' (1531-yildan avval — 1561/1562-yil) — [[Somerset]] grafligining Bath shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Bath (saylov okrugi)|Bath]] saylov okrugidan 1558-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/bale-john-1531-6162|title=BALE, John (by 1531-61/62), of Bath, Som. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-12|arxivsana=2025-01-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250120122429/http://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/bale-john-1531-6162}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1558-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>k9uhldgdvl32v2ujfjigjhokpc0g1tx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Butler (parlament aʼzosi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1434352</id>
    <revision>
      <id>6272852</id>
      <parentid>6234395</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="679" sha1="0md7032rum8bdgks0e5vgvjdx2pa42f" xml:space="preserve">'''John Butler''' (1503/1504-yil? — 1572/1573-yil) — ingliz siyosatchisi.

[[Warwick (saylov okrugi)|Warwick]] saylov okrugidan 1558 va 1563-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/butler-john-i-15034-723|title=BUTLER, John I (?1503/4-72/3), of Warwick. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-12|arxivsana=2025-05-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250528183906/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/butler-john-i-15034-723}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1558-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>0md7032rum8bdgks0e5vgvjdx2pa42f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Gardiner</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1434455</id>
    <revision>
      <id>6272877</id>
      <parentid>6234796</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="750" sha1="d8rnvqgfd2m6x8mg5vouttkyjbl5grl" xml:space="preserve">'''John Gardiner''' (tax. 1525-yil — 1586-yil) — ingliz siyosatchisi.

[[Penryn (saylov okrugi)|Penryn]] saylov okrugidan 1558-yilgi va [[Dorchester (saylov okrugi)|Dorchester]] saylov okrugidan 1563-yilgi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/gardiner-john-1525-86|title=GARDINER, John (c.1525-86), of London and Stoke Newington, Mdx. - History of Parliament Online|website=www.historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-13|arxivsana=2023-06-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230606161006/http://historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/gardiner-john-1525-86}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1558-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>d8rnvqgfd2m6x8mg5vouttkyjbl5grl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Gascoigne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1434456</id>
    <revision>
      <id>6272879</id>
      <parentid>6234797</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:18:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="765" sha1="okb00vhqkztmr9moqg9i5sm6nxv8cxh" xml:space="preserve">'''John Gascoigne''' (1537-yildan avval — 1602-yil) — [[Yorkshire]] grafligining Parlington qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Aldborough (saylov okrugi)|Aldborough]] saylov okrugidan 1558-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/gascoigne-john-ii-1537-1602|title=GASCOIGNE, John II (by 1537-1602), of Parlington, Yorks. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-13|arxivsana=2024-10-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241008205029/https://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/gascoigne-john-ii-1537-1602}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1558-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>okb00vhqkztmr9moqg9i5sm6nxv8cxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Hayward (Dorchester)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1434461</id>
    <revision>
      <id>6272890</id>
      <parentid>6234804</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="673" sha1="0pocrvdihfv5hdyc3riml55u0mp70j0" xml:space="preserve">'''John Hayward''' (1530-yildan avval tug‘ilgan — 1572-yilgacha vafot etgan) — [[Dorset]] grafligining Dorchester shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Dorchester (saylov okrugi)|Dorchester]] saylov okrugidan 1558-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/hayward-john-1530-1572|title=HAYWARD, John (bef.1530-by 1572), of Dorchester, Dorset. - History of Parliament Online|website=www.historyofparliamentonline.org}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1558-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>0pocrvdihfv5hdyc3riml55u0mp70j0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Mill (parlament aʼzosi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1434469</id>
    <revision>
      <id>6272915</id>
      <parentid>6234812</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:44:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="753" sha1="ebickm0qhnld711oigmixhr6oo8t1g6" xml:space="preserve">'''John Mill''' (1533-yildan avval — 1562-yilda yoki undan keyin) — ingliz siyosatchisi.

[[Melcombe Regis (saylov okrugi)|Melcombe Regis]] saylov okrugidan 1558-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/mill-john-ii-1533-62-or-later|title=MILL, John II (by 1533-62 or later), of Melcombe Regis, Dorset and Chard, Som. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-13|arxivsana=2025-05-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250529041916/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/mill-john-ii-1533-62-or-later}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1558-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>ebickm0qhnld711oigmixhr6oo8t1g6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Purvey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1434488</id>
    <revision>
      <id>6272929</id>
      <parentid>6234845</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="890" sha1="eatl0kdpz8g3fusy8ozyefdaqw5oizg" xml:space="preserve">'''John Purvey''' (1525-yildan avval — 1583-yil 21-aprel) — [[Hertfordshire]] grafligining Wormley qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Huntingdon (saylov okrugi)|Huntingdon]] saylov okrugidan 1553-yil oktabrdagi, [[Horsham (saylov okrugi)|Horsham]] saylov okrugidan 1554-yil noyabrdagi, [[Hertfordshire (saylov okrugi)|Hertfordshire]] saylov okrugidan 1558-yilgi hamda [[Higham Ferrers (saylov okrugi)|Higham Ferrers]] saylov okrugidan 1559 va 1563-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/purvey-john-1525-83|title=PURVEY, John (by 1525-83), of Wormley, Herts. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1558-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>eatl0kdpz8g3fusy8ozyefdaqw5oizg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Erneley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1435434</id>
    <revision>
      <id>6272868</id>
      <parentid>6236477</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="756" sha1="glscnsjlc3o7lc9e6nipz989i3wxljo" xml:space="preserve">'''John Erneley''' (1522-yildan avval — 1572-yil) — [[Wiltshire]] grafligining Bishops Cannings qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Wiltshire (saylov okrugi)|Wiltshire]] saylov okrugidan 1559-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/erneley-john-1522-72|title=ERNELEY, John (bef.1522-72), of Bishops Cannings, Wilts. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-14|arxivsana=2023-03-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230307053213/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/erneley-john-1522-72}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1559-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>glscnsjlc3o7lc9e6nipz989i3wxljo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Gayer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1435445</id>
    <revision>
      <id>6272880</id>
      <parentid>6236531</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="969" sha1="h9yf3dlxiyv9ebq7k6l7kjqcu0nbks7" xml:space="preserve">'''John Gayer''' (1532-yildan avval — 1571-yilda yoki undan keyin) — ingliz huquqshunosi va siyosatchisi.

[[Liskeard (saylov okrugi)|Liskeard]] saylov okrugidan 1553-yil martdagi, [[Newport (Cornwall) (saylov okrugi)|Newport]] saylov okrugidan 1553-yil oktabrdagi, [[Penryn (saylov okrugi)|Penryn]] saylov okrugidan 1559-yilgi va [[Helston (saylov okrugi)|Helston]] saylov okrugidan 1571-yilgi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/gayer-john-1532-71-or-later|title=GAYER, John (by 1532-71 or later), of St. Mawes and Trenbrace in St. Keverne, Cornw. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-14|arxivsana=2024-10-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241008055923/https://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/gayer-john-1532-71-or-later}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1559-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>h9yf3dlxiyv9ebq7k6l7kjqcu0nbks7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Hastings</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1435452</id>
    <revision>
      <id>6272889</id>
      <parentid>6236558</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:43:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="916" sha1="ox5j1fvn0p8qtekve4ee2o5922fvn4n" xml:space="preserve">'''John Hastings''' (taxminan 1525-yil — taxminan 1585-yil) — ingliz siyosatchisi.

[[Leicester (saylov okrugi)|Leicester]] saylov okrugidan 1559-yilgi, [[Bridport (saylov okrugi)|Bridport]] saylov okrugidan 1563-yilgi, [[Reading (saylov okrugi)|Reading]] saylov okrugidan 1571-yilgi va [[Poole (saylov okrugi)|Poole]] saylov okrugidan 1572-yilgi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/hastings-john-1525-c85|title=HASTINGS, John (c.1525-c.85), of Kingthorpe, Lincs. afterwards of Christchurch, Hants. - History of Parliament Online|website=Historyofparliamentonline.org|accessdate=5 March 2019|arxivsana=2025-01-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250123060848/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/hastings-john-1525-c85}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1559-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>ox5j1fvn0p8qtekve4ee2o5922fvn4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Brooke alias Cobham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1436203</id>
    <revision>
      <id>6272846</id>
      <parentid>6239531</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="757" sha1="eg6untp8qolz2vbeotpp20i0eer9qld" xml:space="preserve">'''John Brooke alias Cobham''' (1535–1594) — ingliz siyosatchisi.

George Brookening o‘g‘li. [[Queenborough (saylov okrugi)|Queenborough]] saylov okrugidan 1571, 1572, 1584 va 1593-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/brooke-alias-cobham-john-1535-94|title=BROOKE, alias COBHAM, John (1535-94), of Newington, Kent. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-17|arxivsana=2023-06-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230630033820/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/brooke-alias-cobham-john-1535-94}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1571-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>eg6untp8qolz2vbeotpp20i0eer9qld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James Colbrand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1436216</id>
    <revision>
      <id>6272785</id>
      <parentid>6239593</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T00:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="824" sha1="g570gm3x3thy0yjq2a66nd5wewbqvf6" xml:space="preserve">'''James Colbrand''' (1544-yildan avval — 1600-yil) — [[Sussex]] grafligining Chichester shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Ludgershall (saylov okrugi)|Ludgershall]] saylov okrugidan 1571 va 1572-yillardagi, [[Appleby (saylov okrugi)|Appleby]] saylov okrugidan esa 1597-yilgi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/colbrand-james-1544-1600|title=COLBRAND, James (bef.1544-1600), of Chichester, Suss. - History of Parliament Online|website=Historyofparliamentonline.org|accessdate=7 March 2019|arxivsana=2024-07-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240715102310/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/colbrand-james-1544-1600}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1571-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>g570gm3x3thy0yjq2a66nd5wewbqvf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Donning</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1436231</id>
    <revision>
      <id>6272867</id>
      <parentid>6239650</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="747" sha1="6crrc7t843nlz1l65cssjiacfvo76jm" xml:space="preserve">'''John Donning''' (tax. 1530-yil — 1578-yilda yoki undan keyin) — [[Sussex]] grafligining Chichester va Rye shaharlaridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

[[Rye (saylov okrugi)|Rye]] saylov okrugidan 1571-yilgi parlamentda qatnashgan. 1567–1568, 1570–1571, 1571–1572 va 1573–1574-yillarda Rye meri lavozimida xizmat qilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/donning-john-suss |qaralgan sana=2026-08-17 |arxivsana=2025-01-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250126040845/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/donning-john-suss }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1571-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>6crrc7t843nlz1l65cssjiacfvo76jm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Hutton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1436391</id>
    <revision>
      <id>6272900</id>
      <parentid>6240396</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:09:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="654" sha1="dumts89idv0nfuya5ftsf70rx31ambo" xml:space="preserve">'''John Hutton''' (1596-yil 9-noyabrda vafot etgan) — [[Cambridgeshire]] grafligining Dry Drayton qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Cambridgeshire (saylov okrugi)|Cambridgeshire]] saylov okrugidan 1563, 1571 va 1572-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/hutton-john-1596|title=HUTTON, John (d.1596), of Dry Drayton, Cambs. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1571-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>dumts89idv0nfuya5ftsf70rx31ambo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Ratcliffe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1436434</id>
    <revision>
      <id>6272930</id>
      <parentid>6240473</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="743" sha1="4ca4k0ged9zdy4wozz4dbejg1xxcgqh" xml:space="preserve">'''John Ratcliffe''' (taxminan 1536–1590) — ingliz siyosatchisi.

[[Wigan (saylov okrugi)|Wigan]] saylov okrugidan 1563-yilgi va [[Lancashire (saylov okrugi)|Lancashire]] saylov okrugidan 1571 va 1572-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/ratcliffe-john-1536-90|title=RATCLIFFE, John (c.1536-90), of Ordsall, Lancs. - History of Parliament Online|website=Historyofparliamentonline.org|access-date=24 April 2018|arxivsana=2021-10-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211028030943/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/ratcliffe-john-1536-90}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1571-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>4ca4k0ged9zdy4wozz4dbejg1xxcgqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James Godwyn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1437388</id>
    <revision>
      <id>6272787</id>
      <parentid>6242343</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T00:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="704" sha1="g3xasq3eooq4awd7iszce8fx02uv1sn" xml:space="preserve">'''James Godwyn''' (taxminan 1557–1616) — [[Somerset]] grafligining Wells shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Wells (saylov okrugi)|Wells]] saylov okrugidan 1593-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/godwyn-james-1557-1616|title=GODWYN, James (c.1557-1616), of Wells, Som. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-19|arxivsana=2025-01-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250120051803/http://historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/godwyn-james-1557-1616}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1593-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>g3xasq3eooq4awd7iszce8fx02uv1sn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Parker (Angliya parlamenti aʼzosi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1437595</id>
    <revision>
      <id>6272921</id>
      <parentid>6243098</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="589" sha1="4gkcz5obve7dpo2h4xf0a0z0uqu6ptl" xml:space="preserve">'''Sir John Parker''' (taxminan 1548-yil — 1617-yil 15-oktabr) — askar va siyosatchi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/parker-john-ii-1548-1617|title=PARKER, John II (1548-1617), of Willingdon, Suss. And Charing Cross, London. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-08-20|arxivsana=2023-01-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230116023959/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/parker-john-ii-1548-1617}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1593-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>4gkcz5obve7dpo2h4xf0a0z0uqu6ptl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Snow (siyosatchi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1437612</id>
    <revision>
      <id>6272949</id>
      <parentid>6243123</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="675" sha1="5gylyz6m62m15orhsvrt0krpwjd3zfu" xml:space="preserve">'''John Snow''' (1607/8-yilda vafot etgan) — ingliz siyosatchisi. [[Tregony (saylov okrugi)|Tregony]] saylov okrugidan 1593–1597-yillarda, so‘ng [[Yarmouth (saylov okrugi)|Yarmouth]] saylov okrugidan 1597–1601-yillarda parlamentda qatnashgan.

1607 yoki 1608-yilda vafot etgan&lt;ref name=&quot;histparl&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/snow-john|title=SNOW, John.|accessdate=25 September 2025|arxivsana=2024-12-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241216222411/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/snow-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1593-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>5gylyz6m62m15orhsvrt0krpwjd3zfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Beckingham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1437729</id>
    <revision>
      <id>6272834</id>
      <parentid>6243349</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="697" sha1="5ixnyxn9m206783lzhae6wp1lu7hn7y" xml:space="preserve">'''John Beckingham''' (1510-yildan avval — 1566) — ingliz siyosatchisi.

[[Salisbury (saylov okrugi)|Salisbury]] saylov okrugidan 1553-yil martdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/beckingham-john-1510-66|title=BECKINGHAM, John (by 1510-66), of Salisbury, Wilts. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-20|arxivsana=2024-10-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241015225300/https://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/beckingham-john-1510-66}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1553Edward-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>5ixnyxn9m206783lzhae6wp1lu7hn7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Irkutsk xalqaro aeroporti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1438163</id>
    <revision>
      <id>6272759</id>
      <parentid>6254744</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T18:34:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65585" sha1="m7haso2atrjqc43t76l7ls69sfjl6ji" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| name             = Irkutsk xalqaro aeroporti
| native_name      = {{lang-ru|Международный аэропорт Иркутск}}
| image            =
| image_size       = 250
| image2           = Irkutsk (IKT - UIII) AN2335801.jpg
| image2_size      = 250
| IATA             = IKT
| ICAO             = UIII
| type             = Harbiy / fuqarolik
| owner            = [[Irkutsk viloyati]]
| operator         = „Irkutsk xalqaro aeroporti“ AJ
| area served      = [[Irkutsk]]
| location         = [[Irkutsk]], [[Rossiya]]
| opened           =
| hub              = &lt;div&gt;
* Angara Airlines
* [[IrAero]]&lt;/div&gt;
| focus_city       = &lt;div&gt;
* [[Nordwind Airlines]]
* [[S7 aviakompaniyasi]]
* [[Ural Airlines]]
* [[Yakutia Airlines]]&lt;/div&gt;
| pushpin_map      = Rossiya Irkutsk viloyati#Rossiya
| pushpin_map_size = 160
| pushpin_mark     = Airplane_silhouette.svg
| pushpin_label    = IKT
| pushpin_caption  = Aeroportning Irkutsk viloyati xaritasidagi joylashuvi
| elevation_f      = 1675
| elevation_m      = 511
| coordinates      = {{coord|52|16|05|N|104|23|20|E|display=inline,title}}
|latd=52|latm=16|lats=05|latNS=N|longd=104|longm=23|longs=20|longEW=E
| website          = {{URL|https://iktport.ru/en/}}
| metric_elev      =
| metric_rwy       =
| r1-number        = 12/30
| r1-length-f      = 11,702
| r1-length-m      = 3,564
| r1-surface       = [[Polimerlar|polimer]] [[asfalt-beton]]
| stat-year        = 2025
| stat1-header     = Yoʻlovchilar soni
| stat1-data       = {{increase}} 4 048 738
| stat2-header     = Parvozlar soni
| stat2-data       = {{increase}} 40 000
| stat3-header     = Yuk (tonna)
| stat3-data       = {{increase}} 31,933
| footnotes        = Manba:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.baikal-daily.ru/news/16/514289/|title=В аэропорту Иркутска в 2025 году увеличился пассажиропоток|website=baikal-daily.ru|date=2026-01-24|lang=ru|access-date=2026-05-04}}&lt;/ref&gt;
| LID              = IKT
| utc              = [[UTC+08:00]]
| timezone         = +8
}}
'''Irkutsk xalqaro aeroporti''' ({{lang-ru|Международный аэропорт Иркутск}}) {{Airport codes|IKT|UIII}} — [[Rossiya]]ning [[Irkutsk viloyati]] [[Irkutsk]] chekkasida, shahar markazidan besh yarim kilometr uzoqlikda joylashgan B toifali aerodromga ega&lt;ref&gt;*{{Cite web|url=http://www.favt.ru/dejatelnost-ajeroporty-i-ajerodromy-reestr-grajdanskih-ajerodromov-rf/|title=Государственный реестр аэродромов и вертодромов гражданской авиации Российской Федерации|website=Росавиация|date=2017-11-17|access-date=2018-07-06|archive-date=2019-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603193419/https://www.favt.ru/dejatelnost-ajeroporty-i-ajerodromy-reestr-grajdanskih-ajerodromov-rf|url-status=live}}
* {{Cite web|url=http://government.ru/media/files/JyaQTrjjRSjKV0KgMA5zPM5W6j3Iznmf.pdf|title=Распоряжение Правительства Российской Федерации от 20 апреля 2016 года № 726-р «Об утверждении перечня аэропортов федерального значения»|website=Правительство Российской Федерации|date=2016-04-20|access-date=2016-04-23|archive-date=2016-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160508085213/http://government.ru/media/files/JyaQTrjjRSjKV0KgMA5zPM5W6j3Iznmf.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; federal ahamiyatga ega aeroport.

Aeroportda mahalliy Angara&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://angara.aero/company/|title=О компании|publisher=angara.aero|access-date=2020-02-09|archive-date=2020-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511165929/https://angara.aero/company/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; va [[IrAero]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iraero.ru/about/company/|title=О компании|publisher=iraero.ru|access-date=2020-02-09|archive-date=2020-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512083021/https://iraero.ru/about/company/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; aviakompaniyalari joylashgan boʻlib, [[S7 aviakompaniyasi]]&lt;ref&gt;*{{Cite web|url=http://www.ato.ru/content/s7-technics-pomozhet-razvitiyu-aviakompanii-sibir-v-irkutske|title=S7 Technics поможет развитию авиакомпании &quot;Сибирь&quot; в Иркутске|date=2019-08-31|publisher=Авиатранспортное обозрение|lang=ru|access-date=2020-02-09|archive-date=2020-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411020153/http://www.ato.ru/content/s7-technics-pomozhet-razvitiyu-aviakompanii-sibir-v-irkutske|url-status=live}}
* {{Cite web|url=http://www.ato.ru/content/aviakompaniya-s7-airlines-otkryvaet-dopolnitelnyy-reys-novosibirsk-irkutsk|title=Авиакомпания S7 Airlines открывает дополнительный рейс Новосибирск—Иркутск|date=2013-09-19|publisher=Авиатранспортное обозрение|lang=ru|access-date=2020-02-09|archive-date=2020-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411021728/http://www.ato.ru/content/aviakompaniya-s7-airlines-otkryvaet-dopolnitelnyy-reys-novosibirsk-irkutsk|url-status=live}}&lt;/ref&gt; uchun mintaqaviy markaz boʻlib xizmat qiladi.

== Tarixi ==
=== Bokovo qishlogʻi yaqinidagi aeroport ===
1925-yil 24-iyunda [[Moskva]] — [[Ulan-Bator]] — [[Pekin]] — [[Tokio]] yoʻnalishida Irkutskka oltita samolyot qoʻndi. Parvoz toʻrtta mahalliy va ikkita xorijiy samolyotdan iborat boʻlgan. Parvozga Isay Pavlovich Shmidt rahbarlik qilgan va ekspeditsiya tarkibida Mixail Gromov boʻlgan. Aerodrom Bokovo qishlogʻi yaqinida joylashgan boʻlib, dastlab 500x600 qadam oʻlchamida boʻlgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

1932-yil avgust oyida dunyodagi eng katta aviayoʻnalishi — Moskva — [[Vladivostok]] ochildi. Irkutsk aviatorlari Irkutsk-Mogocha yoʻnalishi boʻyicha parvozlarni amalga oshirgan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Angaradagi gidroaeroport ===
[[Fayl:Irkutsk hydroport.jpg|left|thumb|Irkutsk gidroaeroporti]]

1928-yil iyun oyida zamonaviy Irkutsk markazidagi [[Angara]] daryosida, hozirgi Frank-Kamenetskiy koʻchasi yaqinida gidroaeroport ochildi. Gidrosamolyotlar Irkutsk viloyati shimoli va [Saxa|Yoqutistonga]] muntazam reyslarni amalga oshirdi. Samolyotlar yozda suzuvchi linzalar, qishda esa changʻilar bilan jihozlangan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Irkutsk aeroporti ===
1933-yil iyul oyiga kelib, botqoqlik hududida joylashgan Bokovo qishlogʻidagi aerodrom bilan transport aloqalarining noqulayligi sababli, asosiy havo qatnovi Qizil kazarma yaqinidagi joyga (zamonaviy aeroport joylashgan joyga) koʻchirildi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

1948-yil yanvar oyidan boshlab Irkutsk — [[Moskva]], Irkutsk — Bodaybo — [[Yakutsk]] oʻrtasida muntazam 24 soatlik ichki reyslar amalga oshirila boshlandi. Aeroportga 1954-yil 30-dekabrda SSSR Vazirlar Kengashining qarori bilan xalqaro maqom berildi&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

1956-yil 15-sentyabrda Tu-104 reaktiv samolyoti birinchi marta Irkutsk aerodromiga qoʻndi — shu kuni SSSRdagi birinchi yoʻlovchi reaktiv aviaqatnovi ochildi: [[Vnukovo xalqaro aeroporti|Moskva (Vnukovo)]] — [[Omsk markaziy aeroporti|Omsk]] — Irkutsk&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aex.ru/docs/4/2016/9/14/2497|title=К 60-летию первого регулярного пассажирского рейса на самолете Ту-104|publisher=www.aex.ru|access-date=2020-02-22|archive-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222034115/https://www.aex.ru/docs/4/2016/9/14/2497|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

1975-yil 4-aprelda ikkinchi avlod Tu-154 reaktiv samolyotida Moskvaga parvozlar boshlandi.

1988—1989-yillar oraligʻida aeroportning asosiy uchish-qoʻnish yoʻlagi rekonstruksiya qilinayotgan edi va Tu-154 samolyotlarida yoʻlovchi reyslari Belaya harbiy aerodromidan — Irkutsk (B) reyslari rejalashtirilgan edi. Yoʻlovchilar va yuklarni roʻyxatdan oʻtkazish Irkutskdagi aeroport terminallarida amalga oshirildi va keyin yoʻlovchilar avtobusda aviabazaga toʻgʻridan-toʻgʻri oʻz samolyotlariga olib ketildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://realty.interfax.ru/ru/news/articles/27335/|title=Реконструкция ВПП иркутского аэропорта оценивается в 1,7 млрд рублей|publisher=realty.interfax.ru|access-date=2020-02-16|archive-date=2020-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216103441/https://realty.interfax.ru/ru/news/articles/27335/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://irkipedia.ru/content/aviabaza_belaya|title=Авиабаза Белая|publisher=ИРКИПЕДИЯ - портал Иркутской области: знания и новости|lang=ru|access-date=2020-02-16|archive-date=2020-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216091939/http://irkipedia.ru/content/aviabaza_belaya|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

1992-yil 1-aprelda Irkutsk birlashgan aviaotryadi qayta tashkil etilishi natijasida „Irkutsk aeroporti“ DUK va „Baykal“ aviakompaniyasi&quot; OAJ kompaniyalari tashkil etildi&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

[[Fayl:Spotting in IKT 01.jpg|thumb|Samolyotni kutayotgan [[Aerofotosuratga olish|spotterlar]]]]

1994-yil 28-oktyabrda Irkutsk aeroporti [[Davlatlararo aviatsiya qoʻmitasi]]dan sertifikat oldi va xalqaro reyslarni amalga oshirish uchun yaroqli deb topildi.

2004-yil 14-iyulda aerodrom ICAO I toifali minimal talablarga ega xalqaro reyslar va qoʻnishlar uchun sertifikat oldi.

2009-yil 13-noyabrda Irkutsk aeroporti oʻzining birinchi [[Aerofotosuratga olish|spotting]] sessiyasini oʻtkazdi&lt;ref&gt;[http://iktport.ru/20091113413/novosti/spotting-sessiya.html 13 noyabrya v aeroportu Irkutska vpervie proshla spotting-sessiya] {{Wayback|url=http://iktport.ru/20091113413/novosti/spotting-sessiya.html |date=20101123161352 }} // ''Ofitsialniy sayt OAO &quot;Mejdunarodniy aeroport „Irkutsk“&quot;''&lt;/ref&gt; va Rossiyada ([[Moskva]] va [[Novosibirsk]]dan keyin) buni amalga oshirgan uchinchi shahar boʻldi&lt;ref&gt;[http://as.baikal.tv/news/new.html?newsid=2010071315 V aeroportu Irkutska segodnya sostoyalas letnyaya spotting-sessiya]{{Oʻlikhavola|date=avgust 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=2018-06|bot=InternetArchiveBot }} //''Novosti „AS Baykal TV“''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.tolmachevo.ru/news.php?news_id=669 14 avgusta 2009 goda v aeroportu Novosibirsk (Tolmachyovo) proshel slyot lyubiteley aviatsionnoy fotografii (spotting), kotoriy organizoval fotosʼyomku dlya lyubiteley aviatsii]{{Недоступная ссылка|date=2018-09|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. Ushbu tadbir anʼanaga aylandi&lt;ref&gt;[http://iktport.ru/20100713483/novosti/letnyaya-spotting-sessia.html V aeroportu Irkutska sostoyalas letnyaya spotting-sessiya] {{Wayback|url=http://iktport.ru/20100713483/novosti/letnyaya-spotting-sessia.html |date=20100826041107 }} // ''Ofitsialniy sayt OAO &quot;Mejdunarodniy aeroport „Irkutsk“&quot;''&lt;/ref&gt;.

== Terminallari ==

=== Yoʻlovchi terminallari ===
Birinchi aeroport terminali 1938-yil noyabr oyida qurilgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Aviaqatnovning rivojlanishi, ikkinchi avlod reaktiv samolyotlarining (Tu-154) joriy etilishi va shunga mos ravishda yoʻlovchilar oqimining koʻpayishi tufayli, standart loyiha boʻyicha qurilgan ikkinchi [[aerovokzal]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://iktport.ru/ru/about/history.html|title=История|publisher=iktport.ru|access-date=2019-12-27|archive-date=2019-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107064609/https://iktport.ru/ru/about/history.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://baik-info.ru/kopeika/2005/34/007001.html|title=Аэропорт Иркутск|publisher=Байкал Инфо|lang=ru|access-date=2019-12-27|archive-date=2019-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227145204/http://baik-info.ru/kopeika/2005/34/007001.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1976-yil fevral oyida foydalanishga topshirildi.

1994-yilda, aeroport [[Davlatlararo aviatsiya qoʻmitasi]]dan sertifikat olganidan va xalqaro aeroport sifatida ochilganidan soʻng, 1956—1957-yillarda qurilgan terminal binosi xalqaro reyslarni qabul qilish uchun rekonstruksiyadan soʻng qayta ochildi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ichki reyslarga xizmat koʻrsatadigan ikkinchi terminal 2005-yilgacha oʻzgarishsiz qoldi. Bu vaqtga kelib, terminal yoʻlovchilar oqimining koʻpayishiga dosh berishga qiynalayotgan edi. Yangi transport xavfsizligi, avtomatlashtirish va texnik xizmat koʻrsatish talablariga javob beradigan texnologik uskunalarni joylashtirish uchun qoʻshimcha joy ham talab qilindi. Irkutskpromstroyproyekt mutaxassislari tomonidan maxsus loyiha boʻyicha amalga oshirilgan rekonstruksiya bino maydonini deyarli ikki baravarga, yaʼni 13 000 kvadrat metrga oshirishga yordam berdi. Terminal 2009-yilda qayta ochildi va „Kristal darvoza“ deb nomlandi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aviaport.ru/digest/2009/04/03/170170.html|title=10 апреля 2009 года в Иркутском аэропорту состоится открытие аэровокзала внутренних авиалиний после реконструкции (АвиаПорт)|publisher=АвиаПорт.Ru|lang=ru|access-date=2019-12-27|archive-date=2019-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227145158/https://www.aviaport.ru/digest/2009/04/03/170170.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery mode=&quot;packed-overlay&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Fayl:Airport, Terminal JP6727375.jpg|Xalqaro terminal
Fayl:Irkutsk (IKT - UIII) AN1182500.jpg|Rekonstruksiyagacha boʻlgan 2-terminal
Fayl:Irkutsk (IKT - UIII) AN2335801.jpg|„Kristal darvoza“ terminali
&lt;/gallery&gt;

=== 3-terminal ===
[[File:Irkutsk airport terminal and apron.jpg|thumb|250x250px|Mahalliy terminal va apron]]
[[File:Gate International Airport Irkutsk.jpg|thumb|250px|Mahalliy terminaldan uchib ketish zali]]
[[File:Flughaveno Irkutsko.jpg|thumb|250x250px|Ichki roʻyxatdan oʻtish peshtaxtalari]]
[[File:Passport control irkutsk airport 2014.jpg|thumb|250px|Rossiya Federatsiyasi chegara nazorat punktida pasport nazorati]]

[[COVID-19 pandemiyasi]]dan soʻng, ichki terminalda yuklarni qabul qilish, xavfsizlik tekshiruvi va bortga chiqish eshiklari uchun joy yetishmasligi boshlandi. Yoʻlovchilar tashqarida va roʻyxatdan oʻtish peshtaxtasida navbatlar paydo boʻlganini xabar qildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ircity.ru/text/economics/2022/06/27/71429441/|title=Иркутский аэропорт рассказал о расширении терминала внутренних воздушных линий|date=2022-06-27|publisher=ircity.ru|access-date=2026-01-07|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013154656/https://ircity.ru/text/economics/2022/06/27/71429441/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2022-yilda yangi vaqtinchalik kelish binosini qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi; pudratchi sifatida BaykalStroyKompleks tanlandi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ircity.ru/text/economics/2024/11/17/74344649/|title=Новый терминал иркутского аэропорта|date=2024-11-17|publisher=ircity.ru|access-date=2026-01-07|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122152452/https://ircity.ru/text/economics/2024/11/17/74344649/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Yangi terminal 2024-yil oxirida qurib bitkazildi. Vaqtinchalik bino ([[Irkutsk yangi aeroporti|yangi aeroport]] qurilgunga qadar) [[Modulli bino|modulli]] boʻlib, uni demontaj qilish mumkin. Bu 2600 kvadrat metr maydonga ega bir qavatli inshoot. Unda kelish maydoni, yuklarni qabul qilish karuseli, yoʻlovchilarni kutib olish uchun qoʻnish maydoni va transfer yoʻlovchilari uchun kutish xonasi joylashgan&lt;ref name=&quot;3term&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.aviaport.ru/news/aeroport-irkutska-otreagiroval-na-reshenie-verkhovnogo-suda-o-novom-terminale/|title=Новый терминал иркутского аэропорта|date=2025-11-06|publisher=aviaport.ru|access-date=2026-01-07|archive-date=2025-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20251217050658/https://www.aviaport.ru/news/aeroport-irkutska-otreagiroval-na-reshenie-verkhovnogo-suda-o-novom-terminale/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Yangi terminalning ochilishi sud jarayonlari tufayli kechiktirildi. 2024-yil noyabr oyida qurilish tugagandan soʻng, Baykal-Angara transport prokuraturasi qurilish paytida qoidabuzarliklar boʻyicha ikkita daʼvo qoʻzgʻatdi va yangi terminal binosi vaqtinchalik emasligi va hujjatlarga mos kelmasligini daʼvo qildi. Tergov va mustaqil ekspert tekshiruvidan soʻng, sud Baykal-Angara transport prokuraturasining 2024-yil 26-iyuldagi federal qonun buzilishini bartaraf etish toʻgʻrisidagi iltimosini bekor qildi va yangi terminal binosini doimiy boʻlmagan inshoot deb eʼlon qildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://1baikal.ru/novosti/sud-razreshil-zapusk-novogo-terminala-aeroporta-v-irkutske|title=Суд разрешил запуск нового терминала аэропорта в Иркутске|website=1baikal.ru|date=2025-05-29|access-date=2026-01-07}}&lt;/ref&gt;.

Yoʻlovchi terminali 2025-yil iyun oyida ochilgan&lt;ref name=&quot;3term&quot; /&gt;.

Biroq, 2025-yil 5-noyabrda Rossiya Federatsiyasi Oliy sudi apellyatsiya qarorini oʻz kuchida qoldirdi, bu qaror aeroportning qurilishini vaqtinchalik inshoot sifatida noqonuniy deb topdi. Aeroport vaqtinchalik terminalni ruxsatsiz inshoot sifatida qonuniylashtirishi va barcha zarur baholashlardan oʻtishi kerak boʻladi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://1baikal.ru/novosti/novyy-terminal-irkutskogo-aeroporta-mogut-zakryt-verkhovnyy-sud-priznal-ego-nezakonnoy-postroykoy#:~:text=%D0%9C%D0%BE%D0%B4%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%20%D0%BF%D0|title=Новый терминал иркутского аэропорта могут закрыть: Верховный суд признал его незаконным|website=1baikal.ru|date=2025-11-06|access-date=2026-01-07}}&lt;/ref&gt;.

Terminallarning hech biri teletraplar bilan jihozlanmagan, yoʻlovchilar samolyotga apron avtobuslari orqali tashiladi.

=== Yuk terminali ===
Yuk terminali dizel yuklagichlar, koʻtarish mexanizmlari, konteyner platformasi va elektron va mexanik [[tarozi]]lar (30 tonnagacha ogʻirlikdagi yuklar uchun) bilan jihozlangan.

=== Sigʻimi ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;display:inline-table;&quot;
|-
!scope=&quot;row&quot;|Mahalliy terminal
|800 yoʻlovchi/soat
|-
!scope=&quot;row&quot;|Xalqaro terminal
|240 yoʻlovchi/soat
|-
!scope=&quot;row&quot;|Yuk komleksi 2,2 ga
|150 tonna/sutka
|-
!scope=&quot;row&quot;|Chegara va bojxona nazorati sigʻimi
|Soatiga 1 ta samolyot
|-
!scope=&quot;row&quot;|Aerodromning sigʻimi
|soatiga 12 ta uchish/qoʻnish
|}
&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://iktport.ru/ru/about/airport.html|title=Международный аэропорт Иркутск. Основные данные|access-date=2016-01-07|archive-date=2019-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107064544/https://iktport.ru/ru/about/airport.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Texnik xususiyatlari ==
=== Uchish maydoni ===
[[Fayl:Ground movement and aircraft parking chart of Irkutsk aerodrome.jpg|thumb|338x338px|Aerodrom diagrammasi]]
[[Fayl:Airport, Airport Overview JP6727380.jpg|thumb|240px|Aeroportning yuqoridan koʻrinishi]]
Aeroportda [[Apron (aviatsiya)|apronlardan]] uzoqda joylashgan bitta sunʼiy uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud boʻlib, u samolyotlarga 5 km masofada taksida yurish imkonini beradi.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;display:inline-table;&quot;
|+Aeroportning umumiy xususiyatlari
|-
!scope=&quot;row&quot;|Aeroport toifasi
|III
|-
!scope=&quot;row&quot;|Aerodrom toifasi (Rossiya)
|&lt;nowiki&gt;Б&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;https://www.favt.ru/dejatelnost-ajeroporty-i-ajerodromy-reestr-grajdanskih-ajerodromov-rf/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190331085526/https://www.favt.ru/dejatelnost-ajeroporty-i-ajerodromy-reestr-grajdanskih-ajerodromov-rf/ |date=2019-03-31 }} {{Wayback|url=https://www.favt.ru/dejatelnost-ajeroporty-i-ajerodromy-reestr-grajdanskih-ajerodromov-rf/ |date=20190331085526 }}
{{статья|ссылка=http://www.aviaport.ru/directory/airports/68/|заглавие=Аэропорт Иркутск|издание=Авиапорт.Справочник|archive-date=2011-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929014126/http://www.aviaport.ru/directory/airports/68/}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|Aerodrom toifasi (ICAO)
|4E
|-
!scope=&quot;row&quot;|Aerodromning uchish ogʻirligi boʻyicha toifasi
|1
|-
!scope=&quot;row&quot;|ICAO toifasi (yaqinlashish)
|I
|-
!scope=&quot;row&quot;|Yongʻin uskunalari toifasi
|VIII
|}

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Uchish-qoʻnish yoʻlagi xususiyatlari
|-
!scope=&quot;row&quot;|Oʻlchamlari
|3565×45 m
|-
!scope=&quot;row&quot;|Qoplamasi
|sement-beton — 40 sm, armatura-beton — 29 sm
|-
!scope=&quot;row&quot;|PCN
|45/R/A/W/T
|-
!scope=&quot;row&quot;|Qoʻnish burchagi
|118° (shahar tomondan)&lt;br /&gt;298° (Baykal tomondan)
|-
!scope=&quot;row&quot;|Maksimal uchish ogʻirligi
|360 tonna
|-
!scope=&quot;row&quot;|Aeronavigatsiya uskunalari
|ILS, VOR/DME, &lt;nowiki&gt;ОСП&lt;/nowiki&gt;, GBAS, GLS
|-
!scope=&quot;row&quot;|Yoritish uskunalari
| RWY-12: OVI, RWY-30: OVI-1R
|}

Aerodrom 14 ta taksi yoʻlagi, ikkita apron va turli xil samolyotlar uchun 70 ta toʻxtash joyidan iborat. [[Asfalt-beton]] qoplamali (ogʻirligi 20 tonnadan oshmaydigan [[vertolyot]]lar uchun) 190 x 30 metr oʻlchamdagi alohida vertodrom mavjud&lt;ref&gt;{{статья |заглавие = Полный набор схем UIII в формате PDF |ссылка     = http://uiii.babichev.info/files/uiii.pdf |издание   = Virtual Irkutsk CTA |год           = 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Hozirda faqat bitta taksi yoʻlagi zamonaviy talablarga javob beradi va yirik xalqaro avialaynerlarni qabul qila oladi. 75 ta toʻxtash joyidan faqat beshtasi ayni talablarga javob beradi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.vsp.ru/economic/2015/01/20/550640 |title=Иркутский аэропорт: перезагрузка {{!}} VSP.RU&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2016-08-16 |archive-date=2016-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826162316/http://www.vsp.ru/economic/2015/01/20/550640 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;display:inline-table;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |Toʻxtash joyi va [[Apron (aviatsiya)|apron]] xususiyatlari
! colspan=&quot;3&quot; |Taksi yoʻlagi xususiyatlari
|-
!Toʻxtash joyi raqami||Qoplamasining mustahkamligi va turi||Izoh
!Yoʻlak raqami
!Qoplamasining mustahkamligi va turi
!Kengligi
|-
|1 — 4||PCN 20/R/C/X/T asfalt||Mahalliy terminaldagi apron
|2
|PCN 31/R/C/X/T beton
|21 m
|-
|5 — 8||PCN 28/R/C/X/T asfalt||Xalqaro terminaldagi apron
|4
|PCN 24/F/D/X/T beton
|18 m
|-
|9 — 15||PCN 13/R/C/X/T asfalt||qisqa
|5
|PCN 44/F/D/X/T beton
|21 m
|-
|16 — 24||PCN 24/R/C/X/T asfalt||oʻrta
|6
|PCN 45/R/C/X/T beton
|21 m
|-
|26 — 51||PCN 24 R/B/X/T asfalt||proshenli dvigatelli samolyotlar uchun
|7
|PCN 34/R/C/X/T beton&lt;br /&gt;PCN 56/R/C/X/T (65-69 toʻxtash joylari yaqinida)
|21 m
|-
|56 — 64||PCN 41 R/B/X/T asfalt||yuk samolyotlari uchun
|7A
|PCN 47/R/B/X/T beton
|34 m
|-
|65 — 69||PCN 64 R/C/X/T asfalt||oʻrta
|8, 11
|PCN 34/R/C/X/T beton
|21 m
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |70|| rowspan=&quot;3&quot; |PCN 44 F/D/X/T asfalt|| rowspan=&quot;3&quot; |yuk samolyotlari uchun
|9
|PCN 14/R/C/X/T beton
|14 m
|-
|10, 10A
|PCN 35/R/B/X/T beton
|16 m
|-
|12, 14
|PCN 18/R/B/X/T beton
|12 m
|}

=== Qabul qila oladigan havo kemalari ===
Aeroport quyidagi samolyot turlarini qabul qila oladi&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;:

* [[An-12]], An-24, [[An-26]], [[An-28]], An-140, An-148, [[An-124|An-124-100 Ruslan]],
* Tu-134, Tu-154, [[Tupolev Tu-204|Tu-204]], [[Tupolev Tu-204|Tu-214]],
* Il-62, [[Il-76]], Il-96-300, Il-96-400 (cheklovlar bilan), [[Ilyushin Il-114|Il-114]],
* Airbus A310, [[Airbus A320|Airbus A319, Airbus A320, Airbus A321]] (cheklovlar bilan), Airbus A330 (haftada ikki martadan koʻp boʻlmagan, vazn chegarasi bilan)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ato.ru/content/aeroportu-irkutska-razreshili-prinimat-a330 |title=Аэропорту Иркутска разрешили принимать A330 {{!}} Aviatransportnoe obozrenie&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2014-09-28 |archive-date=2014-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101211347/http://www.ato.ru/content/aeroportu-irkutska-razreshili-prinimat-a330 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Boeing 737]] (cheklovlar bilan), [[Boeing 747]] (cheklovlar bilan), Boeing 757, Boeing 767, [[Boeing 777]] (cheklovlar bilan),
* [[Sukhoi Superjet 100]], ATR-42, [[ATR-72]], Bombardier Q Series, Fokker-50, [[Fokker 100 samolyoti|Fokker-100]],
* III, IV toifali havo kemalari cheklovlarsiz.

2015-yil aeroportga [[Boeing 787 Dreamliner]] samolyoti qoʻndi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://baikal.mk.ru/articles/2015/08/21/v-aeroportu-irkutska-sovershil-vynuzhdennuyu-posadku-sledovavshiy-iz-seula-v-london-boing.html |title=В аэропорту Иркутска совершил вынужденную посадку следовавший из Сеула в Лондон «Боинг» - МК Иркутск&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2020-03-13 |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928032751/https://baikal.mk.ru/articles/2015/08/21/v-aeroportu-irkutska-sovershil-vynuzhdennuyu-posadku-sledovavshiy-iz-seula-v-london-boing.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ntv.ru/novosti/1475996/ |title=В Иркутске экстренно сел дымящийся Dreamliner с сотнями пассажиров // НТВ.Ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2020-03-13 |archive-date=2020-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923153537/https://www.ntv.ru/novosti/1475996/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
File:Antonov An-12BP, Russia - Air Force AN0966286.jpg |RF HHK [[An-12|An-12BP]]
File:RA-85797 Tupolev Tu.154M Dalavia in basic Aviaenegro C-s (7415446450).jpg | Tu-154, Dalavia
File:Boeing 767-300ER S7 Airlines in IKT 01.jpg | Boeing 767-300ER, S7
File:Angara Airlines Antonov An-148-100E on finals at Irkutsk Airport.jpg | An-148-100Ye]], Angara
&lt;/gallery&gt;

=== Yoqilgʻi ===
Aeroportga [[Aviakerosin|TS-1]] aviakerosini Angarsk neft-kimyo kompaniyasidan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://admirk.ru/DocLib30/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%82%D1%81%D0%BA_%D0%9A%D0%9D%D0%98%D0%93%D0%90_2_%D0%9E%D0%9C_%D0%92%D0%98%D0%B2%D0%93%D0%9F.pdf|title=Генплан Иркутска|author=Администрация Иркутска|website=|date=|publisher=|access-date=2020-01-06|archive-date=2021-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519024028/https://admirk.ru/DocLib30/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%82%D1%81%D0%BA_%D0%9A%D0%9D%D0%98%D0%93%D0%90_2_%D0%9E%D0%9C_%D0%92%D0%98%D0%B2%D0%93%D0%9F.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.alppp.ru/court/fas-vostochno-sibirskogo-okruga/11-2006/postanovlenie-fas-vostochno-sibirskogo-okruga-ot-07-11-2006--a19-3251004-30-f02-565706-s.pdf|title=Постановление кассационной инстанции|author=Федеральный арбитражный суд Восточно-Сибирского округа|website=|date=|publisher=|access-date=2020-01-06|archive-date=2020-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001140535/http://www.alppp.ru/court/fas-vostochno-sibirskogo-okruga/11-2006/postanovlenie-fas-vostochno-sibirskogo-okruga-ot-07-11-2006--a19-3251004-30-f02-565706-s.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 60,5 km uzunlikdagi [[Angarsk]]-Irkutsk aeroporti magistral kerosin quvuri orqali Sharqiy Sibir yoqilgʻisi kompaniyasi tomonidan yetkazib beriladi. Yoqilgʻi aeroport ichidagi samolyotlarga yoqilgʻi quyish mashinalari orqali yetkazib beriladi. Aviakompaniyalarga yoqilgʻi „Sharqiy Sibir yoqilgʻisi kompaniyasi“ AJ va TZK-Irkutsk MChJ tomonidan yetkazib beriladi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.favt.ru/stat-date-gsm-price/|title=Цены на авиаГСМ|publisher=www.favt.ru|access-date=2020-01-06|archive-date=2019-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218204436/http://www.favt.ru/stat-date-gsm-price/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== ETOPS muqobil aerodromi ===
Aeroport Yevropa va Shimoliy Amerikadan [[Janubi-Sharqiy Osiyo]]ga trans-Sibir va qutblararo yoʻnalishlar yaqinida joylashgan boʻlib, u yerda parvozlar ETOPS qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

2000-yil avgust oyida [[Boeing]] kompaniyasi Rossiya Transport vazirligi, AQSh Federal fuqaro aviatsiyasi boshqarmasi va manfaatdor aviakompaniyalar bilan hamkorlikda aeroportning operatsion va xavfsizlik bahosini oʻtkazdi va uning ikki dvigatelli gaz turbinali samolyotlar (ETOPS) bilan uzoq masofali operatsiyalar uchun muqobil aerodrom sifatida yaroqliligini tasdiqladi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.boeing.com/commercial/aeromagazine/aero_16/polar_route_ops.pdf|title=Polar route operations|author=|website=Aeromagazine|date=2001|publisher=Boeing|lang=en|access-date=2020-02-04|archive-date=2019-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190713071024/http://www.boeing.com/commercial/aeromagazine/aero_16/polar_route_ops.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Birgalikda foydalanish ===
„Irkutsk xalqaro aeroporti“ AJ Irkutsk aerodromining asosiy operatori boʻlib, u birgalikda foydalaniladigan [[fuqaro aviatsiyasi]] aerodromidir&lt;ref name=SovmBaz/&gt;. Fuqaro aviatsiyasidan tashqari, aerodromda Rossiya Milliy gvardiyasi Sibir okrugining 2-alohida aviatsiya eskadroni (3543-harbiy qism) ham joylashgan boʻlib, u 1980-yil 31-martda tashkil etilgan va 1981-yilda [[Xabarovsk]]dagi (Xabarovsk-Markaziy) Ichki ishlar vazirligi Ichki qoʻshinlarining kengaytirilgan 1-alohida aviatsiya eskadronidan tashkil topgan shtat boʻlinmasi hisoblanadi. Eskadron 1987-yilda Chitaga (Chita-1 Cheryomushki) va 2007-yilda Irkutskka koʻchirildi. Eskadron beshta [[Mi-8]] koʻp maqsadli vertolyotlar va bitta [[An-26]] transport samolyotidan foydalanadi.

Aerodrom shuningdek, Rossiya Mudofaa vazirligi va Favqulodda vaziyatlar vazirligi samolyotlarini birgalikda joylashtirish uchun ruxsat berilgan&lt;ref name=SovmBaz&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/902056193|title=Перечня аэродромов совместного базирования Российской Федерации, Распоряжение Правительства РФ от 10 августа 2007 года №1034-р|author=|website=|date=|publisher=docs.cntd.ru|lang=ru|access-date=2020-01-02|archive-date=2020-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200121193149/http://docs.cntd.ru/document/902056193|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar ==
=== Yoʻlovchi ===
[[File:Tupolev Tu-154M, S7 - Siberia Airlines AN0922895.jpg|thumb|Irkutsk aeroportida toʻxtab turgan [[S7 aviakompaniyasi]]ning yangi liveyradagi Tu-154M samolyoti.]]
[[File:Angara Airlines Antonov An-148-100E on finals at Irkutsk Airport.jpg|thumb|Irkutsk aeroportiga qoʻngan Angara Airlines An-148 samolyoti.]]
&lt;!-- Please use only independent sources. The airport and airlines itself are not independent sources. --&gt;
{{Aeroport-yoʻnalishlar

|[[Aeroflot]] | [[Suvarnabhumi|Bangkok–Suvarnabhumi]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aseanbriefing.com/news/aeroflot-to-launch-flights-to-bangkok-from-irkutsk-in-january/|title=Aeroflot to launch flights to Bangkok from Irkutsk in January|publisher=ASEAN Briefing|date=25 December 2022|accessdate=29 December 2022}}&lt;/ref&gt;, [[Sheremetyevo (aeroport)|Moskva–Sheremetyevo]], [[Sanya Feniks xalqaro aeroporti|Sanya]]&lt;ref name=&quot;SU_SYX_NW25&quot;&gt;{{cite news |title=Aeroflot opens regular flights from Irkutsk to Sanya (China) |url=https://www.akm.ru/eng/press/aeroflot-opens-regular-flights-from-irkutsk-to-sanya-china/ |access-date=25 February 2026 |work=AKM EN |agency=AK&amp;M Information Agency |publisher=CJSC Analysis, Consulting and Marketing |date=20 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;'''Mavsumiy:''' [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]]&lt;ref name=&quot;250813-susep25cxr&quot;&gt;{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Aeroflot Expands Planned Cam Ranh/Nha Trang Service From Sep 2025 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250813-susep25cxr |access-date=14 August 2025 |work=AeroRoutes |date=13 August 2025 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt;, [[Phuket xalqaro aeroporti|Phuket]]
&lt;!-- --&gt;
|[[Air China]] | [[Pekin Poytaxt xalqaro aeroporti|Pekin–Poytaxt]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Liu |first1=Jim |title=Air China Adds Beijing – Irkutsk Service in NS25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250304-cans25ikt |website=aeroroutes.com |publisher=Aeroroutes |access-date=4 March 2025 |date=4 March 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
|Alrosa, {{RUS}}| [[Mirniy aeroporti|Mirniy]]
&lt;!-- --&gt;
| Aurora, {{RUS}} | [[Xabarovsk Noviy aeroporti|Xabarovsk]]
&lt;!-- --&gt;
|Avia Traffic Company, {{KGY}} | [[Oʻsh aeroporti|Oʻsh]]
&lt;!-- --&gt;
| Azur Air, {{RUS}} | '''Mavsumiy charter:''' [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]]&lt;ref name=&quot;ZF_CXR_NS25&quot;&gt;{{cite news |last1=Серебрякова |first1=Татьяна |title=В продаже появились туры во Вьетнам с вылетами в Нячанг из девяти российских аэропортов |url=https://www.tourdom.ru/news/v-prodazhe-poyavilis-tury-vo-vetnam-s-vyletami-v-nyachang-iz-devyati-rossiyskikh-aeroportov |access-date=3 March 2025 |publisher=Профессиональный портал TourDom.ru — проект ООО «Служба Банко» |date=1 March 2025 |language=ru}}&lt;/ref&gt;, [[U-Tapao xalqaro aeroporti|Pattaya]]&lt;ref name=ZF_SEA_23 /&gt;, [[Phuket xalqaro aeroporti|Phuket]]&lt;ref name=&quot;ZF_SEA_23&quot;&gt;{{cite news |title=AZUR Air Expands Phuket Network in NW23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231102-zfnw23hkt |access-date=2 November 2023 |work=AeroRoutes |date=2 November 2023 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Hainan Airlines, {{CHN}} | [[Pekin Poytaxt xalqaro aeroporti|Pekin–Poytaxt]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hainan Airlines Resumes Beijing – Irkutsk Service From late-Dec 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231128-hudec23ikt |website=Aeroroutes |access-date=28 November 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Ikar, {{RUS}} | '''Mavsumiy charter:''' [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]]&lt;ref name=&quot;SU_CXR_Siberia_NS25&quot;&gt;{{cite news |last1=Серебрякова |first1=Татьяна |title=«Аэрофлот» поставит рейсы в Нячанг еще из трех российских городов |url=https://www.tourdom.ru/news/aeroflot-postavit-reysy-v-nyachang-esche-iz-trekh-rossiyskikh-gorodov.html |access-date=26 July 2025 |work=Tourdom.ru |publisher=Профессиональный портал TourDom.ru — проект ООО «Служба Банко» |date=26 July 2025 |language=ru}}&lt;/ref&gt;, [[Phuket xalqaro aeroporti|Phuket]]
&lt;!-- --&gt;
| [[IrAero]] | [[Ignatyevo aeroporti|Blagoveshchensk]], [[Bodaybo aeroporti|Bodaybo]], [[Lensk aeroporti|Lensk]], [[Mama aeroporti|Mama]], {{Flagicon|China}}Manzhouli, [[Mirniy aeroporti|Mirniy]], [[Chulman Neryungri aeroporti|Neryungri]], [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]], [[Tolmachevo aeroporti|Novosibirsk]], [[Olyokminsk aeroporti|Olyokminsk]],  [[Polyarniy aeroporti|Polyarniy]], [[Talakan aeroporti|Talakan]], [[Chingizxon xalqaro aeroporti|Ulan-Bator]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=IrAero Adds Vietnam / Mongolia Service in 2Q23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230509-io2q23int |website=Aeroroutes |access-date=9 May 2023}}&lt;/ref&gt;, [[Baykal xalqaro aeroporti|Ulan-Ude]], {{Flagicon|Russia}}Ust-Kut, {{Flagicon|Vietnam}}Xanoy&lt;ref&gt;{{cite web |title=IrAero Adds Vietnam / Mongolia Service in 2Q23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230509-io2q23int |website=Aeroroutes |access-date=9 May 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|China}}Xarbin, [[Chara aeroporti|Chara]], [[Chita (aeroport)|Chita]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=IrAero NW24 Cam Ranh / Phu Quoc Routing Changes |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240920-ionw24vn |access-date=20 September 2024 |work=AeroRoutes |date=20 September 2024 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;'''Mavsumiy:''' {{Flagicon|Russia}}Abakan&lt;ref&gt;{{cite news |title=Из столицы Хакасии в Иркутск- дополнительные самолёты из Абакана полетят летом |url=https://abakan-news.ru/iz-stolicy-hakasii-v-irkutsk-dopolnitelnye-samoljoty-iz-abakana-poletjat-letom/ |access-date=9 February 2026 |agency=Сетевое издание Абакан 24 |publisher=Abakan News |date=19 January 2026|language=ru}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Philippines}}Kalibo (2026-yil 20-oktyabrdan qayta tiklanadi)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Прямые рейсы из Иркутска на Филиппины возобновят в октябре {{!}} Первый Байкальский |url=https://1baikal.ru/novosti/pryamye-reysy-iz-irkutska-na-filippiny-vozobnovyat-v-oktyabre |access-date=13 August 2026 |work=1baikal.ru |publisher=«Первый Байкальский». Интеллектуальный лайфстайл-проект. |date=12 August 2026 |language=ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| KrasAvia, {{RUS}} | [[Krasnoyarsk xalqaro aeroporti|Krasnoyarsk–Xalqaro]]
&lt;!-- --&gt;
| [[NordStar]] | [[Tolmachevo aeroporti|Novosibirsk]], [[Ufa xalqaro aeroporti|Ufa]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Nordwind Airlines]] | [[Qozon xalqaro aeroporti|Qozon]]
&lt;!-- --&gt;
|[[Pobeda (aviakompaniya)|Pobeda]] | [[Sheremetyevo (aeroport)|Moskva–Sheremetyevo]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Red Wings Airlines]] | {{Flagicon|Russia}}Novokuznetsk
&lt;!-- --&gt;
|[[Rossiya Airlines]] | [[Krasnoyarsk xalqaro aeroporti|Krasnoyarsk–Xalqaro]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Liu |first1=Jim |title=Aeroflot expands Krasnoyarsk market in S20 |url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/286598/aeroflot-expands-krasnoyarsk-market-in-s20/ |website=Routesonline |access-date=1 October 2019}}&lt;/ref&gt;, [[Pulkovo aeroporti|Sankt-Peterburg]]
&lt;!-- --&gt;
|[[S7 aviakompaniyasi]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=S7 Airlines flight schedule|url=https://www.s7.ru/en/timetable/|website=www.s7.ru|publisher=S7 Airlines}}&lt;/ref&gt; | [[Andijon xalqaro aeroporti|Andijon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=S7 Airlines запускает прямые рейсы из городов Сибири в Андижан |url=https://www.s7.ru/ru/news/S7-Airlines-zapuskaet-pryamye-reysy-iz-gorodov-sibiri-v-andizhan/ |website=S7.ru |publisher=S7 Airlines |access-date=10 September 2025|language=ru}}&lt;/ref&gt;, [[Suvarnabhumi|Bangkok–Suvarnabhumi]], [[Ignatyevo aeroporti|Blagoveshchensk]], [[Bratsk aeroporti|Bratsk]], [[Fargʻona xalqaro aeroporti|Fargʻona]], [[Gorno-Altaysk aeroporti|Gorno-Altaysk]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=В Горном Алтае впервые запустят субсидированные рейсы в Иркутск с сентября |url=https://tass.ru/obschestvo/24737437 |access-date=8 August 2025 |work=TACC |date=8 August 2025 |language=ru}}&lt;/ref&gt;, [[Guanchjou Baiyun xalqaro aeroporti|Guanchjou]]&lt;ref name=&quot;S7_CHN_NW25&quot;&gt;{{cite news |title=S7 Airlines expands flight program between Siberia and China |url=https://www.akm.ru/eng/press/s7-airlines-expands-flight-program-between-siberia-and-china/ |access-date=4 December 2025 |work=AKM EN |agency=AK&amp;M Information Agency |date=3 December 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;, [[Krasnoyarsk xalqaro aeroporti|Krasnoyarsk-Xalqaro]], [[Domodedovo xalqaro aeroporti|Moskva–Domodedovo]], [[Chulman Neryungri aeroporti|Neryungri]], [[Tolmachevo aeroporti|Novosibirsk]], [[Omsk Markaziy aeroporti|Omsk]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Прямой авиарейс из Иркутска в Омск запустила S7 Airlines |url=https://irksib.ru/allnews/78-transport/41301-pryamoj-aviarejs-iz-irkutska-v-omsk-zapustila-s7-airlines |access-date=18 October 2023 |work=ИркСиб |date=18 October 2023 |language=ru-ru}}&lt;/ref&gt;, [[U-Tapao xalqaro aeroporti|Pattaya]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=S7 Airlines Files Irkutsk – Utapao Schedule in 2Q25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/241121-s72q25utp |access-date=21 November 2024 |work=AeroRoutes |date=21 November 2024 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt;, [[Pekin Dasin xalqaro aeroporti|Pekin–Dasin]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230314-s7cn|title=S7 Airlines Resumes Mainland China Service From May 2023|publisher=AeroRoutes|date=14 March 2023|accessdate=19 March 2023}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Russia}}Petropavlovsk-Kamchatskiy&lt;ref&gt;{{cite web |title=S7 Airlines возобновила прямые рейсы из Иркутска в Петропавловск-Камчатский |url=https://www.s7.ru/ru/news/S7-Airlines-vozobnovila-pryamye-reysy-iz-irkutska-v-petropavlovsk-kamchatskiy-2026/ |website=S7.ru |publisher=S7 Airlines |access-date=27 May 2026|language=ru}}&lt;/ref&gt;, [[Pulkovo aeroporti|Sankt-Peterburg]]&lt;ref name=&quot;S7_Domestic_S19&quot;&gt;{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=S7 Airlines schedules new domestic routes in S19 |url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/284007/s7-airlines-schedules-new-domestic-routes-in-s19/ |access-date=23 April 2019 |work=Routesonline |date=23 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=S7 Airlines S19 Domestic network addition as of 04JAN19 |url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/282302/s7-airlines-s19-domestic-network-addition-as-of-04jan19/ |access-date=11 January 2019 |work=Routesonline |date=6 January 2019}}&lt;/ref&gt;, [[Sochi xalqaro aeroporti|Sochi]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=S7 Airlines adds Irkutsk – Adler/Sochi service in S20 |url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/286182/s7-airlines-adds-irkutsk-adlersochi-service-in-s20/ |access-date=4 September 2019 |work=Routesonline |date=4 September 2019}}&lt;/ref&gt;, [[Roshchino xalqaro aeroporti|Tyumen]] (2026-yil 25-oktyabrdan boshlanadi)&lt;ref name=&quot;S7_IKT_UUS_TJM_NS26&quot; /&gt;, [[Ufa xalqaro aeroporti|Ufa]], [[Baykal xalqaro aeroporti|Ulan-Ude]], [[Vladivostok xalqaro aeroporti|Vladivostok]], [[Xabarovsk Noviy aeroporti|Xabarovsk]] (2026-yil 27-oktyabrdan boshlanadi)&lt;ref name=&quot;S7_KHV_NW26&quot;&gt;{{cite web |title=S7 Airlines запустит обновленную полетную программу из Хабаровска в зимнем сезоне 2026/2027 |url=https://www.s7.ru/ru/news/S7-Airlines-zapustit-obnovlennuyu-poletnuyu-programmu-iz-khabarovska-v-zimnem-sezone-2026-2027/ |website=S7.ru |publisher=S7 Airlines |access-date=30 April 2026|language=ru}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Russia}}Yakutsk, [[Koltsovo xalqaro aeroporti|Yekaterinburg]], {{Flagicon|Russia}}Yujno-Saxalinsk (2026-yil 26-sentyabrdan boshlanadi)&lt;ref name=&quot;S7_IKT_UUS_TJM_NS26&quot;&gt;{{cite web |title=S7 Airlines открывает продажу билетов на новые маршруты из Иркутска |url=https://www.s7.ru/ru/news/S7-Airlines-otkryvaet-prodazhu-biletov-na-novye-marshruty-iz-irkutska/ |website=S7.ru |publisher=S7 Airlines |access-date=27 May 2026|language=ru}}&lt;/ref&gt;, [[Oʻsh aeroporti|Oʻsh]], [[Shanxay Pudong xalqaro aeroporti|Shanxay–Pudong]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=S7 Airlines stays in Top-3, despite GTF challenges |url=https://www.rusaviainsider.com/s7-airlines-stays-in-top-3-despite-gtf-challenges/ |access-date=30 November 2025 |work=Russian Aviation Insider |agency=Air Transport Observer (ATO.ru) |date=20 January 2025}}&lt;/ref&gt;, [[Chita (aeroport)|Chita]] &lt;br&gt;'''Mavsumiy:''' [[Phuket xalqaro aeroporti|Phuket]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=S7 Airlines Resumes Irkutsk – Phuket in NW24 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240613-s7nw24hkt |access-date=14 June 2024 |work=AeroRoutes |date=13 June 2024 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| SiLA, {{RUS}} | [[Kazachinskoye aeroporti|Kazachinskoye]]&lt;ref name=&quot;SiLA-24-IKT&quot; /&gt;, {{Flagicon|Russia}}Ust-Ilimsk&lt;ref name=&quot;SiLA-24-IKT&quot;&gt;{{cite news |title=Авиакомпания &quot;СиЛА&quot; открыла продажу билетов из Иркутска в Усть-Илимск и Казачинское |url=https://www.irk.ru/news/20231218/plane/ |access-date=18 December 2023 |work=www.irk.ru |publisher=Твой Иркутск |date=18 December 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Ural Airlines]] | [[Dushanbe xalqaro aeroporti|Dushanbe]]&lt;ref name=&quot;U6_IKT_CAsia_NW24&quot;&gt;{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Ural Airlines Resumes 4 Irkutsk Regional Routes in NW24 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/241015-u6nw24ikt |access-date=20 October 2024 |work=AeroRoutes |date=15 October 2024 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt;, [[Domodedovo xalqaro aeroporti|Moskva–Domodedovo]], [[Namangan xalqaro aeroporti|Namangan]]&lt;ref name=&quot;U6_IKT_CAsia_NW24&quot; /&gt;, [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]]&lt;ref name=&quot;U6_IKT_CAsia_NW24&quot; /&gt;, [[Koltsovo xalqaro aeroporti|Yekaterinburg]], [[Oʻsh aeroporti|Oʻsh]]&lt;ref name=&quot;U6_IKT_CAsia_NW24&quot; /&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Utair]] | [[Bratsk aeroporti|Bratsk]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Аэропорт Братск будет обслуживать дополнительный рейс в Иркутск |url=https://weacom.ru/news/irk/incident/228046 |access-date=8 August 2025 |work=weacom.ru |date=8 August 2025}}&lt;/ref&gt; [[Krasnoyarsk xalqaro aeroporti|Krasnoyarsk–Xalqaro]], {{Flagicon|Russia}}Tomsk&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Лобанова |first1=Мария |title=С апреля этого года из Томска напрямую можно будет улететь еще в один город |url=https://ngs70.ru/text/world/2025/02/17/75116291/ |access-date=24 February 2025 |work=НГС70.ру |publisher=Сетевое издание «Томск онлайн» |date=17 February 2025 |language=ru}}&lt;/ref&gt;, [[Ufa xalqaro aeroporti|Ufa]], {{Flagicon|Russia}}Ust-Kut&lt;ref name=&quot;UT_NS_24&quot;&gt;{{cite news |title=Utair NS24 Network Additions |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240402-utns24 |access-date=2 April 2024 |work=AeroRoutes |date=2 April 2024 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
|{{nowrap|[[Uzbekistan Airways]]}} | [[Namangan xalqaro aeroporti|Namangan]], [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=ru:Самолёты начнут летать из Иркутска в Ташкент напрямую |url=https://ircity.ru/news/35780/ |access-date=5 March 2019 |work=ircity.ru |publisher=Информационное агентство «Ирсити» |date=5 March 2019 |language=ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| VietJet Air | '''Mavsumiy charter:''' [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]]&lt;ref name=&quot;VietJet_RUS_NS26&quot;&gt;{{cite news |last1=Trương |first1=Ánh Ngọc |title=Anex Vietnam jointly with Vietjet to operate more flights from Russia to Cam Ranh |url=https://2025.vietnam.travel/en/anex-vietnam-jointly-with-vietjet-to-operate-more-flights-from-russia-to-cam-ranh/ |access-date=7 May 2026 |work=Webpage for the Tourism Development Stimulus Program 2025 |date=30 May 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
|Yakutia Airlines | [[Olmaota xalqaro aeroporti|Olmaota]], {{Flagicon|Russia}}Yakutsk
&lt;!-- --&gt;
}}

=== Yuk ===
{{Aeroport-yoʻnalishlar
|Volga-Dnepr Airlines, {{RUS}} | {{Flagicon|India}}Kalkutta
}}

== Statistika ==
=== Yoʻlovchilar oqimi ===
2025-yilda aeroport 4 048 738 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi. Bu 2024-yilga nisbatan 2,7% ga koʻp. Irkutsk viloyati ichidagi mintaqaviy yoʻnalishlarda 378 517 yoʻlovchi tashildi. Rossiya ichidagi reyslarda 3 174 456 yoʻlovchi tashildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.baikal-daily.ru/news/16/514289/|title=В аэропорту Иркутска в 2025 году увеличился пассажиропоток|website=Байкал-Дейли|date=2026-01-24|access-date=2026-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260125013413/https://www.baikal-daily.ru/news/16/514289/|archive-date=2026-01-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2025-yilda yoʻlovchilar tashish boʻyicha yetakchilar:

* [[S7 aviakompaniyasi]] — 1 416 955 yoʻlovchi
* [[IrAero]] — 462 967 yoʻlovchi
* [[Aeroflot]] — 433 342 yoʻlovchi
* [[Rossiya Airlines]] — 156 029 yoʻlovchi
* [[Ural Airlines]] — 130 702 yoʻlovchi
* [[Utair]] — 116 479 yoʻlovchi
* [[Oʻzbekiston havo yoʻllari]] — 66 333 yoʻlovchi
* Azur Air — 59 319 yoʻlovchi

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;display:inline-table;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Yillar
! colspan=&quot;4&quot; |Yoʻlovchilar oqimi, &lt;small&gt;kishi&lt;/small&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |Yuk, &lt;small&gt;tonna&lt;/small&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Pochta aloqasi|Pochta]], &lt;small&gt;tonna&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;3&quot; |Moliyaviy koʻrsatkichlar, &lt;small&gt;mlrd. rubl&lt;/small&gt;
|-
!&lt;small&gt;{{Loss}}/{{Oʻsish}}&lt;/small&gt;
!jami
!mahalliy
!xalqaro
![[Tushum (buxgalteriya)|tushum]]
![[sof foyda]]
![[Sof qiymat|sof aktivlar]]
|-
|'''2019'''
|&lt;small&gt;{{Oʻsish}}11 %&lt;/small&gt;
|{{Son|2463384|}}
|{{Son|1741115|}}
|{{Son|722269|}}
|8839
|
|
|
|
|-
|'''2018'''
|&lt;small&gt;{{Oʻsish}}10 %&lt;/small&gt;
|{{Son|2213098|}}
|{{Son|1576794|}}
|{{Son|636304|}}
|8929
|1374
|{{Oʻsish}} 2,680
|0,656
|4,033
|-
|'''2017'''
|&lt;small&gt;{{Oʻsish}}18 %&lt;/small&gt;
|{{Son|2011154|}}
|{{Son|1425849|}}
|{{Son|585305|}}
|9676
|1800
|{{Oʻsish}} 2,522
|0,555
|3,288
|-
|'''2016'''
|&lt;small&gt;{{Oʻsish}}1 %&lt;/small&gt;
|{{Son|1708893|}}
|{{Son|1309419|}}
|{{Son|399474|}}
|9633
|1600
|{{Oʻsish}} 2,114
|0,406
|3,118
|-
|'''2015'''
|&lt;small&gt;{{Loss}}1 %&lt;/small&gt;
|{{Son|1694280|}}
|{{Son|1317434|}}
|{{Son|376846|}}
|8160
|1166
|{{Oʻsish}} 2,068
|0,369
|
|-
|'''2014'''
|&lt;small&gt;{{Oʻsish}}9 %&lt;/small&gt;
|{{Son|1712781|}}
|{{Son|1239562|}}
|{{Son|473219|}}
|4500
|
|
|
|
|-
|'''2013'''
|&lt;small&gt;{{Oʻsish}}12 %&lt;/small&gt;
|{{Son|1569011|}}
|{{Son|1137799|}}
|{{Son|431212|}}
|{{Son|10519|}}
|
|
|
|
|-
|'''2012'''
|&lt;small&gt;{{Oʻsish}}11 %&lt;/small&gt;
|{{Son|1400265|}}
|{{Son|1044171|}}
|{{Son|356094|}}
|{{Son|13781|}}
|
|
|
|
|-
|'''2011'''
|&lt;small&gt;{{Oʻsish}}17 %&lt;/small&gt;
|{{Son|1257804|}}
|{{Son|945244|}}
|{{Son|312560|}}
|{{Son|11578|}}
|
|
|
|
|-
|'''2010'''
|&lt;small&gt;{{Oʻsish}}26 %&lt;/small&gt;
|{{Son|1078787|}}
|{{Son|887468|}}
|{{Son|191319|}}
|{{Son|11246|}}
|
|
|
|
|-
|'''2009'''
|&lt;small&gt;{{Loss}}18 %&lt;/small&gt;
|{{Son|854538|}}
|{{Son|745267|}}
|{{Son|109271|}}
|{{Son|11919|}}
|
|
|
|
|-
|'''2008'''
|&lt;small&gt;{{Oʻsish}}2 %&lt;/small&gt;
|{{Son|1042357|}}
|{{Son|930072|}}
|{{Son|112285|}}
|{{Son|16259|}}
|
|
|
|
|-
|'''2007'''
|
|{{Son|1020463|}}
|{{Son|889265|}}
|{{Son|131198|}}
|{{Son|16557|}}
|
|
|
|
|-
| colspan=&quot;11&quot; |''&lt;small&gt;Manbalar:&lt;/small&gt;''&lt;ref name=&quot;favtStat&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.favt.ru/dejatelnost-ajeroporty-i-ajerodromy-osnovnie-proizvodstvennie-pokazateli-aeroportov-obyom-perevoz/ |title=Объемы перевозок через аэропорты России за январь-декабрь 2019 г. |access-date=2020-02-04 |archive-date=2016-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160530164458/https://www.favt.ru/dejatelnost-ajeroporty-i-ajerodromy-osnovnie-proizvodstvennie-pokazateli-aeroportov-obyom-perevoz/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.e-disclosure.ru/portal/files.aspx?id=29488&amp;type=2|title=АО &quot;Международный Аэропорт Иркутск&quot;|author=|website=Центр раскрытия корпоративной информации|date=2019|publisher=www.e-disclosure.ru|lang=ru|access-date=2020-02-08|archive-date=2024-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241224072134/https://www.e-disclosure.ru/portal/files.aspx?id=29488&amp;type=2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aviapages.ru/news/207058-passazhiropotok-aeroporta-irkutsk-za-2019-god-vyros-na-113|title=Пассажиропоток аэропорта &quot;Иркутск&quot; за 2019 год вырос на 11,3 %...|publisher=www.aviapages.ru|access-date=2020-02-17|archive-date=2020-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217160408/https://www.aviapages.ru/news/207058-passazhiropotok-aeroporta-irkutsk-za-2019-god-vyros-na-113|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Tanqidlar ==
2019-yil yozida Irkutsk viloyati Hisob palatasi tomonidan oʻtkazilgan audit davlat mulkini samarasiz boshqarish va aeroport rahbariyati va bosh direktor Andrey Skuba tomonidan sodir etilgan qoidabuzarliklarni aniqladi, natijada yoʻqotilgan foyda va shubhali xarajatlar jami 411 million rublni tashkil etdi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://baikal24.ru/text/12-11-2019/049/|title=Иркутский аэропорт теряет сотни миллионов рублей из-за сомнительного менеджмента|publisher=Байкал24|lang=ru|access-date=2019-12-26|archive-date=2019-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226145637/https://baikal24.ru/text/12-11-2019/049/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://baikal24.ru/text/26-12-2019/071/|title=Руководство иркутского аэропорта игнорирует рекомендации КСП и Заксобрания|publisher=Байкал24|lang=ru|access-date=2019-12-26|archive-date=2019-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226145637/https://baikal24.ru/text/26-12-2019/071/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2019-yil iyul oyida Rossiya Federal Monopoliyaga qarshi xizmati Roman Viktorovich Trotsenkoning subyektlari bilan shartnomani bekor qilishni talab qildi. Shartnoma aeroportni modernizatsiya qilish uchun imzolangan edi, ammo investorlarni tanlash jarayoni nuqsonli boʻlib, savdo jarayoni oʻtkazilmadi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/society/24/07/2019/5d28b4119a79470a2de8ab27|title=ФАС потребовала отстранить Троценко от строительства аэропорта в Иркутске|lang=ru|website=РБК|date=2019-07-24|access-date=2024-11-26|archive-date=2024-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201124138/https://www.rbc.ru/society/24/07/2019/5d28b4119a79470a2de8ab27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.babr24.com/irk/|title=Иркутск - важные новости|publisher=www.babr24.com|access-date=2019-12-26|archive-date=2019-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225152733/http://babr24.com/irk/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 23-oktyabr kuni Monopoliyaga qarshi xizmat Irkutsk viloyati gubernatori Sergey Levchenkoga, Irkutsk viloyati hukumatiga, Roman Trotsenkoga tegishli kompaniyalarga va „Irkutsk xalqaro aeroporti“ AJga qarshi „Raqobatni himoya qilish toʻgʻrisida“gi Federal qonunning 16-moddasini buzganlik uchun ish qoʻzgʻatdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Roman Viktorovich Trotsenko oʻzining [[Novaport]] xolding kompaniyasi orqali allaqachon [[Tolmachevo aeroporti|Tolmachevo]], [[Chita (aeroport)|Chita]], [[Baykal xalqaro aeroporti|Baykal]], Kaliningrad, [[Roshchino xalqaro aeroporti|Tyumen]] va boshqa shaharlardagi aeroportlarga egalik qiladi.

== Mintaqaviy rivojlantirish rejalari ==
{{Asosiy|Irkutsk yangi aeroporti}}

Mavjud aeroport shahar chegaralari ichida joylashgan boʻlib, bu yaqin atrofdagi turar-joy hududlarining atrof-muhitiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. Aviaqatnovning doimiy oʻsishi atmosferaga aviakerosin [[Havoning ifloslanishi|chiqindilari]] koʻpayishiga olib keladi. Aeroportning 24 soatlik ishlashi doimiy shovqinga sabab boʻladi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://baik-info.ru/archives/3696|title=Жители Иркутска страдают от повышенного шума|publisher=Байкал Инфо|lang=ru|access-date=2019-12-28}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=http://fundamental-research.ru/ru/article/view?id=27974|автор=Т. И. Шишелова|заглавие=АНАЛИЗ ШУМА ОТ АВИАТРАНСПОРТА ГОРОДА ИРКУТСКА|год=2011|язык=ru|издание=Фундаментальные исследования|том=2|выпуск=8|issn=1812-7339|archive-date=2021-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517133541/https://fundamental-research.ru/ru/article/view?id=27974}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nsk.kp.ru/daily/23229/170299/|title=Иркутск не желает быть кладбищем для самолетов|access-date=2020-05-06|archive-date=2020-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925004237/https://www.nsk.kp.ru/daily/23229/170299/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.science-education.ru/ru/article/view?id=1306|title=НУЖЕН ЛИ ИРКУТСКУ НОВЫЙ АЭРОПОРТ?|access-date=2020-05-06|archive-date=2020-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001180624/https://www.science-education.ru/ru/article/view?id=1306|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Aeroport turar-joy va kommunal binolar (garajlar) bilan oʻralgan boʻlib, bu parvozdan soʻng darhol aerodrom tashqarisida favqulodda qoʻnish, yaqinlashish paytida favqulodda vaziyat yoki qoʻnish paytida portlash holatlarida aeroportga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin.

2016-yilga qadar shahar chegaralaridan tashqarida yangi aeroport qurish rejalashtirilgan edi. Biroq, loyiha nomaʼlum muddatga qoldirildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.myseldon.com/ru/news/index/179282499|title=Проект нового аэропорта Иркутска поставлен на паузу до 2022 года|publisher=news.myseldon.com|access-date=2019-12-28|archive-date=2019-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228174729/https://news.myseldon.com/ru/news/index/179282499|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2020-yil 15-sentyabrda Irkutsk viloyati gubernatori Igor Kobzev shahar aeroportini koʻchirish masalasi koʻrib chiqilmaganligini eʼlon qildi.

== Bosma nashri ==
Aeroport Irkutsk viloyatidagi fuqaro aviatsiyasiga bagʻishlangan oʻzining „&lt;nowiki&gt;Иркутское небо&lt;/nowiki&gt;“ ({{lang-uz|Irkutsk osmoni}}) mintaqaviy sanoat gazetasini nashr etadi. Nashrda mintaqaviy aviakompaniyalar rahbarlari bilan intervyular, aviakompaniya yangiliklari ustunlari va tahliliy materiallar mavjud. Gazeta ikki oyda bir marta nashr etiladi va Irkutskdagi aeroport terminallari va aviakompaniya ofislarida bepul tarqatiladi&lt;ref&gt;{{статья | заглавие = «Аэропорт Иркутск» презентовал первый номер газеты, посвященной гражданской авиации Иркутской области | ссылка = http://iktport.ru/20110215514/novosti/airport-gazeta.html | archive-date = 2011-02-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110218222258/http://www.iktport.ru/20110215514/novosti/airport-gazeta.html}}&lt;/ref&gt;.

== Yer usti transporti ==
Aeroportda ikkita pullik avtoturargoh mavjud: biri 180 oʻrinli (xalqaro terminal roʻparasida) va ikkinchisi 80 oʻrinli (ichki terminal roʻparasida).
[[Fayl:Irkutsk Airport public bus stops.jpg|thumb|]]

Aeroport terminallari yaqinida uchta jamoat transporti bekati mavjud.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;display:inline-table;&quot;
|-
!№||Trolleybus
|-
|4||Aeroport — Graf Speranskiy maydoni
|-
|6
|Aeroport — Jukov koʻchasi 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;display:inline-table;&quot;
|-
!№!!Avtobus / marshrutka
|-
|3||Aeroport — Markaz — Viloyat shifoxonasi
|-
|4к
|Krilatiy mitti tumani — Aeroport — Rabochee predmestye — Markaziy bozor
|-
|42
|Aeroport — Novo-Lenino
|-
|43
|Aeroport — Aviazavod
|-
|45||Aeroport — 1-may mitti tumani (GES toʻgʻoni boʻylab)
|-
|80||Aeroport — Piskunov koʻchasi — Markaz — Viloyat shifoxonasi
|-
|90||Aeroport — Akademik shaharcha
|-
|480||Aeroport — Lugovoye qishlogʻi
|}

== Baxtsiz hodisalar va falokatlar ==
{{table alignment}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;display:inline-table;&quot;
!Sana va &lt;small&gt;vaqti&lt;/small&gt;
!Havo kemasi
![[Aviakompaniya]]
!&lt;small&gt;Qurbonlar soni&lt;/small&gt; / &lt;small&gt;bortdagi odamlar soni&lt;/small&gt;
!Izoh&lt;ref&gt;{{статья | заглавие = Поиск 'Иркутск' по базе данных | ссылка = http://www.airdisaster.ru/ | издание = Авиационные происшествия, инциденты и авиакатастрофы в СССР и России | archive-date = 2008-09-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080913151955/http://www.airdisaster.ru/ }}&lt;/ref&gt;
|-
|31.12.1954
|[[Il-14]]
|{{Flagicon|USSR}} [[Aeroflot]]
|17 / 17
| Parvozdan soʻng halokatga uchragan. [[Pekin]]dan [[Moskva]]ga parvozni amalga oshirayotgan edi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19541231-0 |title=ASN Aircraft accident Ilyuhsin 14 Irkutsk Airport (IKT) |access-date=2010-05-17 |archive-date=2015-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222150402/http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19541231-0 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
|-
|13.07.1963 10:06
|Tu-104Б
|{{Flagicon|USSR}} Aeroflot ''Vnukovo birlashgan aviaotryadi''
|33 / 35
| Erta pasayish tufayli uchish-qoʻnish yoʻlagidan 2 km uzoqlikda halokatga uchragan. Bortda [[Xitoy]]dagi [[Albaniya]] elchixonasi xodimlari bo‘lgan.
|-
|28.04.1969
|Tu-104
| {{Flagicon|USSR}} Aeroflot ''1-Irkutsk birlashgan aviaotryadi''
|0 / maʼlumot yoʻq
| Qoʻnish vaqtida tormoz parashyutining mahkamlash kronshteyni buzilishi sababli tormoz parashyuti uzilib ketgan. Samolyotning yer usti obyektlari bilan toʻqnashuvining oldini olish uchun (bortda [[Xitoy|XXR]] fuqarolari bo‘lgan) 1-darajali uchuvchi, kema komandiri V. M. Pimenov oldingi shassi boshqaruv mexanizmini boʻshatib, samolyotni eng yaqin taksi yoʻlagiga burib yuborgan. Oldingi shassining amortizator stoykasi azot va havo aralashmasi bilan toʻldirilgani sababli portlab, kabina polini teshib yuborgan. Samolyot toʻxtatilgan. Yoʻlovchilar va ekipaj aʼzolari jabrlanmagan.
|-
|25.07.1971 08:35
|Tu-104Б
| {{Flagicon|USSR}} Aeroflot ''[[S7 aviakompaniyasi|Tolmachevo birlashgan aviaotryadi]]''
|97 / 126
| Uchuvchi xatosi natijasida qattiq qoʻnish amalga oshirilgan. Haddan tashqari yuklama tufayli qanotning chap tekisligi buzilib, fyuzelyaj bir necha qismga ajralgan, shundan soʻng uzilgan baklardan oqib chiqqan yoqilgʻining yonishi natijasida yongʻin yuzaga kelgan.
|-
|04.12.1974 09:38
|An-2Р, [[An-12|An-12Б]]
| {{Flagicon|USSR}} Aeroflot ''2-Irkutsk birlashgan aviaotryadi''

{{Flagicon|USSR}} Aeroflot ''1-Irkutsk birlashgan aviaotryadi''
|13 / 13, 0 / 5
| Havo harakatini boshqarish dispetcheri tomonidan yoʻl qoʻyilgan qoidabuzarliklar sababli [[Kazachinskoye aeroporti|Kazachinskoyega]] uchayotgan An-2 samolyoti parvozdan koʻp oʻtmay [[An-12]] samolyoti bilan toʻqnashib, halokatga uchragan. An-12 samolyoti Ushakovka daryosi qayiriga qoʻna olgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.t24.su/irkutsk-gorod-padayushhih-padayushhih-samo/|title=История авиакатастроф в Иркутской области за последние 85 лет|author=|website=|date=2017-07-02|publisher=Тайшет24|lang=ru|access-date=2020-02-23|archive-date=2020-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223145356/https://www.t24.su/irkutsk-gorod-padayushhih-padayushhih-samo/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
|09.02.1976 08:15
|Tu-104А
| {{Flagicon|USSR}} Aeroflot ''1-Irkutsk birlashgan aviaotryadi''
|24 / 115
| Parvozdan soʻng darhol 30 metr balandlikka koʻtarilgach, samolyot oʻng tomonga ogʻgan, boshqarib boʻlmaydigan pasayishga oʻtgan va uchish-qoʻnish yoʻlagidan 129 metr uzoqlikda yer bilan toʻqnashgan.
|-
|25.08.1988 22:18
|[Let L-410 Turbolet|L-410М]]
| {{Flagicon|USSR}} Aeroflot ''Batagay birlashgan aviaotryadi''
|4 / 4
| Ekipaj tomonidan [[Balandlik oʻlchagich|barometrik altimetrlarda]] aerodrom bosimini notoʻgʻri oʻrnatilishi yer bilan toʻqnashuvga olib kelgan (altimetr koʻrsatkichidagi xato +510 metrni tashkil etgan).
|-
|03.01.1994 12:08
|Tu-154М
| {{Flagicon|Russia}} Baykal
|1+124 / 124
| Parvozdan darhol soʻng ikkinchi dvigatelda yongʻin chiqqan. Samolyot boshqaruv tizimlarini oziqlantiruvchi gidroaralashma baklari kuyib ketgan, samolyot boshqaruvni yoʻqotib, Irkutsk yaqinidagi Mamoni qishlogʻidagi qishloq xoʻjaligi fermasiga qulagan. Yerda bir kishi — ferma xodimi halok boʻlgan.
|-
|26.07.1999 13:46
|[[Il-76|Il-76ТД]]
|{{Flagicon|Russia}} Elf Air
|0 / 7
| Meʼyordan ortiq yuklama sababli samolyot parvozdan soʻng balandlikka koʻtarila olmagan, radiomayoq binosiga urilib, yonib ketgan. Aeroport qutqaruv xizmatlarining tezkor harakatlari tufayli ekipajning barcha aʼzolari yongʻin kabinaga tarqalishidan oldin vayronalar orasidan chiqarib olingan.
|-
|04.07.2001 02:08
|Tu-154М
|{{Flagicon|Russia}} Vladivostok Avia
|145 / 145
| Qoʻnishga yaqinlashish vaqtida ekipaj belgilangan 850 metr balandlikni saqlay olmagan. Xatoni tuzatish uchun ikkinchi uchuvchi shturvalni oʻziga tortgan. Kema komandirining notoʻgʻri harakatlari vaziyatni yanada ogʻirlashtirgan, natijada samolyot boshqaruvni toʻliq yoʻqotib, halokatga uchragan.
|-
|09.07.2006 07:44
|Airbus А310-324
|{{Flagicon|Russia}} [[S7 aviakompaniyasi|Sibir]]
|125 / 203
| Qoʻngandan soʻng yugurish jarayonida ekipajning xatosi tufayli chap dvigatelning toʻgʻridan-toʻgʻri tortish rejimi oshib ketgan, natijada samolyot uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketib, inshootlarga urilgan va yonib ketgan.
|-
|03.11.2021 19:34
|[[An-12|An-12БК]]
|{{Flagicon|Belarus}} Grodno Airlines
|9 / 9
|30-uchish-qoʻnish yoʻlagiga qoʻnish uchun yaqinlashish vaqtida ikkinchi aylanaga chiqishga urinish chogʻida yer bilan toʻqnashuv sodir boʻlgan. Hodisa natijasida ekipaj va yoʻlovchilar halok boʻlgan, havo kemasi toʻliq vayron boʻlgan va qisman yer ustidagi yongʻin natijasida yoʻq qilingan.
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.iktport.ru Ofitsialniy sayt OAO „Mejdunarodniy Aeroport Irkutsk“] {{Wayback|url=http://www.iktport.ru/ |date=20161024100626 }}

{{Irkutsk viloyati aeroportlari}}
{{Rossiya aeroportlari}}

[[Turkum:Irkutsk viloyati aeroportlari]]</text>
      <sha1>m7haso2atrjqc43t76l7ls69sfjl6ji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James Wroughton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1440237</id>
    <revision>
      <id>6272791</id>
      <parentid>6250319</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T00:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="489" sha1="ezsn25khtw1nef82rg9jeo6jbrp08lg" xml:space="preserve">'''James Wroughton''' — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. [[Cirencester (saylov okrugi)|Cirencester]] saylov okrugidan 1597-yilgi parlamentda qatnashgan&lt;ref&gt;[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/wroughton-james WROUGHTON, James, ?of Broad Hinton, Wilts.]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} History of Parliament. Retrieved 9 June 2018.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1597-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>ezsn25khtw1nef82rg9jeo6jbrp08lg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James Colyer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1441921</id>
    <revision>
      <id>6272786</id>
      <parentid>6253832</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T00:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="439" sha1="1f51pxcm9tby63pq2nzo0usiie4v7je" xml:space="preserve">'''James Colyer''' (taxm. 1560-yil — 1597-yil 14-iyul) — ingliz siyosatchisi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/colyer-james-1560-97|title=COLYER, James (C.1560-97), of Darlaston, Staffs. &amp;#124; History of Parliament Online}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1586-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>1f51pxcm9tby63pq2nzo0usiie4v7je</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James Morice</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1441959</id>
    <revision>
      <id>6272788</id>
      <parentid>6253942</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T00:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="469" sha1="9h378abnu8vu4o093fkzicpbbbc6d8t" xml:space="preserve">'''James Morice''' (1539-yil — 1597-yil) — ingliz siyosatchisi&lt;ref name=HOP&gt;{{Cite web |title=Morice, James (1539-97), of Chipping Ongar, Essex |website=History of Parliament Online |url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/morice-james-1539-97 |access-date=10 October 2023 }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1586-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>9h378abnu8vu4o093fkzicpbbbc6d8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Aylworth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1442371</id>
    <revision>
      <id>6272829</id>
      <parentid>6254870</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T06:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="957" sha1="fo21pq8n3m4ibrnl6o2ruj47s7xdode" xml:space="preserve">'''John Aylworth''' (1516-yilgacha tug‘ilgan — 1575-yil 28-dekabr) — [[Somerset]] grafligining Wells shahri, [[Devon grafligi]]ning Dartington qishlog‘idan va Londonning Holborn hududidagi Bangor Place mulkidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Wells (saylov okrugi)|Wells]] saylov okrugidan 1547, 1553, 1558, 1559, 1563, 1571 va 1572-yillardagi hamda [[Penryn (saylov okrugi)|Penryn]] saylov okrugidan 1553-yil oktabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/aylworth-john-1516-75|title=AYLWORTH, John (by 1516-75), of Wells, Som. and Dartington, Devon and Bangor Place, Holborn, London.|publisher=|access-date=23 March 2016|arxivsana=2023-05-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230503060640/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/aylworth-john-1516-75}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1572-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>fo21pq8n3m4ibrnl6o2ruj47s7xdode</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Price (Angliya parlamenti aʼzosi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1442458</id>
    <revision>
      <id>6272928</id>
      <parentid>6254982</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="728" sha1="rub2yrtxseyzfkpooc8qpbsoaqkm0qe" xml:space="preserve">'''John Price''' (1602-yilda vafot etgan) — uelslik siyosatchi.

[[Montgomery Boroughs (saylov okrugi)|Montgomery Boroughs]] saylov okrugidan 1563-yilgi va [[Montgomeryshire (saylov okrugi)|Montgomeryshire]] saylov okrugidan 1572-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* {{cite web|url= http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/price-john-ii-1602|title= PRICE, John II (d.1602), of Newtown, Mont.|publisher= History of Parliament Online|accessdate= 2 July 2013|arxivsana= 2024-12-24|arxivurl= https://web.archive.org/web/20241224211207/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/price-john-ii-1602}}

{{Authority control}}
{{1572-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>rub2yrtxseyzfkpooc8qpbsoaqkm0qe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Scott (Ripon)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1442463</id>
    <revision>
      <id>6272933</id>
      <parentid>6254989</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="676" sha1="nq1ptzbdvn3rvxgevdins1d4vbignc2" xml:space="preserve">'''John Scott''' (1534-yildan avval tug‘ilgan — 1619-yilda vafot etgan) — [[Wiltshire]] grafligining Chippenham shahridan bo‘lgan ingliz savdogari va [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

[[Chippenham (saylov okrugi)|Chippenham]] saylov okrugidan 1571 va 1572-yillardagi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/scott-john-ii|title=SCOTT, John II. - History of Parliament Online|website=Historyofparliamentonline.org|accessdate=17 March 2019}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1572-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>nq1ptzbdvn3rvxgevdins1d4vbignc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Island of the Mad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1442654</id>
    <revision>
      <id>6272766</id>
      <parentid>6255618</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T19:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2307" sha1="711zk1guc979nqq4vee1url6gigos2u" xml:space="preserve">{{Kitob bilgiqutisi
| nomi                 = Island of the Mad
| asl_nomi             =
| tasvir               =
| izoh                 = Birinchi nashr
| muallif              = Laurie R. King
| muharrir             =
| tarjimon             =
| bezovchi             =
| muqova_artist        =
| mamlakat             = [[AQSh]]
| til                  = [[Ingliz tili|ingliz tili]]
| seriya               = Mary Russell
| janr                 = Detektiv adabiyot
| nashriyot             = [[Bantam Books]]
| nashr_etilgan_sana   = 12-iyun 2018
| oʻzbek_nashr_sanasi  =
| betlar               =
| mukofotlar            =
| avvalgisi             = [[The Murder of Mary Russell]]
| keyingisi             = [[Riviera Gold]]
| isbn                  = 978-0-804-17796-2
| oclc                  =
| veb-sayt              =
| izohlar              =
}}
'''Island of the Mad''' — [[amerika]]lik yozuvchi [[Laurie R. King]] tomonidan 2018-yilda yozilgan detektiv roman. Mary Russell turkumining oʻn beshinchi kitobi boʻlgan asarda turmush qurgan detektivlar [[Mary Russell]] va [[Sherlock Holmes]] haqida hikoya qilinadi. Roman voqealari „The Murder of Mary Russell“ asaridan koʻp oʻtmay sodir boʻladi.

Kitob Bantam Books tomonidan 2018-yil 12-iyunda nashr etilgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.publishersweekly.com/978-0-8041-7796-2/|title=Island of the Mad by Laurie R. King |year=2018 |publisher=Publishers Weekly |access-date=December 28, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://laurierking.com/books/island-of-the-mad/overview |title=Island of the Mad by Laurie R. King |year=2018 |publisher=Laurie R. King |access-date=October 13, 2019 |arxivsana=2023-09-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230923070533/https://laurierking.com/books/island-of-the-mad/overview/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.randomhousebooks.com/books/235635/|title=Island of the Mad by Laurie R. King |year=2018 |publisher=Bantam Press |access-date=October 13, 2019}}&lt;/ref&gt;. [[Recorded Books]] tomonidan chiqarilgan audiokitobni Jenny Sterlin oʻqigan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.recordedbooks.com/title-details/9781490623580 |title=Island of the Mad by Laurie R. King |year=2018 |publisher=Recorded Books Inc |access-date=October 13, 2019}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{2010s-tarixiy-roman-stub}}</text>
      <sha1>711zk1guc979nqq4vee1url6gigos2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James Warnecombe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1442662</id>
    <revision>
      <id>6272790</id>
      <parentid>6255628</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T00:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1009" sha1="epoldz05ajnsj4nb30maf8gfn4qzsvg" xml:space="preserve">'''James Warnecombe''' yoki '''Warmecombe''' (1523-yildan avval — 1581-yil 21-fevral) — [[Herefordshire]] grafligining Ivington qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi.

[[Ludlow (saylov okrugi)|Ludlow]] saylov okrugidan 1554-yil noyabr, [[Leominster (saylov okrugi)|Leominster]] saylov okrugidan 1555-yilgi, [[Herefordshire (saylov okrugi)|Herefordshire]] saylov okrugidan 1563-yilgi hamda [[Hereford (saylov okrugi)|Hereford]] saylov okrugidan 1571 va 1572-yillardagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan. 1571–1572-yillarda Hereford meri lavozimida faoliyat yuritgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/warnecombe-(warmecombe)-james-1523-81|title=WARNECOMBE (WARMECOMBE), James (by 1523-81), of Ivington, Herefs. - History of Parliament Online|website=www.historyofparliamentonline.org}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1572-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>epoldz05ajnsj4nb30maf8gfn4qzsvg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Carminow</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1442686</id>
    <revision>
      <id>6272853</id>
      <parentid>6255688</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="877" sha1="lxj0oiy0p9uca7cdohf7bdrrcg1vr8y" xml:space="preserve">'''John Carminow''' yoki '''Carminowe''' (taxm. 1516-yil — 1592-yil) — ingliz siyosatchisi.

[[Cornwall (saylov okrugi)|Cornwall]] saylov okrugidan 1553-yil 5-oktabrdan 5-dekabrgacha hamda [[Truro (saylov okrugi)|Truro]] saylov okrugidan 1563–1567-yillarda [[Angliya parlamenti]] aʼzosi bo‘lgan. 1558–1559-yillarda Cornwall oliy sherifi lavozimida xizmat qilgan&lt;ref name = HoP&gt;{{cite web|url = http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/carminowe-john-1516-92|title = Carminowe, John (c.1516-92), of Fentengollen, nr. Truro, Cornw.|publisher = History of Parliament Online|accessdate = 31 May 2013|arxivsana = 2025-01-14|arxivurl = https://web.archive.org/web/20250114055838/https://historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/carminowe-john-1516-92}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1563-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>lxj0oiy0p9uca7cdohf7bdrrcg1vr8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ismene pelusia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443315</id>
    <revision>
      <id>6272769</id>
      <parentid>6257496</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T20:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="eh77zzoe036afkix5myk4yz249z3o6u" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Ismene
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Ismene''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=2011-10-11 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;. Bu urug‘ faqat bitta tur — '''Ismene pelusia'''ni o‘z ichiga oladi. Ushbu tur [[Misr]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{Catalogue of Life 
     |id=3Q7DW
     |title=Ismene pelusia Savigny, 1816
     |option=
     |access-date=27 December 2021
}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from2=Q6085034|from1=Q13370497}}

[[Category:Crambinae]]


{{crambinae-stub}}</text>
      <sha1>eh77zzoe036afkix5myk4yz249z3o6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Idioblasta acleropa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443318</id>
    <revision>
      <id>6272640</id>
      <parentid>6257499</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1439" sha1="ou0dku06pm7g8qd390372vvqh6n5rka" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Idioblasta acleropa
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Idioblasta acleropa''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1935-yilda Edward Meyrick tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Fransuz Polineziyasi]]dagi [[Markiz orollari]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://nature.berkeley.edu/~oboyski67/Lepidoptera/Crambidae_FP.htm Lepidoptera of French Polynesia]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q13358822}}

[[Category:Crambinae]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>ou0dku06pm7g8qd390372vvqh6n5rka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Idioblasta isoterma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443322</id>
    <revision>
      <id>6272641</id>
      <parentid>6257504</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:30:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1439" sha1="9ycd6lnvv1wqh83p94hnflio0hzwf0a" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Idioblasta isoterma
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Idioblasta isoterma''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1935-yilda Edward Meyrick tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Fransuz Polineziyasi]]dagi [[Markiz orollari]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://nature.berkeley.edu/~oboyski67/Lepidoptera/Crambidae_FP.htm Lepidoptera of French Polynesia]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q13358825}}

[[Category:Crambinae]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>9ycd6lnvv1wqh83p94hnflio0hzwf0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Idioblasta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1443327</id>
    <revision>
      <id>6272639</id>
      <parentid>6257511</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="933" sha1="6kl387476hne1jaudznzus5tv730yd5" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Idioblasta
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}

'''Idioblasta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=2011-10-10 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.

==Turlari==
*''[[Idioblasta acleropa]]'' &lt;small&gt;(Meyrick, 1935)&lt;/small&gt;
*''[[Idioblasta isoterma]]'' &lt;small&gt;(Meyrick, 1935)&lt;/small&gt;
*''[[Idioblasta lacteata]]'' &lt;small&gt;Warren, 1891&lt;/small&gt;
*''[[Idioblasta procellaris]]'' &lt;small&gt;(Meyrick, 1935)&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5988788}}

[[Category:Crambinae]]

{{Crambinae-stub}}</text>
      <sha1>6kl387476hne1jaudznzus5tv730yd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Viki sportni sevadi 2026/Ishtirok etish</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1443674</id>
    <revision>
      <id>6272707</id>
      <parentid>6264116</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50334-49</username>
        <id>307761</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ishtirok etish */ Javob</comment>
      <origin>6272707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1716" sha1="5aubx7fwawk9dcn1qob2oc0bcs4clz7" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki sportni sevadi 2026/Tepasi}}
== &lt;span style=&quot;color:#DF2B6A; font-weight:bold; font-family:Linux Libertine, Georgia;&quot;&gt; &lt;big&gt;'''Ishtirok etish'''&lt;/big&gt;&lt;/span&gt; ==
Loyihada ishtirok etish uchun quyiga 4 ta &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt; belgisini qoʻyish orqali imzo cheking.
#[[Foydalanuvchi:Mulan Xon|Mulan Xon]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mulan Xon|munozara]]) 17:45, 2026-yil 6-sentyabr (UTC)
#[[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 03:40, 2026-yil 7-sentyabr (UTC)
# [[Foydalanuvchi:MrKrasav4ik|MrKrasav4ik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MrKrasav4ik|munozara]]) 16:23, 2026-yil 8-sentyabr (UTC)

:[[Maxsus:Contributions/~2026-50334-49|~2026-50334-49]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:~2026-50334-49|talk]]) 15:05, 2026-yil 17-sentyabr (UTC)
:[[Maxsus:Contributions/~2026-50334-49|~2026-50334-49]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:~2026-50334-49|talk]]) 15:05, 2026-yil 17-sentyabr (UTC)
:[[Maxsus:Contributions/~2026-50334-49|~2026-50334-49]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:~2026-50334-49|talk]]) 15:05, 2026-yil 17-sentyabr (UTC)
:[[Maxsus:Contributions/~2026-50334-49|~2026-50334-49]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:~2026-50334-49|talk]]) 15:05, 2026-yil 17-sentyabr (UTC)

== &lt;span style=&quot;color:#DF2B6A; font-weight:bold; font-family:Linux Libertine, Georgia;&quot;&gt; &lt;big&gt;'''Roʻyxat'''&lt;/big&gt;&lt;/span&gt; ==
Yangi yaratgan va/yoki tahrirlangan maqolalringizni quyidagi jadvalga kiritib borishni unutmang!
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
!№
! Ishtirokchi
! Maqola
! Maqola soni
! Ball
|-
|-style=&quot;background:#b3fc8c&quot;
|0
||&lt;small&gt;'''Namuna uchun:'''&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;'''Foydalanuvchi nomi'''
|[[Sport]];
|1
|0
|-
|1
|{{u|Mulan Xon}}
|
|
|
|}</text>
      <sha1>5aubx7fwawk9dcn1qob2oc0bcs4clz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Wiseman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1444620</id>
    <revision>
      <id>6272998</id>
      <parentid>6262067</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="809" sha1="fxufi9ks1b93wazdg1vz8q2xdnn38f9" xml:space="preserve">'''John Wiseman''' (1515-yildan avval — 1558-yil yanvar) — [[Essex]] grafligining Great Canfield qishlog‘idan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

[[Maldon (saylov okrugi)|Maldon]] saylov okrugidan 1554-yil noyabrdagi va [[East Grinstead (saylov okrugi)|East Grinstead]] saylov okrugidan 1555-yilgi parlamentlarda qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/wiseman-john-1515-58|title=WISEMAN, John (By 1515-58), of Great Canfield, Essex. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-09-07|arxivsana=2024-12-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241222145221/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/wiseman-john-1515-58}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1554-2-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>fxufi9ks1b93wazdg1vz8q2xdnn38f9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James Wallis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1445376</id>
    <revision>
      <id>6272789</id>
      <parentid>6263702</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T00:30:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="602" sha1="28et4oqek3zhgqfk1ebifnqs7edpsb4" xml:space="preserve">'''James Wallis''' (1588-yilda vafot etgan) — ingliz siyosatchisi.

[[Grantham (saylov okrugi)|Grantham]] saylov okrugidan 1553-yil oktabrdagi parlamentda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/wallis-james-1523-88|title=WALLIS, James (by 1523-88), of Grantham, Lincs.|access-date=24 January 2016|arxivsana=2025-01-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250121020012/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/wallis-james-1523-88}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1553Mary-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>28et4oqek3zhgqfk1ebifnqs7edpsb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Haselrigge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1445414</id>
    <revision>
      <id>6272888</id>
      <parentid>6263760</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="614" sha1="h0fvz1qfyky4phqayy0qof28lnmfgl3" xml:space="preserve">'''John Haselrigge''' (1612-yilda vafot etgan) — XVI asrda faoliyat yuritgan ingliz siyosatchisi.

[[Haslemere (saylov okrugi)|Haslemere]] saylov okrugidan 1588–1589-yillarda parlamentda qatnashgan&lt;ref name=&quot;historyofparliamentonline&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/haselrigge-john-1612|title=HASELRIGGE, John (d.1612), of Leicestershire.|website=History of Parliament Online|accessdate=2020-06-18}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1589-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>h0fvz1qfyky4phqayy0qof28lnmfgl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Clarke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1446515</id>
    <revision>
      <id>6272855</id>
      <parentid>6267461</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="661" sha1="j7krwsxtik8q14yc79zpelsb6gv01gg" xml:space="preserve">'''John Clarke''' — XVII asrda faoliyat yuritgan ingliz siyosatchisi.

Clarke Londonda tug‘ilgan va Hurtmore hududida yashagan. Umrining keyingi davrida [[Sussex]] grafligining Battle shahriga ko‘chib o‘tgan&lt;ref name=&quot;historyofparliamentonline&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/clarke-john|title=Clarke, John|website=History of Parliament Online|accessdate=2 August 2020|arxivsana=2023-04-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230408000002/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/clarke-john}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1601-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>j7krwsxtik8q14yc79zpelsb6gv01gg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Pettus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1446605</id>
    <revision>
      <id>6272924</id>
      <parentid>6267768</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="695" sha1="o5o756z7knk961yk66rl9tpdpyhu718" xml:space="preserve">'''John Pettus''' (1550–1614-yillar) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

[[Norwich (saylov okrugi)|Norwich]] saylov okrugidan 1601 va 1604-yilgi parlamentlarda qatnashgan. 1608–1609-yillarda [[Norwich]] meri bo‘lgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/pettus-john-1550-1614|title=PETTUS, John (1550-1614), of Elm St., Norwich, Norf. &amp;#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-09-11|arxivsana=2022-12-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221220204348/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/pettus-john-1550-1614}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{1601-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>o5o756z7knk961yk66rl9tpdpyhu718</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sodiq (ism)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1446762</id>
    <revision>
      <id>6272698</id>
      <parentid>6268204</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artemev Nikolay</username>
        <id>46453</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Musulmoncha ismlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6272698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="361" sha1="4eod79vdi4xbfsz1oqrqb9glqleize0" xml:space="preserve">'''Sodiq''' - erkaklar ismi. Kelib chiqishi [[arabcha]]. Sadoqatli, rostgoʻy, chin do'st. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |year=2007-yil |author=E. A. Begmatov |title=O'zbek ismlari ma'nosi |edition=2-nashr |publisher=&quot;O'zbekiston milliy ensiklopediyasi&quot; Davlat ilmiy nashriyoti |location=Toshkent |pages=608 |isbn=978-9943-07-003-5}}&lt;/ref&gt;

[[Turkum:Musulmoncha ismlar]]</text>
      <sha1>4eod79vdi4xbfsz1oqrqb9glqleize0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272699</id>
      <parentid>6272698</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artemev Nikolay</username>
        <id>46453</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Kelib chiqishi arabcha boʻlgan ismlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6272699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="411" sha1="e1wbkzlkrncttcm2zj5eiepgwq6py9e" xml:space="preserve">'''Sodiq''' - erkaklar ismi. Kelib chiqishi [[arabcha]]. Sadoqatli, rostgoʻy, chin do'st. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |year=2007-yil |author=E. A. Begmatov |title=O'zbek ismlari ma'nosi |edition=2-nashr |publisher=&quot;O'zbekiston milliy ensiklopediyasi&quot; Davlat ilmiy nashriyoti |location=Toshkent |pages=608 |isbn=978-9943-07-003-5}}&lt;/ref&gt;

[[Turkum:Musulmoncha ismlar]]
[[Turkum:Kelib chiqishi arabcha boʻlgan ismlar]]</text>
      <sha1>e1wbkzlkrncttcm2zj5eiepgwq6py9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jomo Kenyatta xalqaro aeroporti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1446763</id>
    <revision>
      <id>6273041</id>
      <parentid>6268206</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>9 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6273041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69920" sha1="jbuf7phoq8zr90p9rrqwvwaq69y8vic" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| name                   = Jomo Kenyatta xalqaro aeroporti
| nativename-a            = Uwanja wa ndege wa kimataifa wa Jomo Kenyatta
| image                  = Jomo Kenyatta International Airport (JKIA).jpg
| image_size             = 250
| IATA                   = NBO
| ICAO                   = HKJK
| WMO                    = 63740
| type                   = Fuqarolik
| owner                  = 
| operator               = Kenya Airports Authority
| city-served            = [[Nayrobi|Nayrobi aglomeratsiyasi]]
| location               = Embakasi, [[Nayrobi]], Kenoya
| hub                    = {{bulleted list|[[Kenya Airways]]|Jambojet|African Express Airways}}
| opened                 = {{start date and age|1958|03|9|df=yes|p=n|br=n}}
| elevation-f            = 5,330
| elevation-m            = 1,624
| coordinates            = {{coord|01|19|07|S|36|55|33|E|region:KE|display=inline,title}}
|latd=01|latm=19|lats=07|latNS=N|longd=36|longm=55|longs=33|longEW=E
| website                = {{URL|kaa.go.ke}}
| pushpin_map            = Keniya
| pushpin_label_position = 
| pushpin_label          = '''NBO'''
| pushpin_alt            = 
| pushpin_map_size       = 
| pushpin_image          = 
| pushpin_caption        = Aeroportning Keniya xaritasidagi joylashuvi
| metric-elev            = y
| metric-rwy             = y
| r1-number              = 06/24
| r1-length-f            = 13,507
| r1-length-m            = 4,117
| r1-surface             = [[Asfalt-beton|Asfalt]]
| stat-year              = 2024
| stat1-header           = Yoʻlovchilar soni
| stat1-data             = 9 067 400 &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.knbs.or.ke/wp-content/uploads/2025/05/2025-Economic-Survey.pdf | title=Air Transport | access-date=19 December 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250830030643/https://www.knbs.or.ke/wp-content/uploads/2025/05/2025-Economic-Survey.pdf | archive-date=30 August 2025 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| stat3-header           = Yuk 
| stat3-data             = 364 822 tonna &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
| footnotes              = Kenglik va uzunlik Keniya aeroportlari boshqarmasi tomonidan taqdim etilgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Facts &amp; Figures-Nairobi |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106084714/https://www.kaa.go.ke/airports/nairobi-jomo-kenyatta-intl-airport/airport-information-nairobi/facts-and-figures-nairobi |archive-date=6 January 2014 |url=https://www.kaa.go.ke/airports/nairobi-jomo-kenyatta-intl-airport/airport-information-nairobi/facts-and-figures-nairobi}}&lt;/ref&gt;.
}}
'''Jomo Kenyatta xalqaro aeroporti''' {{Airport codes|NBO|HKJK}} — [[Keniya]] poytaxti [[Nayrobi]]ga xizmat koʻrstatuvchi xalqaro aeroport. Nayrobi markazidan {{convert|18|km|0}} janubi-sharqda, Embakasi hududida joylashgan. Aeroportdan 50 dan ortiq mamlakatga muntazam qatnovlar amalga oshiriladi. Asl nomi '''Embakasi aeroporti''' boʻlib, 1978-yilda Keniyaning birinchi prezidenti va bosh vaziri Jomo Kenyatta sharafiga nomlangan. 2024-yilda 9 milliondan ortiq yoʻlovchi va 364 ming tonnadan ortiq yukga xizmat koʻrsatgan&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.knbs.or.ke/wp-content/uploads/2025/05/2025-Economic-Survey.pdf | title=Commercial Passenger Traffic by Airport | access-date=19 December 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250830030643/https://www.knbs.or.ke/wp-content/uploads/2025/05/2025-Economic-Survey.pdf | archive-date=30 August 2025 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; aeroport yoʻlovchi tashish hajmi boʻyicha Afrikadagi oltinchi eng gavjum aeroport sanaladi&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.afraa.org/wp-content/uploads/2022/05/AFRAA-AIR-TRANSPORT-REPORT_Q4-5.pdf | title=Airport Ranking by Passengers | access-date=19 December 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.knbs.or.ke/wp-content/uploads/2025/05/2025-Economic-Survey.pdf | title=Commercial Cargo &amp; Mail Traffic by Airport | access-date=19 December 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250830030643/https://www.knbs.or.ke/wp-content/uploads/2025/05/2025-Economic-Survey.pdf | archive-date=30 August 2025 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.afraa.org/wp-content/uploads/2022/05/AFRAA-AIR-TRANSPORT-REPORT_Q4-5.pdf | title=Airport Ranking by Freight Traffic | access-date=19 December 2025}}&lt;/ref&gt;. U Keniyadagi toʻrtta xalqaro aeroport ichida eng gavjumi hisoblanadi. Qolgan uchta xalqaro aeroport — Kisumu xalqaro aeroporti, Eldoret xalqaro aeroporti va [[Mombasa]]dagi Moi xalqaro aeroporti.

Jomo Kenyatta xalqaro aeroporti (JKIA) ning pochta indeksi 00501&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nairobi Postal Code is 00100 - Complete List - 2023 [BEST] |url=https://nashthuo.com/nairobi-postal-code/ |access-date=19 March 2023 |website=Nashthuo.com |date=19 March 2023 |language=en-us}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
=== 1950—1960-yillar ===
[[File:Embakasi Airport in 1958 now JKIA.jpg|thumb|left|Embakasi aeroporti, 1958-yil]]
[[File:ASC Leiden - Rietveld Collection - East Africa 1975 - 05 - 005 - Embakasi Airport (later Jomo Kenyatta International Airport), Kenya. The lawn of the airport with vans - Nairobi, Kenya.jpg|thumb|left|Embakasi aeroporti, 1975-yil]]

Aeroport qurish haqidagi munozaralar 1945-yilgacha borib taqaladi. Oʻsha paytda mustamlakachi davlat — [[Buyuk Britaniya]] — va uning milliy aviakompaniyasi BOAC urushdan keyingi fuqarolik samolyotlari uchun mavjud Istli aeroporti yetarli emasligidan xavotirga tushgan. Istli aeroportini yaxshilash yoki yangi aeroport qurish xarajatlari masalasi sakkiz yil davomida rejalashtiruvchilar kun tartibida boʻldi. Kim moliyalashtirishi esa asosiy muammo edi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pirie |first=Gordon |editor-first1=Julius |editor-last1=Maina |url=https://theconversation.com/nairobis-airports-windows-on-kenyas-colonial-past-and-top-down-planning-154208 |title=Nairobi's airports &amp;ndash; windows on Kenya's colonial past and top-down planning |date=February 2021 |doi=10.64628/AAJ.yh6nv69uf }}&lt;/ref&gt;.

Vazifa hech qachon oson boʻlmagan va uchish-qoʻnish yoʻlagini qurishdan oldin koʻplab, asosan fuqarolik muhandisligi bilan bogʻliq muammolarni hal qilishga toʻgʻri kelgan. Aeroport qurilishining katta qismi majburiy mehnatdan foydalangan holda amalga oshirilgan boʻlib, ishchilarning koʻpchiligi Keniya Yer va Ozodlik armiyasi aʼzolari boʻlganlikda gumon qilingan{{Manba kerak}}. Aeroportni imkon qadar tezroq yakunlash bosimi va katta miqdordagi mehnat zarurati sababli ishchilar holdan toyish darajasigacha ishlatilgan va ularning ayrimlari charchoqdan vafot etgan. Mehnat sharoitlari shu qadar yomon boʻlganki, ishchilar orasida [[Oʻzini oʻldirish|oʻz joniga qasd qilish]] va oʻziga shikast yetkazish holatlari qayd etilgan&lt;ref&gt;{{cite book |last=Elkins |first=Caroline |title=Britain's Gulag - The Brutal End of Empire in Kenya |year=2014 |page=187f |isbn=978-1-847-92294-6}}&lt;/ref&gt;.

1958-yil 9-mart, yakshanba kuni ''Embakasi aeroporti'' Keniyaning soʻnggi mustamlaka gubernatori ser Evelyn Baring tomonidan ochildi&lt;ref&gt;{{cite web | title=Nairobi's New Airport | url=http://www.flightglobal.com/FlightPDFArchive/1958/1958%20-%200313.PDF | access-date=7 August 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160305164858/https://www.flightglobal.com/FlightPDFArchive/1958/1958%20-%200313.PDF | archive-date=5 March 2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

1958-yilda Nayrobi dunyodagi 1965-yilgacha kengaytirish imkoniyatiga ega aeroporti bilan maqtana oladigan kam sonli shaharlardan biri edi. Oʻsha paytda parvozlar soni oyiga 600 tadan kam boʻlgan. Aeroport meʼmori Embakasini rejalashtirish va loyihalashda [[Syurix]]dagi Kloten aeroporti dizaynidan kuchli taʼsirlangan, biroq oʻxshashliklar yaqqol koʻrinmagan. Har ikkala aeroport ham kelayotgan yoʻlovchilar binoning narigi tomonini toʻliq koʻra oladigan tarzda tashkil etilgan boʻlib, belgilar soni minimal darajada edi. Embakasi Nayrobining oʻziga xos ehtiyojlarini qondirish uchun loyihalashtirilgan boʻlsa-da, har ikkala aeroport ham oʻsha davr uchun nihoyatda yangicha boʻlgan yengillik va kenglik xususiyatlarini oʻrtoqlashgan. Oʻsha paytdagi Embakasi aeroportida qoʻllangan jihozlar va ranglar uygʻunligi yuqori darajada boʻlgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mccrow.org.uk/EastAfrica/NairobiAirport/Nairobi%20Airports.htm|title=Nairobi Airports|access-date=4 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610112910/http://www.mccrow.org.uk/EastAfrica/NairobiAirport/Nairobi%20Airports.htm|archive-date=10 June 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== 1970—1990-yillar ===
[[File:KQ B707 in NBO 77.jpg|thumb|left|Kenya Airwaysning Boeing 707 samolyoti 1977-yilgi Nayrobi aviashousida]]

1972-yil [[Jahon banki]] aeroportni yanada kengaytirish uchun mablagʻ ajratishni maʼqulladi. Loyiha yangi xalqaro va ichki yoʻlovchi terminal binosi, aeroportning birinchi maxsus yuk terminali, yangi taksi yoʻlaklari, tegishli samolyot toʻxtash maydonlari, ichki yoʻllar, avtoturargohlar, politsiya va yongʻin xavfsizligi stansiyalari, Davlat pavilyoni, aerodrom va yoʻl yoritish tizimlari, yongʻin gidrantlari tizimi, suv, elektr, telekommunikatsiya va kanalizatsiya tizimlari, yoʻlovchilar uchun aeroportga kirish ikki qatnov qismli yoʻli, xavfsizlik, drenaj va aeroportga olib kiruvchi asosiy yoʻl — Aeroport janubiy yoʻli qurilishini oʻz ichiga olgan. Loyihaning umumiy qiymati 29 million [[AQSh dollari]]dan oshgan (2013-yil dollarlarida 111,8 million AQSh dollari)&lt;ref&gt;{{cite web | title=Nairobi Airport Project | url=http://www.worldbank.org/projects/P001235/nairobi-airport-project?lang=en | publisher=The World Bank | access-date=7 August 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140317022637/http://www.worldbank.org/projects/P001235/nairobi-airport-project?lang=en | archive-date=17 March 2014 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 1978-yil 14-martda aeroportning yagona uchish-qoʻnish yoʻlagining narigi tomonida hozirgi terminal binosi qurib bitkazildi va prezident Kenyatta tomonidan ochildi&lt;ref&gt;{{cite web| title=Kenya Airport Authority concedes terminal 4 may not be ready until 2014| url=http://www.eturbonews.com/32290/kenya-airport-authority-concedes-terminal-4-may-not-be-ready-unt| publisher=eTurboNews| date=15 November 2012| access-date=7 August 2013| archive-url=https://web.archive.org/web/20130514202200/http://www.eturbonews.com/32290/kenya-airport-authority-concedes-terminal-4-may-not-be-ready-unt| archive-date=14 May 2013| url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

1994-yil oktyabr oyida British Airways kompaniyasining [[Concorde]] samolyoti yuqori balandlikda samolyotning ishlash xususiyatlarini sinovdan oʻtkazish maqsadida aeroportga qoʻndi{{Manba kerak}}.

=== 2000-yildan hozirgacha ===
2008-yil 10-iyunda Prezident Mwai Kibaki tomonidan Kenya Vision 2030 dasturi ishga tushirildi&lt;ref&gt;{{cite web | last1=Vision2030 | first1=Kenya | url=http://www.vision2030.go.ke/projects/?pj=184 | title=Kenya Vision 2030 JKIA | work=Kenya Vision2030 | access-date=6 May 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170630012940/http://vision2030.go.ke/projects/?pj=184 | archive-date=30 June 2017 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ushbu dastur doirasida JKIAning eskirgan infratuzilmasini jahon standartlariga moslashtirish rejalashtirildi. Yangi terminallar va uchish-qoʻnish yoʻlagini modernizatsiya qilish ishlari bosqichma-bosqich amalga oshirilishi kerak edi. [[Afrika taraqqiyot banki]] taklif etilgan yangi terminalning 1-bosqichini rivojlantirish boʻyicha ekologik taʼsirni baholash ishlarini amalga oshirdi. Mazkur loyiha 2030-yilgacha JKIAning yillik sigʻimini qariyb 18,5 million yoʻlovchiga yetkazishi kutilgan edi. Yangi terminal toʻrt qavatli terminal binosi, markaziy xizmat koʻrsatish hududi, tranzit mehmonxonasi, aeroportning quruqlikdagi savdo markazlari, uchib kelish va ketish maydonlari qurilishini oʻz ichiga olishi kerak edi. Qoʻshimcha obyektlar qatoriga kirish yoʻli, avtoturargoh, kirish taksi yoʻlaklari, yer usti xizmat koʻrsatish uskunalari (GSE) va avtobus toʻxtash joylari kirgan&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Environmental-and-Social-Assessments/P-KE-DA0-004_KENYA_ESIA_Summary_JKIA_GreenField_Terminal_Building_Eng.pdf | title=Afdb JKIA Greenfield Terminal Environmental Impact Assessment | access-date=6 May 2017}}&lt;/ref&gt;.

2016-yil 29-martda 56 milliard Keniya shillingi (KES) (560 million AQSh dollari)lik yangi terminali loyihasi Kenya Airports Authority tomonidan pudratchi moliyalashtirishni taʼminlay olmagani sababli bekor qilindi. Shu tariqa Keniyaning Afrikadagi eng yirik terminalga ega boʻlish rejasi yakunlandi&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.the-star.co.ke/news/2016/03/30/why-sh56-billion-jkia-greenfield-terminal-project-collapsed_c1321767 | title=Greenfield Terminal Project cancelled | work=The Star, Kenya | access-date=6 May 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170609204045/http://www.the-star.co.ke/news/2016/03/30/why-sh56-billion-jkia-greenfield-terminal-project-collapsed_c1321767 | archive-date=9 June 2017 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2017-yil fevral oyida aeroportga AQShning Federal aviatsiya maʼmuriyati tomonidan Birinchi toifa maqomi berildi. Bu Nayrobi va AQSh oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri reyslar amalga oshirilishiga imkon yaratdi. Afrikaning yana besh mamlakati — [[Janubiy Afrika]], [[Efiopiya]], [[Misr]], [[Marokash]] va [[Kabo-Verde]] — AQSh bilan toʻgʻridan-toʻgʻri reyslarga ega&lt;ref&gt;{{cite web|first=Desie|last=Heita|url=https://www.newera.com.na/2017/05/22/air-namibia-granted-right-to-fly-into-us/|title=Air Namibia granted right to fly into US|website=New Era|date=22 May 2017|access-date=30 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170522095711/https://www.newera.com.na/2017/05/22/air-namibia-granted-right-to-fly-into-us/|archive-date=22 May 2017|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.theeastafrican.co.ke/business/JKIA-Category-1-status-direct-Kenya-US-flights/2560-3825284-wqeko4/index.html| title=JKIA achieves Category One Status| access-date=6 May 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170503033326/https://www.theeastafrican.co.ke/business/JKIA-Category-1-status-direct-Kenya-US-flights/2560-3825284-wqeko4/index.html| archive-date=3 May 2017| url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== 2013-yilgi yongʻin ==
[[File:JKIA fire.jpg|thumb|JKIAdagi 2013-yilgi yongʻin natijasi]]
[[File:JKIA_in_2010.JPG|right|thumb|2013-yilgi yongʻindan oldingi JKIA terminal binosi]]

2013-yil 7-avgustda immigratsiya hududida boshlangan yongʻin aeroportga katta zarar yetkazib, binodagi uchta blokdan ikkitasini yoʻq qildi. Odatda ichki reyslarga xizmat koʻrsatadigan 3-blok vaqtincha xalqaro qatnovlar uchun ishlatildi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.latimes.com/news/world/worldnow/la-fg-wn-kenya-airport-fire-economy-20130807,0,1745295.story |title=&quot;Kenya scrambles to limit economic fallout from massive airport fire&quot;, ''Los Angeles Times'', reported by Nicholas Soi and Robyn Dixon, 7 August 2013 |website=[[Los Angeles Times]] |date=7 August 2013 |access-date=7 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130808230358/http://www.latimes.com/news/world/worldnow/la-fg-wn-kenya-airport-fire-economy-20130807,0,1745295.story |archive-date=8 August 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Kiruvchi reyslar [[Uganda]], [[Tanzaniya]] va Keniyadagi boshqa aeroportlarga yoʻnaltirildi&lt;ref name=&quot;Straziuso-2013&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.chieftain.com/news/world/1708375-120/fire-airport-flights-nairobi |title=Inferno roars through E. Africa's largest airport |publisher=Associated Press |first1=Jason |last1=Straziuso |first2=Tom |last2=Odula |newspaper=The Pueblo Chieftain |date=7 August 2013 |archive-date=7 March 2016 |access-date=11 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307061109/http://www.chieftain.com/news/world/1708375-120/fire-airport-flights-nairobi |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Oʻsha paytda qurilayotgan yangi 4-blok 2013-yil avgustida ochilishi rejalashtirilgan edi&lt;ref&gt;{{cite web |date=14 November 2012 |title=JKIA Unit 4 set for August 2013 completion |url=http://www.constructionkenya.com/2041/jomo-kenyatta-airport-terminal-4/ |accessdate=9 August 2013}}&lt;/ref&gt;, biroq u nihoyat 2014-yil 1-iyulda ochildi va 1A-terminali deb qayta nomlandi. Ushbu terminal yongʻinda zarar koʻrmagan{{Manba kerak}}.

Mahalliy vaqt bilan taxminan soat 4:30 da&lt;ref&gt;{{cite news |last=Dron |first=Alan |date=7 August 2013 |title=Fire breaks out at Nairobi airport |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/fire-breaks-out-nairobi-airport |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130905074407/http://atwonline.com/airports-amp-routes/fire-breaks-out-nairobi-airport |archivedate=5 September 2013 |newspaper=[[Air Transport World]] |access-date=2026-09-12 |archive-date=2013-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130905074407/http://atwonline.com/airports-amp-routes/fire-breaks-out-nairobi-airport }}&lt;/ref&gt;, 1-blokning xalqaro uchib ketishlar uchun foydalaniladigan immigratsiya boʻlimida yongʻin boshlandi va tezda xalqaro kelishlar uchun foydalaniladigan 2-blokka tarqaldi. 1978-yilda qurib bitkazilgan binoning konstruksiyasi, 1-blok tomining qulab tushishi va hududdagi transportning zichligi yongʻinni dastlab oʻchirish ishlariga xalaqit berdi. Dastlabki OAV xabarlarida ayrim oʻt oʻchiruvchilar yongʻinga qarshi chelaklardan foydalangani koʻrsatilgan&lt;ref name=&quot;Delayed response to JKIA inferno exposes Kenya-2013&quot;&gt;{{cite web |date=7 August 2013 |title=Delayed response to JKIA inferno exposes Kenya's soft underbelly |url=http://www.standardmedia.co.ke/?articleID=2000090374&amp;story_title=delayed-response-to-jkia-inferno-exposes-kenya-s-soft-underbelly |accessdate=9 August 2013}}&lt;/ref&gt;. Yongʻinni oʻchirishga bir nechta guruhlar, jumladan Keniya armiyasi va xususiy kompaniyalarning oʻt oʻchiruvchilari yordam berdi. Olti soatdan soʻng voqea joyidagi rasmiylar yongʻin nazorat ostiga olinganini maʼlum qildi&lt;ref name=&quot;Delayed response to JKIA inferno exposes Kenya-2013&quot; /&gt;.

Yongʻin oʻchirilgach, undan zarar koʻrgan bizneslar oʻz obyektlaridagi ayrim buyumlar yoʻqolganini maʼlum qildi. Turli xabarlarga koʻra, birinchi boʻlib voqea joyiga yetib kelgan ayrim shaxslar yongʻin vaqtida va undan keyin yongʻindan zarar koʻrgan doʻkonlarni talon-toroj qilgan. Bu esa ayrimlarni barcha oʻt oʻchiruvchilar yongʻinni oʻchirishga toʻliq eʼtibor qaratganida, yongʻin tezroq bartaraf etilishi mumkin edi, degan xulosaga olib kelgan&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/news/world/first-responders-looted-nairobi-airport-banks-shops-while-building-burned/article13662141|title=First responders looted Nairobi airport banks, shops while building burned|agency=[[Associated Press]]|first1=Jason|last1=Straziuso|first2=Tom|last2=Odula|work=[[The Globe and Mail]]|date=8 August 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Soi |first1=Nicholas |last2=Dixon |first2=Robyn |date=8 August 2013 |title=In Nairobi's airport fire, looting and big tourism losses for Kenya |url=http://www.latimes.com/news/world/worldnow/la-fg-wn-kenya-airport-fire-20130808,0,4491052.story |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809131230/http://www.latimes.com/news/world/worldnow/la-fg-wn-kenya-airport-fire-20130808,0,4491052.story |archive-date=9 August 2013 |accessdate=9 August 2013 |website=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt;. Yongʻin tufayli aeroportda qolib ketgan sayyohlar ham asosiy darvoza tomon yoʻlni toʻsib qoʻygan bezorilar tomonidan hujumga uchraganini, ular esa oʻz buyumlarini olib ketishga harakat qilganini aytgan&lt;ref name=&quot;Delayed response to JKIA inferno exposes Kenya-2013&quot; /&gt;. Oʻt oʻchiruvchilar yoki boshqa aeroport xodimlari jarohatlangani haqida darhol xabarlar boʻlmagan&lt;ref&gt;{{cite news |last=O'Keeffe |first=Niall |date=7 August 2013 |title=Fire closes Nairobi's Jomo Kenyatta airport |url=http://www.flightglobal.com/news/articles/fire-closes-nairobis-jomo-kenyatta-airport-389229/ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130811055707/http://www.flightglobal.com/news/articles/fire-closes-nairobis-jomo-kenyatta-airport-389229/ |archivedate=11 August 2013 |newspaper=[[Flightglobal]] |location=[[London]] |access-date=2026-09-12 |archive-date=2018-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219103806/https://www.flightglobal.com/news/articles/fire-closes-nairobis-jomo-kenyatta-airport-389229/ }}&lt;/ref&gt;. Aeroportning asosiy ijarachisi boʻlgan [[Kenya Airways]] vakilining aytishicha, uning ikki xodimi kuzatuv uchun mahalliy shifoxonaga olib borilgan. Ulardan biriga tutundan zaharlanish boʻyicha yordam koʻrsatilgan{{Manba kerak}}.

=== Yongʻindan keyingi holat ===
[[File:Nairobi_airport_terminal,_August_2014.JPG|thumb|Terminal binosining yongʻindan keyingi tashqi koʻrinishi. Yongʻindan soʻng xalqaro keluvchilarni qabul qilish uchun apronda vaqtinchalik chodirlar oʻrnatildi. Surat yongʻindan taxminan ikki hafta oʻtib olingan.]]

Yongʻin oʻchirilgach, dastlabki tergov boshlandi. Yongʻin [[Afrikadagi AQSh elchixonalaridagi portlashlar|AQShning Keniyadagi va Tanzaniyadagi elchixonalariga uyushtirilgan terrorchilik portlashlarining]] oʻn besh yilligi kuni sodir boʻlgani, shuningdek, Keniya qoʻshni [[Somali fuqarolar urushi (2009 — hozirgacha)|Somalidagi qurolli mojaroda]] ishtirok etayotgani sababli dastlab terrorchilik ehtimoli koʻrib chiqildi. Biroq tergovchilar dastlabki tekshiruv vaqtida portlovchi qurilmalar aniqlanmagani sababli tez orada terrorchilikni yongʻin sababi sifatida istisno qildi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;President Uhuru Kenyatta dismisses any acts of terrorism in Jomo Kenyatta International Airport fire,&quot; ''Standard Media'', reported by PSCU, 9 August 2013 |url=http://www.standardmedia.co.ke/thecounties/article/2000090537/uhuru-dismisses-any-acts-of-terrorism-in-jkia-fire |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150416144336/http://www.standardmedia.co.ke/thecounties/article/2000090537/uhuru-dismisses-any-acts-of-terrorism-in-jkia-fire |archive-date=16 April 2015 |access-date=7 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 August 2013 |title=&quot;Fire guts Kenya's main airport, chokes regional gateway&quot;, ''Reuters'', reported by Drazen Jorgic, 7 August 2013 |url=https://www.reuters.com/article/us-kenya-airport-fire-idUSBRE97605T20130807 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924183646/http://www.reuters.com/article/2013/08/07/us-kenya-airport-fire-idUSBRE97605T20130807 |archive-date=24 September 2015 |access-date=1 July 2017 |website=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;. Keyinchalik yongʻin elektr taqsimlash panelidagi nosozlik sababli yuzaga kelgani tasdiqlandi&lt;ref&gt;{{cite web |date=9 August 2013 |title=President Uhuru Kenyatta dismisses any acts of terrorism in Jomo Kenyatta International Airport fire |url=http://www.standardmedia.co.ke/?articleID=2000090537&amp;story_title=uhuru-dismisses-any-acts-of-terrorism-in-jkia-fire |accessdate=9 August 2013}}&lt;/ref&gt;.

Xalqaro kelish va joʻnab ketish bloklari yongʻinda butunlay vayron boʻldi. Aeroport rasmiylari ichki uchib kelish va ketishlar uchun foydalaniladigan 3-blokdan xalqaro qatnovlarning bir qismini amalga oshirish uchun foydalanishga qaror qildi. Faoliyat 8-avgust kuni qisman tiklandi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Dron |first=Alan |date=8 August 2013 |title=Nairobi airport reopens after fire |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-routes/nairobi-airport-reopens-after-fire |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130925040033/http://atwonline.com/airports-amp-routes/nairobi-airport-reopens-after-fire |archivedate=25 September 2013 |newspaper=[[Air Transport World]] |access-date=2026-09-12 |archive-date=2013-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130925040033/http://atwonline.com/airports-amp-routes/nairobi-airport-reopens-after-fire }}&lt;/ref&gt;.

2015-yil iyun oyida yangi, toʻliq ishlaydigan vaqtinchalik terminal binosi foydalanishga topshirildi. Ushbu terminal yangi doimiy obyekt qurib bitkazilguniga qadar 10 yil xizmat qilishi uchun loyihalashtirilgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Nairobi Airport Terminal Building&quot;, ''Röder HTS Höcker'', accessed 17 September 2015 |work=Röder HTS |url=http://www.roderhts.com/case-studies/nairobi-airport-terminal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222174733/http://www.roderhts.com/case-studies/nairobi-airport-terminal/ |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 September 2015}}&lt;/ref&gt;.

== Ish tashlashlar ==
=== 2024-yilgi ish tashlash ===
2024-yil 11-sentyabrda aeroport xodimlari obyektni Hindistonning Adani Group kompaniyasiga 30 yil muddatga ijaraga berish taklifiga qarshi ish tashlash oʻtkazdi. Keniya Huquq jamiyati va Keniya Inson huquqlari boʻyicha milliy komissiyasi ham aeroportni „strategik milliy aktiv“ deb atab, taklifni tanqid qildi. Mazkur ikki tashkilot Oliy sudga taklifga qarshi arizalar kiritdi va natijada taklif yakuniy qaror qabul qilinmaguncha toʻxtatib turildi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Passengers stranded amid strike at main Kenya airport |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3rdg13z1j7o |access-date=11 September 2024 |website=BBC |date=11 September 2024 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.

=== 2026-yilgi ish tashlash ===
2026-yil 9-fevralda mamlakat boʻylab aeroport xodimlari tashkilotlari ish tashlash rejalashtirilayotganini maʼlum qildi. Bunga xodimlarni ishga qabul qilishdagi adolatsiz amaliyotlar, past ish haqi va JKIA boshqaruvida taklif etilgan oʻzgarishlar sabab boʻldi. Ushbu oʻzgarishlarga xodimlar [[kasaba uyushmalari]] qarshi chiqdi&lt;ref name =&quot;AP News&quot; /&gt;. Ish tashlash 17-fevralda boshlandi va ertasi kuni Kenya Aviation Workers Union (KAWU) Keniya fuqaro aviatsiyasi boshqarmasi (KCAA) va boshqa manfaatdor tomonlar bilan muvaffaqiyatli muzokaralardan soʻng ishga qaytish toʻgʻrisidagi kelishuvni imzolagach yakunlandi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Muganda |first=Cy |title=KAA commends mediation efforts that ended airport workers' strike |newspaper =People Daily |date=17 February 2026 |url=https://peopledaily.digital/news/kaa-commends-mediation-efforts-that-ended-airport-workers-strike |access-date=1 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260219193318/https://peopledaily.digital/news/kaa-commends-mediation-efforts-that-ended-airport-workers-strike |archive-date=19 February 2026 |url-status =live }}&lt;/ref&gt;.

KAWU maʼlumotlariga koʻra, hukumat ishga qaytish toʻgʻrisidagi kelishuvni amalga oshirmagan va bu kasaba uyushmasini avval toʻxtatilgan ish tashlashni ikki kun — 30 va 31-avgust kunlari — qayta boshlashga majbur qilgan&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ogetta |first=Daniel |title=Flights disrupted at JKIA as aviation workers resume strike |newspaper=Daily Nation |date=30 August 2026 |url=https://nation.africa/kenya/news/flights-disrupted-at-jkia-as-aviation-workers-resume-strike-5576268 |access-date=3 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260830172558/https://nation.africa/kenya/news/flights-disrupted-at-jkia-as-aviation-workers-resume-strike-5576268 |archive-date=30 August 2026}}&lt;/ref&gt;. Natijada minglab yoʻlovchilar aeroportlarda qolib ketdi, reyslar 6 soatdan ortiq kechikdi va JKIAni ham oʻz ichiga olgan aeroportlarda parvozlar buzildi&lt;ref&gt;{{cite news |title=JKIA strike chaos: What happens to passengers when flights are delayed or cancelled? |newspaper=The Star |date=31 August 2026 |url=https://www.the-star.co.ke/news/2026-08-31-jkia-strike-chaos-what-happens-when-flights-delay |access-date=2 September 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260902220957/https://www.the-star.co.ke/news/2026-08-31-jkia-strike-chaos-what-happens-when-flights-delay |archive-date=2026-09-02 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ish tashlashning yakunlangani 1-sentyabr kuni, aviatsiya sohasidagi turli manfaatdor tomonlar bilan muzokaralardan soʻng eʼlon qilindi&lt;ref name =&quot;AP News&quot; &gt;{{cite news |title=Kenya aviation workers end strike that paralyzed airport operations in the capital |publisher=AP News |date=1 September 2026 |url=https://apnews.com/article/kenya-airport-strike-ends-aviation-union-nairobi-b0d9ff26892783def5470b06f57b8d67 |access-date=3 September 2026 |archive-url =https://web.archive.org/web/20260901070059/https://apnews.com/article/kenya-airport-strike-ends-aviation-union-nairobi-b0d9ff26892783def5470b06f57b8d67 |archive-date =1 September 2026 |url-status =live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name =&quot;CNBC Africa &quot; /&gt;. KAWU, aeroport va fuqaro aviatsiyasi organlari hamda Jambojet qolgan masalalar boʻyicha muzokaralar davom etar ekan, ish tashlashni yakunlash uchun navbatdagi ishga qaytish kelishuvini imzoladi&lt;ref name =&quot;CNBC Africa&quot; &gt;{{cite news |last1=Obulutsa |first1=George |last2=Nzilani |first2=Vincent Mumo |title=Kenya aviation workers end strike that disrupted flights, officials say |publisher=[[CNBC Africa]] |date=1 September 2026 |url=https://www.cnbcafrica.com/2026/kenya-aviation-workers-end-strike-that-disrupted-flights-officials-say |access-date=2 September 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260902160922/https://www.cnbcafrica.com/2026/kenya-aviation-workers-end-strike-that-disrupted-flights-officials-say |archive-date=2026-09-02 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Infratuzilmasi ==
Yoʻlovchi aeroporti ikkita binodan iborat. 1-terminal yarim doira shaklidagi majmua boʻlib, 1A dan 1E gacha boʻlgan beshta blokka boʻlingan. 2-terminal ushbu majmuadan alohida joylashgan va unga yoʻl yoki avtobus orqali yetib boriladi; ikkala terminal oʻrtasida aerodrom ichidan piyodalar yoʻlagi mavjud emas&lt;ref name=&quot;kaa-facts&quot;&gt;{{cite web |title=Facts and Figures – Nairobi |url=https://www.kaa.go.ke/airports/nairobi-jomo-kenyatta-intl-airport/airport-information-nairobi/facts-and-figures-nairobi |publisher=Kenya Airports Authority |date=9 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106084714/https://www.kaa.go.ke/airports/nairobi-jomo-kenyatta-intl-airport/airport-information-nairobi/facts-and-figures-nairobi |archive-date=6 January 2014 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;. Uchish-qoʻnish yoʻlagining shimoliy tomonidagi dastlabki fuqarolik terminali hozir Keniya Harbiy-havo kuchlari tomonidan foydalaniladi va baʼzan hamon Eski Embakasi aeroporti deb ataladi.

Aviakompaniyalarga ajratilgan terminallar oʻzgarib turadi. Yoʻlovchilarga chiptalarida koʻrsatilgan terminalni tekshirish tavsiya etiladi.

=== 1-terminal ===
==== 1A-terminal ====
1A-terminal 2014-yil 1-iyulda 2013-yilgi yongʻinda zarar koʻrgan xalqaro terminal oʻrnini bosuvchi asosiy terminal sifatida ochildi. Kenya Airports Authority maʼlumotlariga koʻra, uning yillik sigʻimi 2,5 million yoʻlovchini tashkil etadi. Terminal uch qavatdan iborat boʻlib, 30 ta roʻyxatdan oʻtish peshtaxtasi, 12 ta uchib ketish darvozasi va beshta bagaj konveyeriga ega; unda aeroportning xavfsizlik hududidan keyingi qismida doʻkonlar va restoranlar mavjud&lt;ref name=&quot;kaa-facts&quot; /&gt;. [[Kenya Airways]] va boshqa SkyTeam tashuvchilari xalqaro uchib kelish va ketishlarning aksariyatini ushbu terminaldan amalga oshiradi.

==== 1B va 1C-terminallar ====
1B va 1C-terminallari 1A-terminalidan foydalanmaydigan aviakompaniyalarning xalqaro uchib ketish reyslariga xizmat koʻrsatadi. Har ikkala terminalda umumiy foydalanishdagi roʻyxatdan oʻtish peshtaxtalari, xavfsizlik nazoratidan oʻtib birinchi qavatdagi joʻnab ketish zaliga chiqish, bojsiz savdo doʻkonlari va kafelar mavjud.

==== 1A-terminal ====
1D-terminal ichki qatnovlarga xizmat koʻrsatadi. Odatda undan Kenya Airways va uning shoʻba kompaniyasi Jambojet foydalanadi.

==== 1E-terminal ====
2013-yilgi yongʻindan soʻng avtoturargoh xalqaro keluvchilar uchun vaqtinchalik zalga aylantirildi. Keyinchalik u 1B va 1C terminallaridan uchib ketadigan reyslarning kelish terminaliga aylandi. Bino qisqa muddatli yechim sifatida qurilgan boʻlsa-da, hozirgacha foydalanilmoqda.

=== 2-terminal ===
2-terminal 2015-yil aprel oyida ochilgan. U yiliga 2,5 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvatiga ega prefabrik bino boʻlib, 1-terminalga tushayotgan yuklamani kamaytirish uchun qoʻshilgan. Undan lou-koster va ayrim mintaqaviy aviakompaniyalar foydalanadi. Roʻyxatdan oʻtish va chiqish darvozalari ham ichki, ham xalqaro reyslarga xizmat koʻrsatadi.

=== Aerodrom ===
Aeroportda bitta faol uchish-qoʻnish yoʻlagi — 06/24 mavjud boʻlib, uning uzunligi {{convert|4117|m|ft|abbr=on}}, asfalt qoplamasining kengligi esa {{convert|60|m|ft|abbr=on}}. U [[ICAO aeroport kodi|ICAO F kodiga]] ega va [[Airbus A380]] hamda [[Boeing 747]]-8 kabi samolyotlarni qabul qila oladi. Yoʻlak chetlarida yoritish tizimi mavjud; ikkinchi yoʻlak uchun rejalashtirilgan toʻliq markaziy yondashuv yoritish tizimi mavjud emas. Ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagini qurish rejalari Kengaytirish boʻlimida koʻrib chiqilgan.

=== Kutish zallari ===
Kenya Airways 2014-yil noyabr oyida 1A-terminalda Simba Lounge va Pride Lounge zallarini taqdim etdi va ular keyingi yili foydalanishga topshirildi. Ikki zal taxminan 130–135 million KES qiymatida qurilgan boʻlib, jami bir necha yuz kishini sigʻdira oladi. Ular Kenya Airways Premier World va SkyTeam Sky Priority yoʻlovchilariga xizmat koʻrsatadi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gachango |first=Rayhab |title=Kenya Airways unveils new luxurious lounges |url=https://potentash.com/2014/11/12/kenya-airways-reveals-new-executive-lounges/ |work=Potentash |date=12 November 2014 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Wairimu |first=Immaculate |title=Design firm feted for bringing out the best of Kenya in JKIA lounges |url=https://nation.africa/kenya/life-and-style/dn2/design-firm-feted-for-bringing-out-the-best-of-kenya-in-jkia-lounges-1154340 |work=Daily Nation |date=16 December 2015 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;. Kenya Airwaysning yana bir zali — Msafiri Lounge — 1D-terminalda, ichki uchib ketishlar hududida joylashgan.

Xuddi shu majmuadagi pullik va alyans kutish zallari qatoriga 1B-terminaldagi Swissport Aspire Lounge, 1D-terminaldagi Plaza Premium Lounge va 1E-terminalda joylashgani soʻnggi bor qayd etilgan [[Turkish Airlines]] Lounge kirgan. Terminallar qayta taqsimlanganligi sababli ularning joylashuvi oʻzgarib turgan va aeroportdagi eʼlonlar ishonchli manba hisoblanadi.

2-terminalning 1-qavatida ikkita aerodrom ichidagi zal — Mara Lounge va Mount Kenya Lounge mavjud. Har ikkisi ham 24 soatlik shartnoma asosidagi zallar sifatida faoliyat yuritadi.

=== Boshqa inshootlari ===
African Express Airways bosh ofisi aeroport hududida joylashgan. Kenya Airports Authorityning bosh ofisi ham aeroport hududida&lt;ref&gt;{{cite web |title=Contact us |url=https://www.kaa.go.ke/ |publisher=Kenya Airports Authority |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Kengaytirilishi ==
Aeroportni kengaytirishga qaratilgan urinishlar bir necha bor kechiktirilgan, bekor qilingan yoki qayta ishlab chiqilgan. 1978-yilda ochilgan terminal yiliga taxminan 2,5 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan boʻlib, bu koʻrsatkich allaqachon ancha oldin ortda qolgan. 2013-yilgi yongʻindan keyingi qayta qurish va 2015-yilda 2-terminalning ochilishi Kenya Airports Authority (KAA) tomonidan koʻpincha keltiriladigan umumiy sigʻimni taxminan 7,5–8 million yoʻlovchiga yetkazdi&lt;ref name=&quot;reuters2016&quot;&gt;{{cite news |last=Miriri |first=Duncan |title=Kenya scraps plans for new main airport terminal |url=https://www.reuters.com/article/markets/commodities/kenya-scraps-plans-for-new-main-airport-terminal-idUSL5N1712M5/ |work=Reuters |date=29 March 2016 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;. Keyinchalik yoʻlovchilar oqimi bu koʻrsatkichlardan ham oshib ketdi. Aeroport 2015-yilda taxminan 6,5 million&lt;ref name=&quot;reuters2016&quot; /&gt;, 2019-yilda 8,3 million va 2024-yilda 9,07 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan&lt;ref&gt;{{cite report |title=Economic Survey 2025 |publisher=[[Kenya National Bureau of Statistics]] |year=2025 |url=https://www.knbs.or.ke/ |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;. Hozir ham aeroportda faqat bitta uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud.

Rasmiylar va soha tahlilchilari qoʻshimcha kechikish [[Nayrobi]]ni Addis-Abebadan ortda qoldirishi mumkinligini taʼkidlagan. [[Addis-Abeba]]da allaqachon ikkita uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud va Ethiopian Airlines kattaroq tranzit tarmogʻini shakllantirgan. [[Efiopiya]] shuningdek, ancha yirik „noldan quriladigan“ loyiha boʻlgan Bishoftu xalqaro aeroporti qurilishini ham boshlagan&lt;ref name=&quot;eastafrican2026&quot;&gt;{{cite news |title=JKIA upgrade delays leave Kenya exposed to regional airport challenge |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/business-tech/jkia-upgrade-delays-leave-kenya-exposed-to-regional-airport-challenge-5580270 |work=The EastAfrican |date=2 September 2026 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=JKIA upgrade delays raise risks in East Africa hub race |url=https://www.thetraveler.org/jkia-upgrade-delays-raise-risks-in-east-africa-hub-race/ |work=The Traveler |date=2 September 2026 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;.

=== Noldan quriladigan terminal ===
Sigʻimni oshirishga qaratilgan asosiy urinish noldan quriladigan yangi terminali boʻldi. U Vision 2030 loyihasi boʻlib, Prezident Uhuru Kenyatta uni 2013-yil oxirida ishga tushirdi va 2014-yil 23-mayda tamal toshini qoʻyish marosimida ishtirok etdi&lt;ref name=&quot;reuters2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bda2018spend&quot;&gt;{{cite news |last=Mutai |first=Edwin |title=KAA on the spot over Sh413m JKIA Greenfield spend |url=https://www.businessdailyafrica.com/bd/economy/kaa-on-the-spot-over-sh413m-jkia-greenfield-spend-2222808 |work=Business Daily Africa |date=10 October 2018 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;. Loyihalash va qurilish boʻyicha shartnoma Anhui Construction Engineering Group (ACEG) va China National Aero-Technology International Engineering Corporation (CATIC) qoʻshma korxonasiga berildi&lt;ref name=&quot;reuters2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cro2016&quot;&gt;{{cite news |title=KAA terminates Greenfield Terminal construction project at the JKIA |url=https://constructionreviewonline.com/news/kaa-terminates-greenfield-terminal-project-at-the-jkia/ |work=Construction Review Online |date=30 March 2016 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;.

Loyiha umumiy maydoni taxminan {{convert|178000|m2|sqft|abbr=on}} boʻlgan, yiliga 20 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvatiga ega toʻrt qavatli bino qurilishini nazarda tutgan. Unda 50 ta xalqaro va 10 ta ichki roʻyxatdan oʻtish joyi, 32 ta samolyotga bevosita chiqish darvozasi va sakkizta masofaviy darvoza, 45 ta samolyot turish joyidan iborat apron, tranzit mehmonxonasi, savdo maydonlari va keyinchalik ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagiga xizmat koʻrsatishi mumkin boʻlgan taksi yoʻlaklari boʻlishi kerak edi&lt;ref name=&quot;cro2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bda2016stop&quot;&gt;{{cite news |title=Macharia stops the building of Sh56bn terminal at JKIA |url=https://www.businessdailyafrica.com/bd/economy/macharia-stops-the-building-of-sh56bn-terminal-at-jkia--2111758 |work=Business Daily Africa |date=25 March 2016 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;. Eʼlon qilingan shartnoma qiymati 56–65 milliard KES (taxminan 560–650 million AQSh dollari) oraligʻida boʻlgan; keyingi ayrim xabarlarda xarajat qariyb 1 milliard AQSh dollariga yetgani aytilgan&lt;ref name=&quot;reuters2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;eastafrican2016&quot;&gt;{{cite news |last=Olingo |first=Allan |title=Kenya opts out of terminal project, says new runway will meet demand |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/kenya-opts-out-of-terminal-project-says-new-runway-will-meet-demand--1348308 |work=The EastAfrican |date=2 April 2016 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;. Keniya loyihaning oz qismini moliyalashtirishi, qolgan mablagʻ esa [[Afrika taraqqiyot banki]] va tijorat kreditorlaridan jalb qilinishi rejalashtirilgan&lt;ref name=&quot;eastafrican2016&quot; /&gt;.

KAA loyihani 2016-yil 29-martda bekor qildi. Tashkilot pudratchi moliyalashtirishni taʼminlay olmaganini bildirib, „operatsion, iqtisodiy va moliyaviy dinamikalar“ni sabab sifatida koʻrsatdi&lt;ref name=&quot;reuters2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cro2016&quot; /&gt;. Transport vaziri James Macharia terminalning xarajatiga nisbatan yetarli qiymat bermasligini va ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi koʻproq sigʻim yaratishini aytdi&lt;ref name=&quot;bda2016stop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;eastafrican2016&quot; /&gt;. Binoning juda oz qismi qurilgan edi.

Loyihaning bekor qilinishi uzoq davom etgan moliyaviy oqibatlarni keltirib chiqardi. Auditlar va keyingi parlament tinglovlarida ACEG–CATICga taxminan 4,31 milliard KES avans, tamal toshini qoʻyish marosimiga 75 million KES va Louis Bergerning Runji and Partners bilan hamkorlikdagi konsalting xizmatlariga toʻlovlar qayd etildi (keyingi raqamlarda taxminan 130 million KESdan 216 million KESdan ortiq summalar keltirilgan), shuningdek moliyaviy maslahat shartnomasi tugatilgach [[PricewaterhouseCoopers]]ga kichikroq toʻlovlar amalga oshirilgan&lt;ref name=&quot;bda2018spend&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nation2022&quot;&gt;{{cite news |last=Owino |first=Samwel |title=How Chinese firm pocketed Sh4.3bn for doing zero work at JKIA |url=https://nation.africa/kenya/news/how-chinese-firm-pocketed-sh4-3bn-for-doing-zero-work-at-jkia-3841140 |work=Daily Nation |date=7 June 2022 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;parl2025&quot;&gt;{{cite web |title=MPs grill KAA over Kshs. 75m groundbreaking costs, Kshs. 4.5b irregular payments in Greenfield project |url=https://www.parliament.go.ke/node/23953 |publisher=[[Parliament of Kenya]] |date=30 May 2025 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;. Pudratchi qoʻshimcha daʼvolar kiritdi. Keyingi mediatsiya natijasida qoʻshimcha kelishuv va katta miqdordagi hisobdan chiqarish amalga oshirildi; 2024-yilga kelib ayrim manbalarda pudratchiga jami toʻlovlar qariyb 9,6 milliard KESga yetgani qayd etilgan&lt;ref&gt;{{cite news |title=Payment for botched JKIA terminal deal sinks KAA into Sh4.2b loss |url=https://www.businessdailyafrica.com/bd/corporate/companies/payment-for-botched-jkia-terminal-deal-sinks-kaa-into-loss-4734256 |work=Business Daily Africa |date=22 August 2024 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;. Bosh auditor va Milliy Assambleyaning Davlat investitsiyalari qoʻmitasi loyiha toʻxtaganidan yillar oʻtib ham tegishli hujjatlarni tekshirishda davom etdi&lt;ref name=&quot;bda2018spend&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;parl2025&quot; /&gt;.

=== Ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi ===
Yangi terminal loyihasi bekor qilingach, hukumat ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagini ustuvor vazifa sifatida belgiladi. 2017-yil yanvarida u {{convert|4800|x|60|m|ft|abbr=on}} oʻlchamdagi, II toifa uchish-qoʻnish yoʻlagini maʼqulladi; uning qiymati 37 milliard KES deb baholangan. Mavjud 06/24 yoʻlagining uzunligi {{convert|4117|m|ft|abbr=on}}. Rejalashtiruvchilarning taʼkidlashicha, parallel yoʻlak soatiga amalga oshiriladigan samolyotlar harakatini oshiradi va texnik xizmat koʻrsatish vaqtida zaxira imkoniyat yaratadi&lt;ref name=&quot;bda2019runway&quot;&gt;{{cite news |last=Andae |first=Gerald |title=JKIA disruptions to persist as second runway put off indefinitely |url=https://www.businessdailyafrica.com/bd/corporate/shipping-logistics/jkia-disruptions-to-persist-as-second-runway-put-off-indefinitely-2245690 |work=Business Daily Africa |date=9 April 2019 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite report |title=Kenya – Jomo Kenyatta International Airport (JKIA) Airfield Expansion Project – 2nd Runway Development: Appraisal report |url=https://www.afdb.org/en/documents/document/kenya-jomo-kenyatta-international-airport-jkia-airfield-expansion-project-2nd-runway-development-appraisal-report-99378 |publisher=African Development Bank |date=24 September 2019 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;. Keyinchalik eʼlon qilingan qiymat taxminan 22 milliard KESgacha qayta koʻrib chiqildi va tenderlar eʼlon qilindi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Andae |first=Gerald |title=Building of Sh22bn JKIA runway flies into hurdles |url=https://www.businessdailyafrica.com/bd/corporate/shipping-logistics/building-of-sh22bn-jkia-runway-flies-into-hurdles-2201324 |work=Business Daily Africa |date=8 May 2018 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;.

2018—2019-yillarda vazirlik loyihaning iqtisodiy qiymatini qayta koʻrib chiqish kutilayotgani sababli loyihani toʻxtatib turdi. 2019-yil aprelida Macharia mavjud terminallardan samaraliroq foydalanish birinchi oʻrinda turishini va uchish-qoʻnish yoʻlagi endi bevosita ustuvor vazifa emasligini aytdi&lt;ref name=&quot;bda2019runway&quot; /&gt;. Qurilish boshlanmadi.

=== Adani taklifi ===
2024-yil mart oyida Adani Airport Holdings aeroportni 30 yil muddatga qurish–boshqarish–topshirish (BOT) konsessiyasi asosida kengaytirish va boshqarish boʻyicha xususiy tashabbus asosidagi taklifni taqdim etdi. Eʼlon qilingan investitsiya miqdori taxminan 1,85 milliard AQSh dollaridan 2 milliard dollardan biroz yuqorigacha boʻlgan va yangi terminal, aerodromdagi ishlar hamda ayrim tavsiflarda ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagini ham oʻz ichiga olgan&lt;ref name=&quot;occrp2024&quot;&gt;{{cite news |last=Gee |first=Georgia |title=Documents Reveal Details of Adani Group's Controversial Bid to Run Kenya's Largest Airport |url=https://www.occrp.org/en/scoop/documents-reveal-details-of-adani-groups-controversial-bid-to-run-kenyas-largest-airport |work=Organized Crime and Corruption Reporting Project |date=24 July 2024 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bda-adani18&quot;&gt;{{cite news |title=India firm Adani targets 18pc annual return in JKIA deal |url=https://www.businessdailyafrica.com/bd/corporate/companies/india-firm-adani-targets-18pc-annual-return-in-jkia-deal-4701744 |work=Business Daily Africa |date=25 July 2024 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;. Tanqidchilar ochiq tender oʻtkazilmagani, kapitalning taxminan 18 foiz daromadliligi koʻrsatilgani va konsessiya muddati tugaganidan keyin ham Adani kompaniyasida ulush qolishiga imkon beruvchi shartlarga eʼtiroz bildirdi&lt;ref name=&quot;occrp2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bda-adani18&quot; /&gt;. Keyingi xabarlarda taklif qabul qilinganidan atigi bir necha hafta oʻtib texnik-iqtisodiy asoslash bosqichiga oʻtish uchun maʼqullangani koʻrsatildi&lt;ref&gt;{{cite news |title=How Adani’s JKIA proposal was cleared in 17 days |url=https://www.businessdailyafrica.com/bd/corporate/companies/how-adani-s-jkia-proposal-was-hurriedly-approved-4767262 |work=Business Daily Africa |date=18 September 2024 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;.

Tafsilotlar 2024-yil iyulida Nelson Amenya hujjatlarni internetga joylashtirgach ommaga maʼlum boʻldi&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kenya Adani Group JKIA deal: Nelson Amenya on why he revealed the details |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8rjvvz0mzmo |work=BBC News |date=20 December 2024 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;. Shundan soʻng OccupyJKIA shiori ostida namoyishlar boshlandi. Keniya Huquq jamiyati va boshqa guruhlar sudga murojaat qildi. Aeroport xodimlari 2024-yil 10—11-sentyabr kunlari ish tashlab, parvozlarni izdan chiqardi&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kenya airport workers strike over takeover bid by India’s Adani Group |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/11/kenya-airport-workers-strike-over-takeover-bid-by-indias-adani-group |work=Al Jazeera |date=11 September 2024 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;. Oliy sud vaqtinchalik himoya choralarini qoʻllash toʻgʻrisida qaror chiqardi.

2024-yil 21-noyabrda prezident [[William Ruto]] aeroport rejasi va ayni guruh bilan bogʻliq energetika shartnomasini AQSh prokurorlari [[Gautam Adani]]ga Hindistonning quyosh energetikasi bilan bogʻliq alohida ish boʻyicha poraxoʻrlik va firibgarlik ayblovlarini eʼlon qilganidan soʻng bekor qildi. Ruto Keniya tergovchilari va hamkor hukumatlar yangi maʼlumotlarni taqdim etganini aytdi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Musambi |first=Evelyne |title=Kenya cancels airport and energy deals with Adani group after the US indicts the Indian billionaire |url=https://apnews.com/article/kenya-adani-deals-india-corruption-b569d2c1dab0e2b8c67a0c78550258e1 |work=Associated Press |date=21 November 2024 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kenya Nixes Deals with India's Adani Group, Citing Corruption Evidence |url=https://www.occrp.org/en/news/kenyas-president-ruto-cancels-adani-airport-deal |work=Organized Crime and Corruption Reporting Project |date=21 November 2024 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;. Adani AQShdagi ayblovlarni rad etdi va hech qanday majburiy konsessiya shartnomasi imzolanmaganini bildirdi. Keyinchalik KAA rasmiy bekor qilinganini tasdiqladi&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kiplagat |first=Sam |title=Adani airport deal: KAA confirms formal cancellation of Sh258billion JKIA project |url=https://nation.africa/kenya/news/adani-airport-deal-cancellation-of-sh258billion-jkia-project-5371104 |work=Daily Nation |date=25 February 2026 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;.

=== Amaldagi dastur ===
Adani loyihasi barbod boʻlganidan soʻng davlat yana hukumat boshchiligidagi dasturga qaytdi. KAA uchun Sidara konsalting kompaniyasi tomonidan tayyorlangan va 2026-yil boshida taqdim etilgan 2025—2045-yillarga moʻljallangan Integratsiyalashgan bosh reja ketma-ketlikni belgiladi: avvalo tezkor chiqish taksi yoʻlaklari va boshqa ishlar orqali mavjud aerodromning oʻtkazuvchanligini oshirish hamda mavjud terminallarning yillik sigʻimini taxminan 7,5 milliondan 12 million yoʻlovchigacha koʻtarish; keyinchalik esa yangi terminal va taxminan {{convert|4500|m|ft|abbr=on}} uzunlikdagi parallel uchish-qoʻnish yoʻlagini qoʻshish. Rejaga koʻra, yoʻlovchilar oqimi 2040-yillarning oʻrtalariga kelib 22 millionga yaqinlashadi&lt;ref&gt;{{cite web |title=KAA Presents JKIA Integrated Master Plan to KAWU, a key stakeholder |url=https://www.transport.go.ke/kaa-presents-jkia-integrated-master-plan-kawu-key-stakeholder |publisher=Ministry of Roads and Transport (Kenya) |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite report |title=Final Master Plan Report: Jomo Kenyatta International Airport and Wilson Airport |url=https://transport.go.ke/sites/default/files/2026-03/Final%20Master%20Plan%20Report_0.pdf |publisher=Kenya Airports Authority / Ministry of Roads and Transport |date=February 2026 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Moturi |first=Ndubi |title=KAA to build new terminal to expand JKIA capacity to 22 million passengers |url=https://nation.africa/kenya/counties/nairobi/kaa-to-build-new-terminal-to-expand-jkia-capacity-to-22-million-passengers-5378794 |work=Daily Nation |date=3 March 2026 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;.

2026-yil 23-iyunda hukumat China Road and Bridge Corporation bilan 154,2 milliard KESlik loyihalash va qurish shartnomasini imzoladi. Shartnoma mavjud aerodromni rekonstruksiya qilish, amaldagi terminallarni taʼmirlash va yiliga taxminan 10 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvatiga ega yangi terminal qurilishini qamrab oladi. Ushbu ishlar birgalikda aeroportning umumiy sigʻimini taxminan 22 million yoʻlovchiga yetkazishi koʻzda tutilgan&lt;ref name=&quot;star2026&quot;&gt;{{cite news |last=Adhiambo |first=Christabel |title=Major JKIA upgrade plan gets green light as government signs Sh154.2bn contract |url=https://www.the-star.co.ke/news/2026-06-24-state-signs-sh154bn-jkia-upgrade-deal |work=The Star |date=24 June 2026 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ksh 155B JKIA Upgrade to Be Completed in Three Years, CS Chirchir Says |url=https://www.kenyans.co.ke/news/124444-ksh-155b-jkia-upgrade-be-completed-three-years-cs-chirchir-says |work=Kenyans.co.ke |date=19 June 2026 |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;. Rasmiylarning aytishicha, qurilish 2026-yil iyulida boshlanishi kerak, aerodrom va terminalni modernizatsiya qilish ishlari qisqaroq muddatlarda amalga oshiriladi, yangi terminal esa taxminan uch yil davomida quriladi&lt;ref name=&quot;star2026&quot; /&gt;. Ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi va terminalning keyingi kengaytirilishi bosh rejaning keyingi bosqichlarida amalga oshirilishi rejalashtirilgan. Moliyalashtirish 2024-yildagi kabi uzoq muddatli konsessiya emas, balki aeroport yoʻlovchilaridan olinadigan toʻlovlar, sindikatlashgan kreditlar va boshqa davlat mablagʻlari hisobidan amalga oshirilishi taʼriflangan&lt;ref name=&quot;eastafrican2026&quot; /&gt;.

== Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar ==
=== Yoʻlovchi ===
&lt;!-- WHEN ADDING A NEW ROUTE, OR ADDING AN END DATE FOR A ROUTE PLEASE ADD AN INDEPENDENT REFERENCE, ALSO ADD THE ROUTE AND LINK ON THE CORRESPONDING AIRPORTS ARTICLE AND THE AIRLINES ARTICLE IF IT IS A NEW DESTINATION, ANYTHING WHICH IS NOT REFERENCED WILL BE REMOVED. --&gt;
{{Aeroport-yoʻnalishlar
&lt;!-- --&gt;
| 748 Air, {{KEN}} | {{Flagicon|Kenya}}Mombasa&lt;ref&gt;{{cite web |title=748 Air Services resumes JK 748 Air Services to resume scheduled passenger flight operations|url=https://citizen.digital/article/748-air-services-to-resume-scheduled-passenger-flight-operations-n380097|website=Citizen Digital|date=2 April 2026 |access-date=4 April 2026}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Kenya}}Ukunda/Diani Beach&lt;ref&gt;{{cite web |title=748 Air Services resumes JK 748 Air Services to resume scheduled passenger flight operations|url=https://citizen.digital/article/748-air-services-to-resume-scheduled-passenger-flight-operations-n380097|website=Citizen Digital|date=2 April 2026 |access-date=4 April 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Air Arabia]] | [[Sharja xalqaro aeroporti|Sharja]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Air France]] | [[Sharl de Goll aeroporti|Parij–Sharl de Goll]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.capitalfm.co.ke/business/2026/04/air-france-boosts-nairobi-capacity-on-rising-travel-demand/|title=Air France boosts Nairobi Capacity on rising travel demand|publisher=Capitalfm|date=10 April 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Air Tanzania | [[Julius Nyerere xalqaro aeroporti|Dorussalom]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.businessdailyafrica.com/bd/corporate/shipping-logistics/air-tanzania-ups-stake-for-east-african-skies-3627352?view=htmlamp|title=Air Tanzania ups stake for East African skies |work=Business Daily}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Tanzania}}Zanzibar&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 August 2025 |title=Air Tanzania Launches Direct Flights Between Nairobi and Zanzibar to Boost Regional Connectivity |url=https://www.travelandtourworld.com/news/article/air-tanzania-launches-direct-flights-between-nairobi-and-zanzibar-to-boost-regional-connectivity/ |publisher=Travel And Tour World |access-date=17 August 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Airlink, {{ZAF}} | {{Flagicon|South Africa}}Yoxannesburg–O.R. Tambo&lt;ref&gt;{{cite web |title=Airlink expands Nairobi service with additional night flights|url=https://katakenya.org/airlink-expands-nairobi-service-with-additional-night-flights/|website=Kata Kenya|date=8 December 2024 |access-date=8 December 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt; 
| ASKY Airlines, {{TGO}} | {{Flagicon|Togo}}Lomé
&lt;!-- --&gt;
| [[British Airways]] | [[Hitrou aeroporti|London–Hitrou]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://aerospaceglobalnews.com/news/british-airways-gulf-routes-india-africa/|title=British Airways scales back Gulf routes and boosts India and Africa services|publisher=Aerospace Global News|date=10 April 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Brussels Airlines]] | {{Flagicon|Belgium}}Brussel
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[China Southern Airlines]]}} | [[Guanchjou Baiyun xalqaro aeroporti|Guanchjou]], {{Flagicon|China}}Changsha
&lt;!-- --&gt;
| [[Egyptair]] | [[Qohira xalqaro aeroporti|Qohira]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Emirates]] | [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay–Xalqaro]]
&lt;!-- --&gt;
| Ethiopian Airlines | {{Flagdeco|ETH}}Addis-Abeba
&lt;!-- --&gt;
| [[Etihad Airways]] | [[Zayd xalqaro aeroporti|Abu-Dabi]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=UAE's Etihad Airways resumes flights to Nairobi|url=https://gulfnews.com/business/aviation/uaes-etihad-airways-resumes-flights-to-nairobi-1.1723120259965|website=gulfnews|date=8 August 2024 |access-date=8 August 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Flydubai]] | [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay–Xalqaro]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Flynas]] | [[Podshoh Xolid xalqaro aeroporti|Ar-Riyod]]
&lt;!-- --&gt;
| Freedom Airline, {{KEN}} | {{Flagicon|Kenya}}Mombasa&lt;ref&gt;{{Cite tweet | user=kenyaairports | number=1997029652620366010 | title=Freedom Air has officially launched its new Nairobi–Mombasa flights, marking a significant addition to regional air travel...}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Gulf Air]] | [[Bahrayn xalqaro aeroporti|Bahrayn]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gulf Air announces direct flights to Nairobi, Kenya|date=19 March 2025 |url=https://www.traveldailynews.com/aviation/gulf-air-announces-direct-flights-to-nairobi-kenya|publisher=Travel daily news international|access-date=20 March 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[IndiGo]] | [[Chhatrapati Shivaji Maharoja xalqaro aeroporti|Mumbay]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Kenya Airways]] | {{Flagicon|Ivory Coast}}Abidjan, {{Flagicon|Ghana}}Akkra, {{Flagdeco|ETH}}Addis-Abeba, [[Schiphol|Amsterdam]], {{Flagicon|MDG}}Antananarivu, [[Suvarnabhumi|Bangkok–Suvarnabhumi]], {{Flagicon|Burundi}}Bujumbura, {{Flagicon|Senegal}}Dakar–Diass, [[Julius Nyerere xalqaro aeroporti|Dorussalom]], [[Duala xalqaro aeroporti|Duala]], [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay–Xalqaro]], {{Flagicon|Mayotte}}Dzaoudzi, {{Flagicon|Uganda}}Entebbe, {{Flagicon|Sierra Leone}}Fritaun, [[Guanchjou Baiyun xalqaro aeroporti|Guanchjou]], {{Flagicon|South Sudan}}Juba, {{Flagicon|Rwanda}}Kigali, {{Flagicon|Tanzania}}Kilimanjaro, {{Flagicon|Democratic Republic of the Congo}}Kinshasa–N'djili, {{Flagicon|Kenya}}Kisumu, {{Flagicon|NGA}}Lagos, {{Flagicon|Malawi}}Lilongve, {{Flagicon|Zambia}}Livingstone, [[Gatvik aeroporti|London–Gatvik]], [[Hitrou aeroporti|London–Hitrou]], [[Lubumbashi xalqaro aeroporti|Lubumbashi]], {{Flagicon|Zambia}}Lusaka, {{Flagicon|Seychelles}}Mahé, {{Flagicon|Kenya}}Malindi, {{Flagicon|Mozambique}}Maputo, {{Flagicon|Mauritius}}Mavritsiya&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.kenya-airways.com/uploadedFiles/Content/About_Us/Media_Room/Press_Releases/PRESS%20RELEASE-%20KQ%20Mauritius.pdf |title=Archived copy |access-date=14 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023337/https://www.kenya-airways.com/uploadedFiles/Content/About_Us/Media_Room/Press_Releases/PRESS%20RELEASE-%20KQ%20Mauritius.pdf |archive-date=15 February 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Somalia}}Mogadishu, {{Flagicon|Kenya}}Mombasa, {{Flagicon|Liberia}}Monroviya–Roberts, {{Flagdeco|COM}}Moroni, [[Chhatrapati Shivaji Maharoja xalqaro aeroporti|Mumbay]], {{Flagicon|Mozambique}}Nampula, {{Flagicon|Zambia}}Ndola, [[Jon F. Kennedi xalqaro aeroporti|Nyu-York–JFK]], [[Sharl de Goll aeroporti|Parij–Sharl de Goll]], {{Flagicon|Zimbabwe}}Viktoriya sharsharasi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newzimbabwe.com/business-36798-Kenya+Airways+moves+Vic+Fals+launch/business.aspx|title=Kenya Airways moves Vic Fals launch|website=www.newzimbabwe.com|access-date=30 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170526034341/http://www.newzimbabwe.com/business-36798-Kenya+Airways+moves+Vic+Fals+launch/business.aspx|archive-date=26 May 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, {{Flagicon|Zimbabwe}}Xarare, {{Flagicon|South Africa}}Yoxannesburg–O.R. Tambo, {{Flagicon|Tanzania}}Zanzibar
&lt;!-- --&gt;
| [[KLM]] | [[Schiphol|Amsterdam]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aerotime.aero/articles/klm-forced-to-apologize-after-kenya-tanzania-refute-false-civil-unrest-claim|title=KLM forced to apologize after Kenya, Tanzania refute 'false' civil unrest claim|date=30 January 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[Qatar Airways]] | [[Hamad xalqaro aeroporti|Doha]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://katakenya.org/qatar-airways-extends-expanded-nairobi-flights-into-2026/|title=Qatar Airways Extends Expanded Nairobi Flights into 2026
|date=29 August 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[SalamAir]] |[[Maskat xalqaro aeroporti|Maskat]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Saudia]] | [[Qirol Abdulaziz xalqaro aeroporti|Jidda]]
&lt;!-- --&gt;
| TAAG Angola Airlines | {{Flagicon|Angola}}Luanda–Agostinho Neto
&lt;!-- --&gt;
| [[Turkish Airlines]] | [[Istanbul aeroporti|Istanbul]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://onemileatatime.com/istanbul-airport-transition-delay/|title=Istanbul New Airport Transition Delayed Until April 5, 2019 (At The Earliest)|access-date=27 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227232218/https://onemileatatime.com/istanbul-airport-transition-delay/|archive-date=27 February 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| Zambia Airways | {{Flagicon|Zambia}}Lusaka
&lt;!-- --&gt;
}}

=== Yuk ===
{{Aeroport-yoʻnalishlar
&lt;!-- --&gt;
| Astral Aviation, {{KEN}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=EX – NAIROBI SCHEDULE|url=https://astral-aviation.com/schedule/ex-nairobi-schedule/|website=Astral Aviation|access-date=1 August 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|title=ASTRAL AVIATION AND SPICEXPRESS ENTER INTO A PIONEERING INTERLINE AGREEMENT FOR SEAMLESS CARGO CONNECTIONS ACROSS INDIA, AFRICA AND THE MIDDLE EAST|url=https://astral-aviation.com/astral-aviation-and-spicexpress-enter-into-a-pioneering-interline-agreement-for-seamless-cargo-connections-across-india-africa-and-the-middle-east/|work=[[Astral Aviation]]|date=4 February 2021|access-date=1 August 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Charters|url=https://astral-aviation.com/charters/|website=[[Astral Aviation]]|access-date=2 August 2023}}&lt;/ref&gt; | [[Julius Nyerere xalqaro aeroporti|Dorussalom]], [[Indira Gandi xalqaro aeroporti|Dehli]], [[Al-Maktum xalqaro aeroporti|Dubay–Al-Maktum]], {{Flagicon|Uganda}}Entebbe, [[Hong Kong xalqaro aeroporti|Hong Kong]], {{Flagicon|South Sudan}}Juba, {{Flagicon|Rwanda}}Kigali, [[Lyej aeroporti|Lyej]], {{Flagicon|Malawi}}Lilongve, {{Flagicon|Zambia}}Lusaka, {{Flagicon|Mozambique}}Maputo, {{Flagicon|Somalia}}Mogadishu, [[Chhatrapati Shivaji Maharoja xalqaro aeroporti|Mumbay]], {{Flagicon|Tanzania}}Mvanza, [[Oqtoʻba xalqaro aeroporti|Oqtoʻba]], {{Flagicon|Mozambique}}Pemba, {{Flagicon|Zimbabwe}}Xarare, {{Flagicon|South Africa}}Yoxannesburg–O.R. Tambo, {{Flagicon|Tanzania}}Zanzibar &lt;br/&gt; '''Charter:''' {{Flagicon|Yemen}}Adan, [[Guanchjou Baiyun xalqaro aeroporti|Guanchjou]], {{Flagicon|Djibouti}}Jibuti, {{Flagicon|Somaliland}}Hargeisa
&lt;!-- --&gt;
| FedEx Express, {{USA}} | [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay–Xalqaro]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.capitalfm.co.ke/business/2022/05/fedex-express-launches-its-first-regular-flight-into-kenya/ |title=FedEx Express launches its first regular flight into Kenya |date=26 May 2022}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[My Freighter Airlines]] | [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Temirgaliyeva |first1=Arailym |title=Uzbek airline My Freighter launches 1st freight flight to Kenya |url=https://qazinform.com/news/uzbek-airline-my-freighter-launches-1st-freight-flight-to-kenya-7e1a89 |access-date=29 October 2025 |agency=Kazinform International News Agency |publisher=Qazinform |date=29 May 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
|Ethiopian Airlines | {{Flagicon|Kenya}}Eldoret&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cargo at JKIA &gt; Kenya Airports Authority |url=https://www.kaa.go.ke/corporate/cargo/cargo-at-jkia/ |access-date=24 March 2023 |website=Kenya Airports Authority |language=en-GB |archive-date=11 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611141847/https://www.kaa.go.ke/corporate/cargo/cargo-at-jkia/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

== Yer usti transporti ==
Jomo Kenyatta xalqaro aeroportiga asosiy kirish qismi Aeroport janubiy yoʻlida joylashgan boʻlib, unga A109 avtomagistralidan (Mombasa yoʻli) chiqish orqali borish mumkin. 2022-yilda qurilgan yangi ekspress yoʻl yoʻlovchilarga shahardan aeroportga hech qanday burilishlarsiz va tirbandliksiz yetib borish imkonini beradi{{Manba kerak}}.

Yoʻlovchilar, shuningdek, 34-sonli shahar avtobus yoʻnalishi orqali aeroportga borishlari va aeroportdan qaytishlari mumkin{{Manba kerak}}.

2020-yil 7-dekabrda Nayrobining markaziy qismiga olib boruvchi temir yoʻl liniyasi foydalanishga topshirildi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Otieno |first=Bonface |date=7 December 2020 |title=Kenya Railways unveils Sh500 JKIA service |url=https://www.businessdailyafrica.com/bd/corporate/companies/kenya-railways-unveils-sh500-jkia-service-3221708 |access-date=21 August 2023 |website=Business Daily |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Baxtsiz hodisalar va halokatlar ==
* 1974-yil 20-noyabrda Lufthansa 540-reysi bilan Nayrobi shahridagi 24-uchish-qoʻnish yoʻlagidan havoga koʻtarilayotgan [[Lufthansa]] Boeing 747-130 samolyoti (D-ABYB, LH 540 bort raqamli „[[Hessen]]“ ([[Germaniya yerlari|Germaniya federal yeri]])) halokatga uchradi. Bortdagi 157 kishidan 59 nafari halok boʻldi. Samolyot [[Frankfurtmayn]] shahridan [[Nayrobi]]ga, undan keyin esa Yoxannesburgga parvoz qilayotgan edi. Bu Boeing 747 samolyotining birinchi oʻlim bilan yakunlangan aviahalokati va uchinchi marta toʻliq konstruktiv yoʻqotilishi boʻlgan&lt;ref&gt;{{cite report |title=Lufthansa Braathens Boeing 747-130, D-ABYB, accident at Nairobi Airport, Kenya, on 20 November 1974 |publisher=International Civil Aviation Organization (ICAO) |series=ICAO Circular 132-AN/93 |pages=181–194}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ombonya |first=Faith |title=From flames to life: A survivor's tale from 1974 Nairobi Lufthansa plane crash |newspaper =Daily Nation |date=28 November 2025 |url=https://nation.africa/kenya/news/from-flames-to-life-a-survivor-s-tale-from-1974-nairobi-lufthansa-plane-crash-5280222 |url-access=subscription |access-date=3 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Oduor |first=Martin |title=The first Boeing 747 crash in history: How JKIA accident changed global aviation rules |url=https://peopledaily.digital/insights/the-first-boeing-747-crash-in-history-how-jkia-accident-changed-global-aviation-rules |newspaper=People Daily |date=2026-07-30 |access-date=2026-09-03 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260903100950/https://peopledaily.digital/insights/the-first-boeing-747-crash-in-history-how-jkia-accident-changed-global-aviation-rules |archive-date=2026-09-03 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=AVIATION: The Dreaded Crash |url=https://time.com/archive/6878420/aviation-the-dreaded-crash/ |magazine=[[Time magazine]] |date=1974-12-01 |access-date=2026-09-03 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260903130956/https://time.com/archive/6878420/aviation-the-dreaded-crash/ |archive-date=2026-09-03 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Oduor |first=Martin |title=The first Boeing 747 crash in history: How JKIA accident changed global aviation rules |url=https://peopledaily.digital/insights/the-first-boeing-747-crash-in-history-how-jkia-accident-changed-global-aviation-rules |newspaper=People Daily |date=2026-07-30 |access-date=2026-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260730132228/https://peopledaily.digital/insights/the-first-boeing-747-crash-in-history-how-jkia-accident-changed-global-aviation-rules |archive-date=2026-07-30 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;.
* 1989-yil 17-mayda Somali Airlines aviakompaniyasi tomonidan ekspluatatsiya qilingan [[Boeing 707]]-330B samolyotining havoga koʻtarilishi toʻxtatildi, shundan soʻng u nam uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketib, sholi dalasiga qulab tushdi. Samolyot bortida 70 nafar yoʻlovchi va ekipaj aʼzosi boʻlgan, biroq halok boʻlganlar qayd etilmagan. Samolyot taʼmirlab boʻlmaydigan darajada shikastlangan&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19890517-0 |title=Accident description, ''Aviation Safety Network'', 17 May 1989 |access-date=10 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227061838/http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19890517-0 |archive-date=27 December 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* 1990-yil 4-dekabrda Sudania Air Cargo aviakompaniyasi tomonidan yuk tashish uchun foydalanilgan [[Boeing 707]]-321C samolyoti 06-uchish-qoʻnish yoʻlagidan {{convert|5|km|mi}} uzoqlikda elektr ustuniga urilib, yonayotgan holda qulab tushdi. Tuman sharoitida koʻrish masofasi {{convert|500|m|ft}}, bulutlarning quyi chegarasi esa {{convert|30|m|ft}} boʻlgan. Bortdagi 10 kishining barchasi halok boʻldi. Samolyot taʼmirlab boʻlmaydigan darajada shikastlangan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sudanese plane crashes, kills 10 in Kenya |publisher=United Press International (UPI) |date=4 December 1990 |url=https://www.upi.com/Archives/1990/12/04/Sudanese-plane-crashes-kills-10-in-Kenya/8269660286800/ |access-date=3 September 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260903090909/https://www.upi.com/Archives/1990/12/04/Sudanese-plane-crashes-kills-10-in-Kenya/8269660286800/ |archive-date=2026-09-03 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
* 2014-yil 2-iyulda Fokker 50 samolyoti texnik nosozlik sabab havoga koʻtarilgandan soʻng halokatga uchradi va bortdagi toʻrt kishining barchasi halok boʻldi&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ranter|first=Harro|title=ASN Aircraft accident Fokker 50 5Y-CET Nairobi-Jomo Kenyatta International Airport (NBO)|url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=20140702-0|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424180939/http://aviation-safety.net/database/record.php?id=20140702-0|archive-date=24 April 2017|access-date=1 July 2017|website=aviation-safety.net|publisher=Aviation Safety Network}}&lt;/ref&gt;.
* 2015-yil 4-yanvarda olti kishini olib ketayotgan Fokker 50 samolyoti shassi nosozligi sabab qoʻnishdan soʻng halokatga uchradi. Bortdagi olti kishining hech biri jarohatlanmagan. Jomo Kenyatta aeroporti vaqtincha yopildi va barcha reyslar [[Mombasa]] shahridagi Moi xalqaro aeroportiga yoʻnaltirildi&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ranter|first=Harro|title=ASN Aircraft accident Fokker 50 5Y-SIB Nairobi-Jomo Kenyatta International Airport (NBO)|url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=20150104-0|access-date=7 February 2022|website=aviation-safety.net|publisher=Aviation Safety Network}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{Commons category}}
* [https://www.kaa.go.ke Kenya Airports Authority – Jomo Kenyatta International Airport]
* [https://web.archive.org/web/20100621154048/http://aviation-safety.net/database/airport/airport.php?id=NBO Accident history for NBO] at Aviation Safety Network
* [https://jkiaairport.com/ Nairobi Airport (JKIA) - JKIA Airport]

{{authority control}}

[[Turkum:Nayrobi]]
[[Turkum:Keniya aeroportlari]]</text>
      <sha1>jbuf7phoq8zr90p9rrqwvwaq69y8vic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tibbiyot fizikasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1446776</id>
    <revision>
      <id>6272691</id>
      <parentid>6269968</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artemev Nikolay</username>
        <id>46453</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Tibbiyot]] qoʻshildi; {{turkumsiz}} olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6272691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="966" sha1="blfchsqlm1m62mo1pk3ndbmyjzame8g" xml:space="preserve">{{multiple issues|

{{ichki havolasiz|sana=2026-09}}
}}

'''Tibbiyot fizikasi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NYS Medical Physics |url=http://www.op.nysed.gov/prof/medphys/ |access-date=2022-02-03 |website=www.op.nysed.gov |archive-date=2012-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603011906/http://www.op.nysed.gov/prof/medphys/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; inson salomatligini yaxshilash maqsadida kasalliklarga tashxis qoʻyish va davolash, shuningdek oldini olish uchun fizik qonunlar va usullardan foydalanadi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.iomp.org/medical-physics/ |title=Medical Physics – International Organization for Medical Physics |date=27 March 2018}}&lt;/ref&gt;. 2008-yildan buyon ''tibbiyot fizikasi'' sogʻliqni saqlash sohalaridan biri hisoblanadi&lt;ref&gt;''Guidelines for the Certification of Clinically Qualified Medical Physicists''. IAEA. Link: https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/TCS-71web.pdf&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==

[[Turkum:Tibbiyot]]</text>
      <sha1>blfchsqlm1m62mo1pk3ndbmyjzame8g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272693</id>
      <parentid>6272691</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artemev Nikolay</username>
        <id>46453</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Fizika]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6272693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="984" sha1="8gt11tsf35fjz8w0ybon2q5z4x1rwwd" xml:space="preserve">{{multiple issues|

{{ichki havolasiz|sana=2026-09}}
}}

'''Tibbiyot fizikasi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NYS Medical Physics |url=http://www.op.nysed.gov/prof/medphys/ |access-date=2022-02-03 |website=www.op.nysed.gov |archive-date=2012-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603011906/http://www.op.nysed.gov/prof/medphys/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; inson salomatligini yaxshilash maqsadida kasalliklarga tashxis qoʻyish va davolash, shuningdek oldini olish uchun fizik qonunlar va usullardan foydalanadi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.iomp.org/medical-physics/ |title=Medical Physics – International Organization for Medical Physics |date=27 March 2018}}&lt;/ref&gt;. 2008-yildan buyon ''tibbiyot fizikasi'' sogʻliqni saqlash sohalaridan biri hisoblanadi&lt;ref&gt;''Guidelines for the Certification of Clinically Qualified Medical Physicists''. IAEA. Link: https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/TCS-71web.pdf&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==

[[Turkum:Tibbiyot]]
[[Turkum:Fizika]]</text>
      <sha1>8gt11tsf35fjz8w0ybon2q5z4x1rwwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ingula gidroakkumulyatsiyalovchi elektr stansiyasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447224</id>
    <revision>
      <id>6272730</id>
      <parentid>6269010</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T16:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1863" sha1="fd8qjn23ng061i8w2rk29c050ktllvo" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| coordinates = {{coord|28|16|54|S|29|35|08|E|type:landmark|display=inline,title}}
| location           = [[KwaZulu-Natal]]/[[Free State (provinsiya)|Free State]]
| status             =
| construction_began = 2005
| opening       = 2017
| demolished     =
| cost               =
| operator           =
| res_capacity_total= {{Convert|22400000|m3|acre.ft|abbr=on}}
| lower_res_capacity_total= {{Convert|26300000|m3|acre.ft|abbr=on}}
| plant_hydraulic_head    = {{Convert|480|m|ft|abbr=on}}&lt;ref name=knight&gt;{{cite web|title=Ingula 1,333 MW Pumped Storage Scheme|url=http://www.knightpiesold.com/en/index.cfm/projects/power/ingula/|publisher=Knight Piésold|access-date=12 January 2015|arxivsana=2015-06-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150608163356/http://www.knightpiesold.com/en/index.cfm/projects/power/ingula/}}&lt;/ref&gt;
| plant_turbines        =
| plant_pumps             =
| plant_capacity = 1,332 MW
}}
'''Ingula gidroakkumulyatsiyalovchi elektr stansiyasi''' (avval '''Braamhoek''' deb atalgan) — [[Janubiy Afrika]]ning [[KwaZulu-Natal]] va [[Free State]] provinsiyalari chegarasidagi Drakensberg togʻ tizmasining Little Drakensberg qismida joylashgan elektr stansiyasi. [[Van Reenen]] shahridan taxminan 22 km shimoli-sharqda joylashgan.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://web.archive.org/web/20120319010748/http://www.eskom.co.za/c/article/54/ingula-pumped-storage-scheme/ Eskom’s Ingula Pumped Storage Scheme page]
* [https://web.archive.org/web/20110911151121/http://www.calzonihydro.it/Clienti/IngulaSouthAfrica/tabid/142/language/en-US/Default.aspx Ingula SouthAfrica]

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>fd8qjn23ng061i8w2rk29c050ktllvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jericho toʻgʻoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447226</id>
    <revision>
      <id>6272809</id>
      <parentid>6269013</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T04:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1375" sha1="n8m6p8f5qa7imwobpwpj5ganxjhcp2f" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = South Africa
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_length           = 1 167.8 m
| dam_height           = 21.3 m
| dam_type             =  
| dam_width_base       = 
| construction_began   = 
| opening              = 1966/68
| cost                 = 
| res_capacity_total   = 59 300 000 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mpumalanga Provincial State of Dams |url=https://www.dws.gov.za/Hydrology/Weekly/ProvinceWeek.aspx?region=M |website=Water &amp; Sanitation |publisher=Department: Water &amp; Sanitation, RSA |access-date=4 January 2021 }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| res_catchment        = 218 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| res_surface          = 982.5 ha
| plant_turbines       = 
| plant_capacity       = 
| plant_annual_gen     = 
| coordinates          = {{coord|26|39|15|S|30|29|10|E|type:landmark|display=inline,title}}
}}
'''Jericho toʻgʻoni''' — [[Janubiy Afrika]]ning [[Mpumalanga]] provinsiyasidagi Mpama daryosida joylashgan kombinatsiyalashgan turdagi toʻgʻon. 1966-yildan 1968-yilgacha qurilgan va foydalanishga topshirilgan. Toʻgʻon kommunal va sanoat maqsadlarida foydalaniladi.

== Yana qarang ==
* [[Janubiy Afrika toʻgʻonlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{JanubiyAfrika-dam-stub}}</text>
      <sha1>n8m6p8f5qa7imwobpwpj5ganxjhcp2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jan Svěrák</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447250</id>
    <revision>
      <id>6272792</id>
      <parentid>6269100</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T01:00:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6272792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7745" sha1="5my5b3jqdhxsvoit7ad1ibgufgzgcs6" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Jan Svěrák
| tasvir                   = Jan Sverak.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 2007-yilda Jan Svěrák
| asl_ismi                 =
| tavallud_paytidagi_ismi  =
| tavallud_sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1965|2|6}}
| tavallud_joyi            = [[Žatec]], [[Chexoslovakiya]]
| vafot_sanasi             =
| vafot_joyi               =
| fuqaroligi               = [[Chexlar|chex]]
| taʼlimi                  = [[Pragadagi Ijodiy sanʼatlar akademiyasi]]
| kasbi                    = [[Film rejissyori]], ssenariynavis
| dini                     =
| faoliyat_yillari         = 1988-yildan hozirgacha
| asarlari                 =
| boʻyi                    =
| unvoni                   =
| turmush_oʻrtogʻi         =
| bolalari                 = František, Ondřej va Kateřina
| otasi                    = [[Zdeněk Svěrák]]
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              =
| veb-sayt                 = {{URL|https://www.sverak.cz/}}
| imzosi                   =
}}
'''Jan Svěrák''' (1965-yil 6-fevralda tugʻilgan) — [[Chexlar|chex]] [[film rejissyori]] va ssenariynavisi. U ssenariynavis va aktyor [[Zdeněk Svěrák]]ning oʻgʻli boʻlib, eng muvaffaqiyatli filmlarida otasi bilan hamkorlik qilgan. Svěrák Chexiyaning eng taniqli kinorejissyorlaridan biri hisoblanadi. Uning eng mashhur filmlari [[Oscar|Oskar mukofotini]] qoʻlga kiritgan ''[[Kolya (film)|Kolya]]'' hamda [[Oscar|Akademiya mukofotiga]] nomzod boʻlgan ''[[The Elementary School]]'' filmlaridir.

== Hayoti ==
Jan Svěrák 1965-yil 6-fevralda [[Žatec]] shahrida pedagoglar oilasida tugʻilgan. U tugʻilganidan taxminan bir yil oʻtgach, oila [[Praga]]ga koʻchib oʻtgan va uning otasi [[Zdeněk Svěrák]] ssenariynavis va aktyor boʻlgan&lt;ref name=dlouhy&gt;{{cite web |last=Dlouhý|first=Hynek|title=Půl století a devět skvělých filmů! Oscar! Žatecký rodák Jan Svěrák slaví 50|url=https://zatecky.denik.cz/zpravy_region/jan_sverak_padesatiny_20150206.html|work=Deník.cz|date=2015-02-06|access-date=2025-04-23}}&lt;/ref&gt;. U 12 yoshida ilk havaskor filmlarini suratga olishga uringan. Oʻsmirlik davrida [[Barrandov Studios]]da ishlab, qoʻshimcha pul topgan. Dastlab operator boʻlishni xohlagan, biroq keyinchalik [[Pragadagi Ijodiy sanʼatlar akademiyasi]]ning Kino va televideniye maktabida hujjatli film rejissyorligi yoʻnalishini tamomlagan (1983–1988)&lt;ref name=fp&gt;{{cite web|title=Jan Svěrák|url=https://www.filmovyprehled.cz/cs/person/476/jan-sverak|work=Filmový přehled|publisher=NFA|language=cs|access-date=2025-04-23|arxivsana=2025-03-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250324201047/https://www.filmovyprehled.cz/cs/person/476/jan-sverak}}&lt;/ref&gt;.

Jan Svěrák turmush qurgan boʻlib, František va Ondřej ismli oʻgʻillari hamda Kateřina ismli qizi bor&lt;ref&gt;{{cite web |last=Laštovka|first=David|title=Jan Svěrák má s manželkou tři děti. Úkolem muže je ustát emocionální bouře, tvrdí|url=https://zeny.iprima.cz/jan-sverak-ma-s-manzelkou-tri-deti-z-otcovstvi-byl-v-soku-u-porodu-byl-az-napotreti-424632|website=iprima.cz|language=cs|date=2024-02-06|access-date=2025-02-06}}&lt;/ref&gt;. František [[Film montaji|film montajyori]] boʻlib, otasi bilan 2022-yilda suratga olingan ''[[Bethlehem Night]]'' filmida hamkorlik qilgan&lt;ref name=cro&gt;{{cite web |title=Když byl František v pubertě, říkali jsme: Nemůžeš dělat ostudu dědovi! usmívá se Jan Svěrák|url=https://radiozurnal.rozhlas.cz/kdyz-byl-frantisek-v-puberte-rikali-jsme-nemuzes-delat-ostudu-dedovi-usmiva-se-8645061|publisher=[[Czech Radio]]|language=cs|date=2021-12-21|access-date=2025-04-23}}&lt;/ref&gt;.

== Ijodi ==
Svěrák Chexiyaning eng iqtidorli va muvaffaqiyatli kinorejissyorlaridan biri hisoblanadi va shu sababli baʼzan unga „chex [[Steven Spielberg|Spielberg]]i“ laqabi beriladi.&lt;ref name=podskalska&gt;{{cite web |last=Podskalská|first=Jana|title=Naší jedinou zbraní je humor, říká čerstvý šedesátník Jan Svěrák|url=https://www.denik.cz/film-a-televize/jan-sverak-60-narozeniny-portret-film-divadlo.html|work=Deník.cz|date=2025-02-06|access-date=2025-04-23}}&lt;/ref&gt; Uning 1988-yildagi mockumentary janridagi ilk filmi ''[[Oil Gobblers]]'' talabalar uchun Akademiya mukofotining eng yaxshi talaba filmi nominatsiyasida gʻolib boʻlgan. Uning mashhur asarlari qatoriga [[Oscar|Akademiya mukofotining]] [[Eng yaxshi xalqaro badiiy film uchun Akademiya mukofoti|eng yaxshi xorijiy tilidagi film]] yoʻnalishida gʻolib boʻlgan ''[[Kolya (film)|Kolya]]'' (1996) va Akademiya mukofotiga nomzod boʻlgan ''[[The Elementary School]]'' (1991) filmlari kiradi. Ushbu filmlarning muvaffaqiyati unga Gollivuddan ''[[The Cider House Rules]]'' (1999) va ''[[Chocolat (2000 film)|Chocolat]]'' (2000) filmlarini suratga olish takliflarini olib kelgan, biroq u bu takliflarni rad etgan. Uning boshqa muvaffaqiyatli filmi ''[[Three Brothers (2014 film)|Three Brothers]]'' boʻlib, u 2014-yilda Chexiya kinoteatrlarida eng koʻp tomosha qilingan film boʻlgan&lt;ref name=dlouhy/&gt;.

Svěrák bir nechta filmlarda [[Kameo|kameo rollarda]] ham paydo boʻlgan. Ular qatoriga ''[[An Uncertain Season]]'' (1987), ''[[An Ambiguous Report About the End of the World]]'' (1997), ''[[Rebelové]]'' (2001), ''[[Román pro ženy]]'' (2005), ''[[Guard No. 47]]'' (2008) va ''[[Barefoot (2017 film)|Barefoot]]'' (2017) kiradi&lt;ref name=fp/&gt;.

=== Filmografiyasi ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! width=&quot;33&quot; | Yil !! width=140 | Inglizcha nomi !! Chexcha nomi !! width=65 | Rejissyor !! width=65 | Ssenariynavis !! Mukofotlar
|-
| 1988 || ''[[Oil Gobblers]]'' || ''Ropáci'' || {{yes}} || {{yes}} || [[Student Academy Awards|Eng yaxshi talaba filmi uchun Talabalar Akademiya mukofoti]]
|-
| 1991 || ''[[The Elementary School]]'' || ''Obecná škola'' || {{yes}} || {{no}} || [[Akademiya mukofoti]]ga nomzod&lt;ref&gt;{{cite web |title=The 64th Academy Awards (1992) Nominees and Winners|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1992|website=oscars.org|access-date=2015-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1994 || ''[[The Ride (1994 film)|The Ride]]'' || ''Jízda'' || {{yes}} || {{yes}} || [[Crystal Globe (Karlovy Vary International Film Festival)|Kristall globus]] mukofoti, [[Karlovi Vari xalqaro kinofestivali|Karlovi Vari kinofestivali]]
|-
| 1994 || ''[[Accumulator 1]]'' || ''Akumulátor 1'' || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| 1996 || ''[[Kolya (film)|Kolya]]'' || ''Kolja'' || {{yes}} || {{no}} || [[Eng yaxshi xorijiy tilidagi film uchun Akademiya mukofoti]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=The 69th Academy Awards (1997) Nominees and Winners|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1997|website=oscars.org|access-date=2015-10-05}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Eng yaxshi rejissyor uchun [[Chex Arsloni mukofoti]]
|-
| 2001 || ''[[Dark Blue World]]'' || ''Tmavomodrý svět'' || {{yes}} || {{no}} || Eng yaxshi rejissyor uchun Chex Arsloni mukofoti
|-
| 2004 || ''Tatínek'' || ''Daddy'' || {{yes}} || {{no}} ||
|-
| 2007 || ''[[Empties]]'' || ''Vratné lahve'' || {{yes}} || {{no}} || Eng yaxshi rejissyor uchun Chex Arsloni mukofoti
|-
| 2010 || ''[[Kooky]]'' || ''Kuky se vrací'' || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| 2014 || ''[[Three Brothers (2014 film)|Three Brothers]]'' || ''Tři bratři'' || {{yes}} || {{no}} ||
|-
| 2017 || ''[[Barefoot (2017 film)|Barefoot]]'' || ''Po strništi bos'' || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| 2022 || ''[[Bethlehem Night]]'' || ''Betlémské světlo'' || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| 2026 || ''[[Five Plums]]'' || ''Pět švestek'' || {{yes}} || {{yes}} ||
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{official website|https://www.sverak.cz/}}
* {{IMDb name|id=0841232|name=Jan Svěrák}}</text>
      <sha1>5my5b3jqdhxsvoit7ad1ibgufgzgcs6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sarchashma (Shahrisabz tumani)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448144</id>
    <revision>
      <id>6272657</id>
      <parentid>6271656</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artemev Nikolay</username>
        <id>46453</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artemev Nikolay [[Sarchashma qishlog'i]] sahifasini [[Sarchashma (Shahrisabz tumani)]]ga koʻchirdi</comment>
      <origin>6271656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6990" sha1="moid11cnd56jlxtmglic2nud30ir05i" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi                 = Sarchashma
| mamlakat             = Oʻzbekiston
| tuman                = Shahrisabz tumani
| pochta indeksi       = 181320
| koordinatalar        = {{Coord|39.035|67.375|region:UZ_type:city|display=inline,title}}
| turi                 = qishloq
| viloyat              = Qashqadaryo viloyati
| viloyat nomi         = Viloyat
| tuman nomi           = Tuman
| aholisi              = 4700
| aholisi yili         = 2023
| millatlar            = tojiklar, oʻzbeklar
| vaqt zonasi          = UTC+5
}}
'''Sarchashma''' — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] [[Qashqadaryo viloyati]] [[Shahrisabz tumani|Shahrisabz tumanidagi]] togʻ qishlogʻi va shu nomdagi [[mahalla fuqarolar yigʻini]] markazi. Qishloq [[Hisor tizmasi|Hisor tizmasining]] janubiy yon bagʻrida, [[Tojikiston]] bilan davlat chegarasiga yaqin hududda, Qirqqiz, Shohyurti va Ayritogʻ choʻqqilari etagida joylashgan.&lt;ref name=&quot;uza&quot;&gt;{{Cite web |url=https://uza.uz/oz/posts/togliklarning-uzoq-yillik-orzulari-ushaldi_524800 |title=Togʻliklarning uzoq yillik orzulari ushaldi |website=UzA — Oʻzbekiston milliy axborot agentligi |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt; Shahrisabz tumanining eng chekka va eng baland joylashgan aholi punktlaridan biri hisoblanadi.

== Nomi ==
Qishloq nomi [[Tojik tili|tojikcha]]–[[Fors tili|forscha]] ''sar'' (&quot;bosh&quot;, &quot;boshlanish&quot;) va ''chashma'' (&quot;buloq&quot;) soʻzlaridan tashkil topgan boʻlib, &quot;buloq boshi&quot; degan maʼnoni anglatadi. Nom qishloq atrofidagi koʻp sonli buloqlar bilan bogʻlanadi.&lt;ref name=&quot;travel&quot;&gt;{{Cite web |url=https://uzbekistan.travel/uz/o/shahrisabz-hissorak-suv-ombori-sarchashma-yonalishi-tuzildi/ |title=Shahrisabz – Hissorak suv ombori – Sarchashma yoʻnalishi tuzildi |website=Uzbekistan Travel — Oʻzbekiston Respublikasi Turizm qoʻmitasi |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt; Shu nom Markaziy Osiyoda keng tarqalgan: [[Tojikiston]], [[Afgʻoniston]] va [[Eron|Eronda]] ham Sarchashma nomli aholi punktlari mavjud.

== Geografiyasi ==
Sarchashma [[Hisor tizmasi|Hisor tizmasining]] gʻarbiy tarmoqlaridagi togʻ vodiysida, taxminan 39°02′ shimoliy kenglik va 67°22′ sharqiy uzunlik koordinatalarida joylashgan.&lt;ref name=&quot;geonames&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.geonames.org/search.html?q=Sarchashma&amp;country=UZ |title=Sarchashma, Qashqadaryo, Uzbekistan |website=GeoNames |language=en |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt; Qishloq [[Hisorak suv ombori|Hisorak suv omboridan]] 23 km sharqda joylashgan; suv ombori esa [[Shahrisabz]] shahridan 35 km uzoqlikda.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;kun&quot;&gt;{{Cite web |url=https://kun.uz/news/2024/06/11/hisorak-suv-ombori-u-qachon-qurilgan-va-qashqadaryo-uchun-nimasi-bilan-muhim |title=Hisorak suv ombori. U qachon qurilgan va Qashqadaryo uchun nimasi bilan muhim? |website=Kun.uz |date=2024-06-11 |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

Hudud [[Oqsuv (daryo)|Oqsuv]] daryosi havzasiga kiradi. Atrofdagi togʻ yon bagʻirlari archazorlar, yongʻoqzorlar va togʻ-oʻtloq oʻsimliklari bilan qoplangan. Qishloq atrofida koʻplab buloqlar mavjud.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;

=== Iqlimi ===
Iqlimi togʻ iqlimi boʻlib, tumanning tekislik qismiga nisbatan sezilarli salqin. Qish sovuq va qorli, yoz esa moʻʼtadil issiq keladi. Qishda qor qoplami tufayli togʻ yoʻlidan qatnov qiyinlashadi.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt;

== Aholisi ==
2023-yil holatiga koʻra qishloqda 4 700 nafardan ortiq aholi istiqomat qiladi.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt; Aholining koʻpchiligi [[tojiklar]] boʻlib, kundalik muloqotda [[Tojik tili|tojik tilidan]] foydalanadi; oʻzbek tili ham keng qoʻllanadi. Mahalliy aholi anʼanaviy turmush tarzi, urf-odat va marosimlarini saqlab qolgani bilan ajralib turadi.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;

== Tarixi ==
Manbalarga koʻra hudud V–VI asrlardayoq oʻzlashtirilgan.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt; Mahalliy rivoyatlarga koʻra qishloq va uning atrofi VIII asrda [[Arab xalifaligi|Arab xalifaligiga]] qarshi koʻtarilgan [[Muqanna qoʻzgʻoloni]] (&quot;oq kiyimlilar harakati&quot;) bilan bogʻlanadi; qoʻzgʻolon bilan bogʻliq Sanam togʻi qishloq yaqinida joylashgan.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;

Qishloqda VIII asrga oid qadimiy eksponatlar saqlanadigan kichik oʻlkashunoslik muzeyi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt;

== Iqtisodiyoti ==
Aholining asosiy mashgʻuloti — [[dehqonchilik]], [[chorvachilik]] va [[bogʻdorchilik]]. Deyarli har bir xonadonda kamida 10–15 sotix tomorqa yer mavjud.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt; Qishloqda yiliga taxminan:

* 1 tonnaga yaqin [[yongʻoq]],
* 2–3 tonna [[olma]],
* 1,5 tonnaga yaqin [[kartoshka]],
* 1 tonnaga yaqin [[nok]]

yetishtiriladi.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt; Shuningdek, xalq amaliy sanʼati va hunarmandchilik anʼanalari saqlanib qolgan.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;

== Infratuzilmasi ==
Qishloq [[Hisorak]]–Sarchashma avtomobil yoʻli orqali tuman markazi bilan bogʻlangan. 2023-yilda ushbu yoʻlning 12 km qismini asfaltlash ishlari boshlangan; yoʻl eni 4,5 metr, asfalt qatlami qalinligi 10 santimetr qilib belgilangan.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt; Qishloq elektr tarmogʻiga ulangan.&lt;ref name=&quot;het&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.facebook.com/hududiyelektrtarmoqlari/videos/926997575599511/ |title=Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumani Sarchashma qishlogʻi aholisining elektr taʼminoti |website=Hududiy elektr tarmoqlari AJ |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

Sarchashma mahalla fuqarolar yigʻini (MFY) markazi hisoblanadi.&lt;ref name=&quot;iiv&quot;&gt;{{Cite web |url=https://iiv.uz/uz/news/2020-yil-6-7-fevral-kunlari-shahrisabz-tumani-sarchashma-mfyda-aholi-va-yoshlar-bilan-uchrashuv-otkazildi |title=Shahrisabz tumani &quot;Sarchashma&quot; MFYda aholi va yoshlar bilan uchrashuv oʻtkazildi |website=Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi |date=2020-02-07 |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt; Qishloqning pochta indeksi — 181320.&lt;ref name=&quot;pochta&quot;&gt;{{Cite web |url=https://uzbindex.5balov.net/pochtovye-indeksy-kashkadarinskaya-oblast-uzbekistan/pochtovye-indeksy-shahrisabzskij-rajon-kashkadarinskaya-oblast/ |title=Почтовые индексы Шахрисабзского района, Кашкадарьинская область |website=Uzbindex |language=ru |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== Turizm ==
Sarchashma Oʻzbekistonning ekoturizm yoʻnalishlaridan biri sifatida rivojlanmoqda. Oʻzbekiston Turizm qoʻmitasi tomonidan &quot;Shahrisabz — Hisorak suv ombori — Sarchashma&quot; turistik marshruti ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt; Qishloq va uning atrofi buloqlari, togʻ manzaralari va ziyoratgohlari bilan mashhur.&lt;ref name=&quot;ecotur&quot;&gt;{{Cite journal|last=Chorshanbiyeva|first=M. N.|title=Shahrisabz tumanining ekoturistik salohiyati va imkoniyatlari|journal=Fundamental Research Scientific Journal|url=https://www.globalscholars.uz/index.php/fundamental/article/download/2351/2231/4458|language=uz|access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== Yana qarang ==

* [[Shahrisabz tumani]]
* [[Hisorak suv ombori]]
* [[Hisor tizmasi]]
* [[Gʻelon]]

== Havolalar ==

* [https://gov.uz/uz/shahrisabz Shahrisabz tumani hokimligi rasmiy sayti]</text>
      <sha1>moid11cnd56jlxtmglic2nud30ir05i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272659</id>
      <parentid>6272657</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artemev Nikolay</username>
        <id>46453</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Oʻzbekiston qishloqlari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6272659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7027" sha1="r57n7dch0fpwo7jqjqq1stuoccld2de" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi                 = Sarchashma
| mamlakat             = Oʻzbekiston
| tuman                = Shahrisabz tumani
| pochta indeksi       = 181320
| koordinatalar        = {{Coord|39.035|67.375|region:UZ_type:city|display=inline,title}}
| turi                 = qishloq
| viloyat              = Qashqadaryo viloyati
| viloyat nomi         = Viloyat
| tuman nomi           = Tuman
| aholisi              = 4700
| aholisi yili         = 2023
| millatlar            = tojiklar, oʻzbeklar
| vaqt zonasi          = UTC+5
}}
'''Sarchashma''' — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] [[Qashqadaryo viloyati]] [[Shahrisabz tumani|Shahrisabz tumanidagi]] togʻ qishlogʻi va shu nomdagi [[mahalla fuqarolar yigʻini]] markazi. Qishloq [[Hisor tizmasi|Hisor tizmasining]] janubiy yon bagʻrida, [[Tojikiston]] bilan davlat chegarasiga yaqin hududda, Qirqqiz, Shohyurti va Ayritogʻ choʻqqilari etagida joylashgan.&lt;ref name=&quot;uza&quot;&gt;{{Cite web |url=https://uza.uz/oz/posts/togliklarning-uzoq-yillik-orzulari-ushaldi_524800 |title=Togʻliklarning uzoq yillik orzulari ushaldi |website=UzA — Oʻzbekiston milliy axborot agentligi |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt; Shahrisabz tumanining eng chekka va eng baland joylashgan aholi punktlaridan biri hisoblanadi.

== Nomi ==
Qishloq nomi [[Tojik tili|tojikcha]]–[[Fors tili|forscha]] ''sar'' (&quot;bosh&quot;, &quot;boshlanish&quot;) va ''chashma'' (&quot;buloq&quot;) soʻzlaridan tashkil topgan boʻlib, &quot;buloq boshi&quot; degan maʼnoni anglatadi. Nom qishloq atrofidagi koʻp sonli buloqlar bilan bogʻlanadi.&lt;ref name=&quot;travel&quot;&gt;{{Cite web |url=https://uzbekistan.travel/uz/o/shahrisabz-hissorak-suv-ombori-sarchashma-yonalishi-tuzildi/ |title=Shahrisabz – Hissorak suv ombori – Sarchashma yoʻnalishi tuzildi |website=Uzbekistan Travel — Oʻzbekiston Respublikasi Turizm qoʻmitasi |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt; Shu nom Markaziy Osiyoda keng tarqalgan: [[Tojikiston]], [[Afgʻoniston]] va [[Eron|Eronda]] ham Sarchashma nomli aholi punktlari mavjud.

== Geografiyasi ==
Sarchashma [[Hisor tizmasi|Hisor tizmasining]] gʻarbiy tarmoqlaridagi togʻ vodiysida, taxminan 39°02′ shimoliy kenglik va 67°22′ sharqiy uzunlik koordinatalarida joylashgan.&lt;ref name=&quot;geonames&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.geonames.org/search.html?q=Sarchashma&amp;country=UZ |title=Sarchashma, Qashqadaryo, Uzbekistan |website=GeoNames |language=en |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt; Qishloq [[Hisorak suv ombori|Hisorak suv omboridan]] 23 km sharqda joylashgan; suv ombori esa [[Shahrisabz]] shahridan 35 km uzoqlikda.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;kun&quot;&gt;{{Cite web |url=https://kun.uz/news/2024/06/11/hisorak-suv-ombori-u-qachon-qurilgan-va-qashqadaryo-uchun-nimasi-bilan-muhim |title=Hisorak suv ombori. U qachon qurilgan va Qashqadaryo uchun nimasi bilan muhim? |website=Kun.uz |date=2024-06-11 |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

Hudud [[Oqsuv (daryo)|Oqsuv]] daryosi havzasiga kiradi. Atrofdagi togʻ yon bagʻirlari archazorlar, yongʻoqzorlar va togʻ-oʻtloq oʻsimliklari bilan qoplangan. Qishloq atrofida koʻplab buloqlar mavjud.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;

=== Iqlimi ===
Iqlimi togʻ iqlimi boʻlib, tumanning tekislik qismiga nisbatan sezilarli salqin. Qish sovuq va qorli, yoz esa moʻʼtadil issiq keladi. Qishda qor qoplami tufayli togʻ yoʻlidan qatnov qiyinlashadi.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt;

== Aholisi ==
2023-yil holatiga koʻra qishloqda 4 700 nafardan ortiq aholi istiqomat qiladi.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt; Aholining koʻpchiligi [[tojiklar]] boʻlib, kundalik muloqotda [[Tojik tili|tojik tilidan]] foydalanadi; oʻzbek tili ham keng qoʻllanadi. Mahalliy aholi anʼanaviy turmush tarzi, urf-odat va marosimlarini saqlab qolgani bilan ajralib turadi.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;

== Tarixi ==
Manbalarga koʻra hudud V–VI asrlardayoq oʻzlashtirilgan.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt; Mahalliy rivoyatlarga koʻra qishloq va uning atrofi VIII asrda [[Arab xalifaligi|Arab xalifaligiga]] qarshi koʻtarilgan [[Muqanna qoʻzgʻoloni]] (&quot;oq kiyimlilar harakati&quot;) bilan bogʻlanadi; qoʻzgʻolon bilan bogʻliq Sanam togʻi qishloq yaqinida joylashgan.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;

Qishloqda VIII asrga oid qadimiy eksponatlar saqlanadigan kichik oʻlkashunoslik muzeyi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt;

== Iqtisodiyoti ==
Aholining asosiy mashgʻuloti — [[dehqonchilik]], [[chorvachilik]] va [[bogʻdorchilik]]. Deyarli har bir xonadonda kamida 10–15 sotix tomorqa yer mavjud.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt; Qishloqda yiliga taxminan:

* 1 tonnaga yaqin [[yongʻoq]],
* 2–3 tonna [[olma]],
* 1,5 tonnaga yaqin [[kartoshka]],
* 1 tonnaga yaqin [[nok]]

yetishtiriladi.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt; Shuningdek, xalq amaliy sanʼati va hunarmandchilik anʼanalari saqlanib qolgan.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;

== Infratuzilmasi ==
Qishloq [[Hisorak]]–Sarchashma avtomobil yoʻli orqali tuman markazi bilan bogʻlangan. 2023-yilda ushbu yoʻlning 12 km qismini asfaltlash ishlari boshlangan; yoʻl eni 4,5 metr, asfalt qatlami qalinligi 10 santimetr qilib belgilangan.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt; Qishloq elektr tarmogʻiga ulangan.&lt;ref name=&quot;het&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.facebook.com/hududiyelektrtarmoqlari/videos/926997575599511/ |title=Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumani Sarchashma qishlogʻi aholisining elektr taʼminoti |website=Hududiy elektr tarmoqlari AJ |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

Sarchashma mahalla fuqarolar yigʻini (MFY) markazi hisoblanadi.&lt;ref name=&quot;iiv&quot;&gt;{{Cite web |url=https://iiv.uz/uz/news/2020-yil-6-7-fevral-kunlari-shahrisabz-tumani-sarchashma-mfyda-aholi-va-yoshlar-bilan-uchrashuv-otkazildi |title=Shahrisabz tumani &quot;Sarchashma&quot; MFYda aholi va yoshlar bilan uchrashuv oʻtkazildi |website=Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi |date=2020-02-07 |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt; Qishloqning pochta indeksi — 181320.&lt;ref name=&quot;pochta&quot;&gt;{{Cite web |url=https://uzbindex.5balov.net/pochtovye-indeksy-kashkadarinskaya-oblast-uzbekistan/pochtovye-indeksy-shahrisabzskij-rajon-kashkadarinskaya-oblast/ |title=Почтовые индексы Шахрисабзского района, Кашкадарьинская область |website=Uzbindex |language=ru |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== Turizm ==
Sarchashma Oʻzbekistonning ekoturizm yoʻnalishlaridan biri sifatida rivojlanmoqda. Oʻzbekiston Turizm qoʻmitasi tomonidan &quot;Shahrisabz — Hisorak suv ombori — Sarchashma&quot; turistik marshruti ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt; Qishloq va uning atrofi buloqlari, togʻ manzaralari va ziyoratgohlari bilan mashhur.&lt;ref name=&quot;ecotur&quot;&gt;{{Cite journal|last=Chorshanbiyeva|first=M. N.|title=Shahrisabz tumanining ekoturistik salohiyati va imkoniyatlari|journal=Fundamental Research Scientific Journal|url=https://www.globalscholars.uz/index.php/fundamental/article/download/2351/2231/4458|language=uz|access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== Yana qarang ==

* [[Shahrisabz tumani]]
* [[Hisorak suv ombori]]
* [[Hisor tizmasi]]
* [[Gʻelon]]

== Havolalar ==

* [https://gov.uz/uz/shahrisabz Shahrisabz tumani hokimligi rasmiy sayti]

[[Turkum:Oʻzbekiston qishloqlari]]</text>
      <sha1>r57n7dch0fpwo7jqjqq1stuoccld2de</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272660</id>
      <parentid>6272659</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artemev Nikolay</username>
        <id>46453</id>
      </contributor>
      <origin>6272660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7054" sha1="nabp9momqlytboxx8fp1k90povy4b71" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi                 = Sarchashma
| mamlakat             = Oʻzbekiston
| tuman                = Shahrisabz tumani
| pochta indeksi       = 181320
| koordinatalar        = {{Coord|39.035|67.375|region:UZ_type:city|display=inline,title}}
| turi                 = qishloq
| viloyat              = Qashqadaryo viloyati
| viloyat nomi         = Viloyat
| tuman nomi           = Tuman
| aholisi              = 4700
| aholisi yili         = 2023
| millatlar            = tojiklar, oʻzbeklar
| vaqt zonasi          = UTC+5
}}
'''Sarchashma''' — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] [[Qashqadaryo viloyati]] [[Shahrisabz tumani|Shahrisabz tumanidagi]] togʻ qishlogʻi va shu nomdagi [[mahalla fuqarolar yigʻini]] markazi. Qishloq [[Hisor tizmasi|Hisor tizmasining]] janubiy yon bagʻrida, [[Tojikiston]] bilan davlat chegarasiga yaqin hududda, Qirqqiz, Shohyurti va Ayritogʻ choʻqqilari etagida joylashgan.&lt;ref name=&quot;uza&quot;&gt;{{Cite web |url=https://uza.uz/oz/posts/togliklarning-uzoq-yillik-orzulari-ushaldi_524800 |title=Togʻliklarning uzoq yillik orzulari ushaldi |website=UzA — Oʻzbekiston milliy axborot agentligi |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt; Shahrisabz tumanining eng chekka va eng baland joylashgan aholi punktlaridan biri hisoblanadi.

== Nomi ==
Qishloq nomi [[Tojik tili|tojikcha]]–[[Fors tili|forscha]] ''sar'' (&quot;bosh&quot;, &quot;boshlanish&quot;) va ''chashma'' (&quot;buloq&quot;) soʻzlaridan tashkil topgan boʻlib, &quot;buloq boshi&quot; degan maʼnoni anglatadi. Nom qishloq atrofidagi koʻp sonli buloqlar bilan bogʻlanadi.&lt;ref name=&quot;travel&quot;&gt;{{Cite web |url=https://uzbekistan.travel/uz/o/shahrisabz-hissorak-suv-ombori-sarchashma-yonalishi-tuzildi/ |title=Shahrisabz – Hissorak suv ombori – Sarchashma yoʻnalishi tuzildi |website=Uzbekistan Travel — Oʻzbekiston Respublikasi Turizm qoʻmitasi |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt; Shu nom Markaziy Osiyoda keng tarqalgan: [[Tojikiston]], [[Afgʻoniston]] va [[Eron|Eronda]] ham Sarchashma nomli aholi punktlari mavjud.

== Geografiyasi ==
Sarchashma [[Hisor tizmasi|Hisor tizmasining]] gʻarbiy tarmoqlaridagi togʻ vodiysida, taxminan 39°02′ shimoliy kenglik va 67°22′ sharqiy uzunlik koordinatalarida joylashgan.&lt;ref name=&quot;geonames&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.geonames.org/search.html?q=Sarchashma&amp;country=UZ |title=Sarchashma, Qashqadaryo, Uzbekistan |website=GeoNames |language=en |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt; Qishloq [[Hisorak suv ombori|Hisorak suv omboridan]] 23 km sharqda joylashgan; suv ombori esa [[Shahrisabz]] shahridan 35 km uzoqlikda.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;kun&quot;&gt;{{Cite web |url=https://kun.uz/news/2024/06/11/hisorak-suv-ombori-u-qachon-qurilgan-va-qashqadaryo-uchun-nimasi-bilan-muhim |title=Hisorak suv ombori. U qachon qurilgan va Qashqadaryo uchun nimasi bilan muhim? |website=Kun.uz |date=2024-06-11 |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

Hudud [[Oqsuv (daryo)|Oqsuv]] daryosi havzasiga kiradi. Atrofdagi togʻ yon bagʻirlari archazorlar, yongʻoqzorlar va togʻ-oʻtloq oʻsimliklari bilan qoplangan. Qishloq atrofida koʻplab buloqlar mavjud.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;

=== Iqlimi ===
Iqlimi togʻ iqlimi boʻlib, tumanning tekislik qismiga nisbatan sezilarli salqin. Qish sovuq va qorli, yoz esa moʻʼtadil issiq keladi. Qishda qor qoplami tufayli togʻ yoʻlidan qatnov qiyinlashadi.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt;

== Aholisi ==
2023-yil holatiga koʻra qishloqda 4 700 nafardan ortiq aholi istiqomat qiladi.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt; Aholining koʻpchiligi [[tojiklar]] boʻlib, kundalik muloqotda [[Tojik tili|tojik tilidan]] foydalanadi; oʻzbek tili ham keng qoʻllanadi. Mahalliy aholi anʼanaviy turmush tarzi, urf-odat va marosimlarini saqlab qolgani bilan ajralib turadi.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;

== Tarixi ==
Manbalarga koʻra hudud V–VI asrlardayoq oʻzlashtirilgan.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt; Mahalliy rivoyatlarga koʻra qishloq va uning atrofi VIII asrda [[Arab xalifaligi|Arab xalifaligiga]] qarshi koʻtarilgan [[Muqanna qoʻzgʻoloni]] (&quot;oq kiyimlilar harakati&quot;) bilan bogʻlanadi; qoʻzgʻolon bilan bogʻliq Sanam togʻi qishloq yaqinida joylashgan.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;

Qishloqda VIII asrga oid qadimiy eksponatlar saqlanadigan kichik oʻlkashunoslik muzeyi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt;

== Iqtisodiyoti ==
Aholining asosiy mashgʻuloti — [[dehqonchilik]], [[chorvachilik]] va [[bogʻdorchilik]]. Deyarli har bir xonadonda kamida 10–15 sotix tomorqa yer mavjud.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt; Qishloqda yiliga taxminan:

* 1 tonnaga yaqin [[yongʻoq]],
* 2–3 tonna [[olma]],
* 1,5 tonnaga yaqin [[kartoshka]],
* 1 tonnaga yaqin [[nok]]

yetishtiriladi.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt; Shuningdek, xalq amaliy sanʼati va hunarmandchilik anʼanalari saqlanib qolgan.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;

== Infratuzilmasi ==
Qishloq [[Hisorak]]–Sarchashma avtomobil yoʻli orqali tuman markazi bilan bogʻlangan. 2023-yilda ushbu yoʻlning 12 km qismini asfaltlash ishlari boshlangan; yoʻl eni 4,5 metr, asfalt qatlami qalinligi 10 santimetr qilib belgilangan.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt; Qishloq elektr tarmogʻiga ulangan.&lt;ref name=&quot;het&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.facebook.com/hududiyelektrtarmoqlari/videos/926997575599511/ |title=Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumani Sarchashma qishlogʻi aholisining elektr taʼminoti |website=Hududiy elektr tarmoqlari AJ |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

Sarchashma mahalla fuqarolar yigʻini (MFY) markazi hisoblanadi.&lt;ref name=&quot;iiv&quot;&gt;{{Cite web |url=https://iiv.uz/uz/news/2020-yil-6-7-fevral-kunlari-shahrisabz-tumani-sarchashma-mfyda-aholi-va-yoshlar-bilan-uchrashuv-otkazildi |title=Shahrisabz tumani &quot;Sarchashma&quot; MFYda aholi va yoshlar bilan uchrashuv oʻtkazildi |website=Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi |date=2020-02-07 |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt; Qishloqning pochta indeksi — 181320.&lt;ref name=&quot;pochta&quot;&gt;{{Cite web |url=https://uzbindex.5balov.net/pochtovye-indeksy-kashkadarinskaya-oblast-uzbekistan/pochtovye-indeksy-shahrisabzskij-rajon-kashkadarinskaya-oblast/ |title=Почтовые индексы Шахрисабзского района, Кашкадарьинская область |website=Uzbindex |language=ru |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== Turizm ==
Sarchashma Oʻzbekistonning ekoturizm yoʻnalishlaridan biri sifatida rivojlanmoqda. Oʻzbekiston Turizm qoʻmitasi tomonidan &quot;Shahrisabz — Hisorak suv ombori — Sarchashma&quot; turistik marshruti ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt; Qishloq va uning atrofi buloqlari, togʻ manzaralari va ziyoratgohlari bilan mashhur.&lt;ref name=&quot;ecotur&quot;&gt;{{Cite journal|last=Chorshanbiyeva|first=M. N.|title=Shahrisabz tumanining ekoturistik salohiyati va imkoniyatlari|journal=Fundamental Research Scientific Journal|url=https://www.globalscholars.uz/index.php/fundamental/article/download/2351/2231/4458|language=uz|access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== Yana qarang ==
* [[Shahrisabz tumani]]
* [[Hisorak suv ombori]]
* [[Hisor tizmasi]]
* [[Gʻelon]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://gov.uz/uz/shahrisabz Shahrisabz tumani hokimligi rasmiy sayti]

[[Turkum:Oʻzbekiston qishloqlari]]</text>
      <sha1>nabp9momqlytboxx8fp1k90povy4b71</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272665</id>
      <parentid>6272660</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artemev Nikolay</username>
        <id>46453</id>
      </contributor>
      <comment>wikify</comment>
      <origin>6272665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7083" sha1="1n8ytv8hatfadg0koq7yfnrk7xv9e1c" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi                 = Sarchashma
| mamlakat             = Oʻzbekiston
| tuman                = Shahrisabz tumani
| pochta indeksi       = 181320
| koordinatalar        = {{Coord|39.035|67.375|region:UZ_type:city|display=inline,title}}
| turi                 = qishloq
| viloyat              = Qashqadaryo viloyati
| viloyat nomi         = Viloyat
| tuman nomi           = Tuman
| aholisi              = 4700
| aholisi yili         = 2023
| millatlar            = tojiklar, oʻzbeklar
| vaqt zonasi          = UTC+5
}}
'''Sarchashma''' — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] [[Qashqadaryo viloyati]] [[Shahrisabz tumani|Shahrisabz tumanidagi]] togʻ qishlogʻi va shu nomdagi [[mahalla fuqarolar yigʻini]] markazi. Qishloq [[Hisor tizmasi|Hisor tizmasining]] janubiy yon bagʻrida, [[Tojikiston]] bilan davlat chegarasiga yaqin hududda, Qirqqiz, Shohyurti va Ayritogʻ choʻqqilari etagida joylashgan.&lt;ref name=&quot;uza&quot;&gt;{{Cite web |url=https://uza.uz/oz/posts/togliklarning-uzoq-yillik-orzulari-ushaldi_524800 |title=Togʻliklarning uzoq yillik orzulari ushaldi |website=UzA — Oʻzbekiston milliy axborot agentligi |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt; Shahrisabz tumanining eng chekka va eng baland joylashgan aholi punktlaridan biri hisoblanadi.

== Nomi ==
Qishloq nomi [[Tojik tili|tojikcha]]–[[Fors tili|forscha]] ''sar'' („bosh“, „boshlanish“) va ''chashma'' („buloq“) soʻzlaridan tashkil topgan boʻlib, „buloq boshi“ degan maʼnoni anglatadi. Nom qishloq atrofidagi koʻp sonli buloqlar bilan bogʻlanadi.&lt;ref name=&quot;travel&quot;&gt;{{Cite web |url=https://uzbekistan.travel/uz/o/shahrisabz-hissorak-suv-ombori-sarchashma-yonalishi-tuzildi/ |title=Shahrisabz – Hissorak suv ombori – Sarchashma yoʻnalishi tuzildi |website=Uzbekistan Travel — Oʻzbekiston Respublikasi Turizm qoʻmitasi |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt; Shu nom Markaziy Osiyoda keng tarqalgan: [[Tojikiston]], [[Afgʻoniston]] va [[Eron|Eronda]] ham Sarchashma nomli aholi punktlari mavjud.

== Geografiyasi ==
Sarchashma [[Hisor tizmasi|Hisor tizmasining]] gʻarbiy tarmoqlaridagi togʻ vodiysida, taxminan 39°02′ shimoliy kenglik va 67°22′ sharqiy uzunlik koordinatalarida joylashgan.&lt;ref name=&quot;geonames&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.geonames.org/search.html?q=Sarchashma&amp;country=UZ |title=Sarchashma, Qashqadaryo, Uzbekistan |website=GeoNames |language=en |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt; Qishloq [[Hisorak suv ombori|Hisorak suv omboridan]] 23 km sharqda joylashgan; suv ombori esa [[Shahrisabz]] shahridan 35 km uzoqlikda.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;kun&quot;&gt;{{Cite web |url=https://kun.uz/news/2024/06/11/hisorak-suv-ombori-u-qachon-qurilgan-va-qashqadaryo-uchun-nimasi-bilan-muhim |title=Hisorak suv ombori. U qachon qurilgan va Qashqadaryo uchun nimasi bilan muhim? |website=Kun.uz |date=2024-06-11 |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

Hudud [[Oqsuv (daryo)|Oqsuv]] daryosi havzasiga kiradi. Atrofdagi togʻ yon bagʻirlari archazorlar, yongʻoqzorlar va togʻ-oʻtloq oʻsimliklari bilan qoplangan. Qishloq atrofida koʻplab buloqlar mavjud.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;

=== Iqlimi ===
Iqlimi togʻ iqlimi boʻlib, tumanning tekislik qismiga nisbatan sezilarli salqin. Qish sovuq va qorli, yoz esa moʻʼtadil issiq keladi. Qishda qor qoplami tufayli togʻ yoʻlidan qatnov qiyinlashadi.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt;

== Aholisi ==
2023-yil holatiga koʻra qishloqda 4 700 nafardan ortiq aholi istiqomat qiladi.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt; Aholining koʻpchiligi [[tojiklar]] boʻlib, kundalik muloqotda [[Tojik tili|tojik tilidan]] foydalanadi; oʻzbek tili ham keng qoʻllanadi. Mahalliy aholi anʼanaviy turmush tarzi, urf-odat va marosimlarini saqlab qolgani bilan ajralib turadi.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;

== Tarixi ==
Manbalarga koʻra hudud V–VI asrlardayoq oʻzlashtirilgan.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt; Mahalliy rivoyatlarga koʻra qishloq va uning atrofi VIII asrda [[Arab xalifaligi|Arab xalifaligiga]] qarshi koʻtarilgan [[Muqanna qoʻzgʻoloni]] („oq kiyimlilar harakati“) bilan bogʻlanadi; qoʻzgʻolon bilan bogʻliq Sanam togʻi qishloq yaqinida joylashgan.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;

Qishloqda VIII asrga oid qadimiy eksponatlar saqlanadigan kichik oʻlkashunoslik muzeyi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt;

== Iqtisodiyoti ==
Aholining asosiy mashgʻuloti — [[dehqonchilik]], [[chorvachilik]] va [[bogʻdorchilik]]. Deyarli har bir xonadonda kamida 10–15 sotix tomorqa yer mavjud.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt; Qishloqda yiliga taxminan:

* 1 tonnaga yaqin [[yongʻoq]],
* 2–3 tonna [[olma]],
* 1,5 tonnaga yaqin [[kartoshka]],
* 1 tonnaga yaqin [[nok]]

yetishtiriladi.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt; Shuningdek, xalq amaliy sanʼati va hunarmandchilik anʼanalari saqlanib qolgan.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt;

== Infratuzilmasi ==
Qishloq [[Hisorak]]–Sarchashma avtomobil yoʻli orqali tuman markazi bilan bogʻlangan. 2023-yilda ushbu yoʻlning 12 km qismini asfaltlash ishlari boshlangan; yoʻl eni 4,5 metr, asfalt qatlami qalinligi 10 santimetr qilib belgilangan.&lt;ref name=&quot;uza&quot; /&gt; Qishloq elektr tarmogʻiga ulangan.&lt;ref name=&quot;het&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.facebook.com/hududiyelektrtarmoqlari/videos/926997575599511/ |title=Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumani Sarchashma qishlogʻi aholisining elektr taʼminoti |website=Hududiy elektr tarmoqlari AJ |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

Sarchashma mahalla fuqarolar yigʻini (MFY) markazi hisoblanadi.&lt;ref name=&quot;iiv&quot;&gt;{{Cite web |url=https://iiv.uz/uz/news/2020-yil-6-7-fevral-kunlari-shahrisabz-tumani-sarchashma-mfyda-aholi-va-yoshlar-bilan-uchrashuv-otkazildi |title=Shahrisabz tumani &quot;Sarchashma&quot; MFYda aholi va yoshlar bilan uchrashuv oʻtkazildi |website=Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi |date=2020-02-07 |language=uz |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt; Qishloqning pochta indeksi — 181320.&lt;ref name=&quot;pochta&quot;&gt;{{Cite web |url=https://uzbindex.5balov.net/pochtovye-indeksy-kashkadarinskaya-oblast-uzbekistan/pochtovye-indeksy-shahrisabzskij-rajon-kashkadarinskaya-oblast/ |title=Почтовые индексы Шахрисабзского района, Кашкадарьинская область |website=Uzbindex |language=ru |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== Turizm ==
Sarchashma Oʻzbekistonning ekoturizm yoʻnalishlaridan biri sifatida rivojlanmoqda. Oʻzbekiston Turizm qoʻmitasi tomonidan „Shahrisabz — Hisorak suv ombori — Sarchashma“ turistik marshruti ishlab chiqilgan.&lt;ref name=&quot;travel&quot; /&gt; Qishloq va uning atrofi buloqlari, togʻ manzaralari va ziyoratgohlari bilan mashhur.&lt;ref name=&quot;ecotur&quot;&gt;{{Cite journal|last=Chorshanbiyeva|first=M. N.|title=Shahrisabz tumanining ekoturistik salohiyati va imkoniyatlari|journal=Fundamental Research Scientific Journal|url=https://www.globalscholars.uz/index.php/fundamental/article/download/2351/2231/4458|language=uz|access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== Yana qarang ==
* [[Shahrisabz tumani]]
* [[Hisorak suv ombori]]
* [[Hisor tizmasi]]
* [[Gʻelon]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://gov.uz/uz/shahrisabz Shahrisabz tumani hokimligi rasmiy sayti]

[[Turkum:Oʻzbekiston qishloqlari]]</text>
      <sha1>1n8ytv8hatfadg0koq7yfnrk7xv9e1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Muhammadning ahdnomasi</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448182</id>
    <revision>
      <id>6272678</id>
      <parentid>6271709</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="7cdzqam2br8xaoayou4cs0kcryn1t8c" xml:space="preserve">{{Munozara}}
{{Islom loyihasi}}</text>
      <sha1>7cdzqam2br8xaoayou4cs0kcryn1t8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Gadget-navboxFeaturedArticles.json</title>
    <ns>8</ns>
    <id>1448522</id>
    <revision>
      <id>6272742</id>
      <parentid>6272173</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>18267</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>6272742</origin>
      <model>json</model>
      <format>application/json</format>
      <text bytes="2332" sha1="ss1sxtkfgbl43m3rzjxtdxqga23w30g" xml:space="preserve">{
	&quot;featured&quot;: [
		&quot;Viruslarning ijtimoiy tarixi&quot;,
		&quot;Usmonlilar imperiyasidagi yahudiylar tarixi&quot;,
		&quot;Portugaliya imperiyasi&quot;,
		&quot;Ispaniya imperiyasi&quot;,
		&quot;Britaniya imperiyasi&quot;,
		&quot;Buxoro qamali&quot;,
		&quot;Arman genotsidini inkor etish&quot;,
		&quot;Palov&quot;,
		&quot;Futbol boʻyicha 2016-yilgi Yevropa chempionati&quot;,
		&quot;Futbol boʻyicha 1930-yilgi jahon chempionati&quot;,
		&quot;1896-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari&quot;,
		&quot;Ryan White&quot;,
		&quot;Cristiano Ronaldo&quot;,
		&quot;Amir Shohmurod&quot;,
		&quot;Al-Mutazid&quot;,
		&quot;Abdurauf Fitrat&quot;,
		&quot;Encyclopædia Britannica&quot;,
		&quot;AQSh iqtisodiyoti&quot;,
		&quot;Qizil panda&quot;,
		&quot;Texas&quot;,
		&quot;Qorabuloq&quot;,
		&quot;Halab&quot;,
		&quot;Tehron&quot;,
		&quot;Koreya Respublikasi&quot;,
		&quot;Falsafa&quot;,
		&quot;Yulduz&quot;
	],
	&quot;good&quot;: [
		&quot;Onna-musha&quot;,
		&quot;Armaniston bayrogʻi&quot;,
		&quot;Ozarbayjon bayrogʻi&quot;,
		&quot;Amudaryo katta kurakburuni&quot;,
		&quot;Qinling pandasi&quot;,
		&quot;Tremarctinae&quot;,
		&quot;Vanadzor&quot;,
		&quot;Elastiklik (iqtisodiyot)&quot;,
		&quot;Toʻrsimon model&quot;,
		&quot;Oʻtkan kunlar&quot;,
		&quot;Abdulla Aʼzamov&quot;,
		&quot;Alisher Saʼdullayev&quot;,
		&quot;Anor Mahmudova&quot;,
		&quot;Boqi Muhammadxon&quot;,
		&quot;Hasan Normurodov&quot;,
		&quot;Lola Murotova&quot;,
		&quot;Sadriddin Salim Buxoriy&quot;,
		&quot;Shamsiyabonu (Buxoro amirligi)&quot;,
		&quot;Sitorai Mohi xossa (malika)&quot;,
		&quot;Ubaydulla Uvatov&quot;,
		&quot;Vali Muhammadxon&quot;,
		&quot;Mahmud Salohiddinov&quot;,
		&quot;Microsoft Office Picture Manager&quot;,
		&quot;Acquacotta&quot;,
		&quot;Falastin 1996-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida&quot;,
		&quot;Filippin 1924-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida&quot;,
		&quot;Chayon zarbasi&quot;,
		&quot;Sardoba suv ombori&quot;,
		&quot;Toʻdakoʻl suv ombori&quot;,
		&quot;Abdulahadxon daxmasi&quot;,
		&quot;Mir Said Bahrom maqbarasi&quot;,
		&quot;Mirzachorbogʻ qarorgohi&quot;,
		&quot;Odina masjidi&quot;,
		&quot;Yogʻochli sardoba&quot;,
		&quot;Shirbudun saroyi&quot;,
		&quot;Chashmai Ayyub xazirasi&quot;,
		&quot;Jigar ensefalopatiyasi&quot;,
		&quot;Oʻzbekiston avtomobil raqamlari indeksi&quot;,
		&quot;Me at the zoo&quot;,
		&quot;Dinosaur Game&quot;
	],
	&quot;lists&quot;: [
		&quot;Davlat poytaxtlari roʻyxati&quot;,
		&quot;YIM boʻyicha davlatlar roʻyxati&quot;,
		&quot;Katrina Kaif filmografiyasi&quot;,
		&quot;Marvel Kinematografiya Koinoti filmlari roʻyxati&quot;,
		&quot;Natalie Portman filmografiyasi&quot;,
		&quot;Metropolitenlar roʻyxati&quot;,
		&quot;Yaponiya shaharlari roʻyxati&quot;,
		&quot;Dunyoning eng badavlat kishilari roʻyxati&quot;,
		&quot;Rolling Stone jurnalining tarixdagi 500 eng buyuk qoʻshiqlar roʻyxati&quot;,
		&quot;Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari roʻyxati&quot;,
		&quot;Tinchlik uchun Nobel mukofoti laureatlari roʻyxati&quot;,
		&quot;Iqtisodiyot boʻyicha Nobel xotirasi mukofoti laureatlari roʻyxati&quot;
	],
	&quot;aoty&quot;: []
}</text>
      <sha1>ss1sxtkfgbl43m3rzjxtdxqga23w30g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikri auksioni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448527</id>
    <revision>
      <id>6272646</id>
      <parentid>6272206</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artemev Nikolay</username>
        <id>46453</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Savdo]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6272646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2392" sha1="pta3dnq9kf99grvzfgfz41i6r634nd8" xml:space="preserve">'''Vikri auksioni''' yoki '''yopiq taklifli ikkinchi narx auksioni (YTINA)''' — yopiq taklifli [[auksion]] turi. Ishtirokchilar auksiondagi boshqa ishtirokchilarning takliflarini bilmagan holda yozma takliflar beradilar. Eng yuqori taklifni bergan ishtirokchi gʻolib boʻladi, biroq toʻlanadigan narx ikkinchi eng yuqori taklifga teng boʻladi. Ushbu auksion turi strategik jihatdan ingliz auksioniga oʻxshash boʻlib, ishtirokchilarga oʻzlari belgilagan haqiqiy qiymat boʻyicha taklif berish uchun ragʻbat yaratadi. Auksion ilk bor 1961-yilda [[Columbia universiteti]] professori [[William Vickrey]] tomonidan ilmiy jihatdan tavsiflangan, biroq u marka kolleksiyachilari tomonidan 1893-yildan beri qoʻllanib kelingan&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Counterspeculation, Auctions, and Competitive Sealed Tenders | author=Vickrey, William | journal=The Journal of Finance | year=1961 | volume=16 | issue=1 | page=8–37 | doi=10.1111/j.1540-6261.1961.tb02789.x}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Vickrey Auctions in Practice: From Nineteenth-Century Philately to Twenty-First-Century E-Commerce | author=Lucking-Reiley, David | journal=Journal of Economic Perspectives | year=2000 | volume=14 | issue=3 | pages=183–192 | doi=10.1257/jep.14.3.183| doi-access=free }}&lt;/ref&gt;. 1797-yilda [[Johann Wolfgang von Goethe]] qoʻlyozmani yopiq taklifli, ikkinchi narx auksioni yordamida sotgan&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Goethe's Second-Price Auction | author=Benny Moldovanu and Manfred Tietzel | journal=The Journal of Political Economy | year=1998 | volume=106 | issue=4 | pages=854–859 | jstor=2990730| doi=10.1086/250032| citeseerx=10.1.1.560.8278 | s2cid=53490333 }}&lt;/ref&gt;.

Vickreyning dastlabki maqolasida asosan faqat bitta, boʻlinmaydigan tovar sotiladigan auksionlar koʻrib chiqilgan. Bunday holatda Vikri auksioni va yopiq taklifli ikkinchi narx auksioni atamalari bir xil maʼnoni anglatadi va oʻzaro almashib qoʻllanadi. Bir nechta bir xil tovarlar mavjud boʻlgan holatda ishtirokchilar teskari talab egri chiziqlarini taqdim etadilar va muqobil xarajatni toʻlaydilar&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Jones |first1=Derek |title=New Economy Handbook |date=2003 |publisher=Emerald Publishing Ltd |isbn=978-0123891723 |chapter=Auction Theory for the New Economy |url-access=registration |url=https://archive.org/details/neweconomyhandbo0000unse }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==

[[Turkum:Savdo]]</text>
      <sha1>pta3dnq9kf99grvzfgfz41i6r634nd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Kinona</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448546</id>
    <revision>
      <id>6272599</id>
      <parentid>6272371</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="7cdzqam2br8xaoayou4cs0kcryn1t8c" xml:space="preserve">{{Munozara}}
{{Islom loyihasi}}</text>
      <sha1>7cdzqam2br8xaoayou4cs0kcryn1t8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Arman Gohar Sirjan F.C.</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448666</id>
    <revision>
      <id>6272592</id>
      <timestamp>2026-09-17T11:59:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Aluminium Hormozgan F.C.</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448667</id>
    <revision>
      <id>6272593</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Albadr Bandar Kong F.C.</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448668</id>
    <revision>
      <id>6272595</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Adonis Mashhad F.C.</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448669</id>
    <revision>
      <id>6272600</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Zhivoye Pivo</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448670</id>
    <revision>
      <id>6272601</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Zhashtyk-Ak-Altyn Kara-Suu</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448671</id>
    <revision>
      <id>6272602</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Zhashtyk Osh</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448672</id>
    <revision>
      <id>6272603</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Zarafshon Pendjikent</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448673</id>
    <revision>
      <id>6272604</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Uchkun Kara-Suu</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448674</id>
    <revision>
      <id>6272605</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Sarah Castle</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448675</id>
    <revision>
      <id>6272606</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Vikri auksioni</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448676</id>
    <revision>
      <id>6272608</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Vladimír Menšík</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448677</id>
    <revision>
      <id>6272609</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Tsementnik Kant</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448680</id>
    <revision>
      <id>6272612</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Seramiasht FC</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448681</id>
    <revision>
      <id>6272613</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hyalea</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448682</id>
    <revision>
      <id>6272614</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hyalea africalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448683</id>
    <revision>
      <id>6272615</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hyalea boliviensis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448684</id>
    <revision>
      <id>6272616</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hyalea dividalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448685</id>
    <revision>
      <id>6272617</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hyalea glaucopidalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448686</id>
    <revision>
      <id>6272618</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:15:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hyalea pallidalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448687</id>
    <revision>
      <id>6272619</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hyalea succinalis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448688</id>
    <revision>
      <id>6272620</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Sabawoon Kabul FC</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448689</id>
    <revision>
      <id>6272621</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC RUOR-Guardia Bishkek</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448690</id>
    <revision>
      <id>6272622</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Rotor Bishkek</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448691</id>
    <revision>
      <id>6272623</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Real Afghan Kabul</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448692</id>
    <revision>
      <id>6272624</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Ravshan Zafarobod</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448693</id>
    <revision>
      <id>6272625</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Orto-Nur Sokuluk</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448694</id>
    <revision>
      <id>6272626</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Oriyono Dushanbe</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448695</id>
    <revision>
      <id>6272627</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Oqaban Hindukush FC</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448696</id>
    <revision>
      <id>6272628</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:22:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Olimpia-85 Bishkek</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448697</id>
    <revision>
      <id>6272629</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Olimi Karimzod Mastchoh</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448698</id>
    <revision>
      <id>6272630</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Nashe Pivo</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448699</id>
    <revision>
      <id>6272631</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Namys-APK Talas</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448700</id>
    <revision>
      <id>6272632</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Muras-Sport Bishkek</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448701</id>
    <revision>
      <id>6272633</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Metallurg Kadamjay</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448702</id>
    <revision>
      <id>6272634</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Mawjhai Amu FC</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448703</id>
    <revision>
      <id>6272635</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Lokomotiv Dzhalal-Abad</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448704</id>
    <revision>
      <id>6272636</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Kolos Nizhnechuyskoye</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448705</id>
    <revision>
      <id>6272637</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:KG United</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448706</id>
    <revision>
      <id>6272638</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Kelechek Osh</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448707</id>
    <revision>
      <id>6272642</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Kyrgyzaltyn</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448708</id>
    <revision>
      <id>6272643</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Kant-Oil</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448709</id>
    <revision>
      <id>6272644</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Ziemia obiecana (film 1974)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448710</id>
    <revision>
      <id>6272645</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Xalil al-Qori</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448711</id>
    <revision>
      <id>6272647</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:34:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Kant</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448712</id>
    <revision>
      <id>6272648</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Kandahar Aryan</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448713</id>
    <revision>
      <id>6272649</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Javanan Azadi Kabul FC</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448714</id>
    <revision>
      <id>6272650</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Issyk-Kol Karakol</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448715</id>
    <revision>
      <id>6272651</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:37:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Instrumentalshchik Bishkek</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448716</id>
    <revision>
      <id>6272652</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:37:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Al-Amiliy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448717</id>
    <revision>
      <id>6272653</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FK Spitamen</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448718</id>
    <revision>
      <id>6272654</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Muhammad ibn Yoqub al-Kulayniy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448719</id>
    <revision>
      <id>6272655</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Az-Zavahiriy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448720</id>
    <revision>
      <id>6272656</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Az-Zaffa</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448721</id>
    <revision>
      <id>6272658</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Panjshir</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448722</id>
    <revision>
      <id>6272661</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Exeristis catharia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448723</id>
    <revision>
      <id>6272662</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:42:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6272662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="624" sha1="1m77ji5crpceswbloflwsr5bl5h23xz" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Exeristis catharia
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Exeristis catharia''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]. 1935-yilda Tams tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Samoa]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13631917}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>1m77ji5crpceswbloflwsr5bl5h23xz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Exeristis asyphela</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448724</id>
    <revision>
      <id>6272663</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6272663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1150" sha1="jzkx6eudy3epj77tbsikmen7t6xe5cx" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Exeristis asyphela
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Exeristis asyphela''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]. Ilk bor 1886-yilda Edward Meyrick tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Tonga]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q13631915}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>jzkx6eudy3epj77tbsikmen7t6xe5cx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Barwy ochronne (film)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448725</id>
    <revision>
      <id>6272664</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Exeristis asynopta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448726</id>
    <revision>
      <id>6272666</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6272666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="653" sha1="mwvxm3mhenld5wnizcy8rqai6oudoeg" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Exeristis asynopta
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Exeristis asynopta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]. Ilk bor 1935-yilda Willie Horace Thomas Tams tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Samoa]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13631913}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>mwvxm3mhenld5wnizcy8rqai6oudoeg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Al-Yamaniy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448727</id>
    <revision>
      <id>6272667</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Exeristis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448728</id>
    <revision>
      <id>6272668</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6272668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="781" sha1="n9xqmdb1qf3rchjtny5a01lrn8h0atl" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Exeristis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Exeristis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=2011-10-11 }}&lt;/ref&gt;.

==Turlari==
*''[[Exeristis asynopta]]'' &lt;small&gt;Tams, 1935&lt;/small&gt;
*''[[Exeristis asyphela]]'' &lt;small&gt;Meyrick, 1886&lt;/small&gt;
*''[[Exeristis catharia]]'' &lt;small&gt;Tams, 1935&lt;/small&gt;
*''[[Exeristis xanthota]]'' &lt;small&gt;Meyrick, 1886&lt;/small&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5225547}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>n9xqmdb1qf3rchjtny5a01lrn8h0atl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Lokomotiv-Pamir</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448729</id>
    <revision>
      <id>6272669</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:44:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Ar-Robiʼ ibn Habib al-Farohidiy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448730</id>
    <revision>
      <id>6272670</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:At-Tanuxiy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448731</id>
    <revision>
      <id>6272671</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:As-Susiy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448732</id>
    <revision>
      <id>6272672</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Hulbuk</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448733</id>
    <revision>
      <id>6272673</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Sarchashma qishlog'i</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448734</id>
    <revision>
      <id>6272674</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:As-Samarqandiy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448735</id>
    <revision>
      <id>6272675</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:FC Dushanbe-83</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448736</id>
    <revision>
      <id>6272676</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eustenia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448737</id>
    <revision>
      <id>6272677</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:50:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6272677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="561" sha1="bo12jdjul5lcg95gxcodnarvjd2tsw6" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Eustenia
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Eustenia''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i. Uning tarkibida faqat bitta tur — '''[[Eustenia acuminatalis]]''' mavjud bo‘lib, u [[Yava]] orolida uchraydi&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=22783 |name=Eustenia acuminatalis}} Retrieved April 20, 2018.&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5414345}}

[[Category:Pyraustinae]]

{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>bo12jdjul5lcg95gxcodnarvjd2tsw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Esfahoniy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448738</id>
    <revision>
      <id>6272679</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euphyciodes griveaudalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448739</id>
    <revision>
      <id>6272680</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6272680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="723" sha1="s8c8x0t102oc7dr9777h6z5yxxq1vgq" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Euphyciodes griveaudalis
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Lepidoptera]]
| oila = [[Crambidae]]
| tasvir =
}}
'''Euphyciodes griveaudalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]. Ilk bor 1960-yilda Viette tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.afromoths.net/species_by_code/EUPHGRIV Afro Moths]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13624353}}

[[Category:Pyraustinae]]


{{Pyraustinae-stub}}</text>
      <sha1>s8c8x0t102oc7dr9777h6z5yxxq1vgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Al-Isfahoniy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448740</id>
    <revision>
      <id>6272681</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Fazzari</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448741</id>
    <revision>
      <id>6272682</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:52:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Al-Fazariy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448742</id>
    <revision>
      <id>6272685</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Aripova Salimaxon Fazilovna</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448743</id>
    <revision>
      <id>6272686</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Shotlandiya urtacha oylik va yashash</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448744</id>
    <revision>
      <id>6272687</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:OQIM</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448745</id>
    <revision>
      <id>6272690</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:OQIM (platforma)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448746</id>
    <revision>
      <id>6272692</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:56:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Hayotiy maqsad</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448747</id>
    <revision>
      <id>6272694</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Vedio yaratish</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448748</id>
    <revision>
      <id>6272695</id>
      <timestamp>2026-09-17T12:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdufattohov Ibrohimjon</username>
        <id>82537</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ {{Munozara +</comment>
      <origin>6272695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Yaratishga/Aktyorlar</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1448749</id>
    <revision>
      <id>6272710</id>
      <timestamp>2026-09-17T15:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jahon Sog'liqni Saqlash Vazirligi</username>
        <id>307771</id>
      </contributor>
      <comment>Muhammadjonkam</comment>
      <origin>6272710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108" sha1="0z9vfibkj6a8gytxrwauls48d2lck0x" xml:space="preserve">Muhammadjonkam haqida u futbolni yaxshi o'ynayma deb o'ylaydi lekin u o'ynashni bilmaydi.
Mana unga dalillar</text>
      <sha1>0z9vfibkj6a8gytxrwauls48d2lck0x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272714</id>
      <parentid>6272710</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T15:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jahon Sog'liqni Saqlash Vazirligi</username>
        <id>307771</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6272714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="340" sha1="8enh3yc1pwbsfs7kkzio71hokdee23m" xml:space="preserve">Muhammadjonkam haqida u futbolni yaxshi o'ynayma deb o'ylaydi lekin u o'ynashni bilmaydi.
Mana unga dalillar
 1.U direktor kubigida zo'rga 8-G ni yutdi.
 2.U 8-V ga har doim yutqazgan va yutqazadi ham.
 3. U eng yaqin do'stlariga maxito bermaydi.
 4. U pidr, mashsheynik, xasis, tanbal, tekin joylardan hech qolmaydigan, tayyorga ayyor odam</text>
      <sha1>8enh3yc1pwbsfs7kkzio71hokdee23m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Breanna Clark</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448750</id>
    <revision>
      <id>6272739</id>
      <timestamp>2026-09-17T17:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Sportchi bilgiqutisi | ismi              = Breanna Clark | tasvir            = | izoh              = | jins              = ayol | laqabi            = | fuqaroligi        = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] | tavallud_sanasi   = {{Birth date and age|1994|11|4|mf=y}} | tavallud_joyi     = [[Los-Anjeles]], [[Kaliforniya]] | vafot_sanasi      = | vafot_joyi        = | faoliyat_yillari  = | boʻyi             = 5 fut 10 dyuym | vazni             = 1...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6272739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4323" sha1="n3vcmo4cfimyml0rbxhxilk380bgvsu" xml:space="preserve">{{Sportchi bilgiqutisi
| ismi              = Breanna Clark
| tasvir            =
| izoh              =
| jins              = ayol
| laqabi            =
| fuqaroligi        = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]
| tavallud_sanasi   = {{Birth date and age|1994|11|4|mf=y}}
| tavallud_joyi     = [[Los-Anjeles]], [[Kaliforniya]]
| vafot_sanasi      =
| vafot_joyi        =
| faoliyat_yillari  =
| boʻyi             = 5 fut 10 dyuym
| vazni             = 163 funt
| turmush oʻrtogʻi  =
| bolalari          =
| veb-sayt          =
| mukofotlar        =
| mamlakat          = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]
| sport             = [[Para-atletika]]
| klub              = [[Susan Miller Dorsey High School|Susan Miller Dorsey oʻrta maktabi]]&lt;br /&gt;[[Pasadena City College]]
| pozitsiya         =
| murabbiylar       =
| faol_tomon        = T20
}}

'''Breanna Clark''' (1994-yil 4-noyabrda tugʻilgan) — T20 toifasidagi bahslarda qatnashadigan amerikalik paralimpiya yengil atletikachisi. Unga toʻrt yoshida [[autizm]] tashxisi qoʻyilgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.teamusa.org/para-track-and-field/athletes/Breanna-Clark#profile|title=Profile - Breanna Clark|date=2019-yil 29-sentabr|website=[[United States Paralympic Committee]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827090408/http://www.teamusa.org/para-track-and-field/athletes/Breanna-Clark|archive-date=2016-yil 27-avgust}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyati ==

Clark [[Susan Miller Dorsey High School|Susan Miller Dorsey oʻrta maktabi]] va [[Pasadena City College]] yengil atletika jamoalarida qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Challenge Extended presents: Track &amp; Field Gold Medalist, Breanna Clark |url=https://www.heroesmediagroup.com/podcast/challenge-extended-breanna-clark/ |access-date=2024-yil 16-may |website=Heroes Media Group |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==

Uning Rashard ismli egizak akasi va Duane ismli amakivachchasi bor. Ularning ikkalasi ham yengil atletika bilan shugʻullangan. Onasi [[Rosalyn Bryant|Rosalyn Clark]] 1976-yilgi [[Yozgi Olimpiada oʻyinlari]]da ayollar oʻrtasidagi 4×400 metrga estafeta bahsida kumush medalni qoʻlga kiritgan. Breanna esa oʻzi qatnashadigan bahslarda jahon, [[Parapan Amerika oʻyinlari|Parapan Amerika]] va Paralimpiya chempioni hisoblanadi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.paralympic.org/news/lima-2019-breanna-clark-serves-family-recipe-success|title=Lima 2019: Breanna Clark serves up family recipe for success|date=2019-yil 27-avgust|website=International Paralympic Committee|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827125525/https://www.paralympic.org/news/lima-2019-breanna-clark-serves-up-family-recipe-success|archive-date=2019-yil 27-avgust}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.latimes.com/sports/highschool/varsity-times/la-sp-vi-former-dorsey-athlete-breanna-clarks-wins-gold-medal-at-paralympics-20160915-story.html|title=Former Dorsey athlete Breanna Clark wins gold medal at Paralympics|date=2016-yil 15-sentabr|website=Los Angeles Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915173716/http://www.latimes.com/sports/highschool/varsity-times/la-sp-vi-former-dorsey-athlete-breanna-clarks-wins-gold-medal-at-paralympics-20160915-story.html|archive-date=2016-yil 15-sentabr}}&lt;/ref&gt;.

== Medallari ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Musobaqa
! Yil
! Yoʻnalish
! Natija
|-
| [[2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 2016
| 400 metr, T20
| {{Gold medal}}
|-
| [[2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 2020
| 400 metr, T20
| {{Gold medal}}
|-
| [[2017-yilgi Para yengil atletika boʻyicha jahon chempionati|Jahon chempionati]]
| 2017
| 400 metr, T20
| {{Gold medal}}
|-
| [[2023-yilgi Para yengil atletika boʻyicha jahon chempionati|Jahon chempionati]]
| 2023
| 400 metr, T20
| {{Gold medal}}
|-
| [[2019-yilgi Parapan Amerika oʻyinlari|Parapan Amerika oʻyinlari]]
| 2019
| 400 metr, T20
| {{Gold medal}}
|}

== Manbalar ==

{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://www.worldathletics.org/ World Athletics]
* [https://www.paralympic.org/athlete/breanna-clark Breanna Clark — Xalqaro Paralimpiya qoʻmitasi profili]
* [https://web.archive.org/web/20220131172028/https://www.teamusa.org/para-track-and-field/athletes/Breanna-Clark Breanna Clark — AQSh terma jamoasi profili]</text>
      <sha1>n3vcmo4cfimyml0rbxhxilk380bgvsu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272740</id>
      <parentid>6272739</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Paralimpiyachi ayollar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6272740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4358" sha1="c8p8y4fle7tot0tvhrs8kkihug0vaut" xml:space="preserve">{{Sportchi bilgiqutisi
| ismi              = Breanna Clark
| tasvir            =
| izoh              =
| jins              = ayol
| laqabi            =
| fuqaroligi        = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]
| tavallud_sanasi   = {{Birth date and age|1994|11|4|mf=y}}
| tavallud_joyi     = [[Los-Anjeles]], [[Kaliforniya]]
| vafot_sanasi      =
| vafot_joyi        =
| faoliyat_yillari  =
| boʻyi             = 5 fut 10 dyuym
| vazni             = 163 funt
| turmush oʻrtogʻi  =
| bolalari          =
| veb-sayt          =
| mukofotlar        =
| mamlakat          = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]
| sport             = [[Para-atletika]]
| klub              = [[Susan Miller Dorsey High School|Susan Miller Dorsey oʻrta maktabi]]&lt;br /&gt;[[Pasadena City College]]
| pozitsiya         =
| murabbiylar       =
| faol_tomon        = T20
}}

'''Breanna Clark''' (1994-yil 4-noyabrda tugʻilgan) — T20 toifasidagi bahslarda qatnashadigan amerikalik paralimpiya yengil atletikachisi. Unga toʻrt yoshida [[autizm]] tashxisi qoʻyilgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.teamusa.org/para-track-and-field/athletes/Breanna-Clark#profile|title=Profile - Breanna Clark|date=2019-yil 29-sentabr|website=[[United States Paralympic Committee]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827090408/http://www.teamusa.org/para-track-and-field/athletes/Breanna-Clark|archive-date=2016-yil 27-avgust}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyati ==

Clark [[Susan Miller Dorsey High School|Susan Miller Dorsey oʻrta maktabi]] va [[Pasadena City College]] yengil atletika jamoalarida qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Challenge Extended presents: Track &amp; Field Gold Medalist, Breanna Clark |url=https://www.heroesmediagroup.com/podcast/challenge-extended-breanna-clark/ |access-date=2024-yil 16-may |website=Heroes Media Group |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==

Uning Rashard ismli egizak akasi va Duane ismli amakivachchasi bor. Ularning ikkalasi ham yengil atletika bilan shugʻullangan. Onasi [[Rosalyn Bryant|Rosalyn Clark]] 1976-yilgi [[Yozgi Olimpiada oʻyinlari]]da ayollar oʻrtasidagi 4×400 metrga estafeta bahsida kumush medalni qoʻlga kiritgan. Breanna esa oʻzi qatnashadigan bahslarda jahon, [[Parapan Amerika oʻyinlari|Parapan Amerika]] va Paralimpiya chempioni hisoblanadi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.paralympic.org/news/lima-2019-breanna-clark-serves-family-recipe-success|title=Lima 2019: Breanna Clark serves up family recipe for success|date=2019-yil 27-avgust|website=International Paralympic Committee|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827125525/https://www.paralympic.org/news/lima-2019-breanna-clark-serves-up-family-recipe-success|archive-date=2019-yil 27-avgust}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.latimes.com/sports/highschool/varsity-times/la-sp-vi-former-dorsey-athlete-breanna-clarks-wins-gold-medal-at-paralympics-20160915-story.html|title=Former Dorsey athlete Breanna Clark wins gold medal at Paralympics|date=2016-yil 15-sentabr|website=Los Angeles Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915173716/http://www.latimes.com/sports/highschool/varsity-times/la-sp-vi-former-dorsey-athlete-breanna-clarks-wins-gold-medal-at-paralympics-20160915-story.html|archive-date=2016-yil 15-sentabr}}&lt;/ref&gt;.

== Medallari ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Musobaqa
! Yil
! Yoʻnalish
! Natija
|-
| [[2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 2016
| 400 metr, T20
| {{Gold medal}}
|-
| [[2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 2020
| 400 metr, T20
| {{Gold medal}}
|-
| [[2017-yilgi Para yengil atletika boʻyicha jahon chempionati|Jahon chempionati]]
| 2017
| 400 metr, T20
| {{Gold medal}}
|-
| [[2023-yilgi Para yengil atletika boʻyicha jahon chempionati|Jahon chempionati]]
| 2023
| 400 metr, T20
| {{Gold medal}}
|-
| [[2019-yilgi Parapan Amerika oʻyinlari|Parapan Amerika oʻyinlari]]
| 2019
| 400 metr, T20
| {{Gold medal}}
|}

== Manbalar ==

{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://www.worldathletics.org/ World Athletics]
* [https://www.paralympic.org/athlete/breanna-clark Breanna Clark — Xalqaro Paralimpiya qoʻmitasi profili]
* [https://web.archive.org/web/20220131172028/https://www.teamusa.org/para-track-and-field/athletes/Breanna-Clark Breanna Clark — AQSh terma jamoasi profili]

[[Turkum:Paralimpiyachi ayollar]]</text>
      <sha1>c8p8y4fle7tot0tvhrs8kkihug0vaut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272741</id>
      <parentid>6272740</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:AQSh sportchilari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6272741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4387" sha1="e0fj6xuw45zhl875cedxxl9b20zh9xk" xml:space="preserve">{{Sportchi bilgiqutisi
| ismi              = Breanna Clark
| tasvir            =
| izoh              =
| jins              = ayol
| laqabi            =
| fuqaroligi        = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]
| tavallud_sanasi   = {{Birth date and age|1994|11|4|mf=y}}
| tavallud_joyi     = [[Los-Anjeles]], [[Kaliforniya]]
| vafot_sanasi      =
| vafot_joyi        =
| faoliyat_yillari  =
| boʻyi             = 5 fut 10 dyuym
| vazni             = 163 funt
| turmush oʻrtogʻi  =
| bolalari          =
| veb-sayt          =
| mukofotlar        =
| mamlakat          = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]
| sport             = [[Para-atletika]]
| klub              = [[Susan Miller Dorsey High School|Susan Miller Dorsey oʻrta maktabi]]&lt;br /&gt;[[Pasadena City College]]
| pozitsiya         =
| murabbiylar       =
| faol_tomon        = T20
}}

'''Breanna Clark''' (1994-yil 4-noyabrda tugʻilgan) — T20 toifasidagi bahslarda qatnashadigan amerikalik paralimpiya yengil atletikachisi. Unga toʻrt yoshida [[autizm]] tashxisi qoʻyilgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.teamusa.org/para-track-and-field/athletes/Breanna-Clark#profile|title=Profile - Breanna Clark|date=2019-yil 29-sentabr|website=[[United States Paralympic Committee]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827090408/http://www.teamusa.org/para-track-and-field/athletes/Breanna-Clark|archive-date=2016-yil 27-avgust}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyati ==

Clark [[Susan Miller Dorsey High School|Susan Miller Dorsey oʻrta maktabi]] va [[Pasadena City College]] yengil atletika jamoalarida qatnashgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Challenge Extended presents: Track &amp; Field Gold Medalist, Breanna Clark |url=https://www.heroesmediagroup.com/podcast/challenge-extended-breanna-clark/ |access-date=2024-yil 16-may |website=Heroes Media Group |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==

Uning Rashard ismli egizak akasi va Duane ismli amakivachchasi bor. Ularning ikkalasi ham yengil atletika bilan shugʻullangan. Onasi [[Rosalyn Bryant|Rosalyn Clark]] 1976-yilgi [[Yozgi Olimpiada oʻyinlari]]da ayollar oʻrtasidagi 4×400 metrga estafeta bahsida kumush medalni qoʻlga kiritgan. Breanna esa oʻzi qatnashadigan bahslarda jahon, [[Parapan Amerika oʻyinlari|Parapan Amerika]] va Paralimpiya chempioni hisoblanadi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.paralympic.org/news/lima-2019-breanna-clark-serves-family-recipe-success|title=Lima 2019: Breanna Clark serves up family recipe for success|date=2019-yil 27-avgust|website=International Paralympic Committee|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827125525/https://www.paralympic.org/news/lima-2019-breanna-clark-serves-up-family-recipe-success|archive-date=2019-yil 27-avgust}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.latimes.com/sports/highschool/varsity-times/la-sp-vi-former-dorsey-athlete-breanna-clarks-wins-gold-medal-at-paralympics-20160915-story.html|title=Former Dorsey athlete Breanna Clark wins gold medal at Paralympics|date=2016-yil 15-sentabr|website=Los Angeles Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915173716/http://www.latimes.com/sports/highschool/varsity-times/la-sp-vi-former-dorsey-athlete-breanna-clarks-wins-gold-medal-at-paralympics-20160915-story.html|archive-date=2016-yil 15-sentabr}}&lt;/ref&gt;.

== Medallari ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Musobaqa
! Yil
! Yoʻnalish
! Natija
|-
| [[2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 2016
| 400 metr, T20
| {{Gold medal}}
|-
| [[2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|Yozgi Paralimpiada]]
| 2020
| 400 metr, T20
| {{Gold medal}}
|-
| [[2017-yilgi Para yengil atletika boʻyicha jahon chempionati|Jahon chempionati]]
| 2017
| 400 metr, T20
| {{Gold medal}}
|-
| [[2023-yilgi Para yengil atletika boʻyicha jahon chempionati|Jahon chempionati]]
| 2023
| 400 metr, T20
| {{Gold medal}}
|-
| [[2019-yilgi Parapan Amerika oʻyinlari|Parapan Amerika oʻyinlari]]
| 2019
| 400 metr, T20
| {{Gold medal}}
|}

== Manbalar ==

{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://www.worldathletics.org/ World Athletics]
* [https://www.paralympic.org/athlete/breanna-clark Breanna Clark — Xalqaro Paralimpiya qoʻmitasi profili]
* [https://web.archive.org/web/20220131172028/https://www.teamusa.org/para-track-and-field/athletes/Breanna-Clark Breanna Clark — AQSh terma jamoasi profili]

[[Turkum:Paralimpiyachi ayollar]]
[[Turkum:AQSh sportchilari]]</text>
      <sha1>e0fj6xuw45zhl875cedxxl9b20zh9xk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2014-yilgi Jahon ko‘chmanchilar o‘yinlari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448751</id>
    <revision>
      <id>6272744</id>
      <timestamp>2026-09-17T17:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <comment>„'''2014-yilgi Jahon koʻchmanchilar oʻyinlari''', rasman '''I Jahon koʻchmanchilar oʻyinlari''' deb ataladi, 2014-yil 9-sentabrdan 14-sentabrgacha [[Qirgʻiziston]]ning [[Choʻlponota]] shahrida oʻtkazilgan xalqaro koʻp sport turlari boʻyicha musobaqa edi. Bu [[Butunjahon ko‘chmanchilar o‘yinlari|Jahon koʻchmanchilar oʻyinlari]]ning ilk musobaqasi boʻlib, unda 19 ta sport turi boʻyicha bahslar oʻtkazilishi rejalashtirilgan edi. Musob...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6272744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5476" sha1="gqhzq08zn41ziwx4fhmhm8d6jgjnw19" xml:space="preserve">'''2014-yilgi Jahon koʻchmanchilar oʻyinlari''', rasman '''I Jahon koʻchmanchilar oʻyinlari''' deb ataladi, 2014-yil 9-sentabrdan 14-sentabrgacha [[Qirgʻiziston]]ning [[Choʻlponota]] shahrida oʻtkazilgan xalqaro koʻp sport turlari boʻyicha musobaqa edi. Bu [[Butunjahon ko‘chmanchilar o‘yinlari|Jahon koʻchmanchilar oʻyinlari]]ning ilk musobaqasi boʻlib, unda 19 ta sport turi boʻyicha bahslar oʻtkazilishi rejalashtirilgan edi. Musobaqada 20 mamlakatdan 400 dan ortiq sportchi ishtirok etdi&lt;ref name=&quot;bbc-Hern&quot;&gt;{{cite news|last1=Hernandez|first1=Vladimir|title='Girl chasing' features at Nomad Games|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-29161147|work=BBC News|date=12 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

Birinchi Jahon koʻchmanchilar oʻyinlarini tashkil etish uchun Qirgʻiziston hukumati 3 million dollardan ortiq mablagʻ sarfladi&lt;ref&gt;[http://ia-centr.ru/publications/18957/ Qirgʻiziston hukumati xarajatlariga bagʻishlangan maqola] — ia-centr.ru (rus tilida), 2014-yil 2-sentabr.&lt;/ref&gt;.


== Madaniy dastur ==

Oʻyinlar madaniy va etnik dasturlar bilan birgalikda oʻtkazildi. Oʻyinlarning birinchi nashri davomida oʻtovlar qishlogʻi tashkil etildi. Shuningdek, musobaqa dasturiga kirmaydigan turli madaniy tadbirlar va koʻngilochar tomoshalar ham oʻtkazildi.

== Musobaqa sport turlari ==

Oʻyinlarda 10 ta sport turi boʻyicha musobaqalar oʻtkazildi&lt;ref name=&quot;wng-first&quot;&gt;{{cite web|title=The first-ever &quot;World Nomad Games&quot;|url=http://worldnomadgames.com/en/page/WNG-2014/|website=worldnomadgames.com|language=en}}&lt;/ref&gt;:

* [[Ot sporti]] turlari:
** {{transliteration|ky|[[Uloq|Koʻk boʻru]]}} — ot ustida jamoaviy oʻyin boʻlib, unda echki tana goʻshtini olib yuriladi;
** {{transliteration|ky|[[Er enish]]}} — ot ustida kurash;
** {{transliteration|ky|Kunan chabish}} — yosh otlar poygasi;
** {{transliteration|ky|Jorgo salish}} — otlarning yurgizib yugurish poygasi&lt;ref name=&quot;kazinf-Sept2014&quot;&gt;{{cite web|title=World Nomad Games conclude in Kyrgyzstan|url=http://m.inform.kz/en/article/2696836|website=m.inform.kz|date=15 September 2014|access-date=18 February 2018|archive-date=19 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219091952/http://m.inform.kz/en/article/2696836|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;;
** {{transliteration|ky|Alaman baige}} — notekis relyefli hududda oʻtkaziladigan uzoq masofaga ot poygasi.

* [[Anʼanaviy kurash]] turlari:
** qirgʻiz {{transliteration|ky|[[Kurash|kurash]]}};
** {{transliteration|ky|[[Alish]]}} — belbogʻli kurash;
** qozoq {{transliteration|kk|kurosh}}.

* Qirgʻizistonning ikkita [[Milliy oʻyin|milliy oʻyini]]:
** {{transliteration|kk|[[Oshiq oʻyini]]}} — oshiq suyaklarini nishonga olib oʻynaladigan oʻyin&lt;ref name=&quot;kazinf-Sept2014&quot;/&gt;;
** {{transliteration|kk|[[Toʻgʻuz korgʻool]]}} — [[strategiya|strategik]] [[taxta oʻyini]].

== Namoyish sport turlari ==

Oʻyinlar doirasida boshqa sport turlari boʻyicha ham namoyish chiqishlari oʻtkazildi&lt;ref name=&quot;wng-first&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lioy-Sep2014&quot;/&gt;:

* ''Zorxona'' — Ozarbayjon va Erondan kelib chiqqan kurash turi&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ilham|first1=Rahimov|title=Midnight of the Shah|date=2018|publisher=Мультимедийное издательство Стрельбицкого|page=6.INT|url=https://books.google.com/books?id=1I5GDwAAQBAJ|language=en}}&lt;/ref&gt;;
* {{transliteration|tr|[[Jirit]]}} — [[Turkiya]]dan kelib chiqqan, ot ustida oʻynaladigan sport turi;
* anʼanaviy [[Turkiya kurashi]];
* {{transliteration|ko|[[Taekkyon]]}} — [[Janubiy Koreya]]dan kelib chiqqan jangovar sport turi;
* {{transliteration|ky|Salbuurun}} — burgut bilan ov qilish;
* {{transliteration|ky|Tiyin enmey}} — chopib ketayotgan ot ustida tangani olish;
* {{transliteration|ky|[[Qiz quvmay]]}} — ot ustida ayol va erkak ishtirokidagi oʻyin&lt;ref name=&quot;bbc-Hern&quot;&gt;{{cite news|last1=Hernandez|first1=Vladimir|title='Girl chasing' features at Nomad Games|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-29161147|work=BBC News|date=12 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Mudie|first1=Keir|title=Chasing girls on horseback among events at World Nomad Games|url=https://www.irishmirror.ie/news/weird-news/chasing-girls-horseback-among-events-4210361|work=irishmirror|date=12 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Medallar jadvali ==

Qirgʻiziston terma jamoasi eng koʻp medalni qoʻlga kiritdi. Qozogʻiston ikkinchi, Turkmaniston esa uchinchi oʻrinni egalladi&lt;ref name=&quot;wng-first&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kazinf-Sept2014&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lioy-Sep2014&quot;&gt;{{cite web|last1=Lioy|first1=Stephen|title=The 2014 World Nomad Games - Kyrgyzstan - WorldNomads.com|url=https://journals.worldnomads.com/extraordinaryexperiences/story/121278/Kyrgyzstan/The-2014-World-Nomad-Games|language=en|date=26 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

{{Medals table
 | caption        =
 | host           =
 | show_limit     =
 | remaining_link =
 | flag_template  =
 | event          =
 | team           =
 | gold_KGZ = 16 | silver_KGZ = 20 | bronze_KGZ = 19
 | gold_KAZ = 10 | silver_KAZ = 9 | bronze_KAZ = 9
 | gold_TKM = 3 | silver_TKM = 0 | bronze_TKM = 3
 | gold_TJK = 1 | silver_TJK = 0 | bronze_TJK = 3
 | gold_MNG = 0 | silver_MNG = 1 | bronze_MNG = 6
 | gold_RUS = 0 | silver_RUS = 0 | bronze_RUS = 5
 | gold_UZB = 0 | silver_UZB = 0 | bronze_UZB = 4
}}

== Manbalar ==

{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2016/12/the-world-nomad-games/505853/ „Big in Kyrgyzstan: The World Nomad Games“ — The Atlantic]</text>
      <sha1>gqhzq08zn41ziwx4fhmhm8d6jgjnw19</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272745</id>
      <parentid>6272744</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <comment>/* Musobaqa sport turlari */</comment>
      <origin>6272745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5452" sha1="qqlbmt319grgol3w2379w8nawascneu" xml:space="preserve">'''2014-yilgi Jahon koʻchmanchilar oʻyinlari''', rasman '''I Jahon koʻchmanchilar oʻyinlari''' deb ataladi, 2014-yil 9-sentabrdan 14-sentabrgacha [[Qirgʻiziston]]ning [[Choʻlponota]] shahrida oʻtkazilgan xalqaro koʻp sport turlari boʻyicha musobaqa edi. Bu [[Butunjahon ko‘chmanchilar o‘yinlari|Jahon koʻchmanchilar oʻyinlari]]ning ilk musobaqasi boʻlib, unda 19 ta sport turi boʻyicha bahslar oʻtkazilishi rejalashtirilgan edi. Musobaqada 20 mamlakatdan 400 dan ortiq sportchi ishtirok etdi&lt;ref name=&quot;bbc-Hern&quot;&gt;{{cite news|last1=Hernandez|first1=Vladimir|title='Girl chasing' features at Nomad Games|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-29161147|work=BBC News|date=12 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

Birinchi Jahon koʻchmanchilar oʻyinlarini tashkil etish uchun Qirgʻiziston hukumati 3 million dollardan ortiq mablagʻ sarfladi&lt;ref&gt;[http://ia-centr.ru/publications/18957/ Qirgʻiziston hukumati xarajatlariga bagʻishlangan maqola] — ia-centr.ru (rus tilida), 2014-yil 2-sentabr.&lt;/ref&gt;.


== Madaniy dastur ==

Oʻyinlar madaniy va etnik dasturlar bilan birgalikda oʻtkazildi. Oʻyinlarning birinchi nashri davomida oʻtovlar qishlogʻi tashkil etildi. Shuningdek, musobaqa dasturiga kirmaydigan turli madaniy tadbirlar va koʻngilochar tomoshalar ham oʻtkazildi.

== Musobaqa sport turlari ==

Oʻyinlarda 10 ta sport turi boʻyicha musobaqalar oʻtkazildi&lt;ref name=&quot;wng-first&quot;&gt;{{cite web|title=The first-ever &quot;World Nomad Games&quot;|url=http://worldnomadgames.com/en/page/WNG-2014/|website=worldnomadgames.com|language=en}}&lt;/ref&gt;:

* [[Ot sporti]] turlari:
** {{transliteration|ky|[[uloq|Kok boru]]}} — ot ustida oʻynaladigan anʼanaviy jamoaviy uloq oʻyini;
** {{transliteration|ky|[[Er enish]]}} — ot ustida kurash;
** {{transliteration|ky|Kunan chabish}} — yosh otlar poygasi;
** {{transliteration|ky|Jorgo salish}} — otlarning yurgizib yugurish poygasi&lt;ref name=&quot;kazinf-Sept2014&quot;&gt;{{cite web|title=World Nomad Games conclude in Kyrgyzstan|url=http://m.inform.kz/en/article/2696836|website=m.inform.kz|date=15 September 2014|access-date=18 February 2018|archive-date=19 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219091952/http://m.inform.kz/en/article/2696836|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;;
** {{transliteration|ky|Alaman baige}} — notekis relyefli hududda oʻtkaziladigan uzoq masofaga ot poygasi.

* [[Anʼanaviy kurash]] turlari:
** qirgʻiz {{transliteration|ky|[[Kurash|kurash]]}};
** {{transliteration|ky|[[Alish]]}} — belbogʻli kurash;
** qozoq {{transliteration|kk|kurosh}}.

* Qirgʻizistonning ikkita [[Milliy oʻyin|milliy oʻyini]]:
** {{transliteration|kk|[[Oshiq oʻyini]]}} — oshiq suyaklarini nishonga olib oʻynaladigan oʻyin&lt;ref name=&quot;kazinf-Sept2014&quot;/&gt;;
** {{transliteration|kk|[[Toʻgʻuz korgʻool]]}} — [[strategiya|strategik]] [[taxta oʻyini]].

== Namoyish sport turlari ==

Oʻyinlar doirasida boshqa sport turlari boʻyicha ham namoyish chiqishlari oʻtkazildi&lt;ref name=&quot;wng-first&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lioy-Sep2014&quot;/&gt;:

* ''Zorxona'' — Ozarbayjon va Erondan kelib chiqqan kurash turi&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ilham|first1=Rahimov|title=Midnight of the Shah|date=2018|publisher=Мультимедийное издательство Стрельбицкого|page=6.INT|url=https://books.google.com/books?id=1I5GDwAAQBAJ|language=en}}&lt;/ref&gt;;
* {{transliteration|tr|[[Jirit]]}} — [[Turkiya]]dan kelib chiqqan, ot ustida oʻynaladigan sport turi;
* anʼanaviy [[Turkiya kurashi]];
* {{transliteration|ko|[[Taekkyon]]}} — [[Janubiy Koreya]]dan kelib chiqqan jangovar sport turi;
* {{transliteration|ky|Salbuurun}} — burgut bilan ov qilish;
* {{transliteration|ky|Tiyin enmey}} — chopib ketayotgan ot ustida tangani olish;
* {{transliteration|ky|[[Qiz quvmay]]}} — ot ustida ayol va erkak ishtirokidagi oʻyin&lt;ref name=&quot;bbc-Hern&quot;&gt;{{cite news|last1=Hernandez|first1=Vladimir|title='Girl chasing' features at Nomad Games|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-29161147|work=BBC News|date=12 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Mudie|first1=Keir|title=Chasing girls on horseback among events at World Nomad Games|url=https://www.irishmirror.ie/news/weird-news/chasing-girls-horseback-among-events-4210361|work=irishmirror|date=12 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Medallar jadvali ==

Qirgʻiziston terma jamoasi eng koʻp medalni qoʻlga kiritdi. Qozogʻiston ikkinchi, Turkmaniston esa uchinchi oʻrinni egalladi&lt;ref name=&quot;wng-first&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kazinf-Sept2014&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lioy-Sep2014&quot;&gt;{{cite web|last1=Lioy|first1=Stephen|title=The 2014 World Nomad Games - Kyrgyzstan - WorldNomads.com|url=https://journals.worldnomads.com/extraordinaryexperiences/story/121278/Kyrgyzstan/The-2014-World-Nomad-Games|language=en|date=26 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

{{Medals table
 | caption        =
 | host           =
 | show_limit     =
 | remaining_link =
 | flag_template  =
 | event          =
 | team           =
 | gold_KGZ = 16 | silver_KGZ = 20 | bronze_KGZ = 19
 | gold_KAZ = 10 | silver_KAZ = 9 | bronze_KAZ = 9
 | gold_TKM = 3 | silver_TKM = 0 | bronze_TKM = 3
 | gold_TJK = 1 | silver_TJK = 0 | bronze_TJK = 3
 | gold_MNG = 0 | silver_MNG = 1 | bronze_MNG = 6
 | gold_RUS = 0 | silver_RUS = 0 | bronze_RUS = 5
 | gold_UZB = 0 | silver_UZB = 0 | bronze_UZB = 4
}}

== Manbalar ==

{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2016/12/the-world-nomad-games/505853/ „Big in Kyrgyzstan: The World Nomad Games“ — The Atlantic]</text>
      <sha1>qqlbmt319grgol3w2379w8nawascneu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272746</id>
      <parentid>6272745</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Butunjahon ko‘chmanchilar o‘yinlari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6272746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5504" sha1="lzkj0uigmz9f81004cyifai91xr297m" xml:space="preserve">'''2014-yilgi Jahon koʻchmanchilar oʻyinlari''', rasman '''I Jahon koʻchmanchilar oʻyinlari''' deb ataladi, 2014-yil 9-sentabrdan 14-sentabrgacha [[Qirgʻiziston]]ning [[Choʻlponota]] shahrida oʻtkazilgan xalqaro koʻp sport turlari boʻyicha musobaqa edi. Bu [[Butunjahon ko‘chmanchilar o‘yinlari|Jahon koʻchmanchilar oʻyinlari]]ning ilk musobaqasi boʻlib, unda 19 ta sport turi boʻyicha bahslar oʻtkazilishi rejalashtirilgan edi. Musobaqada 20 mamlakatdan 400 dan ortiq sportchi ishtirok etdi&lt;ref name=&quot;bbc-Hern&quot;&gt;{{cite news|last1=Hernandez|first1=Vladimir|title='Girl chasing' features at Nomad Games|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-29161147|work=BBC News|date=12 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

Birinchi Jahon koʻchmanchilar oʻyinlarini tashkil etish uchun Qirgʻiziston hukumati 3 million dollardan ortiq mablagʻ sarfladi&lt;ref&gt;[http://ia-centr.ru/publications/18957/ Qirgʻiziston hukumati xarajatlariga bagʻishlangan maqola] — ia-centr.ru (rus tilida), 2014-yil 2-sentabr.&lt;/ref&gt;.


== Madaniy dastur ==

Oʻyinlar madaniy va etnik dasturlar bilan birgalikda oʻtkazildi. Oʻyinlarning birinchi nashri davomida oʻtovlar qishlogʻi tashkil etildi. Shuningdek, musobaqa dasturiga kirmaydigan turli madaniy tadbirlar va koʻngilochar tomoshalar ham oʻtkazildi.

== Musobaqa sport turlari ==

Oʻyinlarda 10 ta sport turi boʻyicha musobaqalar oʻtkazildi&lt;ref name=&quot;wng-first&quot;&gt;{{cite web|title=The first-ever &quot;World Nomad Games&quot;|url=http://worldnomadgames.com/en/page/WNG-2014/|website=worldnomadgames.com|language=en}}&lt;/ref&gt;:

* [[Ot sporti]] turlari:
** {{transliteration|ky|[[uloq|Kok boru]]}} — ot ustida oʻynaladigan anʼanaviy jamoaviy uloq oʻyini;
** {{transliteration|ky|[[Er enish]]}} — ot ustida kurash;
** {{transliteration|ky|Kunan chabish}} — yosh otlar poygasi;
** {{transliteration|ky|Jorgo salish}} — otlarning yurgizib yugurish poygasi&lt;ref name=&quot;kazinf-Sept2014&quot;&gt;{{cite web|title=World Nomad Games conclude in Kyrgyzstan|url=http://m.inform.kz/en/article/2696836|website=m.inform.kz|date=15 September 2014|access-date=18 February 2018|archive-date=19 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219091952/http://m.inform.kz/en/article/2696836|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;;
** {{transliteration|ky|Alaman baige}} — notekis relyefli hududda oʻtkaziladigan uzoq masofaga ot poygasi.

* [[Anʼanaviy kurash]] turlari:
** qirgʻiz {{transliteration|ky|[[Kurash|kurash]]}};
** {{transliteration|ky|[[Alish]]}} — belbogʻli kurash;
** qozoq {{transliteration|kk|kurosh}}.

* Qirgʻizistonning ikkita [[Milliy oʻyin|milliy oʻyini]]:
** {{transliteration|kk|[[Oshiq oʻyini]]}} — oshiq suyaklarini nishonga olib oʻynaladigan oʻyin&lt;ref name=&quot;kazinf-Sept2014&quot;/&gt;;
** {{transliteration|kk|[[Toʻgʻuz korgʻool]]}} — [[strategiya|strategik]] [[taxta oʻyini]].

== Namoyish sport turlari ==

Oʻyinlar doirasida boshqa sport turlari boʻyicha ham namoyish chiqishlari oʻtkazildi&lt;ref name=&quot;wng-first&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lioy-Sep2014&quot;/&gt;:

* ''Zorxona'' — Ozarbayjon va Erondan kelib chiqqan kurash turi&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ilham|first1=Rahimov|title=Midnight of the Shah|date=2018|publisher=Мультимедийное издательство Стрельбицкого|page=6.INT|url=https://books.google.com/books?id=1I5GDwAAQBAJ|language=en}}&lt;/ref&gt;;
* {{transliteration|tr|[[Jirit]]}} — [[Turkiya]]dan kelib chiqqan, ot ustida oʻynaladigan sport turi;
* anʼanaviy [[Turkiya kurashi]];
* {{transliteration|ko|[[Taekkyon]]}} — [[Janubiy Koreya]]dan kelib chiqqan jangovar sport turi;
* {{transliteration|ky|Salbuurun}} — burgut bilan ov qilish;
* {{transliteration|ky|Tiyin enmey}} — chopib ketayotgan ot ustida tangani olish;
* {{transliteration|ky|[[Qiz quvmay]]}} — ot ustida ayol va erkak ishtirokidagi oʻyin&lt;ref name=&quot;bbc-Hern&quot;&gt;{{cite news|last1=Hernandez|first1=Vladimir|title='Girl chasing' features at Nomad Games|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-29161147|work=BBC News|date=12 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Mudie|first1=Keir|title=Chasing girls on horseback among events at World Nomad Games|url=https://www.irishmirror.ie/news/weird-news/chasing-girls-horseback-among-events-4210361|work=irishmirror|date=12 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Medallar jadvali ==

Qirgʻiziston terma jamoasi eng koʻp medalni qoʻlga kiritdi. Qozogʻiston ikkinchi, Turkmaniston esa uchinchi oʻrinni egalladi&lt;ref name=&quot;wng-first&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kazinf-Sept2014&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lioy-Sep2014&quot;&gt;{{cite web|last1=Lioy|first1=Stephen|title=The 2014 World Nomad Games - Kyrgyzstan - WorldNomads.com|url=https://journals.worldnomads.com/extraordinaryexperiences/story/121278/Kyrgyzstan/The-2014-World-Nomad-Games|language=en|date=26 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

{{Medals table
 | caption        =
 | host           =
 | show_limit     =
 | remaining_link =
 | flag_template  =
 | event          =
 | team           =
 | gold_KGZ = 16 | silver_KGZ = 20 | bronze_KGZ = 19
 | gold_KAZ = 10 | silver_KAZ = 9 | bronze_KAZ = 9
 | gold_TKM = 3 | silver_TKM = 0 | bronze_TKM = 3
 | gold_TJK = 1 | silver_TJK = 0 | bronze_TJK = 3
 | gold_MNG = 0 | silver_MNG = 1 | bronze_MNG = 6
 | gold_RUS = 0 | silver_RUS = 0 | bronze_RUS = 5
 | gold_UZB = 0 | silver_UZB = 0 | bronze_UZB = 4
}}

== Manbalar ==

{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2016/12/the-world-nomad-games/505853/ „Big in Kyrgyzstan: The World Nomad Games“ — The Atlantic]

[[Turkum:Butunjahon ko‘chmanchilar o‘yinlari]]</text>
      <sha1>lzkj0uigmz9f81004cyifai91xr297m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272747</id>
      <parentid>6272746</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Koʻchmanchilar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6272747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5531" sha1="bq20eotac06hnix4otj27gcu6sydchu" xml:space="preserve">'''2014-yilgi Jahon koʻchmanchilar oʻyinlari''', rasman '''I Jahon koʻchmanchilar oʻyinlari''' deb ataladi, 2014-yil 9-sentabrdan 14-sentabrgacha [[Qirgʻiziston]]ning [[Choʻlponota]] shahrida oʻtkazilgan xalqaro koʻp sport turlari boʻyicha musobaqa edi. Bu [[Butunjahon ko‘chmanchilar o‘yinlari|Jahon koʻchmanchilar oʻyinlari]]ning ilk musobaqasi boʻlib, unda 19 ta sport turi boʻyicha bahslar oʻtkazilishi rejalashtirilgan edi. Musobaqada 20 mamlakatdan 400 dan ortiq sportchi ishtirok etdi&lt;ref name=&quot;bbc-Hern&quot;&gt;{{cite news|last1=Hernandez|first1=Vladimir|title='Girl chasing' features at Nomad Games|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-29161147|work=BBC News|date=12 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

Birinchi Jahon koʻchmanchilar oʻyinlarini tashkil etish uchun Qirgʻiziston hukumati 3 million dollardan ortiq mablagʻ sarfladi&lt;ref&gt;[http://ia-centr.ru/publications/18957/ Qirgʻiziston hukumati xarajatlariga bagʻishlangan maqola] — ia-centr.ru (rus tilida), 2014-yil 2-sentabr.&lt;/ref&gt;.


== Madaniy dastur ==

Oʻyinlar madaniy va etnik dasturlar bilan birgalikda oʻtkazildi. Oʻyinlarning birinchi nashri davomida oʻtovlar qishlogʻi tashkil etildi. Shuningdek, musobaqa dasturiga kirmaydigan turli madaniy tadbirlar va koʻngilochar tomoshalar ham oʻtkazildi.

== Musobaqa sport turlari ==

Oʻyinlarda 10 ta sport turi boʻyicha musobaqalar oʻtkazildi&lt;ref name=&quot;wng-first&quot;&gt;{{cite web|title=The first-ever &quot;World Nomad Games&quot;|url=http://worldnomadgames.com/en/page/WNG-2014/|website=worldnomadgames.com|language=en}}&lt;/ref&gt;:

* [[Ot sporti]] turlari:
** {{transliteration|ky|[[uloq|Kok boru]]}} — ot ustida oʻynaladigan anʼanaviy jamoaviy uloq oʻyini;
** {{transliteration|ky|[[Er enish]]}} — ot ustida kurash;
** {{transliteration|ky|Kunan chabish}} — yosh otlar poygasi;
** {{transliteration|ky|Jorgo salish}} — otlarning yurgizib yugurish poygasi&lt;ref name=&quot;kazinf-Sept2014&quot;&gt;{{cite web|title=World Nomad Games conclude in Kyrgyzstan|url=http://m.inform.kz/en/article/2696836|website=m.inform.kz|date=15 September 2014|access-date=18 February 2018|archive-date=19 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219091952/http://m.inform.kz/en/article/2696836|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;;
** {{transliteration|ky|Alaman baige}} — notekis relyefli hududda oʻtkaziladigan uzoq masofaga ot poygasi.

* [[Anʼanaviy kurash]] turlari:
** qirgʻiz {{transliteration|ky|[[Kurash|kurash]]}};
** {{transliteration|ky|[[Alish]]}} — belbogʻli kurash;
** qozoq {{transliteration|kk|kurosh}}.

* Qirgʻizistonning ikkita [[Milliy oʻyin|milliy oʻyini]]:
** {{transliteration|kk|[[Oshiq oʻyini]]}} — oshiq suyaklarini nishonga olib oʻynaladigan oʻyin&lt;ref name=&quot;kazinf-Sept2014&quot;/&gt;;
** {{transliteration|kk|[[Toʻgʻuz korgʻool]]}} — [[strategiya|strategik]] [[taxta oʻyini]].

== Namoyish sport turlari ==

Oʻyinlar doirasida boshqa sport turlari boʻyicha ham namoyish chiqishlari oʻtkazildi&lt;ref name=&quot;wng-first&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lioy-Sep2014&quot;/&gt;:

* ''Zorxona'' — Ozarbayjon va Erondan kelib chiqqan kurash turi&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ilham|first1=Rahimov|title=Midnight of the Shah|date=2018|publisher=Мультимедийное издательство Стрельбицкого|page=6.INT|url=https://books.google.com/books?id=1I5GDwAAQBAJ|language=en}}&lt;/ref&gt;;
* {{transliteration|tr|[[Jirit]]}} — [[Turkiya]]dan kelib chiqqan, ot ustida oʻynaladigan sport turi;
* anʼanaviy [[Turkiya kurashi]];
* {{transliteration|ko|[[Taekkyon]]}} — [[Janubiy Koreya]]dan kelib chiqqan jangovar sport turi;
* {{transliteration|ky|Salbuurun}} — burgut bilan ov qilish;
* {{transliteration|ky|Tiyin enmey}} — chopib ketayotgan ot ustida tangani olish;
* {{transliteration|ky|[[Qiz quvmay]]}} — ot ustida ayol va erkak ishtirokidagi oʻyin&lt;ref name=&quot;bbc-Hern&quot;&gt;{{cite news|last1=Hernandez|first1=Vladimir|title='Girl chasing' features at Nomad Games|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-29161147|work=BBC News|date=12 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Mudie|first1=Keir|title=Chasing girls on horseback among events at World Nomad Games|url=https://www.irishmirror.ie/news/weird-news/chasing-girls-horseback-among-events-4210361|work=irishmirror|date=12 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Medallar jadvali ==

Qirgʻiziston terma jamoasi eng koʻp medalni qoʻlga kiritdi. Qozogʻiston ikkinchi, Turkmaniston esa uchinchi oʻrinni egalladi&lt;ref name=&quot;wng-first&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kazinf-Sept2014&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lioy-Sep2014&quot;&gt;{{cite web|last1=Lioy|first1=Stephen|title=The 2014 World Nomad Games - Kyrgyzstan - WorldNomads.com|url=https://journals.worldnomads.com/extraordinaryexperiences/story/121278/Kyrgyzstan/The-2014-World-Nomad-Games|language=en|date=26 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

{{Medals table
 | caption        =
 | host           =
 | show_limit     =
 | remaining_link =
 | flag_template  =
 | event          =
 | team           =
 | gold_KGZ = 16 | silver_KGZ = 20 | bronze_KGZ = 19
 | gold_KAZ = 10 | silver_KAZ = 9 | bronze_KAZ = 9
 | gold_TKM = 3 | silver_TKM = 0 | bronze_TKM = 3
 | gold_TJK = 1 | silver_TJK = 0 | bronze_TJK = 3
 | gold_MNG = 0 | silver_MNG = 1 | bronze_MNG = 6
 | gold_RUS = 0 | silver_RUS = 0 | bronze_RUS = 5
 | gold_UZB = 0 | silver_UZB = 0 | bronze_UZB = 4
}}

== Manbalar ==

{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2016/12/the-world-nomad-games/505853/ „Big in Kyrgyzstan: The World Nomad Games“ — The Atlantic]

[[Turkum:Butunjahon ko‘chmanchilar o‘yinlari]]
[[Turkum:Koʻchmanchilar]]</text>
      <sha1>bq20eotac06hnix4otj27gcu6sydchu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vlastimil Brodský</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448752</id>
    <revision>
      <id>6272749</id>
      <timestamp>2026-09-17T17:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi                     = Vladimír Menšík | tasvir                   = Laďa.jpg | tasvir_eni               = | izoh                     = Ivančitsedagi yodgorlik lavhasi | asl_ismi                 = | tavallud_paytidagi_ismi  = Vladislav Menšík | tavallud_sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1929|10|9}} | tavallud_joyi            = [[Ivančice]], [[Chexoslovakiya]] | vafot_sanasi              = {{vafot sa...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6272749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7598" sha1="s9va3txggdr9lg7zd2i0a9ah7p8abwu" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Vladimír Menšík
| tasvir                   = Laďa.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     = Ivančitsedagi yodgorlik lavhasi
| asl_ismi                 =
| tavallud_paytidagi_ismi  = Vladislav Menšík
| tavallud_sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1929|10|9}}
| tavallud_joyi            = [[Ivančice]], [[Chexoslovakiya]]
| vafot_sanasi              = {{vafot sanasi va yoshi|1988|5|29|1929|10|9}}
| vafot_joyi                = [[Brno]], Chexoslovakiya
| fuqaroligi               =
| taʼlimi                  = [[Janáček nomidagi Sanʼat akademiyasi]]
| kasbi                    = [[Aktyor]], [[koʻngilochar dastur boshlovchisi]]
| dini                     =
| faoliyat_yillari         = 1953–1988
| asarlari                 =
| boʻyi                    =
| unvoni                   =
| turmush_oʻrtogʻi         = {{Unbulleted list|{{marriage|Věra Menšíková||end=divorce|}}|{{marriage|Olga Menšíková|1963}}}}
| bolalari                 =
| otasi                    =
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              =
| veb-sayt                 =
| imzosi                   =
}}

'''Vladimír Menšík''' (1929-yil 9-oktabr — 1988-yil 29-may) — chex [[aktyor]]i va [[koʻngilochar dastur boshlovchisi]]. U Chexiyaning eng buyuk komik aktyorlari, hikoyachilari va improvizatorlaridan biri hisoblanadi.

== Hayoti ==
Vladimír Menšík 1929-yil 9-oktabrda [[Chexoslovakiya]]ning [[Ivančice]] shahrida Vladislav Menšík nomi bilan tugʻilgan.&lt;ref name=idnes&gt;{{cite web |last=Mareček|first=Lubomír|title=Před dvaceti lety zemřel herec Vladimír Menšík|url=https://www.idnes.cz/brno/zpravy/pred-dvaceti-lety-zemrel-herec-vladimir-mensik.A080528_212844_brno_atk|work=iDNES.cz|language=cs|date=2008-05-29|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt; Uning hayoti davomida tugʻilgan yili 1924-yil sifatida koʻrsatilgan, chunki Menšík hujjatlarini hazil tariqasida soxtalashtirgan. U bir marta buni „erta nafaqaga chiqish“ uchun qilganini ham aytgan. Hujjatlardagi soxtalik 1988-yilda, vafotidan biroz oldin aniqlangan.&lt;ref name=denik&gt;{{cite web |last=Taussig|first=Pavel|title=Tajemství Vladimíra Menšíka: Zfalšoval si datum narození a odmítl Formana|url=https://www.denik.cz/spolecnost/mensik-vyroci-ikaruv-holubi-rodaci-jorka-kapkami-doktorske-tazni-silvestry.html|work=Deník.cz|language=cs|date=2019-10-09|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;

[[Astma]]dan aziyat chekkaniga qaramay, u sportga qiziqqan va gandbol bilan musobaqaviy tarzda shugʻullangan.&lt;ref name=cro&gt;{{cite web |title=Příběhy slavných: Vladimír Menšík. Vzpomínky Lubomíra Kostelky prošpikované Menšíkovými historkami|url=https://dvojka.rozhlas.cz/pribehy-slavnych-vladimir-mensik-vzpominky-lubomira-kostelky-prospikovane-7492747|publisher=[[Czech Radio]]|language=cs|date=2015-10-12|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt; 1949-yilda [[Brno]]dagi oʻrta mexanika muhandisligi maktabini tamomladi. 1953-yilda Brnodagi [[Janáček nomidagi Sanʼat akademiyasi]]ni tamomladi. U qoʻshiq aytishni, shuningdek, klarnet, pianino va [[mandolina]] chalishni oʻrgandi. Keyin Pragaga koʻchib oʻtib, u yerdagi teatrlarda ishlay boshladi. 1954–1958-yillarda E. F. Burian teatrida faoliyat yuritdi va boshqa teatrlarda ham mehmon aktyor sifatida qatnashdi. Har kuni sahnaga chiqishni yoqtirmagani sababli keyinchalik teatrni tark etib, [[Barrandov Studios|Barrandov kinostudiyasi]] aktyorlar ansambliga qoʻshildi.&lt;ref name=denik/&gt;&lt;ref name=eb&gt;{{cite web |title=Vladimír Menšík|url=https://encyklopedie.brna.cz/home-mmb/?acc=profil_osobnosti&amp;load=10047|work=Encyklopedie města Brna|language=cs|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;

Menšík ikki marta turmush qurgan. Har bir rafiqasidan ikki nafardan farzandi boʻlgan.&lt;ref name=eb/&gt;

U 1988-yil 29-mayda 58 yoshida Brno shahridagi shifoxonada vafot etdi. Uning oʻlimiga astma va turmush tarzi bilan bogʻliq omillar sabab boʻlgan — u koʻp chekardi va alkogolizm bilan bogʻliq muammolarga ega edi.&lt;ref name=idnes/&gt; U Pragada [[Olshany qabristoni]]ga dafn etilgan.&lt;ref name=eb/&gt;

== Faoliyati ==
[[Komik aktyor]] ham, jiddiy aktyor ham boʻlgan Menšík turli xil jonli obrazlarni yaratdi. U filmlar, televizion filmlar va teleseriallarda 150 dan ortiq rollarni ijro etgan.&lt;ref name=idnes/&gt; U koʻpincha eng yaxshi chex komik aktyorlari, improvizatorlari va hikoyachilari qatorida tilga olinadi. Filmlarda aktyorlik qilishdan tashqari, u koʻngilochar dasturlar va jonli tomoshalardagi mehmon sifatida ham mashhur boʻldi.&lt;ref name=cro/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Taušová|first=Zuzana|title=9. říjen 1929, Ivančice. Narodil se Vladimír Menšík|url=https://brnensky.denik.cz/zpravy_region/-rijen--ivancice-narodil-se-vladimir-mensik.html|work=Deník.cz|language=cs|date=2009-10-09|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;

=== Tanlangan ijod namunalari ===
;Filmlar
{{div col|colwidth=30em}}
* ''[[September Nights|Sentabr kechalari]]'' (1957)
* ''[[The Slinger]]'' (1960)
* ''[[Hledá se táta]]'' (1961)
* ''[[The Cassandra Cat|Kassandra mushugi]]'' (1963)
* ''[[Limonadchi Jo]]'' (1964)
* ''[[Loves of a Blonde|Sariq qizning muhabbatlari]]'' (1965)
* ''[[Marketa Lazarová]]'' (1967)
* ''[[All My Good Countrymen]]'' (1968)
* ''[[The Cremator|Krematoriy]]'' (1969)
* ''[[Světáci]]'' (1969)
* ''[[You Are a Widow, Sir]]'' (1970)
* ''[[The Girl on the Broomstick]]'' (1972)
* ''[[Three Wishes for Cinderella (1973 film)|Zolushka uchun uch tilak]]'' (1973)
* ''[[How to Drown Dr. Mracek, the Lawyer]]'' (1974)
* ''[[Což takhle dát si špenát]]'' (1977)
* ''[[Tomorrow I'll Wake Up and Scald Myself with Tea]]'' (1977)
* ''[[How to Wake a Princess]]'' (1978)
* ''[[The Prince and the Evening Star]]'' (1979)
* ''[[Love Between the Raindrops]]'' (1980)
* ''[[Dobří holubi se vracejí]]'' (1987)
{{div col end}}

;Televideniye seriallari
* ''[[Pan Tau]]'' (1970–1979)
* ''[[F. L. Věk (TV series)|F. L. Věk]]'' (1971–1972)
* ''[[Byl jednou jeden dům]]'' (1975)
* ''[[Chalupáři]]'' (1975)
* ''[[Arabela (TV series)|Arabela]]'' (1979–1981)
* ''[[Návštěvníci (TV series)|Návštěvníci]]'' (1983–1984)
* ''[[Létající Čestmír]]'' (1984)

== Faxr va merosi ==
U 1969, 1973, 1974 va 1978-yillarda milliy „Eng mashhur aktyor“ soʻrovida toʻrt marta gʻolib boʻlgan. 1974-yilda u „Xizmat koʻrsatgan sanʼatkor“ unvoniga — atoqli sanʼatkorlarga beriladigan davlat faxriy unvoniga sazovor boʻldi. 1978-yilda unga yuqoriroq darajadagi faxriy unvon — [[National Artist|Xalq sanʼatkori]] unvoni berildi.&lt;ref name=eb/&gt;

2005-yilda oʻtkazilgan ''[[Největší Čech]]'' („Eng buyuk chex“) soʻrovida u 37-oʻrinni egallagan.

Uning tugʻilib oʻsgan Ivančice shahridagi boshlangʻich maktablardan biri Menšík nomi bilan atalgan.&lt;ref name=eb/&gt; Ivančitsedagi Madaniyat va axborot markazida Vladimír Menšíkning hayoti va ijodiga bagʻishlangan ekspozitsiya mavjud.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Expozice Vladimíra Menšíka v Ivančicích|url=https://www.kudyznudy.cz/aktivity/expozice-vladimira-mensika-v-ivancicich|publisher=CzechTourism|language=cs|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;

2016-yilda [[Brno tramvaylari|Brnodagi tramvay]] Menšík nomi bilan atalgan.&lt;ref name=eb/&gt;

[[Hlína]]da, Ivančice yaqinida joylashgan kuzatuv minorasi Menšík nomi bilan ataladi.&lt;ref name=idnes/&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{commons category|Vladimír Menšík}}
* {{IMDb name|0579844}}
* [http://www.vladimir-mensik.cz vladimir-mensik.cz] — Vladimír Menšíkning hayoti va ijodi {{in lang|cs}}</text>
      <sha1>s9va3txggdr9lg7zd2i0a9ah7p8abwu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272750</id>
      <parentid>6272749</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <comment>#wikifilm</comment>
      <origin>6272750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7594" sha1="3o40fcce1f79z9uzs4rfjphf064azi9" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Vladimír Menšík
| tasvir                   = Laďa.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     = Ivančitsedagi yodgorlik lavhasi
| asl_ismi                 =
| tavallud_paytidagi_ismi  = Vladislav Menšík
| tavallud_sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1929|10|9}}
| tavallud_joyi            = [[Ivančice]], [[Chexoslovakiya]]
| vafot_sanasi              = {{vafot sanasi va yoshi|1988|5|29|1929|10|9}}
| vafot_joyi                = [[Brno]], Chexoslovakiya
| fuqaroligi               =
| taʼlimi                  = [[Janáček nomidagi Sanʼat akademiyasi]]
| kasbi                    = [[Aktyor]], [[koʻngilochar dastur boshlovchisi]]
| dini                     =
| faoliyat_yillari         = 1953–1988
| asarlari                 =
| boʻyi                    =
| unvoni                   =
| turmush_oʻrtogʻi         = {{Unbulleted list|{{marriage|Věra Menšíková||end=divorce|}}|{{marriage|Olga Menšíková|1963}}}}
| bolalari                 =
| otasi                    =
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              =
| veb-sayt                 =
| imzosi                   =
}}

'''Vladimír Menšík''' (1929-yil 9-oktabr — 1988-yil 29-may) — chex [[aktyor]]i va [[koʻngilochar dastur boshlovchisi]]. U Chexiyaning eng buyuk [[komik]] aktyorlari, hikoyachilari va improvizatorlaridan biri hisoblanadi.

== Hayoti ==
Vladimír Menšík 1929-yil 9-oktabrda [[Chexoslovakiya]]ning [[Ivančice]] shahrida Vladislav Menšík nomi bilan tugʻilgan.&lt;ref name=idnes&gt;{{cite web |last=Mareček|first=Lubomír|title=Před dvaceti lety zemřel herec Vladimír Menšík|url=https://www.idnes.cz/brno/zpravy/pred-dvaceti-lety-zemrel-herec-vladimir-mensik.A080528_212844_brno_atk|work=iDNES.cz|language=cs|date=2008-05-29|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt; Uning hayoti davomida tugʻilgan yili 1924-yil sifatida koʻrsatilgan, chunki Menšík hujjatlarini hazil tariqasida soxtalashtirgan. U bir marta buni „erta nafaqaga chiqish“ uchun qilganini ham aytgan. Hujjatlardagi soxtalik 1988-yilda, vafotidan biroz oldin aniqlangan&lt;ref name=denik&gt;{{cite web |last=Taussig|first=Pavel|title=Tajemství Vladimíra Menšíka: Zfalšoval si datum narození a odmítl Formana|url=https://www.denik.cz/spolecnost/mensik-vyroci-ikaruv-holubi-rodaci-jorka-kapkami-doktorske-tazni-silvestry.html|work=Deník.cz|language=cs|date=2019-10-09|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;.

[[Astma]]dan aziyat chekkaniga qaramay, u sportga qiziqqan va gandbol bilan musobaqaviy tarzda shugʻullangan.&lt;ref name=cro&gt;{{cite web |title=Příběhy slavných: Vladimír Menšík. Vzpomínky Lubomíra Kostelky prošpikované Menšíkovými historkami|url=https://dvojka.rozhlas.cz/pribehy-slavnych-vladimir-mensik-vzpominky-lubomira-kostelky-prospikovane-7492747|publisher=[[Czech Radio]]|language=cs|date=2015-10-12|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt; 1949-yilda [[Brno]]dagi oʻrta mexanika muhandisligi maktabini tamomladi. 1953-yilda Brnodagi [[Janáček nomidagi Sanʼat akademiyasi]]ni tamomladi. U qoʻshiq aytishni, shuningdek, klarnet, pianino va [[mandolina]] chalishni oʻrgandi. Keyin Pragaga koʻchib oʻtib, u yerdagi teatrlarda ishlay boshladi. 1954–1958-yillarda E. F. Burian teatrida faoliyat yuritdi va boshqa teatrlarda ham mehmon aktyor sifatida qatnashdi. Har kuni sahnaga chiqishni yoqtirmagani sababli keyinchalik teatrni tark etib, [[Barrandov Studios|Barrandov kinostudiyasi]] aktyorlar ansambliga qoʻshildi.&lt;ref name=denik/&gt;&lt;ref name=eb&gt;{{cite web |title=Vladimír Menšík|url=https://encyklopedie.brna.cz/home-mmb/?acc=profil_osobnosti&amp;load=10047|work=Encyklopedie města Brna|language=cs|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;

Menšík ikki marta turmush qurgan. Har bir rafiqasidan ikki nafardan farzandi boʻlgan.&lt;ref name=eb/&gt;

U 1988-yil 29-mayda 58 yoshida Brno shahridagi shifoxonada vafot etdi. Uning oʻlimiga astma va turmush tarzi bilan bogʻliq omillar sabab boʻlgan — u koʻp chekardi va alkogolizm bilan bogʻliq muammolarga ega edi.&lt;ref name=idnes/&gt; U Pragada [[Olshany qabristoni]]ga dafn etilgan.&lt;ref name=eb/&gt;

== Faoliyati ==
[[Komik aktyor]] ham, jiddiy aktyor ham boʻlgan Menšík turli xil jonli obrazlarni yaratdi. U filmlar, televizion filmlar va teleseriallarda 150 dan ortiq rollarni ijro etgan.&lt;ref name=idnes/&gt; U koʻpincha eng yaxshi chex komik aktyorlari, improvizatorlari va hikoyachilari qatorida tilga olinadi. Filmlarda aktyorlik qilishdan tashqari, u koʻngilochar dasturlar va jonli tomoshalardagi mehmon sifatida ham mashhur boʻldi.&lt;ref name=cro/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Taušová|first=Zuzana|title=9. říjen 1929, Ivančice. Narodil se Vladimír Menšík|url=https://brnensky.denik.cz/zpravy_region/-rijen--ivancice-narodil-se-vladimir-mensik.html|work=Deník.cz|language=cs|date=2009-10-09|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;

=== Tanlangan ijod namunalari ===
;Filmlar
{{div col|colwidth=30em}}
* ''[[September Nights|Sentabr kechalari]]'' (1957)
* ''[[The Slinger]]'' (1960)
* ''[[Hledá se táta]]'' (1961)
* ''[[The Cassandra Cat|Kassandra mushugi]]'' (1963)
* ''[[Limonadchi Jo]]'' (1964)
* ''[[Loves of a Blonde|Sariq qizning muhabbatlari]]'' (1965)
* ''[[Marketa Lazarová]]'' (1967)
* ''[[All My Good Countrymen]]'' (1968)
* ''[[The Cremator|Krematoriy]]'' (1969)
* ''[[Světáci]]'' (1969)
* ''[[You Are a Widow, Sir]]'' (1970)
* ''[[The Girl on the Broomstick]]'' (1972)
* ''[[Three Wishes for Cinderella (1973 film)|Zolushka uchun uch tilak]]'' (1973)
* ''[[How to Drown Dr. Mracek, the Lawyer]]'' (1974)
* ''[[Což takhle dát si špenát]]'' (1977)
* ''[[Tomorrow I'll Wake Up and Scald Myself with Tea]]'' (1977)
* ''[[How to Wake a Princess]]'' (1978)
* ''[[The Prince and the Evening Star]]'' (1979)
* ''[[Love Between the Raindrops]]'' (1980)
* ''[[Dobří holubi se vracejí]]'' (1987)
{{div col end}}

;Televideniye seriallari
* ''[[Pan Tau]]'' (1970–1979)
* ''[[F. L. Věk (TV series)|F. L. Věk]]'' (1971–1972)
* ''[[Byl jednou jeden dům]]'' (1975)
* ''[[Chalupáři]]'' (1975)
* ''[[Arabela (TV series)|Arabela]]'' (1979–1981)
* ''[[Návštěvníci (TV series)|Návštěvníci]]'' (1983–1984)
* ''[[Létající Čestmír]]'' (1984)

== Merosi ==
U 1969, 1973, 1974 va 1978-yillarda milliy „Eng mashhur aktyor“ soʻrovida toʻrt marta gʻolib boʻlgan. 1974-yilda u „Xizmat koʻrsatgan sanʼatkor“ unvoniga — atoqli sanʼatkorlarga beriladigan davlat faxriy unvoniga sazovor boʻldi. 1978-yilda unga yuqoriroq darajadagi faxriy unvon — [[National Artist|Xalq sanʼatkori]] unvoni berildi.&lt;ref name=eb/&gt;

2005-yilda oʻtkazilgan ''[[Největší Čech]]'' („Eng buyuk chex“) soʻrovida u 37-oʻrinni egallagan.

Uning tugʻilib oʻsgan Ivančice shahridagi boshlangʻich maktablardan biri Menšík nomi bilan atalgan.&lt;ref name=eb/&gt; Ivančitsedagi Madaniyat va axborot markazida Vladimír Menšíkning hayoti va ijodiga bagʻishlangan ekspozitsiya mavjud.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Expozice Vladimíra Menšíka v Ivančicích|url=https://www.kudyznudy.cz/aktivity/expozice-vladimira-mensika-v-ivancicich|publisher=CzechTourism|language=cs|access-date=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;

2016-yilda [[Brno tramvaylari|Brnodagi tramvay]] Menšík nomi bilan atalgan.&lt;ref name=eb/&gt;

[[Hlína]]da, Ivančice yaqinida joylashgan kuzatuv minorasi Menšík nomi bilan ataladi.&lt;ref name=idnes/&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{commons category|Vladimír Menšík}}
* {{IMDb name|0579844}}
* [http://www.vladimir-mensik.cz vladimir-mensik.cz] — Vladimír Menšíkning hayoti va ijodi {{in lang|cs}}</text>
      <sha1>3o40fcce1f79z9uzs4rfjphf064azi9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272754</id>
      <parentid>6272750</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <origin>6272754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4480" sha1="3u4ur4gnyzbxw4bxt0psdu7zu8lnd5k" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Vlastimil Brodský
| tasvir                   = Kinopremiere Brodsky crop.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     = Brodský 1975-yilda
| asl_ismi                 =
| tavallud_paytidagi_ismi  =
| tavallud_sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1920|12|15}}
| tavallud_joyi            = [[Hrušov (Ostrava)|Hrušov]], [[Chexoslovakiya]]
| vafot_sanasi              = {{vafot sanasi va yoshi|2002|4|20|1920|12|15}}
| vafot_joyi                = [[Slunečná]], [[Chexiya]]
| fuqaroligi               =
| taʼlimi                  =
| kasbi                    = Aktyor
| dini                     =
| faoliyat_yillari         = 1944–2001
| asarlari                 =
| boʻyi                    =
| unvoni                   =
| turmush_oʻrtogʻi         = {{marriage|[[Jana Brejchová]]&lt;br&gt;|1964|1980|end=divorced}}
| bolalari                 = 2 nafar, jumladan [[Tereza Brodská]]
| otasi                    =
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              =
| veb-sayt                 =
| imzosi                   =
}}

'''Vlastimil Brodský''' (1920-yil 15-dekabr — 2002-yil 20-aprel) — chex aktyori. U yuzdan ortiq filmlarda suratga tushgan va urushdan keyingi Chexiya kinosining rivojlanishida muhim oʻrin tutgan aktyorlardan biri hisoblanadi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.filmreference.com/Actors-and-Actresses-Bo-Ca/Brodsk-Vlastimil.html |title=Vlastimil BRODSKÝ |access-date=11 December 2007 |publisher=FilmReference.com}}&lt;/ref&gt;

Uning eng mashhur rollaridan biri ''[[Jacob the Liar (1975 film)|Jakob der Lügner]]'' filmidagi bosh qahramon obrazi boʻlib, bu roli uchun u [[25-Berlin xalqaro kinofestivali]]da [[Eng yaxshi aktyor uchun Kumush ayiq]] mukofotini qoʻlga kiritgan.&lt;ref name=&quot;berlinale&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/1975/03_preistr_ger_1975/03_Preistraeger_1975.html |title=Berlinale 1975: Prize Winners |access-date=10 July 2010 |work=berlinale.de}}&lt;/ref&gt; Shuningdek, u mashhur bolalar televizion seriali ''[[Arabela (TV series)|Arabela]]''da qirol rolini, ''[[The Visitors (Czechoslovak TV series)|The Visitors]]'' serialida esa Alois Drchlík obrazini ijro etgan.

Uning soʻnggi film roli ''[[Autumn Spring]]'' filmidagi Frantisek ismli nafaqaxoʻr obrazi boʻldi. Ushbu roli unga eng yaxshi aktyor uchun oʻzining birinchi va yagona [[Czech Lion|Chex sher]] mukofotini olib keldi.

== Shaxsiy hayoti ==
U aktrisa [[Jana Brejchová]] bilan ajrashishdan oldin 16 yil turmush qurgan; aktrisa [[Tereza Brodská]] ularning qizi. Brodskýning aktyor Marek Brodský ismli oʻgʻli ham boʻlgan.&lt;ref name=&quot;imdb&quot;&gt;{{IMDb name|0111003}}&lt;/ref&gt; Brodský 2002-yil 20-aprelda oʻz joniga qasd qilib vafot etgan.&lt;ref name=&quot;worldpress&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.worldpress.org/Europe/566.cfm |title=Vlastimil Brodsky: A Dog's Life |access-date=22 January 2008 |last=Yurkovsky |first=Andrew |date=13 May 2002 |work=World Press Review}}&lt;/ref&gt;

== Tanlangan filmografiyasi ==
{{div col|colwidth=30em}}
* ''[[The Secret of Blood|Qon siri]]'' (1953)
* ''[[Focus, Please!]]'' (1956)
* ''[[September Nights|Sentabr kechalari]]'' (1957)
* ''[[Today for the Last Time]]'' (1958)
* ''[[Desire (1958 film)|Istak]]'' (1958)
* ''[[When the Woman Butts In]]'' (1959)
* ''[[The Cassandra Cat|Kassandra mushugi]]'' (1963)
* ''[[The King of Kings (1963 film)|Qirollar qiroli]]'' (1963)
* ''[[Closely Watched Trains|Diqqat bilan kuzatilayotgan poyezdlar]]'' (1966)
* ''[[People on Wheels]]'' (1966)
* ''[[Capricious Summer|Injiq yoz]]'' (1968)
* ''[[All My Compatriots]]'' (1968)
* ''[[Světáci]]'' (1969)
* ''[[Larks on a String|Ipdagi toʻrgʻaylar]]'' (1969)
* ''[[End of a Priest]]'' (1969)
* ''[[The Death of Black King]]'' (1971)
* ''[[A Night at Karlstein|Karlshteyndagi tun]]'' (1974)
* ''[[Jacob the Liar (1975 film)|Yolgʻonchi Yakob]]'' (1975)
* ''[[Seclusion Near a Forest|Oʻrmon yaqinidagi tanholik]]'' (1976)
* ''[[Tomorrow I'll Wake Up and Scald Myself with Tea|Ertaga uygʻonib, choy bilan oʻzimni kuydiraman]]'' (1977)
* ''[[Arabela (TV series)|Arabela]]'' (1979–1981)
* ''[[The Mysterious Castle in the Carpathians|Karpatlardagi sirli qalʼa]]'' (1981)
* ''[[Návštěvníci (TV series)|Návštěvníci]]'' (1983–1984)
* ''[[Labyrinth (1991 film)|Labirint]]'' (1991)
* ''[[Autumn Spring|Kuz — bahor]]'' (2001)
{{div col end}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{IMDb name|0111003}}</text>
      <sha1>3u4ur4gnyzbxw4bxt0psdu7zu8lnd5k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272755</id>
      <parentid>6272754</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:53:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <comment>#wikifilm</comment>
      <origin>6272755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4484" sha1="1tj3gs6664wjtjxcq2niht5760lglur" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Vlastimil Brodský
| tasvir                   = Kinopremiere Brodsky crop.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     = Brodský 1975-yilda
| asl_ismi                 =
| tavallud_paytidagi_ismi  =
| tavallud_sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1920|12|15}}
| tavallud_joyi            = [[Hrušov (Ostrava)|Hrušov]], [[Chexoslovakiya]]
| vafot_sanasi              = {{vafot sanasi va yoshi|2002|4|20|1920|12|15}}
| vafot_joyi                = [[Slunečná]], [[Chexiya]]
| fuqaroligi               =
| taʼlimi                  =
| kasbi                    = Aktyor
| dini                     =
| faoliyat_yillari         = 1944–2001
| asarlari                 =
| boʻyi                    =
| unvoni                   =
| turmush_oʻrtogʻi         = {{marriage|[[Jana Brejchová]]&lt;br&gt;|1964|1980|end=divorced}}
| bolalari                 = 2 nafar, jumladan [[Tereza Brodská]]
| otasi                    =
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              =
| veb-sayt                 =
| imzosi                   =
}}

'''Vlastimil Brodský''' (1920-yil 15-dekabr — 2002-yil 20-aprel) — chex aktyori. U yuzdan ortiq filmlarda suratga tushgan va urushdan keyingi [[Chexiya]] kinosining rivojlanishida muhim oʻrin tutgan aktyorlardan biri hisoblanadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.filmreference.com/Actors-and-Actresses-Bo-Ca/Brodsk-Vlastimil.html |title=Vlastimil BRODSKÝ |access-date=11 December 2007 |publisher=FilmReference.com}}&lt;/ref&gt;.

Uning eng mashhur rollaridan biri ''[[Jacob the Liar (1975 film)|Jakob der Lügner]]'' filmidagi bosh qahramon obrazi boʻlib, bu roli uchun u [[25-Berlin xalqaro kinofestivali]]da [[Eng yaxshi aktyor uchun Kumush ayiq]] mukofotini qoʻlga kiritgan&lt;ref name=&quot;berlinale&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/1975/03_preistr_ger_1975/03_Preistraeger_1975.html |title=Berlinale 1975: Prize Winners |access-date=10 July 2010 |work=berlinale.de}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u mashhur bolalar televizion seriali ''[[Arabela (TV series)|Arabela]]''da qirol rolini, ''[[The Visitors (Czechoslovak TV series)|The Visitors]]'' serialida esa Alois Drchlík obrazini ijro etgan.

Uning soʻnggi film roli ''[[Autumn Spring]]'' filmidagi Frantisek ismli nafaqaxoʻr obrazi boʻldi. Ushbu roli unga eng yaxshi aktyor uchun oʻzining birinchi va yagona [[Czech Lion|Chex sher]] mukofotini olib keldi.

== Shaxsiy hayoti ==
U aktrisa [[Jana Brejchová]] bilan ajrashishdan oldin 16 yil turmush qurgan; aktrisa [[Tereza Brodská]] ularning qizi. Brodskýning aktyor Marek Brodský ismli oʻgʻli ham boʻlgan&lt;ref name=&quot;imdb&quot;&gt;{{IMDb name|0111003}}&lt;/ref&gt;. Brodský 2002-yil 20-aprelda oʻz joniga qasd qilib vafot etgan&lt;ref name=&quot;worldpress&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.worldpress.org/Europe/566.cfm |title=Vlastimil Brodsky: A Dog's Life |access-date=22 January 2008 |last=Yurkovsky |first=Andrew |date=13 May 2002 |work=World Press Review}}&lt;/ref&gt;.

== Tanlangan filmografiyasi ==
{{div col|colwidth=30em}}
* ''[[The Secret of Blood|Qon siri]]'' (1953)
* ''[[Focus, Please!]]'' (1956)
* ''[[September Nights|Sentabr kechalari]]'' (1957)
* ''[[Today for the Last Time]]'' (1958)
* ''[[Desire (1958 film)|Istak]]'' (1958)
* ''[[When the Woman Butts In]]'' (1959)
* ''[[The Cassandra Cat|Kassandra mushugi]]'' (1963)
* ''[[The King of Kings (1963 film)|Qirollar qiroli]]'' (1963)
* ''[[Closely Watched Trains|Diqqat bilan kuzatilayotgan poyezdlar]]'' (1966)
* ''[[People on Wheels]]'' (1966)
* ''[[Capricious Summer|Injiq yoz]]'' (1968)
* ''[[All My Compatriots]]'' (1968)
* ''[[Světáci]]'' (1969)
* ''[[Larks on a String|Ipdagi toʻrgʻaylar]]'' (1969)
* ''[[End of a Priest]]'' (1969)
* ''[[The Death of Black King]]'' (1971)
* ''[[A Night at Karlstein|Karlshteyndagi tun]]'' (1974)
* ''[[Jacob the Liar (1975 film)|Yolgʻonchi Yakob]]'' (1975)
* ''[[Seclusion Near a Forest|Oʻrmon yaqinidagi tanholik]]'' (1976)
* ''[[Tomorrow I'll Wake Up and Scald Myself with Tea|Ertaga uygʻonib, choy bilan oʻzimni kuydiraman]]'' (1977)
* ''[[Arabela (TV series)|Arabela]]'' (1979–1981)
* ''[[The Mysterious Castle in the Carpathians|Karpatlardagi sirli qalʼa]]'' (1981)
* ''[[Návštěvníci (TV series)|Návštěvníci]]'' (1983–1984)
* ''[[Labyrinth (1991 film)|Labirint]]'' (1991)
* ''[[Autumn Spring|Kuz — bahor]]'' (2001)
{{div col end}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{IMDb name|0111003}}</text>
      <sha1>1tj3gs6664wjtjxcq2niht5760lglur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272757</id>
      <parentid>6272755</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:54:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKrasav4ik</username>
        <id>116296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Chexiyalik aktyorlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6272757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4517" sha1="58i2thkjehpr98w7yk7blorbuq587j5" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Vlastimil Brodský
| tasvir                   = Kinopremiere Brodsky crop.jpg
| tasvir_eni               =
| izoh                     = Brodský 1975-yilda
| asl_ismi                 =
| tavallud_paytidagi_ismi  =
| tavallud_sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1920|12|15}}
| tavallud_joyi            = [[Hrušov (Ostrava)|Hrušov]], [[Chexoslovakiya]]
| vafot_sanasi              = {{vafot sanasi va yoshi|2002|4|20|1920|12|15}}
| vafot_joyi                = [[Slunečná]], [[Chexiya]]
| fuqaroligi               =
| taʼlimi                  =
| kasbi                    = Aktyor
| dini                     =
| faoliyat_yillari         = 1944–2001
| asarlari                 =
| boʻyi                    =
| unvoni                   =
| turmush_oʻrtogʻi         = {{marriage|[[Jana Brejchová]]&lt;br&gt;|1964|1980|end=divorced}}
| bolalari                 = 2 nafar, jumladan [[Tereza Brodská]]
| otasi                    =
| onasi                    =
| qarindoshlari            =
| mukofotlari              =
| veb-sayt                 =
| imzosi                   =
}}

'''Vlastimil Brodský''' (1920-yil 15-dekabr — 2002-yil 20-aprel) — chex aktyori. U yuzdan ortiq filmlarda suratga tushgan va urushdan keyingi [[Chexiya]] kinosining rivojlanishida muhim oʻrin tutgan aktyorlardan biri hisoblanadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.filmreference.com/Actors-and-Actresses-Bo-Ca/Brodsk-Vlastimil.html |title=Vlastimil BRODSKÝ |access-date=11 December 2007 |publisher=FilmReference.com}}&lt;/ref&gt;.

Uning eng mashhur rollaridan biri ''[[Jacob the Liar (1975 film)|Jakob der Lügner]]'' filmidagi bosh qahramon obrazi boʻlib, bu roli uchun u [[25-Berlin xalqaro kinofestivali]]da [[Eng yaxshi aktyor uchun Kumush ayiq]] mukofotini qoʻlga kiritgan&lt;ref name=&quot;berlinale&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/1975/03_preistr_ger_1975/03_Preistraeger_1975.html |title=Berlinale 1975: Prize Winners |access-date=10 July 2010 |work=berlinale.de}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u mashhur bolalar televizion seriali ''[[Arabela (TV series)|Arabela]]''da qirol rolini, ''[[The Visitors (Czechoslovak TV series)|The Visitors]]'' serialida esa Alois Drchlík obrazini ijro etgan.

Uning soʻnggi film roli ''[[Autumn Spring]]'' filmidagi Frantisek ismli nafaqaxoʻr obrazi boʻldi. Ushbu roli unga eng yaxshi aktyor uchun oʻzining birinchi va yagona [[Czech Lion|Chex sher]] mukofotini olib keldi.

== Shaxsiy hayoti ==
U aktrisa [[Jana Brejchová]] bilan ajrashishdan oldin 16 yil turmush qurgan; aktrisa [[Tereza Brodská]] ularning qizi. Brodskýning aktyor Marek Brodský ismli oʻgʻli ham boʻlgan&lt;ref name=&quot;imdb&quot;&gt;{{IMDb name|0111003}}&lt;/ref&gt;. Brodský 2002-yil 20-aprelda oʻz joniga qasd qilib vafot etgan&lt;ref name=&quot;worldpress&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.worldpress.org/Europe/566.cfm |title=Vlastimil Brodsky: A Dog's Life |access-date=22 January 2008 |last=Yurkovsky |first=Andrew |date=13 May 2002 |work=World Press Review}}&lt;/ref&gt;.

== Tanlangan filmografiyasi ==
{{div col|colwidth=30em}}
* ''[[The Secret of Blood|Qon siri]]'' (1953)
* ''[[Focus, Please!]]'' (1956)
* ''[[September Nights|Sentabr kechalari]]'' (1957)
* ''[[Today for the Last Time]]'' (1958)
* ''[[Desire (1958 film)|Istak]]'' (1958)
* ''[[When the Woman Butts In]]'' (1959)
* ''[[The Cassandra Cat|Kassandra mushugi]]'' (1963)
* ''[[The King of Kings (1963 film)|Qirollar qiroli]]'' (1963)
* ''[[Closely Watched Trains|Diqqat bilan kuzatilayotgan poyezdlar]]'' (1966)
* ''[[People on Wheels]]'' (1966)
* ''[[Capricious Summer|Injiq yoz]]'' (1968)
* ''[[All My Compatriots]]'' (1968)
* ''[[Světáci]]'' (1969)
* ''[[Larks on a String|Ipdagi toʻrgʻaylar]]'' (1969)
* ''[[End of a Priest]]'' (1969)
* ''[[The Death of Black King]]'' (1971)
* ''[[A Night at Karlstein|Karlshteyndagi tun]]'' (1974)
* ''[[Jacob the Liar (1975 film)|Yolgʻonchi Yakob]]'' (1975)
* ''[[Seclusion Near a Forest|Oʻrmon yaqinidagi tanholik]]'' (1976)
* ''[[Tomorrow I'll Wake Up and Scald Myself with Tea|Ertaga uygʻonib, choy bilan oʻzimni kuydiraman]]'' (1977)
* ''[[Arabela (TV series)|Arabela]]'' (1979–1981)
* ''[[The Mysterious Castle in the Carpathians|Karpatlardagi sirli qalʼa]]'' (1981)
* ''[[Návštěvníci (TV series)|Návštěvníci]]'' (1983–1984)
* ''[[Labyrinth (1991 film)|Labirint]]'' (1991)
* ''[[Autumn Spring|Kuz — bahor]]'' (2001)
{{div col end}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{IMDb name|0111003}}

[[Turkum:Chexiyalik aktyorlar]]</text>
      <sha1>58i2thkjehpr98w7yk7blorbuq587j5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Lhoussine Bentayfaste</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1448753</id>
    <redirect title="Foydalanuvchi munozarasi:Lhoussine BENTAYFASTE" />
    <revision>
      <id>6272752</id>
      <timestamp>2026-09-17T17:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>روتانا</username>
        <id>153443</id>
      </contributor>
      <comment>روتانا [[Foydalanuvchi munozarasi:Lhoussine Bentayfaste]] sahifasini [[Foydalanuvchi munozarasi:Lhoussine BENTAYFASTE]]ga koʻchirdi: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Lhoussine Bentayfaste|Lhoussine Bentayfaste]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Lhoussine BENTAYFASTE|Lhoussine BENTAYFASTE]]&quot;</comment>
      <origin>6272752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="hz0jzczguz59bc3cln69mj7hr7z5ipr" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Foydalanuvchi munozarasi:Lhoussine BENTAYFASTE]]</text>
      <sha1>hz0jzczguz59bc3cln69mj7hr7z5ipr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:SHB2000</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1448754</id>
    <redirect title="Foydalanuvchi munozarasi:SHB" />
    <revision>
      <id>6272812</id>
      <timestamp>2026-09-18T04:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max</username>
        <id>97103</id>
      </contributor>
      <comment>Max [[Foydalanuvchi munozarasi:SHB2000]] sahifasini [[Foydalanuvchi munozarasi:SHB]]ga koʻchirdi: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]&quot;</comment>
      <origin>6272812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="o09jeee8bdg65xkd8fhx799vd42a63n" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Foydalanuvchi munozarasi:SHB]]</text>
      <sha1>o09jeee8bdg65xkd8fhx799vd42a63n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi:PhysicalPentester</title>
    <ns>2</ns>
    <id>1448755</id>
    <revision>
      <id>6272817</id>
      <timestamp>2026-09-18T05:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PhysicalPentester</username>
        <id>307940</id>
      </contributor>
      <comment>Physical Pentesting</comment>
      <origin>6272817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="619" sha1="tnivt7xuj2z2647pb2pg9qgv5a1037m" xml:space="preserve">= Assalomu aleykum hammaga bu birinchi tahrir. =

== Men nimalar haqida postlar chiqarishim mumkun? ==
Men internetdagi kam malumotlar bolgan yonalish boyicha yani Physical Pentesting boyicha foydali malumotlar beraman va Physical Pentesting boyicha amaliy eksperementlarni ham yuklayman.

== Physical Pentesting o'zi nima? ==
Physical Pentesting bu huddi Ethical hacking ga oxshaydi yani zaifliklarni tekshirish kabi lekin Ethical hacking bu raqamli texnalogiyalar olamida bolas Physical Pentesting bu fizik darajada yani Obyektlarga ruxsatsiz kirish havflarini aniqlash.


Hullas shu mavzuda postlar chiqarib turaman.</text>
      <sha1>tnivt7xuj2z2647pb2pg9qgv5a1037m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fath Tehran F.C.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448756</id>
    <revision>
      <id>6272824</id>
      <timestamp>2026-09-18T06:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Javoxir Yorqulov</username>
        <id>130047</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Futbol klubi2 | clubname      = Fath Tehran | image         =  | image_size    =  | upright       =  | alt           =  | caption       =  | fullname      = Fath Tehran Football Club | nickname      =  | short name    =  | founded       = 1981-yil | dissolved     =  | American      =  | ground        = [[Ozodiy stadioni]]&lt;br&gt;[[Tehron]], [[Eron]] | capacity      = 78 116&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.varzesh3.com/news/1343025/|title=22 هزار ن...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6272824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1783" sha1="kkh5ulbz801cxkjrluk44zkr7e4jlrh" xml:space="preserve">{{Futbol klubi2
| clubname      = Fath Tehran
| image         = 
| image_size    = 
| upright       = 
| alt           = 
| caption       = 
| fullname      = Fath Tehran Football Club
| nickname      = 
| short name    = 
| founded       = 1981-yil
| dissolved     = 
| American      = 
| ground        = [[Ozodiy stadioni]]&lt;br&gt;[[Tehron]], [[Eron]]
| capacity      = 78 116&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.varzesh3.com/news/1343025/|title=22 هزار نفر از ظرفیت آزادی کم شد|author=|date=|work=varzesh3.com|access-date=2017-01-04}}&lt;/ref&gt;
| coordinates   =
| owntitle      =
| owner         =
| chrtitle      =
| chairman      =
| mgrtitle      =
| manager       =
| coach         =
| league        =
| season        =
| position      =
| sponsors      =
| website       =
| kit_alt1      =
| pattern_la1   =
| pattern_b1    =
| pattern_ra1   =
| pattern_sh1   =
| pattern_so1   =
| leftarm1      =
| body1         =
| rightarm1     =
| shorts1       =
| socks1        =
| pattern_name1 =
| kit_alt2      =
| pattern_la2   =
| pattern_b2    =
| pattern_ra2   =
| pattern_sh2   =
| pattern_so2   =
| leftarm2      =
| body2         =
| rightarm2     =
| shorts2       =
| socks2        =
| pattern_name2 =
| kit_alt3      =
| pattern_la3   =
| pattern_b3    =
| pattern_ra3   =
| pattern_sh3   =
| pattern_so3   =
| leftarm3      =
| body3         =
| rightarm3     =
| shorts3       =
| socks3        =
| pattern_name3 =
| current       =
}}

'''Fath Tehran F. C.''' — [[Eron]]ning [[Tehron]] shahrida joylashgan sobiq futbol klubi.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:Erondagi sobiq futbol klublari]]
[[Turkum:1981-yilda tashkil etilgan futbol klublari]]
[[Turkum:1981-yilda Eronda tashkil etilgan]]
[[Turkum:Tehron futbol klublari]]

{{Iran-footyclub-stub}}</text>
      <sha1>kkh5ulbz801cxkjrluk44zkr7e4jlrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dilshod Quryozov Ismoilovich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448757</id>
    <revision>
      <id>6272842</id>
      <timestamp>2026-09-18T07:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekzod Zaynidinov</username>
        <id>307695</id>
      </contributor>
      <comment>Quryozov Dilshod Ismailovich Biografiyasi</comment>
      <origin>6272842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4411" sha1="tnk6kbs7f7ovpe838kdp4knhm6ihpjs" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Dilshod Quryozov Ismailovich}}
{{Davlat arbobi
| ismi                      = Quryozov Dilshod Ismailovich
| bayroq                    = Flag_of_Uzbekistan.svg
| bayroq2                   = Emblem of Uzbekistan.svg
| boshlanish davri          = [[2026-yil]] [[29-mart]]dan
| premyer                   = [[Abdulla Oripov (siyosatchi)]]
| prezident                 = [[Shavkat Mirziyoyev]]
| fuqaroligi                = {{UZB}}
| maʼlumoti                 = [[Toshkent axborot texnologiyalari universiteti]]
| lavozim                   = Oʻzbekiston Respublikasi telekommunikatsiyalarni tartibga solish agentligi direktori
| tavallud_joyi             = {{TavalludJoyi|Xorazm viloyati}}, [[OʻzSSR]]
| tavallud_sanasi           = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1987|2|15}}
| tasvir                    = [[File:Dilshod Ismailovich.jpg|thumb|Telekommunikatsiyalarni tartibga solish agentligi direktori]]
}}
'''Dilshod Ismailovich Quryozov''' (1987-yil 15-fevralda [[Xorazm viloyati|Xorazm]] viloyatida tug‘ilgan) —                                                            O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalarni rivojlantirish masalalari departamenti rahbari o‘rinbosari – Sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish bo‘limi boshlig‘i (2024-2026-yillar) sifatida faoliyat olib borgan.                                    2026-yil mart oyida Telekommunikatsiyalarni tartibga solish agentligi direktori lavozimiga tayinlangan.

== Taʼlim ==
Maʼlumoti oliy.  

2004-2008-yillarda [[Toshkent axborot texnologiyalari universiteti]]&lt;nowiki/&gt;ning bakalavrini.                                                                               2011-yilda [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasi|O‘zbekiston Respublikasi Prezident huzuridagi davlat va jamiyat qurulishi akademiyasi]] tinglovchisi (qayta tayyorlash).                                                                        2014-2016-yillarda [[Toshkent axborot texnologiyalari universiteti]]&lt;nowiki/&gt;ning magistrini tamomlagan. 

== Mehnat faoliyati ==
Mehnat faoliyatini 2010-yilda Toshkent shahar xalq ta’limi bosh boshqarmasi iqtisodchisi, Kadrlar bo‘limi boshlig‘i vazifasini bajaruvchi va bosh mutaxassisi sifatida boshlagan.              2013-2016- yillarda Aloqa, axborotlashtirish va telekommunikatsiya texnologiyalari sohasida nazorat bo‘yicha davlat inspeksiyasi Davlat axborot tizimlari, resurslari va interaktiv davlat xizmatlari monitoringi bo‘limi 1-toifali muhandisi, yetakchi muhandisi, bo‘lim boshlig‘i,       2016-2017-yillarda [[Oʻzbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi|O‘zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi]], Davlat xizmatlari tizimida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy qilish va ochiq ma’lumotlar bazalarini shakllantirish bo‘limi bosh mutaxassisi,                   2017-2018-yillarda [[Oʻzbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi|O‘zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi]] huzuridagi “Elektron hukumat” tizimini rivojlantirish markazi DM       Davlat boshqaruvi organlarining maxsus bo‘linmalari faoliyatini muvofiqlashtirish bo‘limi boshlig‘i, Axborot texnologiyalari loyihalari samaradorligini baholash departamentining boshlig‘i, 2018-2024-yillarda [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi]] bosh mutaxassisi, 2024-yil qisqa muddat [[Oʻzbekiston bosh vaziri|O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri]] kotibiyati Raqamlashtirish va ijtimoiy rivojlanish masalalari bo‘limi boshlig‘ining o‘rinbosari, 2024-2026-yillarda [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi]]&lt;nowiki/&gt;ning Sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalarni rivojlantirish masalalari departamenti rahbari o‘rinbosari – Sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish bo‘limi boshlig‘i, 2026-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Telekommunikatsiyalarni tartibga solish agentligi direktori sifatida faoliyat ko‘rsatmoqda.

== Oilasi ==
Oilali, toʻrt nafar farzandi bor.

== Manbalar ==
1.[https://gov.uz/uz/ttsa/guides Direktor haqida]</text>
      <sha1>tnk6kbs7f7ovpe838kdp4knhm6ihpjs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272938</id>
      <parentid>6272842</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Sahifa TOʻMning [[VP:M6|M6]]: Keng ommaga mashhur boʻlmagan kishilar, tashkilotlar, veb-saytlar, hodisalar haqidagi maqola bandiga binoan tezda oʻchirishga nomzod sifatida koʻrsatildi.</comment>
      <origin>6272938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4542" sha1="35qalr1s8sv9if75e9beeook7aht7xq" xml:space="preserve">{{tezda oʻchirishga|[[VP:M6|M6]]: Keng ommaga mashhur boʻlmagan kishilar, tashkilotlar, veb-saytlar, hodisalar haqidagi maqola}}
{{DISPLAYTITLE:Dilshod Quryozov Ismailovich}}
{{Davlat arbobi
| ismi                      = Quryozov Dilshod Ismailovich
| bayroq                    = Flag_of_Uzbekistan.svg
| bayroq2                   = Emblem of Uzbekistan.svg
| boshlanish davri          = [[2026-yil]] [[29-mart]]dan
| premyer                   = [[Abdulla Oripov (siyosatchi)]]
| prezident                 = [[Shavkat Mirziyoyev]]
| fuqaroligi                = {{UZB}}
| maʼlumoti                 = [[Toshkent axborot texnologiyalari universiteti]]
| lavozim                   = Oʻzbekiston Respublikasi telekommunikatsiyalarni tartibga solish agentligi direktori
| tavallud_joyi             = {{TavalludJoyi|Xorazm viloyati}}, [[OʻzSSR]]
| tavallud_sanasi           = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1987|2|15}}
| tasvir                    = [[File:Dilshod Ismailovich.jpg|thumb|Telekommunikatsiyalarni tartibga solish agentligi direktori]]
}}
'''Dilshod Ismailovich Quryozov''' (1987-yil 15-fevralda [[Xorazm viloyati|Xorazm]] viloyatida tug‘ilgan) —                                                            O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalarni rivojlantirish masalalari departamenti rahbari o‘rinbosari – Sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish bo‘limi boshlig‘i (2024-2026-yillar) sifatida faoliyat olib borgan.                                    2026-yil mart oyida Telekommunikatsiyalarni tartibga solish agentligi direktori lavozimiga tayinlangan.

== Taʼlim ==
Maʼlumoti oliy.  

2004-2008-yillarda [[Toshkent axborot texnologiyalari universiteti]]&lt;nowiki/&gt;ning bakalavrini.                                                                               2011-yilda [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasi|O‘zbekiston Respublikasi Prezident huzuridagi davlat va jamiyat qurulishi akademiyasi]] tinglovchisi (qayta tayyorlash).                                                                        2014-2016-yillarda [[Toshkent axborot texnologiyalari universiteti]]&lt;nowiki/&gt;ning magistrini tamomlagan. 

== Mehnat faoliyati ==
Mehnat faoliyatini 2010-yilda Toshkent shahar xalq ta’limi bosh boshqarmasi iqtisodchisi, Kadrlar bo‘limi boshlig‘i vazifasini bajaruvchi va bosh mutaxassisi sifatida boshlagan.              2013-2016- yillarda Aloqa, axborotlashtirish va telekommunikatsiya texnologiyalari sohasida nazorat bo‘yicha davlat inspeksiyasi Davlat axborot tizimlari, resurslari va interaktiv davlat xizmatlari monitoringi bo‘limi 1-toifali muhandisi, yetakchi muhandisi, bo‘lim boshlig‘i,       2016-2017-yillarda [[Oʻzbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi|O‘zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi]], Davlat xizmatlari tizimida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy qilish va ochiq ma’lumotlar bazalarini shakllantirish bo‘limi bosh mutaxassisi,                   2017-2018-yillarda [[Oʻzbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi|O‘zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi]] huzuridagi “Elektron hukumat” tizimini rivojlantirish markazi DM       Davlat boshqaruvi organlarining maxsus bo‘linmalari faoliyatini muvofiqlashtirish bo‘limi boshlig‘i, Axborot texnologiyalari loyihalari samaradorligini baholash departamentining boshlig‘i, 2018-2024-yillarda [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi]] bosh mutaxassisi, 2024-yil qisqa muddat [[Oʻzbekiston bosh vaziri|O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri]] kotibiyati Raqamlashtirish va ijtimoiy rivojlanish masalalari bo‘limi boshlig‘ining o‘rinbosari, 2024-2026-yillarda [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi]]&lt;nowiki/&gt;ning Sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalarni rivojlantirish masalalari departamenti rahbari o‘rinbosari – Sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish bo‘limi boshlig‘i, 2026-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Telekommunikatsiyalarni tartibga solish agentligi direktori sifatida faoliyat ko‘rsatmoqda.

== Oilasi ==
Oilali, toʻrt nafar farzandi bor.

== Manbalar ==
1.[https://gov.uz/uz/ttsa/guides Direktor haqida]</text>
      <sha1>35qalr1s8sv9if75e9beeook7aht7xq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yahyo Abulqosim maqbarasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448758</id>
    <revision>
      <id>6272869</id>
      <timestamp>2026-09-18T08:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Masjid  |Oʻzbekcha nomi        = Yahyo Abulqosim maqbarasi  |Asl nomi   = {{lang-ar|مرقد الامام يحيى أبو القاسم}}  |Tasvir             = مرقد الإمام يحيى أبو القاسم قبل تفجيره من قبل داعش.jpg  |Tasvir imzosi     =   |Tasvir kengligi      =   |Mamlakat                  = Iroq  |Hudud turi             =   |Hudud                  = Mosul  |Joylashuv nomi =   |Shahar =   |Koordinatalar...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6272869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5479" sha1="i75mihv8uypna7ei8cs1csdurz2s7ox" xml:space="preserve">{{Masjid
 |Oʻzbekcha nomi        = Yahyo Abulqosim maqbarasi
 |Asl nomi   = {{lang-ar|مرقد الامام يحيى أبو القاسم}}
 |Tasvir             = مرقد الإمام يحيى أبو القاسم قبل تفجيره من قبل داعش.jpg
 |Tasvir imzosi     = 
 |Tasvir kengligi      = 
 |Mamlakat                  = Iroq
 |Hudud turi             = 
 |Hudud                  = Mosul
 |Joylashuv nomi = 
 |Shahar = 
 |Koordinatalar =
 |Joylashuvi =
 |Manzil                   = 
  |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec =
  |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = 
  |region     =   
  |CoordScale = 
 |Maqomi                  = 
 |Maktab yoʻnalishi          = 
 |IDB                     = 
 |Mulkdor             = 
 |Masjid turi              = 
 |Meʼmoriy uslub     = Saljuqiylar meʼmorchiligi
 |Loyiha muallifi           = 
 |Meʼmor              = 
 |Binokor               = 
 |Binokorlik tashabbuschisi = 
 |Homiylar          = 
 |Asosiy sana           = {{Diqqatga sazovor joylar/Sana||||||}}
 |Qurila boshladi    = milodiy 799-yil
 |Qurilib bitkazildi = 
 |Imom                    = 
 |Holati               = vayron qilingan (2014)
 |Umumiy maydoni           = 
 |Oʻlchami                 = 
 |Bino maydoni       = 1000 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
 |Hajmi             = 
 |Gumbazlar soni      = 
 |Balandligi                  = 
 |Gumbaz balandligi           = 
 |Gumbaz yoʻgʻonligi          = 
 |Minoralar soni    = 
 |Minoralar balandligi         = 
 |Qurilish materiali                = 
 |Tarovih                 = 
 |Saharlik va iftor           = 
 |Kutubxona              = 
 |Madrasa                 = 
 |Sayt                    = 
 |Qoʻshimcha maʼlumotlar = &lt;!--{{mosque-stub}} --&gt; 
}}
'''Yahyo Abulqosim maqbarasi''' ({{Lang-ar|مرقد الامام يحيى أبو القاسم|Mashhad Yahya Abul Kassem}}) — [[Iroq]]ning [[Mosul]] shahrida joylashgan tarixiy [[Ziyoratxona|ziyoratgoh]] va [[Masjid|masjid]]. 2014-yilda portlovchi qurilma orqali vayron qilingan boʻlib, bu ish [[Iroq va Shom Islom Davlati]] jangchilari tomonidan amalga oshirilgan deb daʼvo qilinadi&lt;ref name=alsumaria&gt;[http://www.alsumaria.tv/news/106326/alsumaria-news/ar مسلحون يفجرن مرقد الإمام يحيى ابو القاسم غربي الموصل]. ''Al Sumaria TV''. Retrieved January 5, 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=almasalah&gt;[http://almasalah.com/ar/NewsDetails.aspx?NewsID=35049 „داعش“ يفجر مرقد الامام يحيى ابو القاسم غربي الموصل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180105123133/http://almasalah.com/ar/NewsDetails.aspx?NewsID=35049 |date=2018-01-05 }}. ''Al Masalah''. Retrieved January 5, 2018.&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Maqbara [[Dajla]] daryosi boʻyidagi ash-Shifo mahallasida, [[Bashtabiya qalʼasi]] yaqinida joylashgan edi. Maqbara 1239-yilda [[Zangiylar davlati|Zangiylar hukmdori]] [[Badriddin Lulu]] hukmronligi davrida bunyod etilgan&lt;ref&gt;{{cite web |date= |title=Mausoleum of Yahya Abu al-Qasim |url=https://archnet.org/sites/4356 |work=Archnet |publisher= |accessdate=11 February 2019}}&lt;/ref&gt;. Ziyoratgoh birinchi [[Imomiylar|shia imomi]] va toʻrtinchi [[Roshidun|Roshidun xalifasi]] [[Ali|Ali ibn Abu Tolib]]ning avlodi Yahyo Abulqosimning qabri tepasida qurilgan&lt;ref name=&quot;bd&quot;/&gt;.

2001-yilda ushbu maqbara yonida yangi [[masjid]] qurilgan va hudud maydoni taxminan 1000 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;ga yetgan&lt;ref name=arabic&gt;دليل الجوامع والمساجد التراثية والأثرية — ديوان الوقف السني. p.140.&lt;/ref&gt;.

== Qurilish ishlari ==
Inshootning meʼmoriy yechimi, jumladan, ustunlar, [[mehrob]] va konussimon [[gumbaz]]i Saljuqiylar meʼmorchiligi asosida ishlangan&lt;ref name=arabic/&gt;. Asosiy bino sakkiz qirrali baraban ustiga oʻrnatilgan piramidasimon tom bilan qoplangan kub shaklidagi inshootdan iborat boʻlib, piramidasimon tomning ichki qismida [[muqarnas]] bezaklari mavjud boʻlgan. Binoning shimoliy tomonida maqbaraga olib kiruvchi eshik joylashgan&lt;ref name=bd&gt;{{Cite web |title=Archnet |url=https://www.archnet.org/sites/4356 |access-date=2022-06-02 |website=www.archnet.org}}&lt;/ref&gt;. Bino [[qibla]], yaʼni [[Makka]] tomon yoʻnaltirilmagan, qabrning janubi-gʻarbiy burchagida mehrob joylashgan&lt;ref name=bd/&gt;. Binoning kirish eshigi ikki yonidagi tokchalar feruza rangli gʻishtlardan terilgan boʻlib, ularda oʻzaro tutashuvchi yulduz va sakkizburchak naqshlari hosil qilingan. Tokchalarning yuqori qismidagi ravoq ostida [[kufiy]] yozuvidagi bitiklar bor. Binoning gʻarbiy va janubiy fasadlarida ham shunday tokchalar mavjud boʻlib, ular derazaning ikki tomoniga joylashtirilgan.

Maqbaraning sharqiy fasadi ikkita yirik tirgak bilan mustahkamlangan. Ushbu tirgaklar [[eroziya]] natijasida inshootning [[Dajla]] daryosiga qulab tushishining oldini olish maqsadida qurilgan&lt;ref name=bd/&gt;.

== Vayron qilinishi ==
2014-yilda [[Mosul]]dagi barcha tarixiy maqbaralar va ziyoratgohlarni buzib tashlash kampaniyasi doirasida masjid va maqbaraning butunlay vayron qilinishiga [[Iroq va Shom Islom Davlati]] jangarilari tomonidan oʻrnatilgani aytilgan portlovchi qurilma sabab boʻlgan&lt;ref name=&quot;alsumaria&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;almasalah&quot; /&gt;.

== Yana qarang ==
{{Stack|{{Portal|Islom|Iroq}}}}
* [[Iroqda islom]]
* [[Iroqdagi masjidlar roʻyxati]]
* [[Mosuldagi islomiy inshootlar roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:Iroqdagi maqbaralar]]
[[Turkum:Saljuqiylar masjidlari]]
[[Turkum:Mosuldagi masjidlar]]
[[Turkum:Iroqdagi sobiq masjidlar]]</text>
      <sha1>i75mihv8uypna7ei8cs1csdurz2s7ox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272871</id>
      <parentid>6272869</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <origin>6272871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5503" sha1="ogsx7h27p8hu9iyyvhelh6z1mrrracv" xml:space="preserve">{{Masjid
 |Oʻzbekcha nomi        = Yahyo Abulqosim maqbarasi
 |Asl nomi   = {{lang-ar|مرقد الامام يحيى أبو القاسم}}
 |Tasvir             = مرقد الإمام يحيى أبو القاسم قبل تفجيره من قبل داعش.jpg
 |Tasvir imzosi     = 
 |Tasvir kengligi      = 
 |Mamlakat                  = Iroq
 |Hudud turi             = 
 |Hudud                  = Mosul
 |Joylashuv nomi = 
 |Shahar = 
 |Koordinatalar =
 |Joylashuvi =
 |Manzil                   = 
  |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec =
  |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = 
  |region     =   
  |CoordScale = 
 |Maqomi                  = 
 |Maktab yoʻnalishi          = 
 |IDB                     = 
 |Mulkdor             = 
 |Masjid turi              = 
 |Meʼmoriy uslub     = Saljuqiylar meʼmorchiligi
 |Loyiha muallifi           = 
 |Meʼmor              = 
 |Binokor               = 
 |Binokorlik tashabbuschisi = 
 |Homiylar          = 
 |Asosiy sana           = {{Diqqatga sazovor joylar/Sana||||||}}
 |Qurila boshladi    = milodiy 799-yil
 |Qurilib bitkazildi = 
 |Imom                    = 
 |Holati               = vayron qilingan (2014)
 |Umumiy maydoni           = 
 |Oʻlchami                 = 
 |Bino maydoni       = 1000 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
 |Hajmi             = 
 |Gumbazlar soni      = 
 |Balandligi                  = 
 |Gumbaz balandligi           = 
 |Gumbaz yoʻgʻonligi          = 
 |Minoralar soni    = 
 |Minoralar balandligi         = 
 |Qurilish materiali                = 
 |Tarovih                 = 
 |Saharlik va iftor           = 
 |Kutubxona              = 
 |Madrasa                 = 
 |Sayt                    = 
 |Qoʻshimcha maʼlumotlar = &lt;!--{{mosque-stub}} --&gt; 
}}
'''Yahyo Abulqosim maqbarasi''' ({{Lang-ar|مرقد الامام يحيى أبو القاسم|Mashhad Yahya Abul Kassem}}) — [[Iroq]]ning [[Mosul]] shahrida joylashgan tarixiy [[Ziyoratxona|ziyoratgoh]] va [[Masjid|masjid]]. 2014-yilda portlovchi qurilma orqali vayron qilingan boʻlib, bu ish [[Iroq va Shom Islom Davlati]] jangchilari tomonidan amalga oshirilgan deb daʼvo qilinadi&lt;ref name=alsumaria&gt;[http://www.alsumaria.tv/news/106326/alsumaria-news/ar مسلحون يفجرن مرقد الإمام يحيى ابو القاسم غربي الموصل]. ''Al Sumaria TV''. Retrieved January 5, 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=almasalah&gt;[http://almasalah.com/ar/NewsDetails.aspx?NewsID=35049 „داعش“ يفجر مرقد الامام يحيى ابو القاسم غربي الموصل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180105123133/http://almasalah.com/ar/NewsDetails.aspx?NewsID=35049 |date=2018-01-05 }}. ''Al Masalah''. Retrieved January 5, 2018.&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Maqbara [[Dajla]] daryosi boʻyidagi ash-Shifo mahallasida, [[Bashtabiya qalʼasi]] yaqinida joylashgan edi. Bino 1239-yilda [[Zangiylar davlati|Zangiylar hukmdori]] [[Badriddin Lulu]] hukmronligi davrida bunyod etilgan&lt;ref&gt;{{cite web |date= |title=Mausoleum of Yahya Abu al-Qasim |url=https://archnet.org/sites/4356 |work=Archnet |publisher= |accessdate=11 February 2019}}&lt;/ref&gt;. Ziyoratgoh birinchi [[Imomiylar|shia imomi]] va toʻrtinchi [[Roshidun|Roshidun xalifasi]] [[Ali|Ali ibn Abu Tolib]]ning avlodi Yahyo Abulqosimning qabri tepasida qurilgan&lt;ref name=&quot;bd&quot;/&gt;.

2001-yilda ushbu maqbara yonida yangi [[masjid]] qurilgan va hudud maydoni taxminan 1000 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;ga yetgan&lt;ref name=arabic&gt;دليل الجوامع والمساجد التراثية والأثرية — ديوان الوقف السني. p.140.&lt;/ref&gt;.

== Qurilish ishlari ==
Inshootning meʼmoriy yechimi, jumladan, ustunlar, [[mehrob]] va konussimon [[gumbaz]]i [[Saljuqiylar imperiyasi|Saljuqiylar]] meʼmorchiligi asosida ishlangan&lt;ref name=arabic/&gt;. Asosiy bino sakkiz qirrali baraban ustiga oʻrnatilgan piramidasimon tom bilan qoplangan kub shaklidagi inshootdan iborat boʻlib, piramidasimon tomning ichki qismida [[muqarnas]] bezaklari mavjud boʻlgan. Binoning shimoliy tomonida maqbaraga olib kiruvchi eshik joylashgan&lt;ref name=bd&gt;{{Cite web |title=Archnet |url=https://www.archnet.org/sites/4356 |access-date=2022-06-02 |website=www.archnet.org}}&lt;/ref&gt;. Bino [[qibla]], yaʼni [[Makka]] tomon yoʻnaltirilmagan, qabrning janubi-gʻarbiy burchagida mehrob joylashgan&lt;ref name=bd/&gt;. Binoning kirish eshigi ikki yonidagi tokchalar feruza rangli gʻishtlardan terilgan boʻlib, ularda oʻzaro tutashuvchi yulduz va sakkizburchak naqshlari hosil qilingan. Tokchalarning yuqori qismidagi ravoq ostida [[kufiy]] yozuvidagi bitiklar bor. Binoning gʻarbiy va janubiy fasadlarida ham shunday tokchalar mavjud boʻlib, ular derazaning ikki tomoniga joylashtirilgan.

Maqbaraning sharqiy fasadi ikkita yirik tirgak bilan mustahkamlangan. Ushbu tirgaklar [[eroziya]] natijasida inshootning [[Dajla]] daryosiga qulab tushishining oldini olish maqsadida qurilgan&lt;ref name=bd/&gt;.

== Vayron qilinishi ==
2014-yilda [[Mosul]]dagi barcha tarixiy maqbaralar va ziyoratgohlarni buzib tashlash kampaniyasi doirasida masjid va maqbaraning butunlay vayron qilinishiga [[Iroq va Shom Islom Davlati]] jangarilari tomonidan oʻrnatilgani aytilgan portlovchi qurilma sabab boʻlgan&lt;ref name=&quot;alsumaria&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;almasalah&quot; /&gt;.

== Yana qarang ==
{{Stack|{{Portal|Islom|Iroq}}}}
* [[Iroqda islom]]
* [[Iroqdagi masjidlar roʻyxati]]
* [[Mosuldagi islomiy inshootlar roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:Iroqdagi maqbaralar]]
[[Turkum:Saljuqiylar masjidlari]]
[[Turkum:Mosuldagi masjidlar]]
[[Turkum:Iroqdagi sobiq masjidlar]]</text>
      <sha1>ogsx7h27p8hu9iyyvhelh6z1mrrracv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Yahyo Abulqosim maqbarasi</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1448759</id>
    <revision>
      <id>6272872</id>
      <timestamp>2026-09-18T08:04:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Munozara}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6272872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:AnvarMelibayev</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1448760</id>
    <revision>
      <id>6272940</id>
      <timestamp>2026-09-18T10:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6272940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6071" sha1="96bd7m3qn5gol1beew48ygx97uja93y" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 10:28, 2026-yil 18-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>96bd7m3qn5gol1beew48ygx97uja93y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:925lll</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1448761</id>
    <revision>
      <id>6272941</id>
      <timestamp>2026-09-18T10:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6272941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6071" sha1="96bd7m3qn5gol1beew48ygx97uja93y" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 10:28, 2026-yil 18-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>96bd7m3qn5gol1beew48ygx97uja93y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Mardonov akmal</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1448762</id>
    <revision>
      <id>6272942</id>
      <timestamp>2026-09-18T10:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6272942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6071" sha1="96bd7m3qn5gol1beew48ygx97uja93y" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 10:28, 2026-yil 18-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>96bd7m3qn5gol1beew48ygx97uja93y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Alisher Raxmatov Axatqulovich</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1448763</id>
    <revision>
      <id>6272943</id>
      <timestamp>2026-09-18T10:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6272943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6071" sha1="96bd7m3qn5gol1beew48ygx97uja93y" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 10:28, 2026-yil 18-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>96bd7m3qn5gol1beew48ygx97uja93y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:PhysicalPentester</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1448764</id>
    <revision>
      <id>6272944</id>
      <timestamp>2026-09-18T10:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6272944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6071" sha1="96bd7m3qn5gol1beew48ygx97uja93y" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 10:28, 2026-yil 18-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>96bd7m3qn5gol1beew48ygx97uja93y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Mahmudova Muattar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1448765</id>
    <revision>
      <id>6272945</id>
      <timestamp>2026-09-18T10:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediyaga xush kelibsiz!</comment>
      <origin>6272945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6071" sha1="96bd7m3qn5gol1beew48ygx97uja93y" xml:space="preserve">
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz.

Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]].

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]]

Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi.

[[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]].

Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling.

Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin.

Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini qoldiring.

Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{yordam kerak}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi.

[[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin.

Va yana bir marotaba, xush kelibsiz!  
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&amp;list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}}
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]]
|}

{{#if:|  }} [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 10:28, 2026-yil 18-sentyabr (UTC)</text>
      <sha1>96bd7m3qn5gol1beew48ygx97uja93y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Madkyu Khola gidroelektr stansiyasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448766</id>
    <revision>
      <id>6272948</id>
      <timestamp>2026-09-18T10:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6272948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1373" sha1="snj9h9h10j0hsw0akwxjd2z6fvmcww3" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = Nepal
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| coordinates = {{coord|28| 21| 40|N|84| 08| 45|E|type:landmark}}
| country = Nepal
| location =
| purpose = 
| dam_crosses = [[Madkyu daryosi]]
| dam_type = Gravitatsion
| dam_height = &lt;!--{{Convert|12|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| dam_length = &lt;!--{{Convert|139|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| construction_began = 
| opening = 
| status = o
| owner =   Silkes Hydropower Pvt.Ltd
| plant_name = 
| plant_coordinates =&lt;!--{{coord|28|32|00|N|83|40|36|E|type:landmark}}--&gt;
| plant_operator = 
| plant_type = R
| plant_commission =2074-12-19 BS
| plant_decommission = 
| plant_hydraulic_head = &lt;!--{{Convert|380.37|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| plant_turbines = 
| plant_capacity = 13 MW
}}
'''Madkyu Khola gidroelektr stansiyasi''' ([[Nepal tili|nepalcha]]: मड्क्यु खोला जलविद्युत आयोजना) — [[Nepal]]ning [[Kaski tumani]]da joylashgan daryo oqimidan foydalanadigan gidroelektr stansiyasi. Madkyu daryosi oqimidan 13 MW elektr energiyasi ishlab chiqariladi&lt;ref&gt;{{Cite web| title = Nepal| accessdate = 2020-12-07| url = https://www.hydropower.org/country-profiles/nepal}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Nepaldagi elektr stansiyalari ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{Gidroelektr-stansiya-stub}}</text>
      <sha1>snj9h9h10j0hsw0akwxjd2z6fvmcww3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mai Cascade gidroelektr stansiyasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448767</id>
    <revision>
      <id>6272950</id>
      <timestamp>2026-09-18T10:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6272950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1084" sha1="mnbohkimsrny33cm3t9dyol2edh620t" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = Nepal
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| plant_coordinates    = {{coord|26|45|57|N|87|52|9|E|type:landmark}}
| plant_operator       = 
| plant_type           = R
| plant_commission     = 2015
| plant_decommission   = 
| plant_hydraulic_head = {{Convert|30|m|ft|abbr=on}}
| plant_capacity       = 7 MW
}}
'''Mai Cascade gidroelektr stansiyasi''' — oʻrnatilgan quvvati 7 MW boʻlgan gidroelektr stansiyasi&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mai Cascade Hydropower Project|url=http://www.maihydro.com/publications/Mai%20cascade%20progress%20report%20%20October%202015.pdf|publisher=Sanima Mai Hydropower Limitied|accessdate=8 November 2014|date=October 2014|archive-date=8 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208072717/http://www.maihydro.com/publications/Mai%20cascade%20progress%20report%20%20October%202015.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Nepaldagi elektr stansiyalari ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{Gidroelektr-stansiya-stub}}</text>
      <sha1>mnbohkimsrny33cm3t9dyol2edh620t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mai gidroelektr stansiyasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448768</id>
    <revision>
      <id>6272952</id>
      <timestamp>2026-09-18T10:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6272952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1578" sha1="nu3yuja1fqcb27whal6dxre3bosm8ig" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = Nepal
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| coordinates = {{coord|26|49|22|N|87|53|31|E|type:landmark|display=inline,title}}
| country = Nepal
| location = 
| dam_type = Gravitatsion
| dam_height = {{Convert|12|m|ft|abbr=on}}
| dam_length = {{Convert|110|m|ft|abbr=on}}
| construction_began = 2010
| opening = 2015
| status = o
| owner = Sanima Mai Hydropower Pvt. Ltd.
| plant_name = 
| plant_coordinates = {{coord|26|47|32|N|87|52|41|E|type:landmark}}
| plant_operator = 
| plant_type = R
| plant_commission = 2016
| plant_decommission = 
| plant_hydraulic_head = {{Convert|121.5|m|ft|abbr=on}}
| plant_capacity = 22 MW
}}
'''Sanima Mai gidroelektr stansiyasi''' — oʻrnatilgan quvvati 22 MW boʻlgan gidroelektr stansiyasi. Stansiya [[Nepal]]ning [[Ilam tumani]]dagi Gunmune va Chisapani VDC hududlarida joylashgan. Qurilishi 2010-yilda boshlangan va barcha asosiy ishlar 2014-yil oktabr oyiga kelib yakunlangan&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mai Hydropower Project (22 MW)|url=http://www.maihydro.com/publications/Monthly%20Progress%20Report%20of%20october2014.pdf|publisher=Sanima Mai Hydropower Limitied|accessdate=8 November 2014|date=October 2014|archive-date=10 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210224239/http://www.maihydro.com/publications/Monthly%20Progress%20Report%20of%20october2014.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Nepaldagi elektr stansiyalari ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{Gidroelektr-stansiya-stub}}</text>
      <sha1>nu3yuja1fqcb27whal6dxre3bosm8ig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mai Khola kichik gidroelektr stansiyasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448769</id>
    <revision>
      <id>6272953</id>
      <timestamp>2026-09-18T10:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6272953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1474" sha1="jji8qg96t0csqr8hgfcifojstxpjd4f" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = Nepal
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| coordinates = {{coord|26| 52| 36|N|87| 55| 47|E|type:landmark}}
| country = Nepal

| location = [[Ilam tumani]]
| purpose = 

| dam_crosses = [[Mai Khola daryosi]]
| dam_type = Gravitatsion
| dam_height = &lt;!--{{Convert|12|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| dam_length = &lt;!--{{Convert|133|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| construction_began = 
| opening = 
| status = o
| owner =   Himal Dolkha Hydropower Company Pvt Ltd
| plant_name = 
| plant_coordinates =&lt;!--{{coord|28|32|00|N|83|40|30|E|type:landmark}}--&gt;
| plant_operator = 
| plant_type = R
| plant_commission =2064-08-20 BS
| plant_decommission = 
| plant_hydraulic_head = &lt;!--{{Convert|380.31|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| plant_turbines = 
| plant_capacity = 4.5 MW
}}
'''Mai Khola kichik gidroelektr stansiyasi''' ([[Nepal tili|nepalcha]]: माई खोला सानो जलविद्युत आयोजना) — [[Nepal]]ning [[Ilam tumani]]da joylashgan daryo oqimidan foydalanadigan gidroelektr stansiyasi. [[Mai daryosi]] oqimidan 8 MW elektr energiyasi ishlab chiqariladi. Stansiya Himal Dolkha Hydropower Company Pvt Ltd kompaniyasiga tegishli&lt;ref&gt;{{Cite web| title = Operating Projects- Hydro (Above 1MW)|url=http://www.doed.gov.np/license/54}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Nepaldagi elektr stansiyalari ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{Gidroelektr-stansiya-stub}}</text>
      <sha1>jji8qg96t0csqr8hgfcifojstxpjd4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mailung Khola gidroelektr stansiyasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448770</id>
    <revision>
      <id>6272956</id>
      <timestamp>2026-09-18T10:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6272956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1321" sha1="pbptmeszkq3wym4v3gffuhtg4p7h57d" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = Nepal
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| dam_crosses = [[Mailung daryosi]]
| dam_type = Gravitatsion
| dam_height = &lt;!--{{Convert|12|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| dam_length = &lt;!--{{Convert|110|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| construction_began = 
| opening = 
| status = o
| owner =   Mailun Khola Hydropower Company Pvt. Ltd
| plant_name = 
| plant_coordinates =&lt;!--{{coord|28|32|00|N|83|40|07|E|type:landmark}}--&gt;
| plant_operator = 
| plant_type = R
| plant_commission = 2071-03-19 BS
| plant_decommission = 
| plant_hydraulic_head = &lt;!--{{Convert|65|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| plant_turbines = 
| plant_capacity = 5 MW
}}
'''Mailung Khola gidroelektr stansiyasi''' ([[Nepal tili|nepalcha]]: मैलुन्ङ खोला जलविद्युत आयोजना) — [[Nepal]]ning [[Rasuwa tumani]]da joylashgan daryo oqimidan foydalanadigan gidroelektr stansiyasi. [[Trisuli daryosi]]ning irmogʻi boʻlgan Mailung daryosi oqimidan 5 MW elektr energiyasi ishlab chiqariladi&lt;ref name=&quot;doed&quot;&gt;{{Cite web| title = Operating Projects :: Hydro (Above 1MW)|url=http://www.doed.gov.np/license/54}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Nepaldagi elektr stansiyalari ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{Gidroelektr-stansiya-stub}}</text>
      <sha1>pbptmeszkq3wym4v3gffuhtg4p7h57d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mardi Khola gidroelektr stansiyasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448771</id>
    <revision>
      <id>6272958</id>
      <timestamp>2026-09-18T10:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6272958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1588" sha1="5vzvc84uswheu6f2p68g6v3eepaat3s" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = Nepal
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| coordinates = {{coord|28|19|10|N|83|52|55|E|type:landmark}}
| country = Nepal
| location = 
| purpose = 
| dam_crosses = [[Mardi daryosi]]
| dam_type = Gravity
| dam_height = &lt;!--{{Convert|12|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| dam_length = &lt;!--{{Convert|110|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| construction_began = 
| opening = 
| status = o
| owner =   Gandaki Hydropower Development Co. P. Ltd
| plant_name = 
| plant_coordinates =&lt;!--{{coord|28|32|00|N|83|40|07|E|type:landmark}}--&gt;
| plant_operator = 
| plant_type = R
| plant_commission = 2066-10-08 BS
| plant_decommission = 
| plant_hydraulic_head = &lt;!--{{Convert|65|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| plant_turbines = 
| plant_capacity = 4.8 MW
}}
'''Mardi Khola gidroelektr stansiyasi''' ([[Nepal tili|nepalcha]]: मार्दी खोला जलविद्युत आयोजना) — [[Nepal]]ning [[Kaski tumani]]da joylashgan daryo oqimidan foydalanadigan gidroelektr stansiyasi. [[Kali Gandaki daryosi]]ning irmogʻi boʻlgan Mardi daryosi oqimidan 4,8 MW elektr energiyasi ishlab chiqariladi. Stansiya [[Nepal]]dagi mustaqil elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi (IPP) Gandaki Hydropower Development Co. P. Ltd kompaniyasiga tegishli va u tomonidan qurilgan&lt;ref name=&quot;doed&quot;&gt;{{Cite web| title = Operating Projects :: Hydro (Above 1MW)|url=http://www.doed.gov.np/license/54}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Nepaldagi elektr stansiyalari ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{Gidroelektr-stansiya-stub}}</text>
      <sha1>5vzvc84uswheu6f2p68g6v3eepaat3s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6272959</id>
      <parentid>6272958</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <origin>6272959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1593" sha1="8mrpbr19nftjfwn9yr01y22l0jt99n8" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = Nepal
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| coordinates = {{coord|28|19|10|N|83|52|55|E|type:landmark}}
| country = Nepal
| location = 
| purpose = 
| dam_crosses = [[Mardi daryosi]]
| dam_type = Gravitatsion
| dam_height = &lt;!--{{Convert|12|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| dam_length = &lt;!--{{Convert|110|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| construction_began = 
| opening = 
| status = o
| owner =   Gandaki Hydropower Development Co. P. Ltd
| plant_name = 
| plant_coordinates =&lt;!--{{coord|28|32|00|N|83|40|07|E|type:landmark}}--&gt;
| plant_operator = 
| plant_type = R
| plant_commission = 2066-10-08 BS
| plant_decommission = 
| plant_hydraulic_head = &lt;!--{{Convert|65|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| plant_turbines = 
| plant_capacity = 4.8 MW
}}
'''Mardi Khola gidroelektr stansiyasi''' ([[Nepal tili|nepalcha]]: मार्दी खोला जलविद्युत आयोजना) — [[Nepal]]ning [[Kaski tumani]]da joylashgan daryo oqimidan foydalanadigan gidroelektr stansiyasi. [[Kali Gandaki daryosi]]ning irmogʻi boʻlgan Mardi daryosi oqimidan 4,8 MW elektr energiyasi ishlab chiqariladi. Stansiya [[Nepal]]dagi mustaqil elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi (IPP) Gandaki Hydropower Development Co. P. Ltd kompaniyasiga tegishli va u tomonidan qurilgan&lt;ref name=&quot;doed&quot;&gt;{{Cite web| title = Operating Projects :: Hydro (Above 1MW)|url=http://www.doed.gov.np/license/54}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Nepaldagi elektr stansiyalari ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{Gidroelektr-stansiya-stub}}</text>
      <sha1>8mrpbr19nftjfwn9yr01y22l0jt99n8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marsyangdi gidroelektr stansiyasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448772</id>
    <revision>
      <id>6272961</id>
      <timestamp>2026-09-18T10:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6272961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1725" sha1="7ssss548mfrpzqcfe6a8mlvr4km806b" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = Nepal
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| coordinates = {{coord|27.9256|N|84.49736|E|type:landmark}}
| country = Nepal
| location = 
| purpose = 
| dam_crosses = [[Marshyangdi daryosi]]
| dam_type = 
| dam_height = &lt;!--{{Convert|12|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| dam_length = &lt;!--{{Convert|110|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| construction_began = 
| opening = 1989-yil 5-noyabr
| status = o
| plant_coordinates = &lt;!--{{coord|27.7390|N|83.4620|E|type:landmark}}--&gt;
| plant_operator = 
| plant_type = R
| plant_decommission = 
| plant_hydraulic_head = &lt;!--{{Convert|67|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| plant_capacity = 3x26 MW
}}
'''Marsyangdi gidroelektr stansiyasi''' (मर्स्याङ्दी जलविद्युत आयोजना) — [[Nepal]]ning [[Tanahu tumani]]dagi Aanbukhaireni hududida joylashgan daryo oqimidan foydalanadigan gidroelektr stansiyasi. [[Marshyangdi daryosi]] oqimidan 69 MW elektr energiyasi ishlab chiqariladi. Yillik elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmi 462,5 GWhni tashkil etadi. Sof suv bosimi 90,5 metr, suv oqimi esa 30,5 m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/sni tashkil etadi. Stansiya 1989-yildan boshlab elektr energiyasi ishlab chiqara boshlagan&lt;ref name=&quot;doed&quot;&gt;{{Cite web| title = Operating Projects :: Hydro (Above 1MW)| url = http://www.doed.gov.np/license/54| access-date = 2020-11-14| archive-date = 2020-11-10| archive-url = https://web.archive.org/web/20201110160653/http://www.doed.gov.np/license/54| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. Elektr stansiyasi milliy elektr tarmogʻiga ulangan.

== Yana qarang ==
* [[Nepaldagi elektr stansiyalari ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{Gidroelektr-stansiya-stub}}</text>
      <sha1>7ssss548mfrpzqcfe6a8mlvr4km806b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Middle Chaku Khola gidroelektr stansiyasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448773</id>
    <revision>
      <id>6272963</id>
      <timestamp>2026-09-18T10:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6272963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1499" sha1="304jckngm207pu9v4mkw7sesxxcdizy" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = Nepal
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| coordinates = {{coord|27| 52| 20|N|85| 56| 00|E|type:landmark}}
| country = Nepal
| location = [[Sindhupalchok District]]
| purpose = Power
| dam_crosses = [[Chaku daryosi]]
| dam_type = Gravitatsion
| dam_height = &lt;!--{{Convert|12|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| dam_length = &lt;!--{{Convert|111|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| construction_began = 
| opening = 
| status = o
| owner =   
| plant_coordinates =&lt;!--{{coord|28|32|00|N|83|40|08|E|type:landmark}}--&gt;
| plant_operator = 
| plant_type = R
| plant_commission =2069-11-15 BS
| plant_decommission = 
| plant_hydraulic_head = &lt;!--{{Convert|380.9|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| plant_turbines = 
| plant_capacity = 1.8 MW
}}
'''Middle Chaku Khola gidroelektr stansiyasi''' ([[Nepal tili|nepalcha]]: मध्य चाकु खोला जलविद्युत आयोजना) — [[Nepal]]ning [[Sindhupalchok tumani]]da joylashgan daryo oqimidan foydalanadigan gidroelektr stansiyasi. [[Chaku daryosi]] oqimidan 1,8 MW elektr energiyasi ishlab chiqariladi. Stansiya [[Nepal]]dagi mustaqil elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi (IPP) Laughing Budha Power Nepal kompaniyasiga tegishli&lt;ref&gt;{{Cite web| title = Operating Projects- Hydro (Above 1MW)|url=http://www.doed.gov.np/license/54}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Nepaldagi elektr stansiyalari ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{Gidroelektr-stansiya-stub}}</text>
      <sha1>304jckngm207pu9v4mkw7sesxxcdizy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Midim Khola gidroelektr stansiyasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448774</id>
    <revision>
      <id>6273038</id>
      <timestamp>2026-09-18T11:19:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6273038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1370" sha1="htngs7fvofxrezlzwzwwbxklh3yf2tz" xml:space="preserve">{{Toʻgʻon
| location_map         = Nepal
| location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi
| name_official      = {{PAGENAME}}
| coordinates = {{coord|28| 10| 53|N|84| 17| 30|E|type:landmark}}
| country = Nepal
| location =
| dam_crosses = [[Midim Khola daryosi]]
| dam_type = Gravitatsion
| dam_height = &lt;!--{{Convert|12|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| dam_length = &lt;!--{{Convert|120|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| construction_began = 
| opening = 
| status = o
| owner =   Union Hydropower P.Ltd
| plant_name = 
| plant_coordinates =&lt;!--{{coord|28|32|00|N|83|40|17|E|type:landmark}}--&gt;
| plant_operator = 
| plant_type = R
| plant_commission =2074-10-15 BS
| plant_decommission = 
| plant_hydraulic_head = &lt;!--{{Convert|380.18|m|ft|abbr=on}}--&gt;
| plant_turbines = 
| plant_capacity = 3 MW
| plant_annual_gen = 
}}
'''Midim Khola gidroelektr stansiyasi''' ([[Nepal tili|nepalcha]]: मिदिम खोला जलविद्युत आयोजना) — [[Nepal]]ning [[Lamjung tumani]]da joylashgan daryo oqimidan foydalanadigan gidroelektr stansiyasi. Midim Khola daryosi oqimidan 3 MW elektr energiyasi ishlab chiqariladi&lt;ref&gt;{{Cite web| title = Operating Projects- Hydro (Above 1MW)|url=http://www.doed.gov.np/license/54}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Nepaldagi elektr stansiyalari ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}
{{Gidroelektr-stansiya-stub}}</text>
      <sha1>htngs7fvofxrezlzwzwwbxklh3yf2tz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andoza:XIIIasr-Angliya-MP-stub</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1448775</id>
    <revision>
      <id>6273039</id>
      <timestamp>2026-09-18T11:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>new</comment>
      <origin>6273039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="242" sha1="dqcimascnm5mubmklh7mojzdlv7q8c9" xml:space="preserve">{{Asbox
| oid = XIII asr [[Angliya parlamenti]] aʼzosiga 
| andozanomi = Andoza:XIIIasr-Angliya-MP-stub
| turkum = XIII asr Angliya parlamenti aʼzosiga oid chala maqolalar
| tasvir = Crystal Clear app Login Manager.svg
| tasvirtavsifi = 
}}</text>
      <sha1>dqcimascnm5mubmklh7mojzdlv7q8c9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turkum:XIII asr Angliya parlamenti aʼzosiga oid chala maqolalar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1448776</id>
    <revision>
      <id>6273040</id>
      <timestamp>2026-09-18T11:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6273040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="162" sha1="nieuk2awtkeguv8tph05j9lu1la7ruz" xml:space="preserve">[[Turkum:Chala maqolalar turkumlari]]
[[Turkum:XIII asr Angliya parlamenti aʼzolari]]
[[Turkum:Angliya parlamenti (1707-yilgacha) aʼzosiga oid chala maqolalar]]</text>
      <sha1>nieuk2awtkeguv8tph05j9lu1la7ruz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Simon de Bokminster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448777</id>
    <revision>
      <id>6273042</id>
      <timestamp>2026-09-18T11:30:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6273042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="398" sha1="eo6rwup9hdvqbmlf8sin83b6hjjq7vm" xml:space="preserve">'''Simon de Bokminster''' ([[floruit|fl.]] 1295) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

[[Rutland (saylov okrugi)|Rutland]] saylov okrugidan 1295-yil noyabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite book |title= Members of Parliament 1213–1702 | location=London | publisher=House of Commons| year=1878}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XIIIasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>eo6rwup9hdvqbmlf8sin83b6hjjq7vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henry de Chounger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448778</id>
    <revision>
      <id>6273044</id>
      <timestamp>2026-09-18T11:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6273044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="517" sha1="3kiurheobkypuk5djcszqy8o1tvnkwi" xml:space="preserve">'''Henry de Chounger''' (yoki '''Henry le Chaunger''') — ingliz siyosatchisi. [[Gloucester (saylov okrugi)|Gloucester]] saylov okrugidan 1295-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref&gt;[[Thomas Rudge|Rudge, Thomas]]. (1811) [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.31175035174765;view=1up;seq=111 ''The history and antiquities of Gloucester, from the earliest period to the present time: &amp;c''.] Gloucester: J. Wood. p. 101.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XIIIasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>3kiurheobkypuk5djcszqy8o1tvnkwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anketil de Coleshull</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448779</id>
    <revision>
      <id>6273045</id>
      <timestamp>2026-09-18T11:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6273045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="393" sha1="7jofnwxoucca4wcnq235h1x1jezba89" xml:space="preserve">'''Anketil de Coleshull''' — 1295-yilda [[Coventry (saylov okrugi)|Coventry]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi etib saylangan&lt;ref&gt;[https://www.british-history.ac.uk/vch/warks/vol8/pp248-255 The City of Coventry: Parliamentary representation.] British History Online. Retrieved 5 June 2019.&lt;/ref&gt;. 

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XIIIasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>7jofnwxoucca4wcnq235h1x1jezba89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andrew Bolding</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448780</id>
    <revision>
      <id>6273046</id>
      <timestamp>2026-09-18T11:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6273046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="593" sha1="7igbcbhhy99fu5mzcnh1rv4xr6gw9fp" xml:space="preserve">'''Andrew Bolding''' ([[floruit|fl.]] 1292–1295) — ingliz siyosatchisi. [[Bridgnorth (saylov okrugi)|Bridgnorth]] saylov okrugidan 1295-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref name=&quot;sas&quot;&gt;{{cite journal|title=Members of Parliament for Bridgnorth|journal=Transactions of the Shropshire Archaeological Society|url=https://shropshirearchaeologyhistory.org/wp-content/uploads/2020/01/shropshire-transactions-vol.-38-part-1.pdf|author=H. T. Weyman|series=4|volume=5|page=22|accessdate=21 August 2026}}&lt;/ref&gt;. 


== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XIIIasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>7igbcbhhy99fu5mzcnh1rv4xr6gw9fp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fremund de Erdington</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448781</id>
    <revision>
      <id>6273047</id>
      <timestamp>2026-09-18T11:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6273047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="602" sha1="4rnxoj3jtp85b9z58wdddp4j4b4xnk7" xml:space="preserve">'''Fremund de Erdington''' (taxminan 1308-yilda vafot etgan) — ingliz siyosatchisi. [[Bridgnorth (saylov okrugi)|Bridgnorth]] saylov okrugidan 1295-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan&lt;ref name=&quot;sas&quot;&gt;{{cite journal|title=Members of Parliament for Bridgnorth|journal=Transactions of the Shropshire Archaeological Society|url=https://shropshirearchaeologyhistory.org/wp-content/uploads/2020/01/shropshire-transactions-vol.-38-part-1.pdf|author=H. T. Weyman|series=4|volume=5|pp=22-23|accessdate=21 August 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XIIIasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>4rnxoj3jtp85b9z58wdddp4j4b4xnk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert le Espicer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448782</id>
    <revision>
      <id>6273048</id>
      <timestamp>2026-09-18T11:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6273048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="485" sha1="tg3ed5h28wmc3g55kkit4cfvnec5pm9" xml:space="preserve">'''Robert le Espicer''' — [[Gloucester (saylov okrugi)|Gloucester]] saylov okrugidan 1295-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan ingliz siyosatchisi&lt;ref&gt;[[Thomas Rudge|Rudge, Thomas]]. (1811) [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.31175035174765;view=1up;seq=111 ''The history and antiquities of Gloucester, from the earliest period to the present time: &amp;c''.] Gloucester: J. Wood. p. 101.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XIIIasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>tg3ed5h28wmc3g55kkit4cfvnec5pm9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John de Evyas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448783</id>
    <revision>
      <id>6273049</id>
      <timestamp>2026-09-18T11:37:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6273049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="459" sha1="0cust7kg3i2rv9hq6ig7uj7sfphycgn" xml:space="preserve">'''John de Evyas''' ([[floruit|fl.]] 1295) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

[[Lancashire (saylov okrugi)|Lancashire]] saylov okrugidan 1295-yilgi parlamentda qatnashgan&lt;ref name = proL&gt;{{cite web | url = https://archive.org/stream/cu31924030494987/cu31924030494987_djvu.txt| title = The parliamentary representation of Lancashire| year = 1889| accessdate = 2011-09-23}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XIIIasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>0cust7kg3i2rv9hq6ig7uj7sfphycgn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Flitwick</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448784</id>
    <revision>
      <id>6273050</id>
      <timestamp>2026-09-18T11:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6273050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="451" sha1="pjcysa4n84jgtnkr8hbkfquctc2kbmd" xml:space="preserve">'''David Flitwick''' (1296-yilda vafot etgan) — [[Bedfordshire]] grafligining Flitwick shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. Angliya–Shotlandiya urushlarida qatnashgan&lt;ref name=&quot;Caley1&quot;&gt;{{Citation |title= Calendarium Inquisitionum post mortem sive Escaetarum  | volume= 1 | location=London | publisher=[[Record Commission]] | editor= John Caley | year=1806}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XIIIasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>pjcysa4n84jgtnkr8hbkfquctc2kbmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roger de Heyberare</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448785</id>
    <revision>
      <id>6273051</id>
      <timestamp>2026-09-18T11:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6273051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="516" sha1="0yyjrukgfiktuk3qh2eqkmb7oybchj9" xml:space="preserve">'''Roger de Heyberare''' (yoki '''Roger le Heberer''') — [[Gloucester (saylov okrugi)|Gloucester]] saylov okrugidan 1295-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan ingliz siyosatchisi&lt;ref&gt;[[Thomas Rudge|Rudge, Thomas]]. (1811) [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.31175035174765;view=1up;seq=111 ''The history and antiquities of Gloucester, from the earliest period to the present time: &amp;c''.] Gloucester: J. Wood. p. 101.&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XIIIasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>0yyjrukgfiktuk3qh2eqkmb7oybchj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thomas Pontoyse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448786</id>
    <revision>
      <id>6273052</id>
      <timestamp>2026-09-18T11:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6273052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="465" sha1="qrgkhx6dlmgo4zivaoj4beouh23ywn6" xml:space="preserve">'''Thomas Pontoyse''' ([[floruit|fl.]] 1295) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

[[New Shoreham (saylov okrugi)|New Shoreham]] saylov okrugidan 1295-yilgi parlamentda qatnashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://shoreham.adur.org.uk/images/storyofshoreham/storyshoreham.pdf|format=PDF|title=The Story of Shoreham|author=Henry Cheal|website=Shoreham.adur.org.uk|accessdate=1 March 2019}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XIIIasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>qrgkhx6dlmgo4zivaoj4beouh23ywn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mathew de Sechnan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448787</id>
    <revision>
      <id>6273053</id>
      <timestamp>2026-09-18T11:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar loyihasi]] doirasida yozilgan maqola</comment>
      <origin>6273053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="463" sha1="46ecwlpavdekssqfjx7y46zfoqniz26" xml:space="preserve">'''Mathew de Sechnan''' ([[floruit|fl.]] 1295) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi.

[[Lancashire (saylov okrugi)|Lancashire]] saylov okrugidan 1295-yilgi parlamentda qatnashgan&lt;ref name = proL&gt;{{cite web | url = https://archive.org/stream/cu31924030494987/cu31924030494987_djvu.txt| title = The parliamentary representation of Lancashire| year = 1889| accessdate = 2011-09-23}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Authority control}}
{{XIIIasr-Angliya-MP-stub}}</text>
      <sha1>46ecwlpavdekssqfjx7y46zfoqniz26</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>